Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

32 291

Het geven aan gemeenten van de
verantwoordelijkheid voor schuldhulpverlening
(Wet gemeentelijke schuldhulpverlening)

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 13 april 2010
Inhoudsopgave
1.
Algemeen
2.
Voorgeschiedenis
3.
De inhoud van het wettelijk kader gemeentelijke schuldhulpverlening
3.1
Integrale schuldhulpverlening en de regierol van de
gemeente
3.2
Brede toegankelijkheid van de gemeentelijke
schuldhulpverlening
3.3
Wacht- en doorlooptijden
3.4
Rechten en plichten
3.5
Moratorium
3.6
Wettelijke gereedschapskist van de gemeentelijke
schuldhulpverlening
4.
Implementatie van het wettelijk kader gemeentelijke integrale schuldhulpverlening
5.
Informatievoorziening en toezicht
6.
Financiële gevolgen voor de gemeenten
7.
Inwerkingtreding
8.
Artikelsgewijs

Blz.
1
2
6
6
11
23
27
30
32
35
37
38
41
41

1. Algemeen
Met belangstelling is kennis genomen van het verslag bij het onderhavige
wetsvoorstel (Kamerstukken II 2009/10, 32 291, nr. 5). Met genoegen wordt
vastgesteld dat de leden van de CDA-, PvdA-, VVD- en ChristenUnie-fractie
de doelstelling van het wetsvoorstel namelijk de verbetering van de
effectiviteit van de gemeentelijke schuldhulpverlening onderschrijven. De
leden van de SP-fractie streven naar een sluitende aanpak voor mensen
met schulden. Deze leden vinden dat het wetsvoorstel daarin niet voorziet.
De genoemde fracties stellen in het verslag nog een aantal vragen over
onder andere de invulling van de gemeentelijke schuldhulpverlening en
het ontbreken van kwaliteitseisen en instrumenten, zoals het niet wettelijk
verankeren van de regierol van gemeenten.

kst-32291-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 291, nr. 6

1

In deze nota naar aanleiding van het verslag wordt ingegaan op de vragen
die de genoemde fracties hebben gesteld. Omwille van de overzichtelijkheid is de beantwoording van een aantal vragen geclusterd. De
indeling van het verslag is daarbij op hoofdlijnen gevolgd.
2. Voorgeschiedenis
De leden van de SP-fractie vragen hoeveel mensen op dit moment
kampen met problematische schulden, afgezet tegen de vijf afgelopen
jaren. Verder vraagt de SP-fractie hoeveel minnelijke trajecten de
afgelopen vijf jaar succesvol zijn afgerond, dat wil aldus de SP-fractie
zeggen: iemand is op structurele basis schuldenvrij en heeft voldoende
inzicht op de eigen inkomsten en uitgaven?
Bij brief van 5 oktober 2009 (Kamerstukken II 2009/10, 24 515, nr. 161) is
het onderzoek «Huishoudens in de rode cijfers» aan de Tweede Kamer
gestuurd. Dit onderzoek is te beschouwen als een nulmeting van het
aantal huishoudens in Nederland met problematische schulden. Uit dit
onderzoek blijkt dat het aantal huishoudens dat op enig moment in de
periode september 2007 tot en met september 2008 problematische
schulden had naar schatting 693 000 bedroeg. Dit is 9,8% van het aantal
huishoudens in Nederland. De groep huishoudens met problematische
schulden is geen statische groep. Er is sprake van in- en uitstroom. Zo kan
een huishouden uit de problematische schulden komen doordat het
inkomen toeneemt, bijvoorbeeld door werkhervatting of doordat een
partner (meer) gaat werken. Dit betekent dus dat niet al deze huishoudens
voor langere tijd met problematische schulden kampen.
Gegevens over het aantal huishoudens met problematische schulden voor
de periode september 2007 tot en met september 2008 zijn niet bekend.
Het onderzoek «Huishoudens in de rode cijfers» is immers een nulmeting.
Een vervolgmeting zal in 2012 plaatsvinden.
Uit de gegevens van de NVVK (Vereniging voor schuldhulpverlening en
sociaal bankieren) blijkt dat in de afgelopen jaren het hierna weergegeven
aantal zogenaamde minnelijke schuldregelingen succesvol is afgerond:
• In 2006: 8.783
• In 2007: 11.897
• In 2008: 14.547
Een schuldenprobleem kan op een aantal manieren opgelost worden:
door middel van een advies of herfinanciering of een betalingsregeling
die leidt tot betaling van de gehele schuld. Als het door de financiële
omstandigheden van de schuldenaar niet mogelijk is om de gehele
schuldenlast terug te betalen, bemiddelt de schuldhulpverlenende
instelling tussen schuldenaar en schuldeiser door elke schuldeiser een
voorstel tegen finale kwijting aan te bieden. Dit kan door middel van een
saneringskrediet waarbij het overeengekomen bedrag op voorhand
verstrekt wordt aan alle schuldeisers, of door middel van het maandelijks
reserveren van de beschikbare afloscapaciteit over een periode van
36 maanden. Dit middel wordt een schuldregeling genoemd.
Bij de vergelijking van de cijfers over de verschillende jaren moet bedacht
worden dat de cijfers beïnvloed zijn door de geleidelijke invoering van de
vernieuwde werkwijze van de NVVK. Dit betekent dat in de cijfers
naarmate de tijd verstrijkt het aandeel van de adviezen, herfinancieringen
of betalingsregelingen groter wordt ten opzichte van het aantal schuldregelingen.
De leden van de SP-fractie vragen verder welke doelstelling de regering
hanteert als het gaat om het succesvol afsluiten van het minnelijke traject
na invoering van het onderliggende wetsvoorstel en wat de verwach-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 291, nr. 6

2

tingen van de regering zijn omtrent het effectiever worden van de
gemeentelijke schuldhulpverlening met dit voorstel? De SP-fractie wil
weten op basis van welke criteria de effectiviteit van de gemeentelijke
schuldhulpverlening in de toekomst getoetst dan wel gemeten kan
worden en wat verstaat de regering onder effectievere schuldhulpverlening? Wanneer is het systeem effectief en daarmee de schuldhulpverlening geslaagd?
De leden van de VVD-fractie vragen in dit kader om aan de hand van
heldere criteria inzicht geven in de nulsituatie ten aanzien van de huidige
efficiency en effectiviteit van de gemeentelijke schuldhulpverlening. Ook
vragen deze leden de regering een schatting te geven hoeveel effectiever
zij verwacht dat de gemeentelijke schuldhulpverlening als gevolg van dit
wetsvoorstel zal worden?
Uit het onderzoek «Schulden? De gemeente helpt!» (Kamerstukken II
2007/08, 24 515, nr. 140 bijlage) blijkt dat de gemiddelde effectiviteit van
de gemeentelijke schuldhulpverlening 22% is. De effectiviteit per
gemeente varieert sterk van nog geen 10 tot bijna 50 procent. Dit
wetsvoorstel beoogt een aantal oorzaken van beperkte effectiviteit van de
gemeentelijke schuldhulpverlening, zoals die blijken uit het onderzoek
«Schulden? De gemeente helpt!» aan te pakken. Het betreft de brede
toegankelijkheid, de beperking van de wacht- en doorlooptijden, het
leveren van maatwerk en het realiseren van de integrale schuldhulpverlening, eventueel onder regie van de gemeenten. Dit zal naar de
verwachting van de regering tot een verbetering van de effectiviteit van
de gemeentelijke schuldhulpverlening leiden, met name doordat
gemeenten die op dit moment achterblijven als gevolg van dit
wetsvoorstel stappen voorwaarts zullen zetten.
De effectiviteit van het stelsel van schuldhulpverlening kan niet alleen
afgemeten worden aan het succesvol afsluiten van een minnelijk traject
of, indien een minnelijk traject (nog) niet mogelijk is, het hanteerbaar
maken van de schulden, maar moet ook worden afgemeten aan de mate
waarin het mogelijk blijkt te voorkomen dat problematische schulden
ontstaan. Daarom is in dit wetsvoorstel opgenomen dat preventie een
essentieel onderdeel is van integrale schuldhulpverlening.
Voor een effectief functionerend systeem van schuldhulpverlening, gericht
op het voorkomen en of oplossen van problematische schulden, is ook
vereist dat alle bij de schuldhulpverlening betrokken partijen hun
verantwoordelijkheid waarmaken. Het gaat daarbij in de eerste plaats om
de schuldenaar en de schuldeisers. Vervolgens gaat het om de schuldhulpverlening, de gemeenten en de rijksoverheid.
De overheid kan niet voorkomen dat mensen onverantwoorde financiële
risico’s nemen. Ook zal de overheid niet kunnen garanderen dat elk
schuldhulpverleningstraject tot een duurzame oplossing leidt. Onverantwoorde kredietverlening kan niet altijd voorkomen worden. Burgers zelf,
schuldeisers, maatschappelijke organisaties en schuldbemiddelaars
hebben hierin hun eigen verantwoordelijkheid die de overheid niet kan en
niet wil overnemen.
Een effectief stelsel van schuldhulpverlening zal een belangrijke bijdrage
moeten leveren aan het realiseren van de doelstelling van het kabinet om
het aantal huishoudens met problematische schulden met de helft terug
te brengen. Ik besef dat realisatie ervan in 2011 onder druk staat door de
economische crisis en doordat de belangrijkste oorzaken van problematische schulden, zoals die uit het onderzoek «Huishoudens in de rode
cijfers» blijken, niet of nauwelijks op korte termijn door beleid te
beïnvloeden zijn.
Een effectief stelsel van schuldhulpverlening zal in de toekomst onder
andere worden afgemeten aan het aantal huishoudens met problema-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 291, nr. 6

3

tische schulden, de mate waarin de integraliteit van de schuldhulpverlening wordt gerealiseerd, omdat dit in structurele zin bijdraagt aan de
oplossing van de problemen en of het lukt om degenen die een beroep
doen op de schuldhulpverlening adequaat te helpen en die hun eigen
verantwoordelijkheid waarmaken. Adequaat helpen betekent in het
gunstige geval de oplossing van de problematische schulden en een
schuldenvrije toekomst. Het kan echter ook betekenen dat in eerste
instantie een crisissituatie wordt opgelost, waardoor maatschappelijke
overlast wordt beperkt en een betrokkene weer perspectief wordt
geboden, doordat de schulden hanteerbaar zijn geworden.
De mate waarin het lukt om de schuldhulpverlening effectiever te maken
niet alleen afhankelijk is van de inzet van het rijk en de gemeenten, maar
vooral ook van de schuldenaar, de schuldeiser en de schuldhulpverlener.
Deze partijen zullen voor een effectieve schuldhulpverlening goed moeten
samenwerken.
Over de efficiency van de gemeentelijke schuldhulpverlening zijn geen
landelijke gegevens beschikbaar. Dit is de verantwoordelijkheid van
gemeenten zelf. In het kader van de ondersteuning van de implementatie
van dit wetsvoorstel door gemeenten zal aandacht worden besteed aan de
organisatie van de schuldhulpverlening (o.a. werkwijze en werkprocessen). Dit kan bijdragen aan het door gemeenten efficiënter organiseren
van de schuldhulpverlening.
De leden van de SP-fractie vragen ook hoeveel mensen met problematische schulden geen toegang hadden tot de gemeentelijke schuldhulpverlening vanwege de beperkte toegankelijkheid hiervan? Tot slot vragen de
leden van de SP- en de VVD-fractie hoeveel (en welke) gemeenten in
Nederland reeds voldoen aan de eisen die in het voorliggende
wetsvoorstel worden vastgelegd?
Ik heb geen gegevens over het aantal mensen dat geen toegang tot de
gemeentelijke schuldhulpverlening had vanwege de beperkte toegankelijkheid ervan. Ik heb ook geen inzicht welke gemeenten het betreft. Uit het
onderzoek «Quick scan financiële gevolgen wetsvoorstel gemeentelijke
schuldhulpverlening» blijkt dat een aantal gemeenten nog stappen moet
zetten om de brede toegankelijkheid, zoals in dit wetsvoorstel is
vastgelegd te realiseren.
De extra middelen die de gemeenten in de jaren 2009, 2010 en 2011
ontvangen zijn niet alleen bedoeld om de extra toeloop naar de schuldhulpverlening op te vangen, maar ook om de brede toegankelijkheid te
realiseren of in stand te houden. Het kabinet verwacht eind 2010 inzicht te
hebben in de mate waarin gemeenten de brede toegankelijkheid dan
gerealiseerd hebben.
Uit het onderzoek «Quick scan financiële gevolgen wetsvoorstel gemeentelijke schuldhulpverlening» blijkt ook dat veel gemeenten in de afgelopen
jaren al aanzienlijk geïnvesteerd hebben in schuldhulpverlening, waardoor
een aantal gemeenten al (bijna) op het niveau van het wetsvoorstel
functioneert. Om hoeveel gemeenten het gaat is niet bekend.
De VVD-fractie stelt vast dat de regering wetgeving niet mogelijk of niet
nodig acht voor het oplossen van een aantal problemen. Deze problemen
zijn het niet altijd volledig meewerken van schuldenaren, individuele
schuldeisers die de totstandkoming van een schuldregeling belemmeren,
onvoldoende kwaliteit van de schuldhulpverlening en schuldeisers die de
gemeentelijke schuldhulpverlening niet als een aantrekkelijk alternatief
zien voor de Wet schuldsanering natuurlijke personen (Wsnp). De
VVD-fractie vraagt de regering per genoemd probleem aan te geven
waarom niet voor wetgeving wordt gekozen en welk alternatief de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 291, nr. 6

4

regering voor ogen heeft om de problemen zo snel mogelijk op te lossen
en welke sancties de regering overweegt om verschillende partijen aan
hun verantwoordelijkheden te houden?
Een uitgangspunt van het kabinetsbeleid is dat het instrument wetgeving
uitsluitend wordt ingezet indien dit het adequate instrument is om het
gestelde doel te bereiken. Indien andere instrumenten, zoals bijvoorbeeld
zelfregulering, overleg, bestuurlijke afspraken enz. mogelijk zijn,
verdienen die in principe de voorkeur. Het uitgangspunt van het kabinetsbeleid is immers om de mate van overheidsinterventie en de regeldruk zo
beperkt mogelijk te houden.
De regering kiest niet voor wetgeving om schuldenaren te dwingen altijd
volledig mee te werken aan schuldhulpverlening, omdat de regering niet
wil tornen aan de uiteindelijke keuzevrijheid van een schuldenaar. Een
schuldenaar wel dwingen mee te werken raakt aan fundamentele
persoonlijke vrijheden. Dit leidt ertoe dat indien een schuldenaar ervoor
kiest om niet mee te werken dit tot gevolg kan hebben dat de problemen
niet zullen worden opgelost. Als gemeenten de schuldhulpverlening
adequaat vormgeven en kwaliteit (beperkte wacht- en doorlooptijden,
maatwerk enz.) bieden en ook de plichten van een schuldenaar expliciet
schriftelijk vastleggen kan de medewerking van schuldenaren wel worden
bevorderd.
Wetgeving is niet nodig om te voorkomen dat individuele schuldeisers de
totstandkoming van een schuldregeling belemmeren, omdat door het in
de Wsnp opgenomen dwangakkoord (artikel 287a Faillissementswet) al
mogelijk is individuele schuldeisers onder voorwaarden tot medewerking
aan een schuldregeling te dwingen.
In het wetsvoorstel is vastgelegd dat de gemeenteraad in het vast te
stellen plan op moet nemen welke maatregelen de gemeenteraad en het
college nemen om de kwaliteit te borgen van de wijze waarop de integrale
schuldhulpverlening wordt uitgevoerd. Uit de wettekst en ook uit de
memorie van toelichting blijkt dat de regering de kwaliteit van de
schuldhulpverlening van groot belang acht. Dit niet alleen met het oog op
de belangen van de schuldenaar, maar zeker ook met het oog op de
belangen van de schuldeisers.
De regering kiest er niet voor om de kwaliteit van de schuldhulpverlening
in wetgeving vast te leggen, omdat het de verantwoordelijkheid van de
sector schuldhulpverlening is om de kwaliteit van de eigen dienstverlening te borgen. Dat de sector op dit terrein actief is blijkt uit de invoering
van de vernieuwde werkwijze van de NVVK en de normen die ontwikkeld
zijn voor de certificering van de schuldhulpverlening. De actuele stand van
zaken op het terrein van de certificering komt aan de orde bij de specifieke
vragen die leden van de commissie daarover gesteld hebben.
In de Wsnp is vastgelegd dat een beroep op de Wsnp slechts mogelijk is
indien er geen reële mogelijkheden zijn om tot een buitengerechtelijke
schuldregeling te komen. Een schuldeiser zou, indien hij de gemeentelijke
schuldhulpverlening niet als een aantrekkelijk alternatief voor de Wsnp
ziet, kunnen aansturen op het niet tot stand komen van een buitengerechtelijke schuldregeling. De Wsnp biedt mogelijkheden om dit te
voorkomen. Het is immers mogelijk dat een schuldeiser op basis van het
dwangakkoord, zoals vastgelegd in artikel 287a Faillissementswet,
gedwongen wordt om met een buitengerechtelijke schuldregeling in te
stemmen.
Daarnaast is regelgeving in voorbereiding gericht op wijziging van de
vergoedingensystematiek bewindvoering Wsnp. Dit met als doel een
meer substantieel financieel verschil tussen het Wsnp-traject en het
minnelijk traject te bewerkstelligen. Dit zal er naar verwachting toe leiden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 291, nr. 6

5

dat schuldeisers in minder gevallen zullen willen aansturen op een
Wsnp-traject, omdat de opbrengst van een minnelijke schuldregeling
hoger zal zijn dan die op basis van een Wsnp-traject.
3. De inhoud van het wettelijk kader gemeentelijke schuldhulpverlening
3.1 Integrale schuldhulpverlening en de regierol van de gemeente
De leden van de CDA-fractie vragen of de regering concreet kan maken
welke werkwijze gemeenten moeten toepassen om de integrale schuldhulpverlening daadwerkelijk inhoud te geven en of de regering daarvoor
instrumenten aan gemeenten aanbiedt.
Grote vraag voor de leden van de PvdA-fractie is hoe de gemeenten de
regierol in de praktijk moeten en kunnen spelen. Deze leden vragen of de
regering van mening is dat de gemeenten, zonder extra inzet, voldoende
toegerust zijn om de regierol volledig te vervullen? De leden van de
SP-fractie vragen de regering op welke wijze het voorliggende
wetsvoorstel eraan bijdraagt dat gemeenten de regierol – zoals benoemd
in het wetsvoorstel – kunnen waarmaken. In dit kader vragen de leden van
de VVD-fractie waarom de regierol van de gemeente niet wettelijk wordt
verankerd en welke instrumenten de gemeenten extra ter beschikking
krijgen die zij thans niet hebben? De leden van de fractie van de
ChristenUnie leden willen weten waarom de regering naar aanleiding van
het advies van de Raad van State er voor gekozen heeft om de memorie
van toelichting aan te passen en niet het wetsvoorstel. Tevens vragen
deze leden welke afwegingen daarbij van invloed zijn geweest.
Met genoegen wordt vastgesteld dat de fracties van CDA en PvdA groot
voorstander zijn van de in het wetsvoorstel opgenomen integrale
schuldhulpverlening. Ik ben met de CDA- en de PvdA-fractie van mening
dat integrale schuldhulpverlening meer moet inhouden dan het door
gemeenten doorverwijzen naar andere instanties.
Bij integrale schuldhulpverlening moet er niet alleen aandacht zijn voor
het oplossen van de financiële problemen van de schuldenaar, maar ook
voor het oplossen van problemen die op enigerlei wijze in verband staan
met het ontstaan van de financiële problemen, of verhinderen dat de
financiële problemen worden opgelost. Het is daarbij van belang dat de
schuldenaar zelf actief meewerkt aan de oplossing van de problemen. De
schuldenaar is immers zelf als eerste verantwoordelijk voor het ontstaan
van problematische schulden en of het oplossen daarvan.
In de memorie van toelichting heeft de regering de belangrijkste aspecten
van integrale schuldhulpverlening en de daarbij horende regierol
omschreven. Het komt er nu op aan dat gemeenten in het door de
gemeenteraad vast te stellen plan concretiseren wat hun doelstellingen
zijn betreffende integrale schuldhulpverlening, hoe het samenhangende
beleid zal worden uitgevoerd en welke resultaten men wil behalen.
Gemeenten zullen hierbij in het kader van de implementatie van het
wetsvoorstel actief worden ondersteund. In nauw overleg met partijen die
actief zijn op het terrein van de uitvoering van de schuldhulpverlening zal
een aantal handreikingen worden ontwikkeld die erop gericht zijn de
gemeenten te ondersteunen bij het daadwerkelijk inhoud geven aan de
integraliteit van de schuldhulpverlening en de organisatie daarvan. Bij de
ondersteuning van gemeenten bij de implementatie van het wetsvoorstel
zal ook gebruik worden gemaakt van de expertise die inmiddels door een
aantal gemeenten is ontwikkeld. Best practices en ook valkuilen zullen in
beeld worden gebracht. Uiteraard blijft het zo dat gemeenten de inhoud
van de integrale schuldhulpverlening en de organisatie ervan moeten
toesnijden op de eigen lokale omstandigheden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 291, nr. 6

