Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3560
Vragen van het lid Akerboom (PvdD) aan de Minister voor Natuur en Stikstof
over het niet gebruiken van Europese fondsen omtrent roofdieren (ingezonden
11 juli 2023).
Antwoord van Minister van der Wal-Zeggelink (Natuur en Stikstof)
(ontvangen 5 september 2023). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2022–2023, nr. 3280
Vraag 1
Kent u het bericht «Nederland laat miljoenen liggen om wolf te weren»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Klopt het dat Nederland geen gebruik maakt van Europese fondsen voor
beleid rondom wolven, zoals het Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling (Elfpo), het instrument Europees Fonds voor Regionale
Ontwikkeling (EFRO)-Interreg en het Gemeenschappelijk Landbouwfonds
(GLB)? Zo ja, waarom niet? Zo nee, wat heeft Nederland aangevraagd en
waarom is het mogelijk afgewezen?
Antwoord 2
Nederland maakt momenteel geen gebruik van Europese fondsen voor beleid
rondom wolven. De afweging dat hiervan geen gebruik wordt gemaakt hangt
van vele factoren af, zoals de behoefte aan extra middelen, verschillende
voorwaarden per fonds, de wijze van aanvraag, de soorten instellingen/
particulieren die in aanmerking komen en prioriteiten bij de departementen.
Het kabinet heeft het Nationaal Strategisch Plan (NSP) opgesteld, aan de
hand van de prioriteiten rond een veerkrachtige en duurzame landbouw uit
het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) zodat de middelen zo
doelmatig mogelijk ingezet worden. Gezien de grote opgave waar de
Nederlandse landbouw voor staat, is vooral prioriteit gegeven aan maatregelen die verduurzaming van de agrarische sector ondersteunen. Wel wil ik

1

ah-tk-20222023-3560
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

De Stentor, 4 april 2023, «Nederland laat miljoenen liggen om wolf te weren» (https://
www.destentor.nl/politiek/nederland-laat-miljoenen-liggen-om-wolf-te-weren~a26a580f/
?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F&cb=92f57589ba12124a5f651781cd2bface&auth_rd=1).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

