Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 735

Mensenrechten in het buitenlands beleid

Nr. 4

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 2 mei 2011
Graag informeer ik u met deze brief, mede namens de minister voor
Immigratie en Asiel, over het standpunt van het kabinet ten aanzien van
de motie van het lid El Fassed (Groen Links) mede ondertekend door de
leden Pechtold (D66), Voordewind (CU), Van Bommel (SP), Timmermans
(PvdA) en Thieme (PvdD) (kamerstuk 32 500 V, nr. 100).
De motie El Fassed verzoekt de regering aan te sluiten bij het «Shelter City
Initiative» en bijbehorende procedures voor noodvisa in te voeren. Deze
motie is tijdens de begrotingsbehandeling van het Ministerie van
Buitenlandse Zaken d.d. 15 december jl. aangehouden onder voorbehoud
van nadere consultaties met de Minister voor Immigratie & Asiel.
1. Ter inleiding
De regering onderschrijft de strekking van de motie om een vooraanstaande speler te blijven op het gebied van mensenrechten, en het werk
van mensenrechtenverdedigers wereldwijd te ondersteunen.
Mensenrechtenverdedigers hebben een prominente rol in het beleid van
de Nederlandse regering, zoals wederom onderstreept in de actualisering
van de mensenrechtenstrategie die uw Kamer op 5 april jl. is toegegaan.
De regering wil hen helpen hun idealen te realiseren van een vrije,
rechtvaardige en democratische samenleving. Omdat de bescherming van
mensenrechten een samenspel vereist van veel spelers op verschillende
niveau’s, zal Nederland gezamenlijk optrekken met andere actoren om
ervoor te zorgen dat mensenrechtenverdedigers de juiste ondersteuning
krijgen.
Zoals ik heb aangegeven tijdens de Begrotingsbehandeling Buitenlandse
Zaken van 15 december 2010, zal de Tweede Kamer voor de zomer een
nationaal actieplan voor mensenrechtenverdedigers ontvangen.

kst-32735-4
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 735, nr. 4

1

2. Praktijk voor opvang van mensenrechtenverdedigers in nood
De moed die mensenrechtenverdedigers tonen om op te komen tegen
onrecht en onderdrukking dient gesteund te worden. Nederland zal zowel
in politieke zin, door het lot van mensenrechtenverdedigers te bepleiten
bij autoriteiten in die landen waar sprake is van ernstige mensenrechtenschendingen, als in praktische zin ondersteuning blijven bieden.
Nederland financiert uit het mensenrechtenfonds projecten die gericht zijn
op de ondersteuning van mensenrechtenverdedigers en die bijdragen aan
het verbeteren van hun werk- en leefomgeving. Recentelijk is financiering
verstrekt aan organisaties als de Fédération Internationale des Droits de
l’hommes (FIDH), International Service for Human Rights (ISHR) en het
East and Horn of Africa Human Rights Defenders Project (EHAHRD). Deze
ondersteuning draagt bij aan het versterken van nationale, regionale en
internationale mechanismen voor mensenrechtenverdedigers.
Ondanks deze inspanningen blijkt het in de praktijk niet altijd mogelijk om
gerichte ondersteuning te bieden in de eigen omgeving. Een mensenrechtenverdediger in acute nood heeft vaak een andere vorm van ondersteuning nodig, zoals tijdelijke opvang en bescherming in een aangrenzende regio. Indien deze optie ook niet mogelijk is, zal incidenteel
uitgeweken moeten worden naar bijvoorbeeld de landen van de Europese
Unie. Uitgangspunt voor een tijdelijk verblijf van een mensenrechtenverdediger in landen van de Europese Unie, inclusief Nederland, blijft echter
zelfstandige terugkeer naar eigen land.
Nederland verwelkomt in dit kader initiatieven als Shelter City. Dit
initiatief, dat in EU-kader tot stand is gekomen onder het Tsjechisch
Voorzitterschap in 2009, dient te leiden tot meer systematische, snelle
interventies die erop gericht zijn om mensenrechtenverdedigers in nood
tijdelijk uit hun eigen omgeving te halen en hen onderdak te bieden in een
netwerk van daarvoor geschikte steden of regio’s, de zgn «Shelter Cities».
In nauwe afstemming met maatschappelijke organisaties (en hun lokale
partners) en ook gemeentes, wordt gekeken naar de mogelijkheden voor
het verlenen van tijdelijk onderdak aan mensenrechtenverdedigers. De
Rijksoverheid heeft hierin slechts een faciliterende functie, namelijk het
sneller afgeven van een visum voor kort verblijf.
Een aantal landen in de Europese Unie, met name Ierland, Spanje,
Tsjechië en Duitsland, heeft op dit terrein goede ervaringen opgedaan.
Deze goede ervaringen baseren zich grotendeels op een verbeterde
samenwerking tussen maatschappelijke organisaties, gemeentes en de
Rijksoverheid.
3. Uitvoering van de motie
De Nederlandse regering ziet de motie als steun voor uitvoering van
staand beleid. Het fenomeen «Shelter City» en het versneld afgeven van
een visum is in de visie van de Nederlandse regering geen novum. In
Nederland bestaat reeds een aantal particuliere initiatieven voor verlening
van tijdelijk onderdak aan mensenrechtenverdedigers uit diverse landen.
Daarnaast heeft de regering in enkele gevallen ook versneld visa
afgegeven aan mensenrechtenverdedigers in een acute noodsituatie, die
vervolgens na een korte periode van verblijf zijn teruggekeerd.
Wat het Shelter City-initiatief in positieve zin onderscheidt is enerzijds het
genereren van politieke aandacht voor de situatie van mensenrechtenverdedigers, anderzijds te komen tot meer structurele en systematische
werkafspraken tussen alle betrokken actoren om ervoor te zorgen dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 735, nr. 4

