Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

31 936

Luchtvaartbeleid

25 883

Arbeidsomstandigheden

Nr. 389

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 april 2017
In mijn brief van 21 november jl. (Kamerstuk 31 936, nr. 364) heb ik uw
Kamer geïnformeerd over een aantal onderwerpen dat betrekking heeft op
de arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden in de luchtvaart. In vervolg
daarop informeer ik u hierbij, mede namens de Minister van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid en de Staatssecretaris van Financiën, over de
uitvoering van de motie Smaling cs. over schijnzelfstandigheid bij
luchtvaartmaatschappijen (Kamerstuk 31 936, nr. 373) en over mijn inzet in
Europa.
Ik hecht eraan dat in de luchtvaartsector sprake is van fatsoenlijke
arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden en dat het overtreden of
ontduiken van wet- en regelgeving actief wordt aangepakt. In het
afgelopen jaar heb ik daarover gesprekken gevoerd met partijen in de
luchtvaartsector en heb ik in Europa een aantal concrete acties in gang
gezet.
De situatie in Nederland, in het bijzonder ten aanzien van schijnzelfstandigheid
Voor luchtvaartmaatschappijen met een basis in Nederland en voor
Nederlands luchtvaartpersoneel, geldt in het algemeen dat op het gebied
van arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden de zaken goed op orde zijn.
Er zijn geen aanwijzingen dat luchtvaartmaatschappijen het betalen van
belastingen of sociale premies ontduiken of dat arbeidsvoorwaarden of
-omstandigheden een negatief effect hebben op de luchtvaartveiligheid in
Nederland. Gesprekken met vakbonden hebben ook geen concrete
aanwijzingen opgeleverd dat de arbeidswetgeving die publiekrechtelijk
wordt gehandhaafd of de belastingwetgeving wordt overtreden. Op dat
laatste punt kom ik zo nog terug. Ook is bij de uitvoering van de motie Van
Helvert (Kamerstuk 31 936, nr. 342) over zogenoemde «pay-to-fly»
constructies niet gebleken dat deze constructies voorkomen bij luchtvaartmaatschappijen met een basis in Nederland.

kst-31936-389
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 936, nr. 389

1

In de eerdergenoemde motie Smaling cs. wordt de regering verzocht om
grondig onderzoek te doen naar schijnzelfstandigheid bij luchtvaartmaatschappijen met een basis in Nederland.
Schijnzelfstandigheid wordt door de Belastingdienst mede beoordeeld
aan de hand van de aangifte inkomstenbelasting van de piloot. Bij de
behandeling van de aangiften wordt onderscheid gemaakt tussen de
aangifte van een in Nederland wonende piloot die voor een in Nederland
gevestigde luchtvaartmaatschappij werkt en de aangifte van een in
Nederland wonende piloot die direct of indirect voor een in het buitenland
gevestigde luchtvaartmaatschappij werkt.
Bij de behandeling van een aangifte inkomstenbelasting van een piloot is
de Belastingdienst oplettend op de aard van de arbeidsverhouding en
beoordeelt of die arbeidsverhouding op juiste wijze is verwerkt in de
aangifte inkomstenbelasting. Op dat punt worden zo nodig juridische
procedures gevoerd door de Belastingdienst en – zoals ook recent1 is
gebeurd – gewonnen.
De aangiften inkomstenbelasting van in Nederland wonende piloten die
voor een in Nederland gevestigde luchtvaartmaatschappij werken worden
behandeld bij de bevoegde inspecteur van de woonplaats van die piloot.
De beoordeling van de kwalificatie van de arbeidsrelatie kan in die
gevallen onder meer plaatsvinden door toezicht bij de werkgever.
De aangiften inkomstenbelasting van belastingplichtigen die in die
aangifte voorkoming van dubbele belasting of vrijstelling premie voor de
volksverzekeringen vragen, zoals het geval kan zijn bij piloten die in
Nederland wonen en voor een in het buitenland gevestigde luchtvaartmaatschappij werken, worden door de Belastingdienst gecentraliseerd
behandeld. De centrale behandeling is zo ingericht omdat de aangifte van
die belastingplichtigen een aantal bijzondere aspecten heeft, waardoor
specialistische kennis nodig is om een dergelijke aangifte te behandelen.
Het gaat daarbij met name om kennis over de belastingverdragen en de
speciale regels die gelden voor mensen die werkzaam zijn in het internationale vervoer. Om voldoende kennisniveau bij de behandelende
medewerker en eenheid van beleid en uitvoering te garanderen is voor
deze aanpak gekozen.
In de media wordt ook vaak gesproken over de situatie dat de piloot en
een in het buitenland gevestigde luchtvaartmaatschappij stellen dat de
piloot via een in het buitenland gevestigde tussen geschoven rechtspersoon als zelfstandig ondernemer voor die luchtvaartmaatschappij
werkt. In dat geval zal de piloot op grond van de belastingverdragen
(mede) claimen dat het heffingsrecht is toegewezen aan een ander land en
in zijn aangifte inkomstenbelasting verzoeken (een deel van) het inkomen
vrij te stellen op grond van voorkoming van dubbele belasting. Dat
verzoek wordt door de Belastingdienst afgewezen indien het heffingsrecht
in het verdrag is toegewezen aan Nederland (zoals bijvoorbeeld in het
verdrag tussen Nederland en Ierland). De Belastingdienst stelt ook in dat
geval dat in relatie tot het desbetreffende land aan Nederland het recht
toe komt over het inkomen belasting te heffen. De aangiften van piloten
die werken via een tussen geschoven rechtspersoon zijn concreet in beeld
bij de Belastingdienst.
Indien die piloten in het buitenland wonen, heeft Nederland geen
heffingsbelang meer. De Belastingdienst zal bij twijfel wel een
woonplaatsonderzoek doen.