samen met provincies bezien in hoeverre wolfwerende maatregelen kunnen
worden opgenomen in de NSP-regeling Niet-productieve investeringen op
landbouwbedrijven. De regeling wordt momenteel door provincies ontwikkeld
en zal ook door hen worden opgesteld.
Vraag 3
Hoeveel geld vanuit het ontvangen bedrag uit het Programma voor het milieu
en klimaatactie (LIFE)-fonds, circa 159 miljoen euro in de periode van 2014 tot
en met 2021, is naar maatregelen en/of beleid rondom wolven gegaan en
welke maatregelen zijn op basis van dit bedrag genomen met welk resultaat?
Antwoord 3
In de periode van 2014 tot en met 2021 is door Nederland geen geld
uit het LIFE programma aangevraagd voor maatregelen en/of beleid
rondom wolven.
Vraag 4
Kunt u aangeven welke mogelijkheden, voorwaarden en beperkingen er per
fonds (LIFE-Programma, Elfpo, EFRO-Interreg en GLB) zijn voor wat betreft
beleid en/of maatregelen en/of subsidies rondom wolven?
Antwoord 4
In de bijlage bij de beantwoording van vragen van uw Kamer (Aanhangsel
Handelingen, vergaderjaar 2022–2023, nr. 2808) wordt uitgebreid beschreven
welke mogelijkheden, voorwaarden en beperkingen elk fonds kent. Deze
gelden ook voor beleid en/of maatregelen en/of subsidies rondom wolven. Ik
verwijs u derhalve naar deze bijlage.
Vraag 5
Deelt u het inzicht dat Nederland moet leren samenleven met de wolf? Zo
nee, waarom niet? Zo ja, bent u het eens dat uitkomsten van het onderzoek
van de Raad voor Dierenaangelegenheden (RDA) niet hoeven te worden
afgewacht om in te zetten op samenleven met de wolf? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 5
Doordat de wolf is teruggekeerd naar Nederland, is het vinden van een
manier van samenleven met de wolf een gegeven. Zeker zolang het gaat om
een Europees beschermde, inheemse soort. Daarmee is samenleven het
uitgangspunt. Om op een goede manier te kunnen omgaan met de wolf in
Nederland vind ik breed gedragen beleid van groot belang. Ter ondersteuning
van het beleid heb ik de Raad voor de Dieraangelegenheden (RDA) gevraagd
de maatschappelijke dialoog over de wolf vorm te geven en ten tweede om
op basis daarvan advies te geven over hoe we in Nederland kunnen samen
leven met de wolf en wat daarvoor nodig is. De eerste resultaten van de
dialoog worden eind van dit jaar verwacht.
Het incident in Wapse vergroot de urgentie om te komen tot een breed
gedragen beleidslijn. Ik wil daarom tijdens het op 7 september a.s. geplande
Commissiedebat graag met uw Kamer in gesprek gaan over de terugkeer van
de wolf, het beleid inzake de bescherming van de wolf en over hoe om te
gaan met de wolf.
Vraag 6
Bent u het eens dat wolfwerende hekken de meest effectieve maatregelen zijn
die kunnen worden genomen om samen te leven met de wolf? Zo nee,
waarop baseert u dit? Zo ja, kunt u onderzoek aandragen waarom dit de
beste maatregelen zijn, of welke andere niet-dodelijke maatregelen werken?
Antwoord 6
Op de website van BIJ12 zijn diverse maatregelen beschreven waarmee
samenleven met de wolf mogelijk is.2 Bij de maatregelen worden de
onderzoeken vermeld waarop het betreffende advies is gebaseerd. Hieruit
blijkt dat wolfwerende hekken een effectieve maatregel vormen om dieren te
beschermen tegen aanvallen van de wolf.
2

Wolvenschade voorkomen en/of beperken (bij12.nl)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

Vraag 7
Deelt u de mening dat het van belang is om negatieve beeldvorming rond de
wolf te voorkomen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 7
De wolf is een inheemse soort die uit zichzelf naar Nederland is teruggekeerd
en in staat blijkt om in aantal toe te nemen. Veel mensen zijn enthousiast
over de terugkeer van deze soort en tegelijkertijd leeft bij veel mensen ook
angst voor de wolf. De beeldvorming rond de wolf wordt gekleurd door de
manier waarop de betreffende persoon aankijkt tegen de aanwezigheid van
de wolf. Het staat eenieder vrij om een eigen beeld te vormen over de wolf.
Vraag 8
Deelt u de mening dat het beoogde maatschappelijk debat over de wolf
wordt gekaapt wanneer feitelijk onjuiste informatie over de mate van
predatie, de deugdelijkheid van preventieve maatregelen, de beschermwaardigheid van roofdieren, hun rol voor de biodiversiteit en de juridische status
van hun bescherming wordt verspreid? Zo nee, waarom niet? Zo ja, bent u
bereid om een feitenrelaas op te stellen over de rol van de wolf in de natuur,
over de rol van jagers ten opzichte van de prooidieren voor de wolf en over
de deugdelijkheid en effectiviteit van preventieve maatregelen?
Antwoord 8
In 2021 is een Factfinding studie uitgevoerd door Wageningen Environmental
Research (Kamerstuk 33 576, nr. 251).3 Deze studie is in gezamenlijke
opdracht van het Ministerie van LNV, de 12 provincies (IPO) en BIJ12
opgesteld door en brengt feitelijk en wetenschappelijk onderbouwd de laatste
stand van zaken van de wolf in Nederland in beeld en is mede opgesteld ter
ondersteuning voor het te vormen beleid van Rijk en provincies.
Het staat eenieder vrij om zich op eigen manier uit te laten over de feiten
rond de wolf.
Vraag 9
Hoe rijmt u de uitspraak dat de aanblik van gedode schapen in een weiland
«echt verschrikkelijk» is, terwijl er jaarlijks in de Nederlandse schapenhouderij
sprake is van 220.000 schapen die onbedoeld sterven op de boerderij en
668.000 schapen die jaarlijks (niet zelden onverdoofd) worden geslacht?4
Antwoord 9
Ik begrijp dat het voor de houder van schapen een verschrikkelijk
beeld is wanneer zijn dieren zijn aangevallen door een wolf. Dit
beeld staat los van het slachten van schapen, dat conform de
geldende regelgeving plaatsvindt.
Vraag 10
Deelt u de mening dat dergelijke uitspraken wellicht niet bijdragen aan een
neutrale beeldvorming over de wolf? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wat gaat u
doen om neutrale en feitelijke beeldvorming over de wolf te creëren?
Antwoord 10
Het staat eenieder vrij zijn mening over de wolf te uiten.
Om de kennis over de wolf en het samenleven met de wolf in de samenleving verder te vergroten, verken ik de mogelijkheden voor een Landelijk
informatiepunt wolf, waar mensen en organisaties terecht kunnen voor
objectieve en deskundige informatie over de wolf. Het informatiepunt zal in
een volgende fase samen met kennispartners, wetenschappelijke instellingen
en brancheverenigingen voor gehouden dieren nader worden uitgewerkt.

