TER ONDERTEKENING
Nota actief openbaar
Ja

Aan
Van

Minister van BZK
CZW/S&B en DGBRW/DenB

Nader rapport Wet kiescollege niet-ingezetenen

Onze referentie
2022-0000112160
Datum
16 maart 2022
Opgesteld door
CZW/S&B
T
Samengewerkt met
(DGBRW/DenB)
Bijlage(n)
11

Aanleiding
De Afdeling advisering van de Raad van State (Afdeling) heeft op 24 februari jl.
advies uitgebracht over het wetsvoorstel Wet kiescollege niet-ingezetenen
(dictum B). Het wetsvoorstel bevat de uitvoeringswetgeving voor het voorstel tot
wijziging van de Grondwet ter oprichting van een kiescollege bestaande uit nietingezetenen voor de Eerste Kamer. Het nader rapport naar aanleiding van het
advies van de Afdeling is gereed.
Tijdens de behandeling van de grondwetswijziging op 25 januari jl. heeft u de
Tweede Kamer toegezegd bij de indiening van het wetsvoorstel erop terug te
komen hoe “een extra impuls” kan worden gegeven aan het oproepen van nietingezetenen om zich te registreren voor de kiescollegeverkiezing. Deze nota bevat
drie voorstellen hiervoor (zie hierna bij: Beslispunt registratie kiesgerechtigdheid).
Tijdens de behandeling van de grondwetswijziging in de tweede lezing in de
Tweede Kamer zijn ook de nodige vragen gesteld. Het merendeel van de vragen
maakte al onderdeel uit van het concept-wetsvoorstel en de toelichting.
Aanvullend is op de vragen over de Registratie Niet-Ingezetenen een uitgebreide
passage opgenomen in het nader rapport. Tijdens de behandeling van het
grondwetsvoorstel zijn er ook algemene vragen gesteld over kiezers in het
buitenland. Omdat deze buiten de scope van dit specifieke wetsvoorstel vallen,
zijn deze verder niet opgenomen in de toelichting.

Geadviseerd besluit
•
Kennisnemen van het beslispunt over de registratie kiesgerechtigdheid en
aangeven of en zo ja met welk(e) voorstel(len) u instemt.
•
Instemmen met het aangepaste wetsvoorstel, de memorie van toelichting en
het nader rapport en daartoe ondertekenen:
o het nader rapport; en
o de memorie van toelichting.
Hoofdlijnen advies Afdeling advisering van de Raad van State
1. Stemwaarde/opschoning permanente registratie
Advies Afdeling: De stemwaarde van het kiescollege wordt bepaald aan de hand
van het aantal niet-ingezetenen dat zich in de permanente registratie heeft
Pagina 1 van 6

geregistreerd voor de kiescollegeverkiezing. De Afdeling wijst erop dat registratie
een eenmalige, vrij simpele handeling is en een kiezer, zolang hij zich niet
uitschrijft, altijd in de registratie blijft staan, terwijl zijn belangstelling wellicht
afneemt. De Afdeling vindt het een risico dat dit erin kan resulteren dat de
opkomst, zeker na verloop van tijd, veel lager ligt dan het aantal kiezers in de
registratie. De invloed van het kiescollege kan zo onevenredig worden, meent de
Afdeling. De Afdeling draagt als oplossing aan dat overwogen kan worden de
registratie voor kiesgerechtigden periodiek op te schonen, bijvoorbeeld gekoppeld
aan het opkomstpercentage.

