NL

NL

NL

EUROPESE COMMISSIE

Brussel, 8.3.2011
COM(2011) 112 definitief

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE
RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ
VAN DE REGIO’S
Routekaart naar een concurrerende koolstofarme economie in 2050

{SEC(2011) 287 definitief}
{SEC(2011) 288 definitief}
{SEC(2011) 289 definitief}

NL

NL

NL

1.

De uitdagingen waar Europa voor staat ....................................................................... 3

2.

Mijlpalen tot 2050 ........................................................................................................ 4

3.

Koolstofarme innovatie: een sectoraal perspectief ...................................................... 6

4.

Investeren in een koolstofarme toekomst................................................................... 11

5.

De internationale dimensie......................................................................................... 14

6.

Conclusies .................................................................................................................. 15

2

NL

1.

DE UITDAGINGEN WAAR EUROPA VOOR STAAT

De EU reikt de lidstaten een langetermijnkader aan voor het beleid inzake duurzaamheid en
de aanpak van de grensoverschrijdende effecten van verschijnselen die een gezamenlijke
aanpak vergen. Men is het er reeds lang over eens dat de klimaatverandering een bepalende
langetermijnfactor is die een coherente aanpak op EU-niveau vergt, zowel binnen de Unie als
op internationale schaal.
De Commissie heeft onlangs in het kader van de Europa 2020-strategie het
vlaggenschipinitiatief voor een efficiënt gebruik van hulpbronnen1 voorgesteld en heeft nu in
dat kader een aantal langetermijnvisies ontwikkeld op het gebied van vervoer, energie en
klimaatverandering. In deze mededeling worden de fundamenten gelegd voor een
klimaatbeleid dat de EU moet helpen om tegen 2050 een concurrerende koolstofarme
economie te ontwikkelen. Deze aanpak vertrekt vanuit de visie dat er behoefte is aan
innoverende oplossingen om investeringen aan te trekken in energie, vervoer, industrie en
informatie- en communicatietechnologieën en dat er behoefte is aan een sterker energieefficiëntiebeleid.
In de Europa 2020-strategie voor slimme, duurzame en inclusieve groei zijn vijf
hoofddoelstellingen geformuleerd die de EU in 2020 moet bereiken. Een daarvan heeft
betrekking op klimaat en energie: de lidstaten dienen zich ertoe te verbinden tegen 2020 de
uitstoot van broeikasgassen met 20% terug te brengen, het aandeel van hernieuwbare energie
in de energiemix van de EU te verhogen tot 20% en de efficiency van het energieverbruik met
20% te verlagen. De EU is goed op weg om twee van de drie doelstellingen te halen, maar zal
haar energie-efficiëntiedoelstelling niet halen indien geen extra inspanningen worden
geleverd2. Het bereiken van alle voor 2020 geformuleerde doelstellingen blijft een prioriteit.
Om de klimaatverandering te beperkten tot minder dan 2°C heeft de Europese Raad zich in
februari 2011 opnieuw achter de EU-doelstelling geschaard om de uitstoot van broeikasgassen
tegen 2050 met 80 tot 95% te verminderen ten opzichte van 1990, overeenkomstig de volgens
het Intergouvernementeel Panel over klimaatverandering noodzakelijke reductie voor de
groep van ontwikkelde landen3. Dit stemt overeen met het standpunt van de wereldleiders in
de akkoorden van Cancún en Kopenhagen. Deze akkoorden bevatten de verplichting om
koolstofarme ontwikkelingsstrategieën te ontwikkelen. Een aantal lidstaten hebben reeds
stappen in die richting genomen of zijn bezig met de vaststelling van
emissiereductiedoelstellingen voor 2050.
Samen met het witboek vervoer en het energie-efficiëntieplan is dit een van de onderdelen
van het vlaggenschip voor een efficiënt gebruik van hulpbronnen. Het bevat een routekaart
met mogelijke maatregelen tot het jaar 2050, die de EU in staat zouden stellen de uitstoot van
broeikasgassen terug te dringen tot de overeengekomen vermindering met 80 tot 95%. Het
bevat een aantal mijlpalen om te na te gaan of de EU op de goede weg is om haar doelstelling,
beleidsuitdagingen, investeringsbehoeften en perspectieven in de verschillende sectoren te

1
2
3

NL

COM(2011) 21, zie: http://ec.europa.eu/resource-efficient-europe.
Energie-efficiëntieplan – COM(2011) 109.
Indien ook de ontwikkelingslanden de nodige inspanningen leveren, kan de wereldwijde uitstoot tegen
2050 met 50% worden verminderd.

3

NL

realiseren, waarbij 80 tot 95% van de beoogde reductie binnen de EU zelf zal moeten worden
gezocht.
2.

MIJLPALEN TOT 2050

De overschakeling naar een concurrerende koolstofarme economie betekent dat de Unie
maatregelen moet nemen om de EU-uitstoot tegen 2050 met 80% te verminderen ten opzichte
van 19904. De Commissie heeft een uitvoerige modellering gedaan met verschillende
scenario's die aantonen hoe deze doelstelling kan worden bereikt. In het kadertje hieronder
wordt dit toegelicht.
Uit de analyse van de verschillende scenario's blijkt dat een vermindering van de EU-uitstoot
tot 40% en 60% onder het niveau van 1990 een kostenefficiënt perspectief is voor
respectievelijk 2030 en 2040. In die context wijst de analyse ook op een reductie met 25% in
2020. Dit wordt geïllustreerd door figuur 1. Een dergelijke reductiepad betekent dat de
jaarlijkse reductie ten opzichte van 1990 tijdens het eerste decennium tot 2020 ongeveer 1%
zou bedragen, tussen 2020 en 2030 zou oplopen tot 1,5%, en tussen 2030 en 2050 tot 2% per
jaar. De inspanning kan na verloop van tijd groter worden aangezien meer betaalbare
technologieën beschikbaar worden.
Modelmatige aanpak voor de routekaart 2050
De in deze mededeling voorgestelde resultaten en scenario's zijn gebaseerd op uitvoerige model- en
scenarioanalyses op wereld- en EU-schaal van het traject dat de Unie tegen 2050 moet afleggen om haar
economie koolstofarm te maken, rekening houdend met de voortdurende stijging van de wereldbevolking, de
toename van het wereldwijde BBP en diverse algemene trends op het gebied van klimaatbeleid, energie en
technologische ontwikkeling.
Aan de hand van mondiale prognoses zijn de wereldwijde effecten van het klimaatbeleid en de impact daarvan
op de energiesector, landbouw en ontbossing in kaart gebracht. Voorts werden de effecten op de concurrerende
sectoren van de EU gesimuleerd om de risico's in te schatten van ambitieuze klimaatmaatregelen in een context
van een versnipperd wereldwijd klimaatbeleid.
Er zijn gedetailleerde EU-voorspellingen gemaakt voor talrijke toekomstscenario's met de nadruk op de
gevoeligheid voor aannames inzake de wereldwijde ontwikkelingen van de fossiele-brandstofprijzen en het
tempo van technologische innovatie om de bijdrage van de verschillende sectoren te analyseren, waaronder
landbouw en andere vormen van landgebruik. Langetermijnvoorspellingen bevatten weliswaar altijd een aantal
onzekerheden, maar de resultaten werden geconsolideerd dankzij de ontwikkeling van een groot aantal scenario's
met verschillende uitgangspunten.
Bij toekomstige verbeteringen van de modellen kunnen de effecten van de klimaatverandering zelf beter worden
weergegeven en kan ook rekening worden gehouden met de opslag van energie en intelligente
energiedistributienetwerken.

