Bijlage 2 – Plan van Aanpak elektrisch vervoer: ‘Elektrisch Rijden in de Versnelling’

Elektrisch Rijden in de versnelling
Plan van Aanpak 2011-2015

1

1. Elektrisch rijden naar een nieuwe fase
1.1 Waarom werken aan elektrisch rijden?
Nederland heeft verschillende redenen om te blijven werken aan elektrificatie van het vervoer.
Het draagt bij aan de versterking van de economische positie van Nederland
•
De opschaling van elektrisch vervoer geeft Nederland een interessante kans om als
proeftuin voor innovaties een sterke concurrentiepositie in te nemen. Nederland, met haar
korte afstanden, vlakke land en dichtbevolkte Randstad, is daarvoor heel geschikt.
•
Elektrisch rijden kan een belangrijke impuls vormen voor economie en werkgelegenheid in
de toeleverende industrie, de ontwikkeling van batterijen, de dienstverlening en ICT en de
daaraan gelieerde kennisinstituten in Nederland. Omringende landen zijn ook hard bezig
met grootscheepse innovatie op dit terrein. Deze ambitie vraagt snel en doortastend
optreden van overheid en bedrijfsleven.
Het draagt bij aan de energievoorzieningszekerheid van Nederland
•
Elektrische auto’s bevorderen een transitie van fossiele brandstoffen naar (duurzame)
elektriciteit. Het wegvervoer in Nederland is momenteel goed voor 32% van de nationale
oliebehoefte. Elektrificatie van het wegvervoer ontkoppelt het van specifieke aardolie
gerelateerde energiedragers zoals benzine en diesel. De transitie in de automotive sector
zal de energiebehoefte op termijn veranderen.
•
Een elektromotor is beduidend efficiënter dan een verbrandingsmotor.
•
Op de lange termijn kunnen elektriciteitsbedrijven efficiënter omgaan met hun energie door
de toenemende elektriciteitsvraag voor het opladen van autobatterijen in de nacht.
•
De batterijen in al die auto’s kunnen op de lange termijn ook een opslagsysteem vormen
voor de elektriciteitsbedrijven. Vooral bij windenergie treden er pieken en dalen op in de
productie door wisselende windomstandigheden. Die batterijen vormen dan een buffer om
de duurzaam opgewekte elektriciteit tijdelijk op te slaan.
Het draagt bij aan de klimaatdoelen door reductie van CO2 en verbetert de leefbaarheid
in steden door de afname van luchtvervuiling (NOx en fijn stof)
•
Elektrische auto’s hebben over de hele keten - van productie tot gebruik gemeten - een
duidelijk lagere CO2-uitstoot. Hoeveel minder hangt onder andere af van de techniek van
de auto (hybride of all-electric) en de samenstelling van de elektriciteitsproductie.
•
De productie van elektriciteit valt onder het Europese CO2-handelssysteem ETS. Dat
garandeert dat de totale CO2-uitstoot van de elektriciteitsbedrijven (en de grote industrie)
niet toeneemt, ook niet als er meer elektriciteit wordt geleverd voor elektrische auto’s.
•
Elektrische voertuigen hebben geen of zeer weinig uitlaatgassen en dragen daardoor bij
aan een betere luchtkwaliteit. Gerichte inzet van elektrische voertuigen kan op korte
termijn bijdragen aan het oplossen van hotspots. Het is voor Nederland van wezenlijk
economisch belang de overschrijding van luchtkwaliteitsnormen ook tegen te gaan met
bronmaatregelen als de elektrische auto.
Vanwege de bijdrage aan de versterking van de economische positie en de verbetering van de
energievoorzieningszekerheid, past dit plan van aanpak goed bij het vigerende regeerakkoord.
Wil elektrisch vervoer daadwerkelijk van betekenis kunnen zijn, is grootschalige inzet nodig. In
2020 zou het reeds kunnen gaan om ca 200.000 elektrische auto’s, in 2025 om een volwassen
markt van ca 1 miljoen auto´s. In dit plan van aanpak wordt dit aantal als stip aan de horizon
vastgehouden, en dit plan borduurt daarmee voort op het eerder aan de Tweede Kamer
toegezonden Plan van aanpak elektrisch rijden (KST2008-2009, 31305, nr. 145) in de zin dat het
de ambities en scenario´s tot 2020 vasthoudt en als kader neemt.
In dit plan van aanpak beperken we ons niet alleen tot de elektrische personenauto. Om de
elektrificatie van transportmiddelen optimaal te bevorderen, richten we ons ook op elektrische
vuilniswagens, bussen, scooters en zo mogelijk pleziervaartuigen. Het stimuleren van elektrische
scooters, bijvoorbeeld, is van belang voor de verbetering van luchtkwaliteit en leefkwaliteit in de
steden. Daarnaast bevorderen de elektrische scooter en ook de elektrische fiets de kennismaking
met elektrische mobiliteit.
1.2 Terugblik
De Rijksoverheid heeft zich de afgelopen jaren actief ingezet op het stimuleren van elektrisch
vervoer, langs twee hoofdlijnen. Ten eerste door het instellen van het Formule E-team. Onder
leiding van Z.H. Prins Maurits van Oranje hebben de stakeholders de marktontwikkelingen

2

aangejaagd en zijn belangrijke belemmeringen weggenomen. Ten tweede zijn er rijksmaatregelen
uitgevoerd langs de volgende lijnen: praktijkproeven en demonstratieprojecten; stimuleren van
(laad- en energie)infrastructuur; onderzoek, ontwikkeling en productie van elektrische voertuigen
en/of onderdelen; consortium- en coalitievorming; flankerend beleid.
Er zijn nu in Nederland meer dan 700 elektrische auto´s en een vergelijkbaar aantal publieke en
private laadpunten. Tot eind 2011 komen er naar verwachting 1000 publieke laadpunten bij en
worden er ongeveer 3.000 elektrische auto’s in Nederland geleverd. Er komen 8 tot 12 nieuwe
modellen elektrische voertuigen op de markt. Alle grote merken werken nu aan elektrische auto´s.
De activiteiten van het Formule E- team en de rijksmaatregelen hebben geleid tot:
•
Een succesvolle tender voor de Proeftuin hybride en elektrisch rijden (9 projecten);
•
Succesvolle stimulering van onderzoek en ontwikkeling door High Tech Automotive
Systems (HTAS) tender, 15 projecten;
•
De oprichting NEN-normcommissie elektrisch vervoer (Nederlands Technische Afspraakstandaard stekker);
•
Universele toegang tot oplaadvoorzieningen in de realisatiefase;
•
Een rijksvisie en roadmap voor ontwikkeling marktmodel laaddienstverlening;
•
Afgerond verkennend onderzoek naar veiligheidsaspecten door RDW, TNO en KEMA;
•
Aanpassing in de Regeling Voertuigen waardoor voertuigen die voor een nationale kleine
serie goedkeuring of individuele goedkeuring (inclusief wijziging constructie na
kentekening) bij de RDW worden aangeboden, moeten voldoen aan strengere
toelatingseisen;
•
Verbreding van de regeling MIA-VAMIL tot elektrische (personen)auto’s met een CO2uitstoot lager dan 50 gram per kilometer;
•
Het van start gaan van een batterijtestcentrum in Helmond met internationale partners;
•
Ontwikkeling van een kennis- en innovatieagenda voor Nederland door D-Incert;
•
Vrijstelling van BPM en MRB. Fiscale bijtelling voor nul-emissie auto’s verlaagd tot 0% tot
en met 2014;
•
Versterkte internationale samenwerking in onderzoek en ontwikkeling Europees beleid;
grensoverschrijdende proeftuin met Noordrijn-Westfalen.
Er is de afgelopen 2 jaar een goede stap in de richting van de introductie van elektrisch vervoer
gezet, maar we zijn er nog niet. Er bestaan nog belemmeringen m.b.t. ondermeer :
a. de ontwikkeling van de laadinfrastructuur, het ontbreken van een marktmodel en een
business case voor publieke laadpunten en innovatieve laadvormen;
b. de beschikbaarheid van voertuigen, in het bijzonder voor specifieke doelgroepen;
c. de actieradius van een elektrisch voertuig is nog beperkt;
d. de prijs van een elektrisch voertuig is nog te hoog1.
De markt voor elektrisch rijden bevindt zich zeker tot 2015 nog in een prille en kwetsbare positie.
Door een slimme samenwerking tussen marktpartijen, kennisinstellingen en overheid kan elektrisch
vervoer een steviger plaats in de markt innemen. Vanaf 2015 kan worden bezien of de
commerciële grootschalige toepassing van elektrisch rijden ‘in de markt’ tot stand komt en of en
wanneer de bemoeienis van de overheid geleidelijk kan worden afgebouwd.
1.3 Positie van Nederland t.o.v. andere landen
De afgelopen jaren heeft zich
een internationale beleidsconcurrentie ontwikkeld. In een
onderzoek2 gepubliceerd in april 2010 is de positie bepaald van Nederland op het gebied van
elektrisch rijden ten opzichte van 17 andere landen. In die benchmark lijkt Nederland een
aantrekkelijke proeftuin voor elektrisch rijden vanwege de relatief hoge overheidsactiviteit, relatief
hoge intrinsieke motivatie en actieve energiebedrijven, netbeheerders en toeleveranciers. Maar
vooral in de landen waar de intrinsieke motivatie voor elektrisch rijden mede wordt bepaald door
de auto-industrie zijn na vorig jaar grote investeringen aangekondigd voor elektrisch rijden. Zo
heeft de Duitse overheid
zeer recent 1 miljard euro extra investeringen in elektrische
aandrijvingen aangekondigd, bovenop het eerdere beleidspakket (mei 2011). Ook China, Frankrijk,
VS en Spanje investeren zeer grote bedragen in elektrisch rijden. Onder de vlag van het Formule

1

Zie de website van het Platform Elektrische Mobiliteit van de Rai-vereniging voor berekeningen van de Total
Cost of Ownership. Uit TCO-berekeningen over 20.000 kilometer per jaar blijkt dat elektrische (personen)auto’s
nog niet concurrerend zijn. Pas bij veel hogere kilometrages komt een concurrerende TCO in zicht.
2
Squarewise mei 2010, Elektrisch rijden Internationaal de stand van zaken.

