Vaststelling: 25 maart 2021

VIJFDE EVALUATIERONDE
Voorkoming van corruptie en bevordering van integriteit
bij de hoogste bestuurlijke functies in de centrale overheid
en bij de rechtshandhavingsinstanties

NALEVINGSVERSLAG

NEDERLAND

Vastgesteld door GRECO
tijdens de 87e plenaire vergadering (Straatsburg, 22-25 maart
2021)

I.

INLEIDING

1.

GRECO’s Vijfde Evaluatieronde heeft betrekking op "Voorkoming van corruptie en
bevordering van integriteit bij centrale overheden (hoogste bestuurlijke functies) en
rechtshandhavingsinstanties".

2.

In dit Nalevingsverslag worden de maatregelen beoordeeld die de Nederlandse
overheden hebben getroffen ter nakoming van de aanbevelingen uit het
Evaluatierapport van de vijfde evaluatieronde over Nederland dat werd aangenomen
tijdens de 81e plenaire vergadering van GRECO (3-7 december 2018) en dat na
goedkeuring door Nederland op 22 februari 2019 openbaar is gemaakt
(GrecoEval5Rep(2018)2E).

3.

Zoals vereist volgens de procedureregels van GRECO1 hebben de Nederlandse instanties
een verslag over de stand van zaken ingediend met betrekking tot de getroffen
maatregelen ter uitvoering van de aanbevelingen. Dit rapport is op 30 september 2020
ontvangen en diende samen met de daarna verstrekte aanvullende informatie als
grondslag voor het nalevingsverslag.

4.

GRECO koos Noorwegen (met betrekking tot topfuncties in centrale overheden) en
Servië (met betrekking tot rechtshandhavingsinstanties) voor het aanwijzen van
rapporteurs voor de nalevingsprocedure. De heer Jens-Oscar NERGÅRD, namens
Noorwegen, en mevrouw Katarina NIKOLIĆ, namens Servië, zijn aangewezen als
rapporteurs. Bij het opstellen van het nalevingsverslag werden zij bijgestaan door het
secretariaat van GRECO.

5.

In het nalevingsverslag wordt de uitvoering bestudeerd van elke aanbeveling uit het
evaluatieverslag en in algemene zin een oordeel gegeven over de naleving van deze
aanbevelingen door de lidstaat. De uitvoering van een openstaande aanbeveling
(gedeeltelijk of niet uitgevoerd) wordt beoordeeld op basis van een nader
situatieverslag dat de autoriteiten binnen 18 maanden na goedkeuring van dit
nalevingsverslag moeten indienen.

II.

ANALYSE

6.

In het evaluatierapport deed GRECO 16 aanbevelingen aan Nederland. De naleving van
deze aanbevelingen wordt hieronder besproken.

Voorkoming van corruptie en bevordering van integriteit bij centrale overheden (hoogste
bestuurlijke functies)
Aanbevelingen i tot viii
7.

GRECO deed de volgende aanbevelingen:

1

Op de nalevingsprocedure van GRECO’s vijfde evaluatieronde zijn de gewijzigde procedureregels van
toepassing: Herziene Regel 31 bis en herziene Regel 32 bis.
2

- ontwikkeling van een gecoördineerde strategie voor de integriteit van personen die de
hoogste leidinggevende functies bekleden, op basis van een risicoanalyse, ens gericht op
het voorkomen en beheersen van verschillende soorten belangenverstrengeling,
waaronder door middel van responsieve maatregelen op het gebied van advies, toezicht
en naleving (aanbeveling i);
- (i) ontwikkeling van een integrale gedragscode voor personen die de hoogste
leidinggevende functies bekleden, aangevuld met passende richtsnoeren betreffende
belangenverstrengeling en integriteitsgerelateerde kwesties (bijv. geschenken, externe
activiteiten, contact met derden, lobbyen etc.), en dat deze gedragscode voor het publiek
gemakkelijk toegankelijk wordt gemaakt, en (ii) dat aan deze gedragscode een toezichten sanctiemechanisme wordt gekoppeld (aanbeveling ii);
- (i) opzet van begeleiding op vertrouwelijke basis voor personen die de hoogste
leidinggevende functies bekleden omtrent integriteitsgerelateerde kwesties,
belangenverstrengeling etc. en (ii) vergroting van de bewustwording van
integriteitskwesties bij de personen die de hoogste leidinggevende functies bekleden,
waaronder door middel van periodieke trainingen (aanbeveling iii);
- (i) invoering van regels en richtlijnen over de wijze waarop personen die de hoogste
leidinggevende functies bekleden in contact treden met lobbyisten en andere derden die
ernaar streven regeringsprocessen en -besluiten te beïnvloeden, en (ii) vergroting van de
transparantie ten aanzien van contacten en onderwerpen met betrekking tot het lobbyen
bij personen die de hoogste leidinggevende functies bekleden (aanbeveling iv);
- ten aanzien van personen die de hoogste leidinggevende functies bekleden invoering
van een verplichting om ad hoc melding te doen van een ontstane situatie waarin sprake
is van een conflict tussen persoonlijke belangen en officiële functies (aanbeveling v);
- invoering van algemene regels betreffende beperkingen na uitdiensttreding voor
personen die de hoogste leidinggevende functies bekleden en die na het einde van hun
functie in de publieke sector een nieuwe betrekking zoeken in de private sector en/of op
het punt staan die betrekking te aanvaarden (aanbeveling vi);
- (i) om personen die de hoogste leidinggevende functies bekleden te verplichten
periodiek in het openbaar opgave te doen van hun financiële belangen, (ii) te overwegen
om ook financiële gegevens inzake echtgenoten en afhankelijke familieleden in die
opgave op te nemen (met dien verstande dat deze gegevens niet noodzakelijkerwijs
openbaar hoeven te worden gemaakt), en (iii) voor die opgaven een passend
toetsingsmechanisme in te stellen (aanbeveling vii);

3

- ervoor te zorgen dat procedures die voorzien in het onderzoek naar en de
strafrechtelijke vervolging van ambtsmisbruik (waaronder passieve omkoping) geen
belemmering vormen voor de strafrechtspleging ten aanzien van bewindspersonen die
ervan worden verdacht met corruptie samenhangende strafbare feiten te hebben
gepleegd (aanbeveling viii).
8.

De Nederlandse autoriteiten melden dat het evaluatierapport op 22 februari 2019 per
brief van het Nederlandse kabinet naar het parlement is gestuurd en daardoor openbaar
is gemaakt. In deze brief legde het kabinet uit dat de uitvoering van de aanbevelingen
met betrekking tot de ministers en staatssecretarissen onder andere vorm kon krijgen
door aanpassingen van het Handboek voor bewindspersonen.

9.

De autoriteiten verklaren dat er nu een stuk is opgesteld ter bespreking in de
ministerraad. In deze nota wordt de ministerraad gevraagd richtinggevende uitspraken
te doen voor de uitvoering van bovenstaande aanbevelingen. In oktober 2020 is een
notitie besproken in de ministerraad. Op grond hiervan wordt nu gewerkt aan de
uitwerking van voorstellen voor verdere bevordering van integriteit bij de centrale
overheden.