Figuur 1 illustreert het reductiepad in vijf stappen op weg naar een reductie met 80% tegen
2050. De bovenste referentieprognose toont hoe de EU-uitstoot zich zal ontwikkelen bij de
voortzetting van het huidige beleid. Een scenario dat overeenstemt met de beoogde reductie
met 80% toont vervolgens hoe de algemene en sectorale emissies dalen indien nieuwe
beleidsmaatregelen worden genomen en rekening wordt gehouden met de technologische
mogelijkheden die na verloop van tijd ontstaan.

4

NL

EU-uitstoot betekent reële reductie van de uitstoot in de EU, zonder compensatie op de koolstofmarkt.

4

NL

Figuur 1: reductiepad naar een reductie van de EU-uitstoot van broeikasgassen met
80% (100% = 1990)

100%

100%

80%

Energiesector

80%
Huidig beleid

60%

Woningen en diensten

60%

Industrie
40%

40%
Vervoer

20%

20%
Niet-CO2 landbouw
Niet-CO2 andere sectoren

0%
1990

2000

2010

2020

2030

2040

0%
2050

Volgens ramingen lag de uitstoot, met inbegrip van de internationale luchtvaart, in 2009 16%
lager dan in 1990. Indien het huidige beleid onverkort wordt uitgevoerd, zit de EU op schema
om haar uitstoot tegen 2020 met 20% te verminderen ten opzichte van 1990 en met 30% tegen
2030. Zonder bijsturing van het beleid zal de doelstelling om de energie-efficiëntie tegen
2020 met 20% te verbeteren echter maar voor de helft worden bereikt.
Indien de EU haar huidige beleid uitvoert, met inbegrip van haar verbintenis om het aandeel
van hernieuwbare energie tegen 2020 op te trekken tot 20% en de energie-efficiëntie met 20%
te verbeteren, kan de Unie de huidige 20%-emissiereductiedoelstelling zelfs overtreffen en in
2020 een daling met 25% bereiken. Om dat te bereiken moet ook het energie-efficiëntieplan5
volledig worden uitgevoerd. Dat plan wordt vandaag samen met deze mededeling
gepresenteerd en beschrijft welke maatregelen moeten worden genomen om die
energiebesparingsdoelstelling te bereiken. Aan de op dit moment toegestane compensaties zou
niet worden geraakt6.
Uit de analyse blijkt dat een minder ambitieus reductiepad gepaard zou kunnen gaan met
koolstofintensieve investeringen, die tot hogere koolstofprijzen leiden en de algemene kosten
over de hele periode doen stijgen. Bovendien zijn O&O, demonstratie en de vroegtijdige
invoering van technologieën, zoals diverse vormen van koolstofarme energiebronnen, afvang
en opslag van kooldioxide, slimme netwerken en hybride en elektrische voertuigtechnologie,
uitermate belangrijk met het oog op hun kostenefficiënte en grootschalige introductie later.

5
6

NL

Energie-efficiëntieplan – COM(2011) 109.
Als overeengekomen in Richtlijn 2003/87/EG inzake de handel in broeikasgasemissierechten (als
gewijzigd bij Richtlijn 2009/29/EG) en Beschikking 406/2009/EG inzake de verdeling van de
inspanningen.

5

NL

Het is dan ook essentieel dat het Europees strategisch plan voor energietechnologie, waarvoor
de volgende tien jaar 50 miljard euro extra moet worden geïnvesteerd in O&O- en
demonstratieprojecten, wordt uitgevoerd. Voor de financiering kunnen de lidstaten onder
meer een beroep doen op veilingopbrengsten en het cohesiebeleid. Bovendien kunnen een
grotere energie-efficiëntie, dankzij bijvoorbeeld afvalrecycling, een beter afvalbeheer en
gedragsverandering, en de verhoging van de veerkracht van ecosystemen een belangrijke rol
spelen. Ook moeten blijvende inspanningen worden geleverd om het onderzoek inzake het
terugdringen van de klimaatverandering en aanpassingstechnologieën te versterken.
3.

KOOLSTOFARME INNOVATIE: EEN SECTORAAL PERSPECTIEF

De Commissie heeft in haar analyse ook trajecten voor een aantal belangrijke sectoren
onderzocht. Er werden verschillende scenario's geanalyseerd met een variërend technologisch
innovatietempo en verschillende fossiele-brandstofprijzen. De aan de hand daarvan berekende
reductiedoelstellingen voor 2030 en 2050 stemmen grotendeels overeen, zoals blijkt uit de in
tabel 1 vermelde waarden. Bij de ontwikkeling van sectorale beleidsopties moet dieper
worden ingegaan op de kosten, afwegingen en onzekerheden.
Tabel 1: sectorale reducties
Reductie van de uitstoot van broeikasgassen
tegen 1990
Totaal
Sectoren
Energie (CO2)
Industrie (CO2)
Vervoer (incl. CO2-uitstoot door de luchtvaart,
excl. scheepvaart)
Woningen en diensten (CO2)
Landbouw (niet CO2)
Andere emissies dan CO2