1

Rechtbank Gelderland, van 17 januari 2017: ECLI:NL:RBGEL:2017:224.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 936, nr. 389

2

Met de langs deze lijnen ingerichte behandeling van aangiften heeft de
Belastingdienst een goed beeld van de wijze waarop de verschillende
arbeidsrelaties tussen in Nederland woonachtige piloten en in het
buitenland gevestigde luchtvaartmaatschappijen is vormgegeven.
Daardoor is het risico op schijnzelfstandigheid onder piloten beperkt. In
dit licht is een nader onderzoek bij alle luchtvaartmaatschappijen met een
basis in Nederland naar de mening van het kabinet dan ook niet nodig.
Mijn inzet in Europa
Luchtvaartmaatschappijen met een basis in Nederland overtreden de
arbeidswetgeving niet en in Nederland belastingplichtige piloten worden
adequaat gecontroleerd op schijnzelfstandigheid. Tegelijkertijd zijn er
hardnekkige geruchten dat enkele luchtvaartmaatschappijen die elders in
Europa zijn gevestigd, en waarvan sommige ook van en naar Nederland
vliegen, de randen van het arbeidsrecht opzoeken of overschrijden. Uit
oogpunt van een eerlijk speelveld en fatsoenlijke arbeidsvoorwaarden
vind ik dat niet wenselijk. Ik span me er daarom op Europees niveau voor
in om onduidelijkheid in regelgeving aan te pakken, om ongewenste
situaties boven tafel te krijgen en om afspraken te maken om zulke
situaties tegen te gaan.
Zo hecht ik er aan dat een werknemer in de luchtvaartsector de sociale
bescherming krijgt van het land waar hij zijn werkzaamheden gewoonlijk
verricht. Om die reden heeft de Nederlandse Staat zich gevoegd in
rechtszaken bij het Europese Hof van Justitie die ex-werknemers in België
hebben aangespannen tegen Ryanair en Crewlink. Deze zaken zijn van
belang omdat ze indirect gaan over de vraag welk recht van toepassing is
op een arbeidsverhouding en of alle Europese luchtvaartmaatschappijen
zich daar aan houden.
Daarnaast heb ik het Europese agentschap voor de veiligheid van de
luchtvaart (EASA) gevraagd het onderzoek dat de London School of
Economics heeft uitgevoerd naar de beleving van de veiligheidscultuur
door piloten (waarin ook een relatie wordt gelegd tussen die beleving en
het soort arbeidscontact) te betrekken bij de evaluatie van de nieuwe
regels betreffende de arbeids- en rusttijden van vliegend personeel. Het
Nederlandse Lucht- en Ruimtevaartcentrum (NLR) werkt aan deze
evaluatie in opdracht van EASA en mijn ministerie is hier ook bij
betrokken. Ook participeert Nederland in de EASA-werkgroep die de
ontwikkelingen op het gebied van arbeidsconstructies in relatie tot de
veiligheid nauwlettend volgt.
Verder vindt regulier overleg plaats met de Europese Commissie en
andere lidstaten over de ontwikkelingen op het gebied van arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden voor vliegend personeel. In vervolg daarop
en in aansluiting op de European Aviation Strategy wil ik dit thema actief
agenderen op de Europese Transportraad in juni van dit jaar. Mijn inzet is
om met mijn Europese collega’s en de Europese Commissie afspraken te
maken over het boven tafel krijgen en aanpakken van misstanden, zodat
een eerlijk speelveld en fatsoenlijke arbeidsvoorwaarden in de luchtvaartsector worden gewaarborgd.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,
S.A.M. Dijksma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 936, nr. 389

3