Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

21 501-32

Landbouw- en Visserijraad

Nr. 1101

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 13 april 2018
De vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en de
vaste commissie voor Europese Zaken hebben op 14 maart 2018 overleg
gevoerd met mevrouw Schouten, Minister van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit, Vice-Minister-President, over:
– de brief van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, Vice-Minister-President d.d. 9 maart 2018 inzake de
geannoteerde agenda Landbouw- en Visserijraad 19 maart
2018 (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1094);
– de brief van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, Vice-Minister-President d.d. 5 maart 2018 met het
verslag van de Landbouw- en Visserijraad van 19 februari 2018
(Kamerstuk 21 501-32, nr. 1093).
Van dit overleg brengen de commissies bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit,
Kuiken
De voorzitter van de vaste commissie voor Europese Zaken,
Azmani
De griffier van de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
Haveman-Schüssel

kst-21501-32-1101
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-32, nr. 1101

1

Voorzitter: Kuiken
Griffier: Konings
Aanwezig zijn acht leden der Kamer, te weten: Arissen, Futselaar, Geurts,
De Groot, Van Helvert, Kuiken, Van Tongeren en Weverling,
en mevrouw Schouten, Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, Vice-Minister-President.
Aanvang 14.32 uur.
De voorzitter:
Goedemiddag. Hartelijk welkom bij de vaste commissie voor Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit. Dit betreft het algemeen overleg over de
Landbouw- en Visserijraad die plaatsvindt op 19 maart. Er is al een
vooraankondiging gedaan van een VAO, deze week te plannen inclusief
stemmingen. Mevrouw Van Tongeren is geen lid van de commissie LNV,
maar ik hoop dat u instemt met haar deelname namens GroenLinks. Zij zal
alleen deelnemen aan de eerste termijn, in verband met andere verplichtingen. Mijn voorzitterschap zal om halfvier worden overgenomen door de
heer Van Helvert, ook in verband met andere verplichtingen.
Dat allemaal gezegd hebbende, stel ik maximaal twee interrupties per
persoon voor. U hebt een spreektijd van vijf minuten. Ik geef graag
mevrouw Van Tongeren van GroenLinks als eerste de gelegenheid voor
haar inbreng.
Mevrouw Van Tongeren (GroenLinks):
Dank u wel, voorzitter. Ik vervang Rik Grashoff. Het nieuwe gemeenschappelijke landbouwbeleid is van groot belang om de landbouw in Europa
duurzamer en toekomstbestendiger te maken. De eerste contouren
worden nu zichtbaar. Bij opeenvolgende Landbouwraden worden posities
ingenomen door lidstaten over het nieuwe GLB. Nederland heeft eerder
aangegeven zich op de vlakte te houden en uiteindelijk pas een positie te
willen bepalen als het Meerjarig Financieel Kader bekend is. Eerder heeft
mijn collega Grashoff aangegeven dat dit onverstandig is, omdat er juist
nu volop gelobbyd en gesproken wordt over het nieuwe beleid. Dat blijkt
ook uit het verslag van de vorige Landbouw- en Visserijraad. Zo is er
gesproken over convergentie, directe betalingen en gekoppelde steun. Tot
onze verrassing zagen wij dat niet terug in de geannoteerde agenda.
Wanneer wist de Minister dat deze onderwerpen in de Raad aan de orde
zouden komen? Waarom is dit niet in de geannoteerde agenda
opgenomen? Wil de Tweede Kamer invloed kunnen uitoefenen op deze
belangrijke dingen in Europa, dan moeten wij het wel op tijd weten. Mijn
fractie heeft daar bij de vorige Landbouw- en Visserijraad uit zichzelf wel
veel aandacht besteed, maar het is van groot belang dat wij helder
hebben wat er op de agenda staat en wat dan eventueel de voorlopige
posities zijn. Hoe kunnen wij anders ruimte geven aan de Minister namens
Nederland, of controleren of de lijn die wordt ingezet ook wordt uitgevoerd? Bij de komende Raad worden mogelijk verdere conclusies
getrokken. Wij vinden dat de Kamer daarbij betrokken moet zijn.
Zoals ruim bekend, wil mijn fractie een toekomstbestendig en ook
duurzaam gemeenschappelijk landbouwbeleid, dat rekening houdt met
biodiversiteit, waterkwaliteit, milieu en klimaat, maar ook een beleid
waarin boeren met duurzame landbouw een goede vergoeding krijgen en
echt een goed leefbaar salaris. Nu lijkt het erop dat de winst vooral in de
zakken van de retail komt en niet bij de boeren. Mijn fractie heeft al eerder
zorgen geuit over cofinanciering van directe inkomenssteun. GroenLinks
geeft aan dat dit past binnen het idee van meer subsidiariteit voor
lidstaten, maar wij zien vooral dat het een gelijk speelveld tussen boeren
in de weg zit. Hoe kijkt de Minister daartegenaan? Wij zijn er geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-32, nr. 1101

2

voorstander van, temeer omdat directe inkomenssteun niet leidt tot meer
inkomen voor de boer, maar eerder omslaat in hogere grondprijzen,
omdat grondbezitters natuurlijk ook op de hoogte zijn van de mogelijkheden van de directe inkomenssteun. Wat ons betreft wordt het GLB
prestatiegericht. Hoe kijkt de Minister daartegen aan?
Verder lezen wij niets over de cofinanciering van de directe inkomenssteun terug in het verslag van de vorige Landbouwraad. Is dit daar nu wel
of niet besproken? Kan de Minister ons een appreciatie geven van de
verschillende standpunten van de andere lidstaten? Wij lezen in de brief
van 5 maart over de uitkomsten van de Landbouw- en Visserijraad dat er
een flinke strijd is over het wel of niet gelijktrekken van hectaresteun.
Eerder had mijn collega Grashoff al gesteld dat een volledige gelijktrekking van hectaresteun zich niet verhoudt tot de verschillen tussen de
lidstaten op het gebied van arbeidskosten, grondprijs en inkoopprijzen. Hij
had het ook over het besef dat de huidige verdeling historisch is gegroeid
en niet op basis van objectieve maatstaven verloopt. Mijn fractie zou het
verstandig vinden dat er objectieve maatstaven worden ontwikkeld. Nu zit
iedereen in zijn eigen loopgraaf, zoals meestal het geval is, en kan het de
ene of de andere kant op vallen. Mijn fractie hoort wederom graag, ook op
dit terrein, hoe de Minister het speelveld apprecieert. Is het niet verstandig
om nu echt te pleiten voor het opstellen van evenwichtige en objectieve
maatstaven?
Ik begrijp dat Nederland een position paper heeft opgesteld waarin staat
dat het financieringsgat als gevolg van de brexit zijn weerslag gaat
hebben op het GLB. Mijn fractie begrijpt dat er door het wegvallen van
Groot-Brittannië minder geld te besteden is. Klopt dat? Hoe staan de
andere landen daarin? Hoe kijkt de Minister daartegen aan?
Dan mijn laatste punt. In de brief van 5 maart wordt ook geschreven over
de fraude met grondgebruik. In de gemeente Berkelland bijvoorbeeld
hebben boeren gemeentegrond bij hun areaal getrokken, terwijl daar geen
toestemming voor was. Boeren hebben dus fraude gepleegd en over een
groter grondgebied dus meer subsidie gekregen vanuit het GLB. De
Minister zegt dit te gaan aanpakken, samen met de RVO. Dat is natuurlijk
mooi, maar wij horen ook van andere gemeenten die met dezelfde
problematiek kampen, maar daar niet op handhaven. Herkent de Minister
dit? Zo ja, hoe gaat zij handhaven, verder aanmoedigen en regelen? Hoe
gaat zij met deze problematiek van fraude met landbouwgrond om?
Dank u wel.
De voorzitter:
Heel hartelijk dank. Dan geef ik graag het woord aan de heer Futselaar van
de SP-fractie.
De heer Futselaar (SP):
Dank u wel, voorzitter. Ik heb vandaag maar één punt, ook omdat de
agenda van de Landbouwraad niet zo heel spannend is. Het is een punt
dat niet op de agenda staat en dat, als ik eerlijk ben, eigenlijk meer onder
de portefeuille van de collega voor Medische Zorg valt, omdat het met
voedselveiligheid te maken heeft. Maar het is wel iets waarvan ik vind dat
het op de Landbouwraad thuishoort. Daarom breng ik het hier in, zeg ik
maar even voor de context.
Het heeft te maken met een persbericht van de Europese Commissie dat ik
maandag las, waarin staat dat er een kenniscentrum voor voedselfraude
wordt opgericht. Daar kun je op zich van alles van vinden. Europa breidt
nu eenmaal – ik zou bijna zeggen: automatisch – uit. Dat is een andere
discussie. Tegen een kenniscentrum kun je niet zo heel erg veel bezwaar
hebben, maar wel tegen sommige taken die het kenniscentrum stelt te
gaan uitvoeren. Ik noem het coördineren van toezicht op markten
betreffende voedsel. Dan vraag ik mij af: wat is dan de rol van de NVWA?
Misschien nog wel ernstiger: een van de dingen die zij stellen is dat zij een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-32, nr. 1101