6

Het is van belang dat bij de inrichting en uitvoering van de integrale
schuldhulpverlening een instantie zoveel mogelijk de regie heeft. Het is
immers van belang de problemen van een schuldenaar in onderlinge
samenhang aan te pakken, zodat de organisaties die erbij betrokken zijn
niet langs elkaar heen werken. De gemeente is het best in staat om
initiatieven te nemen om de regierol in overleg met de samenwerkingspartners vorm te geven. De gemeente heeft immers met het overgrote
deel de betrokken organisaties al een financierings-, dan wel een
samenwerkingsrelatie. De gemeente kan deze relaties inzetten om
afspraken te maken over de invulling van de regierol. Daar komt bij dat
het een gezamenlijk belang van gemeenten en samenwerkingspartners is
om de problematiek van schuldenaren integraal en gezamenlijk aan te
pakken. Immers dit geeft de grootste kans op een meer duurzame
oplossing van de problemen en (volwaardige) participatie van de
schuldenaar. Een duurzame oplossing van de problemen van de schuldenaar levert de grootste kans op blijvende participatie op de arbeidsmarkt op.
De regering heeft er bewust voor gekozen om de regierol voor de
gemeenten niet in de wet vast te leggen, omdat de wijze van invulling
afhankelijk is van de lokale situatie, het om samenwerking tussen
instanties gaat en het zeer wel mogelijk is dat in een concreet geval niet
de gemeente, maar een van de samenwerkingspartners de regierol op
zich neemt. Ook het feit dat het belang van de invulling van de regierol in
het wetsvoorstel wordt benadrukt zal ertoe bijdragen dat de organisaties
die bij de integrale schuldhulpverlening betrokken zijn daarvan het belang
zullen inzien. Dit creëert het noodzakelijke klimaat om de regierol door de
gezamenlijke partners beter dan in het verleden in te vullen. Een reden om
de regierol van de gemeente of een andere instantie niet in deze wet vast
te leggen is ook dat dit inbreuk zou maken op de bevoegdheidsverdeling,
zoals die in andere wetten is vastgelegd.
De leden van de CDA-fractie vragen of dit wetsvoorstel niet te vrijblijvend
is naar gemeenten toe en vragen ook een inhoudelijke toelichting waarom
gemeenten die tot nog toe weinig inspanningen verrichten op het gebied
van schuldhulpverlening dit als gevolg van dit wetsvoorstel wel zullen
gaan doen.
De leden van de PvdA-fractie vragen of het wetsvoorstel niet te veel
ruimte laat aan gemeenten om de schuldhulpverlening op een eigen
manier te regelen. Deze leden vragen ook of de regering niet bevreesd is
dat elke gemeente zelf het wiel gaat uitvinden. En zou in het wetsvoorstel
niet een nog concreter kader moeten worden geschapen waaruit de
gemeentelijke schuldhulpverlening in elk geval uit moet bestaan? Wat zijn
in dit kader de overwegingen van de regering?
Bij de opstelling van dit wetsvoorstel zijn de afspraken die rijk en
gemeenten hebben gemaakt in het bestuursakkoord «Samen aan de slag»
van 4 juni 2007 (Kamerstukken II 2006/07, 30 800 B, nr. 17) uitgangspunt
geweest. Kernpunten uit dit bestuursakkoord zijn het gezamenlijk (rijk,
gemeenten, burgers en maatschappelijke organisaties) oplossen van
maatschappelijke vraagstukken, waaronder de bevordering van participatie, decentralisatie en versterking van de gemeentelijke autonomie.
Bij de opstelling van dit wetsvoorstel heeft de regering gezocht naar een
evenwicht tussen enerzijds de noodzaak om te komen tot gemeentelijke
schuldhulpverlening die effectiever is en anderzijds het uitgangspunt van
decentralisatie en versterking van de gemeentelijke autonomie die het
mogelijk maakt om rekening te houden met de lokale omstandigheden.
De regering is van mening dit evenwicht gevonden te hebben door met
het oog op de verbetering van de effectiviteit van de schuldhulpverlening
in dit wetsvoorstel op te nemen dat integrale schuldhulpverlening aan
inwoners een taak van de gemeente is en dat de gemeenteraad een plan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 291, nr. 6

7

moet vaststellen dat richting geeft aan de integrale schuldhulpverlening
aan de inwoners van de gemeente. Ook is voorgeschreven dat in dit plan
in ieder geval op een aantal voor de schuldhulpverlening essentiële zaken
wordt ingegaan. Het wetsvoorstel stelt voorts een beperkt aantal
minimumeisen aan de integrale schuldhulpverlening, zoals brede
toegankelijkheid en een maximale wachttijd.
Dit wetsvoorstel doet recht aan de gemeentelijke autonomie, doordat het
de wijze waarop de gemeente de integrale schuldhulpverlening vorm en
inhoud geeft zoveel mogelijk overlaat aan de gemeente zelf.
In vervolg op de bestaande praktijk wordt verwacht dat het overgrote deel
van de gemeenten de schuldhulpverlening zal organiseren langs de lijnen
die nu al gebruikelijk zijn en die verband houden met de gedragsregels
van de NVVK en de normen die zijn vastgelegd in het kader van de
certificering. Ondanks dat er tot op dit moment niet of nauwelijks tot
certificering wordt overgegaan bestaat er onder de uitvoerders op het
terrein van de schuldhulpverlening grote overeenstemming over de te
hanteren normen met uitzondering van de norm voor de lengte van de
schuldregeling en de kosten van de persoonscertificering. Ik ben op basis
van het voorgaande niet bevreesd dat gemeenten op dit vlak opnieuw het
wiel zullen gaan uitvinden. Dit wetsvoorstel zal er wel toe leiden dat
gemeenten de integrale schuldhulpverlening zullen afstemmen op hun
lokale situatie. Het gaat dan met name om de wijze waarop onder centrale
regie de schuldhulpverlening in de praktijk vorm en inhoud krijgt. Dit is
noodzakelijk om de integrale schuldhulpverlening succesvol te laten zijn.
In die zin zullen gemeenten in overleg met de partners waarmee ze
moeten samenwerken wel hun eigen wiel moeten uitvinden.
Naar mijn oordeel is er een aantal redenen waardoor dit wetsvoorstel
ertoe zal leiden dat gemeenten die tot nog weinig inspanningen
verrichtten op het terrein van schuldhulpverlening hun inspanningen
zullen opvoeren. Een belangrijke reden is dat schuldhulpverlening een
wettelijke taak van de gemeente is waaraan een aantal inhoudelijke eisen
wordt gesteld. Dit is tot op dit moment niet het geval. Het feit dat de
gemeenteraad een plan moet vaststellen dat richting geeft aan de
wettelijke taak om integrale schuldhulpverlening aan inwoners te bieden
zal ertoe leiden dat schuldhulpverlening expliciet aan de orde moet
komen in de gemeenteraad. Ook zal de uitvoering van het plan jaarlijks in
de gemeenteraad aan de orde komen. Verwacht wordt dat de politieke
aandacht voor de gemeentelijke schuldhulpverlening zal toenemen. Met
dit wetsvoorstel wordt een bodem gelegd in het niveau van de gemeentelijke schuldhulpverlening waaraan een gemeente zich niet gemakkelijk zal
kunnen onttrekken. Dit geldt temeer omdat de beslissing van het college
van B en W om een inwoner een aanbod te doen voor schuldhulpverlening of om schuldhulpverlening te weigeren vatbaar is voor bezwaar en
beroep. Dit kan ertoe leiden dat de gemeente gedwongen is het niveau
van de schuldhulpverlening te verhogen.
Op basis van de beleidsinformatie die in de toekomst beschikbaar zal
komen over de gemeentelijke schuldhulpverlening zal niet alleen bij het
kabinet en parlement, maar ook bij gemeenten meer inzicht ontstaan in
het niveau en de effectiviteit van de gemeentelijke schuldhulpverlening.
Dit maakt het voor gemeenten mogelijk hun eigen prestaties te spiegelen
aan de prestaties die meer in algemene zin worden bereikt.
De leden van de PvdA-fractie vragen de regering in hoeverre zij
gemeenten in staat acht om de integrale schuldhulpverlening gestalte te
geven, gelet op beperkte capaciteit, middelen etcetera. Ook vragen deze
leden welke acties in dit verband precies van gemeenten worden
verwacht?
De leden van de SP-fractie vragen de regering welke extra of nieuwe
instrumenten dit wetsvoorstel biedt, zodat effectiviteit en het ter hand

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 291, nr. 6

8

nemen van de regierol beter door gemeenten kan worden uitgeoefend?
Deze leden vragen ook wat de regering verstaat onder integrale schuldhulpverlening en vragen de regering daarvan een definitie geven.
Dit wetsvoorstel heeft tot doel om de integrale schuldhulpverlening tot
een wettelijke taak van de gemeente te maken. Ook beoogt dit
wetsvoorstel een bodem in de gemeentelijke schuldhulpverlening te
leggen. Dit gebeurt door aan gemeenten een aantal kaders aan te reiken
waaraan de gemeentelijke schuldhulpverlening moet gaan voldoen (brede
toegankelijkheid, maximering van de wachttijden en het vooraf globaal
inzicht geven in de te verwachten doorlooptijd) en door de gemeente de
verplichting op te leggen een plan vast te stellen dat richting geeft aan de
integrale schuldhulpverlening aan de inwoners. Ook is in dit wetsvoorstel
opgenomen dat in het vast te stellen plan een aantal onderdelen aan de
orde moet komen. Op basis van het voorgaande is duidelijk dat er een
bodem wordt gelegd in de gemeentelijke schuldhulpverlening. Concreet
betekent dit dat eisen worden gesteld aan de gemeentelijke schuldhulpverlening. De belangrijkste zijn:
• de schuldhulpverlening moet integraal zijn met invulling van de
regierol;
• er moet aandacht zijn voor nazorg;
• de wachttijden zijn gemaximeerd;
• er moet globaal inzicht worden gegeven in de te verwachten doorlooptijd;
• er is bezwaar en beroep mogelijk tegen de beslissing van het college
van B en W om een inwoner al dan niet toe te laten tot de schuldhulpverlening;
• er moet aandacht zijn voor het borgen van de kwaliteit;
• er moet aandacht zijn voor preventie;
• maatwerk is uitgangspunt.
Het feit dat de hiervoor genoemde eisen aan de gemeentelijke schuldhulpverlening gesteld worden zal er toe leiden dat de gemeenten die tot op dit
moment achterblijven als het gaat om activiteiten op het terrein van de
schuldhulpverlening de opgelopen achterstand zullen moeten gaan
inhalen.
Het door de gemeenteraad vast te stellen plan is daarvoor een uitstekende
gelegenheid. De aankondiging van het wetsvoorstel heeft er bij veel
gemeenten al toe geleid dat zij hun activiteiten op het terrein van
schuldhulpverlening opnieuw beoordelen en nagaan of verbeteringen
mogelijk zijn. In het kader van de ondersteuning van de implementatie
van de wet door gemeenten zal dit uiteraard worden gestimuleerd.
Al het voorgaande zal een positieve uitwerking hebben op de effectiviteit
van de gemeentelijke schuldhulpverlening.
De regering heeft er bewust van afgezien om in de wettekst een definitie
op te nemen van het begrip integrale schuldhulpverlening. Integrale
schuldhulpverlening is een begrip dat concreet ingevuld moet worden
afhankelijk van het moment waarop en de concrete omstandigheden
waaronder. Dit kan per geval verschillen. Een definitie van het begrip
integrale schuldhulpverlening zou in concrete gevallen – zeker naarmate
de tijd verstrijkt – beperkend kunnen worden voor de concrete invulling
van het begrip. De regering acht dit ongewenst, daarom wordt ervoor
gekozen de concrete invulling van het begrip integrale schuldhulpverlening over te laten aan de gemeenten in overleg met de samenwerkingspartners. Dit past ook in de wenselijk geachte verhouding tussen rijk en
gemeenten. Op basis van het voorgaande heeft de regering zich in de
memorie van toelichting beperkt tot het beschrijven van het begrip
integraliteit op hoofdlijnen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 291, nr. 6

9

De invulling van de integrale schuldhulpverlening en de daarbij
behorende regierol van een aantal gemeenten zal nog het nodige vragen.
Het kabinet zal de gemeenten hierbij, zoals hiervoor al vermeld, actief
ondersteunen. Op basis van het onderzoek «Quick scan financiële
gevolgen wetsvoorstel gemeentelijke schuldhulpverlening» dat in het
kader van de voorbereiding van dit wetsvoorstel is uitgevoerd, concludeert de regering dat de gemeenten geen structurele extra middelen
nodig hebben om deze wet uit te voeren, omdat de extra kosten beperkt
van omvang zijn en er sprake zal zijn van op dit moment niet te kwantificeren inverdieneffecten. Het moet voor gemeenten mogelijk zijn de voor
de uitvoering van dit wetsvoorstel noodzakelijke capaciteit en middelen in
te zetten.
In de memorie van toelichting is een beschrijving op hoofdlijnen van
integrale schuldhulpverlening en de invulling van de daarbij behorende
regierol opgenomen. Het is de taak van de gemeenten om de concretisering op lokaal niveau nader in te vullen in onder meer het door de
gemeenteraad vast te stellen plan. In het kader van de ondersteuning van
de implementatie zullen de gemeenten hiervoor wel suggesties krijgen
aangereikt.
De leden van de fractie van het CDA vragen waarom in dit wetsvoorstel
geen sturingsmogelijkheden voor gemeenten zijn opgenomen, zoals
minimumeisen aan schuldeisers voor wat betreft de reactietermijn en een
motivatie voor afwijzing. Deze leden vragen ook hoe de opstelling van de
Belastingdienst in deze is als schuldeiser binnen een minnelijke traject.
De leden van de fracties van de PvdA en de SP vragen de regering
waarom er geen inlichtingen- en medewerkingsplicht voor schuldeisers in
de wet is opgenomen.
De fractie van de ChristenUnie vraagt om welke redenen de regering geen
bepalingen in het wetsvoorstel heeft opgenomen over de medewerking
van schuldeisers voor wat betreft zaken als het op tijd doorverwijzen van
cliënten en het tijdig reageren op voorstellen voor schuldregelingen of
informatieverzoeken. In vervolg daarop vragen deze leden hoe de
regering de gemeenten gaat ondersteunen om de goede samenwerking
met verschillende disciplines daadwerkelijk vorm te kunnen geven.
Het algemene uitgangspunt van dit wetsvoorstel is dat het schuldhulpverlening tot een wettelijke taak van gemeenten maakt en dat het een bodem
legt in de gemeentelijke schuldhulpverlening. Dit met als doel de
gemeentelijke schuldhulpverlening effectiever te maken. Dit heeft tot
gevolg dat dit wetsvoorstel zich primair richt tot gemeenten en niet de
overige partijen die betrokken zijn bij de gemeentelijke schuldhulpverlening.
Het voorgaande laat echter onverlet dat het voor een effectievere
gemeentelijke schuldhulpverlening belangrijk is dat ook andere daarbij
betrokken partijen – waaronder schuldeisers – hun verantwoordelijkheid
nemen. Ik ben ervan overtuigd dat naarmate de gemeenten er (nog) beter
in slagen de door hen geleverde schuldhulpverlening beter te organiseren, constante kwaliteit te leveren en een betrouwbare partner te zijn,
schuldeisers meer bereid zullen zijn om actief mee te werken aan
schuldhulpverlening. Dit is immers ook hun belang. Certificering van de
schuldhulpverlening, het naleven van de gedragsregels van de NVVK of
het maken van afspraken over onder andere werkwijze in een breed
convenant tussen de schuldhulpverlening en de belangrijkste (koepels
van) schuldeisers kunnen hierin een sleutelrol spelen.
In dit wetsvoorstel is in artikel 7 de uitwisseling van gegevens geregeld.
Op basis van dit artikel verstrekken bestuursorganen en andere bij
algemene maatregel van bestuur aangewezen personen en instanties aan
het college van B en W de gegevens en inlichtingen waarvan kennisneming van belang kan zijn voor de uitvoering van deze wet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 291, nr. 6

10

In overleg met onder andere gemeenten en (koepels van) schuldeisers zal
nog afgewogen moeten worden of de genoemde algemene maatregel van
bestuur, waarbij aangewezen personen of instanties – waaronder mogelijk
schuldeisers – gegevens en inlichtingen verstrekken aan het college van B
en W, er moet komen. Vanzelfsprekend zal de beantwoording van de
vraag of de algemene maatregel van bestuur tot stand zal moeten komen
en zo ja wat dan de inhoud zal zijn mede afhankelijk zijn van de bereidheid
van partijen om de uitwisseling van gegevens en inlichtingen op
vrijwillige basis tot stand te brengen. Hierbij geldt het algemene
uitgangspunt dat de mate van overheidsinterventie en de regeldruk zo
beperkt mogelijk moet zijn. Het kabinet zal binnenkort met belanghebbende partijen in overleg treden. Het kabinet wil daar thans niet op
vooruit lopen. Het is echter duidelijk dat onderlinge afspraken tussen
partijen over de uitwisseling van informatie en de daarbij in acht te nemen
termijnen de voorkeur van het kabinet heeft boven regelgeving.
In reactie op de vraag hoe de Belastingdienst zich als schuldeiser opstelt
in het minnelijk traject het volgende. De Belastingdienst is een overheidsinstantie die zich ook binnen een minnelijk traject dient te houden aan de
algemene beginselen van behoorlijk bestuur. Dit houdt onder meer in dat
de Belastingdienst binnen redelijke termijnen zal moeten reageren en als
de Belastingdienst niet wenst in te stemmen met een minnelijk traject dit
ook zal moeten motiveren.
Een algemene verplichting voor schuldeisers om mee te werken past naar
het oordeel van de het kabinet niet in de minnelijke schuldhulpverlening,
omdat de verplichting van schuldeisers om mee te werken inherent aan
de Wsnp is. Het bestaande onderscheid tussen de minnelijke schuldhulpverlening en de Wsnp zou dan vervagen.
Afspraken over tijdige doorverwijzing van cliënten naar de schuldhulpverlening door schuldeisers zijn al in een aantal afspraken tussen de NVVK en
of gemeenten en schuldeisers vastgelegd. Partijen worden opgeroepen dit
soort afspraken in toenemende mate te maken, omdat deze afspraken van
groot belang zijn voor het tijdig op het spoor komen van cliënten met
(risico op) problematische schulden. Het is op deze manier mogelijk
problematische schulden te voorkomen en dus echt aan preventie te
doen.
Bij de ondersteuning van gemeenten bij de implementatie van het
wetsvoorstel zal het hiervoor genoemde zeker aan de orde komen.
3.2 Brede toegankelijkheid van de gemeentelijke integrale
schuldhulpverlening
De leden van de CDA-fractie stellen vast dat de regering benadrukt dat
verschillen tussen gemeenten wat betreft gehanteerde normen funest zijn
voor het vertrouwen van landelijk opererende schuldeisers in de
gemeentelijke schuldhulpverlening. Deze leden willen van weten hoe de
regering grote verschillen tussen gemeenten wil voorkomen nu dit
wetsvoorstel nog steeds veel ruimte voor gemeenten biedt om tot een
verschillende invulling te komen.
Ook de leden van de PvdA-fractie zijn van mening dat het funest voor het
vertrouwen van schuldeisers is als gemeenten verschillende normen
gebruiken. In dit verband vragen deze leden of de kwaliteitsnormen voor
schuldhulpverlening in dit wetsvoorstel niet dwingender aan gemeenten
moeten worden voorgeschreven. Wat is het bezwaar zo vragen deze leden
om wettelijk één kwaliteitskader (bijvoorbeeld certificering voor leden van
de NVVK ) voor te schrijven, zodat schuldeisers precies weten waar zij aan
toe zijn?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 291, nr. 6