10.

GRECO neemt kennis van de door de Nederlandse autoriteiten verstrekte informatie en
betreurt het dat er ten aanzien van geen enkele aanbeveling uit het evaluatierapport
concrete voortgang is geboekt ten aanzien van personen met de hoogste bestuurlijke
functies (PTEF) sinds de goedkeuring ervan in december 2018. GRECO merkt op dat
sommige aanbevelingen, zoals de aanbeveling om een integriteitsstrategie en een
gedragscode voor PTEF's te ontwikkelen verder gaan dan aanpassing van het Handboek
voor bewindspersonen. GRECO moedigt de autoriteiten aan om zich meer in te spannen
voor de uitvoering van alle aanbevelingen met betrekking tot PTEF's.

11.

GRECO concludeert dat aanbevelingen i tot en met viii niet uitgevoerd zijn.

Met betrekking tot rechtshandhavingsinstanties
12.

In het licht van dit verslag verstrekken de autoriteiten informatie over een onderzoek
naar infiltratie van de politie in EncroChat, het versleutelde communicatiesysteem dat
door criminele netwerken werd gebruikt. Dit onderzoek heeft in 2020 al geleid tot
vervolging van verschillende personen die deel uitmaakten van een criminele
organisatie in Nederland, maar uit de gekraakte versleutelde berichten viel op te maken
dat hierbij enkele medewerkers van rechtshandhavingsinstanties betrokken waren. Na
politie-infiltratie lopen er nog meerdere onderzoeken naar georganiseerde misdaad,
welke naar verwachting de komende jaren zullen voortduren. Daarnaast is er al een
Team Aanpak Corruptie opgezet om corruptie bij de politie te onderzoeken in verband
met de EncroChat-berichten, onder leiding van de afdeling intern onderzoek van de
Nationale Politie en met ondersteuning van rechercheurs van de Nationale Politie. De
onderzoeken worden uitgevoerd onder leiding van het Openbaar Ministerie.

4

13.

Daarnaast verwijzen de autoriteiten ook naar de lopende reorganisatie van het interne
onderzoeksysteem bij de politie, ook waar het gaat om ethische schendingen. De
herziening van het interne onderzoek heeft geleid tot een aantal aanbevelingen met
betrekking tot het hele proces van interne onderzoeken. De korpschef heeft
geconcludeerd dat het huidige systeem gewijzigd moet worden. Er is een
programmadirecteur benoemd om deze wijzigingen in te voeren. Hoewel GRECO de
door de autoriteiten geleverde inspanningen voor aanpassing en verbetering van de
interne strijd tegen corruptie binnen de Nationale Politie waardeert, benadrukt het dat
alle volgende aanbevelingen en de uitvoering daarvan essentieel zijn voor de
voorkoming van corruptie in rechtshandhaving, bijvoorbeeld met betrekking tot het
voorkomen van lekken van vertrouwelijke informatie, regelmatige doorlichting van
politiepersoneel gedurende de gehele loopbaan en de bescherming van klokkenluiders.
Aanbeveling ix.

14.

GRECO beval aan (i) dat de themabladen van de Beroepscode politie (NP) verder worden
uitgewerkt, zodanig dat daarin richtlijnen, voorbeelden en geleerde lessen worden
opgenomen en zodat ze afdoende richting geven in situaties van belangenverstrengeling
en andere met integriteit samenhangende situaties (bijv. geschenken, contact met
derden, nevenactiviteiten, omgang met vertrouwelijke informatie) en dat voor de
Koninklijke Marechaussee (KMar) een soortgelijk instrument wordt opgesteld, en (ii) dat
wordt gezorgd voor toezicht op de naleving en handhaving van deze instrumenten.

15.

De Nederlandse autoriteiten melden dat de Nationale Politie van Nederland (NP) de
themabladen van de beroepscode heeft aangepast. De themabladen zijn nu aangevuld
met voorbeelden uit de jurisprudentie en behandelen kwesties als geschenken en
uitnodigingen van bedrijven, financiële belangen, zakendoen met leveranciers,
nevenactiviteiten en privécontacten. De wijzigingen in de themabladen zijn in december
2020 gepubliceerd. De autoriteiten voegen eraan toe dat gemakkelijker zal worden om
een link te maken tussen de themabladen en de toolkit preventie om medewerkers
richtsnoeren te bieden in situaties met betrekking tot integriteit. De toolkit is een bron
voor teambesprekingen over dilemma's, regelgeving en integriteitsrisico's in het
dagelijkse werk, en erin komen ook de met integriteit samenhangende situaties aan de
orde die zijn genoemd in de aanbeveling. Deze nadere richtsnoeren door middel van de
themabladen en de toolkit kunnen worden gebruikt in zowel teambesprekingen als in
periodieke gesprekken tussen medewerker en leidinggevende. Alle informatie is te
vinden op het intranet van de politie.

16.

Ten aanzien van de Koninklijke Marechaussee (KMar) wijzen de autoriteiten erop dat er
in 2019 nieuwe Gedragsregels Defensie Sociale Veiligheid en Integriteit openbaar zijn
gemaakt
en
gepromoot.
Verbondenheid,
veiligheid,
vertrouwen
en
verantwoordelijkheid, de vier kernwaarden van de gedragscode, vormen het
uitgangspunt van deze nieuwe gedragsregels. De gedragscode van Defensie is gebaseerd
op waarden en beschrijft het gewenste gedrag waaraan medewerkers zich moeten
houden. De gedragscode en gedragsregels van Defensie zijn onlosmakelijk met elkaar
verbonden. Er zijn echter geen nieuwe regels opgesteld voor de samenstelling van de
gedragsregels. De regels bevatten toelichtingen en verwijzingen naar bestaande wet- en

5

regelgeving. Volgens de autoriteiten hebben de belangrijkste verbeteringen in de
gedragsregels betrekking op: doel en gevolgen van ongewenst gedrag; definities en
concepten; specificatie van de doelgroep; welk gedrag gewaardeerd wordt en welk
gedrag onaanvaardbaar is; de mogelijke gevolgen. De verschillende thema's worden
geïllustreerd met praktijkvoorbeelden.
17.