3
4

De wolf terug in Nederland: Een factfinding study – Research@WUR
NOS, 28 maart 2023, «Kabinet houdt voorlopig vast aan beschermde status wolf» (https://
nos.nl/artikel/2469232-kabinet-houdt-voorlopig-vast-aan-beschermde-status-wolf).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

Vraag 11
Bent u er mee bekend dat met het LIFE-fonds ook communicatie- en
voorlichtingsactiviteiten worden gefinancierd die zijn gericht op het oplossen
van conflicten tussen mensen en wolven? Zo ja, waarom heeft u geen
gebruik gemaakt van dit fonds voor een nationale campagne rondom de
wolf? Zo nee, wanneer gaat u trachten dit fonds te gebruiken voor een
nationale campagne over de wolf?
Antwoord 11
LIFE is het EU-subsidieprogramma bedoeld voor het realiseren van het
Europese milieu, energie- en klimaatbeleid. Onder milieu valt ook natuur/
biodiversiteit. LIFE is primair bedoeld ter bescherming van de wilde soorten,
dus van de wolf in dit geval. Communicatie- en voorlichtingsactiviteiten voor
het voorkomen van conflicten en het verhogen van de acceptatie en het
samenleven met een beschermde diersoort passen ook binnen de mogelijkheden voor het indienen van voorstellen voor LIFE. Momenteel is er geen
gebrek aan financieringsmogelijkheden voor deze activiteiten, waardoor een
LIFE-aanvraag niet nodig is geweest. Zoals ik in het antwoord op vraag 10
heb aangegeven, verken ik de mogelijkheden voor een Landelijk informatiepunt wolf. Een eventuele nationale campagne vormt onderdeel van deze
verkenning.
Vraag 12
Deelt u de mening dat maatschappelijke commotie over wolven, die schapen
aanvallen «ondanks» wolfwerende omheiningen, kan worden voorkomen
wanneer de overheid een meer adequaat preventie-, voorlichtings- en
communicatiebeleid voert ten aanzien van de feitelijke, objectief gevalideerde
situatie rond predatie door roofdieren? Zo nee, waarom niet? Zo ja, op welke
termijn en wijze?
Antwoord 12
Zoals ik in mijn antwoord op vraag 10 heb aangegeven, verken ik de
mogelijkheden voor een Landelijk informatiepunt wolf. Adequaat preventie-,
voorlichtings- en communicatiebeleid vormen eveneens onderdeel van deze
verkenning.
Vraag 13 en 14
Zijn er voorbeelden van bedrijfstakken waarin ondernemers worden
gecompenseerd voor schade die via wettelijk verplichte preventiemaatregelen
te voorkomen zouden zijn geweest? Zo ja, welke? Zo nee, bent u bereid de
uitzondering die nu geruime tijd is gemaakt voor veehouders te beëindigen?
Geldt eenzelfde regime voor schade die optreedt door andere roofdieren,
zoals de goudjakhals, de vos, de marter of roofvogels? Zo ja, waarom? Zo
nee, geldt daar mogelijk dat schade alleen wordt betaald wanneer preventiemaatregelen zijn getroffen?
Antwoord 13 en 14
Het vergoeden van schade is een provinciale bevoegdheid. Het is derhalve
aan de provinciale overheden om te bepalen in welke gevallen wordt
overgegaan tot uitbetaling en welke voorwaarden worden verbonden aan het
uitbetaling van schadevergoedingen.
Vraag 15
Bent u ermee bekend dat additioneel aan preventieve maatregelen, ook
aanvullende arbeidskosten voor veehouders om de beschermende omheining
te controleren, te onderhouden of te verplaatsen kunnen worden aangevraagd via Elfpo? Zo ja, waarom heeft u dit nog niet gedaan? Zo nee,
wanneer gaat u dit via dit fonds aanvragen?
Antwoord 15
Deze mogelijkheid is mij bekend. Het vergoeden van preventieve
maatregelen is een provinciale bevoegdheid. Het is aan de provinciale overheden om te bepalen van welke fondsen hiervoor gebruik
gemaakt wordt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4