3

E-team heeft Nederland zich sterker heeft gepositioneerd als aantrekkelijk land voor elektrisch
rijden. Vanwege deze gezamenlijke inspanningen is het gelukt om elektrische voertuigen naar
Nederland te krijgen. De Nederlandse belastingvoordelen voor de aanschaf van elektrische
voertuigen zijn gunstig. Nederland heeft in tegenstelling tot andere landen geen Launching
Customer regeling. Met het totaalpakket wint Nederland het niet automatisch van andere landen.
Dit speelveld verandert voortdurend en fabrikanten van elektrische voertuigen zullen in de
komende jaren overtuigd moeten blijven van de interessante concurrentiepositie van Nederland,
anders worden de nog steeds schaarse voertuigen eerst aan andere landen geleverd en zal de
doelstelling van een grootschalige internationale proeftuin niet worden gehaald. Gezamenlijke
overheidsactiviteit voor elektrisch rijden, snelle uitrol van infrastructuur en een innovatief
bedrijfsleven ondersteund door kennisinstellingen en de overheid blijft essentieel.
1.4 Innovatieproject elektrisch vervoer
Er is een nieuwe fase aangebroken: de fase van de opschaling van de introductie van de
elektrische auto. Het is gangbaar bij innovatietrajecten en productintroductie om het verloop van
de introductie te zien aan de hand van de zogeheten S-curve. Als we terugredeneren van 2020
naar nu aan de hand van de S-curve, dan constateren we dat we ons nu bevinden in de fase van
marktintroductie van een product dat in principe technisch werkt. Het eerst doel dat moet worden
bereikt is dat van een proeftuin, waar toepasbaarheid op nog relatief beperkte schaal in de markt
wordt getoetst. Die vormt de basis voor toepassing op grote schaal. Het is zaak om nu de
noodzakelijke randvoorwaarden te vervullen om deze doorgroei mogelijk te maken. Dit is een
belangrijke reden voor de overheidsbetrokkenheid in de komende jaren.

De overheid – zowel het rijk als de overige overheden – speelt een belangrijke rol bij het faciliteren
van toepassingen en het wegnemen van belemmeringen in de beginfase van de marktontwikkeling.
Met name op het gebied van marktvorming kan het Rijk faciliterend en kaderstellend een bijdrage
leveren. Dat rechtvaardigt een stevige inzet de komende jaren.
1.5 Doelstellingen en aanpak 2011 - 2015
Als we de ambitie vasthouden van 200.000 elektrische voertuigen in 2020 en verdere doorgroei
naar een volwassen markt in 2025 van 1 miljoen voertuigen, dan betekent dat wij de komende
jaren aan de hand van een proeftuin moeten laten zien dat het systeem elektrisch rijden werkt.
Daarvoor zijn 20.000 elektrische voertuigen nodig. Daarbij hoort natuurlijk dat de
randvoorwaarden op orde zijn, zoals een adequate laadinfrastructuur, een gezond werkende markt
en uiteraard dat de veiligheid in brede zin is geborgd. Deze fase kan leiden tot de volgende
effecten:

4

De verwachte bijdrage van de 200.000 elektrische voertuigen aan de verschillende
publieke belangen is;
•
Een besparing van energie 0,5 PJ .
•
Een reductie van CO2-uitstoot van 0,5 Mton.
•
Een verbetering van met name de binnenstedelijke leefbaarheid
(luchtkwaliteit), doordat er 50 ton NOx en 10 ton fijn stof minder in de
lucht komt .
•
Een verbetering van de leefbaarheid van steden omdat lokaal niets door het
voertuig wordt uitgestoten en er dus geen reden is het voertuig te weren.
•
Een meer onafhankelijke positie van fossiele brandstof: het scheelt 1
miljoen vaten olie; minstens zo belangrijk is: er is een alternatief: het kan
ook elektrisch.
Om optimaal resultaat te krijgen met de beschikbare menskracht en middelen zijn drie
speerpunten gekozen als invulling van de strategie van deze fase.
1) Focusgebieden (uitgewerkt in hoofdstuk 2)
We willen het elektrisch rijden gericht verder helpen; namelijk dáár waar dat het meest kansrijk is.
De baten van elektrisch rijden zijn het grootst waar de bijdrage aan luchtkwaliteit en leefbaarheid
het hoogst is. Dat is dus lokaal, met name in grotere steden. Ook op plekken waar duidelijke
verbindingen te leggen zijn met onderzoek en onderwijs, of economische ontwikkeling, liggen grote
kansen. Het rijk richt zich op dergelijke gebieden en noemt ze focusgebieden. Het idee bij de
concentratie op deze focusgebieden is dat hiermee een sneeuwbaleffect ontstaat.
2) Kansrijke segmenten (uitgewerkt in hoofdstuk 3)
Elektrisch rijden is op dit moment niet voor iedereen even interessant. Er wordt daarom gekozen
voor een gerichte aanpak van kansrijke marktsegmenten waarvoor in de komende jaren een
sluitende business case gemaakt kan worden in termen van Total Cost of Ownership.
3) Bevorderen van verdienpotentieel (uitgewerkt in hoofdstuk 4)
Elektrisch rijden is een wereldwijde ontwikkeling en zal de komende jaren ook substantieel bij
kunnen dragen aan duurzame economische groei. Door een gerichte bevordering van het
Nederlandse bedrijfsleven kunnen we onze concurrentiepositie versterken; dit zal kunnen leiden tot
een impuls voor de werkgelegenheid en een vergroting van de omzet.
Deze drie speerpunten worden ondersteund door een generiek beleidspakket (uitgewerkt in
hoofdstuk 5).

2. Focusgebieden
2.1 Versnelling door concentratie
Voor de periode 2011-2015, de opschalingsfase, is
het van belang dat de kleinschalige initiatieven en
lopende proeftuinen uit de startfase aan elkaar
worden verbonden en verder uitgebreid. Waar reeds
en goede basis is gelegd, vindt door een gerichte
aanpak de verdere uitrol van elektrisch vervoer
plaats. Door bundeling van krachten kunnen
schaalvoordelen worden gerealiseerd. Er ontstaat
kritische massa.
‘Elektrisch rijden in de versnelling’
wil daarom
werken met focusgebieden: op de kaart van
Nederland
aanwijsbare
gebieden
waarin
de
deelnemende partijen, waaronder de rijksoverheid,
samen werken aan een aantal samenhangende
aspecten van elektrisch rijden. Een aantal gebieden
ontwikkelt
zich
reeds
als
focusgebied:
metropoolregio Amsterdam, stadsregio Rotterdam,
Utrecht, Brabant en Friesland.

5

In een aantal andere gebieden zijn interessante experimenten
gaande (Limburg,
Arnhem/Nijmegen, Zeeland). Waar dat nodig is, onderneemt het rijk zelf actie om een focusgebied
tot stand te brengen. Het rijk zorgt in het bijzonder dat er tenminste twee grensoverschrijdende
focusgebieden (Noordrijn-Westfalen, Vlaanderen) tot stand komen. Ieder focusgebied ontwikkelt
een waaier van activiteiten met onderlinge samenhang. De focusgebieden hebben een aantal
gemeenschappelijke kenmerken (in alle gebieden hebben uitrol van laadinfrastructuur en ambitie
op het punt van aantallen voertuigen een prominente plaats, met een actieve lokale overheid en
actieve bedrijven en instanties als essentiële voorwaarden) en een aantal kenmerken die ze uniek
maakt, door focus op specifieke marktsegmenten of andere economische kansen.
Amsterdam Elektrisch
Dit is een project van de gemeente Amsterdam en een aantal partners. Het doel is
elektrisch vervoer een flinke stimulans te geven. In 2010 heeft de gemeente Amsterdam
een subsidieregeling van 3 miljoen euro ingevoerd voor de aanschaf van ruim 260
elektrische voertuigen. Daarmee worden op korte termijn meer stadsritten elektrisch
gereden.
Doelstelling is 10.000 auto’s in 2015, of dat 5% van de stadskilometers elektrisch gereden
worden. Inmiddels is een deel van het werk gerealiseerd en heeft Amsterdam een
koppositie ingenomen als het gaat om infrastructuur en het zichtbaar maken van
elektrisch vervoer. Om de komende periode deze positie te behouden, zal stevig ingezet
worden op het realiseren van een dekkende infrastructuur van oplaadpunten in de stad en
het stimuleren van de aanschaf van elektrische auto’s voor zakelijke veelrijders.
Maatregelen van Amsterdam:
•
De gemeente Amsterdam werkt aan samenwerking met onder andere
autoproducenten om de introductie van nieuwe modellen in Amsterdam plaats te
laten vinden.
•
Er wordt extra geld gereserveerd voor oplaadinfrastructuur in de openbare ruimte,
Ook worden oplaadpunten gerealiseerd in parkeergarages of in bedrijfsgebouwen.
•
In 2010 was een stimuleringsregeling voor de aanschaf van elektrische auto’s
door ondernemers van kracht. In 2011 ligt de focus op zakelijke veelrijders zoals
taxi’s en distributiebedrijven.

Het rijk gaat met elk van de gebieden in gesprek over de waaier van activiteiten. Samen met de
partners wordt geïdentificeerd welke lokale partijen een actieve rol kunnen en moeten spelen,
welke marktsegmenten van belang zijn en wat de potentie van opschaling daarvan is, wat de
noodzakelijke infrastructuur is en op welke wijze die wordt uitgerold, hoe EV zichtbaar gemaakt
kan worden bij kansrijke doelgroepen en hoe het verdienpotentieel in de regio gestimuleerd kan
worden.
Per gebied willen we een concrete afspraak maken, waarin de samenwerkende partijen vastleggen
wat de ambitie is voor 2015 (in elk geval in soorten en aantallen voertuigen en in aantal
laadpunten), wie waarvoor verantwoordelijk is, wat wanneer geleverd wordt, wie welke
inbreng/bijdrage levert (mensen en middelen), en welke ondersteuning door het rijk noodzakelijk
en gewenst is.
Per gebied ontstaat zo dus ook een specifiek pakket van actie en ondersteuning door het rijk. We
willen alle afspraken binnen 12 maanden ondertekend hebben, en de eerste 5 in 2011. Het rijk
heeft de taak om de voortgang te volgen en waar nodig actie te ondernemen om te versnellen en
te richten. Door de activiteiten op het gebied van elektrisch rijden te bundelen in een aantal
focusgebieden in Nederland kunnen de projecten intensiever worden ondersteund. Dit levert een
versnelling van de ontwikkeling van elektrisch rijden in de regio op. De verwachting is dat een
toenemend aantal activiteiten rond elektrisch rijden weer een positief effect heeft op omliggende
gemeenten.
2.2 Activiteiten buiten de focusgebieden
De nadruk op focusgebieden betekent niet dat initiatieven buiten deze gebieden helemaal niet
gefaciliteerd worden. Kennis en ervaring delen is ook buiten de focusgebieden van belang.
Bovendien zullen deze initiatieven naar vermogen ondersteund worden.
Kennisdeling naar de rest van Nederland
Ook buiten de focusgebieden zullen activiteiten op het gebied van elektrisch rijden plaatsvinden.
De focusgebieden kunnen een bijdrage leveren aan de versnelling van activiteiten in de andere
gebieden doordat zij een voorloperrol hebben. Zij maken het pad vrij voor opschaling. De

