Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3556
Vragen van de leden Van der Plas (BBB) en Omtzigt (Omtzigt) aan de
Minister voor Natuur en Stikstof over tenminste 259 PAS melders die niet
worden gelegaliseerd (ingezonden 16 augustus 2023).
Antwoord van Minister Van der Wal-Zeggelink (Natuur en Stikstof)
(ontvangen 5 september 2023).
Vraag 1
Klopt het dat tenminste 259 boeren, die geen vergunning hebben om stikstof
uit te stoten, geen hulp krijgen van het Rijk?1
Antwoord 1
Het kabinet voelt een zware verantwoordelijkheid om de PAS-melders te
legaliseren. Daarbij geldt dat er sprake moet zijn van een terechte PASmelding. Het is aan het bevoegd gezag om dat vast te stellen op basis van
criteria die staan vermeld in de Regeling natuurbescherming. Met deze
achtergrond heeft het betreffend bevoegd gezag voor 259 meldingen
geconcludeerd dat er niet voldaan is aan de criteria van het legalisatieprogramma. Een voorbeeld van een PAS-melding met een negatieve verificatie is
die van Lelystad Airport (Kamerstuk 35 334, nr. 174). Het afwijzen kan
verschillende oorzaken hebben: soms is de activiteit toch legaal (bijvoorbeeld
als blijkt dat er inmiddels via een andere weg al een vergunning is verleend
of sprake is van een afgeronde tijdelijke activiteit), en regelmatig is alsnog
een toestemming nodig. Niet alle 259 PAS-melders hebben dus een probleem. De negatieve verificatie van het legalisatieprogramma betekent ook in
dat laatste geval niet dat de activiteit niet legaal kan worden. Indien nodig zal
de initiatiefnemer zelf een vergunning moeten aanvragen en zelf stikstofruimte aan kopen of de stikstofuitstoot verminderen. Aan de provincies wordt
gevraagd om te bezien welke oplossingsrichtingen er zijn voor de 259
bedrijven die via het legalisatieprogramma niet een oplossing kunnen krijgen.
Vraag 2
Zo ja, wie heeft dat besluit genomen en wanneer? Is dit besluit ook aan de
Tweede Kamer meegedeeld, en zo ja, op welke datum?

1

ah-tk-20222023-3556
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

NRC, 10 augustus 2023, «Het Rijk gaat 259 boerenbedrijven zonder vergunning toch niet
helpen» (https://www.nrc.nl/nieuws/2023/08/10/geen-hulp-van-rijk-voor-minstens-259boerenbedrijven-a4171708).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Antwoord 2
Het bevoegd gezag is verantwoordelijk voor het uitvoeren van de verificatie.
Daarbij wordt gebruik gemaakt van de vastgestelde criteria uit de Regeling
natuurbescherming. Aangezien ik het van belang vind dat u goed op de
hoogte bent van de voortgang van het legalisatieprogramma, heb ik u met
elke voortgangsbrief op de hoogte gehouden. De cijfers waaraan wordt
gerefereerd zijn in de Voortgangsbrief stikstof op 30 juni jl. (Kamerstuk
35 334, nr. 260) aan u toegezonden.
Vraag 3
Kunt u aangeven wanneer dat beeld wel eindelijk helder kan zijn en welke
oorzaken aan deze onduidelijkheid ten grondslag liggen gezien het feit dat
volgens het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) de
tot nu toe gecontroleerde groep bedrijven «geen goed beeld» heeft van het
werkelijke aantal bedrijven dat uiteindelijk niet in aanmerking zal komen voor
hulp van het Rijk?
Antwoord 3
Er zijn 2488 PAS-melders die gegevens hebben ingediend zodat ze gelegaliseerd kunnen worden. Die zijn echter nog niet allemaal beoordeeld. Ten tijde
van de laatste Kamerbrief van 30 juni 2023 waren 1992 dossiers van de 2488
in behandeling, en daarvan is bij 596 verzoeken tot legalisatie is vastgesteld
of ze een oplossing krijgen. Voor de overige bedrijven die behoren tot de
groep van 1992 vindt de beoordeling op dit moment plaats of is aanvullende
informatie nodig om de verificatie te kunnen afronden. Van 596 meldingen is
vastgesteld of ze een oplossing krijgen, daarvan lijkt 259 een relatief hoog
aandeel. Maar dat geeft geen goed beeld van de verhoudingen meldingen die
wel/niet aan de criteria voldoen. Het is immers sneller te zien of meldingen
niet voldoen aan de criteria dan als ze wel voldoen, en de dossiers die niet
aan de criteria voldoen, zijn dan ook sneller afgehandeld. Bijvoorbeeld: het is
snel te zien als de oorspronkelijke melding meer dan 1 mol betrof, en
daarmee meteen niet in aanmerking komt voor legalisatie. Terwijl álle criteria
gecheckt moeten zijn om vast te stellen dat een melding wél in aanmerking
komt voor legalisatie. Van de 1992 bedrijven die zijn gecontroleerd door het
betreffend bevoegd gezag, zijn er 259 bedrijven die niet in aanmerking komen
voor een oplossing binnen het legalisatieprogramma. Het gaat dan om een
aandeel van 13%.
Het streven van de provincies is om voor het eind van dit jaar alle binnengekomen dossiers te hebben beoordeeld en te kunnen zeggen of de PASmelders in aanmerking komen voor legalisatie. Daarmee zal duidelijkheid
gegeven worden aan bedrijven over de vraag of ze een oplossing kunnen
krijgen binnen het legalisatieprogramma.
Vraag 4
Bestaat er een lijst van boeren(bedrijven) die niet in aanmerking komen voor
Programma Aanpak Stikstof (PAS)-legalisatie? Weten boeren dat ze daarop
staan en worden zij daarover geïnformeerd?
Antwoord 4
Ja. Er is bij de provincies een overzicht van de 259 PAS-melders die niet in
aanmerking komen voor een oplossing binnen het legalisatieprogramma.
Zoals in de beantwoording van vraag 1 is toegelicht, hebben niet alle
PAS-melders met een negatieve verificatie een probleem. De provincies
hebben mij aangeveven dat nog niet elke provincie al zover is om de
afwijzingsbrieven te versturen. Ik zal de provincie verzoeken die duidelijkheid
met spoed te geven, zodat de PAS-melders weten waar ze aan toe zijn.
Vraag 5
Kunt u aangeven hoeveel van de 259 bedrijven, of meer als het er meer zijn,
niet worden gelegaliseerd omdat zij bewuste een foute PAS-melding hebben
gedaan hebben? Kunt u ook aangeven wat zij zouden hebben verzwegen
en/of onjuist ingediend?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