2005

2030

2050

-7%

-40 tot -44%

-79 tot -82%

-7%
-20%

-54 tot -68%
-34 tot -40%

-93 tot -99%
-83 tot -87%

+30%

+20 tot -9%

-54 tot -67%

-12%
-20%
-30%

-37 tot -53%
-36 tot -37%
-72 tot -73%

-88 tot -91%
-42 tot -49%
-70 tot -78%

Een veilige, concurrerende en volledig koolstofvrije elektriciteitssector
Elektriciteit zal in de koolstofarme economie een cruciale rol spelen. Uit deze analyse blijkt
dat de CO2-uitstoot tegen 2050 bijna tot nul kan worden teruggebracht en dat fossiele
brandstoffen voor vervoer en verwarming gedeeltelijk kunnen worden vervangen door
elektriciteit. Hoewel het aandeel van elektriciteit in deze 2 sectoren zal toenemen, zal het
totale elektriciteitsverbruik dankzij voortdurende efficiencyverbeteringen slechts toenemen
met het historische groeitempo.
Het aandeel van koolstofarme technologieën in de energiemix zou toenemen van ongeveer
45% op dit moment tot ongeveer 60% in 2020, onder meer door het bereiken van de
doelstelling inzake hernieuwbare energie, tot 75% à 80% in 2030 en tot bijna 100% in 2050.
Zonder afbreuk te doen aan de voorkeuren van de lidstaten voor een op hun specifieke context
afgestemde energiemix, kan het elektriciteitssysteem van de Unie hierdoor veiliger en
veelzijdiger worden.

NL

6

NL

Talrijke bestaande technologieën, waaronder meer geavanceerde toepassingen zoals
fotovoltaïsche energie die na verloop van tijd goedkoper en dus concurrerender wordt, moeten
op grote schaal worden ingevoerd.
Specifieke scenario's voor de energiesector en de manieren om de sector koolstofvrij te maken
zonder de continuïteit van de voorziening en het concurrentievermogen aan te tasten, worden
onderzocht in de energie 2050-routekaart, die voortbouwt op het huidige energiebeleid van de
EU en de EU 2020-strategie.
De EU-ETS wordt doorslaggevend om de marktintroductie van de talrijke koolstofarme
technologieën te ondersteunen zodat de energiesector zelf haar investerings- en
exploitatiestrategieën kan afstemmen op de veranderende energieprijzen en technologie. Om
ervoor te zorgen dat de ETS die rol kan spelen binnen het uitgestippelde traject tot 2050 is er
behoefte aan zowel een sterk koolstofprijssignaal als stabiliteit op lange termijn. In dit kader
moeten passende maatregelen worden bekeken, zoals een herziening van de overeengekomen
lineaire reductie van het ETS-plafond7. Ook andere instrumenten, zoals energieheffingen en
technologische ondersteuning, kunnen ervoor zorgen dat de sector een volwaardige bijdrage
levert.
Aangezien de belangrijke rol van elektriciteit in de koolstofarme economie betekent dat sterk
wordt ingezet op hernieuwbare energie, waarvan de productie in veel gevallen varieert, zijn
aanzienlijke investeringen in het netwerk nodig om de continuïteit van de voorziening te allen
tijde te waarborgen8. Investeringen in intelligente netwerken zijn essentieel om het
elektriciteitssysteem koolstofarm te maken, waarbij efficiency aan de vraagzijde wordt
gefaciliteerd, het aandeel hernieuwbare energie en decentrale opwekking wordt verhoogd en
overgeschakeld kan worden op elektrisch vervoer. Investeringen in netwerken komen niet
altijd de netwerkbeheerder ten goede, maar wel de maatschappij als geheel (met eveneens
baten voor consumenten, producenten en de samenleving als geheel: een betrouwbaarder
netwerk, energiezekerheid en een verlaging van de uitstoot). In die context moet in de
toekomst worden bekeken hoe het beleidskader dergelijke investeringen op EU-, lidstaat- en
plaatselijk niveau kan bevorderen en het beheer van de vraagzijde kan worden gestimuleerd.
Duurzame mobiliteit dankzij brandstofefficiency, elektrische aandrijving en een juiste
prijsstelling
Technologische innovatie kan helpen om het Europees vervoerssysteem efficiënter en
duurzamer te maken door te werken aan 3 belangrijke factoren: voertuigefficiëntie dankzij
nieuwe motoren, materialen en ontwerpen; een schoner energieverbruik dankzij nieuwe
brandstoffen en aandrijfsystemen; een beter gebruik van de netwerken en een veiliger verkeer
dankzij informatie- en communicatiesystemen. In het Witboek vervoer worden een groot
aantal maatregelen voorgesteld om het vervoer duurzamer te maken.
Tot 2025 blijft een betere brandstofefficiëntie wellicht het belangrijkste middel om stijgende
uitstoot van broeikasgassen door vervoer om te buigen. Zonder de betaalbaarheid van vervoer
in het gedrang te brengen, kan de uitstoot door het wegvervoer, het spoor en de binnenvaart in

7

8

NL

Richtlijn 2003/87/EG, als gewijzigd bij Richtlijn 2009/29/EG, voorziet in een verlaging met een lineaire
factor van 1,74 % per jaar. Deze verlaging is wettelijk verankerd in het ETS en loopt verder na 2020.
Zie ook de mededeling "Prioriteiten voor energie-infrastructuurprojecten voor 2020 en verder - Een
blauwdruk voor een Europees geïntegreerd energienetwerk", COM(2010) 677.