Onze referentie
2022-0000112160
Datum
16 maart 2022

Opvolging: U deelt niet de zienswijze dat indien de opkomst van de
kiescollegeverkiezing relatief laag is, de invloed van het kiescollege op de
samenstelling van de Eerste Kamer onevenredig zou zijn vergeleken met de
invloed van provinciale staten. Ook bij de verkiezing van provinciale staten én de
kiescolleges in Caribisch Nederland kan het opkomstcijfer relatief laag liggen ten
opzichte van de groep op basis waarvan de stemwaarde wordt bepaald (inwoners
provincie en inwoners openbaar lichaam). Dit staat dus los van de keuze om de
stemwaarde te baseren op het aantal geregistreerde kiesgerechtigden.
Wat betreft de suggestie om de permanente registratie periodiek op te schonen
licht u toe dat een periodieke vraag om herbevestiging of verwijdering van kiezers
uit de registratie niet strookt met het permanente karakter van de registratie, die
juist tot doel heeft het voor niet-ingezetenen zo makkelijk mogelijk te maken: zij
hoeven zich maar eenmaal te registreren. U geeft verder aan dat periodieke
opschoning in de praktijk zou betekenen dat ofwel alle kiezers uit de registratie
desgevraagd hun registratie moeten herbevestigen ofwel het deel van de kiezers
dat minder actief lijkt wat betreft het uitbrengen van een stem daaruit worden
verwijderd. De eerste situatie is onwenselijk aangezien dit betekent dat ook
kiezers die hebben deelgenomen aan de afgelopen verkiezingen opnieuw een
actieve handeling moeten verrichten om te kunnen deelnemen aan de volgende
verkiezing. De tweede situatie is onwenselijk omdat het arbitrair is welke criteria
zullen gaan gelden om vast te stellen dat de registratie van een kiezer niet meer
actueel is. U deelt wel de opvatting dat het belangrijk is dat de permanente
registratie zo actueel mogelijk is. In dit kader zet u uiteen dat burgemeester en
wethouders van de gemeente Den Haag op grond van de Kieswet (art. D 6, derde
lid) gehouden zijn om personen uit de registratie te verwijderen indien aan hen
omstandigheden bekend worden op grond waarvan de persoon niet (langer) als
kiezer buiten Nederland behoort te zijn geregistreerd. Dat gebeurt onder meer
naar aanleiding van mutaties in de Basisregistratie personen (BRP).
2. Vereiste van niet-ingezetenschap voor leden kiescollege
Advies Afdeling: Voor actief en passief kiesrecht van het kiescollege gelden
dezelfde vereisten: de criteria die gelden voor kiesgerechtigdheid voor de Tweede
Kamerverkiezing plus het criterium van niet-ingezetenschap. De Afdeling wijst op
het risico dat er onvoldoende animo is voor lidmaatschap van het kiescollege en
stelt voor om voor lidmaatschap van het kiescollege de eis van nietingezetenschap te laten vervallen. De Afdeling ziet ruimte om de bepaling tot
wijziging van de Grondwet zo te interpreteren. Wat betreft de zorg dat er
onvoldoende animo is, merkt de Afdeling voorts op dat de fysieke stemming voor
de Eerste Kamerverkiezing belemmerend kan werken voor de kandidering. In dit
kader refereert de Afdeling aan het onderzoek naar belemmeringen voor mensen

Pagina 2 van 6

om zich te kandideren waarover in de toelichting bij het wetsvoorstel staat dat dat
is uitgezet.
Opvolging: U geeft aan dat het niet in de rede ligt om op dit moment in het
proces grondwetswijziging al in tweede lezing aangenomen door de Tweede
Kamer de grondwetsbepaling op andere wijze te interpreteren. Temeer niet nu
zowel uit de toelichting van de grondwetswijziging als uit andere Kamerstukken
zonder twijfel blijkt dat beoogd is om de eisen aan passief en actief kiesrecht
gelijk te stellen. Daarnaast geeft u aan niet te verwachten dat er onvoldoende
animo zal zijn onder personen en partijen om zich te kandideren. Ten aanzien van
de fysieke stemming blijft u bij het standpunt dat het niet onoverkomelijk zal zijn
om eenmaal per vier jaar naar Nederland af te reizen. Temeer niet nu de datum
van de verkiezing ruim van tevoren, en zelfs vóór het moment van
kandidaatstelling voor de kiescollegeverkiezing, bekend is. Bovendien is het
aannemelijk dat de kiescollegeleden juist personen zijn die zich verbonden voelen
met Nederland, en derhalve bereid zijn naar Nederland te reizen of daar om een
andere reden al tijdelijk zijn.

Onze referentie
2022-0000112160
Datum
16 maart 2022

Wat betreft het onderzoek naar de bereidheid van kiezers om zich te kandideren
voor het kiescollege dat in de memorie van toelichting was aangekondigd (ter
opvolging van het advies van de Kiesraad) merkt u op dat uw ambtsvoorganger te
voorbarig is geweest met de opmerking dat het onderzoek al plaatsvindt.
U geeft aan het meer opportuun te vinden om een dergelijk onderzoek uit te
voeren in het kader van de evaluatie van de eerst gehouden kiescollegeverkiezing
en de eerste stemming voor de Eerste Kamerverkiezing. U geeft aan dat er ook
aan de fysieke stemming nadelen zitten, maar dat dit alles afwegende de beste
keuze is omdat aan de alternatieve manieren waarop gestemd kan worden
grotere nadelen kleven. U memoreert daarnaast ook dat er in het wetsvoorstel
(en onderliggende besluit) al voorstellen zijn opgenomen om zoveel mogelijk
belemmeringen weg te nemen en kandidaten te faciliteren.
Daarnaast geeft u ook aan dat de verantwoordelijkheid om voldoende kandidaten
te vinden ook bij politieke partijen ligt. Daarom wilt u bezien hoe dit in de praktijk
uitpakt en dit bij het onderzoek betrekken. In het kader van de evaluatie zullen
kiezers en kandidaten concreet worden bevraagd over eventuele praktische
belemmeringen die zij hebben ervaren. Vervolgens kan worden bezien op welke
wijze daar naar aanleiding van de evaluatie opvolging aan kan worden gegeven.
Ambtelijk heeft de Kiesraad te kennen gegeven goed te kunnen begrijpen dat het
door haar gevraagde onderzoek wordt gekoppeld aan de evaluatie.
3. Evaluatie kiescollegeverkiezing
Advies Afdeling: De Afdeling merkt op dat in de toelichting wordt gesproken van
een evaluatie van de kiescollegeverkiezing, terwijl hiertoe geen wettelijke
bepaling is opgenomen. Daarnaast is, aldus de Afdeling, niet gemotiveerd waarom
het ministerie deze evaluatie zelf uitvoert en niet de Kiesraad.
Opvolging: U memoreert dat het sinds 2007 staand kabinetsbeleid is dat het
ministerie van BZK elke verkiezing evalueert. 1 Gelet hierop ligt een expliciete
evaluatiebepaling in de wet niet voor de hand. Daarnaast licht u toe dat het
evalueren van beleid, wet- en regelgeving over kiesrechtaangelegenheden de
bevoegdheid van de minister van BZK is, en het daarom in beginsel aan u is om
1 Brief aan de Tweede Kamer van 23 november 2007, Kamerstukken II 2007/2008, 31 200-VII,

