Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1729
Vragen van de leden Van Raan en Vestering (beiden PvdD) aan de Ministers
van Infrastructuur en Waterstaat en voor Natuur en Stikstof over de SLAPP
(Strategic Lawsuit Against Public Participation) tactiek van reisorganisatie TUI
tegen natuurorganisatie STINAPA (Stichting Nationale Parken Bonaire)
(ingezonden 29 november 2022).
Antwoord van Staatssecretaris Heijnen (Infrastructuur en Waterstaat), mede
namens de Minister voor Natuur en Stikstof (ontvangen 28 februari 2023).
Vraag 1
Kent u het berichten «Reisreus dreigt STINAPA met rechtszaak om «TUI
Chogogo Resort Bonaire»», «Gekibbel over zand op strand Chogogo Resort
duurt voort», en ««Gedoe» over keermuur was niet voor niets: Chogogozand
spoelt zee in»?1, 2, 3
Antwoord 1
Ja ik ken deze berichten.
Vraag 2
Beaamt u dat de keermuur niet de vereiste bouwhoogte heeft om te kunnen
voorkomen dat het artificiële strand in het mariene park terechtkomt? Zo ja,
hoe kan het dat meerdere organisaties aan de bel hebben getrokken over de
hoogte van de keermuur en dat hierop tot op heden niet adequaat is
gehandhaafd?
Antwoord 2
Het bestuurscollege van Bonaire heeft de vergunninghouder medegedeeld
dat de bouwhoogte niet voldoet aan de eisen in de vergunning. Inmiddels is
een schriftelijke waarschuwing gestuurd en op 27 december 2022 is een last
onder dwangsom opgelegd. Chogogo Beach resort heeft 6 weken gekregen
om de aanpassingen uit te voeren. Een dergelijke «begunstigingstermijn» is
1

Dossier Koninkrijksrelaties, 20 november 2022 (https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2022/11/20/
reisreus-dreigt-stinapa-met-rechtszaak-om-tui-chogogo-resort-bonaire/).
2
Bonaire.nu, 12 november 2022 (https://bonaire.nu/2022/11/12/gekibbel-over-zand-op-strandchogogo-resort-duurt-voort/?utm_campaign=Bonaire.nu&utm_content=Het%20laatste%20
Nieuws%20van%20Bonaire&utm_medium=email&utm_source=getresponse).
3
Bonaire.nu 6 november 2022 (https://bonaire.nu/2022/11/06/gedoe-over-keermuur-was-nietvoor-niets-chogogozand-spoelt-zee-in/).

ah-tk-20222023-1729
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

gangbaar wanneer een overtreder niet meteen kan voldoen aan de last onder
dwangsom. Het opleggen van een dwangsom is een gangbare reactie vanuit
bestuursorganen op het niet naleven van vergunningsregels.
Vraag 3
Waarom is er tijdens de controle van Rijksdienst Caribisch Nederland bij
Chogogo niet gekeken naar de (ontbrekende) vergunningen? Wat waren de
uitkomsten, indien de vergunningen wel waren gecontroleerd?4
Antwoord 3
De Rijksdienst Caribisch Nederland is niet het bevoegd gezag voor het doen
naleven van natuur, milieu en bouwregels op Bonaire. Dat is het bestuurscollege van het openbaar lichaam. Bij de bedoelde controle lag de nadruk op
naleving van arbeids- en vreemdelingenwetgeving.
Vraag 4
Hoe had het uitspoelen van het artificiële strand volgens u beter voorkomen
kunnen worden?
Antwoord 4
In de natuurvergunning zijn voorschriften opgenomen over het kunstmatige
strand. Deze voorschriften worden volgens het bestuurscollege niet nageleefd. Als de hoogte van de keermuur in overeenstemming zou zijn met de
vergunning dan kan uitspoeling van het zand beter worden voorkomen. Voor
meer informatie hierover verwijs ik naar de conclusies van het rapport «An
assessment of sand quality and potential impacts on corals at the Chogogo
Dive and Beach Resort artificial beach5» in opdracht van het bestuurscollege
van Bonaire uitgevoerd door Wageningen marine research. Het bestuurscollege heeft het voornemen het beleid ten aanzien van vergunningverlening,
toezicht en handhaving met betrekking tot kustbebouwing prioriteit te geven
in 2023.
Vraag 5
Klopt het dat TUI heeft gedreigd tot het nemen van mogelijke juridische
stappen richting STINAPA (Stichting Nationale Parken Bonaire), omdat
STINAPA aankaart dat Chogogo niet de juiste vergunningen bezit en niet
voldoet aan de voorwaarden van de op 19 januari jl. afgegeven natuurvergunning, zoals de hoogte van de keermuur?
Antwoord 5
TUI heeft STINAPA verzocht om «in de toekomst niet nogmaals in haar
berichtgeving of uitlatingen te spreken over het «TUI Chogogo Resort».
Verder stelt TUI dat «Mocht STINAPA het Chogogo Resort onverhoopt blijven
aanduiden als een TUI resort (of TUI anderszins ten onrechte zal linken aan
het Chogogo Resort), dan is TUI genoodzaakt om nadere (juridische) stappen
te overwegen».
Vraag 6
Klopt het dat TUI een claim heeft gelegd tegen het eilandsbestuur van rond
de 8 miljoen USD? Zo ja, op basis van wel argumenten heeft TUI deze claim
ingediend?
Antwoord 6
Nee, er is geen claim ingediend door TUI tegen het eilandbestuur.
Vraag 7
Klopt het dat de TUI Group in 2021 een omzet had van 4,7 miljard euro’s?
Klopt het dat STINAPA in 2021 3,8 miljoen USD aan inkomsten had? Klopt het
dat het Openbaar Lichaam Bonaire (OLB) in 2021 55 miljoen USD aan
inkomsten had? Bent u het eens dat het dreigen van juridische stappen een