7

NL

2030 worden gereduceerd tot een niveau dat lager ligt dan in 1990 door een combinatie van
maatregelen zoals tariefregelingen om de congestie en luchtverontreiniging aan te pakken,
infrastructuurheffingen, intelligente stedelijke planning en een beter openbaar vervoer. Een
grotere efficiency en beter beheer van de vraagzijde, gestimuleerd door CO2-normen en
slimme heffingsregelingen, moet de ontwikkeling van hybride motortechnologieën
aanzwengelen en de weg vrijmaken voor de geleidelijk grootschalige overschakeling op
schonere voertuigen voor alle vervoerswijzen, waaronder in een later stadium plug-in
hybrides en elektrische voertuigen (aangedreven door batterijen of brandstofcellen).
De synergieën met andere duurzaamheidsdoelstellingen, zoals de afhankelijkheid van aardolie
terugdringen, de concurrentiekracht van de Europese auto-industrie en de gunstige effecten op
de gezondheid, met name door de betere luchtkwaliteit in steden, moeten de EU ertoe
aanzetten grotere inspanningen te leveren om de ontwikkeling en vroegtijdige introductie van
elektrische voertuigen te versnellen en voor het hele vervoersysteem werk te maken van
alternatieve brandstoffen en aandrijftechnieken. In dit verband hoeft het niet te verbazen dat
de auto-industrie in de VS, Japan, Korea en China haar investeringen in batterijtechnologie,
elektrische voertuigen en brandstofcellen opvoert.
Duurzame biobrandstoffen kunnen als alternatief worden gebruikt voor de luchtvaart of zware
vrachtwagens, sectoren waar een sterke groei wordt verwacht na 2030. Zonder grootschalige
elektrificatie zullen biobrandstoffen en andere alternatieve brandstoffen een grotere rol
moeten spelen om de beoogde emissiereductie in de vervoerssector te bereiken. Voor
biobrandstoffen zou dit direct of indirect tot minder voordelen in termen van
broeikasgasreductie kunnen leiden en de druk op de biodiversiteit, het waterbeheer en het
milieu in het algemeen verhogen. Dit versterkt de behoefte om werk te maken van
biobrandstoffen van de 2de en 3de generatie en om de werkzaamheden inzake indirecte
wijzigingen in landgebruik en duurzaamheid voort te zetten.
Gebouwen
De bebouwde omgeving biedt kansen om de emissies op korte termijn en tegen een lage
kostprijs terug te dringen, in eerste instantie door de energieprestaties van gebouwen te
verbeteren. De analyse van de Commissie toont aan dat de uitstoot op dit gebied met ongeveer
90% kan worden verminderd tegen 2050. Op langere termijn is dat een meer dan gemiddelde
bijdrage. Dit onderstreept hoe belangrijk het is dat de doelstelling van de herschikte richtlijn
betreffende de energieprestatie van gebouwen9 wordt gehaald, namelijk dat nieuwe gebouwen
vanaf 2021 nagenoeg energieneutraal moeten zijn. Dit proces is reeds gestart en talrijke
lidstaten hanteren nu reeds striktere energieprestatienormen voor gebouwen. Op 4 februari
2011 heeft de Europese Raad, rekening houdend met de hoofddoelstelling van de Unie, beslist
dat alle lidstaten vanaf 2012 energie-efficiëntienormen moeten hanteren bij
overheidsaankopen van relevante openbare gebouwen en diensten. Eind 2011 zal de
Commissie een mededeling publiceren over duurzaam bouwen waarin zij een strategie zal
ontwikkelen om de concurrentiekracht van deze sector te versterken en tegelijk haar milieuen klimaatprestaties te verbeteren.
De inspanningen zullen na verloop van tijd aanzienlijk moeten worden opgevoerd.
Tegenwoordig zouden nieuwe gebouwen moeten worden ontworpen als intelligente lage- of

9

NL

Richtlijn 2010/31/EG.

8

NL

nulenergiegebouwen. De extra kosten daarvoor worden terugverdiend door de
brandstofbesparing. Een groter probleem vormt echter de aanpassing van de bestaande
gebouwen en met name de financiering van de nodige investeringen. Een aantal lidstaten
maakt reeds proactief gebruik van de structuurfondsen. Volgens de analyse moeten de
investeringen in energiebesparende materialen en uitrusting het volgende decennia met een
bedrag tot 200 miljard euro worden verhoogd. Verschillende lidstaten hebben reeds
intelligente financieringsregelingen ingevoerd, zoals lagere interestvoeten om particuliere
investeringen in de efficiëntste bouwoplossingen aan te moedigen. Andere particuliere
financieringsmodellen moeten worden onderzocht.
Evenals in de vervoerssector, zou de overschakeling op koolstofarme elektriciteitsproductie
(met name warmtepompen en accumulatiekachels) en hernieuwbare energie (bv.
zonnewarmte, biogas, biomassa), ook geleverd via stadsverwarmingssystemen, de
consumenten beter beschermen tegen de stijgende prijzen van fossiele brandstoffen en grote
voordelen opleveren voor de volksgezondheid.
Industriële sectoren, waaronder energie-intensieve industrieën
Uit de analyse van de Commissie blijkt dat de uitstoot van broeikasgassen door de industrie
tegen 2050 met 83% tot 87% kan worden verminderd. De invoering van vooruitstrevende
industriële processen en uitrusting met een efficiënter gebruik van hulpbronnen en energie,
meer recycling, en technologieën ter vermindering van andere emissies dan CO2 (bv.
distikstofoxide en methaan) kan een belangrijke rol spelen en energie-intensieve sectoren in
staat stellen hun emissies met de helft of meer te verminderen. Aangezien voor elke sector
specifieke oplossingen nodig zijn, is de Commissie van oordeel dat in samenwerking met de
betrokken sectoren specifieke routekaarten moeten worden opgesteld.
Bovenop de invoering van geavanceerde industriële processen en apparatuur, moet bovendien
na 2035 op grote schaal koolstofafvang- en opslag worden ingevoerd, vooral om de emissies
door industriële processen af te vangen (bv. in de cement- en de staalnijverheid). Dit vergt een
jaarlijkse investering van meer dan 10 miljard euro. Indien op wereldschaal een klimaatbeleid
wordt gevoerd, komt onze concurrentiepositie hierdoor niet in het gedrang. Indien de
belangrijkste concurrenten van de EU echter geen vergelijkbare maatregelen nemen, dient de
EU te onderzoeken hoe het door die extra kosten veroorzaakte risico op koolstoflekkage
verder kan worden aangepakt.
Bij de ontwikkeling van haar klimaatbeleidskader dient de EU de effecten van dit beleid op
het concurrentievermogen van energie-intensieve industrieën voortdurend te observeren en te
analyseren in het licht van de inspanningen van derde landen en waar nodig passende
maatregelen te nemen. De analyse van de Commissie bevestigt eerdere conclusies dat de
actuele maatregelen in de huidige context passende waarborgen bevatten en neemt akte van de
conclusies inzake de in de mededeling van mei 2010 geschetste maatregelen om
koolstoflekkage aan te pakken, met inbegrip van de integratie van invoer in de ETS10. De
toereikendheid van de bestaande, passende waarborgen wordt steeds nauwlettend bekeken in
het licht van de door derde landen geleverde inspanningen. De Commissie blijft waakzaam
om een sterke industriële basis in de EU in stand te houden. De Commissie zal de lijst van de
bedrijfstakken waar een risico op koolstoflekkage bestaat blijven actualiseren overeenkomstig

10

NL

COM(2010) 265.