2

veiligheid van mensenrechtenverdedigers gewaarborgd blijft. Voor een
nog betere bescherming van mensenrechtenverdedigers is de regering
dan ook bereid een faciliterende rol te spelen bij een initiatief als Shelter
City. Het initiatief voor de voordracht van een tijdelijk verblijf van een
mensenrechtenverdediger in Nederland ligt evenwel niet in handen van
de regering noch de financiële garantie voor het verblijf evenals het
vinden van onderdak. De Nederlandse regering verwelkomt het innovatief
gedachtegoed bij maatschappelijke organisaties, bedrijven en gemeentes
om ervoor te zorgen dat mogelijkheden als tijdelijke opvang in een land
als Nederland breed gedragen worden.
De faciliterende rol die de regering zal spelen past in de huidige regelgeving voor het verlenen van visa voor een kort verblijf. Ambassades en
partners zullen daarnaast nader worden geinformeerd over het Nederlandse beleid ten aanzien van mensenrechtenverdedigers en het Shelter
City-initiatief. Ook zal op korte termijn een bijeenkomst worden georganiseerd met de belangrijkste actoren uit het maatschappelijk middenveld
om hen te informeren over deze brief en zo mogelijk afspraken te maken.
Deze afspraken zouden bijvoorbeeld kunnen leiden tot het aanstellen van
één organisatie in Nederland als aanspreekpunt (focal-point) voor het
Shelter City-initiatief en het verbeteren van de samenwerking en
werkpraktijk op landenniveau. Deze organisatie kan individuen ondersteunen bij het aanvragen van een visum voor een kort verblijf. Het
verzoek om een versnelde afgifte van een visum moet in het bijzonder
worden onderbouwd door aan te tonen dat hij/zij een mensenrechtenverdediger is. Bovendien is een zorgvuldige onderbouwing nodig waaruit
blijkt dat het gaat om een acute noodsituatie en waarom het verblijf van
tijdelijke aard zal zijn en aangenomen kan worden dat betrokkene
terugkeert. In samenspraak met betrokken maatschappelijke actoren kan
verder onderzocht worden wat de mogelijkheden zijn voor opvangmogelijkheden van mensenrechtenverdedigers in nood, en welke Nederlandse
steden of gemeentes aan het initiatief mee zouden willen werken.
Daarnaast vraagt Nederland aandacht van EU-partners voor het Shelter
City-initiatief. Nederland zal de Europese Dienst voor Extern Optreden
herinneren aan een eerdere oproep die het heeft gedaan voor het
organiseren van een conferentie op Europees niveau waar gesproken kan
worden over «best practices». Deze conferentie zou moeten leiden tot een
meer gecoördineerde uitvoering van het Shelter City-initiatief waarbij
gemeentes, maatschappelijke organisaties en het bedrijfsleven
gezamenlijk optrekken om mensenrechtenverdedigers onderdak te bieden
in een netwerk van daarvoor geschikte Europese steden.
De minister van Buitenlandse Zaken,
U. Rosenthal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 735, nr. 4

3