Wat het toezicht op de naleving van de gedragsregels bij de KMar betreft, delen de
autoriteiten mee dat dit een complex proces is waarvoor op de eerste plaats de
leidinggevenden verantwoordelijk zijn. Daarom worden commandanten en teamleiders
constant aangemoedigd (door integriteitsadviseurs) om de gedragscode toe te passen
bij beoordelingen van prestaties, briefings en/of teambuildingsevenementen. De
managementteams krijgen ook hulp en advies in geval van overtreding van de interne
regels. Het cluster Veiligheid en integriteit van de KMar is primair verantwoordelijk voor
het toezicht en de handhaving van het integriteitsbeleid bij de KMar. Gevallen van
misbruik en andere veiligheidsincidenten worden onmiddellijk gemeld bij de afdeling
veiligheid en integriteit voor verdere afhandeling of advies. Onderzoeken naar
schendingen van gedragsregels, regels over belangenverstrengeling, daarmee
samenhangende verboden of beperkingen worden meestal uitgevoerd in opdracht van
of onder verantwoordelijkheid van een commandant van de Marechaussee. Indien uit
het onderzoek blijkt dat er inderdaad sprake is van een schending, kunnen er
maatregelen worden getroffen. Interne onderzoeken worden uitgevoerd door de Sectie
Intern Onderzoek (SIO). SIO onderzoekt mogelijk strafbare feiten en wangedrag
gepleegd door medewerkers van de KMar. De afdeling werkt onder toezicht en gezag
van het Openbaar Ministerie. Tot slot kunnen KMar-medewerkers hulp vragen bij
officiële integriteitsinstanties om hen te helpen bij de uitvoering en handhaving van
KMar-integriteitsbeleid (bv. vertrouwenspersoon, centrale organisatie voor defensieintegriteitscentrum, commissie ongewenst gedrag, personeelsfunctionarissen en
juridisch adviseurs).

18.

GRECO neemt nota van de ontwikkelingen in de beroepscode van de NP. Hij constateert
dat de themabladen van de beroepscode zijn herzien met concrete voorbeelden die zijn
ontleend aan de jurisprudentie over gevallen die samenhangen met
belangenverstrengeling zoals geschenken, omgaan met vertrouwelijke informatie,
financiële belangen, contacten met leveranciers en derde partijen. Het stemt GRECO
tevreden dat deze themapagina's een nuttige, praktische aanvulling zijn op de
beroepscode van de NP. Ten aanzien van deel (ii) van de aanbeveling ontbreekt
informatie over hoe toezicht op en handhaving van de beroepscode zijn gewaarborgd
na de aanvulling door middel van de themabladen over integriteitskwesties.

19.

GRECO neemt nota van de goedkeuring van de gedragregels voor de KMar in 2019, die
een aanvulling vormen op de gedragscode en meer praktische informatie en
voorbeelden bevatten over belangenverstrengeling in verband met geschenken,
nevenactiviteiten, contacten met derde partijen en het omgaan met informatie. Dit
ontbrak voorheen bij de KMar en vormt een antwoord op deel (i) van deze aanbeveling.
Wat deel (ii) van de aanbeveling betreft, merkt GRECO op dat het toezicht op de naleving
allereerst ligt bij de managers, maar dat gevallen van schendingen direct gemeld worden

6

bij de afdeling veiligheid en integriteit van de KMar voor verdere afhandeling of advies
en dat waar nodig onderzoek gedaan kan worden naar mogelijke schendingen.
20.

In algemene zin erkent GRECO de positieve ontwikkelingen bij de KMar en de NP met
betrekking tot integriteitsnormen en richtsnoeren. Wat het toezicht betreft, verwachtte
GRECO echter verdergaande maatregelen om adequaat toezicht en naleving te
waarborgen binnen de NP. Derhalve is GRECO van mening dat slechts gedeeltelijk is
voldaan aan de vereisten van deze aanbeveling.

21.

GRECO concludeert dat aanbeveling ix gedeeltelijk is uitgevoerd.
Aanbeveling x.

22.

GRECO deed de aanbeveling om de bijscholing over ethiek en integriteit voor personeel
van de Nationale Politie (NP) en de Koninklijke Marechaussee (KMar), waaronder de
leidinggevenden, te verbeteren door op landelijk niveau nadere regelmatige trainingen
te ontwikkelen ter ondersteuning van en als aanvulling op de bestaande
gedecentraliseerde trainingen binnen de eenheden.

23.

De Nederlandse autoriteiten geven aan dat er verschillende ontwikkelingen lopen met
betrekking tot de trainingen bij de NP. Het curriculum van de politieopleiding wordt
momenteel aangepast om ervoor te zorgen dat integriteitskwesties daarin aan de orde
komen. Momenteel worden een nieuwe lesmodule over integriteit ontwikkeld met de
nadruk op dilemma's en met gebruikmaking van de themabladen van de beroepscode.
Er wordt gewerkt aan de ontwikkeling van een professioneel e-learningprogramma door
middel van een app op de mobiele telefoon. Deze is getest en de resultaten worden
momenteel bekeken. Het doel is te achterhalen welke teams slechte resultaten scoren
in de tests en nadere informatie of ondersteuning te bieden door een coördinator die
verbonden is aan de afdeling Veiligheid, integriteit en klachten. Daarnaast wordt er een
nationaal introductieprogramma ontwikkeld voor nieuwe medewerkers; zij moeten ook
worden aangemoedigd om dilemma's, vragen of integriteitsrisico's die zij tegenkomen
in hun werk met elkaar en met collega’s die langer in dienst zijn te bespreken. Het
programma wordt verder uitgewerkt en persoonlijke bijeenkomsten gaan volgens
planning van start in het tweede kwartaal van 2021, afhankelijk van de ontwikkelingen
rond corona. Doelgerichte bewustwordingscampagnes worden georganiseerd op grond
van vastgestelde risico's: een lopende campagne gaat over het onopzettelijk lekken van
informatie. Daarnaast hebben 20.000 politiemedewerkers een theaterstuk over werk en
leven van de politie gezien. Het doel ervan was het bevorderen van een ethisch
werkklimaat; het stuk zal ook in 2021 te zien zijn. Van het stuk is een film gemaakt om
de dilemma's te illustreren tussen werk en privé en om discussies uit te lokken. Een
gedeelte van deze ervaring wordt toegevoegd aan het herziene curriculum.

24.

Wat de KMar betreft, geven de autoriteiten aan dat in het reguliere trainingsprogramma
regelmatig aandacht wordt besteed aan integriteit en het maken van de juiste morele
keuzes in lastige en risicovolle situaties. Dit gebeurt zowel bij de eerste opleiding als
tijdens de reguliere nascholingen. Daarnaast worden binnen de teams werkgerelateerde
dilemma's besproken en wordt op teamniveau besloten welke training nodig is,

7

afhankelijk van de kwesties en risico's die aan de orde zijn. De afgelopen maanden zijn
e-learning en gemengd leren georganiseerd. Bij de Open Defensie Academie (ODA) zijn
onlangs twee korte praktische cursussen ontwikkeld rond de thema's leiderschap &
ethiek (6 modules) en integriteit & kwetsbaarheid (4 modules). Voor meer diepgaande
kennis is online ook een masterclass over ethiek en informatieveiligheid beschikbaar.
Een aanvullende stap die wordt ondernomen is de “Prof-check integriteit en training
morele fitness“ (TMF) die in 2022 verplicht gesteld wordt voor leidinggevenden.
Daarnaast is in april 2020 een nieuwe app beschikbaar gekomen voor mobiele apparaten
(Mijn Defensie) die ondersteuning biedt voor interne communicatie en informatie,
integriteit en veiligheid voor de hele defensieorganisatie. In het gedeelte Integriteit van
deze app wordt onder andere aandacht besteed aan vormen van ongewenst gedrag,
alcohol en drugs, nevenactiviteiten, contacten met de zakelijke wereld en omgaan met
informatie. Daarnaast is het mogelijk om via deze app ongewenst gedrag of schending
van de integriteit te melden. Net zoals bij de NP is een toneelstuk gemaakt om
teamdiscussies aan te zwengelen over een ethisch werkklimaat, veiligheid, integriteit en
ethische dilemma's.
25.

