EUROPESE
COMMISSIE

Brussel, 23.2.2022
COM(2022) 71 final
2022/0051 (COD)

Voorstel voor een
RICHTLIJN VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD
inzake passende zorgvuldigheid in het bedrijfsleven op het gebied van duurzaamheid en
tot wijziging van Richtlijn (EU) 2019/1937

(Voor de EER relevante tekst)
{SEC(2022) 95 final} - {SWD(2022) 38 final} - {SWD(2022) 39 final} {SWD(2022) 42 final} - {SWD(2022) 43 final}

NL

NL

TOELICHTING
1.

ACHTERGROND VAN HET VOORSTEL

Motivering en doel van het voorstel
De handelspraktijken van ondernemingen in alle sectoren van de economie zijn essentieel
voor het welslagen van de overgang van de Europese Unie naar een klimaatneutrale en groene
economie1, overeenkomstig de Europese Green Deal2, en voor het bereiken van de
duurzameontwikkelingsdoelstellingen van de VN, waaronder de doelstellingen inzake
mensenrechten en milieu. Daartoe moeten zij in hun waardeketens alomvattende processen
opzetten om nadelige gevolgen voor de mensenrechten en het milieu te beperken,
duurzaamheid in corporate governance en de beheersystemen integreren en zakelijke
beslissingen afstemmen op de gevolgen voor de mensenrechten, het klimaat en het milieu,
alsook op de veerkracht van de onderneming op langere termijn.
Ondernemingen in de Europese Unie opereren in een complexe omgeving en zijn, vooral
grote ondernemingen, afhankelijk van wereldwijde waardeketens. Gezien het grote aantal
leveranciers in de Europese Unie en in derde landen en de algemene complexiteit van
waardeketens, kunnen ondernemingen in de Europese Unie, waaronder de grote,
moeilijkheden ondervinden bij het identificeren en beperken van risico’s in hun waardeketens
die verband houden met de eerbiediging van de mensenrechten of de milieueffecten. Het
identificeren van deze negatieve effecten in waardeketens zal gemakkelijker worden als meer
ondernemingen passende zorgvuldigheid betrachten en er dus meer gegevens beschikbaar zijn
over negatieve effecten op de mensenrechten en het milieu.
De verbinding van de economie van de Europese Unie met miljoenen werknemers over de
hele wereld via wereldwijde waardeketens brengt de verantwoordelijkheid met zich mee om
negatieve effecten op de rechten van deze werknemers aan te pakken. Een duidelijk verzoek
van de burgers van de Europese Unie, met name in het kader van de Conferentie over de
toekomst van Europa, om de economie van de Europese Unie te laten bijdragen tot het
aanpakken van deze en andere negatieve effecten, komt tot uiting in de bestaande of
toekomstige nationale wetgeving inzake mensenrechten en passende zorgvuldigheid op het
gebied van het milieu3, in de debatten die op nationaal niveau worden gevoerd en in de oproep
tot actie van het Europees Parlement en de Raad. Beide instellingen hebben de Commissie
opgeroepen te komen met een voorstel voor Europese voorschriften voor

1

2
3

NL

Verordening (EU) 2021/1119 van het Europees Parlement en de Raad van 30 juni 2021 tot vaststelling
van een kader voor de verwezenlijking van klimaatneutraliteit, en tot wijziging van Verordening (EG)
nr. 401/2009 en Verordening (EU) 2018/1999 (“Europese klimaatwet”), die tevens een bindende
doelstelling bevat van een reductie binnen de Europese Unie van de netto-broeikasgasemissies tegen
2030 met ten minste 55 % ten opzichte van het niveau van 1990.
Mededeling van de Commissie, “De Europese Green Deal” (COM(2019) 640 final).
Tot dusver hebben Frankrijk (Loi relative au devoir de vigilance, 2017) en Duitsland
(Sorgfaltspflichtengesetz, 2021) een horizontale wet inzake passende zorgvuldigheid ingevoerd, zijn
andere lidstaten (België, Nederland, Luxemburg en Zweden) voornemens dit in de nabije toekomst te
doen, en heeft Nederland een meer gerichte wet op kinderarbeid ingevoerd (Wet zorgplicht
kinderarbeid, 2019).

1

NL

sectoroverschrijdende passende zorgvuldigheid in het bedrijfsleven.4 In hun gezamenlijke
verklaring over de wetgevingsprioriteiten van de EU voor 2022 5 hebben het Europees
Parlement, de Raad van de Europese Unie en de Europese Commissie zich ertoe verbonden te
zorgen voor een economie die werkt voor de mensen, onder meer door het regelgevingskader
voor duurzame corporate governance te verbeteren.
Met behulp van de bestaande internationale vrijwillige normen voor verantwoord
ondernemerschap6 gebruiken steeds meer ondernemingen in de EU de
zorgvuldigheidsvereisten voor de waardeketen als instrument om risico’s in hun waardeketen
te identificeren en veerkracht op te bouwen bij plotselinge veranderingen in de waardeketens,
maar ondernemingen kunnen ook op moeilijkheden stuiten wanneer zij overwegen de
zorgvuldigheidsvereisten voor de waardeketen op hun activiteiten toe te passen. Dergelijke
moeilijkheden kunnen bijvoorbeeld te wijten zijn aan een gebrek aan juridische duidelijkheid
over de zorgvuldigheidsverplichtingen in het bedrijfsleven, de complexiteit van waardeketens,
de druk van de markt, een gebrek aan informatie en de kosten. Als gevolg daarvan wordt er
niet wijdverbreid onder Europese ondernemingen en in alle economische sectoren
geprofiteerd van de voordelen van passende zorgvuldigheid.
Vooral grote ondernemingen zijn steeds meer gebruik gaan maken van
zorgvuldigheidsprocessen, omdat dit hen een concurrentievoordeel kan opleveren.7 Hiermee
beantwoorden ze ook aan de toenemende druk van de markt op ondernemingen om duurzaam
te handelen, aangezien het hen helpt ongewenste reputatierisico’s te vermijden ten aanzien
van consumenten en beleggers die zich steeds meer bewust worden van
duurzaamheidsaspecten. Deze processen zijn echter gebaseerd op vrijwillige normen en
bieden noch bedrijven noch slachtoffers rechtszekerheid in geval van schade.
Vrijwillige maatregelen lijken niet te hebben geleid tot grootschalige verbeteringen in alle
sectoren en als gevolg daarvan worden negatieve externe effecten van de EU-productie en consumptie zowel binnen als buiten de EU waargenomen. Bepaalde ondernemingen uit de EU
zijn in verband gebracht met negatieve effecten voor de mensenrechten en het milieu, onder
meer in hun waardeketens8. Negatieve effecten zijn met name problemen met de

4

5

6

7
8

NL

Resolutie van het Europees Parlement van 10 maart 2021 met aanbevelingen aan de Commissie inzake
passende zorgvuldigheid in het bedrijfsleven en verantwoordingsplicht van ondernemingen
(2020/2129(INL)); Conclusies van de Raad over mensenrechten en fatsoenlijk werk in mondiale
toeleveringsketens van 1 december 2020 (13512/20).
Gezamenlijke verklaring van het Europees Parlement, de Raad van de Europese Unie en de Europese
Commissie, Wetgevingsprioriteiten van de EU voor 2022 (PB C 514I van 21.12.2021, blz. 1).
Verenigde Naties, “Guiding Principles on Business and Human Rights: Implementing the United
Nations ‘Protect, Respect and Remedy’ Framework” (2011) van de Verenigde Naties (“UNGP”),
beschikbaar op https://www.ohchr.org/Documents/Publications/GuidingPrinciplesBusinessHR_EN.pdf
OESO-richtsnoeren voor multinationale ondernemingen (update 2011), beschikbaar op:
https://doi.org/10.1787/9789264115415-en, met een reeks aanbevelingen over verantwoord
ondernemerschap, alsook specifieke OESO-zorgvuldigheidsrichtsnoeren voor verantwoord
ondernemerschap (2018) en sectorale richtsnoeren van de OESO, beschikbaar op:
https://mneguidelines.oecd.org/mneguidelines/
Zie de effectbeoordeling bij dit voorstel, blz. 15, 23.
Het onderzoek naar passende zorgvuldigheid, Europese Commissie, directoraat-generaal Justitie en
Consumentenzaken, Torres-Cortés, F., Salinier, C., Deringer, H., et al., “Study on due diligence
requirements through the supply chain: final report”, Bureau voor publicaties van de Europese Unie,

2

NL

mensenrechten, zoals dwangarbeid, kinderarbeid, ontoereikende gezondheid en veiligheid op
de werkplek, uitbuiting van werknemers, en milieueffecten zoals broeikasgasemissies,
verontreiniging, of verlies van biodiversiteit en aantasting van het ecosysteem.
De afgelopen jaren weerspiegelen de nieuwe rechtskaders voor passende zorgvuldigheid in
het bedrijfsleven in de lidstaten9 de toenemende wens om ondernemingen te steunen in hun
streven naar passende zorgvuldigheid in hun waardeketens en handelspraktijken te bevorderen
die de mensenrechten, de rechten van het kind en het milieu eerbiedigen. Anderzijds leiden zij
ook tot versnippering en dreigen zij de rechtszekerheid en gelijke concurrentievoorwaarden
voor ondernemingen in de interne markt te ondermijnen.
EU-wetgeving inzake de passende zorgvuldigheid in het bedrijfsleven zou de eerbiediging
van de mensenrechten en de bescherming van het milieu ten goede komen, gelijke
concurrentievoorwaarden scheppen voor ondernemingen binnen de Europese Unie en
versnippering als gevolg van individueel optreden van de lidstaten voorkomen.
Ondernemingen uit derde landen die op de Europese markt actief zijn, zouden eveneens onder
de wetgeving vallen, op basis van een vergelijkbaar omzetcriterium.
Tegen deze achtergrond zal deze richtlijn een horizontaal kader vaststellen ter bevordering
van de bijdrage van ondernemingen die actief zijn op de interne markt tot de eerbiediging van
de mensenrechten en het milieu in hun eigen activiteiten en via hun waardeketens, door het
identificeren, voorkomen, verminderen en verantwoorden van hun negatieve effecten voor
mensenrechten en milieu, en door te zorgen voor adequate governance, beheersystemen en
maatregelen daartoe.
In het bijzonder zal deze richtlijn:

9

NL

(1)

de praktijken op het gebied van corporate governance verbeteren, zodat
risicobeheersings- en risicobeperkingsprocessen met betrekking tot
mensenrechten en milieurisico’s en -effecten, ook die welke voortvloeien uit
waardeketens, beter in de ondernemingsstrategieën worden geïntegreerd;

(2)

versnippering van de zorgvuldigheidsvereisten in de interne markt voorkomen
en rechtszekerheid scheppen voor ondernemingen en belanghebbenden wat
betreft verwacht gedrag en aansprakelijkheid;

2020, https://data.europa.eu/doi/10.2838/39830, blz. 221, geeft aan dat risicobeoordelingsprocessen van
ondernemingen nog steeds gericht zijn op de materialiteit van de risico’s voor de onderneming, ondanks
internationale richtsnoeren (UNGP’s, OESO) die verduidelijken dat de relevante
zorgvuldigheidsrisico’s verder moeten reiken dan de risico’s van de onderneming, naar degenen die
worden getroffen (de rechthebbenden). Negatieve effecten voor het bedrijfsleven als gevolg van de
globalisering en het niet betrachten van passende zorgvuldigheid, variërend van milieurampen (zie
https://www.business-humanrights.org/en/blog/brumadinho-dam-collapse-lessons-in-corporate-duediligence-and-remedy-for-harm-done/)
en
landroof
(zie
https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2016/578007/EXPO_STU(2016)578007_EN.p
df)
tot
ernstige
schendingen
van
arbeidsen
mensenrechten,
(zie
https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2014/538222/EPRS_BRI(2014)538222_REV1_
EN.pdf) zijn goed gedocumenteerd.
Zie voetnoot 3.

3

NL

(3)

de aansprakelijkheid van ondernemingen voor negatieve effecten vergroten, en
zorgen voor samenhang voor bedrijven met betrekking tot verplichtingen in het
kader van bestaande en voorgestelde EU-initiatieven inzake verantwoord
ondernemerschap;

(4)

de toegang tot rechtsmiddelen verbeteren voor diegenen die te lijden hebben
onder de negatieve effecten van handelspraktijken op de mensenrechten en het
milieu;

(5)

aangezien deze richtlijn een horizontaal instrument is dat gericht is op
bedrijfsprocessen en ook van toepassing is op de waardeketen, zal zij een
aanvulling vormen op andere vigerende of voorgestelde maatregelen, die
rechtstreeks gericht zijn op een aantal specifieke uitdagingen op het gebied van
duurzaamheid of van toepassing zijn in een aantal specifieke sectoren, meestal
binnen de Europese Unie.

Verenigbaarheid met bestaande bepalingen op het beleidsterrein
Op EU-niveau is duurzame corporate governance vooral indirect gestimuleerd door in de
richtlijn bekendmaking van niet-financiële informatie (de “NFI-richtlijn”)10 aan ongeveer
12 000 ondernemingen11 verslagleggingsverplichtingen op te leggen met betrekking tot
risico’s, effecten, maatregelen (waaronder passende zorgvuldigheid) en beleidsmaatregelen op
het gebied van milieu, sociale rechten en mensenrechten12. De NFI-richtlijn heeft enig positief
effect gehad op de verbetering van een verantwoorde bedrijfsvoering, maar heeft er niet toe
geleid dat de meeste ondernemingen voldoende rekening houden met hun negatieve effecten
in hun waardeketens13.

10

11

12

13

NL

Richtlijn 2014/95/EU tot wijziging van Richtlijn 2013/34/EU met betrekking tot de bekendmaking van
niet-financiële informatie en informatie inzake diversiteit door bepaalde grote ondernemingen en
groepen (PB L 330 van 15.11.2014, blz. 1). De NFI-richtlijn is derhalve een wijziging van de
jaarrekeningenrichtlijn, ofwel Richtlijn 2013/34/EU betreffende de jaarlijkse financiële overzichten,
geconsolideerde financiële overzichten en aanverwante verslagen van bepaalde ondernemingsvormen,
tot wijziging van Richtlijn 2006/43/EG van het Europees Parlement en de Raad en tot intrekking van
Richtlijnen 78/660/EEG en 83/349/EEG van de Raad (PB L 182 van 29.6.2013).
Grote organisaties van openbaar belang met meer dan 500 werknemers (en waarvan het balanstotaal of
de netto-omzet de in de jaarrekeningenrichtlijn vastgestelde drempel voor grote ondernemingen
overschrijdt),
met
inbegrip
van
beursgenoteerde
ondernemingen,
banken
en
verzekeringsmaatschappijen. Zie het onderzoek van het CEPS naar de NFI-richtlijn, opgesteld voor de
Europese Commissie ter ondersteuning van de herziening van de NFI-richtlijn, november 2020,
beschikbaar op: https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/1ef8fe0e-98e1-11eb-b85c01aa75ed71a1/language-en.
Zie ook enkele bepalingen van de herziene aandeelhoudersrichtlijn, namelijk Richtlijn (EU) 2017/828
tot wijziging van Richtlijn 2007/36/EG wat het bevorderen van de langetermijnbetrokkenheid van
aandeelhouders betreft (PB L 132 van 20.5.2017, blz. 1).
In de effectbeoordeling bij het voorstel van de Commissie voor de richtlijn betreffende
duurzaamheidsrapportage door ondernemingen (SWD/2021/150 final) en in het onderzoek van het
CEPS naar de NFI-richtlijn (deel 2) wordt een beperkte wijziging in het ondernemingsbeleid als gevolg
van de NFI-richtlijn geconstateerd, die overeenstemt met de perceptie van de voornaamste
belanghebbenden, die geen duidelijk wijzigingspatroon in het ondernemingsgedrag konden vaststellen
als gevolg van deze verslagleggingsvoorschriften.

4

NL

Het recente voorstel van de Commissie voor een richtlijn betreffende
duurzaamheidsrapportage door ondernemingen, waarbij de NFI-richtlijn wordt herzien14, zou
het toepassingsgebied van de bestreken ondernemingen uitbreiden tot alle grote en alle
beursgenoteerde ondernemingen15, de audit (zekerheid) van de gerapporteerde informatie
verplicht stellen en de normalisatie van de gerapporteerde informatie versterken door de
Commissie de bevoegdheid te geven normen voor duurzaamheidsrapportage vast te stellen16.
Deze richtlijn zal een aanvulling vormen op de huidige NFI-richtlijn en de voorgestelde
wijzigingen daarvan (voorstel voor een richtlijn duurzaamheidsrapportage ondernemingen)
door voor sommige ondernemingen een substantiële verplichting in te voeren om passende
zorgvuldigheid te betrachten bij het identificeren, voorkomen, beperken en verantwoorden
van externe schade als gevolg van negatieve effecten op de mensenrechten en het milieu in de
eigen activiteiten van de onderneming, van dochterondernemingen en in de waardeketen. Van
bijzonder belang in het voorstel voor een richtlijn duurzaamheidsrapportage ondernemingen is
dat het de openbaarmaking verplicht van de plannen van de onderneming om ervoor te zorgen
dat haar bedrijfsmodel en strategie verenigbaar zijn met de overgang naar een duurzame
economie en met de beperking van de opwarming van de aarde tot 1,5 °C in overeenstemming
met de Overeenkomst van Parijs. De twee initiatieven zijn nauw met elkaar verbonden en
zullen tot synergieën leiden. Ten eerste vereist een correcte verzameling van informatie voor
verslaggevingsdoeleinden krachtens de voorgestelde richtlijn duurzaamheidsrapportage
ondernemingen het opzetten van processen, hetgeen nauw samenhangt met het identificeren
van negatieve effecten overeenkomstig de bij deze richtlijn ingestelde
zorgvuldigheidsverplichting. Ten tweede zal de richtlijn duurzaamheidsrapportage
ondernemingen betrekking hebben op de laatste stap van de zorgvuldigheidsverplichting,
namelijk de verslagleggingsfase, voor ondernemingen die ook onder de richtlijn
duurzaamheidsrapportage ondernemingen vallen. Ten derde zal deze richtlijn ondernemingen
verplichten een plan op te stellen dat ervoor zorgt dat het bedrijfsmodel en de strategie
verenigbaar zijn met de overgang naar een duurzame economie en met de beperking van de
opwarming van de aarde tot 1,5 °C in overeenstemming met de Overeenkomst van Parijs
waarover de richtlijn duurzaamheidsrapportage ondernemingen verplicht verslag uit te
brengen. Deze richtlijn zal er dus toe leiden dat de verslaglegging van ondernemingen
vollediger en doeltreffender wordt. Daarom zal complementariteit de doeltreffendheid van
beide maatregelen verhogen en een gedragsverandering bij de betrokken ondernemingen
teweegbrengen.

14

15

16

NL

Voorstel voor een Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn
2013/34/EU, Richtlijn 2004/109/EG, Richtlijn 2006/43/EG en Richtlijn (EU) nr. 537/2014 betreffende
duurzaamheidsrapportage door ondernemingen (COM(2021) 189 final).
De verplichting tot duurzaamheidsrapportage zou gelden voor alle grote ondernemingen in de zin van
de jaarrekeningenrichtlijn (die bij de richtlijn duurzaamheidsrapportage ondernemingen zou worden
gewijzigd) en, vanaf 2026, voor ondernemingen (met inbegrip van ondernemingen uit derde landen,
maar met uitsluiting van alle micro-ondernemingen) die op gereglementeerde markten van de EU
genoteerd zijn.
Parallel met het wetgevingsproces is een begin gemaakt met de opstelling van ontwerpnormen voor
duurzaamheidsrapportage in een projecttaskforce die op verzoek van de Commissie is opgericht door de
European Financial Reporting Advisory Group (EFRAG).

5

NL

Deze richtlijn zal ook ten grondslag liggen aan de onlangs in werking getreden verordening
betreffende informatieverschaffing over duurzaamheid in de financiëledienstensector17, die
van toepassing is op financiëlemarktdeelnemers (zoals beheerders van beleggingsfondsen en
beleggingsportefeuilles, verzekeringsondernemingen die op verzekeringen gebaseerde
beleggingsproducten verkopen en ondernemingen die diverse pensioenproducten aanbieden)
en financiële adviseurs. Krachtens deze verordening moeten deze ondernemingen onder meer
een verklaring publiceren over hun zorgvuldigheidsbeleid met betrekking tot de belangrijkste
negatieve effecten van hun beleggingsbeslissingen op duurzaamheidsfactoren, en wel volgens
het “pas toe of leg uit”-beginsel. Tegelijkertijd is de publicatie van een dergelijke verklaring
voor ondernemingen met meer dan 500 werknemers verplicht, en is de Commissie bevoegd
om regelgevende technische normen vast te stellen voor de duurzaamheidsindicatoren met
betrekking tot de verschillende soorten negatieve effecten18.
Evenzo zal deze richtlijn een aanvulling vormen op de recente taxonomieverordening19, een
transparantie-instrument dat beleggingsbeslissingen vergemakkelijkt en greenwashing helpt
aanpakken door te voorzien in een categorisering van ecologisch duurzame investeringen in
economische activiteiten die ook aan een minimale sociale waarborg voldoen 20. De
verslaglegging heeft ook betrekking op de in artikel 18 van de taxonomieverordening
vastgestelde minimumwaarborgen die verwijzen naar procedures die ondernemingen moeten
toepassen om afstemming op de OESO-richtsnoeren voor multinationale ondernemingen en
de VN-richtsnoeren voor het bedrijfsleven en de mensenrechten te waarborgen, met inbegrip
van de beginselen en rechten die zijn vervat in de acht fundamentele verdragen die zijn
vastgesteld in de Verklaring van de Internationale Arbeidsorganisatie inzake de fundamentele
beginselen en rechten op het werk en het Internationaal Statuut van de Rechten van de Mens
wanneer zij een economische activiteit verrichten die als “duurzaam” wordt aangemerkt.
Evenals de NFI-richtlijn en het voorstel voor een richtlijn duurzaamheidsrapportage
ondernemingen legt de taxonomieverordening de ondernemingen geen andere materiële
verplichtingen op dan de verplichting tot openbare verslaglegging, en kunnen beleggers
dergelijke informatie gebruiken bij de toewijzing van kapitaal aan ondernemingen. Door
ondernemingen te verplichten hun negatieve risico’s in al hun activiteiten en waardeketens in
kaart te brengen, kan deze richtlijn ertoe bijdragen dat aan beleggers gedetailleerdere
informatie wordt verstrekt. Zij vormt derhalve een aanvulling op de taxonomieverordening,
aangezien zij beleggers verder kan helpen bij de toewijzing van kapitaal aan
verantwoordelijke en duurzame ondernemingen. Bovendien kan de taxonomieverordening

17

18

19

20

NL

Verordening (EU) 2019/2088 van het Europees Parlement en de Raad van 27 november 2019
betreffende informatieverschaffing over duurzaamheid in de financiëledienstensector (PB L 317 van
9.12.2019, blz. 1).
De drie Europese toezichthoudende autoriteiten hebben op 4 februari 2021 hun eindverslag aan de
Commissie bekendgemaakt (beschikbaar op: https://www.esma.europa.eu/press-news/esma-news/threeeuropean-supervisory-authorities-publish-final-report-and-draft-rts), met inbegrip van de ontwerpen van
technische reguleringsnormen inzake informatieverstrekking krachtens de verordening.
Verordening (EU) 2020/852 van het Europees Parlement en de Raad van 18 juni 2020 betreffende de
totstandbrenging van een kader ter bevordering van duurzame beleggingen en tot wijziging van
Verordening (EU) 2019/2088 (PB L 198 van 22.6.2020, blz. 13).
De taxonomie zal geleidelijk worden ontwikkeld. Minimale sociale waarborgen zijn van toepassing op
alle beleggingen die in aanmerking komen voor de taxonomie.

6

NL

(als een gemeenschappelijke taal voor duurzame economische activiteiten met het oog op
beleggingen) dienen als een leidraad voor ondernemingen om duurzame financiering aan te
trekken voor hun correctieve actieplannen en stappenplannen.
Deze richtlijn vormt een aanvulling op Richtlijn 2011/36/EU inzake de voorkoming en
bestrijding van mensenhandel en de bescherming van slachtoffers daarvan 21, die een
alomvattend rechtskader biedt voor een doeltreffende bestrijding van alle vormen van
uitbuiting in de Europese Unie door natuurlijke personen en rechtspersonen, in het bijzonder
dwangarbeid, seksuele uitbuiting, bedelarij, slavernij of met slavernij te vergelijken
praktijken, dienstbaarheid, uitbuiting van strafbare activiteiten, of de verwijdering van
organen. De richtlijn voorziet tevens in de aansprakelijkheid van rechtspersonen voor de in
die richtlijn bedoelde strafbare feiten die te hunnen voordele worden gepleegd door eenieder
die in de rechtspersoon een leidende positie bekleedt of strafbare feiten die mogelijk werden
gemaakt door het ontbreken van toezicht of controle. Richtlijn 2011/36/EU voorziet ook in
sancties voor de aansprakelijk gestelde rechtspersoon.
Voorts vormt deze richtlijn een aanvulling op de richtlijn inzake sancties tegen werkgevers22,
die de tewerkstelling verbiedt van illegaal verblijvende onderdanen van derde landen, met
inbegrip van slachtoffers van mensenhandel. De richtlijn inzake sancties tegen werkgevers
stelt minimumnormen vast voor sancties en andere maatregelen die in de lidstaten moeten
worden toegepast tegen werkgevers die de richtlijn overtreden.
Deze richtlijn vormt tevens een aanvulling op bestaande of geplande sectorale en
productgerelateerde instrumenten voor passende zorgvuldigheid in de waardeketen op EUniveau, vanwege het sectoroverschrijdende toepassingsgebied en het brede scala van de
bestreken duurzaamheidseffecten:
De zogenaamde verordening conflictmineralen23 is van toepassing op vier specifieke
mineralen en metalen. Zij verplicht EU-bedrijven in de toeleveringsketen ervoor te zorgen dat
zij tin, wolfraam, tantaal en goud uitsluitend invoeren uit verantwoorde en conflictvrije
bronnen, en meer specifieke mechanismen in te voeren voor het betrachten van passende
zorgvuldigheid, bijvoorbeeld een onafhankelijke audit door derden van de
zorgvuldigheidspraktijken in de toeleveringsketen. De zorgvuldigheidsbepalingen van deze
richtlijn hebben ook betrekking op negatieve milieueffecten en zullen van toepassing zijn op
waardeketens van extra mineralen die niet onder de verordening conflictmineralen vallen,
maar wel negatieve effecten hebben voor de mensenrechten, het klimaat en het milieu.

21

22

23

NL

Richtlijn 2011/36/EU van het Europees Parlement en de Raad van 5 april 2011 inzake de voorkoming
en bestrijding van mensenhandel en de bescherming van slachtoffers daarvan, en ter vervanging van
Kaderbesluit 2002/629/JBZ van de Raad (PB L 101 van 15.4.2011, blz. 1).
Richtlijn 2009/52/EG van het Europees Parlement en de Raad van 18 juni 2009 tot vaststelling van
minimumnormen inzake sancties en maatregelen tegen werkgevers van illegaal verblijvende
onderdanen van derde landen (PB L 168 van 30.6.2009).
Verordening (EU) 2017/821 van het Europees Parlement en de Raad van 17 mei 2017 tot vaststelling
van verplichtingen inzake passende zorgvuldigheid in de toeleveringsketen voor Unie-importeurs van
tin, tantaal en wolfraam, de overeenkomstige ertsen, en goud uit conflict- en hoogrisicogebieden
(PB L 130 van 19.5.2017, blz. 1).

7

NL

Het voorstel van de Commissie voor een verordening betreffende ontbossingsvrije
bevoorradingsketens24 is toegespitst op bepaalde grondstoffen en productketens. Het heeft een
zeer specifieke doelstelling, namelijk vermindering van het effect van consumptie en
productie in de EU op ontbossing en bosdegradatie wereldwijd. De voorschriften zullen op
sommige gebieden meer prescriptief zijn dan de algemene zorgvuldigheidsverplichtingen
krachtens deze richtlijn. Het voorstel omvat ook een verbod op het op de markt brengen van
bepaalde grondstoffen en afgeleide producten indien de eis van “legaal” en “ontbossingsvrij”
niet met passende zorgvuldigheid kan worden vastgesteld. Dit verbod zal gelden voor alle
exploitanten die de betrokken producten op de EU-markt brengen, met inbegrip van EUondernemingen en ondernemingen uit derde landen, ongeacht hun rechtsvorm en omvang.
Hoewel de algemene doelstellingen van de twee initiatieven elkaar dus ondersteunen, zijn hun
specifieke doelstellingen verschillend. Deze richtlijn vormt een aanvulling op de verordening
ontbossingsvrije producten door de invoering van passende zorgvuldigheid in de waardeketen
met betrekking tot activiteiten die niet onder de verordening ontbossingsvrije producten
vallen, maar die direct of indirect tot ontbossing kunnen leiden.
Het voorstel van de Commissie voor een nieuwe verordening inzake batterijen 25 heeft als
specifieke doelstellingen de milieu-, klimaat- en sociale effecten in alle fasen van de
levenscyclus van batterijen te beperken, de werking van de interne markt te versterken en
gelijke mededingingsvoorwaarden te waarborgen door middel van een gemeenschappelijk
pakket voorschriften. De richtlijn verplicht marktdeelnemers die batterijen voor industriële of
elektrische voertuigen (ook die welke in voertuigen zijn ingebouwd) van meer dan 2 kWh op
de EU-markt brengen, een zorgvuldigheidsbeleid voor de toeleveringsketen vast te stellen. De
aandacht gaat vooral uit naar de grondstoffen waarvan een aanzienlijk deel van de mondiale
productie voor de batterijproductie bestemd is en die negatieve sociale of milieueffecten
kunnen hebben (kobalt, natuurlijk grafiet, lithium en nikkel). De marktdeelnemers moeten
conformiteitsdocumenten indienen voor verificatie door derden door aangemelde instanties en
worden onderworpen aan controles door de nationale markttoezichtautoriteiten. Deze richtlijn
vormt een aanvulling op de batterijenverordening door de invoering van passende
zorgvuldigheid in de waardeketen met betrekking tot grondstoffen die niet onder die
verordening vallen, maar zonder dat certificatie vereist is voor het op de markt brengen van de
producten in de EU.
Het toekomstige initiatief inzake duurzame producten heeft tot doel de huidige richtlijn inzake
ecologisch ontwerp26 te herzien en heeft meer in het algemeen betrekking op de duurzaamheid
van producten die op de EU-markt worden gebracht en op de transparantie van de
desbetreffende informatie.

24

25

26

NL

Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende het op de markt van
de Unie aanbieden en de uitvoer uit de Unie van bepaalde grondstoffen en producten die met ontbossing
en bosdegradatie verband houden, en tot intrekking van Verordening (EU) nr. 995/2010
(COM(2021) 706 final).
Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake batterijen en afgedankte
batterijen, tot intrekking van Richtlijn 2006/66/EG en tot wijziging van Verordening (EU) 2019/1020
(COM (2020) 798 final).
Richtlijn 2009/125/EG van het Europees Parlement en de Raad van 21 oktober 2009 betreffende de
totstandbrenging van een kader voor het vaststellen van eisen inzake ecologisch ontwerp voor
energiegerelateerde producten (PB L 285 van 31.10.2009, blz. 10).