nr. 26.

Pagina 3 van 6

deze evaluatie uit te (laten) voeren. U geeft daarnaast ook aan dat de Kiesraad
gebruikelijk een evaluatie advies uitbrengt voor een verkiezing als zij dat
opportuun vindt. Dit advies wordt dan uiteraard ook betrokken bij de evaluatie die
door BZK wordt uitgevoerd.

Onze referentie
2022-0000112160
Datum
16 maart 2022

Beslispunt registratie kiesgerechtigden
Op 25 januari jl. behandelde de Tweede Kamer in tweede lezing het
grondwetsvoorstel ter oprichting van het kiescollege niet-ingezetenen (35785).
Tijdens de behandeling heeft u de volgende toezegging gedaan:
“Volgens mij moeten we in het kader van de uitvoeringswetgeving, zeker als we
die gaan behandelen, ook goed kijken naar hoe we een extra inzet kunnen plegen
om mensen op te roepen om zich te registreren. Dus ik zou de heer Sneller
kunnen toezeggen dat ik bij het indienen van dat wetsvoorstel zal terugkomen op
hoe we hier een extra impuls aan kunnen geven.”
Ambtelijk zien wij hiervoor drie mogelijkheden. Dat betreft 1) extra
communicatie, 2) in dit wetsvoorstel regelen dat een aanvraag tot registratie
voorafgaand aan inwerkingtreding van dit wetsvoorstel mogelijk is en dit met
terugwerkende kracht formaliseren en 3) in dit wetsvoorstel regelen dat alle
geregistreerde kiesgerechtigden voor TK- en EP-verkiezing ook in de registratie
voor het kiescollege worden opgenomen, tenzij ze zich daarvoor afmelden
(opt-out). De gemeente Den Haag, die op grond van de Kieswet de permanente
registratie niet-ingezetenen beheert, zal een deel van deze taken in de praktijk
uitvoeren, maar u kunt haar daarin extra faciliteren.
Actie 1 is no-regret. Voorstel 2 en 3 vergen een juridische grondslag en derhalve
wijziging van het wetsvoorstel zoals het aan de Afdeling is voorgelegd. Voorstel 2
is omwille van het krappe tijdpad al verwerkt in de versie van het wetsvoorstel en
de toelichting die nu aan u wordt voorgelegd. Voorstel 3 bevat een aanvullende
mogelijkheid om het aantal kiezers in de permanente registratie uit te breiden. Dit
voorstel vergt nadere wijziging van het wetsvoorstel, de memorie van toelichting
en het nader rapport. Indien u (i) het niet eens bent met voorstel 2, en/of (ii)
voorstel 3 wenst toe te voegen, zullen de stukken worden gewijzigd en opnieuw
aan u worden voorgelegd.
Actie 1: Extra communicatie-inspanning door de gemeente Den Haag
Het is wenselijk om een extra communicatie-inspanning te leveren om nietingezetenen te wijzen op de oprichting van het kiescollege en de mogelijkheid om
zich te registreren voor die verkiezing. De gemeente Den Haag houdt er al
rekening mee om in het kader van de kiescollegeverkiezing een extra
communicatie-inspanning te leveren ten opzichte van de inspanningen die zij al
regulier rond de verkiezingen voor kiezers in het buitenland verrichten. Dit vergt
geen aanpassing van het wetsvoorstel en kent geen nadelen.
In aanvulling op de inspanningen die standaard worden verricht om nietingezetenen te wijzen op de mogelijkheid van stemmen vanuit het buitenland en
op de permanente registratie, expliciteert het wetsvoorstel dat alle nietingezetenen die thans voor de verkiezing van de leden van de Tweede Kamer of
het Europees Parlement staan geregistreerd een brief krijgen waarin zij worden
geattendeerd op de mogelijkheid zich (ook) te registreren voor de
kiescollegeverkiezing. Het is denkbaar dat een dergelijke brief, ter herinnering,
meerdere malen wordt verstuurd. Daarnaast kan de communicatie via de kanalen

Pagina 4 van 6

die nu al door de gemeente Den Haag gebruikt worden - internet, social media,
waar mogelijk emigratiebeurzen en verenigingen voor Nederlanders in het
buitenland - worden geïntensiveerd.