4

Dossier Koninkrijksrelaties, 27 oktober 2022 (https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2022/10/27/rcninval-bij-chogogo-bonaire-staat-los-van-gedoe-over-vergunningen/).
5
https://research.wur.nl/en/publications/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

disproportioneel machtsmiddel is, gezien de onevenredige machtsverhouding
van de betrokken partijen? Zo nee, waarom niet?6, 7, 8
Antwoord 7
De vraag of hier sprake is van inzet van een disproportioneel machtsmiddel is
aan de rechter.
Vraag 8
Herkent u dat hier sprake is van een «Strategic Lawsuit Against Public
Participation»-tactiek (SLAPP-tactiek) van reisorganisatie TUI? Zo nee,
waarom niet? Zo ja, wat bent u van plan te doen tegen deze SLAPP-tactiek
van een Europese reisorganisatie? Is het mogelijk om TUI een boete op te
leggen of om vergunningen in te trekken?
Antwoord 8
Het is aan de rechter om te bepalen of er sprake is van misbruik van het
procesrecht. Dat kan door het kabinet niet worden vastgesteld.
Vraag 9
Hoe staat het met de Europese Richtlijn tegen SLAPP en welke mogelijke
gevolgen heeft deze voor TUI?
Antwoord 9
Op 27 april jl. heeft de Commissie zowel een voorstel voor een richtlijn als
een aanbeveling gepubliceerd met als doel journalisten en mensenrechtenverdedigers beter te beschermen tegen kennelijk ongegronde of onrechtmatige gerechtelijke procedures. Middels een BNC-fiche heeft het kabinet het
parlement geïnformeerd over zijn standpunt betreffende deze voorstellen
(Kamerstukken 2021/2022, 22 112, nr. 3457). Momenteel vinden er besprekingen over de voorstellen op technisch niveau plaats in de Raadswerkgroep
SLAPP met andere EU-lidstaten. De voorstellen zijn nog niet aangenomen en
zodoende nog niet van kracht.
Vraag 10
Hoe gaat u een stichting, die nationale parken op Bonaire namens het
Openbaar Lichaam Bonaire beheert, ondersteunen en beschermen tegen
mogelijke juridische stappen en SLAPP-tactieken?
Antwoord 10
Ik acht een stichting als STINAPA in staat zich te verweren tegen eventuele
claims op dit punt. STINAPA heeft zelf ook verklaard een eventuele zaak met
vertrouwen tegemoet te zien.
Vraag 11
Is het Openbaar Lichaam van plan om een boete op te leggen of om
herstelmaatregelen te vragen? Zo ja, per wanneer? Zo nee, is het mogelijk dat
het Openbaar Lichaam nog geen boete heeft opgelegd of om herstelmaatregelen heeft gevraagd uit angst voor de claim van TUI?
Antwoord 11
Het bestuurscollege heeft op 27 december 2022 een last onder dwangsom
opgelegd (zie ook het antwoord op vraag 2).
Vraag 12
Bent u bereid om in samenspraak met het Openbaar Lichaam te kijken hoe
het Rijk het Openbaar Lichaam kan ondersteunen bij het adequaat handhaven
en het vragen om herstelmaatregelen?