8

NL

Dit voorstel zal een essentiële rol spelen bij de aanpak van het gebruik van dwangarbeid in
wereldwijde waardeketens. Zoals aangekondigd in de mededeling over waardig werk
wereldwijd27 werkt de Commissie aan een nieuw wetgevingsvoorstel dat het op de EU-markt
brengen van producten die zijn vervaardigd door middel van dwangarbeid, met inbegrip van
gedwongen kinderarbeid, daadwerkelijk zal verbieden. Het nieuwe initiatief zal zowel op
binnenlandse als op ingevoerde producten betrekking hebben en een verbod combineren met
een robuust, risicogebaseerd handhavingskader. Het nieuwe instrument bouwt voort op
internationale normen en vormt een aanvulling op horizontale en sectorale initiatieven, met
name de zorgvuldigheidsverplichtingen die in dit voorstel zijn vastgesteld.
Deze richtlijn doet geen afbreuk aan de toepassing van andere voorschriften op het gebied van
mensenrechten, milieubescherming en klimaatverandering krachtens andere EUwetgevingshandelingen. Indien de bepalingen van deze richtlijn in strijd zijn met een bepaling
van een andere EU-wetgevingshandeling waarmee dezelfde doelstellingen worden
nagestreefd en die voorziet in uitgebreidere of meer specifieke verplichtingen, moeten de
bepalingen van de andere EU-wetgevingshandeling prevaleren wat het punt van strijdigheid
betreft en van toepassing zijn op die specifieke verplichtingen
Verenigbaarheid met andere beleidsterreinen van de Europese Unie
Deze richtlijn is van belang voor de verwezenlijking van de doelstellingen van diverse
bestaande en voorziene EU-maatregelen op het gebied van de mensenrechten, met inbegrip
van de rechten van werknemers, en het milieu.
In het kader van de Europese Green Deal heeft de Commissie een initiatief inzake duurzame
corporate governance opgenomen onder de te leveren prestaties van het actieplan voor de
circulaire economie, de biodiversiteitsstrategie, de “van boer tot bord”-strategie, de strategie
voor chemische stoffen en de actualisering van de nieuwe industriestrategie van 2020: Een
sterkere eengemaakte markt tot stand brengen voor het herstel van Europa, en de Strategie
voor de financiering van de transitie naar een duurzame economie.
De EU-milieuwetgeving voert diverse milieuvoorschriften in voor ondernemingen en
lidstaten, of stelt doelen voor de Europese Unie28. In het algemeen is zij echter niet van
toepassing op waardeketens buiten de Europese Unie, waar tot 80–90 % van de milieuschade
van de EU-productie kan ontstaan29. De Milieuaansprakelijkheidsrichtlijn30 stelt een kader

27

28

29

NL

Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad en het Europees Economisch en
Sociaal Comité, “Decent work worldwide for a global just transition and a sustainable recovery”
(Fatsoenlijk werk wereldwijd voor een mondiale rechtvaardige transitie en een duurzaam herstel)
(COM(2022) 66 final).
Zo worden bijvoorbeeld beperkingen ingevoerd op de uitstoot van bepaalde verontreinigende stoffen,
worden EU-doelstellingen bepaald (zoals de Europese klimaatwet) of streefcijfers voor de lidstaten
vastgesteld (zoals voor energie-efficiëntie), worden verplichtingen voor de lidstaten vastgesteld (bv.
inzake de bescherming van natuurlijke habitats), wordt voor bepaalde economische activiteiten een
minimuminhoud in de vergunningsprocedures vastgesteld (bv. milieueffectbeoordeling) enz.
Zie bv. Jungmichel, Norbert, Christina Schampel en Daniel Weiss (2017): Atlas on Environmental
Impacts – Supply Chains – Environmental Impacts and Hot Spots in the Supply Chain, Adephi/Systain,
beschikbaar
op:
https://www.adelphi.de/en/system/files/mediathek/bilder/Umweltatlas%20Lieferkette%20-%20adelphiSystain-englisch.pdf

9

NL

vast voor milieuaansprakelijkheid met betrekking tot het voorkomen en herstellen van
milieuschade op basis van het beginsel “de vervuiler betaalt” voor de eigen activiteiten van
bedrijven. Zij heeft geen betrekking op de waardeketens van ondernemingen. De
wettelijke
aansprakelijkheid in verband met negatieve milieueffecten van deze richtlijn vormt een
aanvulling op de milieuaansprakelijkheidsrichtlijn.
Deze richtlijn vormt een aanvulling op de klimaatwetgeving van de EU, met inbegrip van de
Europese klimaatwet, waarin de klimaatambitie van de Europese Unie wordt verankerd, met
als tussentijdse doelstelling de netto-uitstoot van broeikasgassen tegen 2030 met ten minste
55 % te verminderen, om Europa op een verantwoorde manier op weg te helpen naar
klimaatneutraliteit in 2050. Deze richtlijn vormt met name een aanvulling op het “Fit for 55”pakket31 en de verschillende kernactiviteiten daarvan, zoals de vaststelling van ambitieuzere
streefcijfers voor energie-efficiëntie en hernieuwbare energie voor de lidstaten tegen 2030 of
de modernisering van het EU-emissiehandelssysteem32, dat moet worden ondersteund door
een bredere transformatie van productieprocessen om tegen 2050 in de hele economie en in
alle waardeketens klimaatneutraliteit te bereiken. Het “Fit for 55”-pakket zal alleen indirect
van toepassing zijn op sommige waardeketens van EU-ondernemingen buiten de EU via het
koolstofgrenscorrectiemechanisme (Carbon Border Adjustment Mechanism – CBAM)33, dat
tot doel heeft koolstoflekkage34 te voorkomen door een koolstofcorrectieprijs op te leggen
voor geselecteerde ingevoerde producten die niet onderworpen zijn aan de koolstofprijs die
voortvloeit uit het EU-emissiehandelssysteem.
De bestaande EU-wetgeving inzake gezondheid en veiligheid en grondrechten is gericht op
zeer specifieke negatieve effecten (zoals schendingen van het recht op privacy en
gegevensbescherming, discriminatie, specifieke gezondheidsaspecten in verband met
gevaarlijke stoffen, bedreigingen voor de gezondheid en veiligheid van werknemers,
schendingen van de rechten van het kind enz.) binnen de Europese Unie35, maar is niet in alle
gevallen van toepassing op de waardeketens van bedrijven buiten de Europese Unie.

30

31

32

33

34

35

NL

Richtlijn 2004/35/EG van het Europees Parlement en de Raad van 21 april 2004 betreffende
milieuaansprakelijkheid met betrekking tot het voorkomen en herstellen van milieuschade (PB L 143
van 30.4.2004, blz. 56).
Het “Fit for 55”-pakket is een reeks voorstellen die de Commissie op 14 juli 2021 heeft vastgesteld en
die tot doel hebben het klimaat-, energie-, ruimtelijkeordenings-, vervoers- en belastingbeleid van de
EU geschikt te maken om de netto-uitstoot van broeikasgassen tegen 2030 met ten minste 55 % te
verminderen ten opzichte van het niveau van 1990.
Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn
2003/87/EG tot vaststelling van een systeem voor de handel in broeikasgasemissierechten binnen de
Unie, Besluit (EU) 2015/1814 betreffende de instelling en de werking van een marktstabiliteitsreserve
voor de EU-regeling voor de handel in broeikasgasemissierechten en Verordening (EU) 2015/757
(COM(2021) 551 final).
Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een
mechanisme voor koolstofcorrectie aan de grens (COM(2021) 564 final).
“Koolstoflekkage” als gevolg van de toegenomen klimaatambitie van de EU kan leiden tot een toename
van de totale wereldwijde uitstoot. De CBAM-koolstofcorrectieprijs op geselecteerde soorten
ingevoerde producten in de sectoren ijzer en staal, aluminium, cement, elektriciteit en meststoffen zou
de concurrentievoorwaarden tussen EU- en ingevoerde producten gelijktrekken.
Krachtens het EU-recht heeft elke werknemer in de EU bepaalde minimumrechten met betrekking tot
bescherming tegen discriminatie op grond van geslacht, ras, godsdienst, leeftijd, handicap en seksuele

10

NL

Het initiatief sluit aan bij het EU-actieplan inzake mensenrechten en democratie 2020-202436,
waarin de Europese Unie en de lidstaten zich ertoe verbinden zich sterker in te zetten voor de
actieve bevordering van de toepassing van internationale normen inzake verantwoord
ondernemerschap, zoals de VN-richtsnoeren voor het bedrijfsleven en de mensenrechten en
de OESO-richtsnoeren voor multinationale ondernemingen en passende zorgvuldigheid. Het
is in overeenstemming met de EU-strategie voor de rechten van het kind37, die de Europese
Unie verplicht tot een nultolerantiebeleid tegen kinderarbeid en te waarborgen dat de
toeleveringsketens van EU-ondernemingen vrij zijn van kinderarbeid. In de EU-strategie voor
de bestrijding van mensenhandel 2021-202538 heeft de Commissie toegezegd met een
wetgevingsvoorstel over duurzame corporate governance te komen om duurzaam en
verantwoord ondernemerschap op lange termijn te bevorderen. Het initiatief draagt ook bij tot
de doelstellingen van de mededeling van de Commissie over waardig werk wereldwijd 39, die
samen met dit voorstel wordt goedgekeurd.
Deze richtlijn zal bijdragen tot de Europese pijler van sociale rechten, aangezien beide rechten
zoals billijke arbeidsvoorwaarden bevorderen40. Zij zal zich — buiten haar externe invalshoek
— bezighouden met de schending van internationale werkgelegenheidsnormen wanneer deze
zich in de Europese Unie voordoen (bv. gevallen van dwangarbeid in de landbouw). Daarom
zou zij intern ook de bescherming van werknemers in de Europese Unie versterken, naast het
bestaande sociale acquis, en bijdragen tot het voorkomen en aanpakken van schendingen in en
tussen de lidstaten.
Deze richtlijn vormt dus een aanvulling op het EU-regelgevingskader, dat momenteel geen
transparant en voorspelbaar kader voor de hele Europese Unie omvat dat ondernemingen in de
EU in alle sectoren van de economie helpt om duurzaamheidsrisico’s en -effecten met
betrekking tot de kernrisico’s voor mensenrechten en milieu te beoordelen en te beheren, ook
in hun waardeketens.

36

37

38

39
40

NL

gerichtheid, arbeidsrecht (deeltijdwerk, arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd, werktijden,
informatie en raadpleging van werknemers). Een samenvatting is beschikbaar op: https://eurlex.europa.eu/summary/chapter/employment_and_social_policy.html?root_default=SUM_1_CODED%
3D17&locale=nl
Gezamenlijke mededeling aan het Europees Parlement en de Raad, Het EU-actieplan inzake
mensenrechten en democratie 2020-2024 (JOIN (2020) 5 final).
Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en
Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s — EU-strategie voor de rechten van het kind
(COM(2021) 142 final).
Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en
Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s over de EU-strategie voor de bestrijding van
mensenhandel 2021-2025 (COM(2021) 171 final).
COM(2022) 66 final.
Bv. pijler 10 van de Europese pijler van sociale rechten inzake een gezonde, veilige en goed aangepaste
werkomgeving en artikel 7, punt b), van het Internationaal Verdrag inzake economische, sociale en
culturele rechten (zie de bijlage bij deze richtlijn) inzake billijke en gunstige arbeidsvoorwaarden, met
inbegrip van veilige en hygiënische arbeidsomstandigheden.

11

NL

2.

RECHTSGRONDSLAG, SUBSIDIARITEIT EN EVENREDIGHEID

Rechtsgrondslag
Het voorstel is gebaseerd op de artikelen 50 en 114 van het Verdrag betreffende de werking
van de Europese Unie (VWEU).
Artikel 50, lid 1, VWEU, en met name artikel 50, lid 2, punt g), VWEU, voorzien in de
bevoegdheid van de EU om op te treden teneinde vrijheid van vestiging voor een bepaalde
activiteit te verwezenlijken, in het bijzonder “door, voor zover nodig, de waarborgen te
coördineren welke in de lidstaten worden verlangd van de rechtspersonen in de zin van de
tweede alinea van artikel 54, om de belangen te beschermen zowel van de deelnemers in die
rechtspersonen als van derden, teneinde die waarborgen gelijkwaardig te maken”. Een
mogelijk voorbeeld hiervan zijn de coördinatiemaatregelen betreffende de bescherming van
de belangen van aandeelhouders van ondernemingen en andere belanghebbenden, teneinde
die bescherming in de gehele Europese Unie gelijkwaardig te maken wanneer de verschillen
tussen de nationale voorschriften van dien aard zijn dat zij de vrijheid van vestiging
belemmeren41. Op deze bepaling kan een beroep worden gedaan om te voorkomen dat er, als
gevolg van een uiteenlopende ontwikkeling van de nationale wetgevingen, belemmeringen
voor de vrijheid van vestiging ontstaan of zullen ontstaan. Het ontstaan van dergelijke
belemmeringen moet waarschijnlijk zijn en de betrokken maatregel moet erop gericht zijn
deze te voorkomen42.
Dit voorstel regelt de zorgvuldigheidsverplichtingen van ondernemingen op het gebied van
duurzaamheid en bestrijkt tegelijkertijd — voor zover gekoppeld aan die passende
zorgvuldigheid — de plichten van bestuurders van ondernemingen en de beheersystemen van
ondernemingen om de passende zorgvuldigheid te betrachten. Het voorstel heeft derhalve
betrekking op procedures en maatregelen ter bescherming van de belangen van de vennoten
van de ondernemingen en belanghebbenden. Verscheidene lidstaten hebben onlangs
wetgeving inzake passende zorgvuldigheid op het gebied van duurzaamheid ingevoerd 43,
terwijl andere bezig zijn met het opstellen van wetgeving of maatregelen overwegen 44. Ook
een toenemend aantal lidstaten heeft de kwestie onlangs gereguleerd door van bestuurders te
eisen dat zij rekening houden met de externe effecten van de onderneming45, dat zij bij hun
besluiten voorrang geven aan de belangen van belanghebbenden 46 of dat zij een

41

42

43

44

45
46

NL

Er zij aan herinnerd dat de EU met betrekking tot maatregelen inzake corporate governance reeds
wetgeving heeft uitgevaardigd op basis van dezelfde rechtsgrondslag, bijvoorbeeld de richtlijnen
aandeelhoudersrechten I en II.
Zie bijvoorbeeld het arrest van het Hof van 12 december 2006 in zaak C 380/03, Duitsland/Parlement
en Raad, punt 38 (ECR I-11573) en de aangehaalde rechtspraak.
Zie voetnoot 3. Wat de EER-landen betreft, heeft Noorwegen wetgeving inzake
zorgvuldigheidsvereisten aangenomen.
Oostenrijk, België, Denemarken, Finland, Italië, Luxemburg, Nederland (met betrekking tot bredere
wetgeving inzake verantwoord ondernemerschap). In Ierland, Spanje en Zweden lopen campagnes van
het maatschappelijk middenveld voor de invoering van wetgeving inzake zorgvuldigheidsvereisten.
Bijlage 8 van de effectbeoordeling bij dit voorstel bevat een gedetailleerd overzicht van de wetgeving
en initiatieven van de lidstaten en de EER.
De Franse Loi Pacte.
Bijvoorbeeld Nederland.

12

NL

beleidsverklaring over de mensenrechtenstrategie van de onderneming aannemen47. Nieuwe
en opkomende wetten over passende zorgvuldigheid lopen in de Europese Unie sterk uiteen,
ondanks het voornemen van alle lidstaten om voort te bouwen op bestaande internationale
normen (VN-richtsnoeren voor het bedrijfsleven en de mensenrechten en de OESOrichtsnoeren voor verantwoord ondernemerschap) en leiden dus tot uiteenlopende eisen.
Bepaalde lidstaten hebben wetgeving aangenomen, of zullen dat waarschijnlijk doen, die
beperkt is tot specifieke duurzaamheidskwesties in waardeketens48. Het persoonlijk
toepassingsgebied, de materiële zorgvuldigheidsvereisten, de handhavingsregelingen en de
daarmee samenhangende verplichtingen van bestuurders lopen uiteen en zullen dat in de
toekomst wellicht nog meer doen49. Verwacht mag worden dat andere lidstaten zullen
besluiten op dit gebied geen wetgeving vast te stellen. De sterk uiteenlopende eisen van de
lidstaten leiden dus tot versnippering van de interne markt. Deze versnippering zal mettertijd
waarschijnlijk nog toenemen.
Deze versnippering dreigt ook te leiden tot ongelijke mededingingsvoorwaarden voor
ondernemingen binnen de interne markt. Ten eerste zijn ondernemingen en hun bestuurders
— met name van ondernemingen met grensoverschrijdende waardeketens — reeds
onderworpen aan verschillende vereisten en zullen zij waarschijnlijk aan nog meer
verschillende vereisten moeten voldoen, afhankelijk van de plaats waar zij statutair zijn
gevestigd. Dit leidt tot concurrentievervalsing. Bovendien kunnen sommige ondernemingen,
afhankelijk van de wijze waarop zij hun activiteiten op de interne markt structureren,
tegelijkertijd onder het toepassingsgebied van twee of meer verschillende nationale
rechtskaders inzake duurzame corporate governance vallen50. Dit kan leiden tot dubbele
voorschriften, nalevingsmoeilijkheden, een gebrek aan rechtszekerheid voor ondernemingen
en zelfs tot onderling onverenigbare parallelle wettelijke voorschriften. Omgekeerd is het
mogelijk dat sommige ondernemingen niet onder het toepassingsgebied van een nationaal
kader vallen om de enkele reden dat zij volgens het nationale recht geen relevante banden
hebben met het rechtsgebied van een lidstaat waar zorgvuldigheidsvereisten gelden, en
daardoor een voordeel hebben ten opzichte van hun concurrenten.
Met de voorgestelde handeling wordt beoogd dergelijke belemmeringen voor het vrije verkeer
en concurrentievervalsing te voorkomen en weg te nemen door harmonisatie van de vereisten
voor ondernemingen om passende zorgvuldigheid te betrachten met betrekking tot hun eigen
activiteiten, dochterondernemingen en waardeketens en de daarmee samenhangende
verplichtingen van bestuurders. Zij zullen leiden tot gelijke mededingingsvoorwaarden
waarbij ondernemingen van vergelijkbare omvang en hun bestuurders aan dezelfde eisen
moeten voldoen om duurzame corporate governance en zorgvuldigheidsmaatregelen in hun

47
48

49

50

NL

Zie de Duitse Sorgfaltspflichtengesetz.
Zo voorziet de hierboven genoemde Nederlandse wet in horizontale zorgvuldigheidsvereisten met
betrekking tot kinderarbeid in de hele waardeketen. In Oostenrijk heeft een politieke partij een
wetsontwerp ingediend over sociale verantwoordelijkheid met betrekking tot dwang- en kinderarbeid in
de kledingsector.
De Franse Loi relative au devoir de vigilance en de Duitse Sorgfaltspflichtengesetz verschillen
aanzienlijk wat betreft het persoonlijk toepassingsgebied, materiële vereisten en handhavingsregeling.
Overeenkomstig de Duitse Sorgfaltspflichtengesetz vallen bijvoorbeeld alle ondernemingen met een
vestiging en ten minste 3 000 werknemers in Duitsland (1 000 vanaf 2024) binnen het
toepassingsgebied van de wet.

13

NL

interne beheersystemen te integreren en aldus de belangen van de belanghebbenden van de
onderneming op een vergelijkbare manier te beschermen. Geharmoniseerde voorwaarden
zouden gunstig zijn voor grensoverschrijdende vestiging, met inbegrip van bedrijfsactiviteiten
en ook beleggingen, aangezien het vergelijken van duurzaamheidsvereisten voor
ondernemingen zou worden vergemakkelijkt en de betrokkenheid gemakkelijker en dus
minder kostbaar zou worden.
Artikel 50 VWEU is een lex specialis voor maatregelen ter verwezenlijking van de vrijheid
van vestiging. Van de voorgestelde maatregelen vallen die betreffende de corporate
governance van ondernemingen onder deze rechtsgrondslag, met name de integratie van
passende zorgvuldigheid in het beleid van de ondernemingen, maatregelen betreffende
plannen van ondernemingen om ervoor te zorgen dat hun bedrijfsmodel en strategie
verenigbaar zijn met de overgang naar een duurzame economie en met de beperking van de
opwarming van de aarde tot 1,5 °C in overeenstemming met de Overeenkomst van Parijs, en
daarmee verband houdende beloningsmaatregelen, alsmede bepalingen betreffende de
zorgplicht van bestuurders, en de plichten van bestuurders betreffende de invoering van en het
toezicht op passende zorgvuldigheid.
Om de beschreven belemmeringen voor de interne markt op een alomvattende manier aan te
pakken, wordt artikel 50 VWEU hier gecombineerd met de algemene bepaling van artikel 114
VWEU. Artikel 114 VWEU voorziet in de vaststelling van maatregelen inzake de onderlinge
aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van de lidstaten die de
instelling en de werking van de interne markt betreffen. De EU-wetgever kan met name een
beroep doen op artikel 114 VWEU wanneer de verschillen tussen de nationale voorschriften
van dien aard zijn dat zij de fundamentele vrijheden belemmeren of tot concurrentievervalsing
leiden en aldus een rechtstreekse invloed hebben op de werking van de interne markt.
Zoals hierboven uiteengezet, hebben de verschillen tussen de nationale voorschriften inzake
duurzame corporate governance en zorgvuldigheidsvereisten een direct effect op de werking
van de interne markt, en dat effect zal in de toekomst waarschijnlijk nog groter worden. Naast
de aangelegenheden die in artikel 50 VWEU worden geregeld, heeft deze handeling
betrekking op andere gebieden van de totstandbrenging en de werking van de interne markt.
Indien de EU-wetgever niet optreedt, zouden met name de productie en het verkeer van
goederen en diensten overhellen ten gunste van rechtsgebieden zonder
zorgvuldigheidsregelingen of met minder strenge regelingen, of van ondernemingen die in
dergelijke rechtsgebieden zijn gevestigd, hetgeen een aanzienlijk effect zou hebben op het
verkeer van goederen en diensten. Bovendien zullen ondernemingen die goederen of diensten
leveren, met name kmo’s, worden geconfronteerd met uiteenlopende voorschriften en
verwachtingen van in verschillende lidstaten gevestigde klanten. Zo kan de wetgeving van de
ene lidstaat eisen dat de leverancier audits door derden uitvoert, terwijl een andere lidstaat kan
eisen dat dezelfde leverancier deelneemt aan erkende sectorale regelingen en initiatieven van
meerdere belanghebbenden. De ene lidstaat kan eisen dat de onderneming passende
zorgvuldigheid betracht met betrekking tot gevestigde zakenrelaties, terwijl de andere lidstaat
alleen de directe leveranciers bestrijkt. Dit zou leiden tot een vermenigvuldiging van
verschillende, gedeeltelijk onverenigbare eisen, waardoor het vrije verkeer van goederen en
diensten in de Europese Unie zou worden verstoord.
Het valt te verwachten dat deze verstoringen en effecten mettertijd ernstiger zullen worden,
aangezien steeds meer lidstaten uiteenlopende nationale wetgevingen zullen aannemen of
zelfs tot een “race to the bottom” kunnen leiden wat toekomstige zorgvuldigheidswetgeving
betreft.

NL

14

NL

Concurrentievervalsing is ook relevant voor de wettelijke aansprakelijkheid in geval van
schade die in de waardeketen van een onderneming wordt veroorzaakt. Sommige nationale
rechtskaders inzake passende zorgvuldigheid bevatten een uitdrukkelijke wettelijkeaansprakelijkheidsregeling in verband met het niet betrachten van de passende
zorgvuldigheid, terwijl andere een specifieke wettelijke-aansprakelijkheidsregeling
uitdrukkelijk uitsluiten51. Een aantal ondernemingen is voor de rechter gedaagd wegens het
veroorzaken of niet voorkomen van negatieve effecten op het niveau van hun
dochterondernemingen of waardeketens. Dergelijke zaken worden nu beslist op basis van
verschillende voorschriften. Bij gebrek aan gemeenschappelijke voorschriften kunnen
uiteenlopende nationale aansprakelijkheidsregelingen tot verschillende resultaten leiden,
afhankelijk van de vraag of er sprake is van zeggenschap over het eigendom (met betrekking
tot dochterondernemingen) of feitelijke zeggenschap (via directe contracten of wanneer de
zeggenschap door de onderneming kan worden uitgeoefend via cascadeovereenkomsten of
andere hefbomen in indirecte zakelijke relaties). Deze versnippering zou leiden tot
concurrentievervalsing op de interne markt, aangezien een onderneming die in de ene lidstaat
gevestigd is het onderwerp van schadeclaims zou kunnen worden wegens schade die in de
waardeketen is veroorzaakt, terwijl een onderneming met dezelfde waardeketen van dit
financiële en reputatierisico zou zijn vrijgesteld als gevolg van uiteenlopende nationale
voorschriften.
De voorgestelde wettelijke-aansprakelijkheidsregeling zou verduidelijken welke voorschriften
van toepassing zijn in geval van schade bij de eigen activiteiten van een onderneming, op het
niveau van haar dochterondernemingen en op het niveau van directe en indirecte zakenrelaties
in de waardeketen. Voorts strekt de voorgestelde bepaling inzake het toepasselijke recht ertoe
de toepassing van de geharmoniseerde voorschriften, onder meer inzake wettelijke
aansprakelijkheid, ook te waarborgen in gevallen waarin het op een dergelijke vordering
toepasselijke recht anders niet het recht van een lidstaat is. Het is dan ook van essentieel
belang dat voor de nodige gelijke concurrentievoorwaarden wordt gezorgd.
Subsidiariteit
Ten eerste is het onwaarschijnlijk dat de wetgeving van de lidstaten op dit gebied op zichzelf
voldoende en efficiënt is. Wat specifieke grensoverschrijdende problemen betreft, zoals
verontreiniging, klimaatverandering, biodiversiteit enz., wordt individueel optreden
bemoeilijkt wanneer andere lidstaten geen actie ondernemen. Het is onwaarschijnlijk dat
internationale verbintenissen, zoals de doelstellingen van de Overeenkomst van Parijs inzake
klimaatverandering van het UNFCCC52, het Verdrag inzake biologische diversiteit en andere
multilaterale milieuovereenkomsten, door maatregelen van individuele lidstaten alleen kunnen
worden verwezenlijkt. Voorts hebben de risico’s die voortvloeien uit de negatieve effecten op
de mensenrechten en het milieu in de waardeketens van ondernemingen vaak

51

52

NL

De Franse Loi relative au devoir de vigilance bevat een bepaling inzake wettelijke aansprakelijkheid.
Het Duitse Sorgfaltspflichtengesetz verduidelijkt dat een schending van een wettelijke verplichting geen
aanleiding geeft tot wettelijke aansprakelijkheid, terwijl de algemene-aansprakelijkheidsvoorschriften
onaangetast blijven. Bovendien zijn de nationale wetgevingen inzake wettelijke aansprakelijkheid niet
geharmoniseerd.
Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering

15

NL

grensoverschrijdende gevolgen (bv. verontreiniging, transnationale toeleverings- en
waardeketens).
Ten tweede zijn veel ondernemingen in de hele EU of wereldwijd actief; waardeketens
breiden zich uit tot andere lidstaten van de Europese Unie en in toenemende mate tot derde
landen. Institutionele beleggers die over de grenzen heen beleggen, bezitten een groot deel
(38 %53) van de totale marktkapitalisatie van grote Europese beursgenoteerde ondernemingen,
waardoor veel ondernemingen grensoverschrijdend eigenaar zijn en hun activiteiten worden
beïnvloed door regelgeving in sommige landen of het uitblijven van maatregelen in andere
landen. Dit is een van de redenen waarom vooroplopende ondernemingen aantoonbaar
terughoudend zijn om verdere stappen te zetten in de aanpak van duurzaamheidskwesties,
waaronder die in de huidige waardeketens54, en vragen om grensoverschrijdende gelijke
mededingingsvoorwaarden.
Ten derde hebben ondernemingen die op de interne markt en daarbuiten actief zijn,
rechtszekerheid en gelijke concurrentievoorwaarden nodig voor hun duurzame groei.
Sommige lidstaten hebben onlangs wetgeving inzake passende zorgvuldigheid ingevoerd55,
terwijl andere bezig zijn wetgeving op te stellen of maatregelen overwegen 56. De bestaande
voorschriften van de lidstaten en de voorschriften die in voorbereiding zijn, hebben al geleid
tot uiteenlopende voorschriften, en zouden tot meer kunnen leiden, wat inefficiënt dreigt te
zijn en tot ongelijke concurrentievoorwaarden dreigt te leiden. Er zijn aanzienlijke indirecte
gevolgen van uiteenlopende zorgvuldigheidswetten op de leveranciers die leveren aan
verschillende ondernemingen die onder verschillende wetten vallen, aangezien de
verplichtingen in de praktijk worden vertaald in contractbepalingen. Als de
zorgvuldigheidsvereisten van lidstaat tot lidstaat sterk verschillen, leidt dit tot
rechtsonzekerheid, versnippering van de interne markt, extra kosten en complexiteit voor
ondernemingen en hun beleggers die grensoverschrijdend actief zijn, alsook voor andere
belanghebbenden. EU-optreden kan dit voorkomen en heeft dus een toegevoegde waarde.
Ten slotte kan, in vergelijking met individuele acties door de lidstaten, EU-optreden zorgen
voor een krachtige Europese stem in beleidsontwikkelingen op een mondiaal niveau57.

53
54

55
56
57

NL

Dit cijfer is afkomstig uit de effectbeoordeling van de richtlijn aandeelhoudersrechten II.
Voedingsmiddelenproducent Danone is bijvoorbeeld onlangs door beleggers gedwongen de kosten te
verlagen wegens gebrek aan winstgevendheid op korte termijn, zie het artikel “Can Anglo-Saxon
activist
investors
whip
Danone
into
shape?”,
beschikbaar
op:
https://www.economist.com/business/2021/02/20/can-anglo-saxon-activist-investors-whip-danone-intoshape
Zie voetnoot 3.
Zie voetnoot 44.
In 2014 heeft de Mensenrechtenraad van de Verenigde Naties besloten een open intergouvernementele
werkgroep (OEIGWG) inzake transnationale ondernemingen en andere zakelijke ondernemingen met
betrekking tot mensenrechten in te stellen, die als mandaat heeft een internationaal juridisch bindend
instrument (LBI) uit te werken om in de internationale mensenrechtenwetgeving de activiteiten van
transnationale ondernemingen en andere handelsondernemingen te reguleren. In 2021 heeft de
OEIGWG een derde herziene ontwerp van het LBI inzake bedrijfsactiviteiten en mensenrechten
uitgebracht, met inbegrip van zorgvuldigheidsmaatregelen en aansprakelijkheid van ondernemingen
voor schendingen van de mensenrechten.

16

NL

Evenredigheid
De lasten voor de ondernemingen als gevolg van de nalevingskosten zijn aangepast aan de
omvang, de beschikbare middelen en het risicoprofiel. Ondernemingen hoeven alleen
passende maatregelen te nemen die in verhouding staan tot de ernst en de waarschijnlijkheid
van de negatieve effecten, en die de onderneming redelijkerwijs kan nemen, rekening
houdend met de omstandigheden van het specifieke geval, waaronder de kenmerken van de
economische sector en van de specifieke zakelijke relatie en de invloed van de onderneming
daarop, en de noodzaak om voorrang te geven aan het nemen van maatregelen. Daartoe
werden het materiële en persoonlijke toepassingsgebied en de handhavingsbepalingen
beperkt, zoals hieronder nader wordt toegelicht.
Wat het “persoonlijke toepassingsgebied” van de zorgvuldigheidsverplichtingen betreft
(d.w.z. welke bedrijfscategorieën eronder vallen), zijn kleine en middelgrote ondernemingen
(kmo’s), waartoe ook micro-ondernemingen behoren en die in totaal ongeveer 99 % van alle
ondernemingen
in
de
Europese
Unie
uitmaken,
uitgesloten
van
de
zorgvuldigheidsverplichting. Voor deze categorie ondernemingen zouden de financiële en
administratieve lasten van het opzetten en uitvoeren van een zorgvuldigheidsprocedure
relatief hoog zijn. Meestal beschikken zij niet over reeds bestaande
zorgvuldigheidsmechanismen, hebben zij geen knowhow of gespecialiseerd personeel, en
zouden de kosten van het verrichten van zorgvuldigheidsonderzoek hen onevenredig treffen.
Zij zullen echter worden blootgesteld aan een deel van de kosten en lasten via hun zakelijke
relaties met ondernemingen die binnen het toepassingsgebied vallen, aangezien van grote
ondernemingen wordt verwacht dat zij de eisen op hun beurt ook zullen stellen aan hun
leveranciers. Daarom zullen ondersteunende maatregelen nodig zijn om kmo’s te helpen bij
het opbouwen van operationele en financiële capaciteit. Ondernemingen waarvan de
zakenpartner een kmo is, zijn ook verplicht hen te ondersteunen bij het voldoen aan de
zorgvuldigheidsvereisten, ingeval dergelijke vereisten de levensvatbaarheid van de kmo in
gevaar zouden brengen. Bovendien omvat de waardeketen van de financiële sector niet de
kleine en middelgrote ondernemingen die leningen, kredieten, financieringen, verzekeringen
of herverzekeringen ontvangen. Tegelijkertijd zal de blootstelling van een individuele kmo
aan negatieve duurzaamheidseffecten in de regel lager zijn dan de blootstelling van grotere
ondernemingen. Daarom zullen zeer grote ondernemingen58 onder de volledige
zorgvuldigheidsverplichting vallen, ook al omdat vele van hen reeds bepaalde processen
toepassen, bv. in verband met verslagleggingsverplichtingen. De geselecteerde omzetcriteria
zullen met name diegene eruit filteren die de grootste invloed op de economie van de
Europese Unie hebben. Bovendien voorziet deze richtlijn in maatregelen om het door laten
werken van de lasten van die grote ondernemingen op de kleinere leveranciers in de
waardeketen te beperken en om ten aanzien van kmo’s billijke, redelijke, niet-discriminerende
en evenredige eisen te hanteren.