GRECO neemt er nota van dat de NP momenteel het opleidingscurriculum herziet om
integriteitskwesties te bevorderen, het ontwikkelen van een e-learningprogramma via
een app voor de mobiele telefoon en het opzetten van een introductietraining voor
nieuwe medewerkers waarin integriteitskwesties aan de orde komen. Er is een
toneelstuk opgevoerd om discussies uit te lokken binnen teams over ethisch gedrag bij
de NP. GRECO ziet dit als veelbelovende ontwikkelingen die echter nog tot volledige
rijping moeten komen.

26.

GRECO neemt er ook nota van dat de KMar integriteitskwesties opneemt in zijn eerste
en vervolgberoepsopleiding. Daarnaast zijn op integriteitskwesties gerichte elearningcursussen ontwikkeld, zoals leiderschap en integriteit en ethiek en
informatieveiligheid. In april 2020 is een app voor de mobiele telefoon in gebruik
genomen waarin integriteitskwesties aan de orde komen, zoals nevenactiviteiten,
contacten met de zakenwereld en omgaan met informatie. Er is ook een toneelstuk
opgevoerd om discussies uit te lokken binnen teams over ethisch gedrag bij de KMar.

27.

Gezien het bovenstaande constateert GRECO dat er een aantal nieuwe initiatieven zijn
genomen om tijdens de eerste en vervolgtrainingsprogramma's meer aandacht te
besteden aan integriteit. Het is aan te bevelen dat de reguliere interne
trainingsprogramma's voor de NP en de KMar ook voorzien in een aantal verplichte
trainingsdagen. Aangezien er veel initiatieven zijn gemeld die nog steeds in ontwikkeling
zijn en waarvan de volledige invoering zou moeten leiden tot meer structuur en
coördinatie op nationaal niveau (zie Evaluatierapport par. 170) meent GRECO bovendien
dat vooralsnog slechts gedeeltelijk is voldaan aan de vereisten van deze aanbeveling.

28.

GRECO concludeert dat aanbeveling x gedeeltelijk is uitgevoerd.

8

Aanbeveling xi.
29.

GRECO deed de aanbeveling afdoende maatregelen te treffen en de juiste middelen in te
zetten om ervoor te zorgen dat personeel bij de Nationale Politie (NP) periodiek en
gedurende het hele dienstverband wordt gescreend.

30.

De Nederlandse autoriteiten melden dat de Minister van Justitie en Veiligheid een
wetsvoorstel heeft voorbereid om te waarborgen dat politiemedewerkers en externe
functionarissen die voor de politie werken ook gedurende hun loopbaan gescreend
worden. Het wetsvoorstel voorziet in invoering van een meldplicht voor wijzigingen in
persoonlijke omstandigheden, continue screening op basis van gerechtelijke gegevens
en incidentele en periodieke herhalingsonderzoeken, bijvoorbeeld bij wijziging van het
werk/de functie. De Tweede Kamer heeft het wetsvoorstel op 4 februari 2020
aangenomen. Het wetsvoorstel is op 13 oktober 2020 aangenomen door de Eerste
Kamer. De autoriteiten verwachten dat het wetsvoorstel in het tweede halfjaar van 2021
van kracht wordt, tegelijk met de onderliggende regelgeving, maar er is geen datum
vastgesteld.

31.

GRECO is er blij mee dat de regering wetgeving heeft ontworpen met het oog op
regelmatige screening gedurende hun gehele loopbaan van politiemedewerkers en
externe medewerkers die voor de NP werken. GRECO benadrukt vooral de relevantie
van deze stap in het licht van de onderzoeken naar georganiseerde misdaad die geleid
hebben tot ernstige beschuldigingen van corruptie binnen de politie (EncroChat
versleuteld communicatiesysteem, zie par. 12). Het neemt er nota van dat de
voorgestelde wetgeving is aangenomen door het parlement. GRECO wijst er met nadruk
op dat de aanbeveling vraagt om passende maatregelen en geschikte middelen voor
regelmatige screening. GRECO neemt er nota van dat er nog geen datum is bepaald
waarop de relevante wetgeving van kracht wordt. Totdat deze wet samen met de
noodzakelijke uitvoeringsmaatregelen van kracht wordt, kan de aanbeveling daarom
slechts als gedeeltelijk uitgevoerd worden beschouwd.

32.

GRECO concludeert dat aanbeveling xi gedeeltelijk is uitgevoerd.
Aanbeveling xii.

33.

GRECO beval aan dat de procedures in situaties waarin geschenken en voordelen van
een bepaalde omvang zijn aangeboden/aangenomen worden versterkt, in het bijzonder
door voor de melding/opgave van aangeboden/aangenomen geschenken en voordelen
een standaardformulier in te voeren, dat deze worden geregistreerd en dat daarop
toezicht wordt gehouden.

34.

De Nederlandse autoriteiten rapporteren met betrekking tot de NP dat overeenkomstig
de Politiewet (artikel 47 lid 4) de Ambtenarenwet 2017 van toepassing is op de
aanvaarding van geschenken (artikel 8, lid 1, sub e). Hierin is bepaald dat het
ambtenaren niet is toegestaan zonder toestemming van de overheidswerkgever giften,
vergoedingen, beloningen en beloften van een derde aan te nemen of hierom te vragen,
indien de ambtenaar als ambtenaar met deze derde betrekkingen onderhoudt. Dit is

9

verder uitgewerkt in de beleidsregel over omgaan met giften. Wat de registratie betreft,
registreert een leidinggevende de door de medewerker opgegeven giften. Voor de
melding bestaat geen speciale vorm. Dit kan bijvoorbeeld worden bijgehouden in het
personeelsdossier. De autoriteiten voegen eraan toe dat er geen algemene
administratie plaatsvindt van ontvangen giften voor hogere functionarissen. Volgens
hun verslag is getracht dit te doen, maar blijkt het in de praktijk lastig bij te houden te
zijn, vooral omdat het moeilijk of soms onmogelijk is de waarde van giften goed te
bepalen.
35.

Wat de KMar betreft, geven de autoriteiten aan dat de wet- en regelgeving over het
ontvangen van giften en uitnodigingen is opgenomen in de nieuwe Defensie
Gedragsregels, die in december 2019 zijn goedgekeurd. Naast de formele regels
bevatten de Gedragsregels praktijkvoorbeelden. De algemene regel is dat het
medewerkers van de KMar niet is toegestaan giften, vergoedingen, beloften of
geschenken in ontvangst te nemen. Naast de bestaande regelgeving zien het ministerie
van Defensie en de KMar geen reden voor een meldingsplicht en een centraal register
van ontvangen of aangeboden giften. Een dergelijke verplichting zou wijziging van de
wetgeving inzake arbeidsomstandigheden en rechtspositie meebrengen. De
autoriteiten menen dat dit een tijdrovend proces is dat problemen niet voorkomt. De
KMar beschouwt een strategie van bescherming en stimulering van ethisch verantwoord
gedrag als meer geschikt.