6

Website Tui Group, 8 december 2021 (https://www.tuigroup.com/damfiles/default/tuigroup-15/
en/investors/6_Reports-and-presentations/Reports/2021/TUI_GB21_EN_Annual-Report_211207.pdf-60f85cc5cd787142dfaa5d6e26c35799.pdf).
7
Website STINAPA Bonaire (https://stinapabonaire.org/wp-content/uploads/2022/04/STINAPAAnnual-Report-2021.pdf).
8
Website Openbaar Lichaam Bonaire (https://bonairegov.com/bestuur-organisatie/financien-vanhet-openbaar-lichaam-bonaire/standaard-titel/jaarrekening-2022).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

Antwoord 12
Ja, Ik heb samen met mijn collega’s voor Natuur en Stikstof (NenS) en van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties (BZK) in 2022 ondersteuning
verleend bij het vaststellen van een beleid inzake Vergunningverlening,
Toezicht en Handhaving. In 2023 wordt samen met het Bestuurscollege van
Bonaire gewerkt aan de implementatie hiervan.
Vraag 13
Wanneer bent u van plan in te grijpen bij de vergunningverlening aan
Chogogo?
Antwoord 13
Ik zie hier geen aanleiding voor. Wel heb ik de Inspectie Leefomgeving en
Transport gevraagd een onderzoek uit te voeren naar de kwaliteit van de
uitvoering van vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH) taken. De
uitkomsten van dit rapport verwacht ik in het voorjaar.
Vraag 14
Wat bent u van plan te doen om het koraal te herstellen in het Bonaire
Nationaal Marine Park?
Antwoord 14
Ik werk samen met mijn collega’s van N&S en van BZK aan het behalen van
de strategische doelen in het natuur- en milieubeleidsplan 2020–2030 voor
Caribisch Nederland (NMBP). Dit houdt in dat projectmatig wordt gewerkt aan
oplossingen voor de belangrijkste lokale drukfactoren zoals erosie, afvalwater
en afvalbeheer en in het actief herstel van het koraal. Een verbetering van het
VTH stelsel is een onderdeel van deze strategie. Actief herstel van het koraal
schept voorwaarden voor gezonde riffen die bestand zijn tegen de gevolgen
van klimaatverandering.
In Bijlage 3 van het NMBP worden de noodzakelijke mijlpalen genoemd voor
het bereiken van de doelen.
Vraag 15
Is er een boete opgelegd tegen de projectontwikkelaar van Chogogo (TUI)?
Zo nee, waarom niet? Zo ja, hoe hoog is de boete?
Antwoord 15
TUI is niet de vergunninghouder en daarom niet degene die verantwoordelijk
is voor de naleving van de vergunning. Het Chogogo Dive & Beach Resort
Bonaire is één van de partner-hotels van TUI waarmee het bedrijf samenwerkt.
Vraag 16
Is TUI gevraagd om herstelmaatregelen? Zo nee, waarom niet? Zo ja, welke
maatregelen moeten genomen worden en per wanneer?
Antwoord 16
Nee, TUI is niet verantwoordelijk voor het naleven van de natuur en
milieuwetgeving. Dat is de vergunninghouder.
Vraag 17
Waarom is er geen boete opgelegd of om herstelmaatregelen gevraagd,
indien bovengenoemde vragen ontkennend waren?
Antwoord 17
Er is een last onder dwangsom opgelegd aan Chogogo Beach resort.
Vraag 18
Bent u bereid om, in samenspraak met het Openbaar Lichaam Bonaire, TUI
volledig aansprakelijk te stellen voor alle schade aan het koraal veroorzaakt
door uitspoelen van zand?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4