Onze referentie
2022-0000112160
Datum
16 maart 2022

Voorstel 2: Indienen verzoek om registratie al eerder starten en registraties met
terugwerkende kracht formaliseren
Om te zorgen dat zoveel mogelijk niet-ingezetenen zich registreren, is het van
belang dat zo vroeg mogelijk gestart kan worden met communiceren over de
kiescollegeverkiezing en de wijze waarop kiesgerechtigden zich hiervoor kunnen
registreren. Communiceren over het registreren voor de kiescollegeverkiezing
heeft nog geen zin op het moment dat kiezers zich nog niet kunnen registreren.
De moeilijkheid is dat de mogelijkheid tot registratie voor de kiescollegeverkiezing
pas wordt geregeld in deze uitvoeringswetgeving. Het is wenselijk dat registratie
al eerder mogelijk is, namelijk vanaf het moment dat de grondwetswijziging in
werking treedt, en derhalve zeker is dat de kiescollegeverkiezing op een zeker
moment gaat plaatsvinden. Het voorstel is daarom om het indienen van een
registratieaanvraag mogelijk te maken vanaf het moment dat het
grondwetsvoorstel in werking treedt. De uitvoeringswetgeving regelt dat deze
aanvragen met terugwerkende kracht worden aangemerkt als aanvragen als
bedoeld in de Kieswet om deze kiezers te registreren als kiesgerechtigde voor de
kiescollegeverkiezing.
De gemeente Den Haag (die op grond van de Kieswet verantwoordelijk is voor de
permanente registratie) heeft ambtelijk aangegeven de (geautomatiseerde)
systemen om dit te faciliteren in mei 2022 gereed te kunnen hebben. Dit zou
tijdig zijn, want het is in geen geval haalbaar dat de grondwetswijziging eerder
dan mei in werking treedt.
Voordeel:
•
De communicatiecampagne voor registratie voor de kiescollegeverkiezing kan
naar verwachting enkele maanden eerder van start gaan (hoeft niet te
wachten op de uitvoeringswetgeving). De verwachting is reëel dat dit
resulteert in meer registraties.
Nadelen:
•
Er is in de tussenliggende periode nog geen wettelijke grondslag voor het
verwerken van de persoonsgegevens die onderdeel uitmaken van het indienen
van de registratie-aanvragen bij de gemeente Den Haag. Dit kan echter
worden ondervangen door richting de kiezer te expliciteren dat hij bij het
indienen van de aanvraag toestemming geeft voor de verwerking van zijn
persoonsgegevens voor dit specifieke doel. Een kiezer die dit niet wil, kan
wachten met het indienen van zijn aanvraag tot de uitvoeringswetgeving in
werking is getreden. Dit is in overeenstemming met de Algemene verordening
gegevensbescherming.
•
Beleidsmatig zien wij geen nadelen.
Voorstel 3: Geregistreerde kiesgerechtigden voor de Tweede Kamerverkiezing
en/of de Europese Parlementsverkiezing overschrijven in de permanente
registratie voor de kiescollegeverkiezing
De aanname is reëel dat in elk geval een deel van de niet-ingezetenen die
geregistreerd zijn voor de Tweede Kamer- en Europees Parlementsverkiezingen

Pagina 5 van 6

ook interesse heeft in deelname aan de kiescollegeverkiezing, om ook invloed te
kunnen uitoefenen op de samenstelling van de Eerste Kamer. Denkbaar is het
voorstel dat voor deze groep het uitgangspunt gaat gelden dat zij automatisch
worden geregistreerd als kiesgerechtigde voor de kiescollegeverkiezing – en hier
per brief op geattendeerd worden – tenzij zij aangeven hier geen interesse in te
hebben. Dit is een verstrekkende optie, waarbij we u nadrukkelijk wijzen op de
nadelen (zie hierna).

Onze referentie
2022-0000112160
Datum
16 maart 2022

Voordelen:
•
Dit voorstel zal naar verwachting leiden tot meer geregistreerde
kiesgerechtigden.
•
Van kiezers die al in de permanente registratie staan vergt dit niet nogmaals
een handeling tot registratie.
Nadelen:
•
De stemwaarde van het kiescollege is gekoppeld aan het aantal nietingezetenen dat zich als kiesgerechtigde registreert voor de verkiezing van
het kiescollege. Door te kiezen voor een systeem waarmee de permanente
registratie automatisch wordt gevuld, wordt er invloed uitgeoefend op de
hoogte van de stemwaarde van het kiescollege.
•
De Kieswet regelt dat de registratie van kiesgerechtigdheid van een nietingezetene in de permanente registratie voor de Tweede Kamer- of Europees
Parlementsverkiezing gebeurt op aanvraag. Voor de kiescollegeverkiezing
voorziet onderhavig wetsvoorstel in een gelijksoortige procedure (registratie
op aanvraag). Kiesgerechtigden zonder handeling van hun kant registreren
voor de kiescollegeverkiezing wijkt daarmee af van het reguliere (wettelijke)
registratieproces en het karakter van de permanente registratie. Hiertoe dient
een aparte wettelijke bepaling opgenomen te worden in het wetsvoorstel.
Informatie die niet openbaar gemaakt kan worden
N.v.t.
Motivering
In de openbaar gemaakte versie van deze nota zijn alle persoonsgegevens van
ambtenaren geanonimiseerd.

