Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3317
Vragen van het lid Weverling (VVD) aan de Staatssecretaris van Economische
Zaken en Klimaat over het bericht «De weerman wordt gestoord door 5G»
(ingezonden 29 mei 2019).
Antwoord van Staatssecretaris Keijzer (Economische Zaken en Klimaat)
(ontvangen 3 juli 2019).
Vraag 1
Kent u het bericht «De weerman wordt gestoord door 5G»?1
Antwoord 1
Ja, ik ben daarmee bekend.
Vraag 2
Welke radiofrequenties worden in Nederland gebruikt om weermetingen te
doen?
Antwoord 2
De radiofrequenties die worden gebruikt, zitten in het hogere frequentiegebied (het zogeheten microgolfgebied) van het frequentiespectrum. Voor
meteorologisch en klimaatonderzoek wordt een groot aantal frequenties
gebruikt. Daarbij kan onderscheid worden gemaakt tussen actief en passief
gebruik. Actief gebruik van microgolven betreft vooral radars en het
verzenden van data, waarbij ook radiosignalen worden uitgezonden. Passief
gebruik betreft enkel het waarnemen van de natuurlijke microgolfstraling van
stoffen (bijvoorbeeld waterdamp). Waarnemingen van passieve microgolven
worden alleen gedaan met frequenties die gebaseerd zijn op de natuurkundige eigenschappen van deze stoffen.
In het artikel in NRC gaat het om verstoring van passieve radiomicrogolfmetingen, die zowel op de grond (in Nederland door de vaste meetopstelling
van het KNMI in Cabauw), als vanuit satellieten worden uitgevoerd. Op dit
moment zijn er bij de ITU (de VN-organisatie Internationale Telecomunie)
wereldwijd 23 satellieten aangemeld die metingen uitvoeren in de frequentieband 23,6–24 GHz, de band die in het NRC-artikel wordt genoemd als
essentieel voor de weerverwachtingen in Nederland. Er zijn verder veel

1

ah-tk-20182019-3317
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

NRC Handelsblad, 25–26 mei, pagina W2-W3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

internationale actieve satellietinstrumenten die weer- en klimaatmetingen
doen in het microgolfspectrum.
Op de onderzoeklocatie Cabauw staat verder de zogenaamde Radiometer
HATPRO (Humidity And Temperature Profilers) die passief gebruik maakt van
frequenties (in de 20–30 GHz-band voor waterdamp en in de 50–60 GHz-band
voor het bepalen van temperatuur profielen). Voorbeelden van actief gebruik
zijn: neerslag radars (in de 5,6 GHz-band in Den Helder, Herwijnen en De Bilt),
een wolkenradar (34,86 GHz), een windprofiler (1290 MHz), radiosonde
(403 MHz) en een ozonsonde (403,9 MHz).
Vraag 3
Liggen deze frequenties dichtbij radiofrequenties die in Nederland voor
andere doeleinden worden gebruikt? Welke frequenties zijn dit?
Antwoord 3
Ja, het radiospectrum wordt druk gebruikt. Het doel van het frequentiebeleid
is onder meer efficiënt gebruik van het spectrum te realiseren vanwege de
steeds toenemende vraag naar frequentiebanden uit het spectrum en
zodanige voorwaarden aan het gebruik te stellen dat er geen schadelijke
storing wordt veroorzaakt voor andere frequentiegebruikers. In het kader van
het NRC-artikel is met name de 26 GHz-band relevant.
Vraag 4
Bent u op de hoogte van de bezwaren van de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA en de Amerikaanse meteorologische instantie NOAA? Zijn de
bezwaren van deze partijen naast het Amerikaanse Congres ook geuit aan
andere landen, zoals Nederland?
Antwoord 4
Ja, ik ben op de hoogte van de bezwaren die NASA en de NOAA hebben
geuit tegen de uitgifte van de 26 GHz-band in de VS voor 5G. Zij hebben deze
bezwaren niet expliciet aan Nederland geuit.
Vraag 5
Hebben Nederlandse of Europese meteorologische instanties soortgelijke
zorgen geuit bij u? Zo ja, welke specifieke zorgen zijn dit?
Antwoord 5
De Nederlandse of Europese meteorologische instanties hebben zorgen over
het gebruik van het frequentiespectrum, maar deze zijn in Europa gedekt door
beschermingsnormen. De situatie in Europa is een andere dan in de VS. In
Europa is de afstemming goed geregeld. Drie instanties, EUMETNET,
EUMETSAT en ESA2, toetsen het in Europa voorgestelde frequentiegebruik
ten behoeve van andere toepassingen dan weer- en klimaat op basis van hun
behoeften op het gebied van weer en klimaatonderzoek. Dit geldt ook voor
het behouden van de beperkingen in het gebruik van de 26 GHz-band en voor
de beschermingsnormen in aangrenzende banden.
Vraag 6
Deelt u de zorgen dat het toekomstig gebruik van bepaalde frequenties
(onder andere voor de uitrol van 5G) een flinke achteruitgang in de kwaliteit
van weersverwachtingen kan betekenen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 6
Ik onderken het belang van een ongestoord gebruik van natuurlijke frequenties voor het maken van weersverwachtingen en voor aardobservatie en
radioastronomie en in het algemeen. In het «Radio Reglement» van de
Internationale Telecommunicatie Unie (ITU) wordt een reeks frequentieban2