58

NL

Grote naamloze vennootschappen met meer dan 500 werknemers en een netto-omzet van meer dan
150 miljoen EUR.

17

NL

Wat ondernemingen met een lagere omzet en minder werknemers betreft 59, blijft de
zorgvuldigheidsverplichting beperkt tot die ondernemingen die actief zijn in sectoren met een
bijzonder grote impact die tegelijkertijd onder de bestaande sectorale OESO-richtsnoeren
vallen60. Voorts is de financiële sector, ondanks het feit dat de OESO-richtsnoeren ook op
deze sector betrekking hebben, niet opgenomen in de lijst van sectoren met een grote impact,
vanwege de specifieke kenmerken ervan. Met deze beperking wordt beoogd een evenwicht tot
stand te brengen tussen het belang van de verwezenlijking van de doelstellingen van de
richtlijn en het belang van de minimalisering van de financiële en administratieve lasten voor
ondernemingen. De zorgvuldigheidsvereisten voor deze ondernemingen zullen worden
vereenvoudigd, aangezien zij zich alleen zullen richten op ernstige negatieve effecten die
relevant zijn voor hun sector. Bovendien zal de zorgvuldigheidsverplichting pas twee jaar na
het einde van de omzettingsperiode voor deze richtlijn op hen van toepassing zijn, zodat zij de
nodige processen en procedures kunnen vaststellen en kunnen profiteren van de
samenwerking van de sector, technologische ontwikkelingen, normen enz. die waarschijnlijk
zullen worden ingegeven door de eerdere ingangsdatum voor grotere ondernemingen.
Voor zover deze richtlijn ook betrekking heeft op ondernemingen uit derde landen, zijn de
criteria die worden gebruikt om te bepalen welke ondernemingen uit de EU en uit derde
landen onder de richtlijn vallen, niet dezelfde, maar wordt ervoor gezorgd dat ondernemingen
uit derde landen niet méér kans lopen binnen het toepassingsgebied te vallen. Voor hen wordt
een netto-omzetdrempel gehanteerd (150 miljoen EUR voor groep 1 en 40 miljoen EUR voor
groep 2), maar deze omzet moet wel volledig in de Europese Unie worden behaald. EUbedrijven moeten op hun beurt een wereldwijde netto-omzet van 150 miljoen EUR hebben en
moeten ook voldoen aan een werknemerscriterium (meer dan 500 werknemers in groep 1 en
meer dan 250 werknemers in groep 2). Een dergelijk verschil in de gehanteerde criteria is om
de volgende redenen gerechtvaardigd:
–

Het EU-omzetcriterium voor ondernemingen uit derde landen schept een band met
de EU. Het is gerechtvaardigd om alleen de in de Europese Unie behaalde omzet in
aanmerking te nemen, aangezien een dergelijke drempel, mits naar behoren
gekalibreerd, een territoriale band creëert tussen de ondernemingen uit derde landen
en de Europese Unie door de gevolgen die de activiteiten van deze ondernemingen
kunnen hebben voor de interne markt van de EU, hetgeen voldoende is om het EUrecht van toepassing te laten zijn op ondernemingen uit derde landen.

–

Ook heeft de richtlijn betreffende de verslaglegging per land — een wijziging van de
jaarrekeningenrichtlijn — reeds de methoden vastgesteld voor de berekening van de
netto-omzet voor ondernemingen van buiten de EU, terwijl een dergelijke methode
niet bestaat voor de berekening van het aantal werknemers van ondernemingen uit
derde landen. De ervaring met de Franse wet die de zorgvuldigheidsvereisten regelt,

59

Grote naamloze vennootschappen met meer dan 250 werknemers en een netto-omzet van meer dan
40 miljoen EUR, maar die niet tegelijkertijd zowel de drempel van 500 werknemers als de drempel van
150 miljoen EUR netto-omzet overschrijden, alsmede ondernemingen uit derde landen met een
vergelijkbare rechtsvorm met een netto-omzet in de EU van 40 tot 150 miljoen EUR.
De OESO heeft dergelijke sectorale richtsnoeren ontwikkeld om de daadwerkelijke naleving van de
OESO-richtsnoeren voor multinationale ondernemingen te bevorderen. Zie de lijst van sectorale
richtsnoeren op: http://mneguidelines.oecd.org/sectors/.

60

NL

18

NL

leert dat, bij gebrek aan een gemeenschappelijke definitie van een werknemer61, het
aantal werknemers (wereldwijd) moeilijk te berekenen is, wat het moeilijk maakt om
te bepalen welke bedrijven uit derde landen onder het toepassingsgebied vallen, wat
een doeltreffende handhaving van de voorschriften verhindert.
–

Het gebruik van zowel werknemers- als omzetcriteria voor EU-ondernemingen zou
zorgen voor een betere afstemming op het voorstel voor een richtlijn betreffende
duurzaamheidsrapportage door ondernemingen, die moet worden gebruikt voor de
verslaglegging over zorgvuldigheidsmaatregelen en -beleid voor EU-ondernemingen.

–

Hoewel de richtlijn betrekking zal hebben op ongeveer 13 000 EU-ondernemingen62,
zal zij volgens de ramingen van de Commissie slechts betrekking hebben op
ongeveer 4 000 ondernemingen uit derde landen63. Het feit dat EU-ondernemingen
alleen onder de richtlijn zullen vallen indien zij ook de minimumgrens voor het
aantal werknemers bereiken, zal de concurrentievoorwaarden op de interne markt
van de EU hoogstwaarschijnlijk niet veranderen: de twee omvangscriteria die van
toepassing zijn op EU-ondernemingen zullen, zelfs indien zij worden gecumuleerd,
ertoe leiden dat relatief kleinere ondernemingen nog steeds onder de richtlijn vallen
in vergelijking met ondernemingen uit derde landen, omdat in hun geval de volledige
wereldwijde netto-omzet van de onderneming in aanmerking moet worden genomen.

Ten slotte zijn grote ondernemingen uit derde landen met een hoge omzet in de Europese
Unie in staat de zorgvuldigheidsvereisten toe te passen en zullen zij ook bij hun activiteiten
elders profiteren van de voordelen die aan de zorgvuldigheidsvereisten verbonden zijn. In alle
andere opzichten vallen ondernemingen uit derde landen op dezelfde wijze onder de
zorgvuldigheidsvoorschriften als hun tegenhangers in de EU (bijvoorbeeld wat betreft de
regeling die van toepassing is op ondernemingen die actief zijn in sectoren met een grote
impact en de identieke overgangsperiode voor die ondernemingen). De harmonisatie van de
verplichtingen van bestuurders blijft beperkt tot EU-ondernemingen; voor ondernemingen uit
derde landen gelden dus beperktere verplichtingen.
Het “materiële toepassingsgebied” is voornamelijk gericht en gestructureerd op de
zorgvuldigheidsverplichting van de onderneming en omvat de mensenrechten en de negatieve
milieueffecten die duidelijk kunnen worden omschreven in bepaalde internationale verdragen.
De voorgestelde taken van de bestuurders zorgen voor een nauw verband met de
zorgvuldigheidsverplichtingen en zijn dus noodzakelijk voor de doeltreffendheid van de
passende zorgvuldigheid. De plichten van bestuurders omvatten ook de verduidelijking van de
wijze waarop bestuurders geacht worden te voldoen aan de zorgplicht om te handelen in het
belang van de onderneming.

61

62
63

NL

Zie voor de Europese Unie bijvoorbeeld artikel 5 van de Aanbeveling van de Commissie van 6 mei
2003 betreffende de definitie van kleine, middelgrote en micro-ondernemingen (2003/361/EG)
(PB L 124 van 20.5.2003, blz. 36).
In groep 1: 9 400 ondernemingen, in groep 2: 3 400 ondernemingen.
In groep 1: 2 600 ondernemingen, in groep 2: 1 400 ondernemingen. De methodologie die is gebruikt
voor de berekening van het aantal ondernemingen uit derde landen wordt toegelicht in het begeleidende
werkdocument van de diensten van de Commissie.

19

NL

Effectieve handhaving van de zorgvuldigheidsplicht is essentieel voor het bereiken van de
doelstellingen van het initiatief. Deze richtlijn zal voorzien in een combinatie van sancties en
wettelijke aansprakelijkheid.
Wat de particuliere handhaving door middel van wettelijke aansprakelijkheid betreft, wordt
een verschillende benadering gehanteerd ten aanzien van de eigen activiteiten en de
dochterondernemingen van de onderneming enerzijds en van de zakenrelaties anderzijds. De
wettelijke aansprakelijkheid betreft met name alleen gevestigde zakenrelaties waarvan een
onderneming verwacht dat zij een duurzame relatie zullen hebben, gelet op de intensiteit of de
duur ervan, en die geen verwaarloosbaar of louter bijkomstig onderdeel van de waardeketen
van de onderneming vormen. De onderneming is niet aansprakelijk voor het niet voorkomen
of het niet (doen) stoppen van schade op het niveau van indirecte zakelijke relaties indien zij
gebruik heeft gemaakt van cascadeovereenkomsten en zekerheid, en maatregelen heeft
genomen om de naleving ervan te controleren, tenzij het in de omstandigheden van het geval
onredelijk was te verwachten dat de feitelijk genomen maatregelen, ook wat de controle op de
naleving betreft, toereikend zouden zijn om de negatieve effecten te voorkomen, te beperken,
te stoppen of de omvang ervan zo gering mogelijk te houden. Voorts moet bij de beoordeling
van het bestaan en de omvang van aansprakelijkheid naar behoren rekening worden gehouden
met de inspanningen van de onderneming, voor zover deze rechtstreeks verband houden met
de schade in kwestie, om te voldoen aan eventuele herstelmaatregelen die van haar worden
verlangd door een toezichthoudende autoriteit, met alle gedane investeringen en alle
verleende gerichte steun, alsook met de samenwerking met andere entiteiten om de negatieve
effecten in haar waardeketens aan te pakken.
Deze benadering van de wettelijke aansprakelijkheid zal ook het risico van buitensporig
procederen beperken.
De maatregelen in verband met de handhaving van de zorgvuldigheidsplicht door de overheid
gaan niet verder dan nodig is. In deze richtlijn wordt verduidelijkt dat elke sanctie die wegens
niet-naleving van de zorgvuldigheidsverplichtingen wordt opgelegd, evenredig moet zijn.
Indien de overheidsinstanties die onderzoeken of de onderneming deze richtlijn naleeft, een
tekortkoming vaststellen, moeten zij de onderneming eerst een passende termijn gunnen om
corrigerende maatregelen te nemen. De richtlijn schetst een beperkt aantal sancties die in alle
lidstaten moeten worden toegepast, maar laat het aan de lidstaten over om te zorgen voor een
evenredige handhavingsprocedure, in overeenstemming met hun nationale wetgeving.
Wanneer geldboetes worden opgelegd, worden deze gebaseerd op de omzet van de
onderneming om het evenredige niveau ervan te waarborgen.
Voorts brengt deze richtlijn geen onnodige kosten mee voor de Europese Unie, de nationale
regeringen of de regionale of lokale autoriteiten. De richtlijn laat het aan de lidstaten over hoe
zij de handhaving organiseren. Het toezicht kan worden uitgeoefend door de bestaande
autoriteiten. Om de kosten te verminderen (bijvoorbeeld bij het toezicht op ondernemingen uit
derde landen die in verschillende lidstaten actief zijn) en het toezicht, de coördinatie, het
onderzoek en de uitwisseling van informatie te verbeteren, zal de Commissie een Europees
netwerk van toezichthoudende autoriteiten oprichten.
Deze richtlijn maakt samenwerking tussen ondernemingen, het gebruik van sectorale
regelingen en initiatieven van meerdere belanghebbenden mogelijk om de kosten van de
naleving van deze richtlijn voor de ondernemingen te verminderen.
Keuze van het instrument
Het voorgestelde instrument is een richtlijn, aangezien artikel 50 VWEU de rechtsgrondslag is
voor vennootschapsrechtelijke wetgeving met betrekking tot de bescherming van de belangen

NL

20

NL

van vennoten van vennootschappen en anderen, teneinde die bescherming in de gehele
Europese Unie gelijkwaardig te maken. Artikel 50 VWEU bepaalt dat het Europees Parlement
en de Raad besluiten nemen door middel van richtlijnen.
De Commissie stelt gedelegeerde handelingen vast met betrekking tot de criteria voor de
verslaglegging door ondernemingen uit derde landen over passende zorgvuldigheid.
Om de ondernemingen en de autoriteiten van de lidstaten te helpen bij het nakomen van hun
zorgvuldigheidsverplichtingen, kan de Commissie, zo nodig in overleg met de betrokken
Europese instanties, internationale instanties die deskundig zijn op het gebied van de
toepassing van de zorgvuldigheidsverplichting en andere instanties, richtsnoeren opstellen.
Richtsnoeren kunnen ook worden gebruikt om niet-bindende modelcontractbepalingen te
schetsen die ondernemingen kunnen gebruiken wanneer zij de verplichting in hun
waardeketen trapsgewijs doorgeven.
Daarnaast kan de Commissie, voortbouwend op bestaande EU-acties en -instrumenten, andere
ondersteunende maatregelen nemen om de toepassing van de zorgvuldigheidsvereisten binnen
de Europese Unie en in derde landen te ondersteunen, waaronder het faciliteren van
gezamenlijke initiatieven van belanghebbenden om ondernemingen te helpen hun
verplichtingen na te komen en kmo’s die de gevolgen van deze richtlijn ondervinden, op
andere manieren te ondersteunen. Dit kan verder worden aangevuld met EU-instrumenten
voor ontwikkelingssamenwerking om regeringen van derde landen en stroomopwaartse
economische actoren in derde landen te ondersteunen bij het aanpakken van de negatieve
effecten van hun operaties en stroomopwaartse zakelijke relaties op de mensenrechten en het
milieu.
3.

EVALUATIE ACHTERAF, RAADPLEGING VAN BELANGHEBBENDEN
EN EFFECTBEOORDELING

Raadplegingen van belanghebbenden
Overeenkomstig de richtsnoeren voor
raadplegingsactiviteiten plaatsgevonden:

NL

betere

regelgeving

hebben

meerdere

–

de aanvangseffectbeoordeling (het stappenplan), waarop 114 reacties zijn gekomen;

–

de openbare raadpleging64, waarop 473 461 antwoorden zijn gekomen en die
122 785 handtekeningen van burgers heeft opgeleverd, waarvan de meeste werden
ingediend via campagnes die gebruikmaakten van vooraf ingevulde vragenlijsten, en
149 standpuntnota’s;

–

een specifieke raadpleging van sociale partners;

–

een aantal workshops en vergaderingen voor belanghebbenden, bv. vergadering van
de Informal Company Law Expert Group (ICLEG), die hoofdzakelijk bestaat uit

64

Samenvatting van de openbare raadpleging voor het initiatief over duurzame corporate governance,
beschikbaar
op
https://ec.europa.eu/info/law/better-regulation/have-your-say/initiatives/12548Sustainable-corporate-governance/public-consultation_nl

21

NL

juridische academici inzake vennootschapsrecht, die vergaderen met
vertegenwoordigers van de lidstaten in de Company Law Expert Group (CLEG), en
–

conferenties en vergaderingen met ondernemersorganisaties, individuele
ondernemingen, met inbegrip van vertegenwoordigers van kleine en middelgrote
ondernemingen (kmo’s), het maatschappelijk middenveld, met inbegrip van nietgouvernementele organisaties en organisaties zonder winstoogmerk, alsook
internationale organisaties, zoals de OESO.

Globaal gezien is uit de raadplegingsactiviteiten gebleken dat belanghebbenden over het
algemeen ruim erkennen dat er behoefte is aan een EU-rechtskader voor passende
zorgvuldigheid65. Met name grote ondernemingen in de raad vroegen naar een grotere
harmonisatie op het gebied van passende zorgvuldigheid om de rechtszekerheid te verbeteren
en gelijke mededingingsvoorwaarden te creëren. Burgers en verenigingen van het
maatschappelijk middenveld beoordeelden het huidige regelgevingskader als ondoeltreffend
om te zorgen voor een verantwoordingsplicht van ondernemingen voor negatieve effecten op
de mensenrechten en het milieu.
Een ruime meerderheid van de respondenten van de openbare raadpleging, waaronder de
meeste deelnemende lidstaten, was eerder voorstander van een horizontale benadering van
passende zorgvuldigheid dan van een sectorspecifieke of thematische benadering66.
Ondernemingen gaven aan dat zij vreesden voor het risico op concurrentienadeel ten aanzien
van ondernemingen uit derde landen die niet dezelfde verplichtingen hebben. Zo ook waren
de meeste respondenten het ermee eens dat de regels voor passende zorgvuldigheid ook van
toepassing moeten zijn op ondernemingen uit derde landen die niet gevestigd zijn in de EU
maar activiteiten van een bepaalde omvang in de EU uitoefenen67.
Met betrekking tot een handhavingsmechanisme dat gepaard gaat met een verplichte passende
zorgvuldigheid gaven alle groepen belanghebbenden die antwoordden op de openbare
raadpleging met een meerderheid aan dat toezicht door bevoegde nationale autoriteiten met
een mechanisme van EU-samenwerking/-coördinatie de geschiktste optie is68.
Een meerderheid van de respondenten in alle groepen belanghebbenden was van mening dat
bindende regels met streefcijfers de optie was die de meeste kosten met zich meebracht, maar
ook algemeen de meeste voordelen. Hoewel de meeste respondenten de positieve effecten
voor derde landen zagen, vreest een deel van de respondenten potentiële negatieve effecten
van regels van passende zorgvuldigheid voor derde landen als ondernemingen die investeren

65

66

67

68

NL

Als reactie op de openbare raadpleging ondersteunde bijvoorbeeld 95,9 % van de ngo’s, 68,4 % van de
ondernemingen (75,5 % van de grote ondernemingen, 58,7 % van de kmo’s) en 59,6 % van de
ondernemersorganisaties de behoefte aan actie.
97,2 % van de ngo’s gaf de voorkeur aan een horizontale benadering, terwijl dit het geval was voor
86,8 % van de ondernemingen, waaronder kmo’s (81,8 %), en voor 85,3 % van de
ondernemersorganisaties. Dit geldt ook voor respondenten uit de lidstaten.
97 % van de respondenten ging akkoord met deze stelling (96,1 % van de ngo’s, 96,5 % van de
ondernemersorganisaties, 93,8 % van de ondernemingen, waaronder 86,4 % van de kmo’s). Ook alle
respondenten uit de lidstaten gingen akkoord met deze stelling.
Deze optie werd gevolgd door de optie van wetshandhaving met aansprakelijkheid (49 %) en toezicht
door bevoegde nationale autoriteiten op basis van klachten over niet-naleving met effectieve sancties
(44 %).

22

NL

in derde landen met zwakke mensenrechten, met inbegrip van sociale en arbeidsrechten, en
milieubescherming, zich uit die landen zouden moeten terugtrekken.
Gedetailleerde informatie over de raadplegingsstrategie en conclusies van de raadplegingen
van belanghebbenden zijn te vinden in bijlage 2 bij het effectbeoordelingsverslag.
Bijeenbrengen en benutten van deskundigheid
Om de analyse van de verschillende opties te ondersteunen, kende de Commissie
ondersteuningscontracten toe aan externe deskundigen voor een onderzoek naar
zorgvuldigheidsvereisten in de toeleveringsketen69 en voor een onderzoek naar de plichten
van bestuurders en duurzame corporate governance70. Deze deskundigen werkten tijdens de
verschillende fasen van het onderzoek nauw samen met de Commissie.
Bovenop deze ondersteunende onderzoeken werd aanvullende deskundigheid vastgesteld via
literatuuronderzoek en via de antwoorden op de raadpleging van belanghebbenden.
Naast de vermelde ondersteunende onderzoeken, vergaderingen van deskundigengroepen en
raadplegingen van belanghebbenden besteedde de Commissie ook veel aandacht aan de
toepasselijke resolutie van het Europees Parlement en aan de conclusies van de Raad. De
resolutie van het Europees Parlement van 10 maart 2021 bevatte aanbevelingen aan de
Commissie over passende zorgvuldigheid van ondernemingen en verantwoording van
ondernemingen, waarin de Commissie werd opgeroepen EU-regels voor te stellen voor een
omvattende zorgvuldigheidsverplichting in het bedrijfsleven. In de conclusies van de Raad
over mensenrechten en fatsoenlijk werk in mondiale toeleveringsketens van 1 december 2020
werd de Commissie opgeroepen een voorstel voor een EU-rechtskader op te stellen over
duurzame
corporate
governance,
met
inbegrip
van
sectoroverschrijdende
zorgvuldigheidsverplichtingen in het bedrijfsleven van ondernemingen in mondiale
waardeketens.
Effectbeoordeling
De analyse in de effectbeoordeling had in ruime zin betrekking op het probleem dat
voortvloeit uit de behoefte om duurzaamheid in corporate governance- en
managementsystemen te versterken, met twee dimensies: (1) in risicobeheersystemen en
besluiten van ondernemingen wordt onvoldoende rekening gehouden met belangen van
belanghebbenden en (duurzaamheids-)risico’s in verband met belanghebbenden voor
ondernemingen; (2) ondernemingen beperken hun negatieve effecten op de mensenrechten en
het milieu onvoldoende, beschikken niet over passende governance, managementsystemen en
maatregelen om hun schadelijke effecten te beperken.
Na overweging van verschillende beleidsopties, hoofdzakelijk op het gebied van de plichten
inzake passende zorgvuldigheid in het bedrijfsleven en de plichten van bestuurders, werd in
de effectbeoordeling een voorkeurspakket van beleidsopties voorgesteld rond drie elementen:

69
70

NL

Zie verwijzing in voetnoot 8.
Europese Commissie, directoraat-generaal Justitie en Consumentenzaken, “Study on director’s duties
and sustainable corporate governance: final report” (Onderzoek naar de plichten van bestuurders en
duurzame corporate governance), Bureau voor publicaties van de Europese Unie, 2020,
https://data.europa.eu/doi/10.2838/472901 https://data.europa.eu/doi/10.2838/472901

23

NL

passende zorgvuldigheid in het bedrijfsleven, plichten van bestuurders en vergoeding, die
elkaar aanvullen.
De ontwerpeffectbeoordeling werd op 9 april 2021 ingediend bij de Raad voor
regelgevingstoetsing van de Commissie. Na de negatieve opinie van de Raad werd op
8 november 2021 een herziene effectbeoordeling bij de Raad ingediend voor een tweede
opinie. Hoewel de Raad vaststelde dat het verslag als reactie op zijn eerste opinie aanzienlijk
was herzien, gaf hij toch een tweede negatieve opinie op 26 november 202171, waarin de
behoefte werd benadrukt aan beleidsrichtsnoeren over het feit of, en onder welke
voorwaarden, het initiatief voor duurzame corporate governance kon worden voortgezet. De
Raad behield zijn negatieve opinie omdat hij van mening was dat de effectbeoordeling
tekortschoot bij (1) het aanpakken van de probleembeschrijving en het verstrekken van
overtuigend bewijsmateriaal dat bedrijven in de Unie, met name kmo’s, niet al voldoende
duurzaamheidsaspecten weerspiegelen of onvoldoende prikkels krijgen om dit te doen; (2) het
verstrekken van een toepassingsgebied van beleidsopties en het vaststellen of volledig
beoordelen van belangrijke beleidskeuzen; (3) het beoordelen van de effecten op volledige,
evenwichtige en neutrale wijze en het weerspiegelen van onzekerheid met betrekking tot de
uitvoering van voordelen en (4) het aantonen van de evenredigheid van de voorkeursoptie.
Om de opmerkingen van de tweede negatieve opinie van de Raad aan te pakken, is de
effectbeoordeling daarom aangevuld met een werkdocument van de diensten over de followup van de opinie van de Raad waarin aanvullende verduidelijkingen en bewijzen worden
verstrekt over de gebieden waarop de Raad specifieke suggesties voor verbeteringen had
gedaan.
Volgens de regels voor betere regelgeving van de Commissie is een positieve opinie van de
Raad voor regelgevingstoetsing vereist opdat een document naar de fase van vaststelling kan
overgaan. De vicevoorzitter voor Interinstitutionele Betrekkingen en Prognoses kan evenwel
toestaan dat de voorbereidingen voor een initiatief dat een tweede negatieve opinie van de
Raad voor regelgevingstoetsing heeft gekregen, worden voortgezet. Er zij op gewezen dat de
opinies van de Raad voor regelgevingstoetsing een beoordeling zijn van de kwaliteit van de
effectbeoordeling en niet van het hiermee verbonden wetgevingsvoorstel.
Nog in het licht van de goedkeuring door de vicevoorzitter voor Interinstitutionele
Betrekkingen en Prognoses achtte de Commissie het passend het initiatief voort te zetten om
de volgende redenen:
–

het beleidsbelang van dit initiatief voor de beleidsprioriteit van de Commissie van
“een economie die werkt voor de mensen”, ook in de context van het pakket
duurzame financiering en de Europese Green Deal en

–

de urgentie van maatregelen op het gebied van passende zorgvuldigheid in de
waardeketen als bijdrage aan de duurzaamheidstransitie, en om het risico van de
toenemende versnippering van de eengemaakte markt aan te pakken, alsook het
standpunt dat

71

NL

SEC(2022)95.

24

NL

–

de verstrekte aanvullende verduidelijkingen en bewijzen de tekortkomingen van de
effectbeoordeling die de Raad voor regelgevingstoetsing had vastgesteld, op
bevredigende wijze hebben aangepakt en in overweging werden genomen in het
aangepaste wetgevingsvoorstel.

Wat het belang en de urgentie van het initiatief betreft, stelde de Commissie ook vast dat het
initiatief was opgenomen in de gezamenlijke beleidsprioriteiten voor 2022 door het Europees
Parlement, de Raad en de Commissie.
Na zorgvuldige analyse van de bevindingen van de Raad en overweging van de verstrekte
aanvullende verduidelijkingen en bewijzen is de Commissie van mening dat het voorstel, dat
significant werd herzien in vergelijking met het pakket beleidsopties dat door de
effectbeoordeling naar voren was geschoven, het nog steeds mogelijk maakt aanzienlijke
vooruitgang te boeken naar de algemene doelstelling om het potentieel van de eengemaakte
markt beter te benutten en bij te dragen aan de overgang naar een duurzame economie en om
duurzaam en verantwoord gedrag van ondernemingen op de lange termijn te stimuleren. De
richtlijn is specifieker en doelgerichter in vergelijking met de voorkeursoptie die in de
ontwerpeffectbeoordeling is beschreven. De kern hiervan is de zorgvuldigheidsverplichting,
terwijl de plichten van bestuurders aanzienlijk worden beperkt door ze in hoge mate te
koppelen aan de zorgvuldigheidsverplichting. Bovendien is het toepassingsgebied van
passende zorgvuldigheid aangepast. Een gedetailleerde beschrijving van de aanpassingen die
zijn aangebracht aan het voorkeursoptiepakket van de effectbeoordeling is te vinden in het
begeleidende werkdocument van de diensten, dat de follow-up van de opinie van de Raad
voor regelgevingstoetsing en aanvullende informatie bevat.
Kortom, het “personele toepassingsgebied”, d.w.z. welke bedrijfscategorieën gedekt zijn, is
aanzienlijk verkleind na overwegingen op basis van de opmerkingen van de Raad over de
beschrijving van het probleem, met name met betrekking tot kmo’s, en over de evenredigheid
van de voorkeursoptie. Concreet zijn kmo’s nu volledig uitgesloten van het toepassingsgebied
en is de dekking van sectoren met een bijzonder grote impact verschoven naar uitsluitend
ondernemingen met meer dan 250 werknemers en een wereldwijde netto-omzet van meer dan
40 miljoen EUR (terwijl grote ondernemingen die de grenzen van zowel 500 werknemers als
een wereldwijde netto-omzet van 150 miljoen EUR overschrijden, onder het
toepassingsgebied vallen, ongeacht in welke economische sector zij actief zijn). De sectoren
met een bijzonder grote impact worden in de tekst rechtstreeks gedefinieerd, waardoor ook
rekening wordt gehouden met de opmerkingen van de Raad betreffende wetgevingstechniek.
De definitie van sectoren met een bijzonder grote impact is beperkt tot sectoren met een hoog
risico op nadelige effecten en waarvoor OESO-richtsnoeren bestaan. Voor
midcapondernemingen in sectoren met een bijzonder grote impact zullen de regels van
toepassing zijn na een overgangsperiode van twee jaar zodat zij meer tijd hebben om zich aan
te passen. Daarnaast zijn de zorgvuldigheidsverplichtingen van deze ondernemingen slechts
beperkt tot ernstige effecten die relevant zijn voor hun sector.
Om de doelstellingen van het initiatief daadwerkelijk te behalen, is het toepassingsgebied van
dit voorstel uitgebreid naar ondernemingen uit derde landen. Alleen niet-EU-ondernemingen
met een direct verband met de markt van de Unie en die voldoen aan vergelijkbare
drempelwaarden voor omzet als EU-ondernemingen, maar op de markt van de Unie, vallen
onder het toepassingsgebied. Daarnaast moeten zij voldoen aan dezelfde verplichtingen
betreffende passende zorgvuldigheid als de respectieve EU-ondernemingen.
In de richtlijn wordt ook vermeld dat ondernemingen, met name kmo’s in de waardeketen,
behoefte hebben aan toegankelijke en praktische steun om zich voor te bereiden op de
verplichtingen (of de hieruit voortvloeiende verzoeken die direct aan hen kunnen worden

NL

25

NL

gedaan). Het kan gaan om praktische richtsnoeren en ondersteuningsinstrumenten zoals
hotlines, databanken of opleiding, alsook de oprichting van een observatorium om
ondernemingen te helpen bij de uitvoering van de richtlijn. Daarnaast wordt in de
herzieningsclausule uitdrukkelijk verwezen naar het personele toepassingsgebied van de
richtlijn (d.w.z. dekking van bedrijfscategorieën), dat moet worden herzien in het licht van de
praktische ervaringen met de toepassing van de wetgeving. Andere beperkende maatregelen
om het indirecte effect op de kmo’s te verminderen, maken deel uit van de verplichtingen van
ondernemingen die binnen het toepassingsgebied van deze richtlijn vallen.
Wat het materiële toepassingsgebied betreft (d.w.z. wat is gedekt), werd gekozen voor een
transversaal instrument dat betrekking heeft op mensenrechten en milieueffecten. Dit
weerspiegelt de sterke consensus bij groepen van belanghebbenden dat een horizontaal kader
nodig is om de vastgestelde problemen aan te pakken.
Daarnaast merkte de Raad op dat de effectbeoordeling onvoldoende duidelijk is over de
behoefte om de plichten van bestuurders te reguleren bovenop de zorgvuldigheidsvereisten.
De Commissie besliste daarom dit probleem aan te pakken door af te wijken van het pakket
van de voorkeursopties in de effectbeoordeling en zich toe te spitsen op het element van de
plichten van bestuurders, ook in het licht van de bestaande internationale normen 72, over
passende zorgvuldigheid en zorgplicht. Dit omvat de plichten van bestuurders met betrekking
tot de opzet van en het toezicht op de uitvoering van de processen en maatregelen van
passende zorgvuldigheid in het bedrijfsleven, de opstelling van een gedragscode hiervoor en
de integratie van passende zorgvuldigheid in de ondernemingsstrategie. Om de rol van
bestuurders in het licht van de zorgvuldigheidsverplichtingen in het bedrijfsleven volledig
weer te geven, wordt de algemene plicht van bestuurders inzake zorg voor de onderneming,
die beschreven staat in het vennootschapsrecht van alle lidstaten, ook verduidelijkt, door te
stellen dat bestuurders, wanneer zij hun plicht vervullen om in het beste belang van de
onderneming te handelen, rekening moeten houden met de duurzaamheidsaspecten van het
voorstel voor een richtlijn betreffende duurzaamheidsrapportage door ondernemingen, met
inbegrip van, waar van toepassing, gevolgen voor mensenrechten, klimaatverandering en
milieu, met inbegrip van de horizonten op de korte, middellange en lange termijn.
Verdergaande specifieke plichten van bestuurders die in de effectbeoordeling naar voren
waren geschoven, zijn niet behouden. Dit zorgt ervoor dat het voorstel zijn doelstelling
nakomt en toch evenredig blijft.
Wat de opmerkingen van de Raad betreft, bevatten deze toelichting en de overwegingen van
het wetgevingsvoorstel uitgebreide verklaringen van de gemaakte beleidskeuzen. De
effectbeoordeling die bij de Raad is ingediend en de opmerkingen van de Raad zijn
ongewijzigd bekendgemaakt, terwijl een afzonderlijk begeleidend werkdocument van de
diensten is opgesteld om aanvullende verduidelijkingen en bewijzen te verstrekken naar
aanleiding van de opmerkingen van de Raad betreffende bewijsmateriaal. Dit document heeft
met name betrekking op:
1.