3

early warning, dus een vroege waarschuwing, en een informatiesysteem
voor voedselfraude willen invoeren. Vervolgens willen zij het algemene
publiek waarschuwen. Ik vind echt dat het waarschuwen van burgers voor
problemen met voedsel primair een nationale aangelegenheid is.
Misschien wordt de soep niet zo heet gegeten als ik in het persbericht
lees. Soms wil een Commissaris ook weleens in het nieuws komen. Maar
als ik dit zo zie, vind ik toch dat de Europese Commissie wel erg tegen
grenzen van subsidiariteit aanschuurt. Ik vermoed eerlijk gezegd dat dit
vooral voortkomt uit de zorgen die er bij de zuidelijke lidstaten zijn over
misbruik van olijfolie, in restaurants onder andere, en de zorgen in
Oost-Europa, waar ze het idee hebben dat ze slechtere kwaliteit voedsel
verkocht krijgen dan in West-Europa. Dat is misschien de oorzaak, maar
als ik kijk naar wat gepretendeerd wordt dat dit nieuwe kenniscentrum
moet gaan doen, heb ik daar zorgen over. Ik zou graag van de Minister
willen weten of zij die zorgen deelt en zo ja, of zij die wil overbrengen.
De voorzitter:
Dank. Dan de heer Geurts.
De heer Geurts (CDA):
Dank u wel, voorzitter. In vele kerken is vandaag biddag voor gewas en
arbeid. Ik vind het altijd mooi dat wij op zo’n dag, waarop wordt gebeden
voor ons gewas, een debat mogen voeren over landbouw en visserij. Met
dat laatste, het onderwerp visserij, zou ik vandaag graag willen beginnen.
Afgelopen week was ik op Goeree-Overflakkee. Daar kreeg ik veel
informatie over de bedreigingen voor onze vissers. Ik wil er even een paar
noemen. Op dit moment loopt de realisering van artikel 15 van het
gemeenschappelijk visserijbeleid. In 2019 moet het allemaal rond zijn. Dit
betekent dat Nederland binnenkort zijn discardplannen moet inleveren bij
de Europese Commissie. Die moeten dan besproken worden met de
lidstaten rondom de Noordzee. Het CDA is scherp op dit proces. Mijn
gevoel zegt dat knelpunten als verdringing van soorten en problemen in
de uitvoering onvoldoende kunnen worden opgelost. Het zijn problemen
die voor onze visserijsector grote schade kunnen opleveren. Dat kan de
sector er echt niet meer bij hebben, als wij kijken naar de onduidelijkheid
rondom de brexit en de pulsvisserij.
Ik noem er een aantal. Kan de Minister bevestigen dat de garnalenvisserij
niet onder werkingssfeer van de aanlandplicht gaat vallen? Ik begreep uit
tussentijdse resultaten van de onderzoeken door Wageningen Marine
Research dat doorvoer van de aanlandplicht voor schol slecht uitpakt voor
Nederland. Ik vroeg mij af wat hieraan kan worden gedaan. Hoe gaat de
Minister eraan bijdragen dat op wij op korte termijn de overleving van de
teruggegooide schol kunnen aantonen? Hoe worden andere leden van de
Scheveningengroep hierbij betrokken? Ook voor de verstikkingssoorten
zoals heek en wijting dreigt een gebrek aan quotum. Dit leidt bij de voor
Nederland belangrijke tongvisserij tot een onwerkbare situatie. De vraag
die ik hierbij heb is: worden deze quota dan ook opgehoogd?
Hoe gaat de Minister de NVWA instrueren over de controle op de
uitvoering? Kan de Minister ons daarin meenemen? Kortom, kan de
Minister het CDA geruststellen dat zij er alles aan doet om de invoering
van de aanlandplicht werkbaar te maken? Belooft zij ons, mij, dat zij werkt
aan oplossingen en deze goed afstemt met haar Belgische, Duitse, Deense
en uiteraard Britse collega’s?
Ook het meerjarenplan voor de Westelijke Middellandse Zee ligt voor. In
de stukken lezen wij een goede inzet van de Minister. Ik wil haar echter
ook meegeven dat wij als Nederland best mogen meebuigen als de
betreffende lidstaten iets graag willen. Je weet maar nooit waar deze
houding goed voor is.
In het recente algemeen overleg Gewasbeschermingsmiddelen heeft de
Minister gesproken over een nieuw Commissievoorstel in relatie tot het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-32, nr. 1101

4

recente EFSA-rapport over neonicotinoïden. Mij is ter ore gekomen dat de
NVWA een impactanalyse heeft uitgevoerd naar aanleiding van dit
EFSA-rapport. Is de Minister bereid deze analyse openbaar te maken en
naar de Kamer te sturen? Wordt deze analyse ook gedeeld met het Ctgb?
Wordt de analyse ook betrokken bij de inzet van de Minister in Brussel?
Vandaag staat ook de toekomst van het gemeenschappelijk landbouwbeleid op de agenda. Daar wil ik mee afronden. Wij hebben als CDA
eerder aangegeven dat wij het voorstel om het GLB eenvoudiger en
flexibeler te maken ondersteunen. Het is mij wel een doorn in het oog dat
de convergentie van de steun per hectare blijkbaar nog steeds zo’n heet
hangijzer is in Europa. Als dat verkeerd gaat, heeft dat grote consequenties voor Nederland. Zoals bij iedereen bekend, wil het CDA niet dat
de Nederlandse boeren er disproportioneel op achteruitgaan ten opzichte
van hun buitenlandse collega’s. Wij hebben dit als fractie ook gedeeld met
de Minister-President, een paar weken geleden in het plenaire debat over
het meerjarig financieel kader en alles wat daarmee samenhangt.
Ik wil opnieuw pleiten voor een verdere invoering van groene ecosysteemdiensten en blauwe waterdiensten. Uiteraard horen daar eerlijke,
marktconforme vergoedingen voor grondeigenaren en grondgebruikers
bij. De collega van de GroenLinksfractie sprak daar net ook lovenswaardige woorden over. Daar sluit ik mij bij aan, bij die woorden althans.
Kan dat ook in de eerste pijler? Zo niet, hoe zorgen wij voor voldoende
middelen en cofinanciering in de tweede pijler?
Verder wil het CDA dat er maatregelen in het GLB worden opgenomen die
het bodemleven, de bodemvruchtbaarheid en de CO2-vastlegging door
verhoging van het organische stofgehalte verbeteren. Wij denken dat dit
grote kansen biedt voor een klimaatefficiënte land- en tuinbouwsector. Dat
zou alle partijen in de Kamer toch moeten aanspreken. Volgens mij
spreekt dat ook alle partijen in de Kamer wel aan.
Het CDA zet er ook op in om de verantwoordelijkheid voor controles,
sancties, toezicht en procedures meer bij lidstaten zelf neer te leggen. Dat
steunen wij. Ik heb daar nog een paar vragen over. Mijn vraag aan de
Minister is of de NVWA voldoende is uitgerust om dergelijke extra taken
op zich te nemen. Dat geldt ook voor de RVO.
De voorzitter:
Dank. De heer Weverling van de VVD-fractie.
De heer Weverling (VVD):
Dank u, voorzitter. Een korte bijdrage in dit AO, allereerst over de
pulskorvisserij. Kan de Minister wat inzicht geven in hoe het gaat met de
gezant die is aangesteld voor de Nederlandse pulskorvisserij? Zijn er
vorderingen en wanneer verwacht zij dat er verslag wordt uitgebracht?
Kan zij even een doorkijkje geven?
Dan het meerjarenplan demersale soorten in de Westelijke Middellandse
Zee. De Minister geeft aan dat zij het meerjarenplan zal beoordelen door
het te vergelijken met de eerdere meerjarenplannen. Hierbij streeft zij naar
een gelijke behandeling in gelijke gevallen, om geen onterechte
verschillen tussen visserijregio’s te laten ontstaan. Uiteraard steunt de
VVD haar in deze lijn. De vraag die dan gesteld zou moeten worden is of
de vissers die werken op de Middellandse Zee ook moeten gaan voldoen
aan de strenge regelgeving waaraan bijvoorbeeld de Nederlandse vissers
moeten voldoen. Er zijn duidelijke verschillen te zien tussen de bevissing
van de Noordzee en die van de Middellandse Zee. Wat ons betreft geldt:
gelijke monniken, gelijke kappen. Kan de Minister aangeven of dit
inderdaad onderdeel zal zijn van haar lijn bij het beoordelen van het plan?
Tot zover.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-32, nr. 1101