EUMETNET is een samenwerkingsverband van 31 Europese nationale meteorologische
diensten die verschillende samenwerkingsprogramma’s uitvoeren op het gebied van observatiesystemen, data processing, basis voorspellingsproducten en onderzoek en ontwikkeling.
EUMETSAT is een wereldwijd actief agentschap dat tot doel heeft om accurate en betrouwbare
satellietdata te verzamelen over het weer, het klimaat en het milieu op een 24 uurs basis en
deze aan de leden en internationale partners ter beschikking te stellen. ESA voert de Europese
ruimtevaartprogramma’s uit (o.a. voor aardobservatie).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

den genoemd die van belang zijn voor (passieve) aardobservatie en voor
radioastronomie en waarin het actief gebruik van radiofrequenties is
verboden («all emissions are prohibited in the following bands»3). Het betreft
hier frequenties die worden bepaald door de natuurkundige eigenschappen
van hetgeen wordt gemeten (zie ook het antwoord op vraag 1) en waar het
meten op alternatieve frequenties dus niet mogelijk is.
Specifiek voor de 26 GHz-band zijn in Europees verband adequate beschermingslimieten vastgesteld voor gebruikersterminals en voor basisstations van
5G, waar de meteorologische gemeenschap mee heeft ingestemd. Voor de
weermetingen in Europa heb ik dan ook op dit moment geen zorgen. Het is
echter van belang dat waarnemingen van weer en klimaat overal ter wereld
van minstens dezelfde kwaliteit blijven als nu het geval is.
Eind oktober begint de Wereld Radiocommunicatie Conferentie van de ITU,
waar internationale regelgeving wordt vastgesteld voor o.a. deze frequentieband. De Europese inzet zal zijn om dezelfde beschermingseisen in het ITU
«Radio Reglement» opgenomen te krijgen als zijn vastgesteld in de EU
beschikking, maar er is al bekend dat deze positie op dit moment niet door
alle regio’s van de ITU wordt gedeeld. We verwachten dan ook intensieve
onderhandelingen op dit punt.
Vraag 7
Deelt u de mening van het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut
(KNMI) dat 5G op termijn klimaatmonitoring kan beïnvloeden? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 7
Klimaatmonitoring is afhankelijk van een goede bescherming tegen signalen
van andere diensten, overal ter wereld waar waarnemingen worden gedaan.
Tijdens de komende Wereld Radio Conferentie wordt internationale regelgeving vastgesteld voor o.a. de 26 GHz-band. Het is van vitaal belang dat de
juiste afspraken worden gemaakt om impact van 5G op de monitoring te
voorkomen. Zie ook antwoord op 6.
Vraag 8
Worden meteorologische instanties op de hoogte gehouden van toekomstige
veilingen van radiofrequenties die zij op dit moment nog gebruiken, zodat zij
tijdig kunnen overstappen op materiaal dat gebruik maakt van een andere
frequentie? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 8
Meteorologische instanties worden niet specifiek op de hoogte gehouden van
toekomstige veilingen, anders dan via openbare consultaties over voorgenomen beleid. Overstappen op andere frequenties is bij de monitoring van de
natuurlijke frequenties – een soort DNA van de te monitoren stoffen – niet
mogelijk.
Het KNMI neemt deel aan het nationaal overleg wetenschappelijk spectrumgebruik4 waar de deelnemers ook worden geïnformeerd over voorgenomen
Europese harmonisatiemaatregelen en studies die in dat verband worden
uitgevoerd. Het is verder gebruik om bij internationale voornemens tot het
alloceren van een frequentieband aan een nieuwe gebruiker en/of bij het
uitvoeren van studies naar samenleving met andere gebruikers, de belangenorganisaties te betrekken. Dat gebeurt op alle niveaus, zowel mondiaal als op
Europees niveau.
Vraag 9
Kunt u aangeven wat de Nederlandse inzet is tijdens de conferentie van de
International Telecommunication Union (ITU), eind oktober in Egypte? Hoe
wordt Nederland hier vertegenwoordigd?