Vraag 16
Wat vindt u van het idee om ook samen met België en Duitsland aanvragen
in te dienen rondom grensoverschrijdenden issues, zoals het verbeteren van
de ecologische connectiviteit? Zo ja, per wanneer? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 16
In het kader van het bevorderen van de groen-blauwe dooradering
onderschrijf ik uw idee om grensoverschrijdende projecten te
stimuleren. Het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid biedt de
mogelijkheid van het opzetten daarvan niet. Met de inzet van
Interreg is dit wel mogelijk. Op basis van regionale initiatieven
worden deze projecten opgezet. Ik zal bezien in hoeverre ik dit
gezamenlijk met mijn collega van EZK kan bevorderen. In het kader
van de samenwerking rond het internationaal wolvenplan, zal ik
bezien welke gezamenlijke aanvragen bij kunnen dragen aan het
bereiken van de beleidsdoelen.
Vraag 17
Wat vindt u van het idee om fondsen in te zetten om meer onderzoek te laten
verrichten naar de invloed van jacht en beheer van prooidieren in relatie tot
het voedselpatroon van de wolf?
Antwoord 17
Jaarlijks wordt in samenspraak met de provincies gekeken naar de
prioriteiten voor onderzoek betreffende de wolf. Ik zal de invloed van
jacht en beheer van prooidieren in relatie tot het voedselpatroon van de wolf.
Als er wordt besloten dit onderwerp prioriteit te geven, zijn er momenteel
voldoende fondsen beschikbaar voor de uitvoering hiervan.
Vraag 18
Bent u bereid om zo snel mogelijk aanvragen in te dienen bij alle Europese
fondsen opdat adequaat preventie-, voorlichtings- en communicatiebeleid kan
worden gevoerd? Zo ja, per wanneer gaat u dit doen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 18
Zoals ik bij de beantwoording van vraag 10 heb aangegeven, verken
ik de mogelijkheden voor een Landelijk informatiepunt wolf. Als uit deze
verkenning naar voren komt dat voor het voeren van adequaat
preventie-, voorlichtings- en communicatiebeleid aanvragen bij Europese
fondsen nodig zijn, zal ik dat in overweging nemen.
Vraag 19
Hoe beoordeelt u het dat de jacht op jonge wilde zwijntjes – waar ook de wolf
bij voorkeur op jaagt – afgelopen weekend opnieuw is geopend, terwijl het
hoofd bedrijfsvoering van de Hoge Veluwe eerder zijn zorgen uitsprak over de
wildstand in het park?5
Antwoord 19
Beheer van wilde zwijnen is de verantwoordelijkheid van de provincies.
Gedeputeerde staten kunnen (categorieën van) personen aanwijzen en
opdracht geven om de stand van bepaalde diersoorten, in dit geval wilde
zwijnen, te beperken. Jagers zijn goed opgeleide en professionele vrijwilligers
die uitvoering geven aan het beleid van de provincies. Populatiebeheer vindt
plaats op basis van faunabeheerplannen. Deze plannen worden opgesteld
door faunabeheereenheden en goedgekeurd door provincies. Deze plannen
moeten voldoen aan de eisen die gesteld worden op grond van de Wet
natuurbescherming. In de faunabeheerplannen staan onder andere de
aanvangstijden van het wildbeheer. Het is niet aan mij om te treden in de
afwegingen van de Faunabeheereenheid Gelderland en besluiten die de
provincie neemt in het kader van populatiebeheer en schadebestrijding.

