Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1051
Vragen van het lid Wassenberg (PvdD) aan de Ministers van Infrastructuur en
Waterstaat en van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit over het bericht dat
600 miljoen euro uit het Waddenfonds is uitgegeven zonder dat de natuur erop
vooruit is gegaan (ingezonden 1 november 2019).
Antwoord van Minister Van Nieuwenhuizen Wijbenga (Infrastructuur en
Waterstaat), mede namens de Minister van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit (ontvangen 12 december 2019). Zie ook Aanhangsel
Handelingen, vergaderjaar 2019–2020, nr. 887.
Vraag 1
Kent u het bericht «Waddengeld voor een blacklight golfbaan? Onderzoek
naar het Waddenfonds als grabbelton»?1
Antwoord 1
Ja, dat ken ik.
Vraag 2
Kunt u toelichten hoe het anno 2019 gesteld is met de natuur in het
Waddengebied ten opzichte van 2006, toen het Waddenfonds werd opgericht?
Antwoord 2
Over hoe het is gesteld met de natuur in het Waddengebied en specifiek ten
opzichte van 2006 zijn geen gegevens bekend. Wel wordt om de vier jaar
door internationale wetenschappers uit Duitsland, Denemarken en Nederland
de laatste stand van zaken in beeld gebracht voor wat betreft de natuur in de
Waddenzee. In dit Quality Status Report (QSR)2 wordt de kwaliteit van de
Waddenzee in biologische, chemische en fysische parameters beschreven. De
rapporten zijn gerangschikt in vijf hoofdonderwerpen: geomorfologie,
leefgebieden (flora en fauna), soorten (flora en fauna), menselijke activiteiten
en verontreiniging.
De meest recente QSR (2017/2018) laat zien dat het aantal vissen drastisch is
afgenomen en er worden ook steeds minder trekvogels geteld. Hier tegen1

De Groen Amsterdammer, 30 oktober 2019, Het Waddenfonds als grabbelton Waddengeld voor
een blacklight golfbaan? (https://www.groene.nl/artikel/waddengeld-voor-een-blacklightgolfbaan)
2
Wadden Sea Quality Status Report, Common Wadden Sea Secretariat, Wilhelmshaven,
Germany, qsr.waddensea-worldheritage.org

ah-tk-20192020-1051
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

over staat dat andere soorten weer toenemen en in grote getalen aanwezig
zijn. De gewone zeehond bijvoorbeeld is nu weer in ruime mate in de
Waddenzee aanwezig. De soortenanalyse uit de QSR toont een negatieve
ontwikkeling, hoewel enkele soorten in aantal toenemen. Dit betekent dat de
streefbeelden (doelstellingen) met betrekking tot natuurontwikkeling niet
worden gehaald. Het QSR maakt duidelijk dat de natuur in de Waddenzee
door allerlei omstandigheden onder druk staat en (nog) niet verbetert.
Vraag 3
Erkent u dat het Waddenfonds is opgericht om de natuur in het Waddengebied te versterken?
Antwoord 3
In 2005 is door het toenmalige Kabinet besloten om in de periode 2007–2026
additioneel € 800 miljoen te investeren in het Waddengebied. Deze investering is bedoeld als compensatie voor de negatieve effecten van gaswinning
op de natuur- en landschapswaarden in het Waddengebied.
De Tweede Kamer heeft vervolgens als voorwaarde gesteld dat de beschikbare middelen fiftyfifty worden verdeeld over het verbeteren van de natuuren landschapswaarden en het bevorderen van een duurzame economische
ontwikkeling in het Waddengebied.
Op 9 juli 2007 is de Wet op het Waddenfonds inwerking getreden. Deze wet
vormde de basis voor het verstrekken van subsidies aan projecten die een
bijdrage zouden moeten leveren aan de volgende doelen:
Het vergroten en versterken van de natuur- en landschapswaarden van het
Waddengebied;
Het verminderen of wegnemen van externe bedreigingen van de natuurlijke
rijkdom van de Waddenzee;
Een duurzame economische ontwikkeling van het Waddengebied en een
substantiële transitie naar een duurzame energiehuishouding ten aanzien van
het Waddengebied;
Het ontwikkelen van een duurzame kennishuishouding ten aanzien van het
Waddengebied.
Vraag 4
Kunt u toelichten hoe het kan dat er 600 miljoen euro subsidie naar economische activiteiten zoals een blacklight golfbaan op Terschelling, klimpark
Waddenfun en «bezinningstoerisme» op Ameland gegaan is, maar dat de
natuur in het Waddengebied er niet aantoonbaar op vooruit is gegaan door
het Waddenfonds?
Antwoord 4
Overeenkomstig het Bestuursakkoord Decentralisering Waddenfonds van
14 september 2011 (zie bijlage)3 wordt gestuurd op een gelijke verdeling van
de middelen aan het eind van de periode van het Waddenfonds (2026). In de
(openbare) jaarverslagen biedt het Waddenfonds tussentijds inzicht in de
verdeling van middelen over ecologie en duurzame economie.
Bij de instelling van het Waddenfonds is direct € 122,4 miljoen uit het fonds
gehaald voor nadeelcompensatie van de kokkelvisserij hetgeen de natuur ten
goede komt. Bij de decentralisatie van het fonds is een efficiencykorting
toegepast van € 75 miljoen.
In de periode voor decentralisatie is € 109,6 miljoen uitgekeerd uit het fonds
waarvan € 65,8 miljoen voor natuur en € 43,8 miljoen aan economie.
Het Waddenfonds geeft aan dat na de decentralisatie (sinds 2012 t/m juni
2019) € 111 miljoen is verstrekt voor ecologie en € 132 miljoen aan
economische projecten. Omgerekend gaat het dan om 46% voor ecologie.
Naast de nadeelcompensatie van de kokkelvissers is dus over de totale
periode tot op heden € 176,8 miljoen aan natuur/ecologie en € 175,8 miljoen
aan economische projecten verstrekt. Hieruit blijkt een evenwichtige verdeling
tussen natuur en economie conform de doelstellingen van het Waddenfonds.
Er is dus geen sprake van een uitkering van € 600 miljoen aan economische
projecten.