36.

GRECO merkt op dat uit de door de autoriteiten verstrekte informatie niet blijkt dat de
regels over giften bij de NP zijn versterkt zoals is aanbevolen. In het evaluatierapport is
erop gewezen dat er veel uitzonderingen bestonden op het verbod op giften, dat er geen
jaardrempel leek te bestaan voor meerdere giften van een persoon en dat er geen
giftenregister bestond. Meer geformaliseerde procedures (waaronder het gebruik van
speciale formulieren voor melding bij de NP) voor situaties waarin giften (met
uitzondering van duidelijk verwaarloosbare giften) zijn aangeboden/aanvaard zouden
naar verwachting worden ingevoerd, evenals giftenregisters. De procedure voor het
melden van giften lijkt nogal vrijblijvend te blijven, aangezien er geen
standaardformulier is en er geen register lijkt te zijn. Dit kan niet beschouwd worden als
een meer geformaliseerde procedure in de zin van deze aanbeveling die passend
toezicht mogelijk zou maken. Bovendien bestaat er geen procedure voor hogere
functionarissen die giften ontvangen, hetgeen een lacune is.

37.

Wat de KMar betreft, ziet GRECO het als een positieve stap dat giften onder de nieuwe
Defensie Gedragsregels vallen. Er is een drempel vastgesteld van € 50 en toegelicht is
dat dit maar eenmalig mag zijn. Giften in de vorm van contant geld, waardepapieren,
diensten en reizen mogen niet aanvaard worden en geschenken mogen niet verstuurd
worden naar het huisadres van medewerkers. Alle giften moeten gemeld worden bij de
leidinggevende die beslist wat ermee moet gebeuren. Eveneens moet voorzichtig
worden omgegaan met uitnodigingen voor maaltijden, sport- of culturele evenementen
en uitnodigingen waarin een overnachting is inbegrepen moeten worden geweigerd. Er
lijkt echter geen giftenregister of een vergelijkbaar systeem te bestaan dat passend
toezicht mogelijk zou maken. GRECO herhaalt hetgeen in de aanbeveling vermeld is, dat
een vorm van een register noodzakelijk is om giften in de gaten te houden.

10

38.

Over het geheel genomen kan GRECO, ondanks dat er vooruitgang te constateren valt
in de invoering van de vereisten van de aanbeveling bij de KMar, niet menen dat deze
aanbeveling meer dan gedeeltelijk is uitgevoerd.

39.

GRECO concludeert dat aanbeveling xii gedeeltelijk is uitgevoerd.
Aanbeveling xiii.

40.

GRECO beval aan de controlemaatregelen ten aanzien van de toegang tot en het gebruik
van vertrouwelijke informatie te verbeteren om ongeoorloofde toegang tot
politieregisters en het lekken van informatie te voorkomen.

41.

De Nederlandse autoriteiten rapporteren dat de NP de afgelopen jaren verschillende
maatregelen heeft getroffen om echt veilige toegang tot de politiesystemen te
waarborgen. De politie gebruikt nu twee systemen voor toekenning van autorisaties:
het Identify Access Model (IAM), op basis waarvan autorisaties automatisch worden
toegekend en de autorisatietool voor leidinggevenden (ATL), een interface in IAM
waarmee leidinggevenden aan een medewerker extra autorisaties kunnen toekennen
voor specifieke activiteiten. Om toezicht te houden op het gebruik van de systemen
worden loggegevens verzameld en het Security Operations Centre (SOC) gebruikt
methoden voor het detecteren en monitoren van het gebruik. Daarnaast zoekt een
aantal systemen automatisch naar signalen van afwijkend gebruik met als doel het
vroegtijdig detecteren van hacks of ander misbruik van het systeem. Naar verwachting
kan dit systeem de komende jaren worden toegepast in meerdere systemen. Hoewel
misbruik nooit uit te sluiten valt, vult de politie de autorisatie aan met proactieve
monitoring van het gebruik van gegevens door medewerkers en derde partijen die
onder haar verantwoordelijkheid vallen. Uit de eerste resultaten van één unit blijkt dat
de aanvulling de reinigende kracht vergroot door te testen op andere vormen van
gebruik en ook indicaties geeft van mogelijke schendingen door derde partijen die
accounts willen overnemen. Zodra deze pilot, met de naam “Signalering afwijkend
gedrag”, bij de unit Amsterdam is afgerond en geëvalueerd, wordt het project nationaal
uitgerold, na een positief besluit daartoe van de leiding van het Korps en goedkeuring
door de Centrale Ondernemingsraad. Naar verwachting gebeurt dit in het voorjaar van
2021. De beleidsnota en instructies worden op dit moment ontwikkeld.

42.

Sinds februari 2019 is de KMar begonnen met de opvolging van voornamelijk technische
controlemaatregelen. De thema's gegevensbescherming en gegevensbeveiliging maken
deel uit van de gegevensstrategie van de KMar. Deze bedrijfsstrategie voor de lange
termijn waarborgt onder andere dat er taken en processen op het gebied van
gegevensbeheer worden opgezet en dat voldaan wordt aan wet- en regelgeving.
Gegevensbescherming is gericht op de bescherming van persoonsgegevens en
gegevensbeveiliging is gericht op de integrale veiligheid en bescherming van gegevens,
met inbegrip van politie-informatie. De autoriteiten benadrukken het belang van de
voor de KMar gemaakte mobiele telefoonapp die KMar- en politiegegevens op het
mobiele apparaat toont (de app HitNoHit). Deze app verstrekt de KMar-medewerker
tijdens hun dienst alle noodzakelijke basispolitiegevens met betrekking tot personen,

11

voertuigen en documenten. Gebruik is alleen mogelijk met een apparaat van Defensie
en autorisatie vindt plaats volgens een autorisatiematrix die gebaseerd is op de functie
(positie en niet meer op naam). In de communicatiecampagne voor de nieuwe versie
(2.0) is ook speciaal aandacht besteed aan de manier waarop de medewerker en de
organisatie de app verantwoord en integer moeten gebruiken. Daarnaast is deze app nu
verbonden met het basisroosterprogramma (OPRS). Wanneer de medewerker een
opvraging doet terwijl hij/zij volgens het rooster geen dienst heeft, geeft het systeem
een foutmelding. Wanneer de medewerker besluit het systeem toch te gebruiken,
wordt er tegelijkertijd een bericht verstuurd naar de leidinggevende van de
medewerker. In de nabije toekomst moeten de ontwikkelingen in de gaten gehouden
worden om te zien welke aanvullende maatregelen noodzakelijk zijn.
43.