72

NL

omschrijving van het probleem:

Zie voetnoot 6.

26

NL

–

de omvang en evolutie van de milieu- en duurzaamheidsproblemen die direct
verband houden met de duidelijke afwezigheid of het onvoldoende gebruik van
managementpraktijken door EU-ondernemingen en die door deze richtlijn moeten
worden aangepakt, en de toegevoegde waarde van de richtlijn met betrekking tot het
omvangrijke pakket maatregelen om duurzaamheid in het kader van de Green Deal te
bevorderen;

–

waarom de markt- en concurrentiedynamieken samen met de verdere evolutie van de
bedrijfsstrategieën en risicobeheersystemen van ondernemingen als onvoldoende
worden beschouwd en het veronderstelde oorzakelijke verband tussen het gebruik
van duurzaamheidsinstrumenten in het bedrijfsleven en het praktische effect ervan
bij het aanpakken van de problemen;

2.

effecten van de voorkeursoptie:

–

problemen met betrekking tot derde landen, met de integratie van vaststellingen (i)
over verwachte ontwikkelingen in derde landen (ook rekening houdend met
steunmaatregelen voor handel en ontwikkeling in de EU en wereldwijd), (ii) over
effecten op derde landen en op leveranciers in derde landen;

–

het handhavingsmechanisme, dat voorziet in een verdere uitbreiding van de
toegevoegde waarde van een handhavingssysteem met twee pijlers dat voortbouwt
op administratieve handhaving en wettelijke aansprakelijkheid;

–

effecten op mededinging en concurrentievermogen.

Resultaatgerichtheid en vereenvoudiging
Kleine en middelgrote ondernemingen, met inbegrip van micro-ondernemingen, vallen niet
onder het toepassingsgebied, en indirecte effecten op deze ondernemingen zullen worden
beperkt door steunmaatregelen en richtlijnen op het niveau van de Unie en van de lidstaten,
alsook in relaties tussen bedrijven met gebruik van modelcontractbepalingen en aan de hand
van evenredigheidsvereisten voor de grotere zakelijke partner.
Grondrechten
Zoals verklaard in de effectbeoordeling en op basis van bestaand bewijsmateriaal kunnen
verplichte zorgvuldigheidsvereisten aanzienlijke voordelen hebben voor de bescherming en
bevordering van grondrechten.
4.

GEVOLGEN VOOR DE BEGROTING

Het voorstel heeft geen directe gevolgen voor de begroting van de Unie.
5.

OVERIGE ELEMENTEN

Uitvoeringsplanning en regelingen betreffende controle, evaluatie en rapportage
De Commissie zal een Europees netwerk van toezichthoudende autoriteiten opzetten om te
helpen bij de uitvoering van deze richtlijn. Dit netwerk zal bestaan uit de vertegenwoordigers
van de toezichthoudende autoriteiten die de lidstaten hebben aangewezen en waar nodig
worden aangevuld met andere agentschappen van de Unie met relevante deskundigheid op de
gebieden die onder deze richtlijn vallen, om te zorgen voor naleving door de ondernemingen
van hun zorgvuldigheidsverplichtingen, om de coördinatie en convergentie van regelgevende,
onderzoeks-, straf- en toezichtspraktijken te faciliteren en te waarborgen, alsook het delen van
informatie tussen deze toezichthoudende autoriteiten.

NL

27

NL

Zeven jaar na het einde van de overgangsperiode brengt de Commissie verslag uit over de
uitvoering van deze richtlijn, met inbegrip van onder meer de doeltreffendheid ervan. Het
verslag gaat zo nodig vergezeld van een wetgevingsvoorstel.
Om ondernemingen en lidstaten duidelijkheid en steun te bieden bij de uitvoering van de
richtlijn, zal de Commissie waar nodig richtsnoeren uitgeven.
Toelichtende stukken
In het belang van een correcte uitvoering van deze richtlijn is een toelichtend document nodig,
bv. in de vorm van concordantietabellen.
Artikelsgewijze toelichting
In artikel 1 wordt het onderwerp van de richtlijn uiteengezet, d.w.z. het vaststellen van regels
over zorgvuldigheidsverplichtingen door ondernemingen betreffende feitelijke en potentiële
negatieve effecten op de mensenrechten en het milieu, met betrekking tot hun eigen
activiteiten, de activiteiten van hun dochterondernemingen en de activiteiten van de
waardeketen die worden uitgevoerd door gevestigde zakelijke relaties; in de bepaling wordt
ook gespecificeerd dat in deze richtlijn regels worden vastgesteld over de aansprakelijkheid
voor inbreuken op de zorgvuldigheidsverplichting.
In artikel 2 wordt het personele toepassingsgebied van de richtlijn vastgesteld en worden de
criteria beschreven op basis waarvan een lidstaat bevoegd is om de in deze richtlijn
beschreven kwesties te reguleren.
Artikel 3 bevat definities voor de toepassing van deze richtlijn.
In artikel 4 wordt bepaald dat de lidstaten erop moeten toezien dat ondernemingen passende
zorgvuldigheid inzake de mensenrechten en het milieu toepassen door de in de artikelen 5 tot
en met 11 van de richtlijn beschreven specifieke voorschriften na te leven.
Artikel 5 vereist dat de lidstaten erop toezien dat ondernemingen passende zorgvuldigheid
integreren in alle bedrijfsbeleidslijnen en dat zij beschikken over een beleid van passende
zorgvuldigheid dat jaarlijks wordt geactualiseerd. In de bepaling wordt gespecificeerd dat dit
beleid een beschrijving moet omvatten van de aanpak van de onderneming inzake passende
zorgvuldigheid, van een gedragscode die de werknemers en dochterondernemingen van de
onderneming moeten volgen en van de aanwezige processen om passende zorgvuldigheid uit
te voeren.
In artikel 6 worden de lidstaten ertoe verplicht ervoor te zorgen dat ondernemingen passende
maatregelen nemen om feitelijke of potentiële negatieve effecten op de mensenrechten en het
milieu bij hun eigen activiteiten, bij hun dochterondernemingen en op het niveau van hun
gevestigde directe of indirecte zakelijke relaties in hun waardeketen vast te stellen.
In artikel 7 worden de lidstaten ertoe verplicht ervoor te zorgen dat ondernemingen passende
maatregelen nemen om potentiële negatieve effecten die uit hoofde van artikel 6 zijn
vastgesteld te voorkomen, of om die effecten op passende wijze te beperken, wanneer
preventie niet mogelijk is of geleidelijke uitvoering vereist is.
In artikel 8 worden de lidstaten ertoe verplicht ervoor te zorgen dat ondernemingen passende
maatregelen nemen om een einde te maken aan feitelijke of potentiële negatieve effecten voor
de mensenrechten en het milieu die zij hadden vastgesteld of hadden kunnen vaststellen uit
hoofde van artikel 6. Wanneer een negatief effect dat zich heeft voorgedaan op het niveau van
gevestigde directe of indirecte zakelijke relaties niet kan worden weggewerkt, moeten de
lidstaten ervoor zorgen dat ondernemingen de omvang van het effect tot een minimum
beperken.

NL

28

NL

In artikel 9 worden de lidstaten ertoe verplicht ervoor te zorgen dat ondernemingen voorzien
in de mogelijkheid om een klacht in te dienen bij de onderneming bij legitieme bezorgdheid
over die potentiële of feitelijke negatieve effecten, ook in de waardeketen van de
onderneming. Ondernemingen moeten deze mogelijkheid bieden aan personen die getroffen
zijn of die redelijke gronden hebben om aan te nemen dat zij kunnen worden getroffen door
een negatief effect, aan vakbonden en andere werknemersvertegenwoordigers die personen
vertegenwoordigen die werken in de betreffende waardeketen, en aan organisaties van het
maatschappelijk middenveld die actief zijn op het gebied in kwestie.
In artikel 10 wordt voor de lidstaten de verplichting ingevoerd om van ondernemingen te
eisen dat zij de uitvoering van hun zorgvuldigheidsmaatregelen periodiek beoordelen om na te
gaan of negatieve effecten naar behoren worden geïdentificeerd en of preventieve of
corrigerende maatregelen worden uitgevoerd, en om te bepalen in welke mate negatieve
effecten zijn voorkomen of beëindigd of de omvang ervan tot een minimum is beperkt.
In artikel 11 worden de lidstaten ertoe verplicht ervoor te zorgen dat ondernemingen die niet
vallen onder verslagleggingsverplichtingen krachtens Richtlijn 2013/34/EU verslag
uitbrengen over de kwesties die onder deze richtlijn vallen en op hun website een jaarlijkse
verklaring bekendmaken.
In artikel 12 wordt de Commissie ertoe verplicht richtsnoeren vast te stellen over nietbindende modelcontractbepalingen om ondernemingen te helpen voldoen aan artikel 7, lid 2,
punt b), en artikel 8, lid 3, punt c).
In artikel 13 wordt de mogelijkheid voor de Commissie beschreven om, teneinde steun te
verlenen aan ondernemingen of autoriteiten van de lidstaten over hoe ondernemingen aan hun
zorgvuldigheidsverplichtingen moeten voldoen, richtlijnen uit te geven, voor specifieke
sectoren of specifieke negatieve effecten, in overleg met het Bureau van de Europese Unie
voor de grondrechten, het Europees Milieuagentschap, en waar passend internationale
organen die deskundigheid hebben in passende zorgvuldigheid.
In artikel 14 worden de lidstaten en de Commissie ertoe verplicht te voorzien in begeleidende
maatregelen voor ondernemingen binnen het toepassingsgebied van deze richtlijn en voor
actoren in mondiale waardeketens die indirect effecten ondervinden van de verplichtingen van
de richtlijn. Dergelijke steun kan gaan van de exploitatie van specifieke websites, portalen of
platforms tot financiële steun voor kmo’s, en het faciliteren van gezamenlijke initiatieven van
belanghebbenden. In deze bepaling wordt verder verduidelijkt dat ondernemingen gebruik
kunnen maken van sectorregelingen en multistakeholderinitiatieven om de uitvoering van
passende zorgvuldigheid te ondersteunen en dat de Commissie, in samenwerking met de
lidstaten, richtsnoeren kan verstrekken om de geschiktheid van dergelijke regelingen te
beoordelen.
In artikel 15 worden de lidstaten ertoe verplicht ervoor te zorgen dat bepaalde ondernemingen
een plan vaststellen om ervoor te zorgen dat het bedrijfsmodel en de strategie van de
onderneming verenigbaar zijn met de overgang naar een duurzame economie en met de
beperking van de opwarming van de aarde tot 1,5 °C overeenkomstig de Overeenkomst van
Parijs.
Met artikel 16 worden ondernemingen die zijn opgericht overeenkomstig de wetgeving van
een derde land en die uit hoofde van artikel 2, lid 2, binnen het toepassingsgebied van deze
richtlijn vallen, ertoe verplicht een naar behoren gemachtigd vertegenwoordiger in de Unie
aan te wijzen die het aanspreekpunt is voor de bevoegde autoriteiten van de lidstaten voor alle
kwesties die noodzakelijk zijn voor de ontvangst, naleving en handhaving van
rechtshandelingen die zijn uitgegeven met betrekking tot deze richtlijn.

NL

29

NL

Artikel 17 bevat de verplichting voor de lidstaten om een of meer nationale toezichthoudende
autoriteiten aan te duiden om erop toe te zien dat ondernemingen hun
zorgvuldigheidsverplichtingen naleven, alsook hun verplichting uit hoofde van artikel 15,
leden 1 en 2, en om de handhavingsbevoegdheid van die verplichtingen overeenkomstig
artikel 18 uit te oefenen.
In artikel 18 worden de passende bevoegdheden en middelen van de door de lidstaten
aangewezen toezichthoudende autoriteiten beschreven om hun toezicht- en handhavingstaken
uit te voeren.
In artikel 19 worden de lidstaten ertoe verplicht ervoor te zorgen dat natuurlijke personen of
rechtspersonen die redenen hebben om op basis van objectieve omstandigheden te geloven dat
een onderneming de bepalingen van deze richtlijn niet op passende wijze naleeft, bij de
toezichthoudende autoriteiten gegronde bezorgdheden mogen indienen, met name in de
lidstaat van hun gewoonlijk verblijf, hun geregistreerd kantoor, werkplek of plaats van de
vermeende inbreuk.
In artikel 20 wordt bepaald dat de lidstaten de voorschriften vaststellen ten aanzien van de
sancties die van toepassing zijn op overtredingen van nationale bepalingen die zijn vastgesteld
op grond van deze richtlijn en dat zij alle nodige maatregelen nemen om ervoor te zorgen dat
deze sancties worden uitgevoerd. De sancties hebben een doeltreffend, evenredig en
afschrikkend karakter. De lidstaten zorgen ervoor dat besluiten van de toezichthoudende
autoriteiten die sancties bevatten met betrekking tot de overtreding van de bepalingen van
deze richtlijn, moeten worden bekendgemaakt.
Met artikel 21 wordt een Europees netwerk van toezichthoudende autoriteiten ingevoerd, dat
bestaat uit vertegenwoordigers van de toezichthoudende nationale autoriteiten als bedoeld in
artikel 16, met als doel de coördinatie en afstemming van regelgevende, onderzoeks-, sanctieen toezichtpraktijken te faciliteren en te waarborgen, alsook het delen van informatie tussen
deze toezichthoudende autoriteiten.
Artikel 22 bevat de vereiste voor de lidstaten om regels vast te stellen voor het beheer van
wettelijke aansprakelijkheid van de onderneming voor schade die ontstaat doordat zij de
zorgvuldigheidsverplichtingen onder specifieke omstandigheden niet heeft nageleefd. Ook
wordt de verplichting voor de lidstaten ingevoerd om ervoor te zorgen dat de
aansprakelijkheid waarin is voorzien in de leden 1 tot en met 3 van dit artikel niet wordt
ontkend louter op basis van het feit dat de op dergelijke argumenten toepasselijke wet niet de
wet van een lidstaat is.
In artikel 23 wordt vastgesteld dat Richtlijn (EU) 2019/1937 van het Europees Parlement en
de Raad van 23 oktober 2019 inzake de bescherming van personen die inbreuken op het
Unierecht melden van toepassing is op de melding van alle inbreuken op deze richtlijn en de
bescherming van de personen die dergelijke inbreuken melden.
In artikel 24 worden de voorwaarden voor overheidssteun voor ondernemingen verduidelijkt.
In artikel 25 wordt de zorgplicht van bestuurders verduidelijkt.
In artikel 26 wordt de plicht van bestuurders van EU-ondernemingen vastgesteld om de
uitvoering van zorgvuldigheidsprocessen en -maatregelen in het bedrijfsleven op het gebied
van duurzaamheid op te stellen en hierop toezicht te houden, en om de bedrijfsstrategie aan te
passen aan passende zorgvuldigheid.
Artikel 27 strekt tot wijziging van de bijlage bij Richtlijn (EU) 2019/1937.
Artikel 28 bevat de regels betreffende gedelegeerde handelingen.

NL

30

NL

Artikel 29 bevat een bepaling over de evaluatie van deze richtlijn.
Artikel 30 bevat bepalingen over de omzetting van de richtlijn.
In artikel 31 wordt de datum van inwerkingtreding van deze richtlijn vastgesteld.
In artikel 32 wordt vermeld voor wie deze richtlijn is bedoeld.
De lijsten in de bijlage bevatten de negatieve milieueffecten en de negatieve effecten op de
mensenrechten die relevant zijn voor deze richtlijn, zodat ook de schending van rechten en
verbodsbepalingen hieronder vallen, met inbegrip van de internationale overeenkomsten
inzake mensenrechten (deel I, afdeling 1), conventies inzake mensenrechten en fundamentele
vrijheden (deel I, afdeling 2), en de schending van internationaal erkende doelstellingen en
verbodsbepalingen die in de milieuconventies zijn opgenomen (deel II).

NL

31

NL

2022/0051 (COD)
Voorstel voor een
RICHTLIJN VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD
inzake passende zorgvuldigheid in het bedrijfsleven op het gebied van duurzaamheid en tot
wijziging van Richtlijn (EU) 2019/1937
(Voor de EER relevante tekst)

HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,
Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 50, lid 1,
artikel 50, lid 2, letter g), en artikel 114,
Gezien het voorstel van de Europese Commissie,
Na toezending van het ontwerp van wetgevingshandeling aan de nationale parlementen,
Gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité73,
Handelend volgens de gewone wetgevingsprocedure,
Overwegende hetgeen volgt:

NL

(1)

De waarden waarop de Unie berust zijn eerbied voor de menselijke waardigheid, vrijheid,
democratie, gelijkheid, de rechtsstaat en naleving van de mensenrechten als opgenomen
in het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie. Deze kernwaarden vormden
de inspiratie voor de oprichting van de Unie, alsook voor de universaliteit en
ondeelbaarheid van mensenrechten, en respect voor de beginselen van het Handvest van
de Verenigde Naties en internationaal recht moet als leidraad dienen voor de handelingen
van de Unie op internationaal niveau. Dergelijke handelingen omvatten het stimuleren
van de duurzame economische, sociale en ecologische ontwikkeling van
ontwikkelingslanden.

(2)

Een hoge mate van bescherming en verbetering van de kwaliteit van het milieu en
bevordering van de Europese kernwaarden behoren tot de prioriteiten van de Unie, zoals

73

PB C , , blz. .

32

NL

beschreven in de mededeling van de Commissie over “De Europese Green Deal” 74. Deze
doelstellingen vereisen de betrokkenheid, niet alleen van de overheidsinstanties, maar ook
van particuliere actoren, met name ondernemingen.
(3)

In haar mededeling over “Een sterk sociaal Europa voor rechtvaardige transitie”75 heeft
de Commissie zich ertoe verbonden de socialemarkteconomie van Europa naar een hoger
niveau te tillen om te komen tot een rechtvaardige overgang naar duurzaamheid. Deze
richtlijn zal ook bijdragen aan de Europese pijler van sociale rechten, waarin de rechten
die eerlijke arbeidsomstandigheden waarborgen worden bevorderd. Hij maakt deel uit
van de beleidsmaatregelen en strategieën van de Unie met betrekking tot de bevordering
van fatsoenlijk werk wereldwijd, ook in mondiale waardeketens, zoals vermeld in de
mededeling van de Commissie over fatsoenlijk werk wereldwijd76.

(4)

Het gedrag van ondernemingen in alle sectoren van de economie is van doorslaggevend
belang voor succes bij het realiseren van de duurzaamheidsdoelstellingen van de Unie,
aangezien ondernemingen in de Unie, en vooral grote ondernemingen, afhankelijk zijn
van mondiale waardeketens. Ook ondernemingen hebben er belang bij mensenrechten en
het milieu te beschermen, met name gezien de toenemende bezorgdheid van consumenten
en investeerders over deze kwesties. Er bestaan al verschillende initiatieven ter
bevordering van ondernemingen die een waardegerichte transformatie ondersteunen,
zowel op het niveau van de Unie77 als op nationaal78 niveau.

(5)

In bestaande internationale normen over verantwoord ondernemen wordt gespecificeerd
dat ondernemingen de mensenrechten moeten beschermen en wordt vermeld hoe zij de
bescherming van het milieu in hun activiteiten en waardeketens moeten aanpakken. In de
leidende beginselen inzake bedrijfsleven en de mensenrechten van de Verenigde Naties79
wordt de verantwoordelijkheid van ondernemingen erkend om passende zorgvuldigheid

74

Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Europese Raad, de Raad, het Europees
Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s, De Europese Green Deal (COM/2019/640
final).
Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal
Comité en het Comité van de Regio’s, Een sterk sociaal Europa voor rechtvaardige transitie (COM/2020/14
final).
Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad en het Europees Economisch en
Sociaal Comité, “Decent work worldwide for a global just transition and a sustainable recovery”
(Fatsoenlijk werk wereldwijd voor een mondiale rechtvaardige transitie en een duurzaam herstel)
(COM(2022) 66 final).
“Enterprise Models and the EU agenda” (Ondernemingsmodellen en de EU-agenda), CEPS Policy Insights,
nr. PI2021-02, januari 2021.
Bv. https://www.economie.gouv.fr/entreprises/societe-mission
Verenigde Naties, “Guiding Principles on Business and Human Rights: Implementing the United Nations
‘Protect, Respect and Remedy’ Framework” (Kader voor uitvoering van de leidende beginselen inzake
bedrijfsleven en mensenrechten ‘Beschermen, respecteren en remediëren’ van de Verenigde Naties), 2011,
beschikbaar op https://www.ohchr.org/documents/publications/guidingprinciplesbusinesshr_en.pdf

75

76

77

78
79

NL

33

NL

op het gebied van mensenrechten toe te passen door de negatieve effecten van hun
activiteiten op de mensenrechten vast te stellen, te voorkomen en te beperken en door te
verantwoorden hoe zij die effecten aanpakken. In deze leidende beginselen wordt
vermeld dat bedrijven mensenrechtenschendingen moeten voorkomen en negatieve
effecten op de mensenrechten die zij hebben veroorzaakt, waartoe zij hebben bijgedragen
of die verband houden met hun eigen activiteiten, hun dochterondernemingen en hun
directe en indirecte zakelijke relaties, moeten aanpakken.
(6)

Het concept van passende zorgvuldigheid op het gebied van mensenrechten is
gespecificeerd en verder ontwikkeld in de OESO-richtlijnen voor multinationale
ondernemingen80, waarbij de toepassing van passende zorgvuldigheid werd uitgebreid
naar milieu- en governancekwesties. De OESO-richtsnoeren over verantwoord
ondernemen en de sectorspecifieke richtsnoeren81 zijn internationaal erkende kaders
waarin praktische stappen inzake passende zorgvuldigheid worden vastgesteld om
ondernemingen te helpen vaststellen, voorkomen, beperken en verantwoorden hoe zij
feitelijke en potentiële effecten in hun activiteiten, waardeketens en andere zakelijke
relaties aanpakken. Het concept van passende zorgvuldigheid is ook opgenomen in de
aanbevelingen van de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO), “Tripartite Declaration of
Principles concerning Multinational Enterprises and Social Policy”82.

(7)

De doelstellingen voor duurzame ontwikkeling van de Verenigde Naties83, die in 2015
zijn vastgesteld door alle lidstaten van de Verenigde Naties, bevatten de doelstellingen
om permanente, inclusieve en duurzame economische groei te bevorderen. De Unie heeft
zich ten doel gesteld de doelstellingen voor duurzame ontwikkeling van de VN te
behalen. De particuliere sector draagt bij aan dit streven.

(8)

In internationale overeenkomsten in het kader van het Raamverdrag van de Verenigde
Naties inzake klimaatverandering, dat de Unie en de lidstaten hebben ondertekend, zoals
de Overeenkomst van Parijs84 en het recente Klimaatpact van Glasgow85, worden
precieze trajecten beschreven om klimaatverandering aan te pakken en de opwarming van

80

OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen, geactualiseerde editie van 2011, beschikbaar op
http://mneguidelines.oecd.org/guidelines/
OESO-richtsnoeren over verantwoord ondernemen, 2018, en sectorspecifieke richtsnoeren, beschikbaar op
https://www.oecd.org/investment/due-diligence-guidance-for-responsible-business-conduct.htm
Internationale Arbeidsorganisatie, “Tripartite Declaration of Principles concerning Multinational
Enterprises and Social Policy” (Driepartijenverklaring van beginselen betreffende multinationale
ondernemingen
en
sociaal
beleid),
vijfde
editie,
2017,
beschikbaar
op:
https://www.ilo.org/empent/Publications/WCMS_094386/lang--en/index.htm
https://www.un.org/ga/search/view_doc.asp?symbol=A/RES/70/1&Lang=E
https://unfccc.int/files/essential_background/convention/application/pdf/english_paris_agreement.pdf
Klimaatpact van Glasgow, vastgesteld op 13 november 2021 op COP26 in Glasgow,
https://unfccc.int/sites/default/files/resource/cma2021_L16_adv.pdfhttps://unfccc.int/sites/default/files/reso
urce/cma2021_L16_adv.pdf

81

82

83
84
85

NL

34

NL

de aarde te beperken tot 1,5 °C. Er worden niet alleen specifieke maatregelen verwacht
van alle partijen die de overeenkomsten hebben ondertekend, ook de rol van de
particuliere sector, met name de investeringsstrategieën ervan, wordt als centraal
beschouwd om deze doelstellingen te behalen.
(9)

In de Europese Klimaatwet86 heeft de Unie zich er ook wettelijk toe verbonden tegen
2050 klimaatneutraliteit te bereiken en tegen 2030 de emissies met ten minste 55 % te
verminderen. Beide verbintenissen vereisen een verandering van de wijze waarop
ondernemingen produceren en aankopen. Het klimaatdoelstellingsplan voor 2030 van de
Commissie87 bevat modellen van diverse emissiereducties die worden verlangd van
verschillende economische sectoren, hoewel in alle scenario’s alle sectoren aanzienlijke
reducties moeten doorvoeren opdat de Unie haar klimaatdoelstellingen kan behalen. In
het plan wordt ook benadrukt dat “veranderingen in de regels en praktijken van corporate
governance, ook over duurzame financiering, bedrijfsleiders en managers ertoe zullen
brengen in hun handelingen en strategieën prioriteit te geven aan
duurzaamheidsdoelstellingen”. In de mededeling van de Commissie uit 2019 over de
Europese Green Deal88 wordt vermeld dat alle handelingen en beleidsmaatregelen van de
Unie gecombineerd moeten worden om de Unie een succesvolle en rechtvaardige
overgang naar een duurzame toekomst te helpen bereiken. Er wordt ook vermeld dat
duurzaamheid verder moet worden geïntegreerd in het kader van corporate governance.

(10)

Volgens de mededeling van de Commissie over “Een klimaatveerkrachtig Europa tot
stand brengen”89, waarin de nieuwe EU-strategie voor aanpassing aan de
klimaatverandering wordt gepresenteerd, moeten nieuwe investerings- en
beleidsbeslissingen klimaatgeïnformeerd en toekomstbestendig zijn, ook voor grotere
bedrijven die waardeketens beheren. Deze richtlijn moet verenigbaar zijn met die
strategie. Er moet eveneens verenigbaarheid zijn met Richtlijn […] van de Commissie tot
wijziging van Richtlijn 2013/36/EU betreffende toezichtbevoegdheden, sancties,
bijkantoren in derde landen en milieu-, sociale en governancerisico’s (richtlijn
kapitaalvereisten)90, waarin duidelijke vereisten worden vastgesteld voor de

86

Verordening (EU) 2021/1119 van het Europees Parlement en de Raad van 30 juni 2021 tot vaststelling van
een kader voor de verwezenlijking van klimaatneutraliteit, en tot wijziging van Verordening (EG)
nr. 401/2009 en Verordening (EU) 2018/1999 (“Europese klimaatwet”), PE/27/2021/REV/1 (PB L 243,
9.7.2021, blz. 1).
SWD(2020) 176 final.
COM(2019) 640 final.
Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal
Comité en het Comité van de Regio’s – Een klimaatveerkrachtig Europa tot stand brengen – de nieuwe EUstrategie voor aanpassing aan de klimaatverandering (COM/2021/82 final), beschikbaar op https://eurlex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=COM:2021:82:FIN
PB C […], […], blz. […].

87
88
89

90

NL

35

NL

governanceregels van banken, met inbegrip van kennis over sociale, milieu- en
governancerisico’s op het niveau van de raad van bestuur.
(11)

Het actieplan voor een circulaire economie91, de EU-biodiversiteitsstrategie92, de “van
boer tot bord”-strategie93 en de strategie voor duurzame chemische stoffen94 en de
actualisering van de nieuwe industriestrategie van 2020: een sterkere eengemaakte markt
tot stand brengen voor het herstel van Europa95, Industry 5.096 en het actieplan voor de
Europese pijler van sociale rechten97 en de evaluatie van het handelsbeleid 202198
bevatten initiatieven inzake duurzame corporate governance.

(12)

Deze richtlijn is in samenhang met het EU-actieplan inzake mensenrechten en democratie
2020-202499. Het versterken van de verbintenis van de Unie om de wereldwijde
uitvoering van de leidende beginselen inzake bedrijfsleven en de mensenrechten van de
Verenigde Naties en andere toepasselijke internationale richtlijnen zoals de OESOrichtlijnen voor multinationale ondernemingen, onder meer door toepasselijke normen
voor passende zorgvuldigheid te bevorderen, wordt in dit actieplan als prioriteit
aangemerkt.

(13)

In zijn resolutie van 10 maart 2021 roept het Europees Parlement de Commissie op om
Unieregels voor te stellen voor een omvangrijke zorgvuldigheidsverplichting in het

91

Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal
Comité en het Comité van de Regio’s, Een nieuw actieplan voor een circulaire economie – Voor een
schoner en concurrerender Europa (COM/2020/98 final).
Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Europees Economisch en sociaal
comité en het Comité van de regio’s, EU-biodiversiteitsstrategie voor 2030 – De natuur terug in ons leven
brengen (COM/2020/380 final).
Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal
Comité en het Comité van de Regio’s, Een “van boer tot bord”-strategie voor een eerlijk, gezond en
milieuvriendelijk voedselsysteem (COM(2020) 381 final).
Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal
Comité en het Comité van de Regio’s, Strategie voor duurzame chemische stoffen – Op weg naar een
gifvrij milieu (COM/2020/667 final).
Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal
Comité en het Comité van de Regio’s, Actualisering van de nieuwe industriestrategie van 2020: een
sterkere eengemaakte markt tot stand brengen voor het herstel van Europa (COM(2021) 350 final).
Industry
5.0;
https://ec.europa.eu/info/research-and-innovation/research-area/industrial-research-andinnovation/industry-50_en
https://op.europa.eu/webpub/empl/european-pillar-of-social-rights/nl/
Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en sociaal
comité en het Comité van de regio’s, Evaluatie van het handelsbeleid – Een open, duurzaam en assertief
handelsbeleid (COM (2021) 66 final).
Gezamenlijke mededeling aan het Europees Parlement en de Raad, Het EU-actieplan inzake mensenrechten
en democratie 2020-2024 (JOIN (2020) 5 final).

92

93

94

95

96

97
98

99

NL

36

NL

bedrijfsleven100. In de conclusies van de Raad over mensenrechten en fatsoenlijk werk in
mondiale toeleveringsketens van 1 december 2020 werd de Commissie opgeroepen een
voorstel voor een rechtskader op Unieniveau op te stellen over duurzame corporate
governance, met inbegrip van sectoroverschrijdende zorgvuldigheidsverplichtingen in het
bedrijfsleven in mondiale toeleveringsketens101. Het Europees Parlement roept in zijn
verslag op eigen initiatief over duurzame corporate governance dat op 2 december 2020
is vastgesteld, ook op tot een verduidelijking van de plichten van bestuurders. In hun
gezamenlijke verklaring over EU-wetgevingsprioriteiten voor 2022102 hebben het
Europees Parlement, de Raad van de Europese Unie en de Commissie zich ertoe
verbonden om werk te maken van een economie die werkt voor de mensen en om het
regelgevingskader inzake duurzame corporate governance te verbeteren.
(14)

Het doel van deze richtlijn is ervoor te zorgen dat ondernemingen die actief zijn op de
interne markt bijdragen aan duurzame ontwikkeling en de overgang naar duurzaamheid
van economieën en samenlevingen door potentiële of feitelijke negatieve effecten op de
mensenrechten en het milieu in verband met de eigen activiteiten van ondernemingen,
dochterondernemingen en waardeketens vast te stellen, te voorkomen, in te perken, te
beëindigen of tot een minimum te beperken.