5

De voorzitter:
Dank u wel. Meneer De Groot van D66, de heer Weverling ging snel. Bent
u er klaar voor?
De heer De Groot (D66):
Dan ga ik nog sneller.
Voorzitter. Ik heb drie punten over hoe wij ons als commissie tot de
Minister verhouden als het gaat om de informatievoorziening. Ik heb het
dan allereerst over de vraag wat de Minister doet met moties die wij hier
aannemen, althans wat wij daarvan teruglezen. Het eerste voorbeeld is de
motie over het eiwitplan. Dat is door de Commissie gepresenteerd. De
Minister heeft er keurig op aangedrongen om ook breder te kijken dan
alleen naar soja, maar de motie ging nog verder en noemde een aantal
bronnen. Ik vraag mij dan af of dit is gezegd. Lezen wij dat dan niet terug
in de verslaglegging? De motie was wat dat betreft heel precies.
Voor mijn tweede punt sluit ik mij aan bij wat mevrouw Van Tongeren ook
vroeg: welke informatie krijgen wij vooraf over de inbreng? Op dit
moment vindt er een ongelooflijk belangrijke discussie plaats over de
toekomst van het Europese landbouwbeleid. Ik moet echt zeggen dat de
informatievoorziening behoorlijk minimaal en ook laat is. Ik hoef u niet te
vertellen dat de agenda van de Landbouw- en Visserijraad al zeker twee
weken van tevoren in hoge ambtelijke gremia aan de orde komt. 90% van
de agenda is twee weken van tevoren bekend. Ook de inbreng mag dan
bekend zijn. Wat mij betreft mag het dus eerder en uitvoeriger.
Tot slot over dit punt: wij lazen in de krant dat er een kenniscentrum voor
voedselfraude is. Ik kan het hebben gemist, maar zijn wij daarover
geïnformeerd? Zo nee, kunnen wij daarover alsnog worden geïnformeerd? Want het is nogal wat wat daar wordt opgericht. Recente
ervaringen met bureautjes in Brussel die worden opgericht, leiden hier
weleens tot discussie.
De heer Futselaar (SP):
Het is in Straatsburg.
De heer De Groot (D66):
O, dan is het geen probleem.
Dat waren eigenlijk mijn punten. Tot slot: wij gaan straks naar een
Europees landbouwbeleid waarin veel meer op prestaties gaat worden
beloond, naar aanleiding van doelen die nationaal worden afgesproken.
De heer Geurts duidde daar al op. Zijn wij daar klaar voor en kunnen wij
het uitvoeringstechnisch aan? Er is nu al weleens een discussie over
bomen die schaduw veroorzaken, waardoor je uit de controles door de
RVO weer andere perceeloppervlaktes krijgt. Ik kan mij heel goed
voorstellen dat je nauwer gaat samenwerken met het kadaster om
landschapselementen vast te leggen. Is de Minister al bezig met zich
daarop voor te bereiden?
Dank u wel.
De voorzitter:
Hartelijk dank. Dan geef ik nu graag tot slot het woord aan mevrouw
Arissen van de Partij voor de Dieren.
Mevrouw Arissen (PvdD):
voorzitter, dank u wel. De Minister schrijft dat Nederland geen belang
heeft in de demersale visserij in de Westelijke Middellandse Zee en dat zij
bij de beoordeling van het meerjarenplan haar aandacht met name zal
richten op de vergelijking met eerdere meerjarenplannen. Zij schijft
daarbij te streven naar gelijke behandeling in gelijke gevallen, om geen
onterechte verschillen tussen visserijregio’s te laten ontstaan, en zij
schrijft dat het doel in alle gevallen een duurzaam beheer van visbe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-32, nr. 1101

6

standen moet zijn. Het is interessant dat de Minister de vergelijking trekt
met eerdere jaarplannen, zoals mogelijk die over schol en tong en
Noordzee dichter bij huis. Maar voor de Noordzee zijn deze meerjarenplannen onvoldoende om duurzaam beheer van visbestanden als doel te
behalen, zoals de Minister zelf schrijft. Er is nog een groot aantal
kwetsbare bijvangstsoorten, zoals de zwaar bedreigde zeebaars en de
kwetsbare tarbot, die niet onder een meerjarenplan vallen, maar waarvoor
goed beheer wel noodzakelijk is. Er is dus een noodzaak om meerjarenplannen vast te stellen voor zowel de commerciële visbestanden als de
vissoorten die onder bijvangst vallen. Is de Minister zich hiervan bewust
en is zij bereid om ook met deze bril naar de meerjarenplannen van de
demersale visserij in de Middellandse Zee te kijken?
Voorzitter, dan wil ik het graag hebben over de walvisvangst. Noorwegen
respecteert het moratorium op walvisvangst nog altijd niet. Nu heeft de
Noorse regering zelfs aangekondigd dat voor 2018 opnieuw de quota voor
de walvisjacht verhoogd worden, met 28% maar liefst. Daardoor zullen dit
jaar maximaal 1.278 walvissen gedood worden. Dit doet Noorwegen dus
zomaar, ondanks de resolutie waarin het Europees Parlement een officiële
oproep deed aan Noorwegen om te stoppen met de walvisvangst en het
internationale verbod te respecteren. Deze oproep werd gedaan op
initiatief van de Partij voor de Dieren.
In mei vorig jaar is ook in deze Kamer een motie van de Partij voor de
Dieren in ruime meerderheid aangenomen, die oproept om er bij de
Europese Commissie op aan te dringen de doorvoer van walvisvlees door
Europese havens een halt toe te roepen. Echter, zo lezen wij in de
Kamerbrief van oud-plaatsvervangend Minister Kamp, hoewel Nederland
de situatie zeer ongewenst vindt, ontbreken de juridische middelen om dit
tegen te gaan. In 2013 heeft de Nederlandse overheid wel een moreel
appel gedaan op reders om geen walvisvlees te vervoeren. Via de
Rotterdamse haven werd, zo hebben wij begrepen, tot 2014 Noors
walvisvlees verscheept. Maar Rotterdam is daarmee uit eigen beweging
gestopt en weigert nu schepen met walvisvlees.
Dat is uiteraard een heel goed initiatief, maar de politiek dient hierin
natuurlijk wel haar verantwoordelijkheid te nemen door een doorvoerverbod ook wettelijk op te leggen. Een dergelijk verbod zou zowel
nationaal als internationaal moeten gelden, want de Rotterdamse haven
kan gemakkelijk omzeild worden door het walvisvlees via andere
EU-havens te verschepen. Momenteel is wel de invoer van walvisvlees in
de EU verboden, maar de doorvoer niet. Voor de doorvoer geldt namelijk
een uitzondering in de Citesverordening. Wil de Minister zich in Europees
verband sterk maken voor een Europees verschepingsverbod van
walvisvlees door er in Brussel op aan te dringen dat de uitzondering voor
de doorvoer van walvisvlees wordt geschrapt?
Van mijn collega Ouwehand heb ik de volgende punten meegekregen om
in te brengen. De neonicotinoïden. De Minister heeft juist een breed
gedragen petitie in ontvangst genomen van de Bijenstichting. Fijn dat ze
mensen die al jaren knokken voor een verbod op dit voor bijen en andere
dieren gevaarlijke landbouwgif te woord heeft willen staan. De oproep is
simpel: steun een Europees verbod op neonics. Een ruime meerderheid
van de burgers wil dat en de meerderheid van de Kamer wil dat ook. We
herinneren de Minister aan de aangenomen moties van de Partij voor de
Dieren die hiertoe oproepen.
Dan het gemeenschappelijk landbouwbeleid. Bij de vorige herziening van
het GLB klopte iedereen zich nogal op de borst omdat het beleid zo stevig
zou zijn vergroend. Uit een evaluatie van die vergroeningsmaatregelen
blijkt dat de resultaten daarvan zo ongeveer niet-bestaand zijn. Van de
beloofde vergroening is in de praktijk niets terechtgekomen. Het moet dus
radicaal anders. Niet een beetje rommelen in de marge. Het klakkeloos
storten van Europees geld op de rekening van de klimaatbelastende
melkveehouderij of van telers die kwistig gebruikmaken van de gifspuit is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-32, nr. 1101