9

NL

de EU-ETS-richtlijn11. Het is duidelijk dat de reële wereldwijde maatregelen de beste
bescherming bieden tegen het risico op koolstoflekkage.
Duurzamer intensief grondgebruik
Uit de analyse van de Commissie blijkt dat de landbouwsector de emissies van andere
broeikasgassen dan CO2 tegen 2050 kan reduceren met 42 tot 49% ten opzichte van 1990. De
sector heeft zijn uitstoot reeds aanzienlijk beperkt. Een verdere reductie gedurende de
volgende twee decennia is haalbaar. In het kader van het landbouwbeleid moet werk worden
gemaakt van verdere duurzame efficiëntiewinsten, een efficiënt gebruik van meststoffen,
biovergassing van organische meststoffen, een beter mestbeheer, betere voedergewassen,
plaatselijke diversifiëring en commercialisering van de productie en een grotere productiviteit
van de veestapel en moeten de voordelen van extensieve landbouw maximaal worden benut.
Betere land- en bosbouwpraktijken zullen de sector in staat stellen meer koolstof in de bodem
en in bossen op te slaan en vast te leggen. Dit kan bijvoorbeeld door gerichte maatregelen om
graslanden in stand te houden, veen- en waterrijke gebieden te herstellen, de bodembewerking
zoveel mogelijk te beperken of tot nul te herleiden, erosie terug te dringen en door wouden de
ruimte te geven om zich te ontwikkelen. Land- en bosbouw leveren ook de grondstoffen voor
bio-energie en grondstoffen voor de industrie en men verwacht dat die bijdrage nog zal
toenemen.
De hiervoor genoemde elementen zullen in 2013 verder worden uitgediept in de
wetgevingsvoorstellen voor het gemeenschappelijk landbouwbeleid, waarvan de positieve
effecten nog niet in deze analyse zijn opgenomen, en in de geplande mededeling inzake de
bio-economie12.
Na 2030 zou de uitstootreductie in de landbouwsector vertragen, ten dele door de hogere
productie vanwege de stijgende wereldbevolking. Er moet echter op worden gewezen dat de
landbouwsector tegen 2050 een derde van de EU-uitstoot zou vertegenwoordigen, waardoor
haar aandeel verdrievoudigt ten opzichte van vandaag. Het belang van de landbouw binnen
het klimaatbeleid wordt hierdoor nog groter: indien de sector de geplande emissiereductie niet
bereikt, moeten andere sectoren hun uitstoot nog verder beperken en kunnen de kosten hoog
oplopen. In de landbouwsector bestaat het risico op koolstoflekkage en er moet voor worden
gezorgd dat wijzigingen van de productie- en handelspatronen op lange termijn de algemene
vermindering van de uitstoot niet in het gedrang brengen.
De analyse bekijkt ook de effecten voor de land- en bosbouwsector op wereldschaal. In 2050
zullen ongeveer 9 miljard mensen moeten worden gevoed. Tegelijk moeten de tropische
regenwouden in stand worden gehouden als essentiële bescherming tegen de
klimaatverandering en voor het behoud van de mondiale biodiversiteit. Verwacht wordt dat de
reductie-inspanningen, in combinatie met de bestaande en stijgende vraag naar dierenvoeders,
hout, papier en de bio-industrie, de vraag naar bio-energie zal doen stijgen. De dubbele
uitdaging om de in de wereldwijde voedselbehoefte te voorzien en de strijd tegen de
klimaatverandering moeten samen worden aangepakt. Om het hoofd te bieden aan deze
stijgende vraag naar landgebruik in de EU en op wereldschaal is een snelle en duurzame

11
12

NL

Richtlijn 2009/29/EG (tot wijziging van Richtlijn 2003/87/EG), artikel 10 bis, lid 13.
Werkprogramma 2011 van de Commissie, Strategie en actieplan van de Europese Unie voor een
duurzame bio-economie in 2020.

10

NL

toename van de productiviteit van diverse land- en bosbouwsystemen (zowel intensieve als
extensieve) nodig, met name in de ontwikkelingslanden. Alle negatieve effecten op andere
hulpbronnen (bv. water, de bodem en de biodiversiteit) moeten accuraat worden aangepakt.
De steeds sneller verlopende klimaatverandering kan deze productiviteitsverhogingen echter
in gevaar brengen indien de wereld onvoldoende maatregelen neemt op de klimaatverandering
tegen te gaan.
Daarom moeten alle vormen van landgebruik op holistische wijze worden benaderd en
moeten landgebruik, verandering in landgebruik en bosbouw worden geïntegreerd in het
klimaatbeleid van de Unie. De Commissie zal later dit jaar met maatregelen komen op dit
gebied. Om de druk op het landgebruik te verlichten, moeten papier en houtproducten
bovendien meer worden hergebruikt en gerecycled.
Bij de analyse is ook rekening gehouden met de wereldwijde trend naar een groter aandeel
dierlijke producten in de voedselketen. Het is wenselijk de bestaande trend van
voedselverspilling om te buigen en de consumptie van minder koolstofintensieve
voedingswaren aan te moedigen.
4.