6

hindernissen die de eerste projecten onderweg tegenkomen, zijn goede lessen voor de projecten
die volgen. De rijksoverheid zal de projecten in de focusgebieden volgen, zodat belemmeringen
geanalyseerd kunnen worden en waar nodig tot acties zullen leiden. Deze ervaringen uit de
focusgebieden worden gebundeld en breed verspreid onder de andere gebieden.
Meetlat
Door duidelijke communicatie worden gemeenten buiten de focusgebieden gestimuleerd om in elk
geval op een aantal punten elektrisch rijden in de gemeente te stimuleren, bijvoorbeeld door het
aanwijzen van een aanspreekpunt voor elektrisch rijden en het faciliteren van bedrijven in de
gemeente. Gemeenten die voldoen aan deze criteria worden door Stichting Natuur en Milieu ‘EV
vriendelijke gemeente’ genoemd. Gemeenten die meer doen worden gescoord op een meetlat. De
beste gemeente (focusgebieden uitgezonderd) wordt in het zonnetje gezet.
Actiepunten
•
Afsluiten en uitvoeren contracten met tenminste 5-10 focusgebieden.
•
Monitoring en kennisdeling van de ervaringen van focusgebieden
•
Kennisdeling naar de rest van Nederland
3. Kansrijke marktsegmenten
De start van de opschalingsfase is ook het moment om elektrisch rijden voor een aantal specifieke
marktsegmenten geschikt te maken. Een marktsegment is kansrijk als er deze jaren een sluitende
business case gemaakt kan worden in termen van Total Cost of Ownership. De kenmerken van de
kansrijke marktsegmenten zijn:
•
De voertuigen maken een groot aantal kilometers (want elektrische voertuigen hebben
hoge vaste kosten en lage variabele kosten);
•
Ze hebben veel vervoersbewegingen binnen een bepaalde straal, in verband met de
actieradius en de laadbehoefte;
•
Ze dragen bij aan lokale milieuvoordelen, met name luchtkwaliteit. Uit onderzoek van TNO
komen indicaties dat vooral het inzetten van zero emissie bussen het verschil kan maken
voor een aantal van de bestaande ‘hot spots’ in het NSL
(Nationaal
Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit).
•
Bewustzijn vanuit Duurzaam Ondernemen.
De kansrijke marktsegmenten zullen te vinden zijn bij:
1. Logistiek & distributie;
2. Zakelijke mobiliteit en woon-werkverkeer;
3. Collectief vervoer: OV, Taxi, Huur en deelauto’s;
4. Bedrijfsvoertuigen, waaronder vuilniswagens;
5. Overheidsvoertuigen.
De kansrijke segmenten worden in deze fase actief gestimuleerd. Elk marktsegment kent zijn eigen
specifieke belemmeringen en vraagt dan ook om specifieke maatregelen. Tegelijkertijd vraagt de
inzet van elektrische voertuigen dat de eigenaren nadenken over nieuwe terugverdienmodellen en
nieuwe ‘business opportunities’. In de startfase van dit project zijn in de proeftuinen de eerste
ervaringen opgedaan met deze marktsegmenten.

7

Logistiek
Cornelissen Transport BV investeert in het
kader van het Cityshopper project in elektrische
distributievoertuigen. De voertuigen worden
ingezet voor de bevoorrading van supermarkten
en daarnaast ingezet voor stadsdistributie. De
diverse goederenstromen richting de stadsregio
Arnhem Nijmegen worden gebundeld bezorgd in
de binnenstad.

Zakelijke Mobiliteit
In het GreenCab Proeftuinproject in Utrecht
willen partners op grote schaal ervaring opdoen
met schoon elektrisch vervoer. In 2011 gaan 40
GreenCab-taxi's
rijden.
Het
grootschalige
intensieve gebruik van de elektrische auto’s
levert kennis over onderhoud, storingsgevoeligheid, batterijmanagement, gevolgen
voor het elektriciteitsnet en logistiek. Dit
Proeftuinproject is uniek in Europa.

Overheid
Rijkswaterstaat wil op korte termijn kennis
vergaren over het opzetten van energie- en
emissieneutraal vervoersysteem. RWS heeft het
programma e-rijden opgezet dat zich richt op
exploitatie van elektrische voertuigen en de
vergunningverlening voor oplaadpalen langs
snelwegen. In een ‘in house’ praktijkproef
onderzoekt RWS de toepasbaarheid en beleving
van elektrische voertuigen. RWS heeft de
ambitie om in 2015 25% van het eigen
wagenpark, waar mogelijk, elektrisch te laten
rijden.

Collectief Vervoer
Proov van Prorail staat voor vernieuwing,
verbinding en versnelling in mobiliteit. Stations
zijn vitale schakels in de groene en
gemakkelijke reis. Stations zijn de knooppunten
waar mens en media bij elkaar komen en
steden aan elkaar verbonden worden. Het
netwerk van ProRail stelt elke mobilist in staat
om dicht bij huis én dicht bij de bestemming
met de trein te reizen. Van en naar het station
staat de mobilist van morgen vrij te kiezen
tussen de elektrische fiets, scooter, auto, bus,
of taxi

De projecten hebben inzicht geleverd in kansen en belemmeringen voor deze segmenten. De
uitdaging is nu om deze goede voorbeelden verder op te schalen. De aanpak in deze fase is dan
ook gericht op het stimuleren van deze marktsegmenten door de kansen inzichtelijk te maken en
de belemmeringen gericht en systematisch weg te nemen.
Net zoals bij de focusgebieden willen we per kansrijk marktsegment samen met de belangrijkste
partijen oncrete afspraken maken, waarin de samenwerkende partijen vastleggen wat de ambitie is
voor 2015 in aantallen voertuigen, welke belemmeringen weggenomen moeten worden wie
waarvoor verantwoordelijk is, wat wanneer geleverd wordt, wie welke inbreng/bijdrage levert
(mensen en middelen), en welke ondersteuning door het rijk noodzakelijk en gewenst is.
Een voorbeeld van deze aanpak is de concessieverlenging in het OV. Een gezamenlijk initiatief van
openbaar vervoer bus bedrijven, fabrikanten van bussen, financiers, (regionale) overheden en
kennisinstellingen streeft naar emissievrij en betaalbaar openbaar busvervoer van goede kwaliteit.
Het streven is om op langere termijn de gehele openbaar vervoer bussenvloot in Nederland van
5000 stuks betaalbaar op zero emissie te krijgen. Er zijn daarvoor drie veranderingen nodig:
•
Een andere energievoorziening in bussen via een efficiënte aandrijflijn van de bus zonder
uitstoot van schadelijke stoffen. Elektrische aandrijving met behulp van batterijen, via
inductie, of met hybride- of brandstofcel bussen is daarbij onderwerp van studie
•
Een andere financieringsopzet van de energiecomponent in de bussenvloot. Om de benodigde
forse investeringen te doen en deze rendabel te doen is een passende omvang van de
investeringen nodig (schaalvoordelen) en een passende afschrijvingtermijn.
•
Er is een andere inrichting van openbaarvervoer concessies nodig dat om een herbezinning
vraagt op de bestaande inrichting van concessies en het systeem van de BDU financiering van
het openbaar vervoer.
Het consortium van gezamenlijke partijen wil samen met de ministeries van I&M en E,L&I een
manifest ondertekenen om in het kader van de Green Deal dit plan gezamenlijk aan te pakken in
een publiek-privaat samenwerkingsverband. Participerende partijen zijn het KNV (Koninklijk
Nederlands Vervoer), mede namens de FMN (de Federatie Mobilieitsbedrijven Nederland); de
bancaire wereld; de fabrikanten van ov-bussen vertegenwoordigd door RAI vereniging; D-incert
(Dutch Innovation Centre for Electric Road Transport) en regionale overheden.
Actiepunten
Samen met de direct betrokken stakeholders tenminste 5 actieprogramma´s afsluiten om de
opschaling in de kansrijke marktsegmenten - distributie, zakelijke markt, collectief vervoer,
bedrijfsvoertuigen en overheid - te realiseren.

8

4. Economische kansen; benutten van het verdienpotentieel van Nederland
Elektrisch vervoer vormt een nieuwe markt met economische kansen voor het Nederlandse
bedrijfsleven. Met de juiste focus en aanpak kan Nederland zich succesvol positioneren binnen
Europa. De afgelopen periode heeft duidelijk gemaakt dat Nederlandse bedrijven en
kennisinstellingen volop innoveren in technologie, producten en oplossingen op de markt te
brengen. De overheid heeft dit ondersteund ondermeer via het innovatieprogramma High Tech
Automotive
Systems
(HTAS-EV).
4.1 Het verdienpotentieel voor de Nederlandse economie
De markt voor elektrisch vervoer en slimme netwerken is tot 2015 onzeker maar kansrijk. Roland
Berger schat de totale marktwaarde van productie van elektrische voertuigen (EV/PHEV) voor
West-Europa op € 30 tot 100 miljard in 2020, uitgaande van 4 à 5 miljoen elektrische voertuigen.
In Europa maar ook daarbuiten wordt door tal van bedrijven en overheden actief ingespeeld op de
economische kansen van elektrisch vervoer. Nederland kan op dat speelveld op basis van de
opgebouwde kennis en competenties, marktkarakteristieken en reeds opgedane ervaringen een
succesvolle speler zijn.
De Nederlandse industrie heeft een goede positie opgebouwd op het gebied van
batterijmanagement, laadmogelijkheden en decentrale elektrische aandrijving. De kennisbasis op
het gebied van snelladers, vermogenselektronica en elektriciteitsnetten is zeer sterk. Daarnaast
heeft Nederland een solide kennispositie in systeemontwerp dat complexe mechanische en
elektrische componenten integreert en waar deze markt sterk behoefte aan heeft.
Nieuwe economische activiteiten en extra werkgelegenheid worden vooral verwacht in de productie
van componenten en (batterij)systemen.34 De marktomvang voor elektrische componenten
bedraagt naar schatting tussen de € 10 en 25 miljard. Het Nederlandse marktaandeel voor de
productie van voertuigen en componenten ligt tussen de 1 % en 3 %, wat volgens Roland Berger
neerkomt op € 0,5 – 3,6 miljard per jaar in 2020. HTAS gaat uit circa € 3,5 miljard omzet in 2020.
De werkgelegenheid groeit naar verwachting met circa 1.500 (directe) arbeidsplaatsen in 2020
voor de productie van componenten, systemen en voertuigen en kan oplopen tot 7.800
arbeidsplaatsen. Door bijvoorbeeld de vestiging van buitenlandse bedrijven en de aanleg en
exploitatie van laadpunten kan het structurele werkgelegenheidseffect oplopen tot zo’n 13.000
arbeidsplaatsen. In deze schattingen van de werkgelegenheid is nog geen rekening gehouden met
een mogelijk verdringingseffect. Dit effect is naar verwachting klein gelet op de groei van de totale
automarkt.
Elektrische voertuigen vergen vooral een nieuw type componenten en systemen en maken
sommige conventionele componenten overbodig. De verwachting is dat vooral nieuwe toetreders in
de automotive markt als toeleverancier kunnen gaan profiteren van de groei van het elektrisch
rijden5. Daarnaast zal ook een deel van de bestaande toeleveranciers profiteren van de groei in dit
nieuwe segment van de omvangrijke automarkt. Nederland heeft een sterk en innovatief
automotive cluster van voornamelijk toeleveranciers dat ruim 80% van de omzet exporteert en
goed is voor zo’n 30.000-40.000 arbeidsplaatsen.
Nederland kent meer dan 200 bedrijven die actief zijn op het gebied van elektrisch vervoer6
waaronder enkele topspelers zoals ACTIA, Mastervolt, Nedap, Philips, Epyon, Alfen, KEMA en
TomTom en tientallen initiatiefrijke MKB-ers. Ook zijn er enkele OEM’s actief in nichemarkten (o.a.
Spijkstaal, Gemco en VDL Bus) en bedrijven die conventionele auto’s ombouwen tot elektrische
auto’s (AGV, Innosys Delft en Electric Cars Europe). Veel van de genoemde bedrijven werken
inmiddels samen met kennisinstellingen als TNO (inclusief Campus in Helmond), de TU’s en diverse
hogescholen.
De vaak kleine Nederlandse spelers zijn alleen kansrijk op het sterk concurrerende internationale
speelveld indien nichemarkten worden bediend of wanneer de bedrijven op andere wijze echt