Pagina 6 van 6

ni)
5X16

(xUtoorci
Ministerie van Binnenlandse Zaken en

Koninkrijksrelaties

'^io

Datum

10 September 2021
Onze referentie
2021-0000472698

Minister van BZK

Aan

Opgesteld door
CZW/S&B
T

Van
DGBRW/DenB

nota

Consultatie wetsvoorstel kiescollege niet-ingezetenen

Aan

Minister van BZK
Van

Aanleiding

Begin oktober wordt naar verwachting de tweede lezing van het

grondwetsvoorstei ter invoering van een kiescollege bestaande uit nietingezetenen voor de Eerste Kamer door de Tweede Kamer behandeld (op
voorraadagenda week 5 oktober). Dit grondwetsvoorstei geeft uitvoering aan het
regeerakkoord. Onderhavig wetsvoorstel bevat de uitvoeringswetgeving (Wet
kiescollege niet-ingezetenen), waarin de vormgeving en werking van het
kiescollege zijn uitgewerkt. Het conceptwetsvoorstel is gereed voor consultatie. In
de Ministerraad van 4 juni jl. heeft u een machtiging gekregen om de
uitvoeringswetgeving in (internet-)consultatie te brengen.
Geadviseerd besluit

U wordt geadviseerd:

•

in te stemmen met het in consultatie brengen van het wetsvoorstel, en

• de adviesaanvragen te ondertekenen aan de Kiesraad, de gemeente Den

Haag, de provincie Zuid-Holland, de VNG en de NVVB; u geeft hen daarin tot
8 november a.s. de tijd voor een reactie.
Kernpunten

• Tijdens de behandeling van de eerste lezing van het grondwetsvoorstei in
oktober 2020 heeft u toegezegd de Eerste Kamer op hoofdiijnen te informeren

over de uitvoeringswetgeving waarin het kiescollege wordt vormgegeven. Op

10 juni jl. heeft u deze toezegging gestand gedaan en de Kamers bij brief
geinformeerd over de hoofdiijnen van de uitvoeringswetgeving.
. De Tweede Kamer heeft aangegeven de hoofdiijnenbrief te betrekken bij de
behandeling van het grondwetsvoorstei.

• De hoofdiijnenbrief is behandeld in de MR van 4 juni jl. Er is toen ook al een
machtiging gegeven om de uitvoeringswetgeving te publiceren voor (internet)consultatie.

•

Het wetsvoorstel bevat een (nadere) uitwerking van de hoofdiijnenbrief.

Grofweg bestaat het wetsvoorstel uit twee delen: (i) een wetsvoorstel waarin
de inrichting en samenstelling van het kiescollege is neergelegd en (ii) een
wijziging van de Kieswet, die de verkiezing van het kiescollege en de
verkiezing van de leden van de Eerste Kamer door de kiescollegeleden regelt.
Toelichting
De inhoud van het wetsvoorstel:
Pagina 1 van 3

De kiesgerechtigdheid voor de verkiezing van de leden van het kiescollege nietingezetenen is verbonden aan dezelfde voorwaarden als de kiesgerechtigdheid
voor de Tweede Kamerverkiezingen, met daarbovenop de eis dat de kiezer geen
ingezetene is van Nederland. Uitgangspunt in de uitvoeringswetgeving is dat voor
zover van toepassing wordt aangesloten bij de a! bestaande wetgeving voor de
inrichting en verkiezing van provinciale staten dan wel de kiescolieges in Caribisch
Nederland. Waar dit niet mogelijk is gelet op de eigenheid en specifieke context
van het kiescollege niet-ingezetenen, wordt het volgende voorgesteld:

Datum

10 September 2021
Onze referentie

2021-0000472698

/. Vormgeving van het kiescollege

• (det kiescollege wordt gevestigd in de gemeente Den Haag en wordt

ondersteund door ambtenaren van de gemeente. De gemeente Den Haag
organiseert de verkiezing en beheert de (permanente) registratie van

kiesgerechtigden voor de kiescollegeverkiezing. De burgemeester van Den
Haag is de voorzitter van het kiescollege.

• Het ledenaantal van het kiescollege is gerelateerd aan het aantal in de

permanente registratie geregistreerde kiezers in het buitenland, volgens de
systematiek en verhouding uit de Gemeentewet. Volgens die systematiek
zouden 90.000 registraties (het aantal geregistreerde kiezers buiten NL voor
de TK-verkiezing) resulteren in 37 leden.