INVESTEREN IN EEN KOOLSTOFARME TOEKOMST

Een belangrijke toename van kapitaalinvesteringen
Diverse koolstofarme energiebronnen en hun ondersteunende systemen en infrastructuur,
waaronder intelligente netwerken, passiefwoningen, afvang en opslag van kooldioxide,
vooruitstrevende industriële processen en de overschakeling op elektrisch vervoer (met
inbegrip van technologieën voor de opslag van energie) zijn essentiële onderdelen die stilaan
de basis vormen voor een efficiënt en koolstofarm vervoerssysteem na 2020. Dit vergt
aanzienlijke en volgehouden investeringen: volgens berekeningen zouden de particuliere en
de publieke sector zouden de volgende 40 jaar jaarlijks 270 miljoen euro extra moeten
investeren. Dit vertegenwoordigt een extra investering van ongeveer 1,5% van het BBP per
jaar bovenop het huidige investeringsniveau van 19% van het BBP in 200913. Dit betekent dat
we opnieuw het investeringsniveau van voor de economische crisis zouden bereiken. De
huidige investeringen zijn bepalend voor de toekomstige concurrentiekracht van onze
economie. China (48%), India (35%) en Korea (26%) hebben in 200914 overigens een veel
groter aandeel van het BBP geïnvesteerd omdat ze hun infrastructuur nog moeten opbouwen,
maar ook omdat hun opkomende economieën in staat zijn grote stappen voorwaarts te zetten
op weg naar een concurrerende koolstofarme economie.
Het investeringspotentieel van de particuliere sector en de individuele consument aanboren
vormt een grote uitdaging. De meeste extra investeringen zullen na verloop van tijd
terugverdiend worden door een lagere energiefactuur en een hogere productiviteit, maar de
markten hebben traditioneel te weinig oog voor de toekomstige baten en de risico's op lange
termijn. De vraag is dan ook hoe het beleid de randvoorwaarden kan creëren om die
investeringen op gang te brengen, onder meer door nieuwe financieringsmodellen.

13
14

NL

Eurostat, nationale rekeningen.
Indicatoren van de Wereldbank.

11

NL

Bij haar inspanningen om de 20%-energie-efficiëntiedoelstelling te bereiken, moet de
Commissie de effecten van de nieuwe maatregelen op de ETS in de gaten houden om ervoor
te zorgen dat de ETS-stimulansen voor koolstofarme investeringen blijven bestaan en om de
ETS-sectoren voor te bereiden op de in de toekomst noodzakelijke innovaties. In dit verband
moet worden nagegaan of een bijsturing nodig is en met name of het ETS dient te worden
gehercalibreerd door, indien een politieke beslissing in die zin wordt genomen, de
overeenkomstige hoeveelheid emissierechten af te zonderen van de gedurende de periode
2013-2020 te veilen rechten. Op die manier wordt, ongeacht of een sector al dan niet onder
het ETS valt, gegarandeerd dat de inspanningen om de energie-efficiëntiedoelstelling te
bereiken op kostenefficiënte wijze gebeuren.
Extra publiek-private financieringsmechanismen zijn essentieel om de aanvankelijke
financieringsrisico's en liquiditeitsproblemen te overwinnen. Publieke financiering via
innoverende financieringsinstrumenten, zoals roulerende fondsen, preferentiële interestvoeten,
garantieregelingen, risicodeling en gemengde mechanismen kunnen de vereiste private
financiering mobiliseren en sturen, ook voor het mkb en consumenten. Op die manier kunnen
beperkte publieke investeringen een veelvoud aan particuliere investeringen15 op gang
brengen. De Europese Investeringsbank, de Europese Bank voor Wederopbouw en
Ontwikkeling en gerichte financiering in het kader van het volgende meerjarig
financieringskader moeten er mede voor zorgen dat extra middelen beschikbaar komen voor
energie-efficiënte en koolstofarme technologieën.
Een toename van de binnenlandse investeringen creëert belangrijke perspectieven voor een
hogere productiviteit, toegevoegde waarde en producten van talrijke productiesectoren in de
EU (bv. auto-industrie, elektriciteitssector, industriële en netwerkapparatuur, energieefficiënte bouwmaterialen en de bouwsector) die essentieel zijn voor de toekomstige groei en
werkgelegenheid.
De overschakeling naar een koolstofarme economie zorgt in de eerste plaats voor een
vermindering van de uitstoot van broeikasgassen maar biedt ook een aantal andere belangrijke
voordelen.
De Europese energiefactuur en afhankelijkheid van fossiele brandstoffen wordt verminderd
Volgens ramingen zou de grotere energie-efficiëntie en de overschakeling op plaatselijke
koolstofarme energiebronnen de EU over de volledige periode van 40 jaar een gemiddelde
besparing opleveren van de brandstofkosten van 175 tot 320 miljard euro per jaar. De
uiteindelijke besparing is afhankelijk van de klimaatmaatregelen die in de rest van de wereld
worden genomen. Indien op wereldschaal een klimaatbeleid wordt gevoerd, moet de EU
minder fossiele brandstoffen invoeren en zal de kostprijs van de nog in te voeren brandstof
lager liggen.
Indien de rest van de wereld geen gecoördineerd beleid voert, biedt het EU-beleid het grote
voordeel dat haar economie beschermd wordt tegen de hoge prijzen voor fossiele
brandstoffen. De analyse en de World Energy Outlook 2010 van het Internationaal
Energieagentschap wijzen uit dat de fossiele-brandstofprijzen aanzienlijk zullen stijgen indien
op wereldschaal geen doortastend beleid wordt gevoerd. Dit is niet alleen een probleem op
15

NL

Wanneer staatssteun wordt toegekend, moeten de regels inzake de verenigbaarheid van dergelijke steun
worden nageleefd.