3

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

Vraag 5
Kunt u een overzicht geven van de projecten, gefinancierd met geld uit het
Waddenfonds, met een expliciete natuurbeschermings- of hersteldoelstelling?
Antwoord 5
Op de website van het Waddenfonds (http://waddenfonds.nl/projecten) staat
een overzicht van alle projecten die gefinancierd worden met geld uit het
Waddenfonds onderverdeeld in verschillende rubrieken, zoals natuur en
duurzame recreatie en toerisme.
Vraag 6
Hoeveel van deze projecten hebben aantoonbaar bijgedragen aan bescherming en herstel van de natuur in het Waddengebied? Kunt u dat toelichten?
Antwoord 6
Zie het antwoord op vraag 4.
Vraag 7
Kunt u een overzicht geven van de projecten die met geld uit het Waddenfonds zijn gefinancierd zonder expliciete natuurbeschermings- of hersteldoelstelling?
Antwoord 7
Zie het antwoord op vraag 5.
Vraag 8
Kunt u op basis van de bovenstaande gegevens de conclusie trekken dat er
de afgelopen jaren sprake is geweest van een 50/50 verdeling van het geld
tussen natuur en economie, conform de doelstelling van het Waddenfonds?
Zo nee, waarom niet?
Antwoord 8
Zie het antwoord op vraag 4
Vraag 9
Kent u de conclusie van de tussentijdse evaluatie van 2016, dat voor
sommige projecten die gefinancierd zijn uit het Waddenfonds het risico
bestaat op achteruitgang in plaats van vooruitgang van de natuur in het
Waddengebied?
Antwoord 9
Ja, die ken ik.
Vraag 10
Kunt u een overzicht geven van de projecten waarvoor dit risico bestaat en
toelichten of en hoe er sprake is geweest van achteruitgang?
Antwoord 10
In de «Midterm-review 10 jaar Waddenfonds: bevindingen en adviezen» van
23 mei 2016 waar het hier om gaat, wordt dit risico toegeschreven aan de
zeegrasprojecten. Concreet gaat het om de mogelijke introductie van een
pseudo-schimmel. Ten behoeve van het zeegrasherstel is vervolgens door het
Programma Rijke Waddenzee (PRW) geadviseerd een speciale werkgroep in
te stellen waarin verantwoordelijke partijen samenwerken om beleid, beheer,
gebruik en onderzoek te bundelen en beschikbare budgetten samen te
voegen. Ook heeft PRW een breed gedragen toekomstvisie opgesteld en een
gezamenlijk uitvoerings-programma Zeegras 2016–2020. Dit biedt partijen
handvatten om samen te werken aan het herstel van zeegras.
Vraag 11
Kunt u aangeven hoeveel geld uit het Waddenfonds gegaan is naar het
opbouwen van relevante wetenschappelijke kennis op het gebied van
natuurbescherming en herstel?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