De autoriteiten voegen eraan toe dat het proces voor het organiseren van autorisaties
en identificatie in politiesystemen ook een van de vele technische controlemaatregelen
is. Logging en willekeurige controles van loggegevens zijn onderdeel van een continu
ontwikkelingsproces. Om het gebruik van de systemen te monitoren worden alle
systemen uiteindelijk aangesloten op de Logging-as-a-Service (LaaS)-omgeving. Dit
maakt het mogelijk bij te houden wie welke informatie heeft geraadpleegd. Op dit
moment vinden er bij de KMar voorbereidingen plaats voor het achterhalen van
afwijkend gebruik van andere politie-apps. Begin 2020 werd er bij het Joint IV Centre
(JIVC) van Defensie een zogenaamde business case ingediend voor opvolging en
technische aanpassingen van de systemen. Met de voorgenomen technische
maatregelen is het in geval van misbruik of een poging tot inbraak (hack) niet alleen
mogelijk om achteraf vast te stellen wat er gebeurd is, maar kan dit eerder gedetecteerd
worden en zo nodig kan direct actie worden ondernomen. Naast de hiervoor genoemde
technische aspecten vereist verantwoord gegevensgebruik ook een cultuur- en
gedragsverandering en aanpassingen in de organisatie. De KMar meent dat de kwaliteit
en bewustzijn van naleving bij medewerkers ten aanzien van gegevens onvoldoende zijn
en versterkt moeten worden. Onlangs (zomer 2020) is een werkgroep opgezet om
passende controlemaatregelen te formuleren vanuit verschillende gezichtspunten. In
zijn streven om meer bewustzijn te kweken, richt de werkgroep zich op drie dimensies,
namelijk menselijke factoren, technologie en workflow.

44.

GRECO neemt nota van de door de NP ondernomen initiatieven ter versterking van haar
autorisatieprocessen voor toegang tot vertrouwelijke politiegegevens, waaronder een
verzamelaar van loggegevens en een systeem om ongebruikelijke toegang tot gegevens
te volgen. Er loopt nu een pilot en naar verwachting vindt de nationale uitrol in het
voorjaar van 2021 plaats.

45.

Wat de KMar betreft, zijn elektronische controles verder ontwikkeld, met name door de
lancering van een mobiele app die het mogelijk maakt opvragingen van gegevens buiten
diensttijd te volgen en tegelijk leidinggevenden te informeren. Loggegevens en
willekeurige controles van loggegevens worden ook ontwikkeld en gekoppeld aan een
gemeenschappelijk systeem, zodat het uiteindelijk mogelijk zal zijn te zien wie daarin
welke gegevens heeft geraadpleegd. De KMar heeft ook een werkgroep in het leven
geroepen om verdere controlemaatregelen te verkennen.

12

46.

Het verheugt GRECO te kunnen constateren dat de autoriteiten de in het
evaluatieverslag benadrukte problemen inzake het lekken van vertrouwelijke gegevens
aanpakken. Deze problemen waren vooral urgent vanwege de ernstige beschuldigingen
van corruptie binnen de politie in verband met het versleutelde communicatiesysteem
EncroChat, gebruikt door criminele organisaties (zie par. 12). Er zijn maatregelen in de
maak, met name voor het gebruik van en toegang tot vertrouwelijke gegevens via een
mobiel apparaat. Deze maatregelen zijn echter nog niet volledig ingevoerd. Derhalve is
slechts gedeeltelijk voldaan aan de vereisten van deze aanbeveling.

47.

GRECO concludeert dat aanbeveling xiii gedeeltelijk is uitgevoerd.
Aanbeveling xiv.

48.

GRECO beval aan onderzoek te doen naar het risico van belangenverstrengeling met
betrekking tot de periode na uitdiensttreding en overige werkzaamheden van
politieambtenaren (ook op het hoogste niveau) nadat zij de politiedienst hebben
verlaten, dit met het oog op de te maken afweging voor passende regelgeving op dit
gebied.

49.

De Nederlandse autoriteiten rapporteren dat het Wetenschappelijk Onderzoek- en
Documentatiecentrum (WODC) van het ministerie van Justitie en Veiligheid aan de
Universiteit Utrecht opdracht voor een onderzoek heeft gegeven. Het onderzoek is in
september 2020 begonnen en wordt in de zomer van 2021 afgerond.

50.

GRECO neemt er nota van dat overeenkomstig de aanbeveling door het
Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) van het ministerie van
Justitie en Veiligheid opdracht is gegeven voor een onderzoek dat in de zomer van 2021
voltooid moet zijn. In afwachting van de voltooiing van dit onderzoek, dat ten doel heeft
regelgeving op dit gebied af te wegen, meent GRECO daarom dat gedeeltelijk is voldaan
aan het vereiste van de aanbeveling.

51.

GRECO concludeert dat aanbeveling xiv gedeeltelijk is uitgevoerd.
Aanbeveling xv.

52.

GRECO beval aan (i) het huidige meldingsregime te verbeteren door ten aanzien van het
topmanagement van de Nationale Politie (NP) en de Koninklijke Marechaussee (KMar)
een verplichting in het leven te roepen om zowel bij aanvaarding van de functie als
periodiek daarna financiële belangen volgens een vooraf bepaald formulier te melden,
(ii) functies aan te wijzen die het risico van belangenverstrengeling met zich meebrengen,
en (iii) te voorzien in passend toezicht.

53.

De Nederlandse autoriteiten herhalen dat wat de NP betreft, artikel 55b van het Besluit
algemene rechtspositie politie (Barp) een verbod bevat op het hebben van financiële
belangen, het bezitten van effecten of het uitvoeren van effectentransacties die invloed
hebben op een behoorlijke uitvoering van de functie van de functionaris of het naar
behoren functioneren van de openbare dienst. Op dit moment wordt gewerkt aan een

13

beleidsregel financiële belangen waarin is uitgewerkt voor welke functionarissen een
meldplicht geldt voor financiële belangen, wat daarmee bedoeld wordt en hoe deze
moeten worden gemeld. De beleidsregel is in een gevorderd stadium en komt daarna in
het besluitvormingsproces terecht. Daarnaast heeft het hogere management in
december 2020 de benoeming goedgekeurd van een functionaris financiële compliance
die toezicht moet gaan houden op de rapportage daarover en de goede uitvoering van
deze beleidsregel.
54.

