Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1772
Vragen van het lid Van Kent (SP) aan de Minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid over stijgende instroom arbeidsongeschiktheidsuitkering
(ingezonden 3 januari 2020).
Antwoord van Minister Koolmees (Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
(ontvangen 18 februari 2020). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2019–2020, nr. 1524.
Vraag 1 en 2
Heeft u kennisgenomen van het UWV Kennisverslag 2019-3, waarin het
volgende citaat is opgenomen:
«Na het afschaffen van de vervroegde uittredingsregelingen werken alle
mensen langer door, dus ook mensen met een gezondheidsrisico (waardoor
het healthy-workereffect verdwijnt).»? In hoeverre was er bij het afschaffen
van deze regelingen al rekening gehouden met het healthy-workereffect?
Kunt u cijfers leveren die daaraan ten grondslag liggen?1 2
Deelt u de mening dat de mededeling in het UWV Kennisverslag 2019–3:
«Wat uiteindelijk de gevolgen zijn van het verhogen van de pensioenleeftijd
voor de WIA valt nog niet te zeggen.» een verontrustende mededeling is?3
Kunt u de gevolgen tot nu toe, vooruitlopend op de uiteindelijke gevolgen,
wel geven? Zo ja, wanneer kunnen we die ontvangen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 1 en 2
Ik heb kennisgenomen van het UWV Kennisverslag 2019–3.
De afgelopen jaren is de participatie van ouderen op de arbeidsmarkt
spectaculair gestegen, waarbij het vooral in de categorie 60–65 jaar hard is
gegaan. Dit is een positieve ontwikkeling, waarbij beleid waarschijnlijk een rol
heeft gespeeld, zoals het afschaffen van de VUT- en prepensioenregelingen,
het verkorten van de duur van de WW en de verhoging van de AOW-leeftijd.
Maar ook de stijging van de opleidingsniveaus en de (gezonde) levensverwachting dragen er aan bij dat mensen langer participeren op de arbeidsmarkt. We werken steeds langer door en deze hogere arbeidsparticipatie op
1

Trouw, 2 januari 2020 (https://www.trouw.nl/economie/instroom-voor-dearbeidsongeschiktheids-uitkering-blijft-maar-toenemen~b3d91f5b/)
UWV, 16 april 2019 (https://www.uwv.nl/overuwv/pers/nieuwsberichten/2019/instroom-in-wwneemt-af-steeds-grotere-instroom-in-wia.aspx)
3
UWV, Kennisverslag 2019-3 (https://www.uwv.nl/overuwv/Images/ukv-2019-3volumeontwikkelingen-2019-I.pdf)
2

ah-tk-20192020-1772
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

hogere leeftijd is vanzelfsprekend ook terug te zien in het gebruik van de
werknemersregelingen, waaronder de WIA. Deze stijging van de arbeidsparticipatie is groter geweest dan van tevoren gedacht, waardoor ook de stijging
van de WIA-instroom groter is dan van tevoren verwacht.
Het grootste deel van de werknemers gaat met pensioen vanuit werk, maar
voor een deel van de mensen geldt dat niet. Wel is de instroomkans van
ouderen de afgelopen jaren toegenomen. Hierbij speelt volgens onderzoek
van UWV het zogenoemde «healthy worker» effect een rol. Dit houdt in dat
voorheen het vooral de gezonde werknemers waren die langer doorwerkten
en dat de wat ongezondere werknemers vaker eerder stopten met werken
(bijvoorbeeld met VUT of prepensioen gingen) en niet in de WIA terecht
kwamen. Hierdoor zag je in het verleden een piek van de WIA-instroomkans
op 61-jarige leeftijd, terwijl die van latere leeftijden juist beduidend lager was.
Doordat mensen langer doorwerken en de generieke mogelijkheden tot
vervroegd uittreden niet meer bestaan, neemt het beroep op arbeidsongeschiktheidsuitkeringen op latere leeftijden toe. Gezien de wetsgeschiedenis
rond afschaffen van VUT- en prepensioenregelingen lijken de maatregelen
vooral gericht op het verhogen van de arbeidsparticipatie onder ouderen, om
zodoende werknemers langer voor de arbeidsmarkt te behouden en de AOW
beter houdbaar te maken. Extra participatie door ouderen heeft logischerwijs
ook doorwerking in de arbeidsongeschiktheidsregelingen. Uit de wetsgeschiedenis blijkt niet dat er werd uitgegaan dat op dat moment vooral gezondere
mensen langer participeerden. Vermoedelijk is dus niet expliciet rekening
gehouden met dergelijke selectie-effecten toen de generieke mogelijkheden
om eerder te stoppen met werken vervielen. Overigens is uit onderzoek4 niet
gebleken dat de AOW-leeftijdsverhoging negatief effect heeft op de ervaren
gezondheid van 64- en 65-jarigen.
De mate waarin de toegenomen instroom is toe te rekenen aan de AOWleeftijdsverhoging is zeer complex en op dit moment zijn pas enkele jaren aan
realisatiecijfers beschikbaar. Het is van belang om deze ontwikkelingen de
komende jaren goed te blijven volgen. Naar aanleiding van de motie
Brenk/van Dijk5 zal ik onderzoeken of er nog nadere analyses mogelijk zijn om
de stijging van de WIA-instroom te verklaren.
Vraag 3
Wat zijn de financiële gevolgen voor werknemers wanneer de situatie van
voor de wijzigingen (2016) vergeleken wordt met die van daarna? Kunt u een
aantal voorbeelden noemen?
Antwoord 3
Wat de financiële gevolgen voor werknemers zijn hangt af van de individuele
situatie van de werknemer.
Met het vervallen van de mogelijkheden om vervroegd uit te treden moeten
werknemers – die anders mogelijk gebruik hadden gemaakt van een
dergelijke regeling – langer doorwerken. Als zij langer doorwerken dan
wanneer zij gebruik zouden maken van een regeling voor vervroegde
uittreding, zullen zij over het algemeen een hoger inkomen hebben. Wanneer
zij vanuit dit werk arbeidsongeschikt raken kunnen ze na een loondoorbetalingsperiode van twee jaar ziekte in aanmerking komen voor een WIAuitkering. In dat geval is in het algemeen niet vast te stellen of een werknemer financieel nadeel heeft gehad van het vervallen van de mogelijkheden tot
vervroegd uittreden. Dit is afhankelijk van de specifieke regeling voor
vervroegde uittreding, het inkomen dat eerst verdiend werd, het percentage
arbeidsongeschiktheid en een aantal andere parameters.
Door de verhoging van de AOW-leeftijd moeten werknemers langer doorwerken tot de pensioengerechtigde leeftijd. Het overgrote deel van de werknemers is ook in staat om werkend de pensioengerechtigde leeftijd te halen.
Voor werknemers die arbeidsongeschikt raken of arbeidsongeschikt zijn
geraakt loopt de WIA-uitkering langer door. Op voorhand is het niet vast te
stellen of de WIA-uitkering hoger of lager is dan de AOW-uitkering en
eventueel aanvullend pensioen.