Antwoord 5
Wij gaan ervan uit dat alle PAS-melders te goeder trouw hebben gehandeld.
Als blijkt dat onjuiste informatie is aangeleverd, wordt opnieuw verzocht om
de juiste informatie. Er worden dus geen PAS-melders afgewezen omdat zij
onjuiste informatie hebben aangeleverd.
Vraag 6
Hoe gaat u om met de situatie van de PAS-melders die sinds de stikstofuitspraak van de Raad van State in 2019 illegaal stikstof uitstoten?
Antwoord 6
Het Rijk voelt zich verantwoordelijk voor de situatie waarin de PAS-melders
zich bevinden, daarom is het legalisatieprogramma opgezet en wordt er alles
aan gedaan om deze bedrijven zo snel mogelijk te legaliseren. Daartoe is ook
een wettelijke verplichting opgenomen. Rijk en provincies hebben daarom
ook afgesproken om niet actief te handhaven.
Vraag 7
Welke stappen worden er ondernomen om te zorgen dat alle boerenbedrijven
in de nabije toekomst over de juiste vergunningen beschikken, zoals eerder
door u is toegezegd en welke actie met voorrang zou worden uitgevoerd?
Antwoord 7
Het Rijk en de provincies voeren samen het legalisatieprogramma uit en er
worden bronmaatregelen getroffen. Per juni 2023 is er een oplossing voor
107 meldingen. Voor het versnellen van het legalisatieprogramma wordt de
eerst inzetbare ruimte uit de aanpak piekbelasters gebruikt en was € 250 miljoen beschikbaar voor de provincies. Verder heeft het kabinet besloten meer
prioriteit te geven aan de PAS-meldingen in het stikstofregistratiesysteem,
zoals aangekondigd in de Kamerbrief van 1 mei jl. (Kamerstuk 35 334,
nr. 251). Hierdoor komt meer ruimte van de Subsidieregeling sanering
varkenshouderijen en aanstaande ruimte van de Maatregel Gerichte Aankoop
beschikbaar voor de PAS-meldingen als vast komt te staan dat die ruimte niet
nodig is voor de natuur. Het kabinet zet hier op in om deze ondernemers uit
de onzekerheid te helpen.
Vraag 8
Bent u ervan overtuigd dat u en het ministerie wel in staat zijn om de belofte
van het kabinet aan de boeren na te komen? Waaruit put u dat vertrouwen,
ook na het genoemde NRC-artikel en de Wet openbaarheid van bestuur
(Wob)-stukken tot zich te hebben genomen?2
Antwoord 8
Het kabinet wil de PAS-meldingen zo snel mogelijk legaliseren. Deze
ondernemers zitten in beginsel buiten hun schuld om in een verschrikkelijke
situatie. Sinds het begin van dit jaar hebben 107 meldingen een oplossing
gekregen, onder meer omdat inmiddels de stikstofdepositieruimte uit
bijvoorbeeld de Subsidieregeling sanering varkenshouderij beschikbaar komt.
Daarnaast heeft het kabinet afgelopen voorjaar (Kamerstuk 35 334, nr. 251)
besloten de PAS-meldingen meer prioriteit te geven bij het uitgeven van
stikstofruimte uit het SSRS. Zodoende veronderstel ik dat het aantal
opgeloste melders de komende periode verder zal stijgen als vast komt te
staan dat de ruimte die beschikbaar komt niet nodig is voor de natuur.
Vraag 9
Hoe rechtvaardigt u de beslissing om de genoemde boeren geen hulp te
bieden, gezien de eerdere vrijstelling die deze boeren tussen 2015 en 2019
kregen?

