Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

31 516

Beleidsdoorlichting Defensie

Nr. 39

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 september 2023
In het kader van de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek (RPE) (Stcrt.
2018, nr. 16632) van het Ministerie van Financiën wordt het beleid dat
onder de beleidsartikelen van de begroting valt periodiek geëvalueerd. In
de memorie van toelichting bij de Defensiebegroting 2020 (Kamerstuk
35 300 X, nr. 2) is onder artikel 2.4 Meerjarenplanning beleidsdoorlichtingen toegezegd dat in 2024 een beleidsdoorlichting van artikel 2
Koninklijke marine wordt uitgevoerd1. Als onderwerp wordt hierbij
benoemd de Fleet Operational Sea Training (FOST)2. Conform de motie
van het lid Harbers c.s. (Kamerstuk 34 000, nr. 36) informeer ik u hierbij
over de opzet en vraagstelling van deze beleidsdoorlichting.
Essentie van het beleid
FOST is een door de Britse Royal Navy (RN) ontwikkeld en geleid
trainingsprogramma voor het gereedstellen van schepen. Onder
gereedstellen wordt verstaan het middels een trainingsprogramma
stapsgewijs vormen van een bemanning en schip tot een eenheid naar
een vooraf vastgesteld kwaliteitsniveau zodat de eenheid voorbereid is
voor een succesvolle uitvoering van toe te wijzen operationele taken.
Gereedstellen is de «core-business» in vredestijd van de operationele
commando’s binnen de Nederlandse krijgsmacht. Het gereedstellen van
militaire eenheden is essentieel voor het succesvol uitvoeren van militaire
missies. Voor maritieme eenheden geldt dat ze niet alleen veilig over de
zeeën moeten kunnen varen, maar dat ze daarnaast hun taken effectief
moeten kunnen uitvoeren in gebieden waar een mogelijke dreiging door
een tegenstander heerst. De Koninklijke Marine (KM) heeft een eigen
opwerkmethodiek, maar maakt voor het laatste deel van de gereedstelling
1

In de Defensiebegroting 2023 (Kamerstuk 36 200 X) is dit evaluatieonderzoek te vinden in de
Strategische Evaluatieagenda (artikel 2.4) onder thema 1 «Krachtige ondersteuning».
2
In 2020 is de naam van de training binnen de Britse Royal Navy gewijzigd van Flag Officer Sea
Training (zoals gebruikt in de Begroting 2023) naar Fleet Operational Sea Training. In de
beleidsdoorlichting wordt de huidige naam gebruikt.

kst-31516-39
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 516, nr. 39

1

van haar schepen ook gebruik van FOST. De verantwoordelijkheid voor de
gereedstelling van Nederlandse schepen ligt bij de Commandant
Zeestrijdkrachten.
Beleidsdoorlichting
Het doel van deze beleidsdoorlichting is in de eerste plaats om in het
kader van verantwoording een uitspraak te doen over de doeltreffendheid
en doelmatigheid van de Nederlandse deelname aan FOST als onderdeel
van de systematiek voor de gereedstelling van bemanningen en schepen.
De centrale onderzoeksvraag voor de beleidsdoorlichting luidt:
In hoeverre is de Nederlandse deelname aan FOST als onderdeel van de
gereedstelling doeltreffend en doelmatig en welke factoren zijn hierop van
invloed?
De beleidsdoorlichting onderzoekt tevens of er maatregelen te nemen zijn
om de doeltreffendheid en doelmatigheid van die deelname verder te
verhogen. Omdat het hier om een ex-durante evaluatie gaat, beoogt de
beleidsdoorlichting «best practices» en leerpunten te identificeren.
Scope van het onderzoek
De Nederlandse deelname aan FOST dateert uit de jaren zestig van de
vorige eeuw. Het is niet realistisch om een volledig en representatief beeld
te schetsen vanaf het begin van de Nederlandse deelname aan FOST het
niet mogelijk is. De beleidsdoorlichting richt zich op de periode 2014 –
2023. Dit betreft een periode van tien jaar, waarbij de voorwaarden voor
deelname aan FOST aan het begin van die periode (2014) alsmede
halverwege (2019) formeel werden vastgelegd in memoranda of understanding (MoU) namens de Ministers van Defensie van Nederland en het
Verenigd Koninkrijk.
De Nederlandse deelname aan FOST gaat over de operationele gereedstelling van de «grote bovenwaterschepen». Daaronder worden verstaan
de fregatten (MFF/LCF3), patrouillevaartuigen (OPV), amfibische transportschepen (LPD) en het bevoorradingsschip (JSS). Het gereedstellen van de
mijnenbestrijdingsvaartuigen gebeurt in een Belgisch-Nederlands
samenwerkingsverband en maakt geen gebruik van FOST. Nederlandse
onderzeeboten worden een aantal malen per jaar voor FOST ingezet. Het
betreft de ondersteuning van trainingscenario’s ten behoeve van
onderzeebootbestrijding door grote bovenwaterschepen. De Nederlandse
onderzeeboten halen daaruit zelf ook trainingsrendement, maar gereedstelling van de onderzeeboten vindt plaats in eigen (CZSK) beheer. Het
opwerken van de mijnenbestrijdingsvaartuigen en de onderzeeboten
maakt geen deel uit van de beleidsdoorlichting.
Schepen worden opgewerkt voor optreden onder de zwaarst mogelijke
operationele omstandigheden, voor het hoogste intensiteitsniveau in een
gewapend conflict. In aanvulling op die training kunnen bemanning en
schip worden onderworpen aan een missiespecifieke training, bijvoorbeeld voor counter-drug operaties of anti-piraterij missies. Die missiespecifieke training wordt niet uitgevoerd in het verband van FOST en valt
derhalve buiten deze beleidsevaluatie.
Voor de training van de maritieme helikopters van het Defensie Helikopter
Commando (DHC) wordt gebruik gemaakt van FOST. Eén of meerdere
maritieme helikopters kunnen worden toegewezen als organieke
boordhelikopter van een groot bovenwaterschip. De inzet van een
boordhelikopter vindt plaats onder verantwoordelijkheid van de
commandant van het schip. De vliegers van die helikopters zijn veelal van
de marine. In de MoU’s over FOST worden afspraken gemaakt over de
3