Wat de KMar betreft, verklaren de autoriteiten dat het nodig is vast te stellen dat een
functie een bepaald risico op belangenverstrengeling meebrengt. Dit brengt mee dat er
gekeken wordt naar het beleidsgebied en de positie van de ambtenaar, met name voor
topfunctionarissen. KMar-medewerkers moeten aan de minister van Defensie alle
financiële belangen melden waardoor een behoorlijke uitvoering van de taak niet in
redelijkheid gegarandeerd kan worden en financiële belangen die veel risico's
meebrengen. Dit is te vinden in het Algemeen militair ambtenarenreglement. In 2018 is
een ontwerpmemorandum goedgekeurd dat voorziet in verdere uitwerking van
registratie van financiële belangen. Dit memorandum is nog niet officieel van kracht. De
voorgestelde meldplicht voor financiële belangen geldt naast de belangen van de
functionaris zelf ook voor die van de echtgenoot of geregistreerde partner, de
minderjarige natuurlijke of geadopteerde kinderen en de meerderjarige natuurlijke of
geadopteerde kinderen wanneer de functionaris die belangen beheert. Wanneer de
functionaris financiële belangen beheert voor anderen (natuurlijke personen, bedrijven
of instellingen) moet hij/zij deze belangen ook melden. De functies die specifieke risico's
meebrengen, zijn nog niet officieel aangewezen. Een standaardformulier voor het
melden van financiële belangen moet nog vastgesteld worden. Het is nog onduidelijk
wanneer Defensie verwacht dit af te ronden.

55.

GRECO neemt er nota van dat enkele ontwikkelingen voor de NP eraan komen. Er wordt
een beleidsregel financiële belangen opgezet waarin is uitgewerkt voor welke
functionarissen een meldplicht geldt voor financiële belangen, wat daarmee bedoeld
wordt en hoe deze moeten worden gemeld. Wat het toezicht betreft, is de functie
medewerker financiële compliance in het leven geroepen; deze krijgt tot taak toezicht
te houden op de melding van belangen op grond van de hiervoor genoemde regel. Deze
ontwikkelingen leiden in potentie tot verbetering van de situatie op een wijze die in de
richting van de aanbeveling lijkt te gaan.

56.

Wat de KMar betreft, neemt GRECO er nota van dat er ontwikkelingen gaande zijn. In
2018 is een ontwerpmemorandum goedgekeurd inzake registratie van financiële
belangen, maar dit moet nog officieel worden goedgekeurd. Functionarissen moeten
verplicht worden hun financiële belangen en die van hun echtgenoot/partner, kinderen
en afhankelijke personen te melden als zij ook hun belangen beheren, evenals die van
anderen (met inbegrip van natuurlijke personen, bedrijven of instellingen) waarvan zij
de belangen beheren. De functies die specifieke risico's meebrengen, zijn echter nog
niet officieel aangewezen, een standaardformulier voor het melden van financiële
belangen moet nog worden gemaakt en er wordt niet gesproken over toezicht.
Bovendien is het onduidelijk wanneer de hierboven genoemde regel van kracht wordt.

14

57.

Al met al meent GRECO dat er onmiskenbaar sprake is van vooruitgang, maar dat deze
nog concreet moet worden. Bovendien moeten bepaalde aspecten nog gestimuleerd
worden (met name de rechtmatigheid van meldingen en toezicht daarop). Ondertussen
kan GRECO de hiervoor genoemde ontwikkelingen niet volledig beoordelen en daardoor
is slechts gedeeltelijk voldaan aan de verschillende vereisten van de aanbeveling.

58.

GRECO concludeert dat aanbeveling xv gedeeltelijk is uitgevoerd.
Aanbeveling xvi.

59.

GRECO beval aan (i) dat politieambtenaren een verplichting in het leven te roepen om
corruptiegerelateerde misdragingen binnen de dienst te melden, en (ii) de bescherming
van klokkenluiders in dat verband aan te passen.

60.

De Nederlandse autoriteiten rapporteren dat alle ambtenaren op grond van artikel 162
van het Wetboek van Strafvordering verplicht zijn strafbare feiten te melden, met
inbegrip van corruptie. In de themabladen van de NP wordt aangeraden wangedrag
eerst te bespreken met een collega en als resultaat uitblijft, dit te bespreken met de
leiding. Volgens de NP houdt het melden van wangedrag of integriteitsrisico geen
verband met de meldplicht voor ambtenaren op grond van artikel 162 van het Wetboek
van Strafvordering. De eerste vallen onder het publiekrecht, terwijl de laatste onder het
strafprocesrecht vallen. NP-medewerkers kunnen vermoedens van wandaden ook
melden aan vertrouwenspersonen. De autoriteiten zijn van mening dat de bescherming
van klokkenluiders, zoals voorzien in de regeling van het Huis voor Klokkenluiders, als
gevolg hiervan niet aangepast hoeft te worden.

61.

De autoriteiten stellen dat de KMar de afgelopen jaren aanvullende maatregelen heeft
getroffen om de melding van signalen van schending van de integriteit te stimuleren en
te vereenvoudigen. Een algemene meldplicht past echter niet bij het integriteitsbeleid
en de cultuur van de KMar. In beginsel wordt de melding gedaan aan de leidinggevende,
direct aan de integriteitsadviseur of het Meldpunt Integriteit Defensie (MID), dat buiten
de defensieorganisatie staat. Als de melding vervolgens de bevoegde instantie bereikt,
is deze verantwoordelijk voor de vervolgacties. Het doel is dat de melder altijd op de
hoogte gehouden wordt van de ondernomen acties naar aanleiding van de melding. Een
externe organisatie neemt namens Defensie de meldingen in ontvangst (telefonisch of
per e-mail) over vermeend misbruik en schending van de integriteit. Alle meldingen van
vermoedelijke integriteitsschendingen, met inbegrip van klachten, worden
geregistreerd in een nieuw, centraal systeem. Het nieuwe registratiesysteem zorgt
ervoor dat de vertrouwelijkheid gegarandeerd is, toegezien wordt op follow-up en
feedback en dat de melder op de hoogte wordt gehouden van de voortgang. Wanneer
een melder ontevreden is over de afhandeling van zijn/haar melding, kan deze contact
opnemen met de nationale Ombudsman of het Nederlandse Huis voor Klokkenluiders.
Daarnaast is het mogelijk een anonieme melding te doen via de vertrouwelijke lijn (NL
Confidential). De wettelijke bescherming van het melden van misbruiksituaties is op de
eerste plaats geregeld in de wet (artikel 125quinquies, lid 3 van de Ambtenarenwet,
artikel 47 lid 3 van de Politiewet en artikel 12quater, lid 2 van de Militaire
Ambtenarenwet 1931). Waarborging van de vertrouwelijkheid is een van de

15

belangrijkste beginselen van de bescherming van klokkenluiders. Volgens de interne
klokkenluidersregeling wordt iemand die te goeder trouw een melding doet beschermd
tegen alle vormen van oneerlijke behandeling, met inbegrip van vergelding, nadeel of
schade.
62.

De autoriteiten melden dat zij stappen hebben ondernomen voor de invoering van de
EU Klokkenluidersrichtlijn 2019. In december 2020 is een wetsontwerp voor advies naar
de Raad van State gestuurd. Ten aanzien van de nadelen die de klokkenluider
ondervindt, verandert de bewijslast. Een melder hoeft alleen te bewijzen dat hij/zij een
melding heeft gedaan en dat hij/zij daarvan nadeel heeft ondervonden. De werkgever
moet dan bewijzen dat dit nadeel niets te maken heeft met de melding. Daarnaast moet
de melder beschermd worden tegen rechtszaken als gevolg van de melding.

63.