12

NL

lange termijn. Zelfs na de recessie in het westen blijven de olieprijzen ongeveer dubbel zo
hoog als in 2005. Volgens ramingen van het IEA is de brandstofrekening van de EU tussen
2009 en 2010 met 70 miljard dollar gestegen en dat cijfer zal in de nabije toekomst wellicht
verder oplopen. Zoals we hebben meegemaakt in de jaren '70 en het begin van de jaren '80
kan een oliecrisis leiden tot inflatie, een toenemend handelstekort, een achteruitgang van de
concurrentiepositie en stijging van de werkloosheid.
De Unie kan ervoor zorgen dat haar totale primaire energieverbruik in 2050 30% lager ligt
dan in 2005. De EU zou meer eigen energie produceren, met name hernieuwbare energie. De
invoer van olie en gas zou de helft lager liggen dan nu, waardoor de negatieve effecten van
potentiële olie- en gasprijsschokken aanzienlijk worden beperkt. Zonder maatregelen kan de
factuur voor de invoer van olie en gas daarentegen nog verdubbelen ten opzichte van het
huidige niveau, een verschil van 400 miljard euro of meer per jaar tegen 2050 of 3% van het
huidige BBP16.
Nieuwe banen
Vroegtijdige investeringen in de koolstofarme economie stimuleren een geleidelijke
structurele aanpassing van de economie en kunnen per saldo nieuwe banen opleveren, zowel
op korte als middellange termijn. Het is reeds aangetoond dat hernieuwbare energie heel wat
banen oplevert. In vijf jaar tijd is het aantal banen in hernieuwbare-energiesector toegenomen
van 230 000 tot 550 000. Ook in de bouwsector bieden investeringen in koolstofarme
technieken op korte termijn sterke werkgelegenheidsperspectieven. Deze sector telt in de EU
ongeveer 15 miljoen werknemers en werd bijzonder zwaar getroffen door de economische
crisis. Het herstel van de bouwsector kan sterk worden gestimuleerd door inspanningen om
renovaties te versnellen en de bouw van energie-efficiënte woningen aan te moedigen. Het
energie-efficiëntieplan bevestigt dat een beleid om investeringen in efficiëntere uitrusting aan
te moedigen een groot aantal nieuwe banen kan opleveren.
Op langere termijn hangt het scheppen en het behoud van banen af van de mate waarin de EU
het voortouw kan nemen bij de ontwikkeling van nieuwe koolstofarme technologieën door
beter onderwijs, opleiding, programma's om de toegang tot nieuwe technologieën te
bevorderen, O&O en ondernemerschap en het creëren van een gunstig investeringsklimaat. In
dit verband heeft de Commissie er reeds bij herhaling op gewezen dat het gebruik van de
inkomsten uit de veiling van ETS-rechten en CO2-heffingen om de arbeidskosten te
verminderen de werkgelegenheid zou bevorderen en tegen 2020 in totaal 1,5 miljoen nieuwe
banen zou kunnen opleveren.
Wanneer bedrijven de economische mogelijkheden van de koolstofarme economie te baat
nemen, wordt de behoefte aan gekwalificeerd personeel, met name in de bouwsector en voor
technische beroepen, engineering en onderzoek, dringender. De huidige werknemers moeten
derhalve gerichte beroepsopleidingen krijgen voor de uitoefening van groene banen zodat
nieuwe knelpunten op de arbeidsmarkt worden aangepakt en deze vaardigheden in het
onderwijs worden geïntegreerd. De Commissie onderzoekt op dit moment de
werkgelegenheidseffecten van een groenere economie, bijvoorbeeld via de uitvoering van de
agenda voor nieuwe vaardigheden en banen.

16

NL

De uiteindelijke verlaging van de factuur voor de invoer van fossiele brandstoffen zal afhangen van de
ontwikkeling van de brandstofprijzen en de diversifiëring van de energiebronnen.

13

NL

Een betere luchtkwaliteit en gezondheid
Maatregelen om de uitstoot van broeikasgasemissies te beperken, zouden een belangrijke
aanvulling vormen op de bestaande maatregelen om de luchtkwaliteit te verbeteren en leiden
tot een sterke vermindering van de luchtverontreiniging. De overschakeling op elektrisch
vervoer en de uitbreiding van het openbaar vervoer kunnen de luchtkwaliteit in de Europese
steden sterk verbeteren. Dankzij het gezamenlijke effect van de uitstootreductie en
luchtkwaliteitsmaatregelen zou de luchtverontreiniging in 2030 meer dan 65% lager liggen
dan in 2005. In 2030 zou de jaarlijkse kostprijs voor de bestrijding van traditionele
luchtverontreinigende stoffen meer dan 10 miljard euro lager liggen en in 2050 zou jaarlijks
bijna 50 miljard euro kunnen worden bespaard. Deze ontwikkelingen zorgen ook voor een
afname van het sterftecijfer. De baten daarvan bedragen 17 miljard euro per jaar in 2030 en
lopen op tot 38 miljard euro in 2050. Ook de volksgezondheid zou erop vooruit gaan en de
kosten voor gezondheidszorg en schade aan ecosystemen, gewassen, materialen en gebouwen
nemen af. Deze voordelen zijn belangrijk in het licht van de algemene herziening van het
luchtkwaliteitsbeleid van de Unie, die uiterlijk in 2013 moet plaatsvinden, waarbij gezocht
wordt naar maximale gemeenschappelijke baten met het klimaatbeleid en de negatieve
effecten zoveel mogelijk worden beperkt.
5.

DE INTERNATIONALE DIMENSIE

Op wereldschaal komt minder dan 10% van de uitstoot voor rekening van de EU en zij kan de
klimaatverandering niet alleen aanpakken. Internationale vooruitgang is de enige manier om
het klimaatprobleem aan te pakken en de EU moet zich blijven inspannen om haar partners te
overtuigen. Door reeds meer dan tien jaar een binnenlands klimaatbeleid te ontwikkelen en uit
te voeren, heeft de EU heel wat andere landen over de streep kunnen trekken. De huidige
situatie is fundamenteel gewijzigd ten opzichte van eind 2008, toen de EU eenzijdig een
klimaat- en energiepakket heeft aangenomen. Tijdens de vijftiende Conferentie van de
Partijen bij het VN-Raamverdrag inzake klimaatverandering zijn de wereldleiders het erover
eens geworden dat de gemiddelde temperatuur met maximaal 2°C mag stijgen. Op dit
moment hebben landen die samen voor meer dan 80% van de wereldwijde uitstoot
verantwoordelijk zijn zich op grond van het akkoord van Kopenhagen en de overeenkomsten
van Cancún ertoe verbonden binnenlandse reductiedoelstellingen na te leven. Een aantal
landen zullen extra maatregelen moeten nemen om hun doelstellingen te halen.
Deze concrete maatregelen, die soms verder gaan dan datgene waartoe landen in een
internationale context bereid zouden zijn, worden in aanzienlijke mate door andere
binnenlandse agenda's gemotiveerd: de innovatie versnellen, de energiezekerheid en het
concurrentievermogen in belangrijke groeisectoren verhogen en de luchtverontreiniging
terugdringen. Een aantal belangrijke partners van de Unie, zoals China, Brazilië en Korea
maken hier werk van, eerst door stimuleringsprogramma's en in toenemende mate door
concrete actieplannen om de koolstofarme economie aan te moedigen. Door een status-quo
zou Europa in belangrijke productiesectoren achterop raken.
De uitvoering van deze beloftes vormt de volgende jaren een belangrijke stap in de richting
van een wereldwijd klimaatbeleid. De EU dient deze gelegenheid aan te grijpen om de
samenwerking met haar internationale partners te versterken, onder meer door te streven naar
de geleidelijke ontwikkeling van mondiale koolstofmarkten om de inspanningen van
geïndustrialiseerde
en
ontwikkelingslanden
voor
de
tenuitvoerlegging
van