11

Ik ben het met de leden van de fracties van CDA en PvdA eens dat het
voor het vertrouwen van landelijke opererende schuldeisers van belang is
dat gemeenten gelijke normen hanteren in het kader van de gemeentelijke
schuldhulpverlening. Bij het hanteren van gelijke normen wordt met name
gedoeld op de berekening van de afloscapaciteit, de periodieke toets
daarvan en kwaliteitseisen die meer in algemene zin aan gemeentelijke
schuldhulpverlening gesteld mogen worden, zoals bijvoorbeeld het
adequaat op de hoogte houden van schuldeisers van de voortgang in de
schuldhulpverlening of soms het ontbreken daarvan.
Binnen de sector van schuldhulpverlening bestaat er in hoge mate
overeenstemming over de te hanteren normen. De inhoud van deze
normen is vastgelegd in het kader van certificeringseisen (Nederlandse
Eenheidsnorm, NEN en Stichting harmonisatie kwaliteitsbeoordeling in
zorgsector, HKZ) en de gedragsregels van de NVVK. In de memorie van
toelichting bij dit wetsvoorstel is benadrukt dat het van belang is bij de
vaststelling van de afloscapaciteit de Recofanormen te hanteren en tijdens
een lopende schuldregeling periodiek te controleren of de afloscapaciteit
nog correct is vastgesteld.
Vastgesteld wordt dat de normen waarover overeenstemming bestaat
binnen de sector ook breed worden toegepast.
Geconstateerd wordt dat certificering op grote schaal op dit moment nog
niet plaatsvindt als gevolg van nog lopende discussies over de maximale
lengte van de schuldregeling en de kosten verbonden aan de certificering.
Geconstateerd wordt echter ook dat de sector de discussie over deze
punten intensief voert vanuit de opvatting dat overeenstemming
belangrijk is om de effectiviteit van de schuldhulpverlening te verbeteren.
Dit is een belang van alle bij de schuldhulpverlening betrokken partijen.
Gegeven het feit dat partijen, die betrokken zijn bij de discussie over de
certificering, zich bewust zijn van hun verantwoordelijkheid vertrouw ik
erop dat partijen de problemen die certificering nu nog in de weg staan
zullen oplossen. Ik ben niet voornemens om in het wetsvoorstel kwaliteitsnormen voor de schuldhulpverlening op te nemen, omdat dit een
verantwoordelijkheid van de sector zelf is.
Indien er binnen de sector schuldhulpverlening binnen afzienbare tijd
bindende afspraken tot stand komen over de te hanteren normen en ik ga
daarvan uit, dan zal dit ongetwijfeld tot gevolg hebben dat het vertrouwen
van schuldeisers en ook schuldenaren in de gemeentelijke schuldhulpverlening zal toenemen. Dit is belangrijk voor een effectievere gemeentelijke
schuldhulpverlening.
Als het gaat om de brede toegankelijkheid en de integraliteit van de
schuldhulpverlening wordt vastgesteld dat in het wetsvoorstel beide zijn
vastgelegd. Bewust wordt ruimte gelaten aan de gemeenten om deze
begrippen binnen de wettelijke kaders zelf in te vullen afhankelijk van de
lokale situatie. Dit past in de verantwoordelijkheidsverdeling tussen rijk en
gemeenten die de regering voor ogen staat en draagt naar de opvatting
van de regering bij aan de effectiviteit van de gemeentelijke schuldhulpverlening. Dat gemeenten, als het gaat om de vormgeving van de
integrale schuldhulpverlening en de brede toegankelijkheid, op onderdelen verschillende accenten kunnen leggen zal naar mijn stellige
overtuiging geen afbreuk doen aan het vertrouwen van schuldeisers in de
gemeentelijke schuldhulpverlening. Dit vertrouwen is veel meer afhankelijk van de kwaliteit die aan de orde is in de discussie over eventuele
certificering.
De CDA-fractie vraagt een toelichting waarom niet in het wetsvoorstel is
opgenomen dat gezinnen met kinderen voorrang krijgen bij de
aanmelding voor schuldhulpverlening. Verder vragen deze leden waarom
er niet voor gekozen is om de toegang tot een minnelijk traject onmogelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 291, nr. 6

12

te maken voor iemand die twee keer verwijtbaar een ingezet traject niet
succesvol heeft doorlopen.
In het wetsvoorstel is opgenomen dat het eerste gesprek waarin de
hulpvraag wordt vastgesteld moet plaatsvinden binnen 4 weken, of
ingeval van bedreigende schulden binnen 3 werkdagen, na de indiening
van de aanvraag moet vaststellen. Dit betekent feitelijk dat de gemeente
zich bij de indiening van de aanvraag direct een beeld moet vormen of er
mogelijk sprake is van een bedreigende situatie of mogelijk van een
andere situatie die reden is om de dienstverlening met voorrang op te
pakken. Het feit dat kinderen de gevolgen van schulden ondervinden kan
zeker aanleiding zijn om de schuldhulpverlening met voorrang op te
pakken. Dit hoort bij het bieden van maatwerk. Het is echter aan de
gemeente om in een concreet geval te beoordelen of het noodzakelijk is
de schuldhulpverlening met voorrang op te pakken.
Daarnaast is op basis van dit wetsvoorstel de beslissing van het college
van B en W om een verzoeker al dan niet toe te laten tot de schuldhulpverlening vatbaar voor bezwaar en beroep.
Gegeven het voorgaande is het naar mijn oordeel niet noodzakelijk om
voorrang voor gezinnen met kinderen bij de aanmelding voor de
schuldhulpverlening apart te regelen.
Gestreefd wordt naar een effectievere integrale schuldhulpverlening
omdat dit bijdraagt aan het slechten van drempels voor participatie. Dat is
ook een belangrijke reden om de gemeentelijke schuldhulpverlening
breed toegankelijk te maken. De regering heeft er echter ook oog voor dat
de toegang van tot de schuldhulpverlening onder omstandigheden
geweigerd moet kunnen worden, omdat bijvoorbeeld duidelijk is dat
feitelijk geen zinvolle hulp mogelijk is. Recidive kan daarvoor een indicatie
zijn. Bij het al dan niet toelaten van een verzoeker tot de schuldhulpverlening vindt de regering het van belang dat de gemeente onder andere
beoordeelt of schuldhulpverlening zinvol is met het oog op het vergroten
van de kans op participatie. Indien dit het geval is, kan schuldhulpverlening zinvol en ook kansrijk zijn, ook ingeval van recidive. Het is zeker
mogelijk dat een verzoeker zijn houding heeft gewijzigd. Het blijft aan het
college van B en W om dit soort afwegingen in het concrete geval te
maken.
De leden van de CDA-fractie vragen in hoeverre de regering de kwaliteit
van de schuldhulpverleners nog kan waarborgen nu gemeenten niet al
hun schuldhulpverleners zullen laten certificeren. Ook de leden van de
SP-fractie vragen of de regering erkent dat de sector tot op heden grote
problemen heeft om de certificering van de schuldhulpverlening rond te
krijgen en hoe de regering deze problemen gaat oplossen en de regie in
eigen hand nemen.
Certificering is een instrument dat gemeenten mede kunnen benutten om
de kwaliteit van de schuldhulpverlening te borgen. Dit kan door de eigen
organisatie en de daar werkzame schuldhulpverleners te laten certificeren,
of door het op een andere manier borgen van de kwaliteit. Indien
gemeenten de schuldhulpverlening geheel of gedeeltelijk uitbesteden,
kunnen gemeenten via hun aanbestedingsbeleid bevorderen dat de
schuldhulpverlening wordt uitgevoerd door gecertificeerde organisaties
en of gecertificeerde schuldhulpverleners.
De in de sector schuldhulpverlening werkzame uitvoerders hebben
gezamenlijk met een vertegenwoordiging van schuldeisers normen voor
certificering van organisaties en schuldhulpverleners vastgesteld. Dit
proces is financieel ondersteund. De doelstelling van de normen en de
daarop gebaseerde certificatie is dat deze leiden tot een transparant

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 291, nr. 6

13

proces van schuldhulpverlening en tot professionalisering van de
schuldhulpverlening. Dit zal ook het vertrouwen van de schuldenaar en de
schuldeisers bevorderen.
Opgemerkt wordt dat de normen welke tot op dit moment door de sector
zelf zijn opgesteld ten behoeve van certificeren van organisaties en de
schuldhulpverleners, vooral betrekking hebben op het op orde brengen
van de financiële kant van het individuele schuldenprobleem. De integrale
dienstverlening omvat echter meer dan alleen het financiële aspect.
Gedacht kan ook worden aan het aanpakken van de oorzaken van de
problematiek en de nazorg. Voor al deze aspecten worden verschillende
competenties van de dienstverlener gevraagd. Het is van belang dat er in
het door de gemeente vast te stellen plan ook aandacht is voor het borgen
van de kwaliteit van dit soort werkzaamheden.
Gehecht wordt aan een kwalitatief goede en integrale aanpak van de
schuldproblematiek. Ik heb er vertrouwen in dat de kaders zoals die zijn
opgenomen in het wetsvoorstel toereikend zijn om een forse impuls te
geven aan de effectiviteit van de integrale gemeentelijke schuldhulpverlening.
Uiteraard zal ik vanuit mijn systeemverantwoordelijkheid ook in de
toekomst aandacht hebben voor de effectiviteit van de gemeentelijke
schuldhulpverlening en mocht daartoe aanleiding zijn, uiteraard ook voor
de kwaliteit ervan.
De leden van de SP-fractie vragen om een toelichting naar de reden dat de
regering ervoor gekozen heeft om geen kwaliteitseisen waaraan schuldhulpverleners moeten voldoen in het wetsvoorstel op te nemen. En of zij
reden ziet om deze alsnog op te nemen, inclusief toezicht en handhaving
daarvan.
De leden van de fractie van de VVD vragen waarop de regering de
veronderstelling baseert dat de sector nu wel met noodzakelijke kwaliteitsverbetering zal komen, waar dat in het verleden achterwege bleef.
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat de regering geen
specifieke bepalingen in het wetsvoorstel heeft opgenomen betreffende
de kwaliteit van de schuldhulpverlening door gemeenten. Deze leden
vragen hoe de regering de kwaliteit zal waarborgen, naast het instellen
van de verplichting om een plan op te stellen.
Daarnaast vragen de leden van de fracties van de VVD en de ChristenUnie
of de regering wel tot nadere maatregelen zal komen als in de toekomst
mocht blijken dat in de integrale schuldhulpverlening de nodige kwaliteitsverbetering niet tot stand komt.
Op basis van dit wetsvoorstel moeten gemeenten in het plan dat richting
geeft aan de integrale schuldhulpverlening binnen de gemeente aangeven
welke maatregelen genomen zullen worden om de kwaliteit te borgen van
de wijze waarop integrale schuldhulpverlening wordt uitgevoerd. Het is
dus primair de taak en de verantwoordelijkheid van de gemeente om te
sturen op de kwaliteit van de schuldhulpverlening met daarin noodzakelijkerwijs aandacht voor de kwaliteit van het proces en de uitvoering.
Gemeenten hebben er belang bij om een kwalitatief goede schuldhulpverlening aan te bieden, omdat dit leidt tot een meer effectieve schuldhulpverlening. Het feit dat het college van B en W naar verwachting jaarlijks
verantwoording zal moeten afleggen aan de gemeenteraad over de
uitvoering van het plan en daarmee ook over de kwaliteit van de schuldhulpverlening, zal er toe leiden dat de aandacht voor de kwaliteit en de
wijze waarop deze geborgd is toeneemt.
In lijn met de algemene opzet van dit wetsvoorstel kiest de regering er
niet voor om kwaliteitseisen voor schuldhulpverleners in het wetsvoorstel
op te nemen. Immers het wetsvoorstel stelt de kaders en de gemeenten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 291, nr. 6

14

zijn verantwoordelijk voor nadere invulling. Daarenboven is de regering
van mening dat de sector zelf het beste weet welke kennis en vaardigheden nodig zijn om effectieve schuldhulp te kunnen leveren. Het borgen
van de kwaliteit is naar het oordeel van de regering primair de verantwoordelijkheid van de sector zelf.
Ik ben er van op de hoogte dat binnen de sector een discussie plaatsvindt
over de norm die de maximale lengte van een schuldregeling bepaalt.
Eveneens wordt gesproken over het loskoppelen van de persoonscertificatie van de procescertificatie. De partijen die betrokken zijn bij de
certificering zijn constructief met elkaar in discussie over de oplossing van
de problemen m.b.t. de certificering. Er is voor mij geen aanleiding om
zich hierin te mengen. De normen en de daaraan gekoppelde certificatie
zijn immers door de sector zelf ontwikkeld. Uiteraard wordt er wel de
vinger aan de pols gehouden.
Op de vraag van de leden van de fracties van de VVD en de ChristenUnie
of de regering wel tot nadere maatregelen zal komen als in de toekomst
mocht blijken dat in de integrale schuldhulpverlening de nodige kwaliteitsverbetering niet tot stand komt, wordt opgemerkt dat erg gehecht
wordt aan een integrale aanpak van de schuldproblematiek. De regering
heeft er vertrouwen in dat de kaders zoals die zijn opgenomen in het
wetsvoorstel toereikend zijn om een forse impuls te geven aan de
effectiviteit van de integrale gemeentelijke schuldhulpverlening.
Uiteraard heb ik vanuit mijn systeemverantwoordelijkheid ook in de
toekomst aandacht voor de effectiviteit van de gemeentelijke schuldhulpverlening en mocht daartoe aanleiding zijn uiteraard ook voor de kwaliteit
ervan.
De leden van de SP-fractie vragen de regering waarom in het wetsvoorstel
een duidelijke controlemogelijkheid en toezicht op de kwaliteit en
dienstverlening van schuldhulpverleningsbureaus ontbreekt en verzoeken
dit toe te lichten. In vervolg daarop vragen deze leden op welke wijze de
regering toezicht en handhaving op (malafide) schuldhulpverleningsbureaus gaat organiseren. Ziet de regering mogelijkheden om hiervoor een
onafhankelijke inspectie aan te wijzen, die mogelijke malafide schuldhulpverleningsbureaus onderzoekt en de resultaten hiervan ook in de
openbaarheid brengt? Kan de regering dit toelichten?
In dit wetvoorstel komt het toezicht op de kwaliteit en dienstverlening van
schuldhulpverleningsbureau’s niet aan de orde omdat dit wetsvoorstel
zich slechts richt op de gemeentelijke schuldhulpverlening en daarvoor
een aantal kaders stelt, waaronder het voorschrift om in het plan dat de
gemeenteraad moet vaststellen op te nemen welke maatregelen de
gemeenteraad het college van B en W nemen om de kwaliteit van de
integrale schuldhulpverlening.
Het wetsvoorstel brengt geen wijziging in het toezicht en handhaving op
schuldhulpverleningsbureaus, maar sluit aan bij de huidige situatie. In de
Wet op het consumentenkrediet (WCK) zijn regels opgenomen ten aanzien
van schuldbemiddeling. Het is in principe verboden om tegen betaling
schuldbemiddeling aan te bieden. Van dit verbod zijn in artikel 48 van de
WCK uitgezonderd gemeenten of gemeentelijke instellingen, advocaten,
procureurs, curatoren en bewindvoerders, notarissen, deurwaarders of
registeraccountants. Er wordt door de FIOD-ECD toezicht gehouden op de
naleving van het verbod op schuldbemiddeling (als onderdeel van
schuldhulpverlening). De zaken die zich daarvoor lenen, zullen door de
FIOD-ECD worden aangebracht bij het OM ter beoordeling van strafrechtelijke vervolging.
Overigens valt het aanbieden van budgetbeheer niet onder het verbod om
tegen betaling schuldbemiddeling aan te bieden. Het aanbieden van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 291, nr. 6

15

budgetbeheer tegen betaling is toegestaan. Het toezicht door de
FIOD-ECD strekt zich dan ook niet daartoe uit.
De leden van de CDA-fractie merken op dat in het wetsvoorstel is
opgenomen dat de gemeentelijke schuldhulpverlening in principe niet
toegankelijk is voor zelfstandigen met een nog functionerende onderneming. Dit sluit aldus de leden van de CDA-fractie niet aan bij het feit dat
natuurlijke personen die een beroep of bedrijf uitoefenen aanspraak
kunnen maken op de Wsnp. Zij merken voorts op dat de NVVK heeft
aangegeven dat het wetsvoorstel met de huidige formulering de
beëindiging van een onderneming lijkt aan te moedigen en dat de NVVK
tevens aangeeft dat krediet op grond van het Besluit bijstandsverlening
zelfstandigen (Bbz 2004) niet altijd een oplossing biedt. De leden van de
CDA-fractie vragen een toelichting van de regering op de keuze dat
zelfstandigen met een nog functionerende onderneming niet door
gemeenten geholpen kunnen worden. Zij vragen voorts hoe de regering
denkt over het voorstel van de NVVK dat hulp van gespecialiseerde
schuldhulpverlenende instanties ingekocht zou kunnen worden door
gemeenten voor deze doelgroep.
Ook de leden van de SP-fractie vragen waarom de regering ervoor
gekozen heeft om zelfstandigen met een nog functionerende onderneming geen toegang te verlenen tot de gemeentelijke schuldhulpverlening. De leden van de SP-fractie vragen voorts of de regering erkent dat
het wetsvoorstel het beëindigen van een onderneming aanmoedigt en dat
dit juist tot meer schade kan leiden. Tot slot vragen zij of de regering
bereid om in het wetsvoorstel ook de toegang voor zelfstandigen met een
nog functionerende onderneming te regelen.
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering van oordeel is dat het
Bbz 2004 voor alle ondernemers met een schuldenpositie een goede
oplossing biedt en zo ja waarom en zo nee in welke gevallen niet. De
leden van de VVD-fractie vragen voorts of de regering het eens is met de
conclusie dat ondernemers die een goed lopende onderneming hebben,
maar desondanks in de schulden zijn geraakt, gestimuleerd worden om de
onderneming te staken omdat zij dan pas in aanmerking komen voor
schuldhulpverlening. Zij vragen tot slot of de regering voor deze categorie
een uitzondering heeft overwogen en zo ja, op welke wijze en zo nee
waarom niet?
Op de eerste plaats wordt benadrukt dat het gemeenten vrij staat om
zelfstandigen met een functionerende onderneming wel te helpen, zonder
daarbij toepassing te geven aan het Bbz 2004. Met de bedoelde zinsnede
in de toelichting heeft de regering tot uitdrukking willen brengen dat zij
het in eerste instantie een verantwoordelijkheid van de zelfstandige zelf
vindt om een oplossing te vinden voor de financiële problemen waarin de
zelfstandige of het bedrijf verkeert. Wanneer het bedrijf van de
zelfstandige nog wel levensvatbaar is, ligt het om die reden meer voor de
hand om een oplossing voor de financiële problematiek te zoeken via de
voor een zelfstandige gebruikelijke weg van een bancair krediet of
anderszins. Dit temeer omdat naar het oordeel van de regering, het vooral
bij kleine zelfstandigen vaak lastig is om een goed onderscheid te maken
tussen zakelijke- en privé schulden. Indien de weg via een bank is
afgesloten ligt het om dezelfde redenen meer voor de hand om voor de
financiële problemen een oplossing te zoeken via het Bbz 2004, dan via
schuldhulpverlening. Naar het oordeel van de regering biedt het Bbz 2004
een adequate oplossing. Via het Bbz 2004, kunnen immers zowel de
eventuele zakelijke- als de eventuele privé schulden geherfinancierd
worden. Ik kan me niet vinden in de constatering van de leden van de
fracties van de SP en de VVD en van de NVVK dat het voorliggende
wetsvoorstel de beëindiging van een op zich levensvatbaar zelfstandig
bedrijf of beroep zou aanmoedigen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 291, nr. 6