3

Ecorys (2010), Versterken Duurzame Energiesector
Squarewise (2010); Impact van Elektrisch Rijden op de Nederlandse industrie.
5
Squarewise (2010);
6
Ecorys (2010)
4

9

onderscheidend zijn. Bedrijven kiezen uiteraard zelf op welke markt(niches) zij zich richten. Om de
marktstrategie goed te kunnen bepalen, is het behulpzaam deze niches duidelijk te identificeren.
Het Dutch Innovation Centre for Electric Transport (D-incert) heeft daarom in opdracht van de
overheid voor Nederland een aantal roadmaps ontwikkeld. Deze roadmaps vormen samen de
nationale kennis- en innovatieagenda voor elektrisch rijden in Nederland en bieden inzicht in de
niches die voor elektrisch rijden economische kansen bieden. Als kansrijke niches worden
ondermeer aangemerkt integrale elektrisch mobiliteit, slim laden en elektrisch varen.
In de afgelopen periode is de brede kennis en kunde die aanwezig is binnen de sector op nationaal
niveau bijeengebracht door het Formule E-Team en HTAS. Partijen pleiten veelvuldig voor
samenwerking op een technologisch platform zodat met een showcase de positionering van de
Nederlandse industrie wordt versterkt. Het ontwikkelen van proof of concepts voor essentiële
componentsystemen is voor de Nederlandse automotive industrie een manier om de
innovatiekracht te bundelen en zich te richten op de middellange tot lange termijn 7.
Batterijenonderzoek maakt deel uit van het ADEM-programma (Advanced Dutch Energy Materials
Innovation Lab), een initiatief van de 3 TU's en ECN. Tot nu toe heeft het programma niet
kunnen voldoen aan de randvoorwaarde om bovenop de €30 mln bijdrage vanuit EL&I, 10%
private bijdrage (€3 mln) te leggen. Zodra dat rond is, kan ADEM verder gaan.
Naast industriële kansen biedt Nederland ook mogelijkheden als ideale testomgeving voor
elektrische mobiliteit. Voorbereidingen zijn getroffen voor testcentra voor elektrisch vervoer, die
sterk afwijken van testcentra voor conventionele voertuigen. Tenslotte mogen de kansen op het
gebied van second life toepassingen en recycling van batterijen niet onvermeld blijven.
4.2 Stimulering en facilitering door de overheid
Het bedrijfsleven en de (rijks)overheid onderkennen de economische kansen voor elektrisch
vervoer. Uiteraard is het primair aan het bedrijfsleven om deze te verzilveren. De overheid kan
door een gerichte inspanning de juiste randvoorwaarden scheppen zodat bedrijven optimaal
kunnen ondernemen en buitenlandse bedrijven zich in Nederland vestigen. De nieuwe aanpak van
het kabinet voor het bedrijfslevenbeleid is hierbij leidend.
Aansluiting bij Topsectoren
In de aanpak van het kabinet staan de negen topsectoren centraal. Voor elektrisch rijden is met
name topsector High Tech Systemen belangrijk vanwege de verbindingen met ondermeer
materiaalkunde, nanotechnologie en robotica. Verder zijn van belang de topsector Logistiek
(technologietransitie voor slimme mobiliteit) en de topsector Energie (energietransitie, slimme
netten en duurzame gebouwde omgeving).
Financiering innovatieve bedrijven
Kansrijke innovatieprojecten met een hoog risicoprofiel o.a. op het gebied van elektrisch vervoer
hebben soms ondersteuning nodig bij de financiering. In Nederland is de markt van informeel
risicokapitaal minder ver ontwikkeld dan in Angelsaksische landen. Onderdeel van het nieuwe
bedrijfslevenbeleid is de ontwikkeling van een Innovatiefonds waarmee succesvolle innovaties zich
terugbetalen en middelen weer ter beschikking komen om nieuwe initiatieven te financieren.
Ondernemers kunnen hierdoor eenvoudiger investeren in rendabele nieuwe (duurzame) producten,
diensten en processen. Met innovatiekredieten, borgstellingen aan financiële intermediairs en
participaties in investeringsfondsen verbetert dit Innovatiefonds de toegang tot kapitaal voor
bedrijven die investeren in vernieuwingen. Overheid en bedrijfsleven zullen voor de financiering
van nieuwe koplopers-, HTAS-, infrastructuur en dienstenprojecten samen optrekken waar mogelijk
op basis van de bestaande proeftuinen, consortia en clusters.
Samenwerking stimuleren
Samenwerking van bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheid is een sleutel tot succesvol
innoveren en het ontwikkelen van nieuwe markten. Dat is ook de ervaring van het eerste plan van
aanpak elektrisch rijden. Met een gezamenlijke visie en een duidelijk plan van aanpak kunnen
acties gezamenlijk en gecoördineerd worden uitgevoerd. Het kabinet geeft deze samenwerking van
overheid, bedrijfsleven en kenniswereld een centrale plaats in het bedrijfslevenbeleid en dus ook in
dit plan van aanpak.
Bedrijven in het elektrisch vervoer hebben zoals aangegeven behoefte aan meer onderlinge
samenwerking bijvoorbeeld om tot een technologisch platform en proof of concepts te komen als

7

Squarewise (2010)

10

show case naar OEM’s en voor een sterke positionering van de Nederlandse industrie. De regeling
voor Innovatie Prestatie Contracten (IPC’s) kan behulpzaam zijn. Deze regeling, die in 2011 is
vernieuwd, helpt groepen MKB’ers om gezamenlijk meerjarige innovatieprojecten uit te voeren.
Ook is het mogelijk met subsidie een verkenning naar (internationale) samenwerking te doen. Het
budget bedraagt in 2011 € 26 miljoen en wordt via twee tenders toegekend. De eerstvolgende
tender is op 1 november 2011.
Verbetering aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt
De sector heeft, net als diverse andere industriële sectoren, een structurele behoefte aan goed
geschoold technisch personeel. Binnen het beroepsonderwijs worden instellingen uitgedaagd zich
meer te specialiseren door middel van Centers of Excellence en Centra voor Innovatief
Vakmanschap.
Begin 2011 heeft het kabinet het voorstel van het Automotive Centre of Expertise (ACE)
gehonoreerd. Hogeschool Arnhem-Nijmegen en Fontys gaan samen met het bedrijfsleven de
kwaliteit en kwantiteit van de uitstromende studenten verbeteren en inzetten op open innovatie,
ondernemerschap en kennisvalorisatie om samen met bedrijven duurzaam nieuwe kennis te
ontwikkelen en toe te passen. Ook het centrum voor innovatief vakmanschap op de HighTech
Automotive Campus in Helmond, waar samen met bedrijven het MBO wordt versterkt, wordt
ondersteund.
Benutting economische diplomatie
Nederland zal zijn ambitie om een internationaal proeftuin te worden door gerichte internationale
contacten verder zichtbaar maken. De economische kansen van Nederland worden versterkt door
het promoten van het Nederlandse bedrijfsleven in het buitenland en het uitdragen van het
gunstige
vestigingsklimaat
voor
buitenlandse
investeringen
(hoofdkantoren,
samenwerkingsprojecten, productielocaties) met name vanuit wereldkoplopers zoals China en de
VS. In concrete gevallen kan hier actief op worden ingezet.
Het Formule E-team heeft in november 2010 geïnvesteerd in de contacten met China. In
samenwerking met NFIA, TWA’s, ambassades, bedrijfsleven en kennisinstellingen worden
contacten met landen als China, VS, Zuid-Korea en Japan, de komende tijd verder aangehaald.
Bevordering marktontwikkeling
De overheid helpt om de markt voor elektrisch vervoer tot ontwikkeling te brengen zowel
nationaal, provinciaal als op gemeentelijk niveau. De overheid faciliteert de totstandkoming van de
laadinfrastructuur, stimuleert de bekendheid met het elektrisch rijden, participeert in projecten en
faciliteert
en
clustert
hoogwaardige
kennis
en
bedrijvigheid.
Brabant
In samenwerking met clusterorganisaties, campussen, de sectoren en kennisinstellingen zijn in
2009 in Brabant de kansen in beeld gebracht om 200.000 elektrische voertuigen in Brabant te
realiseren.
In samenwerking tussen onder andere de gemeente, Enexis, Essent, Greenwheels, Arriva en NS
is daar in maart 2009 gestart met de pilot 'elektrisch vervoer van deur tot deur'. Naast de
voertuigen van Enexis en Essent is er openbare laadinfrastructuur geplaatst, zijn elektrische
poolauto´s, Greenwheelsvervoer en scooters in gebruik genomen en rijden er drie volledig
elektrische bussen in de binnenstad.
In samenwerking met koplopende gemeenten zoals de vijf grote Brabantse steden (BrabantStad)
zijn op dit moment 10 aanvullende projecten in uitvoering waarin innovatieve producten en
diensten worden vermarkt. Dit varieert van ontwikkeling en inzet van inductief geladen OV
bussen, elektrische stadsreiniging, innovatieve deelautoprojecten, ontwikkeling van range
extenders tot een slim laden project met Better place en Enexis.
De ontwikkeling van elektrisch rijden in Brabant wordt vooral vanuit de markt gedreven. De
toegevoegde waarde van de provincie is het faciliteren van het innovatie-ecosysteem door te
helpen met de vraagarticulatie, het aanjagen van crosssectorale valorisatie-programma's en het
oplijnen van de benodigde bedrijfsgerichte regelingen (participatie, revolving funds e.d.). Hierbij
stuurt Brabant actief op de samenwerking tussen gemeenten, bedrijven en kennisinstellingen en
steunt het de doorontwikkeling van betrokken campussen en kennisinstellingen.
Actiepunten
•
•

Stimulering en facilitering van de ontwikkeling van elektrische voertuigen met name
in niches door inzet van de instrumenten uit het nieuwe bedrijfslevenbeleid
Gezamenlijk met HTAS en andere partijen verkennen van de mogelijkheden om een
gezamenlijk technologie platform / showcase op te zetten.