(15)

Ondernemingen moeten passende stappen ondernemen om zorgvuldigheidsmaatregelen
op te stellen en uit te voeren, met betrekking tot hun eigen activiteiten, hun
dochterondernemingen, alsook hun gevestigde directe en indirecte zakelijke relaties in
hun waardeketens, overeenkomstig de bepalingen van deze richtlijn. Deze richtlijn mag
van ondernemingen niet vereisen dat zij in alle omstandigheden waarborgen dat negatieve
effecten nooit zullen voorkomen of dat zij zullen worden beëindigd. Bijvoorbeeld met
betrekking tot zakelijke relaties waar de negatieve effecten voortvloeien uit
overheidsmaatregelen, kan het zijn dat de onderneming niet in staat is om dergelijke
resultaten te behalen. Daarom moeten de belangrijkste verplichtingen in deze richtlijn
“middelenverbintenissen” zijn. De onderneming moet de passende maatregelen nemen
waarvan redelijkerwijze kan worden verwacht dat zij in de omstandigheden van een
specifiek geval zullen leiden tot preventie of beperking tot een minimum van de
negatieve effecten. Er moet rekening worden gehouden met de specifieke kenmerken van
de waardeketen van de onderneming, de sector of het geografisch gebied waarin de

100

Resolutie van het Europees Parlement van 10 maart 2021 met aanbevelingen aan de Commissie inzake
passende zorgvuldigheid in het bedrijfsleven en verantwoordingsplicht van ondernemingen
(2020/2129(INL)),
P9_TA(2021)0073,
beschikbaar
op
https://eur-lex.europa.eu/legalcontent/NL/TXT/?uri=CELEX:52021IP0073
Conclusies van de Raad over mensenrechten en fatsoenlijk werk in mondiale toeleveringsketens,
1 december 2020 (13512/20).
Gezamenlijke verklaring van het Europees Parlement, de Raad van de Europese Unie en de Europese
Commissie
over
EU-wetgevingsprioriteiten
voor
2022,
beschikbaar
op
https://ec.europa.eu/info/sites/default/files/joint_declaration_2022.pdf

101

102

NL

37

NL

partners van haar waardeketen actief zijn, de bevoegdheid van de onderneming om haar
direct en indirecte zakelijke relaties te beïnvloeden en het feit of de onderneming haar
invloed zou kunnen vergroten.

NL

(16)

Het in deze richtlijn beschreven proces van passende zorgvuldigheid moet de zes stappen
omvatten die zijn gedefinieerd in de OESO-richtsnoeren over passende zorgvuldigheid en
verantwoord ondernemen die zorgvuldigheidsmaatregelen omvatten om negatieve
effecten op de mensenrechten en het milieu vast te stellen en aan te pakken. Het betreft de
volgende stappen: (1) integratie van passende zorgvuldigheid in beleidsmaatregelen en
managementsystemen, (2) vaststelling en beoordeling van negatieve effecten op de
mensenrechten en het milieu, (3) preventie, beëindiging of minimalisering van feitelijke
en potentiële negatieve effecten op de mensenrechten, en milieueffecten, (4) beoordeling
van de doeltreffendheid van maatregelen, (5) communicatie, (6) verstrekking van herstel.

(17)

Negatieve effecten voor de mensenrechten en het milieu komen voor in de eigen
activiteiten van ondernemingen, in hun dochterondernemingen, producten en
waardeketens, met name bij de inkoop van grondstoffen, productie, of bij de verwijdering
van producten of afval. Opdat passende zorgvuldigheid een betekenisvol effect heeft,
moet zij betrekking hebben op negatieve effecten voor de mensenrechten en het milieu
die worden veroorzaakt tijdens de hele levenscyclus van productie, gebruik en
verwijdering van een product of de verlening van diensten, op het niveau van eigen
activiteiten, dochterondernemingen en in waardeketens.

(18)

De waardeketen moet betrekking hebben op activiteiten die verband houden met de
productie van goederen of de verlening van diensten door een onderneming, waaronder
de ontwikkeling van het product of de dienst en het gebruik en de verwijdering van het
product alsook de verbonden activiteiten van gevestigde zakelijke relaties van de
onderneming. Hij moet betrekking hebben op gevestigde directe en indirecte zakelijke
relaties stroomopwaarts die grondstoffen, producten, onderdelen van producten
ontwerpen, ontginnen, vervaardigen, vervoeren en leveren of die diensten verlenen aan de
onderneming die nodig zijn om de activiteiten van de onderneming uit te voeren, en ook
stroomafwaartse relaties, waaronder gevestigde directe en indirecte zakelijke relaties die
producten, onderdelen van producten of diensten van de onderneming gebruiken of
ontvangen tot het einde van de levenscyclus van het product, onder meer de verdeling van
het product naar detailhandelaren, het vervoer en de opslag van het product, de
ontmanteling van het product, de recycling, compostering of het storten ervan.

(19)

Wat betreft gereglementeerde financiële ondernemingen die leningen, kredieten of andere
financiële diensten verlenen, moet de “waardeketen” met betrekking tot de verlening van
deze diensten worden beperkt tot de activiteiten van de cliënten die deze diensten
ontvangen, en van hun dochterondernemingen waarvan de activiteiten verband houden
met de overeenkomst in kwestie. Cliënten die huishoudens en natuurlijke personen zijn
die niet handelen in een professionele of zakelijke hoedanigheid, alsook kleine en
middelgrote ondernemingen, mogen niet als onderdeel van de waardeketen worden
beschouwd. De activiteiten van de ondernemingen of andere rechtspersonen in de
waardeketen van die cliënt moeten buiten beschouwing worden gelaten.

(20)

Opdat ondernemingen de negatieve effecten in hun waardeketen naar behoren kunnen
vaststellen
en
passende
invloed
kunnen
uitoefenen,
moeten
de

38

NL

zorgvuldigheidsverplichtingen in deze richtlijn worden beperkt tot gevestigde zakelijke
relaties. Voor de toepassing van deze richtlijn zijn gevestigde zakelijke relaties die
zakelijke relaties, direct of indirect, die duurzaam zijn of waarvan wordt verwacht dat zij
duurzaam zullen zijn, gelet op de intensiteit of de duur ervan, en die geen
verwaarloosbaar of slechts bijkomstig onderdeel van de waardeketen vormen. De
“gevestigde” aard van zakelijke relaties moet periodiek opnieuw worden beoordeeld, en
ten minste elke twaalf maanden. Als de directe zakelijke relatie van een onderneming is
vastgesteld, moeten ook alle verbonden indirecte zakelijke relaties worden beschouwd als
vastgesteld met betrekking tot die onderneming.

NL

(21)

In het kader van deze richtlijn moeten EU-ondernemingen met gemiddeld meer dan
500 werknemers en een wereldwijde netto-omzet van meer dan 150 miljoen EUR in het
boekjaar voorafgaand aan het laatste boekjaar passende zorgvuldigheid naleven. Voor
ondernemingen die niet aan die criteria voldoen maar die in het boekjaar voorafgaand aan
het laatste boekjaar meer dan 250 werknemers en een wereldwijde netto-omzet van meer
dan 40 miljoen EUR hadden en die actief zijn in een of meer sectoren met een bijzonder
grote impact, moet passende zorgvuldigheid van toepassing zijn twee jaar na het einde
van de overgangsperiode van deze richtlijn, zodat zij meer tijd hebben om zich aan te
passen. Om te zorgen voor een evenredige belasting, moeten ondernemingen die actief
zijn in die sectoren met een bijzonder grote impact voldoen aan meer doelgerichte
passende zorgvuldigheid die toegespitst is op ernstige negatieve effecten.
Uitzendkrachten, met inbegrip van deze die zijn gedetacheerd krachtens artikel 1, lid 3,
punt c), van Richtlijn 96/71/EG, zoals gewijzigd door Richtlijn 2018/957/EU van het
Europees Parlement en de Raad103, moeten worden opgenomen in de berekening van het
aantal werknemers in de inlenende onderneming. Gedetacheerde werknemers krachtens
artikel 1, lid 3, punten a) en b), van Richtlijn 96/71/EG, zoals gewijzigd door Richtlijn
2018/957/EU, mogen alleen worden opgenomen in de berekening van het aantal
werknemers in de onderneming van herkomst.

(22)

Om de prioriteitsgebieden van internationale actie voor het aanpakken van
mensenrechten- en milieukwesties te weerspiegelen, moet de selectie van sectoren met
een bijzonder grote impact voor de toepassing van deze richtlijn gebaseerd zijn op
bestaande sectorale OESO-richtsnoeren over passende zorgvuldigheid. Voor de
toepassing van deze richtlijn moeten de volgende sectoren worden beschouwd als
sectoren met een bijzonder grote impact: de productie van textiel, leder en verwante
producten (met inbegrip van schoeisel), en de groothandel in textiel, kleding en schoeisel;
landbouw, bosbouw, visserij (met inbegrip van aquacultuur), de productie van
voedingsproducten, en de groothandel in landbouwgrondstoffen, levende dieren, hout,

103

Richtlijn (EU) 2018/957 van het Europees Parlement en de Raad van 28 juni 2018 tot wijziging van
Richtlijn 96/71/EG betreffende de terbeschikkingstelling van werknemers met het oog op het verrichten
van diensten (PB L 173, 9.7.2018, blz. 16).

39

NL

voeding en dranken; de ontginning van minerale hulpbronnen, ongeacht waar zij worden
ontgonnen (met inbegrip van ruwe aardolie, aardgas, steenkool, ligniet, metalen en
metaalertsen, evenals andere niet-metaalhoudende minerale producten en producten uit
steengroeven), de productie van basisproducten van metaal, andere niet-metaalhoudende
minerale producten en vervaardigde producten van metaal (met uitzondering van
machines en apparaten), en de groothandel in minerale hulpbronnen, mineraalhoudende
basisproducten en halffabricaten (met inbegrip van metalen en metaalertsen,
bouwmaterialen, brandstoffen, chemicaliën en andere halffabricaten). Hoewel de
financiële sector met zijn specifieke kenmerken, met name inzake de waardeketen en de
aangeboden diensten, onder sectorspecifieke OESO-richtsnoeren valt, mag hij niet tot de
sectoren met een bijzonder grote impact in het kader van deze richtlijn worden gerekend.
Tegelijkertijd moet in deze sector de ruimere dekking van feitelijke en potentiële
negatieve effecten worden gewaarborgd door ook zeer grote ondernemingen die
gereglementeerde financiële ondernemingen zijn in het toepassingsgebied op te nemen,
ook wanneer zij geen rechtsvorm met beperkte aansprakelijkheid hebben.

NL

(23)

Om de doelstellingen inzake mensenrechten en negatieve milieueffecten van deze
richtlijn volledig te behalen met naleving van de activiteiten van ondernemingen,
dochterondernemingen en waardeketens, moeten ook ondernemingen in derde landen met
aanzienlijke activiteiten in de EU hieronder vallen. De richtlijn moet meer specifiek van
toepassing zijn op ondernemingen uit derde landen die in het boekjaar voorafgaand aan
het laatste boekjaar een netto-omzet van ten minste 150 miljoen EUR in de Unie hebben
behaald of in het boekjaar voorafgaand aan het laatste boekjaar een netto-omzet van meer
dan 40 miljoen EUR maar minder dan 150 miljoen EUR hebben behaald in een of meer
sectoren met een bijzonder grote impact, vanaf twee jaar na het einde van de
overgangsperiode van deze richtlijn.

(24)

Voor de afbakening van het toepassingsgebied met betrekking tot niet-EUondernemingen moet het beschreven omzetcriterium worden gekozen, aangezien dit een
territoriale band schept tussen de ondernemingen uit derde landen en het grondgebied van
de Europese Unie. Aan de hand van de omzet kunnen de effecten worden geraamd die de
activiteiten van deze ondernemingen voor de interne markt kunnen hebben.
Overeenkomstig het internationale recht rechtvaardigen dergelijke effecten de toepassing
van het Unierecht op ondernemingen uit derde landen. Voor de vaststelling van de
relevante omzet van de betrokken ondernemingen moeten de methoden voor de
berekening van de netto-omzet voor niet-EU-ondernemingen worden gebruikt die zijn
vastgelegd in Richtlijn (EU) 2013/34, zoals gewijzigd bij Richtlijn (EU) 2021/2101. Met
het oog op een doeltreffende handhaving van deze richtlijn mag een drempelwaarde van
het aantal werknemers echter niet worden toegepast om te bepalen welke ondernemingen
uit derde landen onder deze richtlijn vallen, aangezien het begrip “werknemer” dat voor
de toepassing van deze richtlijn wordt gehanteerd, gebaseerd is op Unierecht en niet
gemakkelijk buiten de Europese Unie kan worden omgezet. Bij gebrek aan een duidelijke
en consistente methode, ook in boekhoudkundige kaders, om de werknemers van
ondernemingen uit derde landen te bepalen, zou een dergelijke werknemersdrempel
derhalve rechtsonzekerheid creëren en moeilijk toe te passen zijn voor toezichthoudende
autoriteiten. De definitie van omzet moet gebaseerd worden op Richtlijn 2013/34/EU,
waarin de methoden voor de berekening van de netto-omzet voor ondernemingen uit

40

NL

derde landen reeds zijn vastgesteld, aangezien de definities van omzet en inkomsten ook
in internationale boekhoudkundige kaders vergelijkbaar zijn. Om ervoor te zorgen dat de
toezichthoudende autoriteit weet welke ondernemingen uit derde landen in de EU de
vereiste omzet behalen om onder het toepassingsgebied van deze richtlijn te vallen, moet
deze richtlijn voorschrijven dat een toezichthoudende autoriteit in de lidstaat waar de
gemachtigde vertegenwoordiger van de onderneming uit een derde land gevestigd of
woonachtig is en, indien dit een andere lidstaat is, een toezichthoudende autoriteit in de
lidstaat waar de onderneming in het boekjaar voorafgaand aan het laatste boekjaar het
grootste deel van haar netto-omzet in de EU heeft behaald, ervan in kennis worden
gesteld dat de onderneming een onderneming is die onder het toepassingsgebied van deze
richtlijn valt.
(25)

Om een zinvolle bijdrage te leveren aan de overgang naar duurzaamheid, moet in het
kader van deze richtlijn passende zorgvuldigheid worden betracht met betrekking tot het
negatieve effect op de mensenrechten van beschermde personen dat voortvloeit uit de
schending van een van de rechten en verbodsbepalingen die zijn neergelegd in de
internationale overeenkomsten die in de bijlage bij deze richtlijn zijn vermeld. Om ervoor
te zorgen dat de mensenrechten volledig worden bestreken, moet een schending van een
verbod of recht dat niet specifiek in die bijlage is opgenomen en dat rechtstreeks afbreuk
doet aan een wettelijk belang dat door die overeenkomsten wordt beschermd, ook deel
uitmaken van de negatieve effecten op de mensenrechten die onder deze richtlijn vallen,
op voorwaarde dat de betrokken onderneming redelijkerwijs het risico van een dergelijke
schending had kunnen vaststellen, alsmede de passende maatregelen die moeten worden
genomen om aan de zorgvuldigheidsverplichtingen uit hoofde van deze richtlijn te
voldoen, rekening houdend met alle relevante omstandigheden van haar activiteiten, zoals
de sector en de operationele context. Passende zorgvuldigheid moet ook betrekking
hebben op negatieve milieueffecten die voortvloeien uit de schending van een van de
verbodsbepalingen en verplichtingen uit hoofde van de in de bijlage bij deze richtlijn
genoemde internationale milieuovereenkomsten.

(26)

Ondernemingen kunnen beschikken over richtsnoeren die aangeven hoe hun activiteiten
van invloed kunnen zijn op de mensenrechten en welk ondernemingsgedrag verboden is
overeenkomstig internationaal erkende mensenrechten. Dergelijke richtsnoeren zijn
bijvoorbeeld opgenomen in het verslagleggingskader voor de richtsnoeren van de
Verenigde Naties104 en de uitleg van de richtsnoeren van de Verenigde Naties105. Op basis
van de relevante internationale richtsnoeren en normen zou de Commissie aanvullende

104

https://www.ungpreporting.org/wp-content/uploads/UNGPReportingFramework_withguidance2017.pdf

105

https://www.ohchr.org/Documents/Issues/Business/RtRInterpretativeGuide.pdf.https://www.ohchr.org/Doc
uments/Issues/Business/RtRInterpretativeGuide.pdf.

NL

41

NL

richtsnoeren moeten kunnen uitgeven die als praktisch instrument voor ondernemingen
dienen.

NL

(27)

Om passende zorgvuldigheid inzake mensenrechten en milieu te betrachten ten aanzien
van hun activiteiten, hun dochterondernemingen en hun waardeketens, moeten de onder
deze richtlijn vallende ondernemingen passende zorgvuldigheid in hun bedrijfsbeleid
integreren, potentiële en feitelijke negatieve effecten op de mensenrechten en het milieu
identificeren, voorkomen en reduceren en potentiële en feitelijke negatieve effecten
beëindigen en de omvang ervan tot een minimum beperken, een klachtenprocedure
instellen en handhaven, toezien op de doeltreffendheid van de genomen maatregelen
overeenkomstig de in deze richtlijn vastgestelde voorschriften, en openbaar
communiceren over hun passende zorgvuldigheid. Om ondernemingen duidelijkheid te
verschaffen, moet in deze richtlijn met name een duidelijk onderscheid worden gemaakt
tussen de stappen die moeten worden genomen om potentiële negatieve effecten te
voorkomen en te reduceren, en die welke moeten worden genomen om feitelijke
negatieve effecten te beëindigen of, wanneer dat niet mogelijk is, tot een minimum te
beperken.

(28)

Om ervoor te zorgen dat passende zorgvuldigheid deel uitmaakt van het bedrijfsbeleid
van de ondernemingen en in overeenstemming is met het desbetreffende internationale
kader, moeten ondernemingen passende zorgvuldigheid in al hun beleidslijnen integreren
en over een beleid inzake passende zorgvuldigheid beschikken. Het beleid inzake
passende zorgvuldigheid moet een beschrijving bevatten van de wijze waarop de
onderneming, ook op lange termijn, passende zorgvuldigheid aanpakt, alsmede een
gedragscode waarin de regels en beginselen worden beschreven die door de werknemers
en dochterondernemingen van de onderneming moeten worden nageleefd; een
beschrijving van de processen die zijn ingevoerd om passende zorgvuldigheid toe te
passen, met inbegrip van de maatregelen die zijn genomen om de naleving van de
gedragscode te controleren en om de toepassing ervan uit te breiden tot gevestigde
zakelijke relaties. De gedragscode moet van toepassing zijn op alle relevante
bedrijfsfuncties en -activiteiten, met inbegrip van beslissingen inzake aankoop en inkoop.
Ook moeten ondernemingen hun zorgvuldigheidsbeleid jaarlijks actualiseren.

(29)

Om aan de verplichtingen inzake passende zorgvuldigheid te voldoen, moeten
ondernemingen passende maatregelen nemen met betrekking tot het identificeren,
voorkomen en beëindigen van negatieve effecten. Een “passende maatregel” zou een
maatregel moeten zijn waarmee de doelstellingen van passende zorgvuldigheid kunnen
worden bereikt, die in verhouding staat tot de ernst en de waarschijnlijkheid van het
negatieve effect en waarover de onderneming redelijkerwijs kan beschikken, rekening
houdend met de omstandigheden van het specifieke geval, zoals de kenmerken van de
economische sector en de specifieke zakelijke relatie en de invloed van de onderneming
daarop, en de noodzaak om prioritering van actie te waarborgen. In dit verband moet, in
overeenstemming met internationale kaders, de invloed van de onderneming op een
zakelijke relatie enerzijds haar vermogen omvatten om de zakelijke relatie ertoe te
bewegen actie te ondernemen om negatieve effecten te beëindigen of te voorkomen
(bijvoorbeeld door middel van eigendom of feitelijke zeggenschap, marktmacht,
prekwalificatie-eisen, het koppelen van zakelijke stimulansen aan mensenrechten en

42

NL

milieuprestaties enz.) en anderzijds de mate van invloed of hefboomwerking die de
onderneming redelijkerwijs zou kunnen uitoefenen, bijvoorbeeld door samenwerking met
de zakenpartner in kwestie of betrokkenheid bij een andere onderneming die de directe
zakenpartner is van de zakelijke relatie waarmee het negatieve effect verband houdt.

NL

(30)

In het kader van de zorgvuldigheidsverplichtingen die bij deze richtlijn zijn vastgesteld,
moet een onderneming potentiële en feitelijke negatieve effecten op de mensenrechten en
het milieu identificeren. Om een alomvattende identificatie van negatieve effecten
mogelijk te maken, dient een dergelijke identificatie gebaseerd te zijn op kwantitatieve en
kwalitatieve informatie. Wat negatieve milieueffecten betreft, moet de onderneming
bijvoorbeeld informatie inwinnen over de uitgangssituatie in locaties of faciliteiten met
een hoger risico in waardeketens. Bij de identificatie van negatieve effecten moet ook de
mensenrechten- en milieucontext op dynamische wijze en met regelmatige tussenpozen
worden beoordeeld: voorafgaand aan een nieuwe activiteit of relatie, voorafgaand aan
belangrijke beslissingen of veranderingen in de activiteit; naar aanleiding van of
anticiperend op veranderingen in de bedrijfsomgeving; en periodiek, ten minste één keer
per jaar, gedurende de gehele looptijd van een activiteit of relatie. Gereglementeerde
financiële ondernemingen die leningen, kredieten of andere financiële diensten
verstrekken, dienen de negatieve effecten pas bij het aangaan van de overeenkomst te
identificeren. Bij het identificeren van negatieve effecten moeten ondernemingen ook het
effect van het bedrijfsmodel en de bedrijfsstrategieën van een zakelijke relatie vaststellen
en beoordelen, met inbegrip van handels-, inkoop- en prijsstellingspraktijken. Wanneer
de onderneming niet al haar negatieve effecten tegelijk kan voorkomen, beëindigen of tot
een minimum beperken, moet zij prioriteit kunnen geven aan de te nemen actie, op
voorwaarde dat zij de maatregelen neemt waarover zij redelijkerwijs kan beschikken, en
rekening houdend met de specifieke omstandigheden.

(31)

Ter voorkoming van onnodige lasten voor de kleinere ondernemingen die actief zijn in de
onder deze richtlijn vallende sectoren met een bijzonder grote impact, dienen die
ondernemingen alleen verplicht te worden de feitelijke of potentiële ernstige negatieve
effecten vast te stellen die relevant voor de betrokken sector zijn.

(32)

In overeenstemming met de internationale normen moet bij het voorkomen en reduceren
en het beëindigen en tot een minimum beperken van negatieve effecten, rekening worden
gehouden met de belangen van degenen die de negatieve effecten ondervinden. Om een
voortdurende betrokkenheid bij de zakenpartner in de waardeketen mogelijk te maken in
plaats van de zakelijke relaties te beëindigen (terugtrekking) en de negatieve effecten
mogelijk te verergeren, moet deze richtlijn ervoor zorgen dat terugtrekking een laatste
uitweg is, overeenkomstig het nultolerantiebeleid van de EU inzake kinderarbeid. De
beëindiging van een zakelijke relatie waarbij kinderarbeid is vastgesteld, zou het kind
kunnen blootstellen aan nog ernstigere negatieve effecten op de mensenrechten. Hiermee
moet derhalve rekening worden gehouden wanneer wordt beslist welke passende
maatregel moet worden genomen.

(33)

Krachtens de zorgvuldheidsverplichtingen van deze richtlijn moet een onderneming die
potentiële negatieve effecten voor de mensenrechten of het milieu vaststelt, passende
maatregelen nemen om deze te voorkomen en afdoende te reduceren. Om ondernemingen
juridische duidelijkheid en zekerheid te bieden, moet in deze richtlijn worden vastgesteld

43

NL

welke maatregelen van ondernemingen verwacht mogen worden met het oog op preventie
en beperking van potentiële negatieve effecten, wanneer dit naar gelang van de
omstandigheden relevant is.

NL

(34)

Om te voldoen aan de verplichting inzake preventie en beperking uit hoofde van deze
richtlijn, moet van ondernemingen worden verlangd dat zij, in voorkomend geval, de
volgende maatregelen nemen. Wanneer dit nodig is vanwege de complexiteit van de
preventieve maatregelen, moeten ondernemingen een preventief actieplan ontwikkelen en
uitvoeren. Ondernemingen moeten trachten contractuele garanties te verkrijgen van een
directe partner waarmee zij een gevestigde zakelijke relatie hebben, dat deze ervoor zal
zorgen dat de gedragscode of het preventieve actieplan wordt nageleefd, onder meer door
overeenkomstige contractuele garanties te verkrijgen van zijn partners voor zover hun
activiteiten deel uitmaken van de waardeketen van de onderneming. De contractuele
garanties moeten vergezeld gaan van passende maatregelen om de naleving te
controleren. Om een alomvattende preventie van feitelijke en potentiële negatieve
effecten te waarborgen, moeten ondernemingen ook investeringen doen die erop gericht
zijn negatieve effecten te voorkomen, gerichte en evenredige steun verlenen aan een kmo
waarmee zij een gevestigde zakelijke relatie hebben, zoals financiering, bijvoorbeeld door
middel van directe financiering, laagrentende leningen, garanties voor voortgezette
inkoop, en bijstand bij het verkrijgen van financiering, om de gedragscode of het
preventieve actieplan te helpen uitvoeren, of technische begeleiding, bijvoorbeeld in de
vorm van opleiding en verbetering van beheersystemen, en samenwerken met andere
ondernemingen.

(35)

Om de volledige reeks opties voor de onderneming weer te geven in gevallen waarin
potentiële effecten niet konden worden aangepakt door de beschreven preventieve of
beperkende maatregelen, moet deze richtlijn ook verwijzen naar de mogelijkheid voor de
onderneming om te trachten een overeenkomst te sluiten met de indirecte zakenpartner,
teneinde naleving te bereiken van de gedragscode van de onderneming of het preventieve
actieplan, en passende maatregelen uit te werken om te verifiëren of de indirecte zakelijke
relatie aan de overeenkomst voldoet.

(36)

Om ervoor te zorgen dat preventie en beperking van potentiële negatieve effecten
doeltreffend zijn, moeten ondernemingen prioriteit geven aan betrokkenheid bij zakelijke
relaties in de waardeketen, in plaats van de zakelijke relatie te beëindigen, wat een laatste
uitweg is nadat pogingen om potentiële negatieve effecten te voorkomen en te reduceren
zijn gefaald. De richtlijn moet echter ook, voor gevallen waarin potentiële negatieve
effecten niet door de beschreven preventieve of beperkende maatregelen kunnen worden
aangepakt, verwijzen naar de verplichting voor ondernemingen om af te zien van het
aangaan van nieuwe of het uitbreiden van bestaande relaties met de partner in kwestie en,
indien de wetgeving die hun relaties regelt hen dat toestaat, hetzij de zakelijke relaties
met de partner in kwestie tijdelijk op te schorten, terwijl zij hun inspanningen om de
effecten te voorkomen of tot een minimum te beperken voortzetten, indien redelijkerwijs
kan worden verwacht dat deze inspanningen op korte termijn succes zullen hebben, hetzij
de zakelijke relatie met betrekking tot de activiteiten in kwestie te beëindigen indien het
potentiële negatieve effect van ernstige aard is. Om ondernemingen in staat te stellen aan
deze verplichting te voldoen, moeten de lidstaten ervoor zorgen dat er in de onder hun

44

NL

wetgeving vallende overeenkomsten een optie bestaat om de zakelijke relatie te
beëindigen. Het kan voorkomen dat voor de preventie van negatieve effecten op het
niveau van indirecte zakelijke relaties de samenwerking met een andere onderneming is
vereist, bijvoorbeeld een onderneming die een directe contractuele relatie met de
leverancier onderhoudt. In bepaalde gevallen kan een dergelijke samenwerking de enige
realistische manier zijn om negatieve effecten te voorkomen, met name wanneer de
indirecte zakelijke relatie niet bereid is een overeenkomst met de onderneming te sluiten.
In die gevallen zou de onderneming moeten samenwerken met de entiteit die negatieve
effecten op het niveau van de indirecte zakelijke relatie het doeltreffendst kan voorkomen
of beperken, waarbij het mededingingsrecht in acht moet worden genomen.

NL

(37)

Wat de directe en indirecte zakelijke relaties betreft, kunnen samenwerking binnen de
sector, sectorale regelingen en initiatieven waarbij meerdere belanghebbenden zijn
betrokken, extra hefboomeffecten helpen creëren om negatieve effecten vast te stellen, te
beperken en te voorkomen. Ondernemingen moeten derhalve een beroep kunnen doen op
dergelijke initiatieven om hen te ondersteunen bij de uitvoering van de in deze richtlijn
neergelegde zorgvuldigheidsverplichtingen, voor zover dergelijke regelingen en
initiatieven geschikt zijn om de nakoming van die verplichtingen te ondersteunen.
Ondernemingen zouden op eigen initiatief kunnen nagaan of deze regelingen en
initiatieven in overeenstemming zijn met de verplichtingen uit hoofde van deze richtlijn.
Om voor een volledige informatieverstrekking betreffende dergelijke initiatieven te
zorgen, dient de richtlijn ook te verwijzen naar de mogelijkheid voor de Commissie en de
lidstaten om de verspreiding van informatie over dergelijke regelingen of initiatieven en
de resultaten ervan te faciliteren. De Commissie kan, in samenwerking met de lidstaten,
richtsnoeren uitvaardigen voor de beoordeling van de geschiktheid van sectorale
regelingen en initiatieven waarbij meerdere belanghebbenden zijn betrokken.

(38)

Uit hoofde van de zorgvuldigheidsverplichtingen van deze richtlijn moet een
onderneming, indien zij feitelijke negatieve effecten op de mensenrechten of het milieu
vaststelt, passende maatregelen nemen om deze te beëindigen. Verwacht mag worden dat
een onderneming in staat is een einde te maken aan feitelijke negatieve effecten in haar
eigen activiteiten en dochterondernemingen. Met betrekking tot gevestigde zakelijke
relaties moet echter worden verduidelijkt dat, wanneer negatieve effecten niet kunnen
worden beëindigd, ondernemingen de omvang van dergelijke effecten tot een minimum
moeten beperken. Om de omvang van de negatieve effecten tot een minimum te
beperken, moet een resultaat worden bereikt dat de beëindiging van het negatieve effect
zo dicht mogelijk benadert. Om ondernemingen juridische duidelijkheid en zekerheid te
bieden, moet deze richtlijn bepalen welke maatregelen ondernemingen moeten nemen om
een einde te maken aan feitelijke negatieve effecten op de mensenrechten en het milieu en
om de omvang ervan tot een minimum te beperken, wanneer dit naar gelang van de
omstandigheden relevant is.

(39)

Om te voldoen aan de verplichting inzake de beëindiging en beperking van feitelijke
negatieve effecten uit hoofde van deze richtlijn, moet van ondernemingen worden vereist
dat zij, in voorkomend geval, de volgende maatregelen nemen. Zij moeten het negatieve
effect neutraliseren of de omvang ervan zoveel mogelijk beperken, waarbij de maatregel
in verhouding moet staan tot de omvang en de ernst van het negatieve effect en tot de

45

NL

mate waarin het gedrag van de onderneming tot het negatieve effect heeft bijgedragen.
Indien het negatieve effect niet onmiddellijk kan worden beëindigd, moeten
ondernemingen een corrigerend actieplan opstellen en uitvoeren met redelijke en
duidelijk omschreven tijdschema’s voor maatregelen, en kwalitatieve en kwantitatieve
indicatoren voor het meten van verbeteringen. Ondernemingen moeten ook trachten
contractuele garanties te verkrijgen van een directe zakenpartner waarmee zij een
gevestigde zakelijke relatie hebben, dat deze ervoor zal zorgen dat de gedragscode van de
onderneming en, zo nodig, het preventieve actieplan wordt nageleefd, onder meer door
overeenkomstige contractuele garanties te verkrijgen van zijn partners voor zover hun
activiteiten deel uitmaken van de waardeketen van de onderneming. De contractuele
garanties moeten vergezeld gaan van passende maatregelen om de naleving te
controleren. Tot slot dienen ondernemingen ook investeringen te doen die erop gericht
zijn negatieve effecten te beëindigen of de omvang ervan tot een minimum te beperken,
doelgerichte en evenredige steun te verlenen aan kmo’s waarmee zij een gevestigde
zakelijke relatie hebben en samen te werken met andere entiteiten, onder meer, in
voorkomend geval, om de onderneming beter in staat te stellen een einde te maken aan
het negatieve effect.