Antwoord 18
Nee. De vergunninghouder is verantwoordelijk voor het niet naleven van de
vergunnningvoorwaarden. Wel heeft het Openbaar Lichaam bepaald dat in
2023 prioriteit gegeven wordt aan beleid voor duurzame kustontwikkeling.
Hiertoe behoort ook het verhalen van schade voor het illegaal aanleggen van
bouwwerken in de kustzone.
Vraag 19
Bent u bereid om, in samenspraak met het Openbaar Lichaam Bonaire, te
onderzoeken welke stappen ondernomen kunnen worden tegen de disproportionele dreiging van TUI, door bijvoorbeeld te onderzoeken welke vergunningen TUI nodig heeft (voor zijn plannen) en wanneer u hierop kan handhaven?
Ziet u nog een andere (juridische) basis voor het tegenhouden van de
plannen van TUI? Of is er sprake van een grijs gebied in de wetgeving
waardoor u niet kunt handhaven?
Antwoord 19
Voor het realiseren van bouwplannen in de kustzone is doorgaans besluitvorming nodig op het terrein van ruimtelijke ordening, natuur, milieu en
bouwen. In het kader van het Natuur en milieubeleidsplan is besloten dat de
doelen van het NMBP in de toepasselijke regelgeving worden geïntegreerd.
Mede hierom is op dit moment het ontwerpbesluit houdende inrichtingen- en
activiteiten, milieueffectrapportage en de kwaliteit van toezicht en handhaving, ter bescherming van het fysieke leefomgeving op Bonaire, Sint
Eustatius en Saba (Kamerstuk 29 383, nr. 367) - 29 383, nr. 388 bij uw Kamer
aanhangig (Inrichtingen en activiteitenbesluit BES). Het IAB BES vult een
leemte in de regelgeving op het gebied van milieu. Voor grote resorts kan
bijvoorbeeld een milieuvergunning verplicht worden gesteld. Op dit moment
is dat niet het geval.
Vraag 20
Wat zijn de gevolgen van het uitspoelen van het zand voor het koraal? Is er al
onderzoek naar gedaan? Zo nee, waarom niet? Bent u bereid om onderzoek
te laten uitvoeren? Zo ja, wanneer zal het plaatsvinden?
Antwoord 20
Zie het antwoord op vraag 4.
Vraag 21
Kunt u aangeven hoeveel schade het koraal verder heeft opgelopen door de
heftige regen van deze week? Klopt het dat afvalstromen en dergelijke de zee
zijn ingestroomd? Hoe had dit voorkomen kunnen worden?
Antwoord 21
Concrete informatie over schade naar aanleiding van de regenval in
november 2022 ontbreekt. In het kader van het NMBP wordt op verschillende
manieren ingezet op het verbeteren van de afwatering en het voorkomen van
een negatieve impact van afwatering in zee. Ook wordt ingezet op de aanpak
van loslopend vee om erosie tegen te gaan en wordt via herbebossing
gewerkt aan vermindering van erosie. Tevens heeft Bonaire prioriteit gegeven
aan de aanpak van illegale afvaldumping en het tegengaan van zwerfvuil.
Daarnaast geldt een brongerichte aanpak van waterverontreiniging op basis
van specifieke regelgeving. Zo zullen op grond van het IAB-BES voorschriften
voor bedrijven gaan gelden voor afvloeiend hemelwater, met het oog op het
beschermen van het koraalecosysteem.
Vraag 22
Bent u bereid om te investeren in natuurinclusieve maatregelen, opdat bij
hevige regen geen afvalstromen het koraal instromen? Zo nee, waarom niet?
Zo ja, per wanneer?
Antwoord 22
Ja zie het antwoord op vraag 21.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

5

Vraag 23
Wat gaat u doen om het koraal te beschermen (tegen verdere uitspoeling van
het artificiële strand), zeker gezien de heftige stormen van afgelopen periode?
Antwoord 23
Ik zal het Openbaar Lichaam Bonaire verzoeken de aanbevelingen uit het
rapport van Wageningen marine research te betrekken bij het te ontwikkelen
VTH beleid voor kustbebouwing (zie ook het antwoord op vraag 4).
Vraag 24
Kunt u deze vragen één voor één beantwoorden en binnen de gestelde
termijn?
Antwoord 24
Het is helaas niet mogelijk gebleken de antwoorden binnen de gestelde
termijn te geven gezien het feit dat hiervoor overleg nodig was met diverse
instanties in Caribisch Nederland. Er is zoveel mogelijk geprobeerd de vragen
een voor een te beantwoorden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

6