Antwoord 11
Het Waddenfonds heeft aangegeven dat er jaarlijks € 1,2 miljoen van het
jaarlijkse budget van € 28,9 miljoen naar de Waddenacademie gaat, die als
netwerkorganisatie bijdraagt aan het ontwikkelen van een duurzame
kennishuishouding en die ook positief geëvalueerd is door een onafhankelijk
commissie, ingesteld door de KNAW (Evaluatie 2003–2018, KNAW, september
2013). Sinds de decentralisatie geeft de Waddenacademie ook invulling aan
de vierde doelstelling van het Waddenfonds, namelijk «het ontwikkelen van
een duurzame kennishuishouding ten aanzien van het Waddengebied».
Daarnaast wordt ook met sommige gesubsidieerde projecten een bijdrage
geleverd aan het opbouwen van wetenschappelijke kennis op het gebied van
natuurbescherming en herstel. De projecten Waddensleutels en Mosselwad
zijn goede voorbeelden van de bijdrage die wetenschappelijke kennis kan
leveren aan een goed beheer van het gebied en kunnen dienen als voorbeelden voor andere natuurgebieden in ons land.
Vraag 12
Is de constatering uit het artikel, dat het Waddenfonds enorme steken heeft
laten vallen in het opbouwen van de noodzakelijke kennis, juist?
Antwoord 12
Het Waddenfonds heeft laten weten dat noodzakelijke kennis over het
Waddengebied lang niet op alle terreinen voorhanden is, dan wel is
versnipperd over verschillende instellingen.
Wel zijn, sinds de Algemene Rekenkamer daar in 2013 over heeft gerapporteerd, de nodige maatregelen in gang gezet om de kennishuishouding op
orde te krijgen.
Door het Kernteam Basismonitoring bestaande uit vertegenwoordigers van
Rijkswaterstaat, het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, de
Coalitie Wadden Natuurlijk, de Waddenacademie, de Waddenprovincies, NAM
en Tresoar wordt er gewerkt aan een Basismonitoring waarin de monitoringsen meetgegevens van vrijwel alle instellingen in het Waddengebied zijn
opgenomen. Sinds 2015 wordt jaarlijks de uitgave «Wadden in beeld»
uitgebracht waarin ontwikkelingen en trends zijn opgenomen. Verder zijn er
vier grote specifieke kennisprojecten gerealiseerd die in april 2016 positief zijn
geëvalueerd, waaronder de bij vraag 11 genoemde projecten.
Vraag 13
Kunt u toelichten hoe het kan dat er nooit iets gedaan is met de aanbeveling
om een onafhankelijke monitoringscommissie aan te stellen die de effecten
meet van de projecten die gefinancierd worden uit het Waddenfonds? Bent u
bereid deze aanbeveling alsnog zo snel mogelijk op te volgen? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 13
Nee, het is een aanbeveling van de Noordelijke Rekenkamer en de Randstedelijke Rekenkamer aan de Waddenprovincies.
De provincies zijn van oordeel dat binnen de publiekrechtelijke samenwerking
verschillende instrumenten bestaan om na te gaan of subsidieverstrekking
zich binnen de kaderstelling beweegt.
In dat licht geeft opvolging van de aanbevelingen 3 (Monitor- en evaluatiesystematiek) en 7 (actieve(re) informatieverstrekking aan provinciale staten)
van de Rekenkamers aangrijpingspunten om de provinciale staten in hun
kader- stellende en controlerende rol (meer) te faciliteren.
De provincies hebben aangegeven zich daar graag voor in te zetten. In eerste
instantie loopt dit via het Waddenfondsbestuur, omdat zij (primair) beschikt
over relevante informatie rond subsidieverstrekking, incl. evaluatieve
informatie ten behoeve van beleidsvoering etc. Het Waddenfonds zorgt voor
monitoring. In de Jaarverslagen wordt jaarlijks openbaar gepubliceerd over
de voortgang en de besteding van middelen in relatie tot de doelen.
Daarbij is de Commissie Kwaliteitstoetsing Waddenfonds belast met de taak
van monitoring en evaluatie van het beheer van het Waddenfonds en de
besteding van de middelen ten laste van het fonds. De Commissie vervult
deze taak in de vorm van advisering van het Algemeen Bestuur over
Jaarverslag en Jaarprogramma.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4

Vraag 14
Bent u bereid de evaluatie van het Waddenfonds te vervroegen en daarbij zo
snel mogelijk te laten uitzoeken wat er nodig is om de natuur beter te
beschermen en te versterken en hoe het Waddenfonds daar in de komende
jaren aan gaat bijdragen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 14
Nee, zie de antwoorden op de vragen 4.
Uitgangspunt blijft het Bestuursakkoord Decentralisering Waddenfonds uit
2011.
Vraag 15
Bent u bereid het overgebleven geld in het Waddenfonds te oormerken voor
projecten die een aantoonbaar positief effect hebben op de natuur in het
Waddengebied? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 15
Nee, dat is niet volgens de bestuursovereenkomst. Zie hiervoor het antwoord
bij vraag 4.
Vraag 16
Deelt u de mening dat het onacceptabel is dat er honderden miljoenen euro’s
subsidie besteed zijn uit het Waddenfonds zonder dat de natuur er aantoonbaar op vooruit is gegaan? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 16
Nee, deze mening deel ik niet. Er wordt evenwichtig gesubsidieerd in natuur
en economie. Het Waddenfonds heeft aangegeven dat door haar verschillende projecten worden gefinancierd die beogen de natuurkwaliteit te
verbeteren. Voorbeelden hiervan zijn Wij en Wadvogels, Swimways,
experimenten zeegrasherstel, Zoet-zout gradiënt in het Noorderleech en
vismigratie, waaronder de aanleg van de vismigratierivier. Het betreft echter
projecten waarvan de effecten pas op de lange termijn zichtbaar worden. Wel
zichtbaar is bijvoorbeeld de toename van het areaal kwelders, de realisatie
van enkele vogelbroedeilanden, een klutenplas en hoogwatervluchtplaatsen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

5