NL

(40)

Om de volledige reeks opties voor de onderneming weer te geven in gevallen waarin
feitelijke effecten niet konden worden aangepakt door de beschreven maatregelen, dient
deze richtlijn ook te verwijzen naar de mogelijkheid voor de onderneming om te trachten
een overeenkomst te sluiten met de indirecte zakenpartner, teneinde naleving te bereiken
van de gedragscode van de onderneming of een corrigerend actieplan, en passende
maatregelen uit te werken om te verifiëren of de indirecte zakelijke relatie aan de
overeenkomst voldoet.

(41)

Om ervoor te zorgen dat het beëindigen of tot een minimum beperken van feitelijke
negatieve effecten doeltreffend is, moeten ondernemingen prioriteit geven aan het
aangaan van betrekkingen met zakelijke relaties in de waardeketen, in plaats van de
zakelijke relatie te beëindigen, wat een laatste uitweg is nadat pogingen om feitelijke
negatieve effecten te beëindigen of tot een minimum te beperken zijn gefaald. Voor
gevallen waarin feitelijke negatieve effecten niet konden worden beëindigd of voldoende
beperkt door de beschreven maatregelen, moet deze richtlijn echter ook verwijzen naar de
verplichting voor ondernemingen om af te zien van het aangaan van nieuwe of het
uitbreiden van bestaande relaties met de partner in kwestie en, indien de wetgeving die
hun relaties regelt dat toestaat, hetzij de zakelijke relaties met de partner in kwestie
tijdelijk op te schorten, terwijl zij de inspanningen voortzetten om de negatieve effecten
te beëindigen of de omvang ervan zoveel mogelijk te beperken, hetzij de zakelijke relatie
met betrekking tot de betrokken activiteiten te beëindigen indien het negatieve effect als
ernstig wordt beschouwd. Om ondernemingen in staat te stellen aan deze verplichting te
voldoen, moeten de lidstaten ervoor zorgen dat er in de onder hun wetgeving vallende
overeenkomsten een optie bestaat om de zakelijke relatie te beëindigen.

(42)

Ondernemingen moeten personen en organisaties de mogelijkheid bieden om rechtstreeks
klachten bij hen in te dienen in geval van gerechtvaardigde bezorgdheid over feitelijke of
potentiële negatieve effecten op de mensenrechten en het milieu. Tot de organisaties die
dergelijke
klachten
kunnen
indienen,
moeten
vakbonden
en
andere

46

NL

werknemersvertegenwoordigers die in de betrokken waardeketen werkzame personen
vertegenwoordigen behoren, alsmede organisaties uit het maatschappelijk middenveld die
actief zijn op gebieden die met de betrokken waardeketen verband houden, wanneer zij
op de hoogte zijn van een potentieel of feitelijk negatief effect. Ondernemingen moeten
een procedure vaststellen voor de behandeling van deze klachten en werknemers,
vakbonden en andere werknemersvertegenwoordigers, in voorkomend geval, over
dergelijke procedures informeren. Een beroep op het klachten- en herstelmechanisme
mag de klager niet beletten een voorziening in rechte in te stellen. Overeenkomstig de
internationale normen moeten klagers het recht hebben om van de onderneming een
passende follow-up van de klacht te verlangen en met vertegenwoordigers op passend
niveau van de onderneming bijeen te komen om potentiële of feitelijke ernstige negatieve
effecten waarop de klacht betrekking heeft, te bespreken. Deze mogelijkheid mag niet
leiden tot onredelijke verzoeken aan ondernemingen.

NL

(43)

Ondernemingen moeten toezien op de uitvoering en doeltreffendheid van hun
maatregelen inzake passende zorgvuldigheid. Zij moeten hun eigen activiteiten, die van
hun dochterondernemingen en, indien deze verband houden met de waardeketens van de
onderneming, die van hun gevestigde zakelijke relaties periodiek evalueren om de
doeltreffendheid van de identificatie, preventie, vermindering, beëindiging en beperking
van negatieve effecten op de mensenrechten en negatieve milieueffecten te controleren.
Bij deze beoordelingen moet worden nagegaan of negatieve effecten naar behoren zijn
geïdentificeerd, of zorgvuldigheidsmaatregelen zijn uitgevoerd en of negatieve effecten
daadwerkelijk zijn voorkomen of beëindigd. Om ervoor te zorgen dat deze beoordelingen
actueel zijn, moeten zij ten minste één keer per jaar worden uitgevoerd en tussentijds
worden herzien wanneer redelijkerwijs kan worden aangenomen dat er zich belangrijke
nieuwe risico’s op negatieve effecten kunnen hebben voorgedaan.

(44)

Net als in de bestaande internationale normen die zijn vastgesteld in de richtsnoeren voor
het bedrijfsleven en de mensenrechten van de Verenigde Naties en het OESO-kader, moet
volgens de zorgvuldigheidseis extern relevante informatie worden verstrekt over het
beleid, de processen en de verrichte activiteiten in het kader van passende zorgvuldigheid
teneinde feitelijke of potentiële negatieve effecten vast te stellen en aan te pakken, met
inbegrip van de bevindingen en de resultaten van die activiteiten. Het voorstel tot
wijziging van Richtlijn 2013/34/EU betreffende duurzaamheidsrapportage door
ondernemingen, bevat de desbetreffende rapportageverplichtingen voor de
ondernemingen die onder deze richtlijn vallen. Om dubbele verplichtingen met
betrekking tot verslaglegging te vermijden, mogen bij deze richtlijn derhalve geen nieuwe
verslagleggingsverplichtingen worden ingevoerd naast die welke krachtens Richtlijn
2013/34/EU gelden voor de ondernemingen die onder die richtlijn vallen, noch
verslagleggingsnormen die uit hoofde van die richtlijn moeten worden ontwikkeld.
Ondernemingen die binnen het toepassingsgebied van deze richtlijn vallen, maar niet
onder dat van Richtlijn 2013/34/EU, moeten om te voldoen aan hun verplichting tot
openbaarmaking als onderdeel van de passende zorgvuldigheid in het kader van deze
richtlijn, op hun website een jaarlijkse verklaring publiceren in een taal die gebruikelijk is
binnen de internationale zakenwereld.

47

NL

NL

(45)

Om het voor ondernemingen gemakkelijker te maken de zorgvuldigheidseisen in de hele
waardeketen na te leven en om de lasten van de naleving hiervan voor kmo-zakenpartners
te beperken, moet de Commissie richtsnoeren verstrekken voor modelcontractbepalingen.

(46)

Teneinde ondernemingen of autoriteiten van de lidstaten steun en praktische instrumenten
te bieden voor de wijze waarop ondernemingen aan hun zorgvuldigheidsverplichtingen
moeten voldoen, moet de Commissie, op basis van relevante internationale richtsnoeren
en normen en in overleg met de lidstaten en belanghebbenden, het Bureau van de
Europese Unie voor de grondrechten, het Europees Milieuagentschap en, waar passend,
internationale instanties die deskundig zijn op het gebied van passende zorgvuldigheid,
de mogelijkheid hebben richtsnoeren uit te vaardigen, ook voor specifieke sectoren of
specifieke negatieve effecten.

(47)

Hoewel kmo’s niet onder het toepassingsgebied van deze richtlijn vallen, kunnen zij als
aannemers of onderaannemers van de ondernemingen die wel onder het
toepassingsgebied vallen door de bepalingen ervan worden getroffen. Het doel is
niettemin de financiële of administratieve lasten voor kmo’s te verlichten, waarvan vele
het al moeilijk hebben in de context van de wereldwijde economische en
gezondheidscrisis. Ter ondersteuning van kmo’s zouden de lidstaten, afzonderlijk of
gezamenlijk, specifieke websites, portalen of platformen moeten opzetten en gebruiken,
en zouden de lidstaten kmo’s ook financieel kunnen bijstaan en helpen bij hun
capaciteitsopbouw. Een dergelijke ondersteuning moet ook toegankelijk worden gemaakt
voor en zo nodig worden aangepast aan en uitgebreid tot stroomopwaartse economische
actoren in derde landen. Ondernemingen waarvan de zakenpartner een kmo is, worden
ook aangemoedigd om hen te steunen bij de naleving van maatregelen inzake passende
zorgvuldigheid, indien dergelijke eisen de levensvatbaarheid van de kmo’s in gevaar
zouden brengen, en ten aanzien van kmo’s eerlijke, redelijke, niet-discriminerende en
evenredige eisen te hanteren.

(48)

Ter aanvulling van de steun van de lidstaten aan kmo’s kan de Commissie voortbouwen
op bestaande EU-instrumenten, -projecten en andere maatregelen die helpen bij de
uitvoering van passende zorgvuldigheid in de EU en in derde landen. Zij kan nieuwe
steunmaatregelen opzetten die ondernemingen, waaronder kmo’s, hulp bieden bij de
zorgvuldigheidseisen, waaronder een waarnemingspost voor de transparantie van de
waardeketen en het vergemakkelijken van gezamenlijke initiatieven van
belanghebbenden.

(49)

De Commissie en de lidstaten moeten in partnerschap met derde landen blijven werken
aan de ondersteuning van stroomopwaartse economische actoren bij het opbouwen van de
capaciteit om negatieve effecten van hun activiteiten en zakelijke relaties op de
mensenrechten en het milieu doeltreffend te voorkomen en te reduceren, met bijzondere
aandacht voor de uitdagingen waarmee kleine boeren te kampen hebben. Zij moeten
gebruikmaken van hun instrumenten op het gebied van nabuurschap, ontwikkeling en
internationale samenwerking om regeringen van derde landen en stroomopwaartse
economische actoren in derde landen te ondersteunen bij het aanpakken van de negatieve
effecten op de mensenrechten en het milieu van hun activiteiten en stroomopwaartse
zakelijke relaties. Dit kan onder meer inhouden dat zij samenwerken met de regeringen
van partnerlanden, de lokale particuliere sector en belanghebbenden bij het aanpakken

48

NL

van de onderliggende oorzaken van negatieve effecten op de mensenrechten en het
milieu.

NL

(50)

Om ervoor te zorgen dat deze richtlijn daadwerkelijk bijdraagt aan de bestrijding van de
klimaatverandering, moeten ondernemingen een plan vaststellen om ervoor te zorgen dat
het bedrijfsmodel en de strategie van de onderneming verenigbaar zijn met de overgang
naar een duurzame economie en met de beperking van de opwarming van de aarde tot
1,5 °C, overeenkomstig de Overeenkomst van Parijs. Indien het klimaat geïdentificeerd is
of had moeten zijn als een belangrijk risico voor of een belangrijk effect van de
activiteiten van de onderneming, moet de onderneming emissiereductiedoelstellingen in
haar plan opnemen.

(51)

Om ervoor te zorgen dat een dergelijk emissiereductieplan naar behoren wordt uitgevoerd
en wordt ingebed in de financiële stimulansen van bestuurders, moet het plan op passende
wijze in aanmerking worden genomen bij de vaststelling van de variabele beloning van
bestuurders, wanneer de variabele beloning is gekoppeld aan de bijdrage van een
bestuurder aan de bedrijfsstrategie en de langetermijnbelangen en -duurzaamheid van de
onderneming.

(52)

Met het oog op een doeltreffend toezicht op en, indien nodig, de handhaving van deze
richtlijn ten aanzien van ondernemingen die niet onder het recht van een lidstaat vallen,
moeten deze ondernemingen een naar behoren gemachtigde vertegenwoordiger in de EU
aanwijzen en informatie over hun gemachtigde vertegenwoordigers verstrekken. De
gemachtigde vertegenwoordiger moet ook als contactpunt kunnen fungeren, mits aan de
relevante voorschriften van deze richtlijn is voldaan.

(53)

Om te zorgen voor het toezicht op de correcte uitvoering van de
zorgvuldigheidsverplichtingen van de ondernemingen en voor een goede handhaving van
deze richtlijn, moeten de lidstaten een of meer nationale toezichthoudende autoriteiten
aanwijzen. Deze toezichthoudende autoriteiten moeten een publiek karakter hebben,
onafhankelijk zijn van de ondernemingen die onder het toepassingsgebied van deze
richtlijn vallen of van andere marktbelangen, en vrij zijn van belangenconflicten. De
lidstaten moeten overeenkomstig de nationale wetgeving zorgen voor een adequate
financiering van de bevoegde autoriteit. Zij moeten het recht hebben om op eigen
initiatief of op basis van klachten of gemotiveerde bezwaren die in het kader van deze
richtlijn worden geuit, onderzoeken in te stellen. Indien er uit hoofde van sectorale
wetgeving bevoegde autoriteiten bestaan, kunnen de lidstaten deze aanwijzen als
verantwoordelijken voor de toepassing van deze richtlijn op de gebieden die onder hun
bevoegdheid vallen. Zij kunnen de autoriteiten die belast zijn met het toezicht op de
gereglementeerde financiële ondernemingen ook aanwijzen als toezichthoudende
autoriteiten in het kader van deze richtlijn.

(54)

Om ervoor te zorgen dat de nationale maatregelen voor de uitvoering van deze richtlijn
daadwerkelijk worden gehandhaafd, moeten de lidstaten voorzien in afschrikkende,
evenredige en doeltreffende sancties voor inbreuken op die maatregelen. Wil een
dergelijke sanctieregeling doeltreffend zijn, dan moeten de door de nationale
toezichthoudende autoriteiten op te leggen administratieve sancties geldboeten omvatten.
Indien het rechtsstelsel van een lidstaat niet voorziet in administratieve sancties als
bedoeld in deze richtlijn, moeten de voorschriften inzake administratieve sancties zodanig

49

NL

worden toegepast dat de sanctie door de bevoegde toezichthoudende autoriteit wordt
ingeleid en door de rechterlijke instantie wordt opgelegd. Daarom moeten die lidstaten
ervoor zorgen dat de toepassing van de regels en sancties hetzelfde effect heeft als de
administratieve sancties die door de bevoegde toezichthoudende autoriteiten worden
opgelegd.

NL

(55)

Om een consistente toepassing en handhaving van de voor de uitvoering van deze
richtlijn vastgestelde nationale bepalingen te waarborgen, moeten de nationale
toezichthoudende autoriteiten samenwerken en hun optreden coördineren. Daartoe dient
de Commissie een Europees netwerk van toezichthoudende autoriteiten op te richten en
moeten de toezichthoudende autoriteiten elkaar helpen bij de uitvoering van hun taken en
wederzijdse bijstand bieden.

(56)

Om ervoor te zorgen dat slachtoffers van negatieve effecten daadwerkelijk worden
vergoed, moet van de lidstaten worden verlangd dat zij regels vaststellen inzake de
wettelijke aansprakelijkheid van ondernemingen voor schade die voortvloeit uit het feit
dat zij het proces van passende zorgvuldigheid niet in acht hebben genomen. De
onderneming moet aansprakelijk zijn voor schade indien zij niet heeft voldaan aan de
verplichtingen om potentiële negatieve effecten te voorkomen en te reduceren of om
feitelijke effecten te beëindigen en de omvang ervan tot een minimum te beperken, en
indien als gevolg van dit verzuim een negatief effect dat had moeten worden
geïdentificeerd, voorkomen, gereduceerd, beëindigd of waarvan de omvang tot een
minimum had moeten worden beperkt door middel van passende maatregelen, is
opgetreden en tot schade heeft geleid.

(57)

Wat schade betreft die zich voordoet op het niveau van gevestigde indirecte zakelijke
relaties, moet de aansprakelijkheid van de onderneming aan specifieke voorwaarden
worden onderworpen. De onderneming is niet aansprakelijk indien zij specifieke
maatregelen inzake passende zorgvuldigheid heeft genomen. Zij mag echter niet van haar
aansprakelijkheid worden ontheven door de uitvoering van dergelijke maatregelen indien
redelijkerwijs niet kon worden verwacht dat de feitelijk ondernomen actie, met inbegrip
van de controle op de naleving, toereikend zou zijn om het negatieve effect te
voorkomen, te reduceren, te beëindigen of tot een minimum te beperken. Voorts moet bij
de beoordeling van het bestaan en de omvang van aansprakelijkheid naar behoren
rekening worden gehouden met de inspanningen van de onderneming, voor zover deze
rechtstreeks verband houden met de schade in kwestie, om te voldoen aan eventuele
herstelmaatregelen die van haar worden verlangd door een toezichthoudende autoriteit,
met alle gedane investeringen en alle verleende gerichte steun, alsook met de
samenwerking met andere entiteiten om de negatieve effecten in haar waardeketens aan te
pakken.

(58)

De aansprakelijkheidsregeling regelt niet wie moet bewijzen dat het optreden van de
onderneming in de gegeven omstandigheden redelijkerwijs adequaat was en deze kwestie
wordt dus aan het nationale recht overgelaten.

(59)

Wat de wettelijke-aansprakelijkheidsregels betreft, laat de wettelijke aansprakelijkheid
van een onderneming voor schade die voortvloeit uit het feit dat zij niet de vereiste
passende zorgvuldigheid heeft betracht, de wettelijke aansprakelijkheid van haar
dochterondernemingen of de respectieve wettelijke aansprakelijkheid van directe en

50

NL

indirecte
zakenpartners
in
de
waardeketen
onverlet.
De
wettelijkeaansprakelijkheidsregels uit hoofde van deze richtlijn mogen evenmin afbreuk doen aan
EU- of nationale regels inzake wettelijke aansprakelijkheid met betrekking tot negatieve
effecten op de mensenrechten of negatieve milieueffecten die betrekking hebben op
aansprakelijkheid in situaties die niet onder deze richtlijn vallen of die strenger zijn dan
de regels van deze richtlijn.

NL

(60)

Wat de wettelijke aansprakelijkheid voor negatieve milieueffecten betreft kunnen
personen die schade hebben geleden, een vergoeding eisen op grond van deze richtlijn,
ook wanneer er sprake is van een overlapping met schadevorderingen op het gebied van
mensenrechten.

(61)

Om ervoor te zorgen dat slachtoffers van schendingen van mensenrechten en het milieu
een vordering tot schadevergoeding kunnen instellen en vergoeding kunnen eisen voor
schade die voortvloeit uit de niet-naleving door een onderneming van de
zorgvuldigheidsverplichtingen die uit deze richtlijn voortvloeien, zelfs wanneer het recht
dat op dergelijke vorderingen van toepassing is niet het recht van een lidstaat is, zoals
bijvoorbeeld het geval zou kunnen zijn volgens de regels van het internationaal
privaatrecht wanneer de schade zich voordoet in een derde land, moet deze richtlijn de
lidstaten ertoe verplichten ervoor te zorgen dat de aansprakelijkheid zoals bedoeld in de
bepalingen van nationaal recht die dit artikel omzetten, prevaleert in gevallen waarin het
recht dat van toepassing is op dergelijke vorderingen, niet het recht van een lidstaat is.

(62)

De wettelijke-aansprakelijkheidsregeling uit hoofde van deze richtlijn mag geen afbreuk
doen aan Richtlijn 2004/35/EG betreffende milieuaansprakelijkheid. Deze richtlijn mag
de lidstaten niet beletten verdere, strengere verplichtingen aan ondernemingen op te
leggen of anderszins verdere maatregelen te nemen die dezelfde doelstellingen hebben als
die richtlijn.

(63)

In de nationale wetgevingen van alle lidstaten hebben bestuurders een zorgplicht jegens
de onderneming. Om ervoor te zorgen dat deze algemene plicht wordt begrepen en
toegepast op een wijze die coherent is en strookt met de zorgvuldigheidsverplichtingen
die bij deze richtlijn worden ingevoerd, en dat bestuurders bij hun beslissingen
systematisch rekening houden met duurzaamheidsaspecten, moet deze richtlijn op
geharmoniseerde wijze de algemene zorgplicht van bestuurders verduidelijken om in het
belang van de onderneming te handelen, door te bepalen dat bestuurders rekening houden
met de duurzaamheidsaspecten als bedoeld in Richtlijn 2013/34/EU, met inbegrip van,
waar van toepassing, mensenrechten, klimaatverandering en gevolgen voor het milieu,
ook op korte, middellange en lange termijn. Voor een dergelijke verduidelijking hoeven
de bestaande nationale ondernemingsstructuren niet te worden gewijzigd.

(64)

De verantwoordelijkheid voor passende zorgvuldigheid moet worden toegewezen aan de
bestuurders van de onderneming, in overeenstemming met de internationale kaders voor
passende zorgvuldigheid. De bestuurders moeten derhalve verantwoordelijk zijn voor de
invoering van en het toezicht op de maatregelen in het kader van passende zorgvuldigheid
die in deze richtlijn zijn neergelegd, en voor de vaststelling van het beleid inzake
passende zorgvuldigheid van de onderneming, waarbij zij rekening houden met de
inbreng van belanghebbenden en organisaties uit het maatschappelijk middenveld en
passende zorgvuldigheid in de beheerssystemen van de onderneming integreren.

51

NL

Bestuurders moeten ook de bedrijfsstrategie aanpassen aan de geïdentificeerde feitelijke
en potentiële effecten en aan de genomen zorgvuldigheidsmaatregelen.
(65)

Personen die werken voor ondernemingen die uit hoofde van deze richtlijn aan
zorgvuldigheidsverplichtingen zijn onderworpen, of die in het kader van hun
werkgerelateerde activiteiten met dergelijke ondernemingen in contact staan, kunnen een
sleutelrol spelen bij het onthullen van inbreuken op de voorschriften van deze richtlijn.
Zij kunnen derhalve bijdragen tot het voorkomen en ontmoedigen van dergelijke
inbreuken en tot het versterken van de handhaving van deze richtlijn. Richtlijn (EU)
2019/1937 van het Europees Parlement en de Raad106 moet daarom van toepassing zijn
op de melding van alle inbreuken op deze richtlijn en op de bescherming van personen
die dergelijke inbreuken melden.

(66)

Teneinde te specificeren welke informatie ondernemingen die niet zijn onderworpen aan
de verslagleggingseisen op grond van de bepalingen inzake duurzaamheidsverslaglegging
van ondernemingen uit hoofde van Richtlijn 2013/34/EU, bekend moeten maken inzake
aangelegenheden die onder deze richtlijn vallen, moet aan de Commissie de bevoegdheid
worden verleend om overeenkomstig artikel 290 van het Verdrag betreffende de werking
van de Europese Unie handelingen vast te stellen met betrekking tot het bepalen van
aanvullende regels betreffende de inhoud en de criteria van deze verslaglegging, waarbij
informatie over de beschrijving van passende zorgvuldigheid, de potentiële en feitelijke
effecten en de naar aanleiding daarvan genomen maatregelen wordt gespecificeerd. Het is
van bijzonder belang dat de Commissie tijdens haar voorbereidende werkzaamheden
passende raadplegingen houdt, ook op deskundigenniveau, en dat die raadplegingen
worden gehouden overeenkomstig de beginselen die zijn neergelegd in het
Interinstitutioneel Akkoord van 13 april 2016 over beter wetgeven107. Met name om te
zorgen voor gelijke deelname aan de voorbereiding van gedelegeerde handelingen
ontvangen het Europees Parlement en de Raad alle documenten op hetzelfde tijdstip als
de deskundigen van de lidstaten, en hebben hun deskundigen systematisch toegang tot de
vergaderingen van de deskundigengroepen van de Commissie die zich bezighouden met
de voorbereiding van de gedelegeerde handelingen.

(67)

Deze richtlijn moet worden toegepast overeenkomstig het Unierecht inzake
gegevensbescherming en het recht op de bescherming van het privéleven en
persoonsgegevens zoals vastgelegd in de artikelen 7 en 8 van het Handvest van de
grondrechten van de Europese Unie. Elke verwerking van persoonsgegevens in het kader
van deze richtlijn moet worden uitgevoerd in overeenstemming met Verordening (EU)

106

Richtlijn (EU) 2019/1937 van het Europees Parlement en de Raad van 23 oktober 2019 inzake de
bescherming van personen die inbreuken op het Unierecht melden (PB L 305 van 26.11.2019, blz. 17).
PB L 123 van 12.5.2016, blz. 1.

107

NL

52

NL

2016/679 van het Europees Parlement en de Raad108, met inbegrip van de vereisten
inzake doelbinding, minimale gegevensverwerking en opslagbeperking.
(68)

De Europese Toezichthouder voor gegevensbescherming is geraadpleegd overeenkomstig
artikel 28, lid 2, van Verordening (EU) 2018/1725 van het Europees Parlement en de
Raad109 en heeft op … 2022 een advies uitgebracht.

(69)

Deze richtlijn laat de verplichtingen op het gebied van mensenrechten,
milieubescherming en klimaatverandering uit hoofde van andere wetgevingshandelingen
van de Europese Unie onverlet. Indien de bepalingen van deze richtlijn in strijd zijn met
een bepaling van een andere wetgevingshandeling van de EU die dezelfde doelstellingen
nastreeft en voorziet in uitgebreidere of specifiekere verplichtingen, hebben de
bepalingen van de andere wetgevingshandeling van de EU voorrang wat deze strijdigheid
betreft en zijn zij van toepassing op die specifieke verplichtingen.

(70)

De Commissie dient te beoordelen en te melden of nieuwe sectoren moeten worden
toegevoegd aan de lijst van sectoren met een bijzonder grote impact die onder deze
richtlijn vallen, teneinde deze in overeenstemming te brengen met de richtsnoeren van de
Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling of in het licht van
duidelijk bewijsmateriaal inzake arbeidsuitbuiting, mensenrechtenschendingen of nieuwe
milieubedreigingen, of de lijst van relevante internationale overeenkomsten waarnaar in
deze richtlijn wordt verwezen, moet worden gewijzigd, met name met het oog op
internationale ontwikkelingen, dan wel of de bepalingen inzake passende zorgvuldigheid
uit hoofde van deze richtlijn moeten worden uitgebreid tot negatieve klimaateffecten.

(71)

De doelstelling van deze richtlijn, namelijk het beter benutten van het potentieel van de
eengemaakte markt om bij te dragen tot de overgang naar een duurzame economie en tot
duurzame ontwikkeling door het voorkomen en beperken van potentiële of feitelijke
negatieve effecten op de mensenrechten en het milieu in de waardeketens van
ondernemingen, kan niet op toereikende wijze door de lidstaten afzonderlijk of op
ongecoördineerde wijze worden verwezenlijkt, maar kan, vanwege de omvang en de
gevolgen van de maatregelen, beter op EU-niveau worden bereikt. Met name hebben de
problemen die worden aangepakt en de oorzaken ervan een transnationale dimensie,
aangezien veel ondernemingen in de hele EU of wereldwijd actief zijn en waardeketens
zich uitbreiden tot andere lidstaten en tot derde landen. Bovendien dreigen maatregelen

108

Verordening (EU) 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad van 27 april 2016 betreffende de
bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende
het vrije verkeer van die gegevens, en tot intrekking van Richtlijn 95/46/EG (Algemene verordening
gegevensbescherming) (PB L 119 van 4.5.2016, blz. 1).
Verordening (EU) 2018/1725 van het Europees Parlement en de Raad van 23 oktober 2018 betreffende de
bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens door de
instellingen, organen en instanties van de Unie en betreffende het vrije verkeer van die gegevens (PB L 295
van 21.11.2018, blz. 39).

109

NL

53

NL

van individuele lidstaten ondoeltreffend te zijn en tot versnippering van de interne markt
te leiden. Daarom kan de EU maatregelen vaststellen overeenkomstig het in artikel 5
VEU vastgelegde subsidiariteitsbeginsel. Overeenkomstig het in hetzelfde artikel
neergelegde evenredigheidsbeginsel gaat deze richtlijn niet verder dan nodig is om die
doelstelling te verwezenlijken.

HEBBEN DE VOLGENDE RICHTLIJN VASTGESTELD:

Artikel 1
Onderwerp
1.

Bij deze richtlijn worden voorschriften vastgesteld inzake
(a)

de verplichtingen van ondernemingen met betrekking tot feitelijke en potentiële
negatieve effecten op de mensenrechten en het milieu wat betreft hun eigen
activiteiten, de activiteiten van hun dochterondernemingen en de activiteiten in de
waardeketen die worden uitgevoerd door entiteiten waarmee de onderneming een
gevestigde zakelijke relatie heeft, en

(b)

de aansprakelijkheid
verplichtingen.

voor

schendingen

van

de

hierboven

genoemde

De aard van de zakelijke relaties die als “gevestigd” worden beschouwd, wordt
periodiek, en ten minste één keer per jaar opnieuw beoordeeld.
2.

Deze richtlijn vormt geen rechtvaardiging voor een verlaging van het niveau van de
bescherming van de mensenrechten, de bescherming van het milieu of de bescherming
van het klimaat waarin de wetgeving van de lidstaten op het tijdstip van de vaststelling
van deze richtlijn voorziet.

3.

Deze richtlijn laat de verplichtingen op het gebied van mensenrechten,
milieubescherming
en
klimaatverandering
uit
hoofde
van
andere
wetgevingshandelingen van de Europese Unie onverlet. Indien de bepalingen van deze
richtlijn in strijd zijn met een bepaling van een andere wetgevingshandeling van de EU
die dezelfde doelstellingen nastreeft en voorziet in uitgebreidere of specifiekere
verplichtingen, hebben de bepalingen van de andere wetgevingshandeling van de EU
voorrang wat deze strijdigheid betreft en zijn zij van toepassing op die specifieke
verplichtingen.
Artikel 2
Toepassingsgebied

1.

NL

Deze richtlijn is van toepassing op ondernemingen die zijn opgericht in
overeenstemming met de wetgeving van een lidstaat en die aan een van de volgende
voorwaarden voldoen:

54

NL

2.

NL

(a)

de onderneming had gemiddeld meer dan 500 werknemers en had een netto-omzet
wereldwijd van meer dan 150 miljoen EUR in het laatste boekjaar waarvoor
jaarrekeningen zijn opgesteld;

(b)

de onderneming heeft de in punt a) genoemde drempelwaarden niet bereikt, maar
had gemiddeld meer dan 250 werknemers en had in het laatste boekjaar waarvoor
jaarrekeningen zijn opgesteld wereldwijd een netto-omzet van meer dan
40 miljoen EUR, mits ten minste 50 % van deze netto-omzet werd behaald in een
of meer van de volgende sectoren:
i)

de productie van textiel, leder en verwante producten (met inbegrip van
schoeisel), en de groothandel in textiel, kleding en schoeisel;

ii)

landbouw, bosbouw, visserij (met inbegrip van aquacultuur), de productie
van voedingsproducten, en de groothandel in landbouwgrondstoffen,
levende dieren, hout, voeding en dranken;

iii)

de ontginning van minerale hulpbronnen, ongeacht waar zij worden
ontgonnen (met inbegrip van ruwe aardolie, aardgas, steenkool, ligniet,
metalen en metaalertsen, evenals andere niet-metaalhoudende minerale
producten en producten uit steengroeven), de productie van basisproducten
van metaal, andere niet-metaalhoudende minerale producten en
vervaardigde producten van metaal (met uitzondering van machines en
apparaten), en de groothandel in minerale hulpbronnen, mineraalhoudende
basisproducten en halffabricaten (met inbegrip van metalen en metaalertsen,
bouwmaterialen, brandstoffen, chemicaliën en andere halffabricaten).

Deze richtlijn is ook van toepassing op ondernemingen die zijn opgericht in
overeenstemming met de wetgeving van een derde land en die aan een van de volgende
voorwaarden voldoen:
(a)

in het boekjaar voorafgaande aan het laatste boekjaar werd in de EU een nettoomzet behaald van meer dan 150 miljoen EUR;

(b)

in het boekjaar voorafgaande aan het laatste boekjaar in de EU werd een nettoomzet behaald van meer dan 40 miljoen EUR doch niet meer dan
150 miljoen EUR, mits ten minste 50 % van deze netto-omzet wereldwijd is
behaald in een of meer van de in lid 1, punt b), genoemde sectoren.

3.

Voor de toepassing van lid 1 wordt het aantal deeltijdwerknemers berekend op basis van
voltijdequivalenten. Uitzendkrachten worden bij de berekening van het aantal
werknemers op dezelfde wijze meegeteld als werknemers die gedurende dezelfde
periode rechtstreeks bij de onderneming in dienst zijn.

4.

Voor de in lid 1 bedoelde ondernemingen is de lidstaat waar de onderneming haar
statutaire zetel heeft, bevoegd om de aangelegenheden te regelen die onder deze richtlijn
vallen.