/■/'. Verkiezing van de ieden van het kiescoilege niet-ingezetenen

• De kandidaatstellingsprocedure voor de kiescollegeverkiezing is afgestemd op
het feit dat de kiesgerechtigden in het buitenland wonen. Concreet wordt
mogelijk gemaakt dat ondersteuningsverklaringen digitaal kunnen worden
afgelegd en dat een kiesgerechtigde voor provinciale staten (die dus niet
kiesgerechtigd is voor de kiescollegeverkiezing) gemachtigd kan worden om
de kandidatenlijst voor de verkiezing in te leveren bij het centraal

stembureau. De waarborgsom voor kandidaatstelling wordt vastgesteld op

€225 (gelijk aan gemeenteraadsverkiezingen) en moet betaald worden aan de
•

gemeente Den Haag.

De verkiezing vindt plaats gelijktijdig met de verkiezing van provinciale staten

en de kiescolieges Caribisch Nederland. De stemming voor het kiescollege

vindt plaats per brief (per post of afgifte op een Nederlandse ambassade of
consulaat). Anders dan bij de Tweede Kamer- en Europees

Parlementsverkiezingen is stemmen per volmacht of met een kiezerspas niet
mogelijk. Indien stemmen per volmacht of met een kiezerspas een optie zou
zijn, zou dit betekenen dat op het tijdstip van de verkiezingen ook in

Nederland stembureaus moeten worden ingericht ten behoeve van de

kiescollegeverkiezingen. Dat ligt gezien het, naar verwachting geringe gebruik
van deze mogelijkheid niet voor de hand. Het mogelijk maken dat in de

stembureaus die zijn ingericht voor de provinciale statenverkiezingen een
stem voor het kiescollege kan worden uitgebracht ligt niet in de rede, omdat
dat niet uitvoerbaar is vanwege de samenloop van verkiezingen.
• Het hoofdstembureau en het centraal stembureau voor de verkiezingen van
provinciale staten van Zuid-Holland fungeren tevens als zodanig voor de
kiescollegeverkiezing.

Hi. Verkiezing van de leden van de Eerste Kamer door het kiescollege nietingezetenen

•

De vergadering waarin het kiescollege stemt voor de Eerste Kamer is in
beginsel fysiek in Nederland. Vanuit principieel oogpunt heeft het stemmen

Pagina 2 van 3

tijdens een fysieke zitting de voorkeur. Een lid dat verhinderd is kan stemmen

per voimacht. Een variant waarbij het stemmen per brief een aiternatief is

kenteentegrotecompiexiteitindeuitvoering.
•

De overige vergaderingen van het kiescollege vinden digitaai piaats.

•

Over de stemwaarde is aan dr. S. P. Otjes gevraagd om daar onderzoek naar
te doen. Dit naar aanleiding van het debat met de Eerste Kamer over de

Datum

September 2021

2on%'ooMT2698

stemwaarde van het kiescoilege.

• In zijn rapport doet hij een voorstel om de stemwaarde te berekenen op basis
van een formuie. De formuie berekent het stemgewicht per kiescoiiegelid aan
de hand van het aantai geregistreerde kiesgerechtigden voor de

kiescollegeverkiezing en past hierop een correctiefactor toe, gebaseerd op de

/

verhouding tussen het aantai inwoners en geregistreerde kiesgerechtigden in
Nederiand. Dit komt tegemoet aan de discussie die is gevoerd in de Eerste

^ ^
^ L./

Kamer.
..

Geplande inwerkingtreding

Beoogd wordt dat bij de verkiezingen van maart 2023 (provinciaie staten en

waterschappen) de niet-ingezetene Nederlanders voor de eerste keer kunnen

h

O

/

/

stemmen voor het kiescoiiege. Daarvoor is het noodzakelijk dat de

wetsbehandeiing is afgerond voor 1 juii 2022 (voor de aanpassing van systemen

^

moet minimaai 6 maanden worden gerekend). Dat is een krap tijdpad en zai na
de consuitatie en advisering door de Raad van State een voortvarende

parlementaire behandeling vergen in beide Kamers.

Pagina 3 van 3

cioBRl*) CtSd^.
(IfUn.BlK
Ministerie van Binnenlandse Zaken en

Koninkrijksrelaties

Datum

7 december 2021
Onze referentie

2021-0000645728

Opgesteld door

Aan

Minister van\BZK

CZW/S&B

Van
DGBRW/DenB
T

nota

Bijlage(n)

Aanbieding MR wetsvoorstel Wet kiescollege niet-

8

ingezetenen

Aan
Minister van BZK
Van

Aanleiding

Het wetsvoorstel Wet kiescollege niet-lngezetenen Is op 7 december In een
schriftelijke ronde In de CBJ behandeld. Het wetsvoorstel is nu gereed om voor te
leggen aan de MR, met het oog op een advlesaanvraag aan de Raad van State
(nog voor het kerstreces).

iGeadviseerd besluitj
U wordt geadvlseerd:
• In te stemmen met aanbieding aan de Ministerraad; en
• het aanbiedingsformulier hiertoe te ondertekenen.