7

niet te verdedigen. Er bestaat een enorme opgave op het gebied van
klimaat, biodiversiteit en dierenwelzijn, maar Europa werkt al deze doelen
ondanks mooie woorden rechtstreeks tegen met haar achterhaalde
landbouwbeleid.
Wat moet er gebeuren? Afschaffen van de landbouwsubsidies en deze in
de tussentijd gebruiken om alle boeren te helpen om te schakelen naar
een biologische landbouw, een landbouw die past binnen de grenzen van
de draagkracht van de aarde en dus niet ten koste gaat van dieren, natuur
en klimaat. De Kamer vindt dit al. Gebruik die subsidies om boeren te
helpen om te schakelen naar biologische landbouw!
De voorzitter:
Daarmee bent u door uw tijd heen.
Mevrouw Arissen (PvdD):
Ik heb nog één zin, voorzitter. Die gaat over het EU-eiwitplan. Mooi dat er
een plan is, maar we hebben al vaker gezegd: dit is te smal; een echte
eiwittransitie gaat over teelt én consumptie, inzetten op vleesvermindering en een krimp van de Europese veestapel. Dus stop met de
subsidies op de promotie van vlees en zuivel.
Voorzitter, dank u wel.
De voorzitter:
Dank. De Minister heeft aangegeven vijf minuten nodig te hebben, dus we
starten weer om 15.00 uur stipt.
De vergadering wordt van 14.55 uur tot 15.00 uur geschorst.
De voorzitter:
De Minister heeft aangegeven klaar te zijn voor de beantwoording. Ik geef
haar daartoe graag de gelegenheid.
Minister Schouten:
Dank u wel, voorzitter. Hoewel mevrouw Van Tongeren weg is, hecht ik er
wel aan om de vragen die zij gesteld heeft, hier wel te beantwoorden.
Eigenlijk vroeg zij heel veel informatie over zaken waarover ik de Kamer
naar ik meen toch behoorlijk heb geïnformeerd, namelijk via het
BNC-fiche. Daar staat exact in wat Nederland vindt en wat onze inzet is bij
de verschillende Raden. Volgens mij heb ik ook op basis van het fiche al
verschillende keren met uw Kamer gedebatteerd over de vraag wat de
inzet van Nederland is, bijvoorbeeld ten aanzien van het GLB meer richten
op prestatiebetaling en verduurzaming. In antwoord op de vraag van
mevrouw Van Tongeren hoe ik daartegen aankijk: daar ben ik voor. In het
regeerakkoord zeggen wij ook dat het meer gericht moet worden op
prestatiebetalingen. Mevrouw Van Tongeren vroeg wanneer ik wist wat de
onderwerpen in relatie tot het GLB waren die op de agenda van de Raad
stonden en waarom die niet zijn meegenomen in de geannoteerde
agenda. Ik heb de afgelopen twee Raden al over het GLB gediscussieerd
met de collega’s in Europa. Dat heb ik gedaan aan de hand van de inzet
die ik de Kamer heb gemeld in het BNC-fiche. In die zin zitten er geen
wijzigingen in de manier waarop wij aankijken tegen directe betalingen,
convergentie of gekoppelde betalingen. In die zin is er niets nieuws te
melden. Wij vinden niet iets anders dan wat wij de afgelopen twee
maanden geloof ik hebben verkondigd in de Raad en waarover ik ook met
uw Kamer heb gedebatteerd.
Sterker nog, volgens mij heb ik de vorige keer met de heer Grashoff over
de cofinanciering een debatje gehad in de Kamer. Dat was toen plenair.
GroenLinks vraagt nu wat ik daarvan vind, maar volgens mij heb ik dat
toen al aangegeven in het debat. Het is voor ons een van de opties die op
tafel liggen. De heer Grashoff vond daar van alles van, in lijn met wat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-32, nr. 1101

8

mevrouw Van Tongeren hier heeft aangegeven. Zij vraagt hoe de andere
lidstaten hiertegen aankijken. Het is niet zo dat de meeste lidstaten hier
wild enthousiast van worden. De meeste zijn hiertegen. Op dit moment
houden Luxemburg en Nederland deze mogelijkheid open. Het is dus ook
weer niet zo dat het enthousiasme op dit punt onverminderd groot is in
Europa.
Mevrouw Van Tongeren vraagt hoe ik op grond van objectieve maatstaven
het speelveld zie ten aanzien van hectaresteun, van de hectarepremies.
Wij zijn er niet voor dat alleen gekeken wordt naar hectares. Dat heb ik net
ook aangegeven. Maar er zijn wel degelijk ook verschillen tussen landen,
bijvoorbeeld in loonkosten, grondprijzen en kosten voor duurzaamheidsinspanningen. Al dat soort aspecten rechtvaardigt wat ons betreft het feit
dat wij niet zomaar meegaan in convergentie.
GroenLinks vraagt ook naar de brexit, waarmee wij minder middelen
krijgen: hoe kijken wij daartegen aan? In vorige debatten heb ik al
aangegeven dat de brexit ervoor zorgt dat een groot deel van de middelen
weg zal vallen en dat dit consequenties heeft voor de financiering. Dat is
een discussie die wij voeren in het kader van het MFK. Wat betekent het
precies dat het VK Europa verlaat? Hoe gaan we om met die rekening? Dat
is vervolgens weer bepalend voor hoeveel geld er overblijft voor de
verschillende prioriteiten. Ook in die volgorde willen wij de discussie
voeren. Ik heb hier steeds ook aangegeven dat het MFK bepalend is voor
wat er uiteindelijk over is voor het GLB. Dat is de volgorde waarin wij het
debat zullen voeren. Andere lidstaten hebben heel verschillende visies.
Nederland heeft naar ik meen twee weken geleden met andere landen een
brief gestuurd in het kader van het MFK over hoe wij daartegen aankijken.
Maar goed, dat is een discussie die u met de premier moet voeren.
GroenLinks vraagt ook hoe ik aankijk tegen het feit dat de gemeenten
onvoldoende handhaven – dat vindt mevrouw Van Tongeren althans – op
het gebruik door boeren van gronden die niet van hen zijn. Zij vraagt hoe
ik daarop ga handhaven. We hebben een verantwoordelijkheidsverdeling
tussen de verschillende overheidslagen. Als het in een gemeente speelt, is
dat iets waarover eerst in de gemeenteraad gesproken moet worden.
Berkelland heeft zich bij ons gemeld. We hebben meegekeken naar wat
daar precies aan de hand is. De RVO heeft informatie die hen kan helpen
om te bepalen welke grond van wie is. We gaan toetsen rondom
gemeentelijke gronden. Daarbij gebruiken we de kennis die er is bij de
RVO. Maar de eersten die de gemeenten moeten aanspreken, zijn de
raden die daarover gaan.
GroenLinks vraagt ook hoe ik aankijk tegen geld dat hoger in de keten
terechtkomt en niet bij de boer. Ik denk dat dit een van de belangrijke
inzetten is in de discussie over het GLB. We moeten ervoor zorgen dat er
meer positie komt voor een collectief van boeren, zodat ze zich als
marktmacht kunnen organiseren. Dat is overigens best wel een levendige
discussie in het kader van het GLB. Wij vinden dat de Commissie op dit
punt ambitieuzer had kunnen zijn. Veerman heeft hierover naar mijn
mening behartigenswaardige woorden gebezigd in zijn rapport. De
Commissie heeft dat niet helemaal overgenomen. Nationaal is dat een rol,
maar wij vinden dat de positie van de boer in de keten ook aandacht moet
krijgen in het GLB.
De heer Geurts vraagt of de vergroening ook in de eerste pijler kan. Hoe
zorgen we voor voldoende middelen in de tweede pijler? Ook in het
toekomstige GLB zullen voorwaarden gesteld worden aan directe
betalingen, ook op het punt van biodiversiteit. Dat moet wel effectiever
dan wij nu doen. Nederland heeft daarvoor gepleit en zal dat blijven doen.
De middelen in de tweede pijler worden toegedeeld in het kader van de
MFK-onderhandelingen in de Europese Raad. Ik heb net al aangegeven
wat de volgorde der zaken is.
De heer De Groot zegt dat de informatie over de Raad minimaal laat is. Hij
wil daar graag eerder in betrokken worden. Wij doen ons uiterste best om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-32, nr. 1101