55

NL

Artikel 3
Definities
Voor de toepassing van deze richtlijn wordt verstaan onder:
(a)

110

111

112

113

114

NL

“onderneming”:
i)

een rechtspersoon met een van de rechtsvormen die zijn opgesomd in bijlage I bij
Richtlijn 2013/34/EU van het Europees Parlement en de Raad110;

ii)

een rechtspersoon die is opgericht overeenkomstig het recht van een derde land en
een rechtsvorm heeft die vergelijkbaar is met de in bijlage I en II bij die richtlijn
genoemde rechtsvormen;

iii)

een rechtspersoon met een van de in bijlage II bij Richtlijn 2013/34/EU genoemde
rechtsvormen, die volledig bestaat uit ondernemingen met een van de in de
punten i) en ii) genoemde rechtsvormen;

iv)

een gereglementeerde financiële onderneming, ongeacht haar rechtsvorm, die:
–

een kredietinstelling is zoals gedefinieerd in artikel 4, lid 1, punt 1, van
Verordening (EU) nr. 575/2013 van het Europees Parlement en de Raad111;

–

een beleggingsonderneming zoals gedefinieerd in artikel 4, lid 1, punt 1, van
Richtlijn 2014/65/EU van het Europees Parlement en de Raad112;

–

een beheerder van alternatieve beleggingsinstellingen (abi-beheerder) zoals
gedefinieerd in artikel 4, lid 1, punt b), van Richtlijn 2011/61/EU van het
Europees Parlement en de Raad (2), met inbegrip van een beheerder van
EuVECA in de zin van Verordening (EU) nr. 345/2013 van het Europees
Parlement en de Raad113, een beheerder van EuSEF in de zin van
Verordening (EU) nr. 346/2013 van het Europees Parlement en de Raad114,

Richtlijn 2013/34/EU van het Europees Parlement en de Raad van 26 juni 2013 betreffende de jaarlijkse
financiële overzichten, geconsolideerde financiële overzichten en aanverwante verslagen van bepaalde
ondernemingsvormen (PB L 182 van 29.6.2013, blz. 19).
Verordening (EU) nr. 575/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 26 juni 2013 betreffende
prudentiële vereisten voor kredietinstellingen en beleggingsondernemingen en tot wijziging van
Verordening (EU) nr. 648/2012 (PB L 176 van 27.6.2013 1, blz. 1).
Richtlijn 2014/65/EU van het Europees Parlement en de Raad van 15 mei 2014 betreffende markten voor
financiële instrumenten en tot wijziging van Richtlijn 2002/92/EG en Richtlijn 2011/61/EU (PB L 173 van
12.6.2014, blz. 349).
Verordening (EU) nr. 345/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 april 2013 betreffende
Europese durfkapitaalfondsen (PB L 115 van 25.4.2013, blz. 1);
Verordening (EU) nr. 346/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 april 2013 inzake Europese
sociaalondernemerschapsfondsen (PB L 115 van 25.4.2013, blz. 18);

56

NL

en een beheerder van Eltif in de zin van Verordening (EU) 2015/760 van het
Europees Parlement en de Raad115;

115

116

117

118

119

120

NL

–

een beheersmaatschappij voor een instelling voor collectieve belegging in
effecten (icbe) zoals gedefinieerd in artikel 2, lid 1, punt b), van Richtlijn
2009/65/EG van het Europees Parlement en de Raad116;

–

een verzekeringsonderneming zoals gedefinieerd in artikel 13, punt 1, van
Richtlijn 2009/138/EG van het Europees Parlement en de Raad117;

–

een herverzekeringsonderneming zoals gedefinieerd in artikel 13, punt 4,
van Richtlijn 2009/138/EG;

–

een instelling voor bedrijfspensioenvoorziening zoals gedefinieerd in
artikel 1, punt 6), van Richtlijn (EU) 2016/2341 van het Europees Parlement
en de Raad118;

–

pensioeninstellingen die pensioenregelingen uitvoeren welke worden
beschouwd als socialezekerheidsregelingen die onder Verordening (EG) nr.
883/2004 van het Europees Parlement en de Raad119 en Verordening (EG)
nr. 987/2009 van het Europees Parlement en de Raad120 vallen, alsook elke
juridische entiteit die is opgericht met het oog op de beleggingen van die
regelingen;

–

een alternatieve beleggingsinstelling (abi) beheerd door een abi-beheerder
zoals gedefinieerd in artikel 4, lid 1, punt b), van Richtlijn 2011/61/EU of
een abi die onder toezicht staat uit hoofde van het toepasselijke nationale
recht;

–

een icbe in de zin van artikel 1, lid 2, van Richtlijn 2009/65/EG;

Verordening (EU) 2015/760 van het Europees Parlement en de Raad van 29 april 2015 betreffende
Europese langetermijnbeleggingsinstellingen (PB L 123 van 19.5.2015, blz. 98).
Richtlijn 2009/65/EG van het Europees Parlement en de Raad van 13 juli 2009 tot coördinatie van de
wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen betreffende bepaalde instellingen voor collectieve belegging in
effecten (icbe’s) (PB L 302 van 17.11.2009, blz. 32).
Richtlijn 2009/138/EG van het Europees Parlement en de Raad van 25 november 2009 betreffende de
toegang tot en uitoefening van het verzekerings- en het herverzekeringsbedrijf (Solvabiliteit II) (PB L 335
van 17.12.2009, blz. 1).
Richtlijn (EU) 2016/2341 van het Europees Parlement en de Raad van 14 december 2016 betreffende de
werkzaamheden van en het toezicht op instellingen voor bedrijfspensioenvoorziening (IBPV’s) (PB L 354
van 23.12.2016, blz. 37).
Verordening (EG) nr. 883/2004 van het Europees Parlement en de Raad van 29 april 2004 betreffende de
coördinatie van de socialezekerheidsstelsels (PB L 166 van 30.4.2004, blz. 1).
Verordening (EG) nr. 987/2009 van het Europees Parlement en de Raad van 16 september 2009 tot
vaststelling van de wijze van toepassing van Verordening (EG) nr. 883/2004 betreffende de coördinatie van
de socialezekerheidsstelsels (PB L 284 van 30.10.2009, blz. 1).

57

NL

121

122

123

124

125

NL

–

een centrale tegenpartij zoals gedefinieerd in artikel 2, punt 1), van
Verordening (EU) nr. 648/2012 van het Europees Parlement en de Raad121;

–

een centrale effectenbewaarinstelling zoals gedefinieerd in artikel 2, lid 1,
punt 1), van Verordening (EU) nr. 909/2014 van het Europees Parlement en
de Raad122;

–

een special purpose vehicle door een verzekeringsonderneming of een
herverzekeringsonderneming waaraan overeenkomstig artikel 211 van
Richtlijn 2009/138/EG vergunning is verleend;

–

een entiteit voor securitisatiedoeleinden zoals gedefinieerd in artikel 2,
punt 2), van Verordening (EU) nr. 2017/2402 van het Europees Parlement
en de Raad123;

–

een verzekeringsholding zoals gedefinieerd in artikel 212, lid 1, punt f), van
Richtlijn 2009/138/EG of een gemengde financiële holding zoals
gedefinieerd in artikel 212, lid 1, punt h), van Richtlijn 2009/138/EG, die
deel uitmaakt van een verzekeringsgroep die onderworpen is aan toezicht op
het niveau van de groep overeenkomstig artikel 213 van die richtlijn en die
niet is vrijgesteld van groepstoezicht overeenkomstig artikel 214, lid 2, van
Richtlijn 2009/138/EG;

–

een betalingsinstelling zoals gedefinieerd in artikel 1, lid 1, punt d), van
Richtlijn (EU) 2015/2366 van het Europees Parlement en de Raad124;

–

een instelling voor elektronisch geld zoals gedefinieerd in artikel 2, punt 1,
van Richtlijn 2009/110/EG van het Europees Parlement en de Raad125;

Verordening (EU) nr. 648/2012 van het Europees Parlement en de Raad van 4 juli 2012 betreffende otcderivaten, centrale tegenpartijen en transactieregisters (PB L 201 van 27.7.2012, blz. 1).
Verordening (EU) nr. 909/2014 van het Europees Parlement en de Raad van 23 juli 2014 betreffende de
verbetering van de effectenafwikkeling in de Europese Unie, betreffende centrale
effectenbewaarinstellingen en tot wijziging van Richtlijnen 98/26/EG en 2014/65/EU en Verordening (EU)
nr. 236/2012 (PB L 257 van 28.8.2014, blz. 1).
Verordening (EU) 2017/2402 van het Europees Parlement en de Raad van 12 december 2017 tot
vaststelling van een algemeen kader voor securitisatie en tot instelling van een specifiek kader voor
eenvoudige, transparante en gestandaardiseerde securitisatie, en tot wijziging van de Richtlijnen
2009/65/EG, 2009/138/EG en 2011/61/EU en de Verordeningen (EG) nr. 1060/2009 en (EU) nr. 648/2012
(PB L 347 van 28.12.2017, blz. 35).
Richtlijn (EU) 2015/2366 van het Europees Parlement en de Raad van 25 november 2015 betreffende
betalingsdiensten in de interne markt, houdende wijziging van de Richtlijnen 2002/65/EG, 2009/110/EG en
2013/36/EU en Verordening (EU) nr. 1093/2010 en houdende intrekking van Richtlijn 2007/64/EG (PB
L 337 van 23.12.2015, blz. 35).
Richtlijn 2009/110/EG van het Europees Parlement en de Raad van 16 september 2009 betreffende de
toegang tot, de uitoefening van en het prudentieel toezicht op de werkzaamheden van instellingen voor

58

NL

een crowdfundingdienstverlener zoals gedefinieerd in artikel 2, lid 1,
punt e), van Verordening (EU) 2020/1503 van het Europees Parlement en de
Raad126;

–

een aanbieder van cryptoactivadiensten zoals gedefinieerd in artikel 3, lid 1,
punt 8), van [het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement
en de Raad betreffende markten in cryptoactiva en tot wijziging van
Richtlijn (EU) 2019/1937127] bij het verrichten van een of meer
cryptoactivadiensten zoals gedefinieerd in artikel 3, lid 1, punt 9), van [het
voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad
betreffende markten in cryptoactiva en tot wijziging van Richtlijn (EU)
2019/1937].

(b)

“negatief milieueffect”: negatief gevolg voor het milieu dat voortvloeit uit de schending
van een van de verbodsbepalingen en verplichtingen uit hoofde van de in deel II van de
bijlage bij deze richtlijn genoemde internationale milieuovereenkomsten.

(c)

“negatief effect op de mensenrechten”: negatief gevolg voor beschermde personen, dat
voortvloeit uit de schending van een of meer van de in afdeling 1, deel I, van de bijlage
genoemde rechten of verbodsbepalingen, zoals neergelegd in de in afdeling 2, deel I,
van de bijlage genoemde internationale overeenkomsten;

(d)

“dochteronderneming”: een rechtspersoon via welke de activiteit van een
“gecontroleerde onderneming” zoals gedefinieerd in artikel 2, lid 1, punt f), van
Richtlijn 2004/109/EG van het Europees Parlement en de Raad128 wordt uitgeoefend;

(e)

“zakelijke relatie”: een relatie met een aannemer, onderaannemer of andere juridische
entiteiten (“partner”)

126

127
128

NL

–

i)

met wie de onderneming een commerciële overeenkomst heeft of aan wie de
onderneming financiering, verzekering of herverzekering verstrekt, of

ii)

die voor of namens de onderneming zakelijke transacties verricht met betrekking
tot de producten of diensten van de onderneming;

elektronisch geld, tot wijziging van de Richtlijnen 2005/60/EG en 2006/48/EG en tot intrekking van
Richtlijn 2000/46/EG (PB L 267 van 10.10.2009, blz. 7).
Verordening (EU) 2020/1503 van het Europees Parlement en de Raad van 7 oktober 2020 betreffende
Europese crowdfundingdienstverleners voor bedrijven en tot wijziging van Verordening (EU) 2017/1129
en Richtlijn (EU) 2019/1937 (PB L 347 van 20.10.2020, blz. 1).
COM(2020) 593 final.
Richtlijn 2004/109/EG van het Europees Parlement en de Raad van 15 december 2004 betreffende de
transparantievereisten die gelden voor informatie over uitgevende instellingen waarvan effecten tot de
handel op een gereglementeerde markt zijn toegelaten en tot wijziging van Richtlijn 2001/34/EG (PB L 390
van 31.12.2004, blz. 38).

59

NL

(f)

“gevestigde zakelijke relatie”: een zakelijke relatie, direct of indirect, die duurzaam is of
waarvan wordt verwacht dat zij duurzaam zal zijn, gelet op de intensiteit of de duur
ervan, en die geen verwaarloosbaar of slechts bijkomstig onderdeel van de waardeketen
vormt;

(g)

“waardeketen”: activiteiten in verband met de productie van goederen of de verlening
van diensten door een onderneming, met inbegrip van de ontwikkeling van het product
of de dienst en het gebruik en de verwijdering van het product, alsmede de daarmee
verband houdende activiteiten van de zowel stroomopwaarts als stroomafwaarts
gevestigde zakelijke relaties van de onderneming. Wat betreft ondernemingen in de zin
van punt a), iv), omvat “waardeketen” met betrekking tot de verlening van deze
specifieke diensten alleen de activiteiten van de cliënten die dergelijke leningen,
kredieten en andere financiële diensten ontvangen en van andere ondernemingen die tot
dezelfde groep behoren en waarvan de activiteiten verband houden met de
overeenkomst in kwestie. Tot de waardeketen van dergelijke gereglementeerde
financiële ondernemingen behoren geen kmo’s die leningen, kredieten, financieringen,
verzekeringen of herverzekeringen van dergelijke entiteiten ontvangen;

(h)

“verificatie door een onafhankelijke derde”: verificatie van de naleving door een
onderneming, of delen van haar waardeketen, van de mensenrechten- en
milieuvoorschriften die voortvloeien uit de bepalingen van deze richtlijn, door een van
de onderneming onafhankelijke auditor, die vrij is van belangenconflicten, over ervaring
en deskundigheid beschikt op het gebied van milieu- en mensenrechtenkwesties en
verantwoordelijk is voor de kwaliteit en betrouwbaarheid van de controle;

(i)

“kmo”: een kleine, middelgrote of micro-onderneming, ongeacht haar rechtsvorm, die
geen deel uitmaakt van een grote groep, zoals deze termen zijn gedefinieerd in artikel 3,
leden 1, 2, 3 en 7, van Richtlijn 2013/34/EU;

(j)

“initiatief van de sector”: een combinatie van vrijwillige procedures, instrumenten en
mechanismen op het gebied van passende zorgvuldigheid in de waardeketen, met
inbegrip van verificaties door een onafhankelijke derde, ontwikkeld door en onder
toezicht van regeringen, brancheorganisaties of groeperingen van belanghebbende
organisaties;

(k)

“gemachtigde vertegenwoordiger”: een in de EU woonachtige of gevestigde natuurlijke
of rechtspersoon die door een onderneming in de zin van punt a), ii), gemachtigd is om
namens die onderneming op te treden in verband met de naleving van de verplichtingen
van die onderneming uit hoofde van deze richtlijn;

(l)

“ernstig negatief effect”: negatief gevolg voor het milieu of voor de mensenrechten, dat
door zijn aard bijzonder significant is, een groot aantal personen of een groot
milieugebied treft, onomkeerbaar is, of bijzonder moeilijk te verhelpen is als gevolg van
de maatregelen die nodig zijn om de situatie van vóór het effect te herstellen;

(m)

“netto-omzet”:
i)

NL

de “netto-omzet” zoals gedefinieerd in artikel 2, lid 1, punt 5), van Richtlijn
2013/34/EU, of

60

NL

ii)

NL

wanneer de onderneming internationale standaarden voor jaarrekeningen toepast
die zijn goedgekeurd op basis van Verordening (EG) nr. 1606/2002 van het
Europees Parlement en de Raad129 of een onderneming is in de zin van punt a), ii),
de omzet zoals gedefinieerd door of in de zin van het stelsel voor financiële
verslaglegging op basis waarvan de financiële overzichten van de onderneming
zijn opgesteld;

(n)

“belanghebbenden”: de werknemers van de onderneming, de werknemers van haar
dochterondernemingen, en andere personen, groepen, gemeenschappen of entiteiten van
wie de rechten of belangen worden of kunnen worden beïnvloed door de producten,
diensten en activiteiten van die onderneming, haar dochterondernemingen en haar
zakelijke relaties;

(o)

“bestuurder”:
i)

een lid van het bestuurs-, leidinggevend of toezichthoudend orgaan van een
onderneming;

ii)

voor zover het geen lid van een bestuurs-, leidinggevend of toezichthoudend
orgaan van een onderneming betreft, de algemeen directeur en, indien die functie
in een onderneming bestaat, de adjunct-algemeen directeur.

iii)

andere personen die vergelijkbare functies uitoefenen als die bedoeld in de
punten i) of ii);

(p)

“raad van bestuur”: het bestuurs- of toezichthoudend orgaan dat belast is met het
toezicht op het dagelijks bestuur van de onderneming, of, indien een dergelijk orgaan
niet bestaat, de persoon of personen die gelijkwaardige functies uitoefenen;

(q)

“passende maatregel”: een maatregel waarmee de doelstellingen van passende
zorgvuldigheid kunnen worden bereikt, die in verhouding staat tot de ernst en de
waarschijnlijkheid van het negatieve effect en waarover de onderneming redelijkerwijs
kan beschikken, rekening houdend met de omstandigheden van het specifieke geval,
waaronder de kenmerken van de economische sector en van de specifieke zakelijke
relatie en de invloed van de onderneming daarop, en de noodzaak om te zorgen voor
prioritering van actie.

129

Verordening (EG) nr. 1606/2002 van het Europees Parlement en de Raad van 19 juli 2002 betreffende de
toepassing van internationale standaarden voor jaarrekeningen (PB L 243 van 11.9.2002, blz. 1).

61

NL

Artikel 4
Passende zorgvuldigheid
1.

2.

De lidstaten zorgen ervoor dat ondernemingen de in de artikelen 5 tot en met 11
bedoelde passende zorgvuldigheid op het gebied van mensenrechten en milieu
(“passende zorgvuldigheid”) betrachten door de volgende maatregelen uit te voeren:
(a)

het integreren van passende zorgvuldigheid in hun beleid overeenkomstig
artikel 5;

(b)

het identificeren van feitelijke of potentiële negatieve effecten overeenkomstig
artikel 6;

(c)

het voorkomen en reduceren van potentiële negatieve effecten, en het beëindigen
en zoveel mogelijk beperken van feitelijke negatieve effecten overeenkomstig de
artikelen 7 en 8;

(d)

het instellen en handhaven van een klachtenprocedure overeenkomstig artikel 9;

(e)

het bewaken van de doeltreffendheid van hun beleid en maatregelen inzake
passende zorgvuldigheid overeenkomstig artikel 10;

(f)

het openbaar maken van informatie over passende zorgvuldigheid overeenkomstig
artikel 11.

De lidstaten zorgen ervoor dat ondernemingen in het kader van de
zorgvuldigheidsdoelstellingen middelen en informatie kunnen delen binnen hun
respectieve groepen van ondernemingen en met andere rechtspersonen, in
overeenstemming met het toepasselijke mededingingsrecht.
Artikel 5
Integratie van passende zorgvuldigheid in het beleid van de ondernemingen

1.

2.

NL

De lidstaten zorgen ervoor dat ondernemingen passende zorgvuldigheid in al hun
beleidslijnen integreren en dat zij over een beleid inzake passende zorgvuldigheid
beschikken. Het beleid inzake passende zorgvuldigheid moet alle volgende elementen
bevatten:
a)

een beschrijving van de aanpak van de onderneming, ook op de lange termijn, op
het gebied van passende zorgvuldigheid;

b)

een gedragscode waarin de regels en beginselen worden beschreven die door de
werknemers en dochterondernemingen van de onderneming moeten worden
nageleefd;

c)

een beschrijving van de processen die zijn ingevoerd om passende zorgvuldigheid
toe te passen, met inbegrip van de maatregelen die zijn genomen om de naleving
van de gedragscode te controleren en om de toepassing ervan uit te breiden tot
gevestigde zakelijke relaties.

De lidstaten zorgen ervoor dat de ondernemingen hun beleid inzake passende
zorgvuldigheid jaarlijks actualiseren.

62

NL

Artikel 6
Vaststelling van feitelijke en potentiële negatieve effecten
1.

De lidstaten zorgen ervoor dat ondernemingen passende maatregelen nemen om
feitelijke en potentiële negatieve effecten op de mensenrechten en negatieve
milieueffecten van hun eigen activiteiten of die van hun dochterondernemingen en,
indien deze verband houden met hun waardeketens, van hun gevestigde zakelijke
relaties, te identificeren, overeenkomstig de leden 2, 3 en 4.

2.

In afwijking van lid 1 zijn de in artikel 2, lid 1, punt b), en artikel 2, lid 2, punt b),
bedoelde ondernemingen alleen verplicht de feitelijke en potentiële ernstige negatieve
effecten te identificeren die relevant zijn voor de respectieve in artikel 2, lid 1, punt b),
genoemde sector.

3.

Wanneer de in artikel 3, punt a), iv), bedoelde ondernemingen krediet, leningen of
andere financiële diensten verstrekken, vindt de identificatie van feitelijke en potentiële
negatieve effecten voor de mensenrechten en het milieu pas plaats voordat die dienst
wordt verleend.

4.

De lidstaten zorgen ervoor dat ondernemingen voor de vaststelling van de in lid 1
bedoelde negatieve effecten op basis van, in voorkomend geval, kwantitatieve en
kwalitatieve informatie, gebruik kunnen maken van passende middelen, met inbegrip
van onafhankelijke verslagen en informatie die is verzameld via de in artikel 9 bedoelde
klachtenprocedure. Ondernemingen plegen in voorkomend geval ook overleg met
potentieel getroffen groepen, met inbegrip van werknemers en andere relevante
belanghebbenden, om informatie te verzamelen over feitelijke of potentiële negatieve
effecten.
Artikel 7
Preventie van potentiële negatieve effecten

NL

1.

De lidstaten zorgen ervoor dat ondernemingen passende maatregelen nemen om
potentiële negatieve effecten voor de mensenrechten en het milieu die overeenkomstig
artikel 6 geïdentificeerd zijn of hadden moeten zijn, te voorkomen of, indien preventie
niet of niet onmiddellijk mogelijk is, afdoende te beperken overeenkomstig de leden 2,
3, 4 en 5 van dit artikel.

2.

Van de ondernemingen wordt verlangd dat zij, in voorkomend geval, de volgende
maatregelen nemen:
a)

indien nodig vanwege de aard of de complexiteit van de vereiste preventieve
maatregelen, een preventief actieplan ontwikkelen en uitvoeren, met redelijke en
duidelijk omschreven tijdschema’s voor maatregelen en kwalitatieve en
kwantitatieve indicatoren voor het meten van verbeteringen. Het preventieve
actieplan wordt opgesteld in overleg met de betrokken belanghebbenden;

b)

trachten contractuele garanties te verkrijgen van een zakenpartner waarmee zij een
directe zakelijke relatie hebben, dat deze ervoor zal zorgen dat de gedragscode
van de onderneming en, zo nodig, een preventief actieplan wordt nageleefd, onder

63

NL

meer door overeenkomstige contractuele garanties te verkrijgen van zijn partners
voor zover hun activiteiten deel uitmaken van de waardeketen van de
onderneming (cascadeovereenkomsten). Wanneer dergelijke contractuele
garanties worden verkregen, is lid 4 van toepassing;
c)

de nodige investeringen doen, bijvoorbeeld in beheers- of productieprocessen en
infrastructuur, om te voldoen aan lid 1;

d)

doelgerichte en evenredige steun verlenen aan een kmo waarmee de onderneming
een gevestigde zakelijke relatie heeft, indien de naleving van de gedragscode of
het preventieve actieplan de levensvatbaarheid van de kmo in gevaar zou brengen;

e)

overeenkomstig het Unierecht, met inbegrip van het mededingingsrecht,
samenwerken met andere entiteiten, onder meer, in voorkomend geval, om de
onderneming beter in staat te stellen het negatieve effect te beëindigen, met name
wanneer geen andere maatregel geschikt of doeltreffend is.

3.

Ten aanzien van potentiële negatieve effecten die niet voorkomen of voldoende beperkt
kunnen worden door de in lid 2 genoemde maatregelen, kan de onderneming trachten
een overeenkomst te sluiten met een partner met wie zij een indirecte relatie heeft,
teneinde naleving van de gedragscode van de onderneming of een preventief actieplan
te bewerkstelligen. Wanneer een dergelijke overeenkomst wordt gesloten, is lid 4 van
toepassing.

4.

De contractuele garanties of de overeenkomst moeten vergezeld gaan van passende
maatregelen om de naleving te controleren. Voor een verificatie van naleving kan de
onderneming een beroep doen op passende initiatieven van de sector of verificatie door
een onafhankelijke derde partij.
Wanneer contractuele garanties worden verkregen van of een overeenkomst wordt
gesloten met een kmo, moeten de gebruikte voorwaarden eerlijk, redelijk en nietdiscriminerend zijn. Wanneer ten aanzien van kmo’s maatregelen worden genomen om
naleving te verifiëren, draagt de onderneming de kosten van de verificatie door een
onafhankelijke derde partij.

5.

NL

Ten aanzien van potentiële negatieve effecten in de zin van lid 1 die niet voorkomen of
voldoende beperkt kunnen worden door de maatregelen van de leden 2, 3 en 4, moet de
onderneming afzien van het aangaan van nieuwe relaties of het uitbreiden van bestaande
relaties met de partner verbonden aan of in de waardeketen waar het effect zich heeft
voorgedaan, en onderneemt zij, indien de wetgeving die op hun relaties van toepassing
is dit toestaat, de volgende maatregelen:
(a)

de commerciële relaties met de partner in kwestie tijdelijk opschorten, terwijl zij
de inspanningen op het gebied van het voorkomen en tot een minimum beperken
van de effecten voortzet, indien redelijkerwijs kan worden verwacht dat deze
inspanningen op korte termijn succes zullen hebben;

(b)

de zakelijke relatie met betrekking tot de betrokken activiteiten beëindigen indien
het potentiële negatieve effect ernstig is.

64

NL

De lidstaten moeten voorzien in de mogelijkheid van beëindiging van de zakelijke
relatie in de onder hun wetgeving vallende overeenkomsten.
6.

In afwijking van lid 5, punt b), zijn de in artikel 3, punt a), iv), bedoelde
ondernemingen, wanneer zij krediet, leningen of andere financiële diensten verstrekken,
niet verplicht de overeenkomst inzake het krediet, de lening of een andere financiële
dienst te beëindigen indien redelijkerwijs kan worden verwacht dat dit aanzienlijke
schade zal toebrengen aan de entiteit waaraan deze dienst wordt verstrekt.
Artikel 8
Beëindiging van feitelijke negatieve effecten

NL

1.

De lidstaten zorgen ervoor dat ondernemingen passende maatregelen nemen om een
einde te maken aan feitelijke negatieve effecten die uit hoofde van artikel 6
geïdentificeerd zijn of hadden moeten zijn, overeenkomstig de leden 2 tot en met 6 van
dit artikel.

2.

Indien aan de negatieve effecten geen einde kan worden gemaakt, zorgen de lidstaten
ervoor dat de ondernemingen de omvang van die effecten tot een minimum beperken.

3.

Van de ondernemingen wordt verlangd dat zij, in voorkomend geval, de volgende
maatregelen nemen:
a)

de negatieve effecten neutraliseren of de omvang ervan tot een minimum
beperken, onder meer door het betalen van schadevergoeding aan de getroffen
personen en van een financiële compensatie aan de getroffen gemeenschappen. De
maatregel staat in verhouding tot de ernst en de omvang van het negatieve effect
en tot de mate waarin het gedrag van de onderneming tot het negatieve effect
heeft bijgedragen;

b)

indien het negatieve effect niet onmiddellijk kan worden beëindigd, een
corrigerend actieplan opstellen en uitvoeren met redelijke en duidelijk
omschreven tijdschema’s voor maatregelen en kwalitatieve en kwantitatieve
indicatoren voor het meten van verbeteringen. In voorkomend geval, wordt het
corrigerende actieplan opgesteld in overleg met belanghebbenden;

c)

trachten contractuele garanties te verkrijgen van een directe partner waarmee zij
een gevestigde zakelijke relatie hebben, dat deze ervoor zal zorgen dat de
gedragscode en, zo nodig, een corrigerend actieplan wordt nageleefd, onder meer
door overeenkomstige contractuele garanties te verkrijgen van zijn partners voor
zover
hun
activiteiten
deel
uitmaken
van
de
waardeketen
(cascadeovereenkomsten). Wanneer dergelijke contractuele garanties worden
verkregen, is lid 5 van toepassing;

d)

de nodige investeringen doen, bijvoorbeeld in beheers- of productieprocessen en
infrastructuur, om te voldoen aan de leden 1, 2 en 3;

e)

doelgerichte en evenredige steun verlenen aan een kmo waarmee de onderneming
een gevestigde zakelijke relatie heeft, indien de naleving van de gedragscode of

65

NL

het corrigerende actieplan de levensvatbaarheid van de kmo in gevaar zou
brengen;
f)

overeenkomstig het Unierecht, met inbegrip van het mededingingsrecht,
samenwerken met andere entiteiten, onder meer, in voorkomend geval, om de
onderneming beter in staat te stellen het negatieve effect te beëindigen, met name
wanneer geen andere maatregel geschikt of doeltreffend is.

4.

Ten aanzien van feitelijke negatieve effecten die niet beëindigd of voldoende
gereduceerd konden worden door de in lid 3 genoemde maatregelen, kan de
onderneming trachten een overeenkomst te sluiten met een partner met wie zij een
indirecte relatie heeft, teneinde naleving van de gedragscode van de onderneming of een
corrigerend actieplan te bewerkstelligen. Wanneer een dergelijke overeenkomst wordt
gesloten, is lid 5 van toepassing.

5.

De contractuele garanties of de overeenkomst moeten vergezeld gaan van passende
maatregelen om de naleving te controleren. Voor een verificatie van naleving kan de
onderneming een beroep doen op passende initiatieven van de sector of verificatie door
een onafhankelijke derde partij.
Wanneer contractuele garanties worden verkregen van of een overeenkomst wordt
gesloten met een kmo, moeten de gebruikte voorwaarden eerlijk, redelijk en nietdiscriminerend zijn. Wanneer ten aanzien van kmo’s maatregelen worden genomen om
naleving te verifiëren, draagt de onderneming de kosten van de verificatie door een
onafhankelijke derde partij.

6.

Wat betreft feitelijke negatieve effecten in de zin van lid 1 die niet beëindigd konden
worden of waarvan de mate niet tot een minimum beperkt kon worden door de
maatregelen van de leden 3, 4 en 5, ziet de onderneming af van het aangaan van nieuwe
relaties of het uitbreiden van bestaande relaties met de partner verbonden aan of in de
waardeketen waar het effect zich heeft voorgedaan, en onderneemt zij, indien de
wetgeving die op hun relaties van toepassing is dit toestaat, één van de volgende
maatregelen:
a)

de zakelijke relaties met de partner in kwestie tijdelijk op te schorten, terwijl zij de
inspanningen voortzetten om de negatieve effecten te beëindigen of de omvang
ervan zoveel mogelijk te beperken, hetzij

b)

de zakelijke relatie met betrekking tot de betrokken activiteiten te beëindigen
indien het negatieve effect als ernstig wordt beschouwd.

De lidstaten moeten voorzien in de mogelijkheid van beëindiging van de zakelijke
relatie in de onder hun wetgeving vallende overeenkomsten.
7.

NL

In afwijking van lid 6, punt b), zijn de in artikel 3, punt a), iv), bedoelde
ondernemingen, wanneer zij krediet, leningen of andere financiële diensten verstrekken,
niet verplicht de overeenkomst inzake het krediet, de lening of een andere financiële
dienst te beëindigen indien redelijkerwijs kan worden verwacht dat dit aanzienlijke
schade zal toebrengen aan de entiteit waaraan deze dienst wordt verstrekt.

66

NL

Artikel 9
Klachtenprocedures
1.

De lidstaten zorgen ervoor dat ondernemingen de in lid 2 genoemde personen en
organisaties de mogelijkheid bieden om bij hen klachten in te dienen wanneer zij
gerechtvaardigde bezorgdheid hebben over feitelijke of potentiële negatieve effecten op
de mensenrechten en negatieve milieueffecten met betrekking tot hun eigen activiteiten,
de activiteiten van hun dochterondernemingen en hun waardeketens.

2.