2

Rijksoverheid, 2 augustus 2023 (https://open.overheid.nl/documenten/ad3fba19-f15a-4ab0-a5c7ecbe62b84dcd/file).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

Antwoord 9
Om deel te kunnen nemen aan het legalisatieprogramma moet er sprake zijn
van een positief geverifieerde PAS-melding. Het is aan het bevoegd gezag om
dat vast te stellen op basis van criteria die staan vermeld in de Regeling
natuurbescherming. Met deze achtergrond heeft het betreffend bevoegd
gezag voor 259 meldingen geconcludeerd dat er niet voldaan is aan de
criteria van het legalisatieprogramma.
Dat kan verschillende oorzaken hebben: soms is de activiteit toch legaal
(bijvoorbeeld als blijkt dat er inmiddels via een andere weg al een vergunning
is verleend of sprake is van een afgeronde tijdelijke activiteit), en soms is
alsnog een toestemming nodig. Niet alle 259 PAS-melders hebben dus een
probleem. Een negatieve verificatie betekent ook niet dat de activiteit niet
legaal kan worden. Indien nodig zal de initiatiefnemer zelf een vergunning
moeten aanvragen en zelf stikstofruimte aan kopen of de stikstofuitstoot
verminderen. Aan de provincies wordt gevraagd om te bezien welke
oplossingsrichtingen er zijn voor de 259 bedrijven die via het legalisatieprogramma niet een oplossing kunnen krijgen.
Vraag 10
Wat zijn de specifieke criteria waaraan boeren moeten voldoen om te
legaliseren, en waarom voldoet 40 procent van de onderzochte boeren hier
niet aan?
Antwoord 10
Om in aanmerking te komen voor legalisatie moet aan diverse criteria
worden voldaan. Zo moest het project bijvoorbeeld meldingsplichtig zijn ten
tijde van PAS en er moet ook een melding voor het project zijn gedaan.
Bovendien moet het project tussen 1 juli 2015 tot 29 mei 2019 volledig
gerealiseerd zijn, of er moest een begin zijn gemaakt aan realisatie. Ook als er
aantoonbaar kan worden gemaakt dat er tussen 1 juli 2015 en 29 mei 2019
onomkeerbare, significatie investeringsverplichtingen zijn aangegaan voor het
project komt het in aanmerking voor legalisatie. Daarnaast zijn er andere
eisen, zoals dat de oorspronkelijke melding niet hoger mag zijn dan 1 mol, en
dat er nog geen sprake is van een rechtmatige toestemming. De volledige
lijst met criteria waaraan een bedrijf moet voldoen om een oplossing te
krijgen binnen het legalisatieprogramma staat vastgelegd in artikel 2.8b van
de Regeling natuurbescherming en zijn toegelicht te vinden op de website
van BIJ12.3
Er hebben zich in totaal 2488 bedrijven aangemeld voor het legalisatieprogramma. Hiervan zijn in ieder geval de dossiers van 1992 bedrijven in
behandeling. Van 596 meldingen is vastgesteld of ze een oplossing krijgen,
daarvan lijkt 259 een relatief hoog aandeel. Maar dat geeft geen goed beeld
van de verhoudingen meldingen die wel/niet aan de criteria voldoen. Het is
immers sneller te zien of meldingen niet voldoen aan de criteria dan als ze
wel voldoen, en de dossiers die niet aan de criteria voldoen, zijn dan ook
sneller afgehandeld. Bijvoorbeeld: het is snel te zien als de oorspronkelijke
melding meer dan 1 mol betrof, en daarmee meteen niet in aanmerking komt
voor legalisatie. Terwijl álle criteria gecheckt moeten zijn om vast te stellen
dat een melding wél in aanmerking komt voor legalisatie. Van de 1992
bedrijven die zijn gecontroleerd door het betreffend bevoegd gezag, zijn er
259 bedrijven die niet in aanmerking komen voor een oplossing binnen het
legalisatieprogramma. Het gaat dan om een aandeel van 13%.
Vraag 11
Zijn er stappen ondernomen richting boeren die (bewust of per ongeluk)
foute informatie hebben aangeleverd? Zo ja welke, door wie en wat is hiervan
de status, het aantal boeren en het resultaat?