9

de informatie op tijd naar de Kamer te krijgen. Ik houd niets achter omdat
dat makkelijker is, of iets dergelijks. Maar de agenda van de Raad staat
echt heel kort van tevoren vast. Wij doen wat wij kunnen zodra wij de
informatie hebben. Wij proberen het dan zo snel mogelijk naar uw Kamer
te krijgen. Ik krijg de stukken tussendoor als ik in een overleg zit onder
mijn neus, zo van «nu tekenen, want het moet weg», omdat we ze zo kort
van tevoren krijgen. Wij doen wat wij kunnen om het op tijd bij de Kamer
te krijgen.
De heer De Groot vraagt of we qua uitvoering klaar zijn voor de prestatiebeloning GLB. In aansluiting daarop pak ik gelijk de vraag mee van de
heer Geurts, die vraagt of de NVWA en de RVO hierop zijn toegerust. Het
nieuwe GLB begint op z’n vroegst in 2021. Net als de vorige keer is een
overgangsjaar in dit licht niet ondenkbaar. Wij hebben nog wel tijd, maar
wij moeten ons zeker op tijd voorbereiden. Daarbij is van belang dat wij
weten wat er uiteindelijk uit komt. We gaan dus wel kijken welke stappen
we moeten zetten, maar de definitieve vormgeving hangt af van wat er uit
de discussie komt, en die zijn we zoals u weet nog maar net gestart.
De heer De Groot vraagt ook of de motie over eiwitstrategie helemaal is
uitgevoerd. Het staat niet in het verslag. Ik heb tijdens de inbreng in de
Raad exact aangegeven dat wij wat in de motie wordt genoemd, precies
zo hebben ingebracht; excuses dat dit niet in het verslag is terechtgekomen.
Voorzitter. Afrondend op het puntje GLB. Ik merk dat de leden zoeken naar
wat de inbreng van Nederland is in dit debat. Laat ik hier gewoon
toezeggen dat ik een brief stuur naar de Kamer waarin we nog een keertje
exact uiteenzetten wat op de verschillende punten de inzet is van
Nederland, zodat het nog een keer duidelijk wordt voor de Kamer waar wij
mee bezig zijn. Ik geef vast de winstwaarschuwing dat het niet veel zal
afwijken van het fiche, waarin het al stond. Maar we kunnen het nog een
keer precies per punt opschrijven, zodat het voor uw Kamer helder is.
Dit was het blokje GLB, voorzitter. Dan ga ik meteen door met het blokje
vis. Daar zijn een aantal vragen over gesteld. Er komt nu best veel op de
visserijsector af. Ik was afgelopen maandag op Urk. Ik heb daar zelf ook
met een aantal vissers gesproken. Die zeggen: we kunnen wel wat hoge
golven hebben en we zijn ook wel wat gewend, maar er komen nu wel
heel veel zaken tegelijkertijd. Denk aan de discussie over de puls en de
onzekerheid daaromheen, de discussie over de discards, de aanlandplicht.
We hebben ook nog de hele discussie over de brexit: wat gaat dat
uiteindelijk betekenen? Ik voel met de vissers mee dat het heel onzekere
tijden voor ze zijn. Een aantal leden, waaronder de heer Geurts, vragen
wat wij precies doen rondom de aanlandplicht. Waar zijn wij mee bezig in
de Scheveningengroep? Ik meen dat de heer Weverling vroeg om een
doorkijkje. Wat de aanlandplicht betreft werken wij met de lidstaten, de
Scheveningengroep en de groep noordwestelijke wateren in goed overleg
aan de laatste stap per 2019 van de implementatie van de aanlandplicht.
De urgentie daarvan wordt ook wel gedeeld. Wij hebben al een aantal
belangrijke stappen gezet, zoals het opheffen van de TAC voor schar en
het verhogen van de quotum voor tarbot, maar we hebben inderdaad nog
wel wat zorgpunten. Ik heb goede hoop dat wij voor rog en de garnalenvisserij oplossingen kunnen vinden. De grootste zorg zit wat mij betreft in
de bijvangst van schol in de tongvisserij. Het extra onderzoek dat wij
samen met de sector konden doen voor een jaar uitstel voor schol, heeft
helaas onvoldoende resultaat opgeleverd. We kijken nu met de sector
naar alternatieve oplossingen. Maar wij hebben nog maar weinig tijd. Het
wordt echt krap. De inzet is er volledig. Wij werken vanuit het ministerie
goed samen met de vissers om te kijken naar alternatieven, maar ik sluit
niet uit dat wij in de tweede helft van dit jaar met de Commissie en Raad
aan de slag moeten om te kijken of het allemaal wel haalbaar is per
1 januari 2019.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-32, nr. 1101

10

De heer Geurts vraagt verder of de garnalenvisserij onder de aanlandplicht komt te vallen. Garnalen zijn geen gequoteerde soort en vallen
daarmee niet onder de aanlandplicht, maar in de garnalenvisserij worden
ook gequoteerde soorten bijgevangen. In de Scheveningengroep is er
discussie ontstaan over de vraag of deze bijvangst nu wel of niet onder de
aanlandplicht valt. Ongeacht de uitkomst van deze discussie moet er een
oplossing voor de garnalenvisserij komen. Een alternatieve oplossing is
een de-minimisuitzondering voor de gequoteerde bijvangst in de
garnalenvisserij. Daar wordt naar gekeken.
De heer Geurts vraagt ook naar de handhaving van de aanlandplicht: hoe
zie ik dat voor me? Hij vraagt zich af of de NVWA de rek en de ruimte niet
tenietdoet. Ik beoordeel het optreden van de NVWA niet als repressief. De
NVWA heeft vooralsnog enkel waarschuwingen uitgedeeld in situaties
waarin sprake was van een sterk vermoeden van het niet naleven van de
aanlandplicht. Het is wel van het grootste belang – daar wil ik ook met de
sector aan werken – om onwerkbare situaties te voorkomen. Wij kijken
hoe wij überhaupt omgaan met de discardsdiscussie, wat de knelpunten
zijn en waar we die mogelijk ook moeten oplossen. Hiertoe zal ik op korte
termijn een bestuurlijk overleg plannen met de visserijsector. De
onzekerheid over de uitkomst daarvan betekent geen vrijbrief om de
aanlandplicht zoals die nu geldt, niet na te leven. Ik denk dat het van
belang is om dat wat we nu allemaal hebben, gewoon na te leven.
Tegelijkertijd bekijken wij hoe we knelpunten kunnen oplossen, zoals ik
net heb geschetst.
De heer Weverling vraagt ten aanzien van de pulsdiscussie om een
doorkijkje. Dit is een proces dat we in relatieve stilte doen. Ik hecht er ook
wel aan om het zo te houden; niet omdat ik niet wil dat er niet op
gecontroleerd wordt, maar omdat ik denk dat dit de manier is waarop we
effectief in deze situatie kunnen opereren.
De heer Weverling vraagt ook of ik de Kamer op een bepaalde termijn kan
informeren. Op het moment dat ik meer kan melden, zal ik dat ook zeker
doen, maar ik vraag enige ruimte om effectief, dus niet alleen maar heel
publiek, te handelen. We zijn echt hard aan de slag.
De heer Weverling vraagt ook naar het meerjarenplan voor de Middellandse Zee. Hij zegt: het is prima dat we dat gaan beoordelen op basis van
wat er voorheen lag, maar als onze vissers aan de strenge regelgeving
moeten voldoen, moet dat dan ook niet gelden voor de andere lidstaten?
Ik ben inderdaad groot voorstander van een gelijk speelveld. Ook in de
Middellandse Zee moeten we streven naar duurzame visserij. Waar
mogelijk moeten we hierbij ook gebruikmaken van dezelfde instrumenten.
Ik moet er wel bij zeggen dat er in de Middellandse Zee niet gewerkt
wordt met quota, maar met technische maatregelen om op die manier de
visbestanden te beheren. Dat is dus toch wel een iets andere situatie. Het
doel moet daarbij echter gelijk blijven. Dat deel ik met de heer Weverling.
Dat doel is een duurzame visserij. Daarvoor kunnen nog wel de nodige
stappen gezet worden.
Mevrouw Arissen zegt dat de meerjarenplannen ook moeten zien op de
bijvangstsoorten en vraagt of ik met die bril wil kijken naar de plannen die
nu voorliggen. Ook de vissers in de Middellandse Zee moeten voldoen
aan het gemeenschappelijk visserijbeleid. Het beheer van de bijvangstsoorten hoort hierbij. Dat is voorzien in het meerjarenplan voor de
Noordzee, maar is wat ons betreft ook van belang voor de Middellandse
Zee.
Voorzitter, volgens mij heb ik daarmee het blokje «vis» gehad.
De voorzitter:
De heer Geurts heeft een vraag over de vis.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-32, nr. 1101

