Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

29 279

Rechtsstaat en Rechtsorde

Nr. 551

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID EN VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 12 november 2019
Hierbij doen wij u de reactie van het kabinet op hoofdstuk 17 van het
Sociaal Cultureel Rapport 2019 – Denkend aan Nederland – van het
Sociaal Cultureel Planbureau toekomen.
Het rapport beschrijft in 16 hoofdstukken wat Nederland voor Nederlanders tot Nederland maakt, en waarmee de Nederlandse bevolking zich
op dit moment identificeert en verbonden voelt. In hoofdstuk 17 van het
rapport zijn de slotoverwegingen opgenomen.
Het SCP heeft door middel van focusgroepen en interviews door het hele
land, en een grootschalige enquête onder 5000 mensen, aan Nederlanders
zelf gevraagd wat zij belangrijk vinden als het gaat over de identiteit van
Nederland.
Het rapport laat zien dat identiteit veranderlijk, gelaagd en contextgebonden is. Illustratief is in dit verband dat sommige door respondenten
aangegeven zaken er 100 jaar geleden nog niet eens waren, zoals de
dodenherdenking, Koningsdag, de Deltawerken en Johan Cruijff.
Uit het onderzoek blijkt dat een groot deel van de Nederlanders van
mening is dat er een Nederlandse identiteit bestaat en dat we het daar in
grote mate over eens zijn: vooral de Nederlandse taal, symbolen en
tradities vinden we als Nederlanders belangrijk. Ook wordt erg gehecht
aan de burgerlijke vrijheden, democratie en gelijke rechten. Deze
verworvenheden vormen een belangrijke bron van verbinding met
Nederland. Het SCP constateert daarbij weinig verschillen tussen
Nederlanders wat betreft geslacht, leeftijd, opleiding en afkomst.
Het SCP constateert voorts dat Nederlanders groot belang hechten aan
vrijheid maar dat die vrijheid verschillend wordt ingevuld. In situaties van
debat komt deze verschillende invulling tot uitdrukking. Als mensen het

kst-29279-551
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 279, nr. 551

1

gevoel hebben dat ze een keuze moeten maken, gaan zich scheidslijnen
aftekenen tussen het deel van de Nederlanders dat meer hecht aan
symbolen en tradities en het deel dat vooral hecht aan burgerlijke
vrijheden. Dan kan het flink botsen. Het gaat hier om een kleine groep. De
overgrote meerderheid van de respondenten identificeert zich in
meerdere of mindere mate met beide invullingen van vrijheid. Waar we
het met elkaar wél over eens zijn, sneuvelt in discussies over identiteit.
Versterkt door (sociale) media ontstaat er al snel het beeld van een sterk
gepolariseerd land, aldus het SCP.
Het kabinet staat voor de democratische rechtsorde, waarin de belangen
van burgers worden gediend door het bestuur en waarin grondrechten als
gelijke behandeling, vrijheid van meningsuiting en vrijheid van
godsdienst en levensovertuiging gelden voor iedereen in Nederland.
Daardoor kan iedereen in Nederland invloed uitoefenen op hoe we de
Nederlandse samenleving inrichten en kunnen we zelf kiezen hoe we ons
leven inrichten, met wie we trouwen en of we geloven (of niet). Het staat
een ieder vrij daar op een eigen manier invulling aan te geven, binnen de
kaders van de democratische rechtsorde in Nederland. De uitkomsten van
dit SCP onderzoek laten zien dat de meeste Nederlanders ook groot
belang hechten aan de democratische rechtsorde en de grondrechten die
daarbij horen. Dat is goed nieuws. Dat geldt ook voor de hoofdconclusie
van het onderzoek dat «Nederlanders eensgezind zijn over wat Nederland
tot Nederland maakt».
Natuurlijk zijn er ook verschillen. Die mogen er zijn. In Nederland is er
ruimte voor verschil, en is er ook ruimte om het oneens te zijn met elkaar,
of met elkaar in debat te gaan over verschillen. Discussie en debat brengt
Nederland verder. Zonder wrijving immers geen glans.
Dat Nederland een gepolariseerd land zou zijn, wordt ook in dit onderzoek
ontkracht. Zie ook de eerste kwartaalrapportage van het Continue
Onderzoek Burgerperspectieven 2019, die eerder dit jaar verscheen. De
zorgen over polarisatie zijn veel groter, dan de daadwerkelijke polarisatie.
Dat is een belangrijke constatering. Tegenstellingen worden uitvergroot,
terwijl het vaak om kleine aantallen mensen gaat die de boventoon voeren
in het maatschappelijke en publieke debat. De dagelijkse realiteit is
anders, gecompliceerder, gelaagder, en de meeste Nederlanders zijn veel
genuanceerder. Alleen horen we dat geluid uit het midden niet altijd.
Dit burgerperspectief geeft waardevolle inzichten. Wat betreft identiteit
gaat het niet over wie er gelijk heeft of gelijk krijgt. Met elkaar maken we
Nederland. De democratische rechtsorde is niet vanzelfsprekend en vraagt
continu om inspanning van ons allemaal. Nederland is een open
samenleving. Dat betekent dat er continue veranderingen plaatsvinden.
Een samenleving is altijd in verandering en nooit «klaar». Het rapport
geeft inzicht in wat Nederlanders nu belangrijk vinden. Over 50 jaar zal dat
weer anders zijn.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
W. Koolmees
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
R.W. Knops

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 279, nr. 551

2