Met opmerklngen
: 9/1
2
dgBRW akkoord

Kernpunten

•

•

In de derde week van januari behandelt de Tweede Kamer naar verwachting
de tweede lezing van het grondwetsvoorstel ter invoering van een kiescollege
bestaande uit niet-ingezetenen voor de Eerste Kamer. Onderhavig
wetsvoorstel bevat de ultvoerlngswetgeving van het grondwetsvoorstel.
BIj de behandeling van de eerste lezing van het grondwetsvoorstel In oktober
2020 heeft u toegezegd de Eerste Kamer bij brief op hoofdiijnen te informeren
over de ultvoerlngswetgeving. Op 10 juni jl. heeft u deze toezegging gestand

gedaan. De IK eh de EK hebben besloten de brief bij de behandeling van het
grondwetsvoorstel te betrekken. Het Is dus nog niet bekend hoe de Kamer de
hoofdiijnen waardeert.

Het wetsvoorstel bevat een (nadere) uitwerking van de hoofdiijnenbrief.
Grofweg bestaat het wetsvoorstel uit twee delen: (1) de inrichting en
samenstelling van het kiescollege en (2) een regeling van de verklezing van
de leden van het kiescollege en de verklezing van de leden van de Eerste
Kamer door de klescollegeleden. Een korte weergave van de Inhoud van het

wetsvoorstel vindt u als bijiage t^yaize^icita.
Het wetsvoorstel is behandeld in de CBJ, en gereed voor behandeling in de
MR. Het streven is dit wetsvoorstelvOoHTet kerstreces aan de Raad van State

aan te bieden, om - ondanks het krappe tijdpad - toch nog zicht te houden
op inwerkingtreding voor de Eerste Kamerverkiezing in 2023.
Ten opzichte van de versie van het wetsvoorstel die aan de CBJ is
aangeboden zijn er enkele kleine wijzigingen in het wetsvoorstel doorgevoerd,
het merendeel technisch van aard.

Pagina 1 van 2

Samenloop met wetsvoorstel nieuwe procedure vaststelling

Datum

verkiezingsuitslag (NPVV)

7 december 2021

•

Het wetsvoorstel Klescollege niet-lngezetenen gaat ervanult dat het

onze referentie

wetsvoorstel Wet nieuwe procedure verkiezingsuitslag (NPVV) in werking

2021-0000645728

is getreden.

•
•

De beoogde inwerkingtreding van de NPW is 1 januari 2023 terwiji de
beoogde inwerkingtreding van dit wetsvoorstel 1 September 2022 is.
Daarom zijn er in de wet kiescollege niet-ingezetenen een aantal tijdelijke
bepalingen opgenomen (in deze versie nieuw toegevoegd), om een
juridische basis te hebben voor de activiteiten die bij een
kiescollegeverkiezing in maart 2023 al in het najaar van 2022 moeten
worden uitgevoerd. Deze bepalingen zullen dus eerder in werking treden
en weer vervallen zodra de NPVV en de wijziging van de Kieswet ten
behoeve van het kiescollege niet-ingezetenen inwerkingtreden op 1
januari 2023.

CBJ

•
•

I&W, Financien, Defensie en SZW hebben aangegeven geen inhoudelijke
opmerkingen te hebben bij het wetsvoorstel.
Voorafgaand aan aanbieding met de CBJ is overeenstemming bereikt met
JenV.

Pagina 2 van 2

Bijiage: Inhoud van het wetsvoorstel

De kiesgerechtigdheid voor de verkiezing van de leden van het kiescollege niet-ingezetenen is
verbonden aan dezelfde voorwaarden als de kiesgerechtigdheid voor de Tweede
Kamerverkiezingen, met daarbovenop de eis dat de kiezer geen ingezetene is van Nederland.

Uitgangspunt in de uitvoeringswetgeving is dat voor zover van toepassing wordt aangesloten bij de
a! bestaande wetgeving voor de inrichting en verkiezing van provinciale staten dan wel de
kiescolleges in Caribisch Nederland. Waar dit niet mogelijk is, is gelet op de eigenheid en

specifieke context van het kiescollege niet-ingezetenen, wordt het volgende voorgesteld;
i. Vormgeving van het kiescollege

•

Het kiescollege wordt gevestigd in de gemeente Den Haag en wordt ondersteund door

ambtenaren van de gemeente. De gemeente Den Haag organiseert de verkiezing en
beheert de (permanente) registratie van kiesgerechtigden voor de
kiescollegeverkiezing. De burgemeester van Den Haag is de voorzitter van het
kiescollege.