5

Trouw, 18 juni 2023, «Omheinde Nationale Park De Hoge Veluwe zegt dat wildstand keldert
door de wolf» (https://www.trouw.nl/duurzaamheid-economie/omheinde-nationale-park-dehoge-veluwe-zegt-dat-wildstand-keldert-door-de-wolf~b1b5d30a/).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

5

Vraag 20
Wat vindt u van de uitspraken van het hoofd bedrijfsvoering van de Hoge
Veluwe dat zakelijke belangen een rol spelen bij zijn zorg over de wildstand
en de wolf omdat bezoekers naar De Hoge Veluwe komen om wild te zien en
dat steeds lastiger wordt?
Antwoord 20
Het staat eenieder vrij zijn mening over de wolf te uiten.
Vraag 21
Bent u het ermee eens dat de Hoge Veluwe ondanks de omheining geen
dierentuin is en er niet moet worden ingegrepen in natuurlijke processen,
zoals predatie door de wolf vanwege financiële belangen en bezoekersaantallen?
Antwoord 21
Het natuurbeleid is een provinciale bevoegdheid. Het is derhalve aan
de provincie Gelderland om samen met het Nationaal Park de Hoge
Veluwe invulling te geven aan dit beleid.
Vraag 22
Kent u de uitspraken van Prof. mr. Pieter van Vollenhoven op Twitter, waarin
hij pleit voor het «beheren» van de wolvenpopulatie? Zo ja, hoe beoordeelt u
deze uitspraken van een lid van het koninklijk huis, die aan het maatschappelijk belang raken en mogelijk polarisatie in de maatschappij kunnen versterken?6
Antwoord 22
Ja, deze uitspraak is me bekend. Het staat eenieder vrij zijn mening
over de wolf te uiten.
Vraag 23
Is het waar dat wolven niet voorkomen in de top tien van in het wild levende
dieren die schade aan de agrarische sector veroorzaken? Zo nee, waarom
niet? Zo ja, hoe verklaart u dan de buitenproportionele aandacht voor
vermeende, en mogelijk eenvoudig te voorkomen, schade door de wolf?7
Antwoord 23
In 2022 stond de wolf niet in de top 10 van schadeveroorzakende dieren,
zoals bijgehouden door BIJ12.8 Ik begrijp dat er veel aandacht is voor de
schade die de wolf veroorzaakt, omdat er angst leeft bij dierhouders en
burgers over de aanwezigheid van een toenemend aantal wolven in
Nederland. Die angsten neem ik heel serieus en ik wil helpen om die weg te
nemen.

6

Twitter, 28 maart 2023 (https://twitter.com/PietervVol/status/1640750624005300225?s=20).
Trouw, 4 juli 2023, «Ganzen veroorzaken nog steeds meeste landbouwschade» (https://
www.trouw.nl/duurzaamheid-economie/ganzen-veroorzaken-nog-steeds-meestelandbouwschade~b16753f5/).
8
Infographics faunaschade – BIJ12
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

6