11

5. Generiek beleidspakket
De overheid creëert randvoorwaarden op basis waarvan de speerpunten focusgebieden, kansrijke
marktsegmenten en benutten van het verdienpotentieel gestalte kunnen krijgen. In dit hoofdstuk
volgt een overzicht van het pakket aan beleidsmaatregelen tot 2015.
De paragrafen 51 tot en met 5.3 zijn daarbij te beschouwen als randvoorwaardelijk: zonder
gunstige fiscale behandeling, adequate laadinfrastructuur en geborgde veiligheid, kan het
elektrisch rijden überhaupt niet van de grond komen. De overige paragrafen bevatten
rijksmaatregelen die noodzakelijk zijn om de ambitie van dit plan van aanpak waar te maken.
5.1 Fiscale maatregelen
Het belangrijkste doel van de heffing van belastingen is het financieren van overheidsuitgaven. Met
de vormgeving van de belastingmaatregelen kunnen, als belangrijk neveneffect, beleidsdoelen van
de rijksoverheid ondersteund worden. Zo wordt een prikkel gecreëerd om te kiezen voor (zeer)
zuinige auto’s. De precieze vormgeving van de fiscale behandeling van elektrische en semielektrische voertuigen is van zeer groot belang voor het welslagen van dit plan van aanpak.
In juni 2011 is het fiscale regiem rondom de autogerelateerde belastingen, de zogenaamde
Autobrief, aan de Kamer aangeboden. De Autobrief bevat de volgende elementen die relevant zijn
in dit verband.
Bijtelling. In de Autobrief wordt voorgesteld het nultarief van toepassing te verklaren op alle
auto’s met een CO2 uitstoot tot maximaal 50 gr/km. Deze norm wordt thans alleen gehaald door
volledig elektrische en bepaalde semi-elektrische voertuigen. Voor de marktontwikkeling van semi–
elektrische auto’s (auto’s met een range extender en plug-in hybrides) is deze aanpassing van de
fiscale regelgeving van groot belang. De stimulering van semi-elektrische auto’s betekent een
belangrijke ondersteuning van de beoogde transitie naar zero emission.
MRB. De huidige vrijstelling van de MRB voor alle zuinige auto’s wordt beëindigd m.i.v. 2014.
Auto’s met een uitstoot van maximaal 50 gr/km worden tot en met 2015 vrijgesteld, dus twee jaar
langer. De relatieve positie van (semi)elektrische auto’s t.o.v. andere zuinige auto’s wordt
hierdoor voor de korte termijn verbeterd. Tegen het einde van deze periode wordt bekeken of
voortzetting gewenst is. Daarnaast wordt bezien op welke wijze het hogere gewicht van het
batterijpakket in (semi)elektrische auto’s in de toekomst kan worden meegenomen in de MRB.
Thans wordt forfaitair 125 kg op het gewicht van de auto in mindering gebracht voor de bepaling
van de grondslag in de MRB. Dit gewicht zal worden aangepast aan het gemiddelde extra gewicht
van die categorie auto’s. Dit forfaitaire gewicht zal uiteraard alleen relevant zijn voor de bepaling
van de grondslag in de MRB als deze auto’s niet kwalificeren onder de vrijstelling.
BPM. De grens voor vrijstelling van de BPM wordt in een aantal stappen verlaagd van 110 gr/km
voor benzineauto’s en 95 gr/km voor dieselauto’s tot 83 gr/km voor alle brandstoffen. Voor
elektrische en semi-elektrische auto’s betekent dit dat de huidige vrijstelling tot 2018 volledig
gehandhaafd blijft. De aanscherping van de BPM-vrijstelling raakt derhalve uitsluitend nietelektrische auto’s.
MIA/VAMIL. Bestaande faciliteiten zullen worden gecontinueerd.
Met dit pakket worden de meest zuinige, (semi-)elektrische, auto’s gestimuleerd.
5.2 Energie, laad- en betaalinfrastructuur
Voor het succesvol opschalen van elektrische voertuigen is een fysieke laadinfrastructuur nodig.
Met het aanbieden van ‘ladingen’ tegen betaling ontstaat er een markt van laden en betalen. Het is
voor het Rijk van belang dat deze markt voldoet aan randvoorwaarden zodat de markt een manier
is om de publieke belangen te borgen. Beide, de beschikbaarheid van de laadinfrastructuur èn een
gezonde markt van laden en betalen, zijn randvoorwaardelijk voor het succesvol opschalen van
elektrisch vervoer.
Beschikbaarheid van laadinfrastructuur
Beschikbaarheid van laadinfrastructuur is essentieel voor een brede acceptatie en aantrekkelijkheid
van elektrisch vervoer. De visie van het Rijk om deze beschikbaarheid zeker te stellen, is als volgt:
•
De uitrol van de laadinfrastructuur volgt de aantallen auto’s. In de focusgebieden zal de
uitrol van de laadinfrastructuur iets vooruit lopen op de aantallen auto´s om de
zogenoemde ‘kip-ei-problematiek’ te doorbreken;
•
De uitrol van laadinfrastructuur moet aansluiten op de behoefte van de berijders. We weten
dat in het overgrote deel van de gevallen dicht bij huis of op het werk geladen wordt;

12

•
•
•
•

De uitrol van laadinfrastructuur moet gebeuren op zowel privaat als publiek terrein. Er zal
extra aandacht besteed worden aan publiek terrein omdat 70% van de Nederlanders niet
beschikt over privaat terrein;
De laadinfrastructuur moet passen bij de doelgroep (utiliteitsvervoer, vlooteigenaren en
particulieren hebben duidelijk van elkaar verschillende laadbehoeften);
Stimuleren van kansrijke innovatieve laadtechnieken (zoals snelladen, battery swapping en
inductieladen) via bestaande (EU-)programma’s;
De uitrol van laadinfrastructuur zal zich in deze fase vooral concentreren op focusgebieden.

Bij de publieke infrastructuur is vooralsnog geen sprake van een rendabele businesscase. Toch zien
we dat door het initiatief van de netbeheerders in Stichting E-laad en een actieve gemeente als
Amsterdam een belangrijke basis wordt gelegd voor de publieke infrastructuur.
Stichting E-laad
Stichting E-laad.nl is een initiatief van de samenwerkende netbeheerders in Nederland om elektrisch
vervoer te stimuleren en informatie te verzamelen over laadgedrag van elektrische rijders. Het doel is
om in 2012, 10.000 laadpalen gerealiseerd te hebben.
Stichting E-laad kan aanbestedingen voor laadpalen in focusgebieden ondersteunen.
Stichting E-Laad zal naast de focusgebieden ook aanvragen van individuele e-rijders en gemeenten
ondersteunen. Afhankelijk van de vraag zal E-Laad adviseren over, of de realisatie organiseren van,
laadinfrastructuur in de openbare ruimte.
Voordat een gemeente besluit om een laadpunt te realiseren is een besluitvormingstraject binnen de
gemeente nodig. Om dit proces voor gemeenten te stroomlijnen en te voorkomen dat gemeenten hier
stuk voor stuk veel werk in moeten steken zullen in samenwerking met de VNG. standaardprocedures
ontwikkeld worden voor het besluitvormingsproces van oplaadpunten.
Ook voor snellaadpalen is nog geen rendabele business case te maken. Desalniettemin zien we dat
reeds veel verschillende marktpartijen snellaadpalen realiseren. Naar verwachting zullen er eind
2011 reeds 25 à 40 snellaadpalen in Nederland geplaatst zijn. Een belangrijk netwerk om de zgn.
range anxiety, de angst om niet op de plaats van bestemming te kunnen komen i.v.m. te weinig
accucapaciteit, te overwinnen.
Ontwikkeling marktmodel laad- en betaaldienstverlening
Er zal een markt voor laden en betalen ontstaan. Op initiatief van het Rijk is een model ontwikkeld
van hoe de marktstructuur van laden en betalen er uiteindelijk uit zou moeten komen te zien. Dit
model wordt toegelicht in bijlage 2. Het model borgt dat alle actoren die daar interesse in hebben
een positie kunnen verwerven op deze markt. Daarmee wordt concurrentie en innovatie geborgd.
Alle stakeholders hebben zich positief uitgesproken over dit model. Een volwassen marktmodel en
de gemeenschappelijke afspraken (op het gebied van oa gegevensuitwisseling, interoperabiliteit
van systemen, betalingsverkeer) die daarbij horen, dragen bij aan grotere efficiency, meer
concurrentie en betere dienstverlening aan de klant. De marktpartijen zullen gezamenlijk de markt
verder opzetten en aangeven hoe en op welke termijn zij naar dit eindbeeld toewerken. Het Rijk zal
hier toezicht op houden en het proces faciliteren. Het rijk borgt daarbij de publieke belangen:
gezonde concurrentie (de spelregels voor deze markt moeten er toe leiden dat er zoveel mogelijk
keuzevrijheid kan ontstaan voor zowel eindafnemers als partijen in de keten); open toegang tot
infrastructuur en systemen (dit draagt bij aan innovatie, kwalitatief hoogwaardige dienstverlening
en concurrerende prijsstelling); consumentenbelangen (gemak, uniformiteit, interoperabiliteit,
transparantie); leveringszekerheid (elektriciteit moet er altijd zijn) ; kwaliteit (faciliteren dat
concurrentie vooral op dienstenniveau plaatsvindt, in plaats van op de schaal van het netwerk);
veiligheid (standaardisatie, normen); en doelmatige ordening van de markt en toezicht daarop (de
verdeling van rollen en verantwoordelijkheden tussen het domein oplaaddienstverlening en het
domein energielevering moet helder zijn en de ordening moet leiden tot een voor de maatschappij
kosteneffectieve dienstverlening. Zoveel mogelijk zelfregulering, voorkomen van de noodzaak tot
extra regelgeving en handhaving).
De randvoorwaarden voor de verdere ontwikkeling van een optimaal werkend marktmodel zijn in
2010 geaccordeerd door alle partijen en vormen de basis voor de verdere uitwerking van een
gemeenschappelijk afsprakenstelsel. In het voorjaar 2011 is samen met alle partijen een
masterplan/roadmap ontwikkeld. Dat plan is er op gericht om heel pragmatisch steeds die zaken
aan te pakken die als eerste cruciaal zijn voor het realiseren van een effectief concurrerende markt
voor laaddiensten en laadinfrastructuur. Afspraken over interoperabiliteit zijn een voorbeeld van
een issue met hoge prioriteit. Dit gefaseerde proces zal naar verwachting op 1 januari 2013
afgerond kunnen worden als alle onderliggende administratieve systemen operationeel zijn. De