4
5

SEO-rapport nr. 2019–69, Effect verhoging AOW-leeftijd, september 2019
Kamerstuk 29 544, nr. 974

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

Vraag 4
Wanneer blijkt dat de relatie tussen langer doorwerken (met een verhoogd
gezondheidsrisico ten gevolge) en het stopzetten van vervroegde uittredingsregelingen duidelijk aantoonbaar is, bent u bereid om die vervroegde
uittredingsregelingen te herzien (graag een toelichting)?
Antwoord 4
In Nederland worden mensen gemiddeld steeds ouder en loopbanen duren
langer. Dit heeft grote gevolgen voor de arbeidsmarkt en de betaalbaarheid
van de AOW. Het is van belang dat mensen in goede gezondheid kunnen
doorwerken tot hun pensioen; werknemer en werkgever zijn gezamenlijk
verantwoordelijk om hier tijdig bij stil te staan en de stappen te nemen die
nodig zijn om dat mogelijk te maken. Dit betekent allereerst investeren in
duurzame inzetbaarheid. Maar zij kunnen ook middelen reserveren voor
eerder geheel of gedeeltelijk uittreden, als zij dat willen. Sociale partners
kunnen hierover maatwerkafspraken maken die passen bij de behoeften en
mogelijkheden binnen hun sector. De afspraken uit het pensioenakkoord
kunnen hierbij ondersteunend zijn. Vanaf 2021 wordt gedurende vijf jaar de
eindheffing op vervroegd uittreden versoepeld. Daarnaast zijn middelen
beschikbaar voor duurzame inzetbaarheid en knelpunten rond vervroegd
uittreden. Ook wordt de koppeling tussen AOW en levensverwachting
aangepast zodat de AOW-leeftijd minder snel oploopt. Ik ben niet voornemens om – in afwijking van de gemaakte afspraken in het Pensioenakkoord –
het beleid ten aanzien van de vervroegde uittredingsregelingen te herzien.
Vraag 5
Kan het nog steeds voortdurende tekort aan keuringsartsen mede een reden
zijn om de vervroegde uittredingsregelingen te herzien (graag een toelichting)?
Antwoord 5
Het tekort aan verzekeringsartsen zie ik niet als een reden om de vervroegde
uittredingsregelingen te herzien. Er zijn en blijven echter inderdaad te weinig
van deze artsen om al het werk aan te kunnen. De komende tijd ga ik daarom
breed het gesprek aan over wat er nodig en mogelijk is om de toekomst van
het sociaal-medisch beoordelen veilig te stellen. Voor de stappen die hierin
worden genomen verwijs ik u naar mijn brief van 19 december 2019 over de
Stand van de uitvoering sociale zekerheid6.

6

Kamerstuk 26 448, nr. 630

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3