De lidstaten zorgen ervoor dat de klachten kunnen worden ingediend door:
a)

personen die worden getroffen of redelijke gronden hebben om aan te nemen dat
zij getroffen kunnen worden door een negatief effect,

b)

vakbonden en andere werknemersvertegenwoordigers die
vertegenwoordigen die in de betrokken waardeketen werkzaam zijn,

c)

organisaties uit het maatschappelijk middenveld die actief zijn op de gebieden die
verband houden met de betrokken waardeketen.

personen

3.

De lidstaten zorgen ervoor dat de ondernemingen een procedure vaststellen voor de
behandeling van de in lid 1 bedoelde klachten, met inbegrip van een procedure indien
de onderneming de klacht ongegrond acht, en dat zij de betrokken werknemers en
vakbonden over deze procedures informeren. De lidstaten dragen er zorg voor dat,
wanneer de klacht gegrond is, de negatieve effecten waarop de klacht betrekking heeft,
worden geacht te zijn geïdentificeerd in de zin van artikel 6.

4.

De lidstaten zorgen ervoor dat de klagers het recht hebben
a)

van de onderneming waarbij zij een klacht in de zin van lid 1 hebben ingediend,
een passende follow-up van de klacht te verlangen, en

b)

met vertegenwoordigers op passend niveau van de onderneming bijeen te komen
om potentiële of feitelijke ernstige negatieve effecten waarop de klacht betrekking
heeft, te bespreken.
Artikel 10
Toezicht

De lidstaten zorgen ervoor dat ondernemingen hun eigen activiteiten en maatregelen, die van hun
dochterondernemingen en, indien deze verband houden met de waardeketens van de
onderneming, die van hun gevestigde zakelijke relaties periodiek evalueren om de
doeltreffendheid van de identificatie, preventie, beperking, beëindiging en het tot een minimum
beperken van de omvang van negatieve effecten op de mensenrechten en negatieve
milieueffecten te controleren. Deze beoordelingen zijn, in voorkomend geval, gebaseerd op
kwalitatieve en kwantitatieve indicatoren en vinden ten minste één keer per jaar plaats en telkens
wanneer er redelijke gronden zijn om aan te nemen dat er zich belangrijke nieuwe risico’s op
deze negatieve effecten kunnen voordoen. Het beleid inzake passende zorgvuldigheid wordt
geactualiseerd overeenkomstig de resultaten van deze beoordelingen.

NL

67

NL

Artikel 11
Openbaarmaking
De lidstaten zorgen ervoor dat ondernemingen die niet onderworpen zijn aan
verslagleggingsverplichtingen uit hoofde van de artikelen 19 bis en 29 bis van Richtlijn
2013/34/EU verslag uitbrengen over de aangelegenheden die onder deze richtlijn vallen door op
hun website een jaarlijkse verklaring te publiceren in een taal die gebruikelijk is binnen de
internationale zakenwereld. De verklaring wordt uiterlijk op 30 april van elk jaar gepubliceerd en
heeft betrekking op het voorgaande kalenderjaar.
De Commissie stelt overeenkomstig artikel 28 gedelegeerde handelingen vast met betrekking tot
de inhoud van en de criteria voor deze in lid 1 bedoelde verslaglegging, waarbij informatie wordt
gespecificeerd over de beschrijving van passende zorgvuldigheid, potentiële en feitelijke
negatieve effecten en de naar aanleiding daarvan genomen maatregelen.
Artikel 12
Modelcontractbepalingen
Om ondernemingen te ondersteunen bij de naleving van artikel 7, lid 2, punt b), en artikel 8,
lid 3, punt c), stelt de Commissie richtsnoeren vast voor vrijwillige modelcontractbepalingen.
Artikel 13
Richtsnoeren
Teneinde ondernemingen of autoriteiten van de lidstaten steun te bieden voor de wijze waarop
ondernemingen aan hun zorgvuldigheidsverplichtingen moeten voldoen, kan de Commissie het
Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten, het Europees Milieuagentschap en, waar
passend, internationale instanties die deskundig zijn op het gebied van passende zorgvuldigheid,
richtsnoeren uitvaardigen, ook voor specifieke sectoren of specifieke negatieve effecten.
Artikel 14
Begeleidende maatregelen

NL

1.

Teneinde ondernemingen en de partners waarmee deze in hun waardeketens gevestigde
zakelijke relaties onderhouden, te informeren en te ondersteunen bij hun inspanningen
om te voldoen aan de verplichtingen die uit deze richtlijn voortvloeien, zetten de
lidstaten, afzonderlijk of gezamenlijk, specifieke websites, platformen of portalen op en
beheren deze. Daarbij wordt bijzondere aandacht besteed aan de kmo’s in de
waardeketens van ondernemingen.

2.

Onverminderd de toepasselijke voorschriften inzake staatssteun, kunnen de lidstaten
kmo’s financieel ondersteunen.

3.

De Commissie kan de steunmaatregelen van de lidstaten aanvullen door voort te
bouwen op bestaande maatregelen van de EU ter ondersteuning van passende
zorgvuldigheid in de EU en in derde landen, en kan met nieuwe maatregelen komen,

68

NL

waaronder het faciliteren van gezamenlijke initiatieven van belanghebbenden om
ondernemingen te helpen aan hun verplichtingen te voldoen.
4.

Ondernemingen kunnen een beroep doen op sectorale regelingen en initiatieven waarbij
meerdere belanghebbenden zijn betrokken, om de nakoming van hun verplichtingen als
bedoeld in de artikelen 5 tot en met 11 van deze richtlijn te ondersteunen, voor zover
dergelijke regelingen en initiatieven geschikt zijn om de nakoming van die
verplichtingen te ondersteunen. De Commissie en de lidstaten kunnen de verspreiding
van informatie over dergelijke regelingen of initiatieven en de resultaten ervan
faciliteren. De Commissie kan, in samenwerking met de lidstaten, richtsnoeren
uitvaardigen voor de beoordeling van de geschiktheid van regelingen van het
bedrijfsleven en initiatieven van meerdere belanghebbenden.
Artikel 15
Bestrijding van de klimaatverandering

1.

De lidstaten zorgen ervoor dat ondernemingen als bedoeld in artikel 2, lid 1, punt a), en
artikel 2, lid 2, punt a), een plan vaststellen om ervoor te zorgen dat het bedrijfsmodel
en de strategie van de onderneming verenigbaar zijn met de overgang naar een
duurzame economie en met de beperking van de opwarming van de aarde tot 1,5 °C,
overeenkomstig de Overeenkomst van Parijs. In dit plan wordt met name, op basis van
informatie waarover de onderneming redelijkerwijs kan beschikken, vastgesteld in
welke mate de klimaatverandering een risico vormt voor of een effect is van de
activiteiten van de onderneming.

2.

De lidstaten zorgen ervoor dat, indien de klimaatverandering geïdentificeerd is of had
moeten zijn als een belangrijk risico voor of een belangrijk effect van de activiteiten van
de onderneming, de onderneming emissiereductiedoelstellingen in haar plan opneemt.

3.

De lidstaten zorgen ervoor dat ondernemingen bij de vaststelling van variabele beloning
naar behoren rekening houden met de naleving van de in de leden 1 en 2 bedoelde
verplichtingen, indien de variabele beloning is gekoppeld aan de bijdrage van een
bestuurder aan de bedrijfsstrategie en de langetermijnbelangen en -duurzaamheid van de
onderneming.
Artikel 16
Gemachtigde vertegenwoordiger

NL

1.

De lidstaten zorgen ervoor dat elke in artikel 2, lid 2, bedoelde onderneming een
natuurlijke of rechtspersoon als haar gemachtigde vertegenwoordiger aanwijst, die
gevestigd of woonachtig is in een van de lidstaten waar zij werkzaam is. De aanwijzing
is geldig wanneer de gemachtigde bevestigt deze te aanvaarden.

2.

De lidstaten zorgen ervoor dat naam, adres, e-mailadres en telefoonnummer van de
gemachtigde vertegenwoordiger worden meegedeeld aan een toezichthoudende
autoriteit in de lidstaat waar de gemachtigde vertegenwoordiger woonachtig of
gevestigd is. De lidstaten zorgen ervoor dat de gemachtigde vertegenwoordiger

69

NL

verplicht is op verzoek een afschrift van de aanwijzing in een officiële taal van een
lidstaat aan een van de toezichthoudende autoriteiten te verstrekken.
3.

De lidstaten zorgen ervoor dat een toezichthoudende autoriteit in de lidstaat waar de
gemachtigde vertegenwoordiger woonachtig of gevestigd is en, indien dit een andere
lidstaat is, een toezichthoudende autoriteit in de lidstaat waar de onderneming in het
boekjaar voorafgaand aan het laatste boekjaar het grootste deel van haar netto-omzet in
de EU heeft behaald, ervan in kennis worden gesteld dat de onderneming een
onderneming is in de zin van artikel 2, lid 2.

4.

De lidstaten zorgen ervoor dat elke onderneming haar gemachtigde vertegenwoordiger
de bevoegdheid verleent om van de toezichthoudende autoriteiten kennisgevingen te
ontvangen over alle aangelegenheden die nodig zijn voor de naleving en de handhaving
van de nationale bepalingen ter omzetting van deze richtlijn. De ondernemingen zijn
verplicht hun gemachtigde vertegenwoordiger de nodige bevoegdheden en middelen te
geven om met de toezichthoudende autoriteiten te kunnen samenwerken.
Artikel 17
Toezichthoudende autoriteiten

1.

Elke lidstaat wijst een of meer toezichthoudende autoriteiten aan die toezicht houden op
de naleving van de in de nationale bepalingen neergelegde verplichtingen, vastgesteld
uit hoofde van de artikelen 6 tot en met 11 en artikel 15, leden 1 en 2
(“toezichthoudende autoriteit”).

2.

Voor de in artikel 2, lid 1, bedoelde ondernemingen is de bevoegde toezichthoudende
autoriteit die van de lidstaat waar de onderneming haar statutaire zetel heeft.

3.

Voor de in artikel 2, lid 2, bedoelde ondernemingen is de bevoegde toezichthoudende
autoriteit die van de lidstaat waar de onderneming een bijkantoor heeft. Indien de
onderneming in geen enkele lidstaat een bijkantoor heeft, of bijkantoren heeft in
verschillende lidstaten, is de bevoegde toezichthoudende autoriteit de toezichthoudende
autoriteit van de lidstaat waar de onderneming het grootste deel van haar netto-omzet in
de EU heeft behaald in het boekjaar voorafgaand aan het laatste boekjaar vóór de in
artikel 30 genoemde datum of, indien dat later is, de datum waarop de onderneming
voor het eerst aan de criteria van artikel 2, lid 2, heeft voldaan.
De in artikel 2, lid 2, bedoelde ondernemingen kunnen, op grond van een wijziging van
omstandigheden die ertoe leidt dat zij het grootste deel van hun omzet in de EU in een
andere lidstaat behalen, een naar behoren met redenen omkleed verzoek indienen om de
toezichthoudende autoriteit die bevoegd is om de in deze richtlijn bedoelde
aangelegenheden met betrekking tot die onderneming te reguleren, te wijzigen.

NL

4.

Wanneer een lidstaat meer dan één toezichthoudende autoriteit aanwijst, zorgt hij ervoor
dat de respectieve bevoegdheden van die autoriteiten duidelijk omschreven zijn en dat
zij nauw en doeltreffend met elkaar samenwerken.

5.

De lidstaten kunnen de autoriteiten die belast zijn met het toezicht op gereglementeerde
financiële ondernemingen ook aanwijzen als toezichthoudende autoriteiten in het kader
van deze richtlijn.

70

NL

6.

Uiterlijk op de in artikel 30, lid 1, punt a), genoemde datum stellen de lidstaten de
Commissie in kennis van de namen en contactgegevens van de overeenkomstig dit
artikel aangewezen toezichthoudende autoriteiten, alsook van hun respectieve
bevoegdheden wanneer er meerdere toezichthoudende autoriteiten worden aangewezen.
Zij stellen de Commissie in kennis van eventuele wijzigingen.

7.

De Commissie maakt een lijst van de toezichthoudende autoriteiten toegankelijk voor
het publiek, onder meer op haar website. De Commissie werkt de lijst regelmatig bij op
basis van de van de lidstaten ontvangen informatie.

8.

De lidstaten waarborgen de onafhankelijkheid van de toezichthoudende autoriteiten en
zien erop toe dat zij, evenals alle personen die voor hen werken of gewerkt hebben en de
auditoren of deskundigen die namens hen optreden, hun bevoegdheden onpartijdig, op
transparante wijze en met inachtneming van het beroepsgeheim uitoefenen. De lidstaten
zorgen er met name voor dat de autoriteit juridisch en functioneel onafhankelijk is van
de ondernemingen die onder het toepassingsgebied van deze richtlijn vallen of van
andere marktbelangen, dat haar personeel en de personen die belast zijn met het beheer
ervan vrij zijn van belangenconflicten, onderworpen zijn aan geheimhoudingsplicht, en
dat zij zich onthouden van alle handelingen die onverenigbaar zijn met hun taken.
Artikel 18
Bevoegdheden van de toezichthoudende autoriteiten

NL

1.

De lidstaten zorgen ervoor dat de toezichthoudende autoriteiten over passende
bevoegdheden en middelen beschikken om de hen krachtens deze richtlijn
toevertrouwde taken uit te voeren, met inbegrip van de bevoegdheid om informatie op te
vragen en onderzoeken te verrichten met betrekking tot de naleving van de in deze
richtlijn omschreven verplichtingen.

2.

Een toezichthoudende autoriteit kan uit eigen beweging of naar aanleiding van
gemotiveerde bezwaren die haar overeenkomstig artikel 19 worden meegedeeld, een
onderzoek openen wanneer zij van oordeel is dat zij over voldoende informatie beschikt
die wijst op een mogelijke inbreuk door een onderneming op de verplichtingen die in de
overeenkomstig deze richtlijn vastgestelde nationale bepalingen zijn vervat.

3.

Inspecties worden uitgevoerd met inachtneming van het nationale recht van de lidstaat
waar zij plaatsvinden en worden vooraf aan de onderneming meegedeeld, tenzij
voorafgaande kennisgeving de doeltreffendheid van de inspectie belemmert. Wanneer
een toezichthoudende autoriteit in het kader van haar onderzoek een inspectie wenst uit
te voeren op het grondgebied van een andere dan haar eigen lidstaat, vraagt zij
overeenkomstig artikel 21, lid 2, om bijstand van de toezichthoudende autoriteit in die
lidstaat.

4.

Indien een toezichthoudende autoriteit bij de overeenkomstig de leden 1 en 2 genomen
maatregelen vaststelt dat de uit hoofde van deze richtlijn vastgestelde nationale
bepalingen niet worden nageleefd, geeft zij de betrokken onderneming een passende
termijn om corrigerende maatregelen te nemen, indien dergelijke maatregelen mogelijk
zijn.

71

NL

Het nemen van corrigerende maatregelen sluit het opleggen van administratieve sancties
of het doen ontstaan van wettelijke aansprakelijkheid in geval van schade,
overeenkomstig respectievelijk de artikelen 20 en 22, niet uit.
5.

Bij de uitvoering van hun taken beschikken de toezichthoudende autoriteiten ten minste
over de bevoegdheid:
a)

te gelasten dat overtredingen van de krachtens deze richtlijn vastgestelde nationale
bepalingen worden beëindigd, dat de betrokken gedraging niet wordt herhaald en,
in voorkomend geval, dat herstelmaatregelen worden getroffen die in verhouding
staan tot de overtreding en noodzakelijk zijn om hieraan een einde te maken;

b)

geldboeten op te leggen overeenkomstig artikel 20;

c)

tussentijdse maatregelen vast te stellen om het risico van ernstige en onherstelbare
schade te voorkomen.

6.

Wanneer het rechtsstelsel van de lidstaat niet voorziet in administratieve sancties,
kunnen dit artikel en artikel 20 aldus worden toegepast dat de sanctie wordt ingeleid
door de bevoegde toezichthoudende autoriteit en opgelegd door de bevoegde nationale
rechterlijke instanties, waarbij wordt gewaarborgd dat deze rechtsmiddelen doeltreffend
zijn en hetzelfde effect hebben als de door toezichthoudende autoriteiten opgelegde
administratieve sancties.

7.

De lidstaten zorgen ervoor dat elke natuurlijke of rechtspersoon het recht heeft om een
doeltreffende voorziening in rechte in te stellen tegen een hem betreffend juridisch
bindend besluit van een toezichthoudende autoriteit.
Artikel 19
Gemotiveerde bezwaren

NL

1.

De lidstaten zorgen ervoor dat natuurlijke en rechtspersonen het recht hebben om bij
een toezichthoudende autoriteit gemotiveerde bezwaren in te dienen wanneer zij op
basis van objectieve omstandigheden redenen hebben om aan te nemen dat een
onderneming de krachtens deze richtlijn vastgestelde nationale bepalingen niet naleeft
(“gemotiveerde bezwaren”).

2.

Wanneer het gemotiveerde bezwaar onder de bevoegdheid van een andere
toezichthoudende autoriteit valt, geeft de autoriteit die het bezwaar ontvangt, dit door
aan die autoriteit.

3.

De lidstaten zorgen ervoor dat de toezichthoudende autoriteiten de gemotiveerde
bezwaren beoordelen en, in voorkomend geval, hun bevoegdheden als bedoeld in
artikel 18 uitoefenen.

4.

De toezichthoudende autoriteit stelt de in lid 1 bedoelde persoon zo spoedig mogelijk en
in overeenstemming met de desbetreffende bepalingen van nationaal recht en met
inachtneming van het Unierecht in kennis van het resultaat van de beoordeling van zijn
gemotiveerde bezwaar en zal dit met redenen omkleden.

72

NL

5.

De lidstaten zorgen ervoor dat de personen die overeenkomstig dit artikel een
gemotiveerd bezwaar hebben ingediend en overeenkomstig het nationale recht een
rechtmatig belang bij de zaak hebben, toegang hebben tot een procedure voor een
rechtbank of een andere onafhankelijke en onpartijdige overheidsinstantie die bevoegd
is de beslissingen, het handelen of het verzuim van de krachtens deze richtlijn bevoegde
instantie aan de procedurele en materieelrechtelijke voorschriften te toetsen.
Artikel 20
Sancties

1.

De lidstaten stellen de voorschriften vast ten aanzien van de sancties die van toepassing
zijn op overtredingen van de krachtens deze richtlijn vastgestelde nationale bepalingen
en nemen alle nodige maatregelen om ervoor te zorgen dat deze sancties worden
uitgevoerd. De sancties moeten doeltreffend, evenredig en afschrikkend zijn.

2.

Bij de beslissing over het al dan niet opleggen van sancties en zo ja, bij het bepalen van
de aard en het passende niveau ervan, wordt naar behoren rekening gehouden met de
inspanningen van de onderneming om te voldoen aan eventuele herstelmaatregelen die
een toezichthoudende autoriteit van haar verlangt, eventuele investeringen en gerichte
steun uit hoofde van de artikelen 7 en 8, alsmede samenwerking met andere entiteiten
om negatieve effecten in haar waardeketens aan te pakken, al naargelang het geval.

3.

Wanneer geldboetes worden opgelegd, worden deze gebaseerd op de omzet van de
onderneming.

4.

De lidstaten zorgen ervoor dat alle besluiten van de toezichthoudende autoriteiten die
sancties bevatten met betrekking tot de overtreding van de bepalingen van deze richtlijn
worden bekendgemaakt.
Artikel 21
Europees netwerk van toezichthoudende autoriteiten

1.

De Commissie richt een Europees Netwerk van toezichthoudende autoriteiten op, dat
bestaat uit vertegenwoordigers van de toezichthoudende autoriteiten. Het netwerk
bevordert de samenwerking tussen de toezichthoudende autoriteiten en de coördinatie
en afstemming van de regelgevende, onderzoeks-, sanctie- en toezichtpraktijken van de
toezichthoudende autoriteiten en, in voorkomend geval, het delen van informatie tussen
hen.
De Commissie kan agentschappen van de EU met relevante expertise op de onder deze
richtlijn vallende gebieden verzoeken toe te treden tot het Europees netwerk van
toezichthoudende autoriteiten.

2.

NL

De toezichthoudende autoriteiten verstrekken elkaar relevante informatie en wederzijdse
bijstand bij de uitoefening van hun taken en nemen maatregelen om doeltreffend met
elkaar samen te werken. Wederzijdse bijstand omvat samenwerking met het oog op de
uitoefening van de in artikel 18 bedoelde bevoegdheden, onder meer in verband met
inspecties en verzoeken om informatie.

73

NL

3.

De toezichthoudende autoriteiten nemen alle passende stappen die nodig zijn om een
verzoek om bijstand van een andere toezichthoudende autoriteit onverwijld en uiterlijk
binnen één maand na ontvangst daarvan te beantwoorden. Hierbij kan het in het
bijzonder gaan om de toezending van relevante informatie over het uitvoeren van een
onderzoek.

4.

Verzoeken om bijstand bevatten alle nodige informatie, waaronder het doel van en de
redenen voor het verzoek. De toezichthoudende autoriteiten gebruiken de via een
verzoek om bijstand ontvangen informatie alleen voor het doel waarvoor om deze
informatie is verzocht.

5.

De aangezochte toezichthoudende autoriteit informeert de verzoekende
toezichthoudende autoriteit over de resultaten of, in voorkomend geval, de voortgang
van de maatregelen die in antwoord op het verzoek om bijstand moeten worden
genomen.

6.

De toezichthoudende autoriteiten rekenen elkaar geen vergoeding aan voor acties en
maatregelen die naar aanleiding van een verzoek om bijstand worden genomen.
Toezichthoudende autoriteiten kunnen echter regels overeenkomen om elkaar te
vergoeden voor specifieke uitgaven die voortvloeien uit het verstrekken van bijstand in
uitzonderlijke omstandigheden.

7.

De toezichthoudende autoriteit die overeenkomstig artikel 17, lid 3, bevoegd is, stelt het
Europees netwerk van toezichthoudende autoriteiten van dat feit in kennis, alsook van
elk verzoek om de bevoegde toezichthoudende autoriteit te wijzigen.

8.

In geval van twijfel over de toewijzing van de bevoegdheid wordt de informatie waarop
die toewijzing berust, meegedeeld aan het Europees netwerk van toezichthoudende
autoriteiten, dat de inspanningen om een oplossing te vinden kan coördineren.
Artikel 22
Wettelijke aansprakelijkheid

1.

2.

NL

De lidstaten zorgen ervoor dat ondernemingen aansprakelijk voor schade worden
gehouden wanneer:
a)

zij de in de artikelen 7 en 8 vastgelegde verplichtingen niet zijn nagekomen en

b)

zich als gevolg van deze nalatigheid een negatief effect heeft voorgedaan dat had
moeten worden geïdentificeerd, voorkomen, gereduceerd of beëindigd of waarvan
de omvang tot een minimum had moeten worden beperkt door middel van de in
de artikelen 7 en 8 bedoelde passende maatregelen, en dat tot schade heeft geleid.

Onverminderd lid 1, zorgen de lidstaten ervoor dat wanneer een onderneming de in
artikel 7, lid 2, punt b), en artikel 7, lid 4, of artikel 8, lid 3, punt c), en artikel 8, lid 5,
bedoelde maatregelen heeft genomen, zij niet aansprakelijk is voor schade veroorzaakt
door een negatief effect voortvloeiend uit de activiteiten van een indirecte partner met
wie zij een gevestigde zakelijke relatie heeft, tenzij in de betreffende omstandigheden
redelijkerwijs niet kon worden verwacht dat de feitelijk ondernomen maatregel, met

74

NL

inbegrip van de verificatie van naleving, toereikend zou zijn om het negatieve effect te
voorkomen, reduceren, beëindigen of de omvang ervan tot een minimum te beperken.
Bij de beoordeling van het bestaan en de mate van aansprakelijkheid krachtens dit lid
wordt terdege rekening gehouden met de inspanningen van de onderneming, voor zover
deze rechtstreeks verband houden met de betrokken schade, om te voldoen aan
herstelmaatregelen die door een toezichthoudende autoriteit van haar worden verlangd,
met gedane investeringen en met verleende gerichte steun uit hoofde van de artikelen 7
en 8, alsook met de samenwerking met andere entiteiten om negatieve effecten in haar
waardeketens aan te pakken.
3.

De wettelijke aansprakelijkheid van een onderneming voor schade die uit deze bepaling
voortvloeit, laat de wettelijke aansprakelijkheid van haar dochterondernemingen en van
alle directe en indirecte zakenpartners in de waardeketen onverlet.

4.

De wettelijke-aansprakelijkheidsregels uit hoofde van deze richtlijn doen geen afbreuk
aan EU- of nationale regels inzake wettelijke aansprakelijkheid met betrekking tot
negatieve effecten op de mensenrechten of negatieve milieueffecten die betrekking
hebben op aansprakelijkheid in situaties die niet onder deze richtlijn vallen of die
strenger zijn dan de regels van deze richtlijn.

5.

De lidstaten zorgen ervoor dat de aansprakelijkheid zoals bedoeld in de bepalingen van
nationaal recht ter omzetting van dit artikel, prevaleert in gevallen waarin het recht dat
van toepassing is op vorderingen in die zin niet het recht van een lidstaat is.
Artikel 23
Melding van inbreuken en bescherming van melders

Richtlijn (EU) 2019/1937 is van toepassing op het melden van alle inbreuken op deze richtlijn en
op de bescherming van personen die dergelijke inbreuken melden.
Artikel 24
Overheidssteun
De lidstaten zorgen ervoor dat ondernemingen die overheidssteun aanvragen, verklaren dat hen
geen sancties zijn opgelegd wegens niet-naleving van de verplichtingen van deze richtlijn.
Artikel 25
Zorgplicht van bestuurders
1.

NL

De lidstaten zorgen ervoor dat bestuurders van ondernemingen als bedoeld in artikel 2,
lid 1, bij het vervullen van hun plicht om te handelen in het belang van de onderneming,
rekening houden met de gevolgen van hun beslissingen voor duurzaamheidskwesties,
met inbegrip van, waar van toepassing, de gevolgen voor mensenrechten,
klimaatverandering en milieu, ook op korte, middellange en lange termijn.

75

NL

2.

De lidstaten zorgen ervoor dat hun wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen inzake
verzuim van de plichten van bestuurders ook van toepassing zijn op de bepalingen van
dit artikel.
Artikel 26
Invoering van en toezicht op passende zorgvuldigheid

1.

De lidstaten zorgen ervoor dat de bestuurders van de in artikel 2, lid 1, bedoelde
ondernemingen verantwoordelijk zijn voor de invoering van en het toezicht op de in
artikel 4 bedoelde maatregelen inzake passende zorgvuldigheid en met name het in
artikel 5 bedoelde beleid inzake passende zorgvuldigheid, waarbij terdege rekening
wordt gehouden met de relevante inbreng van belanghebbenden en organisaties uit het
maatschappelijk middenveld. De bestuurders brengen in dit verband verslag uit aan de
raad van bestuur.

2.

De lidstaten zorgen ervoor dat de bestuurders stappen ondernemen om de
bedrijfsstrategie aan te passen teneinde rekening te houden met de feitelijke en
potentiële negatieve effecten die overeenkomstig artikel 6 zijn geïdentificeerd en met
alle maatregelen die overeenkomstig de artikelen 7 tot en met 9 zijn genomen.
Artikel 27
Wijziging van Richtlijn (EU) nr. 2019/1937

Aan punt E.2 van deel I van de bijlage bij Richtlijn (EU) nr. 2019/1937 wordt het volgende punt
toegevoegd:
“vi) [Richtlijn … van het Europees Parlement en de Raad van … betreffende passende
zorgvuldigheid in het bedrijfsleven op het gebied van duurzaamheid en tot wijziging van
Richtlijn (EU) 2019/1937*+]”
Artikel 28
Uitoefening van de bevoegdheidsdelegatie

NL

1.

De bevoegdheid om gedelegeerde handelingen vast te stellen, wordt aan de Commissie
toegekend onder de in dit artikel neergelegde voorwaarden.

2.

De in artikel 11 bedoelde bevoegdheid om gedelegeerde handelingen vast te stellen,
wordt aan de Commissie verleend voor onbepaalde tijd.

+

PB: In de tekst het nummer en de datum invoegen van de richtlijn die is vervat in document ... en in de
voetnoot de PB-referentie van die richtlijn invoegen.

76

NL

3.

Het Europees Parlement of de Raad kan de in artikel 11 bedoelde
bevoegdheidsdelegatie te allen tijde intrekken. Een besluit tot intrekking beëindigt de
delegatie van de in dat besluit genoemde bevoegdheid. Het wordt van kracht op de dag
na die van de bekendmaking ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie of op een
daarin genoemde latere datum. Het besluit laat de geldigheid van de reeds van kracht
zijnde gedelegeerde handelingen onverlet.

4.

Vóór de vaststelling van een gedelegeerde handeling raadpleegt de Commissie de door
elke lidstaat aangewezen deskundigen overeenkomstig de beginselen die zijn
neergelegd in het Interinstitutioneel Akkoord van 13 april 2016 over beter wetgeven.

5.

Zodra de Commissie een gedelegeerde handeling heeft vastgesteld, doet zij daarvan
gelijktijdig kennisgeving aan het Europees Parlement en de Raad.

6.

Een overeenkomstig artikel 11 vastgestelde gedelegeerde handeling treedt alleen in
werking indien het Europees Parlement noch de Raad daartegen binnen een termijn van
twee maanden na de kennisgeving van de handeling aan het Europees Parlement en de
Raad bezwaar heeft gemaakt, of indien zowel het Europees Parlement als de Raad voor
het verstrijken van die termijn de Commissie hebben meegedeeld dat zij daartegen geen
bezwaar zullen maken. Die termijn wordt op initiatief van het Europees Parlement of de
Raad met twee maanden verlengd.
Artikel 29
Evaluatie

Op uiterlijk … [PB: voeg de datum in = 7 jaar na de datum van inwerkingtreding van deze
richtlijn] dient de Commissie bij het Europees Parlement en de Raad een verslag in over de
uitvoering van deze richtlijn. In het verslag wordt nagegaan in hoeverre de doelstellingen van
deze richtlijn effectief zijn verwezenlijkt en worden de volgende punten beoordeeld:
a)

of de in artikel 2, lid 1, vastgestelde drempelwaarden voor het aantal werknemers en de
netto-omzet moeten worden verlaagd;

b)

of de lijst van sectoren in artikel 2, lid 1, punt b), moet worden gewijzigd, onder meer
om deze in overeenstemming te brengen met de richtsnoeren van de Organisatie voor
Economische Samenwerking en Ontwikkeling;

c)

of de bijlage moet worden gewijzigd, mede in het licht van internationale
ontwikkelingen;

d)

of de artikelen 4 tot en met 14 moeten worden uitgebreid tot negatieve effecten voor het
klimaat.
Artikel 30
Omzetting

1.

NL

De lidstaten stellen uiterlijk op … [door PB in te voegen: twee jaar na de
inwerkingtreding van deze richtlijn] de nodige wettelijke en bestuursrechtelijke

77

NL

bepalingen vast en maken deze bekend om aan deze richtlijn te voldoen. Zij delen de
Commissie de tekst van die bepalingen onmiddellijk mee.
Zij passen die bepalingen op de volgende wijze toe:
a)

van… [door PB in te voegen: twee jaar na de inwerkingtreding van deze richtlijn]
ten aanzien van de ondernemingen als bedoeld in artikel 2, lid 1, punt a), en
artikel 2, lid 2, punt a);

b)

tot… [door PB in te voegen: vier jaar na de inwerkingtreding van deze richtlijn]
ten aanzien van de ondernemingen als bedoeld in artikel 2, lid 1, punt b), en
artikel 2, lid 2, punt b);

Wanneer de lidstaten die bepalingen vaststellen, wordt in die bepalingen zelf of bij de
officiële bekendmaking daarvan naar deze richtlijn verwezen. De regels voor die
verwijzing worden vastgesteld door de lidstaten.
2.

De lidstaten delen de Commissie de tekst van de belangrijkste bepalingen van intern
recht mee die zij op het onder deze richtlijn vallende gebied vaststellen.
Artikel 31
Inwerkingtreding

Deze richtlijn treedt in werking op de twintigste dag na die van de bekendmaking ervan in het
Publicatieblad van de Europese Unie.
Artikel 32
Adressaten
Deze richtlijn is gericht tot de lidstaten.
Gedaan te Brussel,

Voor het Europees Parlement
De Voorzitter

NL

Voor de Raad
De Voorzitter

78

NL