NL

14

NL

ontwikkelingsstrategieën met lage uitstoot te ondersteunen en ervoor te zorgen dat de
klimaatfinanciering bijdraagt tot "klimaatbestendige" ontwikkelingsprojecten.
De onverkorte uitvoering van de sinds Kopenhagen gedane beloftes blijft echter onvoldoende
om tot de vereiste reductie te komen. Volgens een recent rapport van het VNleefmilieuprogramma is de volledige uitvoering van die beloftes goed voor 60% van de tot
2020 vereiste uitstootreductie. Indien op wereldschaal geen ingrijpende maatregelen worden
genomen tegen de klimaatverandering, zal de temperatuur mogelijk met meer dan 2°C stijgen
tegen 2050 en zelfs met meer dan 4°C tegen 2100. Om dit scenario te voorkomen moet de
wereldwijde uitstoot van broeikasgassen tegen 2050 met minsten 50% worden verminderd ten
opzichte van 1990. Met de opstelling van deze routekaart neemt de EU een nieuw initiatief
om de internationale onderhandelingen in de aanloop naar Durban te stimuleren. De
routekaart is dan ook een integrerend onderdeel van een bredere strategie om de algemene
stijging van de temperatuur te beperken tot minder dan 2°C boven het preïndustriële niveau.
Bij de samenwerking met haar partners moet de EU een brede benadering volgen met
intensievere bilaterale en multilaterale overeenkomsten inzake de uiteenlopende aspecten van
de sectoren die belangrijk zijn voor het klimaatbeleid.
6.

CONCLUSIES

Uit de uitvoerige analyse van de Commissie van de kostenefficiënte manieren om de uitstoot
van broeikasgassen tegen 2050 kunnen een aantal belangrijke conclusies worden getrokken.
Om op schema te blijven om de totale uitstoot van broeikasgassen tegen 2050 met 80 tot 95%
te verminderen toont de routekaart aan dat voor een kostenefficiënte en geleidelijk
overschakeling de EU-uitstoot van broeikasgassen tegen 2030 40% lager en tegen 2050 80%
lager moet liggen dan in 1990. Voortbouwend op de reeds geleverde inspanningen moet de
EU nu passende strategieën ontwikkelen om dat traject te volgen en moeten alle lidstaten,
tenzij ze dat al gedaan hebben, nationale routekaarten ontwikkelen om hun economie
koolstofarm te maken. De Commissie zal daartoe een aantal vereiste instrumenten en kaders
aanreiken.
Ten tweede blijkt uit de analyse dat het huidige beleid van de EU ervoor zal zorgen dat de
EU-uitstoot van broeikasgassen tegen 2020 met 20% afneemt. Indien het herziene energieefficiëntieplan in de praktijk volledig wordt uitgevoerd om aan de 20%-energieefficiëntiedoelstelling te voldoen, kan de EU de huidige reductiedoelstelling van 20% zelfs
overtreffen en een reductie met 25% bereiken. In deze mededeling wordt niet voorgesteld
voor 2020 nieuwe doelstellingen vast te stellen en wordt evenmin het EU-voorstel in
internationale onderhandelingen om, indien aan bepaalde voorwaarden voldaan is, de uitstoot
tegen 2020 met 30% te verminderen in twijfel getrokken. De basis voor die besprekingen
blijft de mededeling van de Commissie van 26 mei 201017.
Ten derde vermindert een drastische reductie van de EU-uitstoot in het kader van ambitieuze
maatregelen op wereldschaal niet alleen de dreiging van een gevaarlijke klimaatverandering,
maar kan deze ook leiden tot besparingen op de invoer van fossiele brandstoffen en tot een
betere luchtkwaliteit en volksgezondheid.

17

NL

COM(2010) 265.

15

NL

Ten vierde zijn in de routekaart voor de belangrijkste sectoren streefcijfers vastgesteld voor
2030 en 2050. De uitvoering van het Europees strategisch plan voor energietechnologie is
essentieel om deze tussenstappen zo kostenefficiënt mogelijk te realiseren en ervoor te zorgen
dat de Europese productiebedrijven er zoveel mogelijk baat bij hebben. Gezien de grote
effecten op de arbeidsmarkt moet de agenda voor nieuwe vaardigheden en banen het
omschakelingsproces ondersteunen.
Op basis van deze routekaart zal de Commissie beleidsinitiatieven en routekaarten voor
specifieke sectoren ontwikkelen, zoals de Energie 2050-routekaart en het geplande Witboek
vervoer. De Commissie zal daarover sectoraal overleg plegen. Zij zal er op blijven toezien dat
de EU-ETS een belangrijk instrument blijft om op kostenefficiënte wijze koolstofarme
investeringen aan te moedigen. Voorts blijft zij het risico op koolstoflekkage in het oog
houden om gelijke concurrentievoorwaarden voor de bedrijven te garanderen.
In het kader van de ontwikkeling van het volgende meerjarige financiële kader zal zij tevens
nagaan hoe de EU financiële bijstand kan verlenen om de instrumenten en investeringen te
ondersteunen die nodig zijn om de overschakeling naar een koolstofarme economie aan te
moedigen, rekening houdend met de specifieke kenmerken van de verschillende sectoren,
landen en regio's.
De Commissie roept de andere EU-instellingen, de lidstaten, de kandidaat-lidstaten en
potentiële kandidaat-lidstaten en de belanghebbenden op deze routekaart mee te nemen bij de
verdere ontwikkeling van het beleid in de EU, de lidstaten en regio's om tegen 2050 een
koolstofarme economie te bereiken. Op internationaal niveau zal de Commissie de routekaart
2050 voorstellen aan haar mondiale partners om de internationale onderhandelingen met het
oog op wereldwijde actie te stimuleren en zal zij nauwer samenwerken met de buurlanden om
een veerkrachtige koolstofarme economie tot stand te brengen.

NL

16

NL