13

overheid richt zich in dit kader vooral op het borgen van voldoende draagvlak onder de te maken
afspraken en het zonodig aanjagen van de voortgang.
Netbelasting/ Smart charging
Het laadgedrag van grote aantallen elektrische rijders zal andere eisen gaan stellen aan het
elektriciteitsnetwerk. De uitdaging is om de infrastructuur zo (kosten)efficiënt mogelijk in te richten
om te voldoen aan de behoeften van de gebruiker waarbij leveringszekerheid is gegarandeerd.
Netbeheerders voorzien geen knelpunten in de periode tot 2015. Tegelijkertijd signaleren
marktpartijen wel dat slimme voorzieningen voor de periode ná 2015 nodig zijn om aan de ene
kant maatschappelijke kosten voor netverzwaring te vermijden en aan de andere kant meer ruimte
te bieden aan innovatieve dienstverlening aan e-rijders. Een speciale Taskforce heeft zich over
deze problematiek gebogen: de Taskforce Intelligente Netten. Zoals deze Taskforce 8 heeft
aangegeven, zijn elektrisch vervoer en smart grids grote systeemveranderingen die sterk met
elkaar samenhangen. Zonder smart grids kunnen er grote problemen op de netten ontstaan en
kunnen vraagpieken leiden tot grote extra investeringen in flexibele productiecapaciteit van
elektriciteit. Dit kan leiden tot belemmeringen voor elektrisch vervoer zodat de invoering daarvan
wordt vertraagd. Smart grids zijn dus nodig om de maatschappelijke voordelen die samenhangen
met elektrisch vervoer optimaal te realiseren. Tegelijk biedt elektrisch vervoer een mogelijkheid
om meer flexibiliteit in het energiesysteem te brengen. Met behulp van smart grids kunnen pieken
in de dagelijkse elektriciteitsvraag worden afgevlakt met slim laden, waardoor ook de inpassing
van wind- en zonne-energie in het energiesysteem gemakkelijker en economisch aantrekkelijker
wordt. De eerste aanbeveling van deze Taskforce was om proeftuinen voor smart grids in te
richten, met name ook om erachter te komen hoe consumenten betrokken raken en reageren op
de mogelijkheden – zoals prijsprikkels – die met smart grids mogelijk worden.
De Rijksoverheid heeft deze aanbeveling overgenomen en wil eind 2011 nog 5 á 10
projecten van start laten gaan en heeft daarvoor € 16 miljoen subsidie ter beschikking
gesteld. Het zal daarbij gaan om verschillende soorten toepassingen voor smart grids.
Elektrisch vervoer met slim laden is hierbij één van de belangrijke mogelijkheden. De
ambitie van dit plan van aanpak is om elektrisch rijden onderdeel te laten zijn van
tenminste twee van deze proeftuinen.
5.3 Veiligheid borgen
Het Rijk borgt de veiligheid van elektrische voertuigen door regelgeving, incidentmanagement en
opleidingen. Deze worden hieronder beschreven.
Regelgeving
Diverse aspecten aan een elektrisch voertuig maken dat de huidige wet- en regelgeving die is
toegespitst op conventioneel aangedreven voertuigen, niet zonder meer van toepassing kan zijn
voor het elektrische voertuig.
Uit een onderzoek verricht door TNO/KEMA/RDW is gebleken dat er specifieke veiligheidsaspecten
verbonden zijn aan de elektrische aandrijflijn. Met name rond de toelatingseisen en eisen voor
typegoedkeuring dient aan deze aspecten aandacht te worden besteed. Met de aanpassing in de
Regeling Voertuigen die per 1 april 2011 ingevoerd moeten voertuigen die voor een nationale
kleine serie goedkeuring of individuele goedkeuring (inclusief wijziging constructie na kentekening)
bij de RDW worden aangeboden, voldoen aan strengere toelatingseisen. Het huidige concept
Regeling Voertuigen voorziet er tevens in dat EV auto’s per 01-04-2012 op een specifiek aantal
punten zullen worden gecontroleerd tijdens de APK. Daarnaast worden op mondiaal niveau
(Economic Committee for Europe) afspraken gemaakt over het ontbreken van geluid van
elektrisch voertuigen bij lage snelheden (onder de 30 km/uur). Weggebruikers zullen mogelijk in
de toekomst via toegevoegd geluid opmerkzaam worden gemaakt op stille voertuigen.
Incident Management
Samen met de hulpdiensten en de leveranciers van informatiesystemen wordt gekeken of een
procedure kan worden opgesteld waarin beschreven wordt welke specifieke handelingen nodig zijn
bij een incident waarbij een elektrisch voertuig betrokken is. Belangrijk is tot een volledige en open
database te komen waarin de kenmerken van elk elektrisch voertuig wordt beschreven. Het is

8

http://www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/rapporten/2010/09/02/op-weg-naar-intelligentenetten-in-nederland.html

14

belangrijk te weten hoe een elektrisch voertuig stroomloos gemaakt moet worden en op welke
delen van het voertuig niet ‘geknipt’ mag worden.
Opleiding voor monteurs en technici
Het werken aan een elektrisch voertuig vraagt specifieke kennis van het functioneren van een
elektrische aandrijving. Samen met scholen en opleidingsinstituten heeft de branche een
onderwijsprogramma speciaal voor elektrische voertuigen ontwikkeld. Alleen autobedrijven met
gekwalificeerd personeel mogen elektrische voertuigen verkopen en onderhouden. Ook de RDW
komt in 2011 met een opleidingsmodule voor medewerkers die werken aan de APK en
voertuigtoelating.
5.4 Overheid als lead customer
De overheid als lead customer sluit aan op de duurzaamheidsambities van de overheid. In haar rol
als wegbeheerder kan de overheid de markt uitdagen om met nieuwe oplossingen te komen voor
innovatieve laadpunten en om proefprojecten voor laadpunten op een stuk weg uit te voeren. Het
stimuleren van inkoop van elektrisch vervoer kan door participatie van de overheid in proeftuinen,
het formuleren van doelstellingen voor de inkoop van elektrisch vervoer, het ontwikkelen van
handreikingen voor conceptbestekken die het inkopen van elektrisch vervoer mogelijk maken, en
het opnemen van vraag en aanbod elektrische mobiliteit in de te ontwikkelen etalage duurzaam
inkopen.
Binnen de Rijksoverheid bestaat reeds een aantal concrete initiatieven. Het Programma Duurzame
Bedrijfsvoering Rijk (DBR), bijvoorbeeld, ondersteunt elektrisch rijden door het mee te nemen in
de verduurzaming van de bedrijfsvoering van de rijksoverheid. Eén van de activiteiten is de aanleg
van oplaadpunten voor elektrische voertuigen bij, in principe, alle gebouwen van het Rijk.
Rijkswaterstaat faciliteert elektrisch rijden op rijkswegen en toetst momenteel de toepasbaarheid
en financiële consequenties van elektrische auto´s in het wagenpark in een praktijkproef met 26
elektrische voertuigen.
De overheid is bovendien opdrachtgever voor het afnemen van innovatieve producten en diensten.
Het kabinet wil veel actiever dan nu haar inkoopbudget inzetten om innovaties te gebruiken voor
het oplossen van haar vraagstukken en te zorgen dat het innovatieve MKB meer kans krijgt in
aanbestedingen ondermeer via het Small Business Innovation Programma (SBIR).
Nog in 2011 zal bekeken worden hoe de rol van het Rijk als lead customer verder kan worden
uitgebouwd. Ook in de focusgebieden zullen medeoverheden opgeroepen worden zich te
ontwikkelen tot lead customer.
5.5 Monitoring en onderzoek laten meelopen
In overleg met grote kennisinstellingen als ECN, TNO en PBL maken we in 2011 een meerjarige
programmering, binnen de bestaande financiële kaders. Onderzoek kan de partijen helpen om te
bepalen hoe elektrisch rijden op een (kosten)effectieve manier gestimuleerd kan worden. Ook is
het borgen van leerervaringen uit proeftuinen belangrijk. Het rendement van proeftuinen hangt
namelijk af van de mate waarin er lering getrokken wordt uit de ervaringen in verschillende
demonstraties, en deze lessen uitgewisseld worden, zodat nieuwe projecten/partijen er optimaal
gebruik van kunnen maken.
Verschillende onderzoeklijnen zijn van belang:
• Onderzoek naar gebruikerspreferenties en –gedrag en mogelijkheden om dit te beïnvloeden is
belangrijk voor een succesvolle marktintroductie van elektrisch rijden en van een passende
laadinfrastructuur. In proeftuinen kan gedrag van gebruikers daadwerkelijk gemonitord worden.
Dat is nodig, omdat er vaak een groot verschil is tussen wat mensen zeggen, en wat ze
daadwerkelijk doen.
• Technologiegerelateerd onderzoek kan kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven identificeren.
Kennis over technische ontwikkelingen is nodig om innovatiebeleid goed vorm te kunnen geven,
en om inschattingen te maken welk deel van de totale vervoersmarkt op termijn met elektrische
voertuigen bediend kan worden en welke rol er is voor alternatieven.
• Het is zinvol om de ontwikkeling van kosten van verschillende kritische componenten
nauwkeurig te volgen zodat beter kan worden bepaald welke financiële/fiscale prikkels nodig
zijn om elektrische voertuigen voor verschillende gebruikersgroepen interessant te maken.
• Het netto effect van stimuleren van elektrische mobiliteit op CO 2- en andere emissies wordt
beïnvloed door interactie met nationaal en EU-beleid. Daarnaast is er nog weinig bekend over
praktijkverbruik en emissies van plug-in hybrides en elektrische voertuigen. Er zijn ook vragen
omtrent de productie en verwerking van batterijen en andere kritische componenten, zowel wat
betreft milieu-impact als wat betreft schaarste van materialen.
• Bestuurskundig onderzoek: hoe kan de overheid haar inzet het beste organiseren?