16

Naar het oordeel van de regering zal in vrijwel alle gevallen wel een
oplossing via het Bbz 2004 mogelijk blijken te zijn, vooropgesteld dat het
zelfstandig bedrijf of beroep na bijstandsverlening weer levensvatbaar is,
wat in dit geval betekent dat de zelfstandige weer kan voorzien in de
kosten van het bestaan, waaronder begrepen de financiële verplichtingen.
In die gevallen waarin het Bbz 2004 niet van toepassing kan zijn zal het
altijd gaan om zelfstandige bedrijven of beroepen die niet levensvatbaar
zijn na eventuele bijstandsverlening via het Bbz 2004. Dit omdat men ook
na bijstandsverlening onvoldoende inkomsten uit het bedrijf of beroep zal
genereren om aan alle financiële verplichtingen te kunnen voldoen. In een
dergelijk geval is het in het belang van de betrokkene zelf dat het bedrijf of
beroep wordt beëindigd en is dus schuldhulpverlening overeenkomstig
dit wetsvoorstel mogelijk. Om deze redenen heeft de regering niet
overwogen om voor zelfstandigen met een goed lopende onderneming
een uitzondering te maken in het onderliggende wetsvoorstel.
Ten aanzien van het inkopen van gespecialiseerde schuldhulpverlening,
zoals wordt gesuggereerd door de NVVK, wordt opgemerkt dat het
gemeenten uiteraard vrij staat om, evenals men wel doet voor schuldhulpverlening aan particulieren, dergelijke diensten in te huren. Het is mij
overigens bekend dat er op dit moment al gemeenten zijn die van de
diensten van dergelijke, gespecialiseerde instellingen bij de schuldhulpverlening aan zelfstandigen gebruik maken.
De leden van de PvdA-fractie hechten aan de brede toegankelijkheid van
de schuldhulpverlening. Deze leden vragen hoe de gemeenten zoveel
mogelijk mensen met een problematische schuld in beeld krijgen en of er
samenwerkingsverbanden met andere organisaties worden opgezet
waarbij ook organisaties zijn die zelfstandig de mogelijkheid hebben
gemeenten in te lichten over de schulden die iemand heeft. In vervolg
hierop vragen deze leden of gemeenten in het geval dat iemand zich niet
zelf meldt voor de schuldhulp, maar de gemeente wel een signaal van een
derde ontvangt, ook zelf het initiatief kan nemen om die persoon uit te
nodigen voor een gesprek? Tot slot vragen de leden van de PvdA-fractie
de regering per (kwetsbare), moeilijk bereikbare doelgroepen voor
schuldhulpverlening aan te geven wat door gemeenten kan en moet
worden gedaan om hen wel te bereiken.
Net als de leden van de PvdA-fractie hecht ik aan de brede toegankelijkheid van de schuldhulpverlening. Een groot probleem van de professionele schuldhulpverlening is dat de drempel om er een beroep op te doen
voor cliënten die problematische schulden hebben, of daarin terecht
dreigen te komen, te hoog is. Het onderzoek «Huishoudens in de rode
cijfers» heeft dat duidelijk gemaakt. Het is van belang de drempel om een
beroep te doen op de professionele schuldhulpverlening zoveel mogelijk
te slechten. Op preventie gerichte activiteiten zijn daarbij van groot
belang. Deze moeten niet alleen ontwikkeld worden door gemeenten en
rijk, maar ook door schuldeisers. Los van het voorgaande geldt dat het de
primaire verantwoordelijkheid van de schuldenaar is om niet in de
problematische schulden te komen en om, als dat wel gebeurd is, tijdig
een beroep te doen op de professionele schuldhulpverlening.
Een belangrijke en effectieve manier om aan preventie te doen is
vroegsignalering. Dit kan inhouden dat schuldeisers, die met schuldenaren te maken krijgen die niet tijdig aan hun financiële verplichtingen
voldoen, deze schuldenaren actief wijzen op het belang van schuldhulpverlening en ze ook naar de gemeenten verwijzen. Indien de schuldenaar
daarmee instemt is het ook mogelijk dat de schuldeiser de schuldenaar bij
de gemeente aanmeldt voor schuldhulpverlening. Veel gemeenten
hebben al afspraken over vroegsignalering met bijvoorbeeld woningcorporaties en energieleveranciers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 291, nr. 6

17

Vroegsignalering kan echter ook betekenen dat instanties en of personen
die problemen met schulden mogelijk vroeg op het spoor komen, zoals
voedselbanken, scholen, de medische sector, budgetwinkels, sociaal
raadslieden, vrijwilligers en Werkpleinen actief verwijzen naar de
gemeente voor bijvoorbeeld financieel advies en of schuldhulpverlening.
In vervolg op de motie van Ortega-Martijn (Kamerstukken II 2009/10,
24 515, nr. 166) heeft de toenmalige staatssecretaris voor de jaren 2010 en
2011 in totaal € 5 miljoen beschikbaar gesteld om het ondersteunende
werk van vrijwilligers bij schuldhulpverlening te bevorderen en daarmee
te effectiviteit van de schuldhulpverlening te verbeteren.
Beide hiervoor genoemde vormen van vroegsignalering zijn van groot
belang, omdat het de mogelijkheid biedt cliënten, waaronder zij dit tot een
kwetsbare en moeilijk bereikbare doelgroep behoren, zo mogelijk te
ondersteunen voordat de schulden een problematisch karakter hebben
gekregen. Dit is niet alleen goed voor deze cliënten, omdat het veel
persoonlijk leed voorkomt, maar ook omdat geen drempels voor
participatie ontstaan. Ook voor schuldeisers is dit gunstig, omdat zij in
minder gevallen genoegen zullen hoeven te nemen met het niet volledig
voldoen van hun vordering. Voor de gemeenten kan vroegsignalering
ertoe leiden dat cliënten effectief geholpen kunnen worden, zonder dat
een kostbaar en langdurig traject noodzakelijk is.
De gemeente is vrij om iemand uit te nodigen voor een gesprek, indien
deze persoon zich niet zelf heeft gemeld, maar bij de gemeente is gemeld
door een derde.
In vervolg op het onderzoek «Huishoudens in de rode cijfers» zal nog
meer dan in het verleden het accent gelegd worden op preventie. Acties
gericht op het wegnemen van financiële ongeletterdheid zijn hierbij van
groot belang.
In dit wetsvoorstel is vastgelegd dat de gemeente in het plan dat richting
geeft aan de integrale schuldhulpverlening aan inwoners moet opnemen
welke maatregelen de gemeente neemt om te voorkomen dat personen
schulden aangaan die ze niet kunnen betalen (preventie). Maatregelen
gericht op vroegsignalering van schulden kunnen hierbij een grote rol
spelen.
Ik ben het net als de leden van de PvdA-fractie van mening dat de
gemeentelijke integrale schuldhulpverlening breed toegankelijk moet zijn
voor natuurlijke personen en er moeten geen groepen op voorhand
worden uitgesloten. Gemeentelijke schuldhulpverlening is daarom
toegankelijk voor natuurlijke personen van wie redelijkerwijs is te voorzien
dat die niet zullen kunnen voortgaan met het betalen van de schulden of
die verkeren in een toestand dat zij zijn opgehouden te betalen. Het
uitsluiten van natuurlijke personen ligt dan ook niet in de rede. Er zijn
echter situaties denkbaar dat op grond van individuele omstandigheden
uitsluiting van een natuurlijke persoon van integrale schuldhulpverlening
tot de mogelijkheden behoort. Een natuurlijke persoon kan de toegang tot
schuldhulpverlening bijvoorbeeld worden ontzegd indien het gaat om een
natuurlijke persoon die zich al meerdere keren tot de gemeente heeft
gewend voor schuldhulpverlening die door zijn gedrag geen resultaat
heeft opgeleverd, of een persoon die elke medewerking en of verantwoordelijkheid weigert. Het past in de uitgangspunten van decentralisatie en
versterking van de gemeentelijke autonomie dat het kader, de brede
toegankelijkheid van de schuldhulpverlening op landelijk niveau in dit
wetsvoorstel is vastgelegd, maar dat de precieze afwegingen omtrent de
toegankelijkheid op gemeentelijk niveau, afhankelijk van de plaatselijke
omstandigheden plaatsvinden. De regering vindt het gewenst dat het
college van B en W in dit kader beleidsregels opstelt waarin wordt
geregeld onder welke omstandigheden de natuurlijke persoon de toegang
tot schuldhulpverlening wordt ontzegd. Het wetsvoorstel schrijft dit echter
niet voor.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 291, nr. 6

18

Beleidsregels geven een uitwerking van een wettelijke bevoegdheid en
kunnen niet buiten dat kader treden. Het vaststellen van beleidsregels
komt de rechtzekerheid van personen die een beroep doen op schuldhulpverlening ten goede. Het college van B en W moet in beginsel overeenkomstig een beleidsregel handelen. De burger weet aan de hand van de
beleidsregels onder welke omstandigheden hem de toegang tot de
schuldhulpverlening wordt ontzegd. Indien het college geen beleidsregels
vaststelt met betrekking tot uitsluiting van natuurlijke personen van
integrale schuldhulpverlening komt de rechtszekerheid niet in het gedrang
omdat die gewaarborgd wordt door de in het voorstel van wet
opgenomen bepalingen en het door de gemeenteraad uitgewerkte plan.
Het niet stellen van beleidsregels betekent feitelijk dat het college elk
verzoek om schuldhulpverlening in behandeling zal moeten nemen. Dit
neemt niet weg dat het college in een individueel geval alsnog gemotiveerd kan besluiten verzoek om schuldhulpverlening niet verder te
behandelen. Beleidsregels maken het motiveren van besluiten wat
eenvoudiger omdat het college in het voorkomende geval daarnaar kan
verwijzen en daarmede het risico van willekeurige behandeling wordt
verkleind.
De leden van de PvdA-fractie en van de fractie van de VVD vragen naar de
stand van zaken van het onderzoek naar de verschillende varianten naast
die van het Landelijk Informatiesysteem Schulden (LIS).
Tijdens het Algemeen Overleg over schulden en armoede van
17 december 2009 is met de Tweede Kamer gesproken over het LIS en
mogelijke alternatieven. De toenmalig minister van Financiën heeft
toegezegd de TK in maart 2010 te informeren over de uitkomsten van dit
onderzoek. Conform deze toezegging is bij brief van 31 maart 2010 de
Tweede Kamer hierover geïnformeerd. Voor informatie over de
uitkomsten van het onderzoek wordt naar deze brief verwezen.
De leden van de SP-fractie vragen of de regering het wenselijk vindt dat
met het niet opnemen van kwaliteitseisen voor schuldhulpverleners de
wantoestanden en malafide schuldhulpverleningsbureaus in Nederland
kunnen doorgaan. Op welke wijze worden situaties zoals geschetst in het
programma Knelpunt van 26 februari 2010 met dit wetsvoorstel
voorkomen? Op welke wijze garandeert de regering dat malafide
schuldhulpverleningsbureaus met dit wetsvoorstel niet meer kunnen
worden ingehuurd door gemeenten, zo vragen zij. Ziet de regering
mogelijkheden om een zwarte lijst van malafide schuldhulpverleningsbureaus te publiceren, zodat mensen met problematische schulden op een
transparante wijze kunnen kiezen voor een schuldhulpverleningsbureau
en voortijdig de risico’s hiervan kunnen inschatten? Kan de regering dit
toelichten?
Met het wetsvoorstel wordt een bodem in de kwaliteit van de schuldhulpverlening gelegd. Doordat gemeenten straks expliciet de wettelijke
verantwoordelijkheid krijgen voor het bieden van schuldhulpverlening, zal
naar verwachting de kwaliteit van schuldhulpverlening meer aandacht
krijgen, omdat de gemeente in het plan dat richting geeft aan de integrale
schuldhulpverlening op moet nemen welke maatregelen genomen
worden om de kwaliteit te borgen. Kwalitatief goede schuldhulpverlening
zal bijdragen aan de bereidheid van partijen om mee te werken aan een
schuldregeling en aan het slagen daarvan. Gemeenten zullen bij de
inschakeling van schuldhulpverleners zelf afspraken moeten maken over
de kwaliteit. Een belangrijk deel van de gemeenten doen dit overigens nu
al.
Het bevorderen en het borgen van de kwaliteit van schuldhulpverlening is
primair een verantwoordelijkheid van de sector zelf. Zelfregulering van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 291, nr. 6

19

markt, bijvoorbeeld door normalisatie of door certificering, moet er toe
leiden dat malafide en onbetrouwbare schuldhulpverleners worden
geweerd.
Vanuit deze uitgangspunten heeft de regering er voor gekozen om geen
expliciete kwaliteitseisen in het wetsvoorstel op te nemen, maar gaat zij er
van uit dat alle betrokken partijen binnen de geschetste systematiek van
het wetsvoorstel hun verantwoordelijk zullen nemen. Daar binnen past het
niet dat vanuit de overheid een zwarte lijst van malafide schuldhulpverleningsbureaus wordt gepubliceerd.
De leden van de SP-fractie vragen hoe de regering aankijkt tegen de
mogelijkheid om schuldbemiddeling tegen betaling te verrichten. Hierbij
verwijzen zij naar antwoorden op vragen van het lid Karabulut (beantwoord op 17 februari 2010), waaruit het voornemen van het kabinet blijkt
dit – tegen strikte voorwaarden – mogelijk te maken.
Het voornemen om het mogelijk te maken dat onder een aantal strikte
voorwaarden private schuldhulpverleners wordt toegestaan vergoedingen
voor schuldbemiddeling aan schuldenaars te vragen, is reeds door het
kabinet kenbaar gemaakt bij brief van 19 oktober 2007 (Kamerstukken II
2007/08, 24 515, nr. 119). De voorwaarden die hierbij zullen worden
gehanteerd zorgen er voor dat schuldhulpverleningsbureaus niet aan
perverse prikkels blootstaan. Zo zal de te vragen vergoeding worden
gemaximeerd en mag deze niet ten laste komen van het leefgeld van de
schuldenaar. De vergoeding zal ten laste komen van de afloscapaciteit.
De leden van de fractie van de PvdA vragen de regering aan te geven wat
het verschil in berekening van het vrij te laten bedrag (VTLB) is bij de
minnelijke schuldhulpregeling en de wettelijke regeling. Klopt het dat bij
die berekening bij de minnelijke regeling met een aantal zaken, zoals
medische problemen, eigen risico zorgverzekering etc. geen rekening
gehouden wordt, terwijl dit bij de wettelijke regeling (Wsnp) regeling wel
wordt meegeteld? Welke verschillen zijn er bij deze berekening van het
VTLB, en vindt de regering die wenselijk? Is zij bereid het wetsvoorstel zo
aan te passen dat er geen «discriminatie» meer bestaat tussen de
minnelijke en wettelijke regeling?
De leden van de SP-fractie vragen waarom de Recofanorm niet is terug te
vinden in de wetsartikelen van deze wet. Is de regering bereid om dit
alsnog op te nemen?
De leden van de VVD-fractie vragen wat in deze methode onder inkomen
wordt verstaan? Gaat het om een bruto- of nettobedrag en worden
toeslagen, kortingen en ontheffingen ook meegenomen als inkomen?
Wie schulden heeft staat voor de betaling daarvan in beginsel met zijn
gehele vermogen in. Dit beginsel uit artikel 276 van Boek 3 Burgerlijk
Wetboek geeft een schuldeiser het recht om zijn vordering te verhalen op
alle goederen van de schuldenaar. Dit dient echter te geschieden met
inachtneming van een wettelijk bepaalde ruimte die beslagvrij is ter
bescherming van de schuldenaar. Deze beslagvrije voet is wettelijk
geregeld in artikel 475d van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering.
In het kader van een wettelijke schuldsaneringsregeling bepaalt artikel 295
van de Faillissementswet dat die beslagvrije voet wordt opgehoogd tot
95% van de voor die persoon geldende bijstandsnorm.
De faillissementsrechters, verenigd in Recofa-verband, hebben voor de
beslagvrije voet een praktische leidraad ontwikkeld, omdat de berekeningsmethode zonder dergelijke afspraken uiteen kan gaan lopen en
bovendien te ingewikkeld en te tijdrovend wordt. De ervaring leert dat
deze leidraad – uitgewerkt in het zogenaamde Recofa-rapport rekenmethode vrij te laten bedrag (vtlb) – houvast biedt aan alle betrokkenen. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 291, nr. 6

20

methode wordt ondersteund door software die ter beschikking staat van
bewindvoerders in het wettelijk traject en schuldhulpverleners in het
minnelijk traject. Halfjaarlijks wordt de calculator, die voor de praktijk het
precieze vrij te laten bedrag berekent, aangepast aan de periodieke
wijzigingen van de bijstandsnormen. Op deze manier wordt aangesloten
bij de reeds bestaande wettelijke grondslagen, zowel de algemene
grondslag als de bijzondere grondslag die geldt voor situaties van een
onoplosbare schuldenlast. Het is daarom niet nodig om de beslagvrije
voet in dit wetsvoorstel nogmaals te regelen.
De methode wordt in de praktijk niet alleen in het wettelijk traject gevolgd,
maar ook toegepast in het kader van een minnelijk schuldhulptraject,
omdat anders strategisch gedrag kan ontstaan tussen de beide trajecten
(minnelijk en wettelijk). De voordelen die een eenvormige methode biedt
bij de berekening van de afloscapaciteit van de schuldenaar worden door
alle betrokken organisaties onderkend. De Recofa-rekenmethode is op dit
moment leidraad bij de berekening van de afloscapaciteit bij alle
Wsnp-bewindvoerders en bij de instellingen die lid zijn van of zich
geassocieerd hebben met de NVVK. Ook wordt de methode steeds vaker
gebruikt bij de berekening van de beslagvrije voet door gerechtsdeurwaarders. Door de vtlb-rekenmethode ook in de memorie van toelichting
bij dit wetsvoorstel uitdrukkelijk te noemen en te hanteren als
uitgangspunt hoopt de regering deze uniformerende werking verder te
verspreiden, en aldus de door de leden genoemde «discriminatie» nog
verder terug te dringen dan de praktijk van schuldhulp en schuldsanering
en deurwaarderij zelf reeds de afgelopen jaren heeft gedaan. Het
voorgaande betekent dat de berekening van het vrij te laten bedrag in het
kader van de minnelijke schuldhulpverlening en de Wsnp in het overgrote
deel van de gevallen op een dezelfde manier plaatsvindt. Er is dan ook
geen reden om het wetsvoorstel aan te passen.
Het gaat in deze berekeningsmethode om de netto-bedragen, dat wil
zeggen in de vtlb-calculator wordt van het salarisstrookje van betrokkene
het netto-inkomen ingevuld. Het rapport zelf bevat enkele concrete
bedragen, maar vooral rekenvoorbeelden of verwijzingen naar andere
normen. Het gaat immers om een materie die sterk aan wijziging
onderhevig is, hetzij door indexeringen, hetzij door wets- en beleidswijzigingen. De bedragen die wel in het vtlb-rapport worden genoemd, zoals
bijvoorbeeld de bijstandsnormen, worden halfjaarlijks aangepast, per
1 januari en per 1 juli. Ook hier is bepalend het bedrag dat iemand
werkelijk ontvangt, of wat iemand daadwerkelijk aan huur betaalt of aan
ziektekosten. Wat de ziektekosten betreft wordt in het Recofa-vtlb-rapport
voor allerlei bijzondere kostenposten nader uitgewerkt de bepaling van
artikel 475d Wetboek van Burgerlijke rechtsvordering, dat de beslagvrije
voet ten behoeve van de schuldenaar wettelijk wordt verhoogd met de
premie van een door hem gesloten ziektekostenverzekering, verminderd
met de normpremie.
Centraal in de berekeningsmethode staat dat de afloscapaciteit van de
schuldenaar bestaat uit alle inkomsten van de schuldenaar boven het vrij
te laten bedrag zoals omschreven en uitgewerkt in het rapport. De leden
vragen wat verstaan wordt onder het begrip inkomen. Voor het begrip
inkomen is in de uniforme rekenmethode aansluiting gezocht bij de
definitie van artikel 32 van de Wet werk en bijstand (Wwb). Rekening is
gehouden met de omstandigheid dat in verschillende bijzondere wetten
beslagverboden zijn neergelegd voor bepaalde inkomsten. Niet als
inkomen is bijvoorbeeld aan te merken een wezenuitkering, de kinderbijslag, de huurtoeslag, de langdurigheidstoeslag en de zorgtoeslag. Wel
als inkomen zijn aan te merken inkomsten uit overwerk, alimentatie,
belastingteruggave, door de werkgever betaalde onkostenvergoedingen,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 291, nr. 6