11

De heer Geurts (CDA):
Ik had de Minister gevraagd of ze me kon geruststellen. Ik ben wel gerust
op haar inzet, maar er zijn ook andere partijen bij betrokken. Daar hebben
we wat minder invloed op, heb ik het gevoel; de Minister heeft daar
minder invloed op en ik heb daar al helemaal geen invloed op. Ik maak mij
zorgen over de aanlandplicht en de naleving, want die zouden weleens
niet zo werkbaar kunnen zijn. Als de NVWA in Nederland rücksichtslos
volgens de letter der wet gaat handhaven, komt er oorlog op zee. Dat heb
ik ooit tegen een van uw voorgangers gezegd en dat herhaal ik maar eens,
want dat verwacht ik dan op dit punt. Ik vind dat wij er als politiek van
doordrongen moeten zijn – dat geef ik dan ook maar mee aan de
Minister – dat je problemen krijgt als er gehandhaafd wordt op iets wat
niet te handhaven valt omdat het niet uitvoerbaar is. De vraag is dus: is de
Minister daar wel van doordrongen? Zo ja, is het dan geen zaak om goede
werkinstructies aan de NVWA te geven, zodat dit geen problemen gaat
opleveren?
Minister Schouten:
Over het rücksichtslos handhaven: ik heb net aangegeven dat er
waarschuwingen zijn gegeven, maar dat is niet gelijk rücksichtslos
handhaven. Tegelijkertijd kan ik de NVWA niet verwijten dat zij handhaaft
op wat wij met elkaar afspreken. Ik deel met de heer Geurts dat het best
een ingewikkelde situatie wordt op het moment dat we voor alle plannen
die voor 1 januari 2019 zijn voorzien, gaan handhaven. Dat is natuurlijk
ook het debat dat wij met de Commissie voeren: wat wij doen, moet wel
handhaafbaar en uitvoerbaar zijn. Dat wil niet zeggen dat we, als er op
enig moment een regel is, gaan zeggen: we gaan misschien niet
handhaven of we gaan het misschien toch door de vingers zien. Dan
krijgen we ook een heel andere discussie met Europa. Daarom denk ik dat
onze inzet vooral gericht moet zijn op het krijgen van uitvoerbare en
handhaafbare plannen en daarom kijken wij samen met de sector naar
alternatieven. Ik bestrijd toch wel eventjes het beeld dat de NVWA nu
alleen maar heel rücksichtslos bezig is. Zij doen hun werk op basis van de
regels die gemaakt worden. Dat kan ik hun niet verwijten. Dan moeten wij
hun regels geven waarmee ze het werk kunnen doen. Daar zijn wij nu hard
mee bezig. Dat ligt op ons bord en ik zou dat niet op het bord van de
NVWA willen neerleggen.
De heer Geurts (CDA):
Ik wil ook absoluut niet dat de NVWA de schuld krijgt van wat wij hier
bedacht hebben. Als ik dat heb laten doorschemeren, wil ik dat bij dezen
rechtzetten: dat verwijt wil ik absoluut niet maken. De Minister zei
duidelijk dat het uitvoerbaar en handhaafbaar moet zijn. Zolang ik
Kamerlid ben en dit dossier mag doen, heb ik daar steeds vraagtekens bij
gezet, gewoon omdat ik me erin verdiept heb en denk: hoe ga je dit in
vredesnaam uitvoeren? Mijn vraag is of wij als politiek, voor zover dat
kan, dan de rek en ruimte moeten zoeken. Misschien kan de Minister ons
daarover eens adviseren, zodat we geen oorlog op zee krijgen, om het zo
maar even te noemen.
Minister Schouten:
De rek en ruimte moeten wij volgens mij vooral zoeken voordat we de
hele kwestie rondom de discards tot een einde brengen. Daar zoeken wij
echt naar alternatieven. Er zijn mogelijk weer stapjes te zetten, maar dat
zal discussie vergen met de Europese Commissie en de Europese Raad.
Dit wordt een heel ingewikkelde situatie, maar gelukkig staan wij daarin
niet alleen. Dit is een kwestie die de hele Scheveningengroep aangaat,
heel concreet. Ik heb hier anderhalve week geleden met mijn Deense
collega over gesproken. In Denemarken leven precies dezelfde zorgen. Dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-32, nr. 1101

12

scheelt in ieder geval wel in de mogelijkheid om wat meer druk te leggen
op de Commissie en de Raad.
Mevrouw Arissen (PvdD):
Nog even over de meerjarenplannen. De Minister zegt daarover zelf dat
die voor de Noordzee nog onvoldoende zijn om duurzaam beheer van de
visbestanden te kunnen garanderen.
De voorzitter:
De Minister zegt dat zij dat niet over de Noordzee, maar over de Middellandse Zee zei. Misschien kunt u uw vraag dus nog iets aanpassen of
herformuleren, voordat we elkaar verkeerd begrijpen.
Mevrouw Arissen (PvdD):
Volgens mij schreef de Minister in haar Kamerbrief dat de meerjarenplannen voor de Noordzee nog onvoldoende zijn om duurzaam beheer
van de visbestanden als doel te behalen. Klopt dat?
Minister Schouten:
Wij hebben een traject naar MSY. Dat weet mevrouw Arissen ook. Dat is
voor 2019–2020, zeg ik uit mijn hoofd. Daar zijn wij naar op weg.
Mevrouw Arissen (PvdD):
Gaat de Minister met diezelfde bril kijken naar het meerjarenplan voor de
Middellandse Zee, dus met de bril dat er ook meerjarenplannen moeten
komen voor zowel de commerciële visbestanden als de bijvangst?
Minister Schouten:
Ik heb net aangegeven dat ik voor een gelijk speelveld ben en dat er dus
stappen moeten worden gezet in de richting van duurzaam beheer, zoals
dat ook voor onze vissers geldt in de Noordzee. Ik kijk dus door de
gelijkespeelveldbril naar de plannen voor de Middellandse Zee.
De voorzitter:
Daarmee is het blok over vis afgerond en gaan we naar het laatste blokje.
Minister Schouten:
Ja, dat is het blokje «varia». Er is gevraagd naar het Kenniscentrum
voedselfraude. Daar moesten we even naar zoeken, want dat is het
beleidsterrein van mijn collega Bruins. We hebben even heel snel zitten
schakelen. Misschien zou het antwoord wat vollediger kunnen zijn, maar
dat komt omdat wij het echt even na moesten zoeken omdat het eigenlijk
niet op ons bord ligt. Maar ik probeer daar wat richting aan te geven. In
Europa is er in september een discussie geweest – dat heeft mijn
ambtsvoorganger, de heer Kamp gedaan – naar aanleiding van de fipronil,
waarbij is geconstateerd dat er in Europa verschillende nationale
aanpakken waren bij dit soort crises. Toen is afgesproken dat er een
verbetering zou komen voor de EU-coördinatie tussen de nationale
instanties, zodat er een wat meer geharmoniseerde aanpak zou ontstaan.
Daar komt dit uit voort. Vanuit Nederland is de NVWA betrokken bij het
Europese kenniscentrum. Dat is ongeveer wat ik er nu over kan zeggen,
maar ik zou u willen adviseren om dit ook nog wel met collega Bruins wat
nader te bespreken, omdat hij daar mogelijk net wat meer van af weet dan
ik. Dit was de aanleiding waardoor tot deze coördinatie is gekomen. Dat is
ongeveer wat ik er nu over kan zeggen. Ik kan me voorstellen dat u dat
wat weinig vindt, maar dit is het beeld dat we kunnen geven op basis van
de paar minuten die we daarvoor hadden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-32, nr. 1101