3

https://www.bij12.nl/onderwerpen/stikstof-en-natura2000/vergunningen-entoestemmingsbesluiten/omzetten-pas-melding/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4

Antwoord 11
Als wordt vastgesteld dat initiatiefnemers bewust of per ongeluk foute
informatie hebben aangeleverd, dan verzoekt het bevoegd gezag hen om de
juiste informatie aan te leveren. Dan wordt het legalisatieverzoek alsnog met
de juiste gegevens beoordeeld.
Vraag 12
Hoe beoordeelt u de situatie waarin stikstofruimte van gestopte boeren bijna
niet wordt vergeven aan bedrijven zonder vergunning?
Antwoord 12
Het kabinet doet er alles aan om PAS-meldingen zo snel mogelijk van een
vergunning te voorzien. Een belangrijke stap in de aanpak van het legaliseren
is om ruimte van gestopte boeren te gebruiken in de vergunningverlening.
Daarbij is het van belang dat de vergunningverlening rechtmatig plaatsvindt.
Zo kan ruimte niet op een andere plek worden vergeven als die is vergaard,
en moet de natuur voldoende basiskwaliteit hebben. Het staat buiten kijf dat
de overheid altijd rechtmatig moet handelen en dus niet de ruimte heeft om
de juridische vereisten te negeren. Daarnaast is ook een PAS-melder niet
geholpen wanneer er onjuiste vergunningen worden verstrekt aangezien deze
in beginsel geen stand zullen houden. Ik waak ervoor om PAS-melders blij te
maken met een vergunning die later zal worden vernietigd.
Daar waar het mogelijk is om stikstofruimte rechtmatig aan PAS-meldingen
toe te delen, wordt dat meteen gedaan.
Vraag 13
Hoe gaat u om met de onduidelijkheid bij provincies over welke veehouders
de juiste stikstofvergunning hebben?
Antwoord 13
Bij het legaliseren van de PAS-meldingen is het belangrijk om te beoordelen
of de melding terecht is gedaan. In dat proces wordt ook bezien welke
toestemming aanwezig is voor de gemelde activiteit. Als geconstateerd wordt
dat een PAS-melder terecht is, wordt – nadat dit mogelijk is – een vergunning
verleend voor de hele activiteit.
Vraag 14
Hoe stelt u vast of iemand ter goeder trouw handelde en op welke manier
krijgen boeren de gelegenheid hun visie in te dienen en hun kant van de zaak
toe te lichten gezien het feit dat in interne stukken van het Ministerie van
LNV, die vorige week zijn vrijgegeven na een beroep op de Wob, een
ambtenaar van het Ministerie van LNV in een memo schrijft dat het «heel
lastig» te bepalen is «wie te goeder trouw handelde»?
Antwoord 14
Het Rijk en de provincies gaan ervan uit dat alle meldingen te goeder trouw
zijn geweest. Het bevoegd gezag constateert op basis van de criteria of een
melder wel of niet in aanmerking voor legalisatieprogramma komt. Als een
PAS-melder het niet eens is met een negatieve verificatie, kan alsnog een
vergunningaanvraag worden ingediend. Die zal worden afgewezen als niet
voldaan wordt aan de voorwaarden. Tegen dat besluit is het mogelijk om
bezwaar en beroep in te dienen.
Vraag 15
Vindt u dat u de Kamer de afgelopen 2,5 jaar juist en volledig heeft geïnformeerd over de voortgang van de PAS-melders? Zo ja, waar baseert u dit op?
Zo nee, waarom is de Kamer niet juist en volledig geïnformeerd? Welke
conclusie trekt u hier dan uit?
Antwoord 15
Ja. In elke voortgangsbrief heeft het kabinet u op de hoogte gehouden van de
voortgang van het legalisatieprogramma. Sinds dit kalenderjaar worden deze
passages aangevuld met de cijfermatige voortgang.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

5

Vraag 16
Hoe komt het dat deze informatie nu pas uit een aanvulling op een Wobverzoek naar boven komt en niet in één van de vele debatten en brieven over
PAS-melders stond?
Antwoord 16
Zoals bij de beantwoording van eerdere vragen is toegelicht, is de Kamer
volledig op de hoogte gesteld van de voortgang van het legalisatieprogramma.
Vraag 17
Wilt u deze vragen één voor één, en ook de deelvragen, volledig beantwoorden?
Antwoord 17
Ja.
Vraag 18
Wilt u de vragen voor het einde van het reces beantwoorden, doch uiterlijk 24
uur voor het commissiedebat Natuur op 7 september 2023?
Antwoord 18
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

6