15

5.6 Internationale samenwerking
Aandacht voor internationale samenwerking zal komende vier jaar worden versterkt. Dit is
noodzakelijk om de Nederlandse ambitie op het gebied van elektrisch rijden zowel in als buiten
Europa zichtbaar te maken en Nederland als een aantrekkelijke internationale proeftuin te
profileren.
Versterking van de samenwerking in EU-verband
Promoten van een samenhangend Europees beleid met een juiste ontwikkeling van gezamenlijke
EU-normen en standaarden is essentieel voor een soepele invoering van elektrische voertuigen.
Nederland zet zich de komende vier jaar in voor:
•
Standaardisatie
van
laadinfrastructuur
(stekker,
communicatieprotocollen,
betalingssystemen etc). De CEN Cenelec streeft ernaar om eind 2011 de lopende discussie
rondom standaardisatie en de oplevering van een gezamenlijke EU-standaard af te ronden.
•
Het Europese bronbeleid in de vorm van CO2-normen voor auto’s en bestelwagens, omdat
dit een belangrijke drijvende kracht is voor nul-emissie voertuigen aan de aanbodzijde van
de markt. Door aanscherping van de huidige norm voor auto’s (130 g/km) in 2015 naar 95
g/km in 2020 ontstaat door de combinatie met een boetesysteem een toenemende prikkel
voor autofabrikanten om lage of nul-CO2-emissie voertuigen in hun aanbod op te nemen en
op de Europese markt te verkopen. Dit wordt versterkt als de 2020-norm in 2025 verder
kan worden aangescherpt, naar bijvoorbeeld 70 g/km. De Nederlandse inzet in Brussel is
daarop gericht.
•
Het stimuleren van innovatie door betere samenwerking op het gebied van R&D. De
komende periode staan het 8e Kaderprogramma en de ontwikkeling van het Strategisch
Vervoerstechnologieplan (STTP) centraal dat verschillende R&D initiatieven op EU-niveau
efficiënter samen moet brengen.
•
Aansluiting zoeken bij relevante EU-projecten en initiatieven zoals:
o Electromobility+ is een initiatief van 13 Europese landen en regio’s en draagt bij aan
het Europese Green Cars Initiative. Het initiatief, opgezet binnen het kader van ERANET Transport (ENT), richt zich op gezamenlijk onderzoek dat moet leiden tot een
duurzame basis voor de ontwikkeling van elektrische mobiliteit in Europa. Coördinatie
vanuit Nederland ligt bij het ministerie van Infrastructuur en Milieu.
o CARS 21 (Competitive Automotive Regulatory System for the 21st century) een EUadviesplatform met focus op de vergroting van het concurrentievermogen van de
automotive industrie.
o Green E-motion project (een 4-jarig EU-demonstratieproject gericht op de uitwisseling
van kennis en ervaringen tussen 42 partners uit de industrie, steden en
kennisinstellingen).
In 2011 werd het Europese project ENEVATE gelanceerd. Het consortium van het project bestaat
uit 15 partners uit 6 landen (Nederland, België, Frankrijk, het VK, Duitsland en Ierland) die
verschillende schakels in de waardeketen vertegenwoordigen zoals energie, infrastructuur,
automotive sector, kennisinstellingen, regio’s. De Nederlandse automotive cluster organisatie het
Automotive Technology Centre (ATC) is de penvoerder van dit consortium. Het doel van het
Europees project ENEVATE is het ondersteunen en faciliteren van versnelde elektrische mobiliteit
in Noordwest-Europa.
Extra aandacht verdient eveneens het actief benutten van EU-subsidies en relevante fondsen.
Informatie over Europese mogelijkheden wordt actief verspreid onder de partijen. Ook wordt
verkend, bijvoorbeeld via inzet van de zogenaamde National Contact Points van de Europese
fondsen in Nederland, welke initiatieven kansrijk zijn voor Europese medefinanciering.
Grensoverschrijdende samenwerking
Om elektrisch rijden ook over de grenzen heen mogelijk te maken, is grensoverschrijdende
samenwerking essentieel. Dit zal bijdragen aan het draagvlak bij de consument, wat noodzakelijk
is bij een grootschalige uitrol van elektrisch vervoer. Grensoverschrijdende samenwerking leidt er
verder toe dat de landen qua beleid naar elkaar toegroeien. Dit bevordert ondermeer de
ontwikkeling van gezamenlijke Europese normen en standaarden.
Komende jaren zal aandacht worden besteed aan de ontwikkeling van grensoverschrijdende
proeftuinen vooral met Duitsland, België en Frankrijk. Met betrekking tot Duitsland is recentelijk
samenwerking met de regio Nord-Rhein Westfalen gestart. De afspraken over de samenwerking
tussen beide landen zullen nog in 2011 worden bekrachtigd in een Memorandum of Understanding
tussen de betrokken partijen waaronder industrie, bedrijfsleven, overheden en kennisinstellingen.

16

Resultaten worden verwacht op terreinen als laadinfrastructuur, batterijen, veiligheid
technologische samenwerking. Deze proeftuin wordt in de komende jaren verder opgeschaald.

en

Kennis en best practice uitwisseling
Op dit moment zijn landen als Denemarken, Frankrijk, het VK, Duitsland, Portugal, Spanje, China
en de VS de voornaamste koplopers op het gebied van elektrisch rijden. In de bijlage wordt een
overzicht gegeven van beleidsaanpak van deze landen. Het hoge ambitieniveau en de
beleidsaanpak kan als inspiratiebron voor Nederland dienen. De komende periode zullen
kennisoverdracht en best practice uitwisseling worden geïntensiveerd via bilaterale bezoeken en
uitwisseling in EU en IEA-verband.
Economische diplomatie
De komende periode zal het onderwerp ‘elektrisch rijden’ actief op de internationale agenda van
officiële bezoeken en economische missies worden gezet waarbij de focus zal liggen op:
•
profileren van Nederland als een land actief op het gebied van elektrisch rijden;
•
het promoten van Nederlandse industrie en bedrijfsleven in het buitenland, en
•
aantrekken van buitenlandse investeringen vanuit koplopers zoals China en de VS.
5.7 Communicatiestrategie
De communicatiestrategie voor elektrisch rijden is gericht om in de periode 2011-2015 elektrisch
rijden bij de verschillende doelgroepen goed bekend te maken zodat rond 2015 een grootschalige
uitrol kan plaatsvinden voor de consumentenmarkt.
Communicatie is cruciaal in de opschaling van elektrisch rijden, net als het daarbij behorende
verwachtingenmanagement bij specifieke doelgroepen en het grote publiek. Het ontsluiten van
betrouwbare en objectieve informatie over de actuele en toekomstige gebruiksmogelijkheden van
elektrisch rijden is van belang om verwachtingen te managen, doelstellingen te halen en onnodige
teleurstellingen te voorkomen. De stakeholders en partners uit het Formule E-Team spelen een
belangrijke rol en zorgen voor een goede informatieoverdracht naar hun achterban.
De communicatieaanpak volgt de volgende lijnen
A. Focusgebieden centraal in de communicatiestrategie
Focusgebieden staan centraal in het Plan van Aanpak en spelen ook een belangrijke rol in de
communicatiestrategie. De behoeften van de focusgebieden zijn daarbij leidend. De
informatievoorziening vanuit het programma is terug te vinden op de centrale website. Deze krijgt
de functie van een portal en zal dus verwijzen naar andere relevante websites. Bovendien zal
onderlinge informatie-uitwisseling tussen de focusgebieden een aandachtspunt zijn.
B. Communicatie via de stakeholders en partners uit het Formule E-Team
Communicatie via de stakeholders en de partners uit het Formule E-Team, zoals ANWB, RAI,
BOVAG, Energie Nederland, Netbeheer NL ,VNA , Stichting Natuur en Milieu etc. zal zo veel
mogelijk lopen via hun eigen kanalen). Deze communicatiestroom zal vanuit het Rijk waar mogelijk
worden gevoed en aangevuld.
C. Generieke communicatie naar overige doelgroepen t.b.v. beeldvorming
Doel van de generieke communicatie is publieksvoorlichting t.b.v. beeldvorming. De informatie zal
worden aangeboden op plaatsen waar de het publiek deze zoekt, bijvoorbeeld de website. Ook een
pro actief (social) mediabeleid is van belang, net als het uitdragen van inspirerende
voorbeeld/business cases en een consistent doorgevoerde kernboodschap.

6. Organisatie en financiering
6.1 Organisatie
Het Formule E-Team (FET) heeft sinds 2009 het Elektrisch Rijden in Nederland aangejaagd en op
de kaart gezet. De combinatie van deelnemende organisaties ANWB, BOVAG, Energie Nederland,
ICToffice, Netbeheer NL, RAI-vereniging, VNA (Vereniging Nederlandse Autoleasebedrijven), VNB
(Vereniging Nederlandse Banken), en de boegbeelden – Z.K.H. Maurits van Oranje, Ruud Koornstra
en Minnemijn Smit – is een sterke gebleken voor de pioniersfase.
Voor de volgende fase, die in dit plan van aanpak, wordt de organisatiestructuur opnieuw bekeken
en aangepast waar dat gewenst is. Daarbij houden we rekening met de volgende punten. De
doelen van dit plan van aanpak moeten grotendeels in de maatschappij bewerkstelligd worden. De
rol van het rijk is die van ‘enabler’ en troubleshooter: we maken het mogelijk zodat anderen het

17

kunnen doen en we ruimen problemen uit de weg. De focusgebieden (speerpunt 1) en de
kansrijke marktsegmenten (speerpunt 2) vormen het hart van de uitrol van elektrisch rijden.
Projecten moeten van elkaar kunnen leren, hun successen delen en gezamenlijk uitdagingen te lijf
gaan. Als zich grote problemen aandienen, moet daar tijdig een adequaat antwoord op komen. Dit
plan van aanpak heeft daarom een krachtige en doeltreffende programmaorganisatie nodig, die
slagvaardig kan opereren en tegelijkertijd de verantwoordelijkheden laat waar ze horen.
Op dit moment is het grootste deel van de stakeholders verenigd in het FET (Formule E Team).
Ook voor de toekomst is betrokkenheid van de stakeholders van belang. Zij hebben o.a. een rol in
het monitoren van de voortgang en het uitdragen van nut en noodzaak van elektrisch rijden. Het
rijk zal op korte termijn met de stakeholders overleggen over de beste organisatievorm voor de
komende jaren.
6.2 Financiën
Overzicht van de fiscale maatregelen en middelden voor de periode 2011-2015:
•
De fiscale voordelen: BPM, MRB, bijtelling, MIA/VAMIL.
•
€9 Miljoen (zie de tabel hieronder).
•
Middelen die beschikbaar komen door geslaagde aansluiting bij de topgebieden, de
proeftuinen smart grids en andere beleidsterreinen.
•
Middelen uit (Europese) subsidieregelingen.
De eerste drie staan hieronder toegelicht.
De fiscale voordelen voor elektrisch rijden bij BPM, MRB en bijtelling zijn in de Autobrief en in par.
5.2 van dit Plan van Aanpak toegelicht. Daarnaast wordt uitgegaan van continuering van de
huidige faciliteiten voor EV onder MIA/VAMIL.
Besteding van de €9 Mln
Hoofdstuk Onderwerp
3, 4
Focusgebieden en marktsegmenten
Internat.contacten
&
acquisitie,
5
internationale proeftuinen
5
Communicatie, onderzoek & monitoring
6
Ondersteuning projectorganisatie & FET
Totaal
Bedragen
zijn

2011
600

2012 2013 2014 2015 Totaal
600
600
600
600
3000

350
550
300
1800
x

400
500
300
1800

400
500
300
1800

400
500
300
1800
€

400
500
300
1800

1950
2550
1500
9000
1.000

Voor de te maken kosten voor het versterken van de verdiencapaciteit wordt aansluiting gezocht
bij de topgebiedenaanpak, met name het topgebied High Tech Systems en Materialen. Dat geldt
vooral voor de financiering voor innovatie, onderzoek en onderwijs en de financiering van
ondernemingen (via het Innovatiefonds, de IPC-regeling - die in 2011 een totale omvang heeft van
€26 miljoen en waarop ook projecten in het kader van dit plan van aanpak een beroep op kunnen
doen - SBIR, de borgstellingsregeling MKB en GO).
Voor de financiering van onderwijs, monitoring en ondersteunend onderzoek wordt vooral gekeken
wat er binnen de staande budgetten mogelijk is.
Pilots op het gebied van smart charging kunnen ingediend worden onder de regeling proeftuinen
Smart Grids waarvoor € 16 miljoen beschikbaar is (elektrisch vervoer is hier één van de belangrijke
mogelijkheden).