21

vakantiegeld, fooien, en een dertiende maand. Het Recofa-vtlb-rapport
bevat in hoofdstuk 4 een overzichtstabel van al deze en vergelijkbare
inkomstenbronnen.
De leden van de VVD-fractie vragen waarom de vernieuwde werkwijze
voor leden van de NVVK – in afwijking van de aanvankelijke planning –
nog niet op 1 januari 2010 door alle leden van de NVVK integraal is
ingevoerd. Waardoor niet? Wat zegt dit over de eigenstandige verantwoordelijkheid van de sector om kwaliteitsproblemen zo snel mogelijk op
te lossen?
Uit informatie van de NVVK blijkt dat de Schuldhulpverlening nieuwe stijl
van de NVVK per 1 januari 2010 bij tenminste 80% van de leden volledig
zal zijn geïmplementeerd. De implementatie van Schuldhulpverlening
nieuwe stijl is vertraagd omdat er tijdens het implementatietraject een
fundamentele inhoudelijke discussie gevoerd moest worden over de
inrichting van een deel van de werkwijze. De modules van Schuldhulpverlening nieuwe stijl vormen de basis voor de normen die in de
NEN-certificering gesteld worden. In de loop van 2009 is er tussen de bij
de certificering betrokken partijen een discussie over de looptijd van een
schuldregeling ontstaan. De uitkomst van de discussie binnen de NVVK
heeft ertoe geleid dat de leden van de NVVK de looptijd van een schuldregeling zonder uitzondering vastgesteld hebben op 36 maanden. Met deze
duidelijkheid is het implementatieproces van de Schuldhulpverlening
nieuwe stijl weer opgepakt en voortgezet. Omdat deze duidelijkheid pas in
het najaar van 2009 gegeven kon worden, heeft de implementatie enige
vertraging opgelopen.
Gegeven de oorzaak van de opgetreden vertraging ben ik niet van mening
dat dit iets zegt over eigenstandige verantwoordelijkheid van de sector
om kwaliteitsproblemen zo snel mogelijk op te lossen.
De leden van VVD-fractie vragen naar de geschatte toename van
natuurlijke personen in de schuldhulpverlening als gevolg van de grotere
toegankelijkheid van de gemeentelijke schuldhulpverlening.
Ik heb geen gegevens over het aantal extra natuurlijke personen dat als
gevolg van deze wet toegang tot de gemeentelijke schuldhulpverlening
krijgt. Uit het onderzoek «Quick scan financiële gevolgen wetsvoorstel
gemeentelijke schuldhulpverlening» blijkt enerzijds dat veel gemeenten al
(bijna) op het niveau van dit wetsvoorstel functioneren, maar blijkt
anderzijds dat een aantal gemeenten nog wel stappen moeten zetten als
het gaat om de toegankelijkheid. Op basis hiervan wordt de conclusie
getrokken dat dit wetsvoorstel ertoe zal leiden dat meer natuurlijke
personen toegang zullen krijgen tot de gemeentelijke schuldhulpverlening. De precieze omvang is echter niet duidelijk.
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering nader kan toelichten
welke handelingen in het kader van het verlenen van integrale schuldhulpverlening naar haar oordeel als feitelijke handelingen dienen te worden
aangemerkt waartegen geen bezwaar of beroep mogelijk is?
Voorbeelden van feitelijke handelingen in het kader van schuldhulpverlening zijn het maken van afspraken voor overleggen en afspraken over de
inzet van de schuldenaar bij de inventarisatie van de schulden.
De leden van de PvdA-fractie vragen wat de mogelijkheden zijn voor
hulpvragers om bezwaar te maken als de termijn van vier weken niet
gehaald wordt.
De leden van de SP-fractie vragen op welke wijze in het wetsvoorstel
wordt vastgelegd dat overschrijding van de vier weken termijn door de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 291, nr. 6

22

gemeente voor de verzoeker niet tot de mogelijkheid leidt om een
dwangsom te vorderen, zoals bedoeld in de Wet dwangsom en beroep bij
niet tijdig beslissen?
De leden van de VVD-fractie en de leden van de ChristenUnie-fractie
vragen welke rechten de cliënt heeft als de wachttijd door de gemeente
worden overschreden?
De leden van de ChristenUnie-fractie willen weten wat de rechten van
cliënten en de mogelijkheden voor bezwaar en beroep zijn bij de overige
besluiten – dan het besluit tot aanbod of weigering van schuldhulpverlening – die door de gemeente binnen de minnelijke schuldhulpverlening
worden genomen.
De wachttijd is de termijn die geldt voor het eerste gesprek waarin de
hulpvraag wordt vastgesteld en is dus geen termijn waarbinnen een
besluit genomen moet worden. Indien de wachttijd van vier weken niet
gehaald wordt, is het niet mogelijk voor de hulpvrager om hiertegen
bezwaar te maken. De Wet dwangsom en beroep bij niet tijdig beslissen
regelt een dwangsom voor het niet naleven van de voorgeschreven
beslistermijnen. Bij het niet halen van de termijn van vier weken is geen
sprake van het niet naleven van een beslistermijn en is dus geen
dwangsom verschuldigd. Dat hoeft niet expliciet in dit wetsvoorstel te
worden geregeld.
Op basis van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) is de gemeente
gehouden binnen een redelijke termijn na de indiening van de aanvraag
(voor schuldhulpverlening) een besluit te nemen. Indien de gemeente niet
binnen deze redelijke termijn een besluit neemt kan, indien aan de
daarvoor geldende voorwaarden is voldaan, het college van B en W een
dwangsom verschuldigd zijn.
In het geval de gemeente zich niet aan de wachttijd houdt kan de
belanghebbende een klacht indienen bij de Nationale ombudsman, de
gemeentelijke ombudsman of gebruik maken van de klachtenprocedure
van de desbetreffende gemeente.
Voor overige beslissingen – dus niet de beslissing tot aanbod van of
weigering van schuldhulpverlening – is bezwaar en beroep mogelijk
indien de beslissing een besluit is in de zin van de Awb.
De leden van de fractie van de ChristenUnie ontvangen graag een
toelichting waarom het wetsvoorstel zelf niet in een klachtensysteem
voorziet. Fouten in het systeem kunnen zo namelijk ook beter worden
gesignaleerd.
In de memorie van toelichting is opgenomen dat de beslissing om een
verzoeker al dan niet toe te laten tot de gemeentelijke schuldhulpverlening
een besluit is in de zin van de Awb waardoor bezwaar en beroep mogelijk
is. Naast de mogelijkheid van bezwaar en beroep kan de verzoeker een
klacht indienen. De verzoeker heeft hiermee voldoende mogelijkheden om
kenbaar te maken dat hij het niet eens is met de beslissing van het college
van B en W of dat hij ontevreden is over de wijze van uitvoering van de
schuldhulpverlening. Het in dit wetsvoorstel opnemen van een aparte
klachtenregeling heeft naar het oordeel van de regering dan ook geen
toegevoegde waarde.
3.3 Wacht- en doorlooptijden
De leden van de CDA-fractie vragen een toelichting van de regering op de
vraag waarom er voor gekozen is dat deze maximale wachttijd een termijn
van orde is en er dus geen consequenties verbonden zijn bij
overschrijding van deze termijn. Creëert dit niet te veel vrijblijvendheid bij
gemeenten zo vragen deze leden. Waarom is er niet gekozen voor een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 291, nr. 6

23

termijn met sanctionaire gevolgen voor gemeenten bij overschrijding
hiervan?
De leden van de SP-fractie vragen of de regering kan garanderen dat na
de invoering van dit wetsvoorstel de wachtlijsten in gemeenten maximaal
vier weken zijn. In vervolg daarop vragen deze leden op welke wijze de
regering gaat garanderen dat de wachttijden op orde zijn? Welke
sanctiemogelijkheden ziet de regering voor gemeenten die stelselmatig de
wachttijd van vier weken overschrijden? Kan de regering dit toelichten?
De leden van de VVD-fractie vragen de regering een reactie op de
volgende vragen betreffende de wachttijd. Kan de regering toelichten wat
de toegevoegde waarde is van het opnemen van een wettelijke maximale
wachttijd als er geen enkele directe sanctie voor de gemeente is als deze
termijn wordt overschreden? Zijn er indirecte sancties mogelijk voor
gemeenten indien blijkt dat de maximale wachttijd op grote schaal wordt
overschreden?
De maximale wachttijden van 4 weken en van drie werkdagen ingeval van
bedreigende schulden zijn in het wetsvoorstel opgenomen omdat
enerzijds een wachttijd zodanig kort moet zijn dat deze geen negatieve
invloed heeft op de motivatie van de schuldenaar en anderzijds
uitvoerbaar moet zijn voor gemeenten. Een korte wachttijd is niet alleen
van belang voor de schuldenaar en daarmee voor de schuldeisers, maar
ook voor de gemeente zelf. Immers een wachttijd die gelijk of korter is dan
de gemaximeerde wachttijd draagt bij aan de effectiviteit van de gemeentelijke schuldhulpverlening.
Doordat de wachttijd een termijn van orde is is er geen directe sanctie
indien de wachttijd wordt overschreden. Uit het onderzoek «Wachttijden
voor schuldhulpverlening bij gemeenten» dat op 12 april 2010aan de
Tweede Kamer is gestuurd blijkt dat van de gemeenten, die op dit
moment al een maximale wachttijd in beleid hebben vastgelegd, 78% een
wachttijd hanteert die 4 weken of korter is.
Voor gemeenten zijn er, naast het belang van een effectievere schuldhulpverlening, nog andere belangrijke redenen om zich aan de maximaal
geldende wachttijd te willen houden. Allereerst gaat het om een norm die
in de wet zal zijn vastgelegd waaraan een gemeente zich moet houden.
Een gemeente die zich niet aan de wettelijke norm houdt zal waarschijnlijk
met een groot aantal klachten van schuldenaren te maken krijgen. Ten
tweede zal het college van B en W dat er niet in slaagt om zich aan de
maximale wachttijden te houden daarover verantwoording moeten
afleggen aan de gemeenteraad. Ten derde zal het voor een gemeente die
de maximale wachttijd overschrijdt lastiger zijn om binnen een redelijke
termijn na indiening van de aanvraag een besluit te nemen over die
aanvraag. Zoals al bij beantwoording van eerder gestelde vragen is
aangegeven is het mogelijk dat het college van B en W dat er niet in slaagt
om binnen een redelijke termijn na de aanvraag een besluit te nemen op
basis van de Wet dwangsom en beroep bij niet tijdig beslissen een
dwangsom verschuldigd indien aan de geldende voorwaarden is voldaan.
Dit is een duidelijke sanctie voor een gemeente. Ten vierde zal op basis
van artikel 8 van dit wetsvoorstel beleidsinformatie voor de minister
beschikbaar komen. Hierover zal nog overleg met de VNG plaatsvinden. Ik
acht het echter waarschijnlijk dat deze beleidsinformatie adequaat inzicht
zal verschaffen in de geldende wachttijden, weliswaar niet op het niveau
van de individuele gemeente, maar wel op landelijk niveau. Door het
beschikbaar komen van beleidsinformatie op landelijk niveau kunnen
gemeenten zichzelf vergelijken met anderen.
Op basis van het voorgaande ben ik van mening dat er voldoende
aansporing voor gemeenten is om zich – indien enigszins mogelijk – aan
de maximale wachttijden te houden. Een garantie dat gemeenten zich aan
de maximale wachttijden zullen houden kan ik echter niet geven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 291, nr. 6

24

De leden van de fractie van het CDA vernemen graag waarom de regering
er van heeft afgezien om de directe intake, zoals die in Tilburg gebruikelijk
is, als regel op te nemen in het wetsvoorstel.
Zoals al eerder in deze nota naar aanleiding van het verslag is opgemerkt
heeft de regering bij de opstelling van dit wetsvoorstel gezocht naar een
evenwicht tussen enerzijds de noodzaak om te komen tot een gemeentelijke schuldhulpverlening die effectiever is en anderzijds het uitgangspunt
van decentralisatie en versterking van de gemeentelijke autonomie die het
mogelijk maakt om rekening te houden met de lokale omstandigheden.
Dit wetsvoorstel doet recht aan de gemeentelijke autonomie doordat de
wijze waarop de gemeente de integrale schuldhulpverlening vorm en
inhoud geeft zoveel mogelijk overlaat aan de gemeente zelf. Hierin past
niet om in het wetsvoorstel de directe intake als regel op te nemen. Daar
komt bij dat de directe intake op zichzelf niet gelijk gesteld kan worden
met een effectieve integrale schuldhulpverlening.
De leden van de fractie van het CDA vragen of de regering het met hen
eens is dat er duidelijkheid geschapen moet worden over de gemiddelde
doorlooptijd per categorie schuldenaren? Op deze manier hebben zowel
schuldenaar als schuldeiser enige houvast. Wanneer de verschillende
fasen in het traject overschreden worden kan hier uitleg aan worden
gegeven naar de schuldeiser toe.
Met genoegen wordt vastgesteld dat de visie van de leden van de
CDA-fractie en die van mij volledig overeenstemmen als het gaat om
doorlooptijden. Ik hecht er echter aan op te merken dat het lastig zal
blijven om in individuele gevallen te sturen op de doorlooptijd, omdat bij
schuldhulpverlening meerdere partijen samenwerken en het realiseren
van de beoogde doorlooptijd dus afhankelijk is van meerdere partijen,
waaronder de schuldenaar zelf. Van deze partijen staat niet altijd vooraf
vast dat zij ook zullen meewerken. Dit laat overigens onverlet dat het met
het oog op de motivatie van de schuldenaar van belang is in de desbetreffende situatie een indicatie af te geven omtrent de te verwachten
doorlooptijd. Dit alles onder de vooronderstelling dat de schuldenaar zelf
actief meewerkt.
De leden van de PvdA-fractie vragen of een maximale wachttijd van
4 weken ook betekent dat, in het geval hulpverlening noodzakelijk is, de
hulpverlening ook meteen kan beginnen. Kan de garantie worden
gegeven dat een hulptraject meteen van start gaat na het eerste gesprek?
Een beperkte wachttijd is net als het afgeven van een indicatie van de te
verwachten doorlooptijd van belang voor de motivatie van de schuldenaar. Ik ben het met deze leden eens dat het van belang is dat na het
eerste gesprek waarin de hulpvraag wordt vastgesteld hieraan ook op
korte termijn een zo concreet mogelijk vervolg wordt gegeven. Dit is
immers niet alleen essentieel voor het behouden van de motivatie van de
schuldenaar, maar ook van belang voor de effectiviteit van de gemeentelijke schuldhulpverlening. Wat concrete vervolgstappen moeten zijn is
uiteraard afhankelijk van de omstandigheden waarin een schuldenaar
verkeert. Het is aan de gemeente om de schuldhulpverlening zodanig te
organiseren dat na de intake zo snel mogelijk met de vastgestelde
hulpvraag aan de slag kan worden gegaan. Hierbij kan en moet de
gemeente vaak ook een beroep doen op de medewerking en inzet van de
schuldenaar zelf.
De leden van de fractie van de PvdA vragen of de mogelijkheden in het
wetsvoorstel om de doorlooptijden binnen de perken te houden niet te
gering zijn, aangezien over het verdere schuldhulptraject, en de snelheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 291, nr. 6

25

waarbinnen dit plaatsvindt niets wordt voorgeschreven? In vervolg hierop
stellen deze leden nog de volgende vragen. Zijn de gemeenten toegerust
om meer snelheid aan de dag te leggen? Wat is, naar de mening van de
regering, de snelheid waarnaar de gemeenten moeten streven om een
schuldhulptraject af te ronden? Kan de regering hieromtrent een aantal
algemene uitgangspunten formuleren en/of voorschrijven over de
doorlooptijd, uiteraard in acht nemende dat altijd sprake is van individuele, wisselende omstandigheden? Is het mogelijk om in het
wetsvoorstel ook op te nemen dat in het plan dat de gemeenteraad
vaststelt, bij de gewenste resultaten, ook een gemiddelde doorlooptijd
moet worden gehaald?
De leden van de VVD-fractie vragen of de schuldenaar zich kan beroepen
op het vooraf gegeven globale inzicht in de doorlooptijd indien deze ver
overschreden wordt? Zo nee, waarom niet?
De leden van de ChristenUnie-fractie willen weten welke garantie de
regering voorziet om te voorkomen dat de doorlooptijd aan de andere
kant ook weer niet onnodig lang gaat duren.
In antwoord op een vraag van de leden van de CDA-fractie is al ingegaan
op onmogelijkheid om een maximale doorlooptijd in de wet op te nemen.
In het plan, dat de gemeenteraad vaststelt zal opgenomen moeten zijn
hoe het samenhangende beleid van integrale schuldhulpverlening wordt
uitgevoerd, welke acties ondernomen zullen worden en welke resultaten
de gemeente wil behalen. Een belangrijk aandachtspunt zal daarbij
moeten zijn hoe de doorlooptijden beperkt kunnen blijven. Mogelijkheden
om doorlooptijden te beperken zijn bijvoorbeeld het niet achter elkaar,
maar naast elkaar inzetten van acties. Dus niet eerst budgetbeheer en
schuldregeling en dan pas re-integratie, maar gelijktijdig. Een andere
mogelijkheid is om als gemeente met de samenwerkingspartners
afspraken te maken over bijvoorbeeld de beschikbaarheid van een aantal
verslavings- of andere trajecten die de gemeente verwacht te moeten
inzetten. Zo moet het mogelijk zijn tijdens het verlenen van schuldhulpverlening wachttijden te beperken of wellicht te voorkomen. Bij het maken
van dit soort afspraken kunnen gemeenten mogelijk subsidierelaties
inzetten. Het is ook van belang dat de gemeente met de samenwerkingspartners duidelijke afspraken maakt over inzet, werkwijze, waaronder de
regie en prestaties. Het is ook van belang dat de gemeente een leidende
rol speelt bij het tot stand komen van dit soort afspraken.
De hiervoor genoemde mogelijkheden om tijdens de doorlooptijd «de
snelheid erin te houden» zijn slechts voorbeelden. Het is aan de
gemeenten om de daarvoor bestaande mogelijkheden te benutten. Zij zijn
ook degenen die daarover met hun lokale samenwerkingspartners
afspraken kunnen en moeten maken. In het kader van de ondersteuning
van gemeenten bij de implementatie van dit wetsvoorstel zullen
gemeenten hierin ook ondersteund worden.
Het is niet alleen het belang van de schuldenaar en de schuldeisers om de
doorlooptijd zo beperkt mogelijk te houden. Het is zeker ook het belang
van de gemeente zelf. Immers schuldhulpverlening die snel en efficiënt
wordt uitgevoerd zal vaak ook effectief zijn, bijvoorbeeld doordat de
wachttijden beperkt zijn. Dit zal gemeenten zeker aansporen de doorlooptijden zo beperkt mogelijk te houden.
Het is niet nodig om in het door de gemeenteraad vast te stellen plan op
te nemen dat een gemiddelde doorlooptijd moet worden gehaald. In
artikel 4, derde lid van dit wetsvoorstel is immers al vastgelegd dat het
college van B en W de verzoeker inzicht geeft in de doorlooptijd. Daaraan
is in de memorie van toelichting toegevoegd dat de regering verwacht dat
gemeenten verzoekers na verloop van tijd op basis van opgedane
ervaringen steeds beter inzicht zullen kunnen geven in de te verwachten
doorlooptijd en streefcijfers voor doorlooptijden kunnen ontwikkelen met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 291, nr. 6