GRECO neemt er nota van dat de eerste stappen zijn ondernomen voor omzetting van
de EU Klokkenluidersrichtlijn. Ten aanzien van de NP merkt GRECO op dat de
themabladen van de beroepscode van de NP de medewerkers eenvoudigweg adviseren
om wangedrag te bespreken met de collega in kwestie en als dit geen resultaat heeft,
met hun leidinggevende: dit voldoet niet aan een vereiste dat NP-medewerkers
wangedrag moeten melden zoals is aanbevolen. GRECO is daarom van mening dat de
situatie in wezen niet veranderd is. GRECO is van mening dat melding van wandaden
binnen de politie gelijk te stellen is aan klokkenluiden, vooral in gevoelige kwesties, en
daarom speciale bescherming kan vereisen. De meeste gevallen van klokkenluiden
vinden immers plaats binnen de organisatie waar de vermeende corrupte situatie
ontstaan is. In het Evaluatierapport is er ook op gewezen dat een verplichting tot het
melden van corruptie binnen de politie “ook vraagt om een bepaalde mate van
bescherming tegen vergelding van degene die dergelijke meldingen te goeder trouw
doen. De “zwijgcode” is gangbaar in de meeste hiërarchische organisaties en de
bescherming van klokkenluiders binnen de organisatie is vooral belangrijk om dit
probleem het hoofd te bieden” (Evaluatierapport par. 244).

64.

GRECO neemt er nota van dat er bij de KMar geen meldplicht bestaat voor vermoedens
van corruptie binnen de organisatie, maar dat aanvullende pogingen zijn gedaan om
meldingen te stimuleren en te vereenvoudigen. Meldingen kunnen niet alleen worden
gedaan aan de directe leidinggevende, maar ook aan de integriteitsadviseur of
rechtstreeks bij het Meldpunt Integriteit Defensie (MID), dat buiten de
defensieorganisatie staat. Daarnaast ontvangt een externe organisatie (CAOP)
meldingen van alle vermeende gevallen van misbruik en integriteitsschendingen binnen
de Defensieorganisatie; de vertrouwelijkheid van de meldingen is gewaarborgd en de
melders ontvangen informatie over de voortgang. In het algemeen is GRECO, hoewel er
geen meldplicht bestaat voor vermoedens van integriteitsschendingen, tevreden over
het feit dat er een raamwerk bestaat ter vergemakkelijking van de melding van
schendingen en dat er garanties zijn voor geheimhouding ter bescherming van
klokkenluiders, maar ook bescherming tegen elke vorm van vergelding, hetgeen voldoet
aan de verwachtingen van deze aanbevelingen.

65.

GRECO concludeert dat aanbeveling xvi gedeeltelijk is uitgevoerd.

16

III.

CONCLUSIES

66.

Gezien het bovenstaande concludeert GRECO dat Nederland geen van de zestien
aanbevelingen uit het Vijfde ronde-evaluatieverslag naar tevredenheid heeft
uitgevoerd. Acht aanbevelingen zijn gedeeltelijk uitgevoerd en acht helemaal niet.

67.

Meer in het bijzonder: aanbevelingen ix tot en met xvi zijn gedeeltelijk uitgevoerd en
dat aanbevelingen i tot en met viii zijn niet uitgevoerd.

68.

Ten aanzien van de hoogste bestuurlijke functies bij centrale overheden betreurt GRECO
het gebrek aan voortgang in de uitvoering van al zijn aanbevelingen en GRECO roept de
autoriteiten op beslissende stappen te ondernemen voor de uitvoering van de
aanbevelingen ten aanzien van deze personen. Hij merkt op dat sommige aanbevelingen
met betrekking tot PTEF's, zoals de aanbeveling een integriteitsstrategie en een
gedragscode te ontwikkelen verder gaan dan wijziging van de handleiding voor
kabinetsleden die eraan lijkt te komen en moedigt de autoriteiten aan om zich meer in
te spannen voor de uitvoering van deze aanbevelingen.

69.

Met betrekking tot rechtshandhavingsinstanties neemt GRECO er nota van dat er enige
vooruitgang valt te bespeuren met betrekking tot alle acht aanbevelingen, hoewel
sommige aspecten nog vorm moeten krijgen. Gezien de lopende onderzoeken in
verband met het door criminele netwerken gebruikte versleutelde
communicatiesysteem EncroChat, dat leidde tot het vermoeden dat daarbij enkele
rechtshandhavingsfunctionarissen waren betrokken (zie par. 12), benadrukt GRECO dat
het meer dan ooit van wezenlijk belang is om al zijn aanbevelingen uit te voeren en zich
nog meer in te spannen om een einde te maken aan corruptie binnen de
rechtshandhaving. Er worden maatregelen getroffen ter versterking van de
autorisatieprotocollen voor toegang tot politie-informatie en om afwijkende toegang
efficiënter te detecteren. De themabladen van de beroepscode van de Nationale Politie
(NP) zijn aangepast, zodat ze integriteitskwesties beter dekken en de Koninklijke
Marechaussee (KMar) heeft praktische gedragsregels ingevoerd waarin
praktijkvoorbeelden voorkomen van integriteitsdilemma's. Er moet echter meer
gewerkt worden aan het toezicht op en afdwinging van deze documenten bij de NP. Ook
wordt gewerkt aan het volledig opnemen van integriteitskwesties in de opleiding.
Bovendien heeft het parlement wetgeving aangenomen voor regelmatige screening bij
de NP die naar verwachting in het tweede halfjaar van 2021 van kracht wordt. Het
systeem van melding van belangen wordt op dit moment ook herzien zodat dit
verbetert. Hoewel er geen verplichting bestaat tot melding van wangedrag in verband
met integriteitskwesties, worden er tot slot maatregelen ingevoerd ter ondersteuning
van meldingen en bij de KMar worden verschillende kanalen opgezet voor meldingen,
evenals manieren om de anonimiteit te waarborgen van de melders van wangedrag.
Hoewel er onmiskenbaar pogingen zijn gedaan voor de uitvoering van alle
aanbevelingen, is dit nog sterk afhankelijk van de wijze waarop deze worden afgerond
en vorm krijgen. GRECO kan de autoriteiten alleen maar aanmoedigen de vereisten van
de aanbevelingen te benadrukken bij de invoering van al deze nieuwe maatregelen.

17

70.

Gelet op het bovenstaande merkt GRECO op dat verdere voortgang noodzakelijk is om
binnen 18 maanden een acceptabel niveau aan te tonen van nakoming van de
aanbevelingen. Krachtens paragraaf 8.2 van artikel 31 van haar Reglement van Orde
nodigt GRECO het hoofd van de Nederlandse delegatie uit om uiterlijk op 30 september
2022 aanvullende informatie te overleggen over de uitvoering van alle aanbevelingen.

71.

Tot slot verzoekt GRECO de Nederlandse overheid zo spoedig mogelijk in te stemmen
met de publicatie van dit verslag, het te vertalen naar het Nederlands en om deze
vertaling openbaar te maken.

18