18

Bijlage 1.

Marktmodel elektrisch rijden.

In deze bijlage wordt het marktmodel geschetst dat de overheid idealiter zou zien ontstaan en
waar de stakeholders zich positief over hebben uitgesproken. In een efficiënt werkende markt zijn
verschillende marktactiviteiten verdeeld over verschillende marktrollen en heeft elke partij
keuzevrijheid betreffende de inkoop van diensten en producten. Dit geldt zowel voor de
eindafnemer als voor de verschillende dienstverleners en andere zakelijke partijen in de keten. In
eerdere marktstadia is het goed mogelijk dat bepaalde marktactiviteiten nog zijn ondergebracht bij
1 partij. De hierboven genoemde gemeenschappelijke afspraken dienen er voor te zorgen dat de
onderlinge relaties tussen de verschillende partijen in dit model optimaal worden gefaciliteerd.
‘oplaadpropositie’

•

Proposities
laadaanbieder
aan
Laadafnemer
Laadafnemer

•

•
•

Proposities
Dienstverlener
Laadafnemer
aan
Laadafnemer

Proposities
Dienstverlener

1 Proposities van
Laadaanbieder
aan Laadafnemer

Laadaanbieder

2 Proposities van
DienstverlenerLaadafnemer
aan Laadafnemer

3 Proposities van
DienstverlenerLaadaanbieder
aan Laadaanbieder

Dienstverlener
aan
Laadafnemer

Dienstverlener
aan
Laadaanbieder

Figuur 2 Laadaanbi
marktmodel laden en betalen.

•

eder aan
Laadaanbi
eder

De InterDienstverl
ener
propositie
is buiten
beschouwi
ng gelaten

19

Bijlage 2. Aanpak elektrisch rijden per land
Land

Ambitie
aantal
voertuigen

Ambitie laadinfrastructuur

Internationale
samenwerking/
interessante projecten

Overheidsinstrumentarium

Nederland

2015: 20.000
2020: 200.000
2025:
1
miljoen

10.000
publieke
laadstations in 2013
+ breed netwerk
van
private
laadpunten

•

•

50 snellaadstations

•

•

•

Grensoverschrijdende
proeftuin met Nord
Rhein Westfalen
Kennisen
batterijtestcentrum
Helmond
Trekker van het EUproject ENEVATE
Participeert in Green
E-motion project

•
•

•
•
•
Denemarken

2020: 500.000

150
batterijwisselstations
tot 2012

•

•

Frankrijk

2015: 450.000
2020:
miljoen

2

1 milj. laadstations
tot
2015
(zowel
openbaar
als
privaat)

•

Dong
Energy
–
experimenten
met
koppeling van smart
grids en elektrisch
rijden
om
wind
energie
beter
te
benutten
Dong
Energy
en
bedrijf Better Place –
uitrol
van
laadinfrastructuur
Samenwerking
met
Duitsland ‘Werkgroep
Automobiel’

•
•
•

•

•
•

•
Verenigd
Koninkrijk

In 2020 moet
iedere nieuwe
auto elektrisch
of hybride zijn
en minder dan
100gr CO2/km
uitstoten

Niet bekend

•
•

Participeert in Green
E-motion
EUdemonstratieproject
Participeert
in
ENEVATE project

•
•
•
•
•

Proeftuinprogramma (10
miljoen euro) voor de
periode 2009-2014
Stimulering van aanleg
laadinfrastructuur
en
aanschaf via MIA/ VAMIL
Rijksbijdrage
voor
onderzoek
en
ontwikkeling via de twee
HTAS
tenders
(20
miljoen euro)
Vrijstelling BPM
Nultarief bijtelling
Vrijstelling MRB
4,7 miljoen euro voor
proeftuinen (2008-2012)
Zware aanschafsubsidies
Budgetten
voor
kennisontwikkeling
(75
mlj euro voor duurzaam
transport, 190 mlj euro
voor de ‘Future energy
systems’)
€ 4 miljard overheidsinvesteringen tot 2020
(‘Plan
Voiture
Electrique’). Investering
in concrete projecten,
onderzoeks-budgetten,
wet- en regelgeving
Focus op de stimulering
van batterijindustrie
Overheidsinvestering in
de
kennisontwikkeling
met het bedrag van 60
mlj euro tot 2012
Fiscale
regeling
–
aankooppremie tot 5000
euro voor een nieuwe EV
400 milj pond voor
‘green cars’ voor 20082012, daarvan:
30
milj
pond
voor
oplaadnetwerk
10 milj pond voor de
proeftuinen in 2009 en
2010
120 milj pond R&D
(leningen
aan
marktpartijen)
Fiscaal: Aanschafsubsidie
5000 pond per auto
(‘electric
vehicle
consumer incentive’)

20

Duitsland

1 miljoen
2020

in

Niet bekend

•

8 modelregio’s voor
elektrisch rijden als
proeftuinen
Internationale
proeftuin Nord Rhein
Westfalen
met
Nederland
Samenwerking
met
Frankrijk ‘Werkgroep
Automobiel’

•
•

Geen
belangrijke
grensoverschrijdende
projecten bekend
Renault-Nissan heeft
toegezegd om een
fabriek
voor
de
productie
van
batterijen in Portugal
te bouwen.

•

Het Movele project:
546
publieke
laadpunten en het
doel
om
2000
elektrische
voertuigen
in
Barcelona, Madrid en
Sevilla
te
introduceren
Austrian
Mobile
Power
National
Platform – industriële
samenwerking om de
ER
in
Oostenrijk
vorm te geven;
Magna
Steyr
–
investeert in batterij
ontwikkeling

•

Samenwerking met de VS
“Electric Vehicle Initiative’
op
het
gebied
van
standaardisatie,
demonstratieprojecten,
‘technical roadmap etc.

•

•

•

Portugal

Spanje

Oostenrijk

180.000
2020

in

1 mlj in 2014

Niet bekend

medio 2011: 1.300
laadstations en 50
snellaadpunten;
2020:
25.000
laadpunten

•
•

2010:
500
laadpunten;
2012:
140.000
laadpunten

•

Niet bekend

•

•

China

Verenigde
Staten

2011:productie
van
500.000
EV’s per jaar
2012:
10%
van
de
voertuigen
rijden
op
alternatieve
brandstoffen
2012:
wereldleider

Niet bekend

2015:
1
miljoen
De koplopers
zijn Californië
en
Washington
Californië
wil
in
2020
200.000
EVs
hebben
rondrijden

Niet bekend

•
•

•

•

•

•
•

•

•

Samenwerking met China
(zie hierboven).

•

•
•

€500 milj euro voor R&D
PKW-belastingverlichting
tot 2015
€
115
mln
voor
poeftuinen
Aankoopsubsidie tot 500
euro per voertuig

Nadruk op de koppeling
aan smart grids
Het
overheidsproject
Mobi-E: de bouw van een
netwerk van laadpunten
door heel land; in 2011
moeten 1350 laadpunten
operationeel worden;
Fiscaal:
5000
euro
aanschafsubsidie
voor
een voertuig; vrijstelling
van de wegenbelasting;
1500 euro subsidie bij
inruilvan een oude auto
voor een EV.
€590
mlj
voor
de
volgende 2 jaar
Fiscaal: 20% subsidie
van de koopprijs, max.
6000 euro

€ 19 milj euro/ per jaar
Verlichting
van
brandstofverbruikbelastin
g met 300 – 500 euro bij
aanschaf van een schoon
voertuig
Vrijstelling
van
brandstofverbruikbelasting
en
voertuigbelasting
Overheidsprogramma
voor
de
aanschafsubsidies in 13
steden met het doel om
in 2012 60.000 ‘new
energy vehicles’ per stad
te hebben rondrijden; Dit
programma is met name
bedoeld
voor
de
voertuigen
met
een
publieke rol
Overheidsbeleid
ter
ondersteuning van R&D
ter waarde van 1.07
miljard euro
Overheid wil 150 miljard
dollar
investeren
in
geavanceerde
energietechnologie over
een periode van 10 jaar
400
miljoen
dollar
beschikbaar voor EVtechnologie
300
miljoen
dollar
beschikbaar
voor
de
aanschaf
voor
het

21

•
•
•
•
•

•
Zuid-Korea

2015:
10%
van
de
jaarlijkse
autoverkoop
1 miljoen EVs

Niet bekend

LG
Chem
Ltd.,
het
grootste
chemiebedrijf
van Zuid-Korea, wil 640
miljoen
investeren
in
batterijtechnologie
en
productie; In 2015 wil het
bedrijf 20% marktaandeel
hebben in productie van
batterijen.

•

•
•

federale autopark
300 miljoen dollar voor
‘stateand
local
governments’
11 miljard dollar voor
smart grids
2
miljard
dollar
beschikbar voor batterij
ontwikkeling
400 miljoen dollar voor
het
testen
van
laadinfrastructuur
25 miljard beschikbar
voor de ontwikkeling van
‘advanced
technology
vehicles’ en aanverwante
componenten
Fiscaal:
Belastingvoordeel
van
7500 euro bij aanschaf
Tot 2014 €253 miljoen in
R&D
in
batterijtechnologie
en
laadinfrastructuur
€35
miljoen
voor
batterij-producenten
voor R&D
Wellicht vrijstelling van
aanschaf- en gebruiksbelasting; belasten van
voertuigen op basis van
CO2 uitstoot

22