26

bijvoorbeeld een onderscheid naar type schuldsituatie. Op basis hiervan
wordt verwacht dat de door deze leden wenselijk geachte situatie in de
loop van de tijd zal kunnen ontstaan, zonder dat daarvoor extra regelgeving noodzakelijk is.
De lengte van de doorlooptijd is in de praktijk niet alleen afhankelijk van
de omstandigheden van een individuele schuldenaar, maar ook van de
medewerking van de schuldenaar zelf en de schuldeisers. Het inzicht dat
de verzoeker door het college van B en W moet worden gegeven in het
aantal weken tussen het eerste gesprek waarin de hulpvraag wordt
vastgesteld en het bereiken van het resultaat zal niet meer kunnen
inhouden dan een zo goed mogelijke indicatie. De geschatte doorlooptijd
is ook een termijn van orde. Indien de gemeente deze termijn overschrijdt
is daar geen directe sanctie aan verbonden. Uiteraard staat het de
verzoeker wel vrij om, indien de doorlooptijd naar zijn mening ten
onrechte wordt overschreden, bijvoorbeeld een klacht in te dienen bij de
gemeente.
De leden van de SP-fractie vragen de regering wat de huidige wachttijden
en wachtlijsten bij de gemeenten zijn.
Op 12 april 2010 heb ik u in vervolg op de brief van 5 november 2009
(Kamerstukken II 2009/10, 24 515, nr. 169) over wachttijden in de gemeentelijke schuldhulpverlening het onderzoek «Wachttijden voor de schuldhulpverlening bij gemeenten» gestuurd. In dit onderzoek zijn de wachttijden voor de gemeentelijke schuldhulpverlening op 1 januari 2010
opgenomen. Ik verwijs naar deze brief.
3.4 Rechten en plichten
De leden van de PvdA-fractie vragen of het wetsvoorstel ook de
mogelijkheid kan bieden om preferente schuldeisers zoveel mogelijk tot
een minimum te beperken in een schuldhulpverleningstraject.
Het wetsvoorstel regelt niets met betrekking tot de rangorde van
schuldeisers. Bestaande regels met betrekking tot deze rangorde blijven
onverkort van toepassing. De regering ziet geen reden om in het kader
van dit wetsvoorstel wijzigingen in bestaande rangorde aan te brengen.
De leden van de fractie van de PvdA vragen de regering of het de
bedoeling van dit wetsvoorstel is dat alle schuldeisers meewerken aan
een schuldhulptraject.
De bedoeling van dit wetsvoorstel is dat de effectiviteit van de gemeentelijke schuldhulpverlening toeneemt door daarin een bodem te leggen.
Indien het in het kader van de gemeentelijke schuldhulpverlening blijkt dat
het wenselijk is een schuldregeling of een schuldsanering tot stand te
brengen is het voor het slagen daarvan essentieel dat alle schuldeisers
daaraan meewerken. Indien de gemeentelijke schuldhulpverlening als
gevolg van dit wetsvoorstel opgenomen kaders kwalitatief beter en
betrouwbaarder voor schuldeisers wordt zal dit er naar verwachting toe
leiden dat meer schuldeisers ook op een eerder moment zullen
instemmen met een door de gemeentelijke schuldhulpverlening voorgestelde regeling van de schulden. Dit is echter een gevolg van dit
wetsvoorstel. Dit wetsvoorstel zal niet kunnen bewerkstelligen dat alle
schuldeisers onder alle omstandigheden zullen meewerken aan een
schuldregeling of een schuldsanering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 291, nr. 6

27

De leden van de fracties van de PvdA, SP en de ChristenUnie vragen naar
de wenselijkheid van het wettelijk vastleggen van het recht op een
basisbankrekening zodat schuldhulpverleners een bankrekening van een
cliënt makkelijker kunnen beheren.
In reactie op deze vraag wordt opgemerkt dat een basis bankrekening een
reguliere betaalrekening is op naam van de cliënt bij een bank. Het is niet
specifiek een beheerrekening van de schuldhulpverlener. Voor het
wettelijk vastleggen van het recht op een basis bankrekening zie ik
vooralsnog geen noodzaak. De reden hiervoor is dat er in de praktijk al
afspraken zijn gemaakt tussen banken en hulpverleners om in deze
behoefte te voorzien.
Om goed te kunnen functioneren in de maatschappij is het welhaast
noodzakelijk om over een betaalrekening te kunnen beschikken. Een
aantal grote banken in Nederland heeft zich in 2001 bereid verklaard om in
deze behoefte te voorzien. In samenspraak met het Leger des Heils en het
ministerie van Financiën heeft de Nederlandse Vereniging van Banken het
Convenant inzake pakket primaire betaaldiensten opgesteld. De hierin
gemaakte afspraken zorgen ervoor dat iedere inwoner van Nederland die
beschikt over een geldig identiteitsbewijs en die ouder is dan 18 jaar, over
een pakket aan primaire betaaldiensten kan beschikken. Oftewel de
mogelijkheid om een basis bankrekening te openen indien er geen
beschikking is over een bankrekening.
De leden van de SP-fractie vragen naar het functioneren van het
Convenant.
Het is bekend dat recent door bij het Convenant betrokken hulpverleningsorganisaties, waaronder het Leger des Heils en de NVVK, bij de Nederlandse Vereniging van Banken enkele zaken onder de aandacht zijn
gebracht. Hoewel het Convenant in zijn algemeenheid goed functioneert
blijkt dat in de praktijk zowel aan de zijde van hulpverlening als bij (lokale)
bankkantoren zich wisselingen van functionarissen hebben voorgedaan
waardoor kennis en werking over het Convenant ongewild wegzakt.
Gebrekkige communicatie tussen de diverse betrokken partijen (banken,
schuldhulpverleners en cliënten) en de bevoegdheid van banken om een
nog openstaande schuld te verrekenen met geld dat binnenkomt op de
basis bankrekening, kan ertoe leiden dat het uitvoeren van de schuldhulpverlening bemoeilijkt wordt.
Daarnaast is aangekaart, dat schuldhulpverleningsorganisaties, die geen
toestemming hebben verkregen van de Nederlandsche Bank om gelden
voor derden te beheren, in de praktijk behoefte hebben aan een tweede
rekening op naam van cliënt, waarop gelden beheerd kunnen worden.
Deze rekening zou naast een bestaande of basis bankrekening die cliënten
al kunnen afsluiten moeten staan. In de praktijk lopen schuldhulpverleningsorganisaties tegen moeilijkheden aan bij het afsluiten van de
hiervoor vereiste zakelijke overeenkomst met een bank.
Naar aanleiding van deze zaken, hebben de betrokken banken aangegeven
te zullen bezien welke oplossingen er mogelijk zijn. Deze zullen met de
betrokken hulpverleningsorganisaties worden besproken in een nog voor
de zomer te houden overleg. Ik heb er vertrouwen in dat de banken zich
ervoor zullen blijven inzetten dat zoveel mogelijk mensen een laagdrempelige toegang hebben en houden tot het betalingsverkeer. Ik vind het
daarom dan ook niet opportuun om op de uitkomsten van het nog te
houden overleg vooruit te lopen door nu al in te gaan op een eventuele
wettelijke regeling van de basis bankrekening.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 291, nr. 6

28

De leden van de PvdA-fractie vragen of er geen positieve prikkel richting
de schuldeisers kan worden gegeven door het introduceren van een
systeem in de wet, zoals in Nijmegen wordt gebruikt: «Eerst verlossen,
dan aflossen».
Het oorspronkelijke plan van de gemeente Nijmegen kwam er op neer dat
de gemeente de schuld van de jongere geheel overneemt, zodat de
schuldeisers de volledige schuld afgelost zien. De jongere start met
aflossen aan de gemeente op het moment dat hij door het vinden van
werk beschikt over voldoende aflossingscapaciteit. Daar tegenover staat
dat de jongere zich verplicht 100% in te zetten voor de studie, een
budgetcursus te volgen en zich intensief te laten begeleiden. Het
uiteindelijke doel van de pilot is een structurele gedragsaanpassing te
bewerkstelligen, waardoor jongeren hun studie kunnen afmaken, zonder
nieuwe schulden te maken. Voor de gemeente blijft er in het plan een
beperkt risico over.
Het opnemen in de wet van deze werkwijze past niet in het systeem dat bij
het wetsvoorstel is gekozen. Het wetsvoorstel geeft de kaders waarbinnen
de schuldhulpverlening moet worden uitgevoerd, maar geeft niet aan hoe
dat moet worden gedaan; dat is de bevoegdheid van de individuele
gemeente. Overigens kunnen gemeenten deze werkwijze al toepassen
zonder dat deze in de wet is opgenomen.
De eerste ervaringen van de gemeente Nijmegen laten zien dat de schuld
die gesaneerd moet worden veel hoger is dan verwacht (€ 9000 i.p.v.
€ 2500). Dat betekent dat het volledig overnemen van de schuld door de
gemeente niet meer haalbaar is, waardoor gewerkt moet worden met een
saneringskrediet. Hierbij moet met schuldeisers overeenstemming bereikt
worden over gedeeltelijke aflossing van de schuld. Dat brengt meer
onzekerheid met zich mee in die zin dat de kans groter wordt dat een
schuldeiser het aanbod niet accepteert.
Daarnaast is gebleken dat veel intensievere aandacht nodig is voor
gedragsverandering bij de jongeren. De gemeente is daarom bezig het
project op een aantal punten aan te passen. Het is dan ook te vroeg om
uitspraken te doen over de effectiviteit van deze werkwijze. Mocht dit
initiatief leiden tot positieve resultaten, dan zal dit in het kader van de
implementatie van het wetsvoorstel onder de aandacht van de gemeenten
gebracht worden.
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering het wenselijk vindt dat
schuldenaren die in de schuldhulpverlening zitten door gemeenten in
aanmerking worden gebracht voor het gemeentelijke armoedebeleid. In
vervolg daarop vragen deze leden of de armoedegelden hiervoor bedoeld
zijn en of de regering het met deze leden eens is dat de hulp via de
schuldhulpverlening al positief prikkelend genoeg moet zijn om mee te
willen werken.
Vastgesteld wordt dat schuldenaren die in de schuldhulpverlening zitten
en die bezig zijn om hun schulden af te lossen na de vaststelling van de
afloscapaciteit volgens de Recofanormen gedurende een periode van
meestal 3 jaar moeten rondkomen van 95% van de geldende
bijstandsnorm. Dit betekent dat deze schuldenaren – ondanks het
eventuele hogere inkomen – moeten ronkomen van een minimuminkomen. Verwacht wordt van de gemeenten een actieve rol om te bezien of
een gerichte inzet van armoedegelden, die participatiebevorderend is, aan
de orde is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 291, nr. 6

29

3.5 Moratorium
De leden van de CDA-fractie vragen de regering toe te lichten waarom de
resultaten van het onderzoek naar een wettelijk moratorium niet eerder
aan de Kamer gepresenteerd kunnen worden dan 1 juli? Ook de leden van
de PvdA-fractie vragen hiernaar.
De leden van de PvdA-fractie vragen de regering aan te geven waarom
een wettelijk moratorium niet in het wetsvoorstel is opgenomen, en of dit
mogelijk nog wel gebeurt als uit het door de regering ingestelde
onderzoek die wenselijkheid nadrukkelijk blijkt? Kan de regering in zijn
algemeenheid aangeven wat de voor- en nadelen zijn van het opnemen
van het moratorium in een convenant ten opzichte van in de wet?
De leden van de SP-fractie vragen hoe de regering beoordeelt dat diverse
maatschappelijk organisaties (NVVK, VNG, 4 grote steden) dringend
vragen om een wettelijk verankerd breed moratorium? Erkent de regering
dat het toevoegen van een breed moratorium aan onderliggend
wetsvoorstel, gemeenten daadwerkelijk een instrument geeft om
problematische schuldensituaties adequaat en daadkrachtig op te lossen?
Welke bezwaren heeft de regering om op dit moment slechts over te gaan
tot een onderzoek naar het breed wettelijk verankerd moratorium?
Waarom wacht de regering niet met de invoering van het onderliggende
wetsvoorstel totdat de resultaten van het onderzoek naar een breed
wettelijk verankerd moratorium bekend zijn?
De opdracht voor het aan de Kamer toegezegde onderzoek naar de vraag
of en zo ja hoe een moratorium in de schuldhulp gestalte zou moeten
krijgen is begin 2010 verleend. De onderzoekers dient een redelijke termijn
gegund te worden om dit onderzoek te verrichten, en datzelfde geldt voor
de begeleidingscommissie. Het gaat immers om een complexe materie
waarbij vele uiteenlopende belangen een rol spelen, en waarbij voorgesteld wordt om een aanmerkelijke inbreuk te maken op de rechten van de
schuldeisers. Er zijn voorstanders van de invoering van een breed
moratorium vanuit het oogpunt van een adempauze voor de schuldenaar,
en er zijn tegenstanders van invoering vanuit het evenzeer maatschappelijke oogpunt van betaling van vorderingen. Deze standpunten moeten
worden gewogen en daarbij helpt een gedegen onderzoek.
De planning van dit onderzoek is reeds naar aanleiding van het algemeen
overleg van 17 december 2009 een jaar vervroegd en zal voor 1 juli 2010
worden afgerond. Een verdere versnelling van dit onderzoek is praktisch
niet mogelijk, want het is van belang dat het onderzoek een compleet
beeld schetst en op een zorgvuldige wijze plaatsvindt. Ik hecht er
bijvoorbeeld aan dat de onderzoekers de gelegenheid hebben om van de
meest betrokken organisaties te vernemen hoe zij in de praktijk een
minnelijk moratorium zouden willen vormgeven. De haalbaarheid lijkt
immers nauw verbonden met de precieze manier van inbedding in de
bestaande regelgeving, en om die haalbaarheid goed te kunnen beoordelen is het onderzoek noodzakelijk.
Er is zeker een verband met de onderwerpen van het wetsvoorstel, maar
niet een zodanig onlosmakelijk verband dat het een niet kan bestaan
zonder het ander. De groeiende schuldenproblematiek vraagt bovendien
om optreden van de overheid daar waar mogelijk. Daarom wil ik de
voortgang van het wetsvoorstel niet afhankelijk maken van de uitkomst
van het onderzoek naar de mogelijkheid van een moratorium in de
schuldhulp. De uitkomst van dat onderzoek is nog ongewis en zou bij een
koppeling de voortgang van dit wetsvoorstel kunnen vertragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 291, nr. 6

30

Ik acht het niet opportuun om vooruitlopend op het onderzoek naar de
vraag of en zo ja hoe een moratorium in de schuldhulp gestalte zou
moeten krijgen nu in te gaan op de belangrijkste voor- en nadelen van het
opnemen van een moratorium in een convenant ten opzichte van in de
wet. Immers dit onderzoek is er nu juist op gericht om goed zicht te
krijgen op alle relevante aspecten van een moratorium.
De leden van de SP-fractie vragen of de regering het vanuit het oogpunt
van de schuldenaar wenselijk acht om een moratorium in te voeren, zodat
schuldenaren – maar ook kleine schuldeisers – de mogelijkheid hebben
om een periode op adem te komen?
Deze leden vragen ook of de regering erkent dat het invoeren van een
moratorium de problemen die ontstaan door schuldeisers die niet altijd of
volledig willen meewerken, of individuele schuldeisers die totstandkoming van een schuldregeling belemmeren, gedeeltelijk kan oplossen?
Bij de vraag naar het instellen en vormgeven van een breed wettelijk
moratorium zijn niet alleen de belangen van de schuldenaren betrokken,
maar ook de belangen van de schuldeisers. Zij zijn het immers van wie
een eenzijdig offer wordt geëist zodat de schuldenaar «een periode op
adem kan komen». Het onderzoek zal daarom ook aan het licht moeten
kunnen brengen wat die schuldeisers in ruil daarvoor terug zouden
kunnen krijgen. Daarbij verdient aantekening dat niet alleen de schuldeisers, maar juist ook veel schuldhulpverleners zeggen gebaat te zijn bij
een zekere pressie op de schuldenaar die de aflossingsbereidheid en de
medewerking aan de minnelijke schuldhulp vergroot.
Wat de schuldeisers met een in verhouding tot de totale schuldenlast
kleine vordering aangaat wordt opgemerkt dat ook een kleine oninbare
vordering problematisch kan worden voor die schuldeiser, zeker als hij
vaker met wanbetaling geconfronteerd wordt, of als hij zelf een particulier
of een kleine ondernemer is. In die zin moet ervoor gewaakt worden dat
uitstel van betaling ten gunste van de een niet leidt tot als het ware
verschoven betalingsproblemen bij de schuldeiser.
Erkend kan worden dat soms de totstandkoming van een betalingsregeling belemmerd wordt door een of twee schuldeisers, terwijl de overige
schuldeisers wel instemmen met een schikking. Een schuldeiser kan
natuurlijk goede gronden hebben om niet mee te werken aan een
betalingsregeling, bijvoorbeeld omdat onvoldoende aannemelijk gemaakt
is dat het schikkingsaanbod het maximaal haalbare is gezien de aflossingscapaciteit van de schuldenaar. Voorzover een schuldeiser op
onredelijke gronden zijn medewerking aan een minnelijke betalingsregeling weigert, biedt het dwangakkoord van artikel 287a Faillissementswet
sinds 1 januari 2008 een effectief rechtsmiddel. Dit blijkt uit de vijfde
monitor schuldsanering die in augustus 2009 door de Minister van Justitie
werd aangeboden aan uw Kamer (Kamerstukken II, 2008/09, 29 942 nr. E
bijlage).
De leden van de fractie van de SP vragen de regering wat de vorderingen
zijn aangaande het convenant tussen schuldeisers en de VNG om te
komen tot een breed moratorium.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen hoe de regering bij
vrijwillig afgesproken moratoria denkt te waarborgen dat alle relevante
schuldeisers zich aan een moratorium houden.
In juni 2009 heeft de toenmalige staatssecretaris het initiatief genomen
om na te gaan of er bij de belangrijkste (koepels van) schuldeisers en de
VNG draagvlak was om te overleggen over een convenant over o.a. een
door schuldeisers in acht te nemen tijdelijke afkoelingsperiode voor de
inning van vorderingen. De inzet van de toenmalige staatsecretaris daarbij
was om na te gaan of het mogelijk zou zijn om tot een convenant te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 291, nr. 6

31

komen tussen een zeer brede groep van schuldeisers, die het overgrote
deel van de schuldeisers vertegenwoordigen en de VNG. Doordat het
overgrote deel van de schuldeisers zo mogelijk aan het convenant mee
zou doen, zou ook gewaarborgd kunnen worden dat veruit de meeste
relevante schuldeiser zich aan de afgesproken afkoelingsperiode zouden
houden.
Onder invloed van de discussie tussen de toenmalige staatssecretaris en
parlement in verschillende algemeen overleggen over de wenselijkheid
om te komen tot een wettelijk moratorium is het overleg over een het
door deze leden bedoelde convenant tussen schuldeisers en VNG niet of
nauwelijks van de grond gekomen. Er wordt niet verwacht dat dit zal
veranderen zolang de discussie over een breed wettelijk moratorium niet
zal zijn afgerond.
3.6 Wettelijke gereedschapskist van de gemeentelijke
schuldhulpverlening
De leden van de PvdA-fractie vragen of het wetsvoorstel ook een
oplossing biedt voor de situatie waarbij de schuldenaar, die vanwege
problematische schulden in een gemeentelijk schuldhulptraject zit, een
akte van cessie heeft getekend en daarmee een vordering heeft overgedragen die in mindering wordt gebracht op het salaris van de schuldenaar. Tevens vragen de leden van de PvdA-fractie of niet het risico
bestaat dat de schuldenaar, tezamen met het deel van de aflossing van
zijn schulden, onder de belastingvrije voet terechtkomt?
Het wetsvoorstel bevat geen regels met betrekking tot een akte van cessie.
Een akte van cessie -die is getekend op het moment dat de schuldenaar al
in een gemeentelijk schuldhulptraject zit – is op grond van artikel 3:45 van
het Burgerlijk Wetboek vernietigbaar indien de schuldenaar bij het
verrichten van de rechtshandeling wist of behoorde te weten dat daarvan
benadeling van een of meer schuldeisers in hun verhaalsmogelijkheden
het gevolg zou zijn.
De beslagvrije voet, zoals geregeld in het Wetboek van Burgerlijke
Rechtsvordering, moet altijd worden gerespecteerd. Beneden het bedrag
van de beslagvrije voet mag een schuldeiser geen beslag leggen.
De leden van de fractie van de PvdA merken op dat de Belastingdienst
onlangs de ruimte heeft gekregen om beslag op de saldi van bankrekeningen te leggen waarbij ook kleine saldobedragen onder een beslag
kunnen vallen. Zij stellen de vraag of de regering er van op de hoogte is
dat deze extra mogelijkheid de financiële ruimte van een huishouden
dermate kanverkleinen dat hierdoor de kans wordt vergroot dat niet meer
aan reguliere lasten kan worden voldaan.
Vooropgesteld wil ik erop wijzen dat het inherent aan dwanginvorderingsmaatregelen is, dat deze ingrijpend zijn. Dat geldt voor alle invorderingsmaatregelen, ongeacht de soort. Dus ongeacht of sprake is van bijvoorbeeld een beslag roerende zaken, een loonvordering of het nieuwe
invorderingsinstrument van de overheidsvordering.
Zoals de leden van de fractie van de PvdA terecht constateren heeft de
Belastingdienst onlangs, te weten met ingang van 1 november 2009 de
mogelijkheid gekregen een overheidsvordering te doen. Met dit nieuwe
invorderingsinstrument heeft de wetgever beoogd een efficiënt invorderingsmiddel te scheppen dat zich er voor leent om massaal te worden
toegepast bij de invordering van relatief kleine belastingschulden die
verschuldigd zijn door natuurlijke personen.
Mensen aan de onderkant van het loongebouw zullen overigens in
beginsel geen last hebben van dit nieuwe invorderingsinstrument, gelet
op het feit dat er een sociaal vangnet blijft in de vorm van de kwijtschel-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 291, nr. 6