13

De heer Futselaar (SP):
Ik begrijp dat wel. Ik heb het onderwerp zo ook een beetje geïntroduceerd.
Ik zal de suggestie om het ook elders in te brengen met mijn fractie
bespreken. Misschien gaat de Minister niet helemaal over dit onderwerp,
maar omdat de Landbouwraad ook over voedselproductie gaat, vind ik
wel dat die raad erover gaat, als u begrijpt wat ik bedoel. Ik ga hierover
niet meer aan de Minister vragen, omdat dat niet helemaal redelijk is,
gezien de portefeuilleverdeling. Maar ik wil toch nog wel even iets gezegd
hebben, ook voor het verslag, over het idee dat in fraudegevallen, zeker
als het gaat om zaken als fipronil, een Europese instelling een deel van de
verantwoordelijkheid voor publieksinformatie overneemt. Ik zou het
buitengewoon verkeerd vinden als we die kant opgaan. Dat is toch een
beetje wat ik lees in het voorstel. Die angst leg ik via de voorzitter en de
Minister dan maar neer bij het kabinet.
Minister Schouten:
De verantwoordelijke Eurocommissaris op dit punt is de heer Andriukaitis
van SANTE. Het gaat dus ook echt wel over gezondheid. Ik snap dat de
heer Futselaar zegt dat het ook over voedsel gaat, maar er zit ook echt wel
een gezondheidsaspect aan. Ik hoor wat de heer Futselaar zegt, maar ik
kan op dit moment niet anders dan hem adviseren om dit met collega
Bruins op te nemen.
Dan komen we bij de neonicotinoïden. De heer Geurts vroeg of ik de
impactanalyse die de NVWA heeft gemaakt, met de Kamer wil delen, of
die impactanalyse ook naar het Ctgb gaat en of ik die ook meeneem in
mijn standpunt. Die impactanalyse is onderdeel geweest van een
Kamerbrief van – dat is even geleden – juli 2017. De Kamer is daar vorig
jaar dus al over geïnformeerd. Dat is dus niet heel recent geweest. Deze
informatie wordt uiteraard meegenomen in de standpuntbepaling. Maar
dit is echt al heel lang geleden gedeeld met de Kamer. Dat was voor mijn
tijd.
De heer Geurts (CDA):
Juli 2017 was in de tijd dat ik in ieder geval heel druk was met het
meehelpen aan iets als een regeerakkoord. Is die impactanalyse toen in
zijn totaliteit naar de Kamer gestuurd, of is die toen genoemd in een
Kamerbrief en is ernaar verwezen? Misschien weet het ministerie dat?
Minister Schouten:
Ik heb de brief voor mij. De analyse is verwerkt in de Kamerbrief. De hele
impactanalyse is dus niet naar de Kamer gestuurd, maar hij is verwerkt in
de Kamerbrief die in juli 2017 naar de Kamer is gestuurd.
De heer Geurts (CDA):
Zou de Minister bereid zijn om die impactanalyse aan de Kamer te sturen?
Want daar was ik naar op zoek.
Minister Schouten:
We gaan daar een poging toe wagen.
De voorzitter:
De heer Van Helvert gaat het voorzitterschap even van mij overnemen. U
kunt rustig doorgaan en het blokje «varia» afmaken. Daarna gaan we naar
de tweede termijn.
Minister Schouten:
Dan mist u net het einde van dat blokje, want ik ben er zo ongeveer. Dank.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-32, nr. 1101

14

Voorzitter: Van Helvert
De voorzitter:
De Minister gaat verder.
Minister Schouten:
Dank u wel, voorzitter. Mevrouw Arissen heeft ook een vraag gesteld over
de neonicotinoïden. Ik heb inderdaad zojuist een petitie in ontvangst
genomen. Daarbij heb ik gezegd – dat heb ik hier vorige week al gezegd
en dat herhaal ik nu – dat we daarover een besluitvormingstraject hebben
afgesproken. Het eerste stukje van dat besluitvormingsproces is het
oordeel van de EFSA; dat hebben we al. Wij wachten op de beoordeling
door het Ctgb, maar die zal ook plaatsvinden op basis van het voorstel dat
de Europese Commissie gaat doen. Dat voorstel ligt er nog niet. Daar
wachten wij op. Als de Commissie met een nieuw voorstel komt, zal ik mij
door het Ctgb laten adviseren. Daarna zal ik een standpunt innemen en
kenbaar maken aan de Kamer.
Tot slot de vraag van mevrouw Arissen over het doorvoerverbod voor
walvisvlees. Zij vroeg of ik mij er sterk voor wil maken om de uitzondering
daarvan ook in EU-verband te schrappen. Wij hebben in Europa al wel een
appel gedaan op de Commissie. Wij hebben nu geen aanwijzingen dat dat
vlees via Nederland wordt doorgevoerd; dat klopt. Maar Europa heeft
eerder al aangegeven dat zij het niet zien zitten om dit te gaan verbieden.
Wij hebben zelf al weleens een appel gedaan. Zij hebben dat aangehoord,
maar hebben aangegeven dat zij er voor de rest niet zo veel mee gaan
doen. Ik waardeer het in ieder geval wel dat de Rotterdams haven
hierover zelf een standpunt heeft ingenomen.
De voorzitter:
Ik onderbreek u eventjes, mevrouw de Minister, want er is een interruptie
van mevrouw Arissen.
Mevrouw Arissen (PvdD):
Dank voor de beantwoording. Wat ik toch een beetje vreemd vind, is het
volgende. In het Europees Parlement is een officiële waarschuwing
uitgegaan in de richting van Noorwegen, om dit land extra te wijzen op
het internationale verbod op de walvisjacht. Ook bestaat er een invoerverbod voor Europese lidstaten. Maar er is een uitzondering gemaakt voor
het doorvoeren; je mag het dus wel doorvoeren. Wij zouden toch heel
graag willen dat Nederland zich ook inzet voor het schrappen van die
uitzondering. Ik kan me haast niet voorstellen, juist omdat we ook via het
Europees Parlement een officiële waarschuwing hebben uitgedaan, dat de
Europese Commissie daar niet voor voelt. Zou de Minister daar dus toch
nog extra op willen inzetten?
Minister Schouten:
Wij hebben dat morele appel gedaan, waarop de Commissie heeft
aangegeven dat zij geen mogelijkheden ziet om die transit te verbieden. Ik
zie niet in waarom die mogelijkheden er dan nu opeens wel zouden zijn. In
die zin hebben we al precies gedaan wat mevrouw Arissen vraagt.
De voorzitter:
Een vervolgvraag van mevrouw Arissen van de Partij voor de Dieren.
Mevrouw Arissen (PvdD):
De Europese Commissie zegt dus eigenlijk: we hebben geen inzicht in de
cijfers van de doorvoer van walvisvlees in de lidstaten. Ngo’s hebben die
cijfers wel. Zou de Minister er eventueel bij de Europese Commissie op
kunnen aandringen dat de lidstaten die cijfers vrijgeven? Het is wel
bekend bij de lidstaten zelf, want anders zouden de ngo’s geen inzage in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-32, nr. 1101

15

de openbare bronnen daarover hebben. De Europese Commissie gebruikt
dat namelijk als argument waardoor zij geen verbod kan instellen. Zou de
Minister dat dan kunnen doen?
Minister Schouten:
De ngo’s hebben cijfers, maar dat wil niet zeggen dat dat ook de cijfers
zijn die de lidstaten hebben. Ik vind het iets te kort door de bocht om te
zeggen: de ngo’s hebben de cijfers, dus zijn ze bekend. Ik denk dat daar
ook nog wel een discussie over gaat plaatsvinden. Het punt is dus vooral
dat, op het moment dat er doorvoer plaatsvindt, er ook niet ingeklaard
wordt. En op het moment dat er niet ingeklaard wordt, heb je dus ook
geen cijfers over wat er precies doorgevoerd wordt. Dat is dus het
feitelijke probleem, waardoor je niet exact weet wat de omvang is.
De voorzitter:
Ik stel voor dat u de beantwoording vervolgt.
Minister Schouten:
Ik ben door de beantwoording van de vragen heen. Ik wil nog wel één
punt memoreren. Dat heeft niets te maken met deze agenda, maar ik
hecht er nog wel aan om het volgende te benadrukken: ik heb vanochtend
een brief gestuurd naar aanleiding van het feit dat er, helaas, opnieuw
vogelgriep is geconstateerd. In de brief hebben we aangegeven dat het
een situatie in Kamperveen betreft, waarbij een hoog pathogeen
vogelgriepvirus is aangetroffen. Vanochtend bij het sturen van de brief
wisten we niet wat voor H5-type dat was. Ik kan nu bevestigen dat het om
een H5N6-type gaat; dat is hetzelfde type als in de andere situaties waar
deze winter de vogelgriep is geconstateerd.
De voorzitter:
Dank u wel. Dank ook voor die laatste mededeling. Ook wens ik betrokkenen in die situatie veel succes en sterkte.
Ik kijk naar mijn collega’s en stel vast dat er behoefte is aan een korte,
tweede termijn. Dan doen we één minuut per fractie. Ik geef als eerste het
woord aan de heer Futselaar van de SP.
De heer Futselaar (SP):
Voorzitter. Ik kom even terug op het punt van de heer De Groot over het
tijdig beschikbaar zijn van de agenda. Ik begrijp het verhaal van de
Minister best, maar we hebben twee mogelijkheden. Want we moeten niet
doen alsof agenda’s voor Europese Raden totaal uit de lucht komen
vallen. Die worden ambtelijk en diplomatiek voorbereid in een heel circus
van non-papers, meningen et cetera. Een optie is dat we in een eerdere
instantie worden geïnformeerd over wat er speelt. Maar ik kan mij
voorstellen dat de Minister er niet ontzettend happig op is om
niet-bestuurlijk vastgestelde standpunten ten geven. De andere optie is
dat wij in de Raad zullen moeten beargumenteren dat de agenda van de
Raad gewoon eerder beschikbaar komt. Dat moet een keiharde afspraak
worden, want anders is parlementaire controle van deze Raadsvergadering feitelijk niet mogelijk. Als we dat doen, maken wij het eurosceptici,
zoals mij, wel heel makkelijk.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Futselaar. Dan ga ik naar de heer Geurts namens het
CDA.
De heer Geurts (CDA):
Voorzitter, dank. We hebben net een klein debatje gevoerd met de Minister
over de aanlandplicht. Ik blijf daarmee worstelen. Ik snap dat er stappen
gezet moesten worden, maar het wordt mij, hoe meer ik mij daarin