3

4

Zie blz. 102 van het Radio Reglement: Footnote 5.340 All emissions are prohibited in the
following bands....
Een overleg tussen Agentschap Telecom, het Netherlands Space Office en wetenschappelijke
gebruikers van radiospectrum (ASTRON, SRON, ESA, KNMI). Dit overleg komt twee keer per
jaar bijeen om over nationale en internationale ontwikkelingen op het gebied van spectrumbeleid en -gebruik te spreken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

Antwoord 9
De agenda van de ITU is erg breed en bestaat uit een groot aantal agendapunten. Ik heb uw Kamer hierover geïnformeerd in het kader van de
Telecomraad van 7 juni jl.5 De Nederlandse delegatie wordt gevormd uit
vertegenwoordigers van de ministeries van Economische Zaken en Klimaat,
Defensie en Infrastructuur en Waterstaat, vertegenwoordigers uit de
Overzeese gebiedsdelen en belanghebbenden uit verschillende bedrijven. Het
KNMI heeft niet aangegeven deel te willen nemen in de delegatie. Wel zijn
alle Europese organisaties van meteorologie en de World Meteorologic
Organization (WMO) vertegenwoordigd in Egypte. De Europese Commissie
heeft onlangs een beschikking voor de 26 GHz-frequentieband vastgesteld en
daarin de technische voorschriften die in CEPT zijn vastgesteld, opgenomen.
In de Telecomraad van 7 juni jl. zijn de lidstaten het eens geworden over de
EU-positie bij de WRC van dit najaar. Hierin is opgenomen dat de Europese
inzet zal zijn om dezelfde beschermingseisen in ITU-regelgeving opgenomen
te krijgen als zijn vastgesteld in de EU-beschikking. Voor de inzet op de
5G-uitbreidingsbanden wordt steun gegeven aan het toewijzen van de
banden 24,25–27,5 GHz, 40,5–43,5 GHz en 66–71 GHz aan IMT (mobiele
communicatie). Op de eerst genoemde frequentieband ben ik al uitgebreid
ingegaan. Beide andere frequentiebanden zijn niet gelegen in de nabijheid
van frequentiebanden die worden gebruikt voor weerswaarnemingen of
klimaatonderzoek.
Vraag 10
Voorziet u door bovengenoemde geuite zorgen risico’s voor het zo snel
mogelijk uitrollen van 5G? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 10
Nee, de vastgestelde technische voorschriften aan het gebruik van de
26 GHz-band zijn geen belemmering voor de uitrol van 5G.
Vraag 11
Kunt u de beantwoording van deze vragen voor het plenaire debat over de
uitrol van 5G aan de Kamer toezenden?
Antwoord 11
Ja.

5

Kamerstuk 21 501-33, nr. 756

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4