32

dingsregeling. Degenen die te maken krijgen met een overheidsvordering,
terwijl zij van een inkomen op of onder het bestaansminimum moeten
rondkomen, kunnen in beginsel alsnog kwijtschelding krijgen.
De overheidsvordering heeft overigens geen effect op mensen die in het
traject van de wettelijke schuldregeling zitten of op wie de minnelijke
schuldregeling van toepassing is. Zowel de minnelijke schuldregeling als
de Wsnp worden binnen het beleid van de Belastingdienst gefaciliteerd.
Voor mensen die in een dergelijk traject zitten, wordt de invordering, in
casu de overheidsvordering dan ook stopgezet.
In de opmerking van de leden van de fractie van de SP dat het invorderingsbeleid van de Belastingdienst (maar ook het Centraal Justitieel
Incasso Bureau (CJIB), Informatie Beheer Groep (IBG) etc.) de toeloop
naar schuldhulpverlening vergroten en daarmee ook de toename van
woningontruiming, energieafsluitingen en toeloop op de voedselbanken
herken ik me niet.
Wat betreft de Belastingdienst wordt het volgende opgemerkt.
Het spreekt voor zichzelf dat een belastingaanslag die is opgelegd in
beginsel moet worden betaald. Alvorens invorderingsmaatregelen te
treffen moet eerst de vervaldag van de belastingaanslag worden
afgewacht. Is op die vervaldag niet betaald, dan wordt in de meeste
gevallen een kosteloze betalingsherinnering verzonden. Is geen betalingsherinnering verzonden of als op die herinnering niet wordt betaald, dan
wordt overgegaan tot het verzenden van een aanmaning en, bij gebreke
van betaling op de aanmaning, tot het betekenen van een dwangbevel. In
alle stadia van het invorderingsproces, dat wil zeggen vanaf de
verzending van het aanslagbiljet, kunnen op grond van het ter zake
geldende invorderingsbeleid faciliteiten worden verleend. Zo is er de
mogelijkheid een betalingsregeling voor de schuld te treffen als een
belastingaanslag niet binnen de gestelde termijnen betaald kan worden.
In veel gevallen kan die regeling telefonisch tot stand worden gebracht.
Voor toeslagen wordt die betalingsregeling zelfs standaard aangeboden.
Voorts geldt dat bij het ontbreken van betalingscapaciteit en vermogen de
schuldenaar recht heeft op kwijtschelding. Door het bestaan van deze
faciliteiten wordt, naar mijn oordeel, een – vergroting van de – toeloop
naar de schuldhulpverlening voorkomen.
Bij de IBG – sinds dit jaar Dienst Uitvoering Onderwijs-IBG (DUO-IBG) –
gaat het om de inning van studieleningen. Studieleningen worden naar
draagkracht terugbetaald. Mochten er andere oorzaken zijn, waardoor
cliënten in een schuldhulpverleningstraject geraken, dan heeft DUO
daarnaast goede mogelijkheden om met door de NVVK erkende partners
mee te werken aan een oplossing. Vervolgens zijn er nog voorzieningen,
die waarborgen dat studerende kinderen van in faillissement of schuldhulpverlening verkerende ouders een aanvullende beurs krijgen om in
hun levensonderhoud te voorzien, zodat hun studie niet onder de positie
van hun ouders hoeft te leiden. Het voorgaande voorkomt dat het
invorderingsbeleid van DUO-IBG tot een extra toeloop naar de schuldhulpverlening leidt.
Ook voor het Centraal Justitieel Incasso Bureau (CJIB) geldt dat een
strafrechtelijke schuld moet worden voldaan. Het feit dat de schuldenaar
in een moeilijke betalingspositie verkeert, kan geen argument zijn om een
dergelijke schuld niet te betalen. Niettemin is het CJIB bereid gebleken om
mee te werken aan de totstandkoming van minnelijke schuldregelingen,
indien de schuldenaar zich heeft aangemeld voor gemeentelijke schuldhulpverlening. Aan deze samenwerking ligt sinds eind 2007 een
convenant ten grondslag, en in die zin kan dus niet gezegd worden dat het
invorderingsbeleid van het CJIB de toeloop naar de schuldhulpverlening
vergroot. Het convenant strekt ertoe te voorkomen dat het traject van
schuldhulpverlening en het traject van strafrechtelijke incasso elkaar
doorkruisen. Beide trajecten hebben hun eigen maatschappelijke waarde.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 291, nr. 6

33

De Minister van Justitie heeft het convenant mede-ondertekend. In het
convenant zijn allerlei procedureafspraken gemaakt tussen het CJIB en de
schuldhulpverlenende instellingen. Een daarvan is dat het CJIB de
voortgang van de incasso opschort voor de duur van een schuldregeling,
waarbij de vordering niet wordt verzwaard met rente en of invorderingskosten.
Naar aanleiding van de opmerking van de leden van de fractie van de SP
dat het praktijk is dat de Belastingdienst alle beschikbare middelen inzet
om het binnenhalen van vorderingen te versnellen, wordt het volgende
opgemerkt.
In het segment particulieren is geen sprake van versnelling van het
invorderingsproces.
De Belastingdienst is gebonden aan de wettelijke regels inzake de
termijnen waarop invorderingsmaatregelen kunnen worden ingezet. Die
regels worden ten aanzien van de schuldenaar in beginsel coulant
toegepast.
Uitdrukkelijk wordt opgemerkt dat al geruime tijd het beleid voorstaat dat
de Belastingdienst zoveel als mogelijk meewerkt aan minnelijke schuldregelingen.
De leden van de SP-fractie vragen of de regering mogelijkheden ziet om
incassobureaus en deurwaarders te verplichten om rekeningen per
aangetekende post te versturen, omdat de post niet altijd op de juiste plek
arriveert.
Wat het juiste adres is, is in de praktijk sterk afhankelijk van hetgeen de
klant heeft opgegeven. Soms verhuist men zonder een schuldeiser een
adreswijziging te sturen. Voor dit probleem biedt aangetekende
verzending van de aanmaning geen oplossing. Op het oude adres zal een
brief ook als aangetekend stuk niet kunnen worden bezorgd. Voor zover
onattentheid van de klant de oorzaak is, ligt het niet arriveren van een
aanmaning op de juiste plek in zijn risicosfeer. Aangetekend verzenden
van alle poststukken betekent een forse kostenverhoging die niet
gerechtvaardigd wordt door een veel hogere aankomstgarantie dan de
huidige methode.
Als een rekening niet wordt voldaan, dan zal een ondernemer de nalatige
klant doorgaans zelf aanmanen. Volgt ook daarop geen betaling en geeft
hij zijn vordering ter incasso uit handen, dan zal het incassobureau of de
gerechtsdeurwaarder de schuldenaar een aanmaning sturen. Dat gebeurt
in veruit de meeste gevallen niet per aangetekende post, hetgeen mogelijk
is tegen de achtergrond van de doelmatigheid van verzending per gewone
post. Er is een geldelijk belang om zoveel mogelijk op aanmaning te
incasseren, dat wil zeggen zonder dat het tot dagvaarding komt. Spoedige
incasso is immers lonende incasso. Zou het aantal aanmaningen dat niet
op de juiste plek arriveert zodanig zijn dat dit het incassoresultaat nadelig
beïnvloedt, dan zou de incassobranche haar werkwijze stellig aanpassen.
Ondernemers zullen extra kosten van aangetekende post willen afwentelen op de schuldenaar of gaan doorberekenen in de prijs die de
consument betaalt. Grofweg kan het jaarlijkse aantal aanmaningen van
incassobureaus en gerechtsdeurwaarders op 2,1 miljoen worden gesteld.
De standaardkosten van aangetekende verzending van een brief per TNT
Post, zonder handtekening voor ontvangst retour, bedragen momenteel
€ 7. Invoering van de bedoelde plicht zou derhalve een nieuwe kostenpost
van omstreeks € 13,7 miljoen veroorzaken die zoals gezegd op consumenten en schuldenaren zal worden afgewenteld. Dit is ongewenst, mede
gezien het medio 2010 bij de Kamer in te dienen wetsontwerp dat de
buitengerechtelijke incassokosten beoogt te matigen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 291, nr. 6

34

De leden van de ChristenUnie-fractie vragen aan de regering wanneer de
nadere uitwerking van de wettelijke gereedschapskist van de gemeentelijke schuldhulpverlening verwacht kan worden.
De in de memorie van toelichting geschetste gereedschapskist bestaat uit
instrumenten die al beschikbaar zijn en dus al kunnen worden ingezet.
Een nadere uitwerking is dus niet noodzakelijk.
De leden van de fractie van de ChristenUnie willen weten welke mogelijkheden gemeenten, naast het opleggen van een sanctie aan uitkeringsgerechtigden met een verplichting tot re-integratie, hebben om recidive
tegen te gaan.
Een belangrijk instrument dat gemeenten kunnen inzetten om recidive
tegen te gaan is verlenen van nazorg om zo te voorkomen dat schuldenaren opnieuw problematische schulden maken. Uiteraard is het hierbij
essentieel dat de schuldenaar zelf actief meewerkt. Wat het begrip nazorg
in een concreet geval zal moeten inhouden is uiteraard afhankelijk van de
concrete omstandigheden. Dit kan variëren van een training gericht op het
aanleren van financiële vaardigheden tot intensieve begeleiding
gedurende een langere periode.
Het begrip nazorg maakt onderdeel uit van het begrip schuldhulpverlening, zoals dat is omschreven in artikel 1 van het wetsvoorstel. Hiermee
is gegarandeerd dat nazorg, net als overigens preventie, een belangrijk
onderdeel is van de integrale schuldhulpverlening.
4. Implementatie van het wettelijk kader gemeentelijke integrale
schuldhulpverlening
De leden van de fractie van de PvdA vragen of de gemeenten geheel vrij
zijn in het opstellen van de doelstellingen die zij in het plan opnemen, of
dat zij geacht worden sommige rijksdoelstellingen te ondersteunen en/of
uit te voeren. In vervolg daarop vragen deze leden welke resultaten
minimaal van de gemeenten worden verwacht in de vierjaarlijkse plannen
voor integrale schuldhulpverlening? Hoe denkt de regering over de
mogelijkheid van sancties voor gemeenten die, ondanks de bepalingen in
dit wetsvoorstel, onvoldoende doen en bereiken op het terrein van
integrale schuldhulpverlening?
Een belangrijk uitgangspunt van kabinetsbeleid is het voorkomen en
wegnemen van drempels die de participatie van burgers in gevaar
brengen of zelfs belemmeren. Het kabinet vindt het uit sociaal oogpunt
niet aanvaardbaar en economisch niet verantwoord wanneer mensen
buiten de samenleving staan. Om deze redenen investeert het kabinet in
maatregelen om de participatie van burgers te vergroten. Arbeidsparticipatie staat daarbij voorop. Een problematische schuld is een belangrijke
belemmerende factor voor (volwaardige) participatie. Het kabinet heeft
zich een forse ambitie gesteld op de terreinen van armoedebestrijding en
schuldenproblematiek. Problematische schulden moeten zoveel mogelijk
voorkomen, dan wel opgelost worden. De maatschappelijke kosten van
schulden zijn immers hoog: armoede, sociale uitsluiting, huisuitzetting,
onverzekerbaarheid, afsluitingen van gas en licht.
Dit wetsvoorstel, gericht op verbetering van de effectiviteit van de
gemeentelijke schuldhulpverlening, is een belangrijke stap in het
realiseren van de ambitie van het kabinet op het terrein van de verlichting
van de schuldenproblematiek en daarmee ook een belangrijke stap in het
realiseren van de ambitie op het terrein van (volwaardige) participatie.
De gemeenten zijn vrij om, binnen de kaders die dit wetsvoorstel biedt,
hun doelstellingen betreffende integrale schuldhulpverlening te kiezen. Dit
geldt ook voor de andere aspecten die aan de orde moeten komen in het
plan van de gemeente dat richting geeft aan de integrale schuldhulpverlening aan de inwoners. De autonomie van gemeenten binnen de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 291, nr. 6

35

wettelijke kaders past in de verhouding tussen rijk en gemeenten, zoals
het kabinet die voor ogen heeft. Deze wettelijke kaders zijn op hoofdlijnen
echter wel richtinggevend voor gemeenten. Zo is de gemeente onder
meer gehouden schuldhulpverlening aan de inwoners te bieden, moet dit
integrale schuldhulpverlening zijn, moet de gemeenteraad een plan
vaststellen dat richting geeft aan de integrale schuldhulpverlening, moet
in dat plan op een aantal voor de integrale schuldhulpverlening essentiële
zaken worden ingegaan, moet er sprake zijn van nazorg, moet de
schuldhulpverlening breed toegankelijk zijn, gelden er maximale
wachttijden en is de gemeente gehouden een inzicht te geven in de te
verwachten doorlooptijd.
Het systeem van dit wetsvoorstel is dat de kaders vooral betrekking
hebben op het wat en een aantal minimale eisen stelt en dat de
gemeenten in hoge mate vrij zijn bij de nadere uitwerking van de
wettelijke kaders.
De vraag of de afzonderlijke gemeente voldoende doet en bereikt op het
terrein van de integrale schuldhulpverlening moet beantwoord worden
door de gemeenteraad. Het kabinet treedt daar niet in. Het kabinet acht
sancties vanuit het rijk naar gemeenten, die onvoldoende zouden doen en
bereiken op het terrein van de integrale schuldhulpverlening, niet
wenselijk. Het is aan de gemeenteraad om te beoordelen of het wenselijk
is sancties aan het college van B en W op te leggen ingeval de uitvoering
van het beleid als niet adequaat wordt beoordeeld.
De leden van de PvdA-fractie willen van de regering weten of zij met deze
leden van mening is dat de doelstelling van deze nieuwe wet is:
voorkomen dat mensen in de schulden terechtkomen, zorgen dat mensen
met problematische schulden beter de weg naar de gemeentelijke
schuldhulpverlening weten te vinden, snelle en adequate schuldhulp en
het bieden van perspectief aan deze mensen die zich zo in de financiële
nesten hebben gewerkt.
Ik kan me op hoofdlijnen vinden in de door de leden van de PvdA-fractie
verwoorde doelstelling van dit wetsvoorstel. Ik wil de beschrijving echter
aanvullen op 3 punten namelijk, de schuldenaar moet actief meewerken
aan het voorkomen en of oplossen van de problemen, het moet gaan om
integrale schuldhulpverlening en er moet – indien noodzakelijk – sprake
zijn van nazorg.
De leden van de PvdA-fractie vragen naar de wijze waarop de regering
gemeenten die dat nodig hebben gaat ondersteunen bij de implementatie
van het wetsvoorstel.
Het kabinet heeft in het plan «Extra maatregelen schuldhulpverlening in
verband met de economische crisis» voor € 130 miljoen aan middelen
vrijgemaakt. € 10 miljoen hiervan is gereserveerd voor maatregel 2, de
verbetering van de effectiviteit van schuldhulpverlening. Deze maatregel
is erop gericht om vooruitlopend op de inwerkingtreding van het
wetsvoorstel de gemeenten te ondersteunen bij het implementeren van
onderdelen van het wetsvoorstel.
Over de wijze waarop deze ondersteuning concreet vorm en inhoud krijgt
zal nader overleg plaatsvinden met de VNG en Divosa. Onderwerpen die
bij het implementatietraject bijzondere aandacht krijgen betreffen onder
meer het vormgeven van integraal beleid, aanpassing van werkprocessen
en bijzondere doelgroepen als jongeren en zelfstandigen.
De ondersteuning zal onder meer plaatsvinden door een externe partij die
daarbij actief gebruik zal maken van gemeenten die al geheel of gedeeltelijk werken volgens de kaders van het wetsvoorstel. Nagegaan wordt
hoe deze gemeenten hiervoor financieel gecompenseerd kunnen worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 291, nr. 6

36

In het kader van het ontwikkelen van gemeentelijk beleid rond preventie
wordt in samenwerking met Centiq, Wijzer in geldzaken en diverse
organisaties gewerkt aan een toolkit voor gemeenten. De VNG zal een
actieve rol gaan spelen bij de ondersteuning van gemeenteraadsleden en
wethouders.
De leden van de VVD-fractie hebben gevraagd hoe geborgd gaat worden
dat gemeenten de middelen die voor de implementatie van het
wetsvoorstel zijn gereserveerd ook voor dit doel zullen aanwenden.
Voor de verbetering van de effectiviteit van de schuldhulpverlening heeft
het kabinet bij de extra middelen in verband met de crisis € 10 miljoen
vrijgemaakt. Deze maatregel is erop gericht om vooruitlopend op de
inwerkingtreding van het wetsvoorstel de gemeenten te ondersteunen bij
het implementeren van onderdelen van het wetsvoorstel. Deze ondersteuning zal onder meer plaatsvinden door een externe partij. Deze zal de
ondersteuningsbehoefte bij gemeenten in kaart gaan brengen. Bij het
ondersteunen van die gemeenten is het voornemen om gemeenten die al
geheel of gedeeltelijk werken volgens de kaders van het wetsvoorstel hier
een actieve rol in te geven. Er zal actief op gestuurd worden dat de
middelen voor het bestemde doel worden ingezet.
De leden van SP-fractie vragen wat de (voorlopige) resultaten zijn van de
extra ingezette gelden voor schuldhulpverlening die gemeenten hebben
ontvangen in het kader van het kabinetsakkoord en het crisisakkoord?
Het kabinet heeft in het plan «extra maatregelen schuldhulpverlening in
verband met de economische crisis» voor € 130 miljoen aan middelen
vrijgemaakt. Deze middelen komen beschikbaar in 2009, 2010 en 2011. De
middelen voor het UWV ten behoeve van de informatievoorziening op de
Werkpleinen zijn voor een deel in het najaar van 2009 aan het UWV ter
beschikking gesteld. De eerste tranche van de middelen voor gemeenten
voor de opvang van de extra toeloop zijn in oktober 2009 aan de
gemeenten overgemaakt. Zowel UWV als gemeenten zijn actief bezig om
het aanvullend beleid vorm te geven. De middelen voor de verbetering
van de effectiviteit in aanloop naar de invoering van het wetsvoorstel
staan voor 2010 en 2011 op de begroting. De precieze invulling hiervan is
in voorbereiding, maar zal voor het grootste deel na de zomer zijn beslag
krijgen. Dit overziend is het momenteel te vroeg om inzicht te bieden in de
eerste resultaten.
Het kabinet zal, zoals is aangekondigd in de brief van 19 juni 2009
(Kamerstukken II 2008/09, 24 515, nr. 153), de inzet van de extra middelen
wel nauwgezet monitoren. Op twee momenten, te weten november 2010
en november 2011 zullen de resultaten van deze monitoring naar de
Kamer worden gestuurd.
De leden van de SP-fractie vragen of de regering voornemens is om een
modelverordening gemeentelijke schuldhulpverlening voor gemeenten op
te stellen.
Ik ben niet van plan om een modelverordening gemeentelijke schuldhulpverlening op te stellen. Het wetsvoorstel vraagt ook niet van de
gemeenten om een verordening op te stellen. Zoals elders al aangegeven
zal de implementatie van het wetsvoorstel wel actief ondersteund worden.
5. Informatievoorziening en toezicht
De leden van de SP-fractie vragen hoe de regering garandeert dat de
kwaliteit gewaarborgd is door een jaarlijkse controle door gemeenteraadsleden. Hoe ziet de regering deze controle voor zich?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 291, nr. 6