•

Het ledenaantal van het kiescollege is gerelateerd aan het aantal in de permanente
registratie geregistreerde kiezers in het buitenland, volgens de systematiek en een
gecombineerde verhouding uit de Gemeentewet en de Provinciewet.

ii. Verkiezing van de leden van het kiescollege niet-ingezetenen

•

•

De kandidaatstellingsprocedure voor de kiescollegeverkiezing is afgestemd op het felt
dat de kiesgerechtigden in het buitenland wonen. Concreet wordt mogelijk gemaakt
dat ondersteuningsverklaringen digitaal kunnen worden afgelegd en dat een
kiesgerechtigde voor provinciale staten (die dus niet kiesgerechtigd is voor de
kiescollegeverkiezing) gemachtigd kan worden om de kandidatenlijst voor de
verkiezing in te leveren bij het centraal stembureau. De waarborgsom voor
kandidaatstelling wordt vastgesteld op €225 (gelijk aan gemeenteraadsverkiezingen)
en moet betaald worden aan de gemeente Den Haag.
De verkiezing vindt plaats gelijktijdig met de verkiezing van provinciale staten en de

kiescolleges Caribisch Nederland. De stemming voor het kiescollege vindt plaats per
brief (per post of afgifte op een Nederlandse ambassade of consulaat). Anders dan bij
de Tweede Kamer- en Europees Parlementsverkiezingen is stemmen per volmacht of
met een kiezerspas niet mogelijk. Indien stemmen per volmacht of met een kiezerspas
een optie zou zijn, zou dit betekenen dat op het tijdstip van de verkiezingen ook in
Nederland stembureaus moeten worden ingericht ten behoeve van de

kiescollegeverkiezingen. Dat ligt gezien het, naar verwachting geringe gebruik van
deze mogelijkheid niet voor de hand. Het mogelijk maken dat in de stembureaus die

zijn ingericht voor de provinciale statenverkiezingen een stem voor het kiescollege kan
worden uitgebracht ligt niet in de rede, omdat dat niet uitvoerbaar is vanwege de
samenloop van verkiezingen.

•

Het hoofdstembureau en het centraal stembureau voor de verkiezingen van provinciale
staten van Zuid-Holland fungeren tevens als zodanig voor de kiescollegeverkiezing.

iii. Verkiezing van de leden van de Eerste Kamer door het kiescollege niet-ingezetenen
•
De vergadering waarin het kiescollege stemt voor de Eerste Kamer is in beginsel fysiek
in Nederland. Vanuit principieel oogpunt heeft het stemmen tijdens een fysieke zitting
de voorkeur. Een lid dat verhinderd is kan stemmen per volmacht. Een variant waarbij
het stemmen per brief een alternatief is kent een te grote complexiteit in de
uitvoering.

•

De overige vergaderingen van het kiescollege vinden digitaal plaats.

•

Over de stemwaarde is aan dr. S. P. Otjes gevraagd om daar onderzoek naar te doen.
Dit naar aanleiding van het debat met de Eerste Kamer over de stemwaarde van het
kiescollege.

•

In zijn rapport doet hij een voorstel om de stemwaarde te berekenen op basis van een
formule. De formule berekent het stemgewicht per kiescollegelid aan de hand van het

aantal geregistreerde kiesgerechtigden voor de kiescollegeverkiezing en past hierop
een correctiefactor toe, gebaseerd op de verhouding tussen het aantal inwoners en
geregistreerde kiesgerechtigden in Nederland. Dit komt tegemoet aan de discussie die
is gevoerd in de Eerste Kamer.

5553]-

9/:12.

Oflin.BZK

Ministerie van Binnenlandse Zaken en

Koninkrijksrelaties

TER ONDERTEKENI
Aan:

G

Minister BZK

czw

Contactpersoon

Datum

8 december 2021
Kenmerk

2021-0000651088

nota

Aanbieding Wet klescollegejjiet-ingezetenen aan Raad

Afgestemd met:
- DGBRW/D&B

van State

Aanleiding

Het wetsvoorstel Wet klescollege niet-lngezetenen is gereed om aan te bieden

' O/it

aan de Ministerraad van 17 december a.s. met het oog op verzending naar de
Raad van State voor een adviesaanvraag. Dit is separaat aan u voorgelegd.
Indien de Ministerraad instemt met het wetsvoorstel kan dit aan de Raad van
State worden gestuurd. In verband met de tassendeadline voor het kerstreces

wordt de voordracht voor de adviesaanvraag nu a! aan u voorgelegd ter
ondertekening. De verzending wordt aangehouden tot na de MR.
Advies/actie
U wordt geadviseerd:

•

de Koning te verzoeken advies te vragen aan de Afdeling advisering van de
Raad van State over het wetsvoorstel, door de volgende stukken te
ondertekenen:

•

> de voordracht aan de Koning; en
> de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel.
ermee in te stemmen dat de getekende stukken worden verstuurd, zodra de
Ministerraad met het wetsvoorstel heeft ingestemd.

Toelichting
Het wetsvoorstel is gereed voor behandeling in de MR. Het streven om dit
wetsvoorstel nog voor het kerstreces naar de Raad van State te sturen heeft als

reden dat zo - ondanks het krappe tijdpad - toch nog zicht gehouden kan worden
op inwerkingtreding van het wetsvoorstel voor de Eerste Kamerverkiezing in
2023.

Pagina 1 van 1

notitie
Aan

min 6^

Van

Datum

Onderwerp

cp /Vt^ 17//

mmm