MFF (Multipurpose Fregat), LCF (Luchtverdedigings- en Commando Fregat), OPV (Ocean Patrol
Vessel), LPD (Landing Platform Dock), JSS (Joint Support Ship)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 516, nr. 39

2

ondersteuning door en verrekening van de trainingskosten voor
maritieme helikopters. Om deze redenen wordt de training door FOST van
de maritieme helikopters meegenomen in de beleidsdoorlichting.
Opzet van het onderzoek
De beleidsdoorlichting FOST berust op de RPE. In de beleidsdoorlichting
zal de centrale onderzoeksvraag worden beantwoord en zullen de in de
RPE geformuleerde deelonderzoeksvragen worden behandeld. Daarbij
worden onder meer het beoogde beleid en het financieel kader in kaart
gebracht. Vervolgens wordt bekeken hoe en onder welke omstandigheden
dit beleid is uitgevoerd. Verder wordt onderzocht of het uitgevoerde
beleid het beoogde doel heeft bereikt. Daarbij wordt gekeken of aan de
benodigde randvoorwaarden op het gebied van mensen en middelen is
voldaan en of die randvoorwaarden op een doelmatige wijze werden
ingevuld. Ook worden eventuele (gewenste of ongewenste) neveneffecten
die zijn opgetreden als gevolg van de uitvoering van het beleid benoemd
en worden mogelijke beleidsopties beschreven indien er minder middelen
toegewezen worden (-20%) dan nu beschikbaar zijn.
Uitvoering van het onderzoek
Deze beleidsdoorlichting gaat in de eerste plaats uit van beschikbare
evaluatierapporten, rapportages en beleidsdocumenten. Als benodigde
informatie niet in de beschikbare documentatie te vinden is of tussentijdse
bevindingen verder onderbouwd of getoetst moeten worden, kunnen
interviews worden afgenomen. Een definitief overzicht van de geraadpleegde brondocumenten en geïnterviewde functionarissen wordt aan het
eindrapport toegevoegd.
Een projectteam met vertegenwoordigers van het Ministerie van Defensie
en met advies en ondersteuning vanuit de Auditdienst Rijk (ADR) voert de
beleidsdoorlichting uit. Het projectteam wordt door de Directeur Operationeel Beleid en Plannen van de Bestuursstaf in diens rol van opdrachtgever voor de beleidsdoorlichting aangestuurd, met een adviesrol voor
een begeleidingscommissie. De Plaatsvervangend Commandant
Zeestrijdkrachten treedt op als voorzitter van de begeleidingscommissie.
Zoals opgenomen in de RPE betrekt Defensie een externe, onafhankelijke
deskundige bij de doorlichting. Deze deskundige zal zitting nemen in de
begeleidingscommissie. Hij zal na afronding van de beleidsdoorlichting
een onafhankelijk oordeel geven over het uitgevoerde onderzoek. Het
eindrapport wordt samen met deze beoordeling in 2024 aan uw Kamer
aangeboden.
De Minister van Defensie,
K.H. Ollongren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 516, nr. 39

3