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-32, nr. 1101

16

verdiep, steeds duidelijker dat de uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid
toch echt in de knel komen. Het regeerakkoord stelt ook dat de aanlandplicht moet worden versoepeld zodra er alternatieven zijn die hetzelfde
doel dienen en dat Nederland zich hiervoor zal inzetten. Ik denk dat ik de
Minister helemaal niks hoef te vertellen over wat er in het regeerakkoord
staat, maar het staat er. In hoeverre wordt daar ook aan gewerkt door het
ministerie?
De laatste woorden van de Minister wil ik ook onderstrepen: helaas weer
vogelgriep. Ik heb begrepen dat dit bedrijf voor de derde keer is getroffen.
Dat is wel heel ernstig. Ik sluit me aan bij de woorden van de voorzitter en
wens dit gezin en deze ondernemers veel sterkte. Ik steun de Minister ook
in haar inzet, zoals verwoord in de laatste paragraaf van haar brief, om de
ophokplicht te bekijken. Ik ben er zelfs trots op dat de Minister dat
probeert. Ik zet een streep onder «probeert». Laten we er een winstwaarschuwing bij afgeven, want dat zal geen gemakkelijke weg worden.
De voorzitter:
De heer Weverling heeft geen behoefte aan een tweede termijn. Dan is het
woord aan de heer De Groot van D66.
De heer De Groot (D66):
Heel kort, voorzitter. Het is echt een beetje zoeken naar een manier om de
Kamer zich goed te laten voorbereiden op dit AO. Ik heb er ook een paar
keer aandacht voor gevraagd. Ik kan me inderdaad goed voorstellen dat
de Minister uiterlijk een week voor een AO een brief stuurt met daarin niet
de officiële agenda maar met informatie op basis van wat er in Brussel en
Den Haag wordt voorbereid. Op basis daarvan kun je wel een 90%-agenda
maken. Ook kan de Minister informatie geven over de positie. Ik ben
benieuwd of de Minister bereid is om dat te doen.
De voorzitter:
Mevrouw Arissen maakt ook geen gebruik van de tweede termijn. Dan
komen we bij de beantwoording door de Minister. Heeft de Minister even
nodig om de punten op een rij te zetten? Nee, ze kan gelijk antwoorden.
Minister Schouten:
Voorzitter. Ik weet nog uit een vorig leven dat het altijd fijn is als je als
Kamerlid op tijd informatie krijgt, omdat je op die manier gewoon je werk
kunt doen. Ook ik heb die informatie graag op tijd en ben weer afhankelijk
van wat er aangeleverd wordt. Er is een langetermijnagenda voor Europa;
die kan ik ook aan u sturen. Ik hoor nu dat de Kamer die ook heeft. Het
punt is dat die agenda steeds wijzigt. Er komt altijd weer iets achteraan en
het wijzigt altijd weer. Ik kan best nog een keer in Europa aangeven dat
het van belang is dat we die agenda op tijd hebben. Het zou fijn zijn als ze
direct naar mij luisteren, maar de eerlijkheid gebiedt te zeggen dat dat niet
altijd het geval is. Ik begrijp het signaal en wij doen wat we kunnen, maar
het zal tot een bepaalde hoogte laatstedagenwerk blijven voordat we de
agenda krijgen. Ik kan het niet mooier maken dan het is. Waar we het
kunnen, zullen we proberen om het zo snel mogelijk hiernaartoe te
krijgen.
De aanlandplicht is, zoals de Kamer zelf ook weet, in 2014 geëffectueerd.
De discussie daarover is gestart onder toenmalig Staatssecretaris Bleker.
Er was dus al jarenlang over gesproken, en op enig moment is er een
besluit genomen en nu zitten we in de implementatiefase van dat besluit.
Ik voel mee met de Kamerleden die zeggen: hoe uitvoerbaar en
handhaafbaar is dit? Maar dat is ook wel weer een uitvloeisel van de
situatie van een aantal jaren geleden toen dat besluit is genomen. Wat ik
vooral probeer, samen met de vissers, is om te kijken hoe we het zo
kunnen vormgeven dat het daadwerkelijk handhaafbaar en uitvoerbaar is.
Ik zal er bij de Commissie en de Raad nadrukkelijk aandacht voor vragen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-32, nr. 1101

17

dat we onze praktijk, onze vissers, niet moeten opzadelen met iets
waarmee ze geen kant op kunnen.
De voorzitter:
Ik dank de Minister voor de beantwoording. We hebben in ieder geval
geleerd dat Europa toch grote overeenkomsten heeft met thuissituaties.
Want ik hoorde u zeggen: het zou fijn zijn als ze direct naar me luisteren,
maar dat is niet altijd het geval. Dat is hartstikke mooi om te horen.
Vooraf is door het lid Grashoff van GroenLinks een VAO aangekondigd.
GroenLinks is niet aanwezig in deze vergadering. Ik kijk even naar de
collega’s, want er is geen VAO aangevraagd. Ik ga er dan ook van uit dat
dat niet noodzakelijk is. Een vooraankondiging is geen aanvraag, maar het
staat leden vrij om er nu eentje aan te vragen. Daarom breng ik het op.
Anders was het zo voorbijgegaan en dan hadden we geen VAO gehad.
Mevrouw Arissen (PvdD):
Ik vermoed dat het doel van de heer Grashoff was, ook omdat hij hier
vervangen werd, om daadwerkelijk een VAO aan te vragen. Hij heeft een
vooraankondiging gedaan. Ik weet niet of ik het kan bevestigen namens
GroenLinks en of de heer Grashoff eerste spreker kan zijn. Want ik vind
het vanuit collegiaal oogpunt...
De voorzitter:
Ik begrijp uw zorgen. Wat u kunt doen, is een VAO aanvragen, waarbij u
de eerste spreker in het VAO bent. Dat kan wel. Maar we kunnen hier niet
namens anderen, die niet aanwezig zijn, VAO’s aanvragen. Die keus laat ik
aan u. Excuses voor het feit dat ik u daarmee nu voor het blok zet, maar ik
kan het helaas niet anders doen.
Mevrouw Arissen (PvdD):
Dan vraag ik het VAO bij dezen zelf aan.
De voorzitter:
Dan is er bij dezen een VAO aangevraagd. Het verslag van dit algemeen
overleg komt nog op de plenaire agenda van deze week, met als eerste
spreker mevrouw Arissen. De griffier attendeert mij bovendien op het
volgende: is er behoefte om daar nog deze week over te stemmen? Laten
we het zo doen. Mevrouw Arissen heeft het aangevraagd. Ik stel voor dat
we via de heer Grashoff even vragen wat zijn intentie was. Daar voeg ik
aan toe dat het in het vervolg verstandig is als mensen die een VAO willen
aanvragen, ook zelf aanwezig zijn bij de vergadering.
Ik heb nog even de behoefte om met u de toezeggingen van de Minister
door te nemen. Ik heb twee toezeggingen genoteerd.
De Minister zal de Kamer een brief sturen waarin de inzet van Nederland
ten aanzien van het gemeenschappelijk landbouwbeleid uiteen wordt
gezet.
Er wordt mij hier ingefluisterd: nog een keer wordt uiteengezet. Is daar
een termijn bij te noemen?
Minister Schouten:
Deze week.
De voorzitter:
Dat wordt dus deze week. Dank daarvoor. De tweede toezegging is.
De Minister zal de impactanalyse van de NVWA over neonicotinoïden aan
de Kamer sturen.
Is daar ook een termijn bij te noemen?
Minister Schouten:
Twee weken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-32, nr. 1101

18

De voorzitter:
Twee weken. Dank u wel voor die toezegging.
Ik dank u allen voor de inbreng. Ik dank de Minister voor haar komst naar
de Kamer. Ik dank alle mensen hier in de zaal die hebben meegekeken en
alle mensen die thuis hebben meegekeken en meegeluisterd. Graag tot
een volgende keer.
Sluiting 15.46 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-32, nr. 1101

19