37

Verwacht wordt dat het college van B en W ten minste jaarlijks in het
jaarverslag aan de gemeenteraad verantwoording zal afleggen over de
uitvoering van het door de raad vastgestelde plan met betrekking tot
integrale schuldhulpverlening. Dit zal naar verwachting tot gevolg hebben
dat het beleid van de gemeente met betrekking tot integrale schuldhulpverlening en de uitvoering daarvan inhoudelijk in de gemeenteraad aan
de orde komt. Eventuele problemen, vragen en wensen komen op deze
manier in de gemeenteraad aan de orde. Dit zal naar verwachting
bijdragen aan de kwaliteit van de gemeentelijke schuldhulpverlening.
De leden van de SP-fractie vragen hoe het totale toezicht op de schuldhulpverleningssector eruit ziet, wie er verantwoordelijk is voor het toezicht
en wat de precieze criteria zijn.
Er is in wetsvoorstel geen toezicht door of namens Onze minister
geregeld. Toezicht op rechtmatigheid zal door de gemeenteraad uitgeoefend worden. In het wetsvoorstel is wel een evaluatiebepaling
opgenomen.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen aan de regering of de Tweede
Kamer bij wezenlijke problemen in de uitvoering ook tussentijds wordt
geïnformeerd, in plaats van enkel in het kader van de na vier jaar
plaatsvindende evaluatie.
Zoals hiervoor al vermeld is ben ik verantwoordelijk voor het goed
functioneren van het systeem van schuldhulpverlening. Indien er met dit
systeem wezenlijke problemen zijn zal de Tweede Kamer vanzelfsprekend
geïnformeerd worden. Los van eventuele wezenlijke problemen zal ter
gelegenheid van het jaarverslag het parlement op hoofdlijnen geïnformeerd worden over het functioneren van de gemeentelijke schuldhulpverlening.
6. Financiële gevolgen voor de gemeenten
Door verschillende fracties zijn vragen gesteld op financieel terrein. Een
terugkerend punt bij de verschillende vragen is de vraag of gemeenten
over voldoende middelen beschikken om gevolg te kunnen geven aan de
vereisten van het wetsvoorstel. De vragen zullen in samenhang beantwoord worden. Daarbij is het van belang om vooraf uiteen te zetten
hoeveel extra middelen er voor schuldhulpverlening beschikbaar zijn
gekomen tijdens de huidige kabinetsperiode en in welke (bestuurlijke)
context het wetsvoorstel is opgesteld. Daarmee wordt duidelijk gemaakt
dat de gemeenten de afgelopen periode behoorlijk wat extra armslag
hebben gekregen (zowel via structurele middelen als tijdelijke extra
middelen) om inhoud te kunnen geven aan implementatie en uitvoering
van het onderhavige wetsvoorstel.
In het bestuursakkoord tussen rijk en gemeenten «Samen aan de slag»
onderdeel participatie zijn afspraken gemaakt om een extra impuls te
geven aan het bestrijden van armoede en het terugdringen van het aantal
huishoudens met problematische schulden. In vervolg op het bestuursakkoord is het onderzoek «Schulden? De gemeente helpt!» uitgevoerd en
aan de Tweede Kamer gestuurd. In dit onderzoek is in kaart gebracht op
welke wijze de effectiviteit en de kwaliteit van de gemeentelijke schuldhulpverlening kan worden versterkt.
Dit wetsvoorstel en de daarin opgenomen eisen aan het adres van
gemeenten dienen niet te worden beschouwd als een verdergaande
ambitie dan reeds verwoord in het bestuursakkoord. Het maakt de
afspraak en de daarin verwoorde ambitie mogelijk wel minder vrijblijvend,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 291, nr. 6

38

maar dit gaat vooral op voor gemeenten die tot op heden geen of
onvoldoende uitwerking aan de afspraak in het bestuursakkoord hebben
gegeven en/of de middelen (nog) niet voor het bestemde doel hebben
ingezet. Daarnaast is door het kabinet tijdens deze kabinetsperiode in
totaal € 480 miljoen extra beschikbaar gesteld voor schuldhulpverlening
en armoedebestrijding. Hiervan is vanaf 2011 € 80 miljoen structureel
toegevoegd aan het Gemeentefonds.
In het bedrag van € 480 miljoen zijn ook de tijdelijke extra middelen voor
schuldhulpverlening opgenomen (in totaal € 130 miljoen). De gemeenten
ontvangen cumulatief een extra bedrag van € 110 miljoen voor de jaren
2009, 2010 en 2011. Met dit extra geld kunnen de gemeenten aan de
oplopende vraag naar schuldhulpverlening in verband met de crisis
voldoen, maar ook kunnen zij er al mee investeren om aan de vereisten
van het wetsvoorstel te voldoen. Daarnaast is uit de extra middelen
schuldhulpverlening € 10 miljoen beschikbaar ter ondersteuning van
gemeenten bij de implementatie van het wetsvoorstel gemeentelijke
schuldhulpverlening. Dit komt dus bovenop de € 110 miljoen voor
gemeenten en faciliteert hen verder bij de invoering van de wet.
Overigens ontvangen ook UWV en landelijk opererende organisaties van
vrijwilligers extra middelen (ieder € 5 miljoen). Tot slot kan gemeld
worden dat op verzoek van de VNG de helft van de bedragen voor 2010 en
2011 via voorschotten versneld aan de gemeenten beschikbaar zal worden
gesteld. Hierdoor hoeven de gemeenten de extra middelen voor schuldhulpverlening niet zelf voor te financieren.
Onderstaande tabel presenteert de extra middelen voor schuldhulpverlening en armoedebestrijding in de periode 2007–2011.
2007

2008

2009

2010

2011

2007–2011

structureel

Schuldhulpverlening
Armoede en
schulden
Armoede kinderen
Amendement
Tang/Spekman
Extra middelen crisis

31

19
5

15
10

60

80

65
155

80

40
50

40

Totaal

31

114

80
50

30

52.5

47.5

130

95

112.5

127.5

480

De financiële gevolgen van de wet voor gemeenten zijn onderzocht door
onderzoeksbureau Cebeon. Op grond van dit onderzoek is geconstateerd
dat de maximale structurele netto kosten, die dit wetsvoorstel met zich
meebrengt, beperkt zijn (maximaal € 12 miljoen). Hier komt bij dat er
verschillende niet-kwantificeerbare baten (inverdieneffecten) zijn. Deze
inverdieneffecten doen zich zowel voor binnen als buiten het gemeentelijk
domein. Bij de bepaling van de financiële gevolgen voor gemeenten zijn
met name de inverdieneffecten op het volume door preventie/
vroegsignalering, nazorg en beperking van recidive en effecten op
aanverwante (gemeentelijke) taakgebieden (bijzondere bijstand,
re-integratie, afsluitingen nutsvoorzieningen, huisuitzettingen, verslaafdenzorg) van belang. Deze inverdieneffecten bij gemeenten zorgen ervoor
dat in het gunstigste geval er zelfs sprake kan zijn van netto opbrengsten.
Hierdoor en mede in het licht van de substantiële middelen van € 80
miljoen die het kabinet eerder (structureel) ter beschikking heeft gesteld
voor armoedebestrijding en schuldhulpverlening vergt het wetsvoorstel
volgens de regering voor gemeenten per saldo geen extra structurele
middelen. Deze bevinding wordt bevestigd door een eerdere studie van
de Volkskredietbank voor Noord-Oost Groningen uit 2007. Deze studie
concludeert dat het financiële maatschappelijke rendement van schuldhulpverlening ruimschoots de kosten hiervan overstijgt (hierbij moet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 291, nr. 6

39

worden aangetekend dat de bevindingen in deze studie met onzekerheid
zijn omgeven).
Cebeon constateert in het onderzoek voorts ook dat uit het periodiek
onderhoud van het gemeentefonds blijkt dat de feitelijke netto uitgaven
van gemeenten op het taakgebied Werk en inkomen de laatste jaren
steeds rond het ijkpunt van het gemeentefonds liggen. De verwachting is
dat – gegeven de geringe financiële effecten – dit in de toekomst niet zal
veranderen. Ten tweede kunnen gemeenten gebruik maken van andere
uitkeringen, met name het participatiebudget (waar de meeste gemeenten
thans nog gecumuleerde overschotten op hebben).
Hierna wordt in samenhang ingegaan op de specifieke vragen van de
verschillende fracties.
De leden van de CDA-fractie zouden graag een toelichting krijgen waarom
de regering denkt dat de inverdieneffecten bij gemeenten neerkomen en
niet bij derden, zoals bijvoorbeeld woningbouwcorporaties en nutsbedrijven.
De leden van de PvdA-fractie vragen de regering te beargumenteren dat
de extra middelen die het Rijk in de jaren 2009 tot en met 2011
beschikbaar heeft gesteld voldoende zijn, om de doelstellingen van dit
wetsvoorstel te bereiken.
De leden van de SP-fractie vragen of de regering een berekening kan
geven waarop zij baseert dat de invoering van het onderliggende
wetsvoorstel kan worden gefinancierd uit de algemene middelen
(gemeentefonds) en het participatiebudget. Ook vragen zij zich af of de
regering dit realistisch acht nu gemeenten meer werk en activiteiten
moeten ontplooien voor de gemeentelijke schuldhulpverlening dan in de
huidige situatie. Ook de leden van de fractie van de ChristenUnie vragen
op welke wijze de regering verwacht dat gemeenten in de extra kosten
kunnen voorzien.
De leden van de VVD-fractie informeren naar de hoogte van de bruto
kosten van het wetsvoorstel en naar het bedrag dat gemeenten nu per
saldo uit het Gemeentefonds voor schuldhulpverlening ontvangen. Ook
vragen de fractieleden van de VVD en ChristenUnie of de VNG zich kan
vinden in de onderbouwing van de financiële gevolgen van het
wetsvoorstel.
In antwoord op de vraag van de CDA-fractie bevestigt de regering dat het
wetsvoorstel niet alleen zal leiden tot inverdieneffecten bij gemeenten,
maar ook bij derden zoals nutsbedrijven en woningbouwcorporaties.
In antwoord op de vraag van de PvdA verwijzen we naar voorgaande
uiteenzetting van de regering over de financiële aspecten van het
wetsvoorstel. Niet alleen kunnen de gemeenten met de extra middelen
een goede start maken met de implementatie van het wetsvoorstel, maar
ook is aangegeven waarom er structureel netto geen extra middelen voor
gemeenten nodig zijn.
In antwoord op de vragen van de leden van de fracties van SP,
ChristenUnie en VVD over de mogelijke (bruto) extra kosten van het
wetsvoorstel wordt opnieuw verwezen naar voorgaande algemene
uiteenzetting over de financiële aspecten rond het wetsvoorstel. Omdat er
door inverdieneffecten geen sprake is van per saldo netto structurele
meerkosten is het realistisch om gemeenten het wetsvoorstel met de
bestaande middelen te laten uitvoeren. Daarbij wordt er op gewezen dat
er ook extra structurele middelen zijn vrijgemaakt (€ 80 miljoen) voor
gemeenten voor armoedebestrijding en schuldhulpverlening. Los van
deze structurele middelen zijn er in de periode 2007–2011 nog eens € 480
miljoen aan extra middelen ter beschikking gesteld aan de gemeenten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 291, nr. 6

40

Op de vraag van de leden van de fracties van SP, ChristenUnie en VVD of
de VNG zich kan vinden in de onderbouwing van de financiële gevolgen
geldt dat deze onderbouwing op basis van het onderzoek van Cebeon is
vastgesteld. Uit de brief van de VNG van 26 februari 2010 blijkt dat de
VNG van mening is dat nog meer structurele middelen aan het Gemeentefonds toegevoegd zouden moeten worden. In het bestuurlijk overleg
Financiële verhoudingen van 7 april 2010 is geconstateerd dat het
financiële beeld toereikend is met de aantekening dat de bovengenoemde
€ 80 mln onderdeel is van de algemene middelen. Afgesproken is dat de
inverdieneffecten voor gemeenten nog nader worden onderbouwd.
7. Inwerkingtreding
De leden van de CDA-fractie vragen of de regering een toelichting kan
geven voor de keuze om de wet niet in alle gemeenten tegelijk in werking
te laten treden? De leden van de VVD-fractie vragen wat de beoogde
datum van inwerkingtreding van het wetsvoorstel is.
De regering beoogt het wetsvoorstel zo snel mogelijk in werking te laten
treden. Vanwege het plan dat gemeenten moeten vaststellen, zal het
wetsvoorstel drie maanden na publicatie in het Staatsblad in werking
treden. Dit zal voor alle gemeenten gelden.
8. Artikelsgewijs
Artikel 2
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen op grond van welke redenen
de regering alleen in de memorie van toelichting de verplichting tot het
geven van nazorg heeft genoemd en niet in het wetsvoorstel. Ook willen
deze leden van de regering graag weten waarom het voorliggende
wetsvoorstel geen nadere bepalingen bevat over waaraan de te geven
voor- en nazorg moet voldoen, zodat hierbij tevens sprake is van een
minimumniveau voor alle gemeenten.
Nazorg maakt op grond van de definitie van schuldhulpverlening in artikel
1 van het wetsvoorstel onderdeel uit van schuldhulpverlening. Voor de
beantwoording van de vraag waarom dit wetsvoorstel geen nadere
bepalingen bevat over voorzorg (preventie) en nazorg wordt verwezen
naar de antwoorden over de systematiek van dit wetsvoorstel. Dit
wetsvoorstel stelt de kaders en de gemeenten vullen deze afhankelijk van
de lokale situatie nader in.
De leden van de fractie van de Christen-Unie vragen hoe de regering bij
de uitvoering van het wetsvoorstel rekening kan houden met de rol die
vrijwilligers(organisaties) kunnen spelen bij voor- en nazorg.
Op diverse plaatsen in het land spelen vrijwilligers een rol in het schuldhulpverleningsproces. Het gaat daarbij om het op orde brengen van de
financiële administratie, het begeleiden tijdens trajecten (buddy’s),
budgetcoaching en hulp bij de aanvraag van voorzieningen en het
invullen van formulieren.
Ik ben van mening dat het werk van vrijwilligers een goede bijdrage kan
leveren aan effectieve schuldhulpverlening. Er zijn echter ook risico’s aan
verbonden. Deze hebben te maken met de samenwerking met de
professionele hulpverlening en de toerusting van de vrijwilligers.
Op 13 oktober 2009 heeft de Tweede Kamer een motie van het lid
Ortega-Martijn aangenomen (Kamerstukken II 2009/10, 24 515, nr. 166),
waarmee de regering wordt gevraagd extra middelen ter beschikking te
stellen aan landelijke vrijwilligersorganisaties, die in samenwerking met
gemeenten en/of professionele schuldhulporganisaties projecten starten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 291, nr. 6

41

die het ondersteunende «werk» van vrijwilligers bij schuldhulpverlening
bevorderen en daarmee de effectiviteit van schuldhulpverlening verbeteren. Op 8 oktober 2009 heeft de toenmalige staatssecretaris toegezegd
daarvoor in totaal € 5 miljoen beschikbaar te stellen. Deze middelen
komen in 2010 en 2011 beschikbaar.
14 landelijke organisaties zijn inmiddels gevraagd een subsidie-aanvraag
in te dienen. De projecten van deze organisaties zullen naar verwachting
voor de zomer van 2010 starten. De opbrengsten van deze projecten
zullen worden geanalyseerd, gebundeld en onder gemeenten en
maatschappelijke organisaties worden verspreid.
Los van de uitvoering van de motie Ortega-Martijn zullen gemeenten in
het kader van de implementatie van het wetsvoorstel gewezen worden op
de mogelijkheden die er zijn om vrijwilligers bij de schuldhulpverlening in
te zetten.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen welke waarde de
regering hecht aan de in de memorie van toelichting aangedragen
aanvullende richtlijnen ten opzichte van de in het wetsvoorstel
opgenomen bepalingen. In vervolg daarop vragen deze leden of
gemeenten die de schuldhulpverlening op aan andere manier invullen en
minder presteren zullen worden aangesproken door de regering.
De in het wetsvoorstel opgenomen bepalingen zullen na de inwerkingtreding van dit wetsvoorstel voor de gemeenten gelden. De regering heeft
de in de wet opgenomen bepalingen nader toegelicht in de memorie van
toelichting en ook in deze nota naar aanleiding van het verslag. In deze
nadere toelichting heeft de regering de voorgestelde wettelijke bepalingen
nader verhelderd en ingekleurd. De regering heeft daarbij in een aantal
gevallen een uitvoeringspraktijk geschetst die de regering wenselijk acht.
Dit alles maakt onderdeel uit van de wetsgeschiedenis die voor de nadere
invulling van de wet door de gemeenten relevant is. Het is echter ook
duidelijk dat de gemeenten na inwerkingtreding gebonden zullen zijn aan
de wet. Voor hetgeen in de memorie van toelichting en deze nota naar
aanleiding van het verslag is opgenomen geldt dat dit geen kracht van
wet heeft.
De verantwoordelijkheid voor uitvoering van dit wetsvoorstel ligt bij de
gemeenten. Zij zullen dit wetsvoorstel op lokaal niveau vorm en inhoud
moeten geven. Het college van B en W wordt verantwoordelijk voor de
uitvoering van het gemeentelijk plan dat richting geeft aan de integrale
schuldhulpverlening aan de inwoners van de gemeente. Het college van B
en W zal door de gemeenteraad worden aangesproken indien deze van
oordeel is dat het plan niet adequaat wordt uitgevoerd. De regering heeft
hierin op het niveau van een individuele gemeente geen rol. Ik ben
uiteraard wel verantwoordelijk voor het functioneren van het stelsel van
schuldhulpverlening als geheel. Verwezen wordt naar hetgeen daarover
eerder in deze nota naar aanleiding van het verslag is opgenomen.
Artikel 4
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen om welke redenen er in het
wetsvoorstel geen recht is opgenomen voor de verzoeker om zich aan te
melden bij een andere gecertificeerde schuldhulpverlener als de
gemeente niet aan de gestelde termijnen voldoet.
De regering heeft er niet voor gekozen om in het wetsvoorstel een recht
voor een verzoeker op te nemen om zich bij een andere schuldhulpverlener te melden als de gemeente niet aan de geldende wachttijd voldoet,
omdat dit ertoe zou leiden dat niet mogelijk is of ten minste veel lastiger
wordt om de integraliteit van de schuldhulpverlening in te vullen. Bij
integrale schuldhulpverlening gaat het immers om de samenwerking

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 291, nr. 6

42

tussen een aantal lokale organisaties op basis van afspraken die deze
organisaties onderling hebben gemaakt. Het zal lastig zijn een andere
gecertificeerde schuldhulpverlener in de bestaande samenwerkingsrelaties in te passen. Het zal bij de inschakeling van een andere schuldhulpverlener, waarmee op incidentele basis wordt samengewerkt, ook lastiger
zijn om afspraken te maken over de regie op de schuldhulpverlening.
Verder zullen de kosten voor gemeenten, die er niet in slagen de geldende
maximale wachttijd in acht te nemen, onbeheersbaar kunnen worden. Tot
slot compliceert de invoering van het genoemde recht de uitvoering van
dit wetsvoorstel door de gemeenten.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen waarom het hebben van
voldoende eten en drinken als eerste levensbehoefte niet als een
bedreigende situatie wordt aangemerkt. In vervolg daarop vragen deze
leden de regering ook een toelichting waarom bij een bedreigende situatie
voor een termijn van drie dagen is gekozen en niet voor snellere eerste
hulp in een crisissituatie voorzien wordt.
Bij de omschrijving in dit wetsvoorstel wat verstaan moet worden onder
een bedreigende situatie is aangesloten bij hetgeen daarover in de Wsnp
is opgenomen. Verondersteld wordt dat de leden van de fractie van de
ChristenUnie bedoelen te vragen waarom het niet hebben van voldoende
eten en drinken als eerste levensbehoefte niet als een bedreigende
situatie wordt aangemerkt.
Het is naar mijn oordeel niet nodig om het niet hebben van voldoende
eten en drinken als eerste levensbehoefte als een bedreigende situatie aan
te merken, omdat gemeenten op basis van de WWB in dit soort crisissituaties al kunnen optreden (broodnood) en dit doorgaans ook doen.
De regering heeft voor een maximale wachttijd van 3 werkdagen gekozen
waarbinnen een eerste gesprek moet plaatsvinden ingeval van een
bedreigende situatie. Dit laat onverlet dat de concrete omstandigheden
van een geval, bijvoorbeeld omdat de bedreiging zeer acuut is, er toe
kunnen leiden dat een gemeente een kortere wachttijd in acht neemt.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de regering wat verstaan
moet worden onder het resultaat van de schuldhulpverlening en welke
consequenties voortvloeien uit het niet behalen van het resultaat.
Integrale schuldhulpverlening start met het vaststellen van de hulpvraag
van de verzoeker. Deze hulpvraag kan variëren van eenvoudig (er blijkt te
kunnen worden volstaan met een budgetadvies) tot zeer gecompliceerd
(een omvangrijk schuldenprobleem in combinatie met bijvoorbeeld een
verslaving). Het zal duidelijk zijn dat in de gegeven voorbeelden het te
behalen duurzame resultaat en de termijn waarbinnen dit bereikt kan
worden zeer kan verschillen en bovendien afhankelijk is van onder andere
de medewerking van de schuldenaar.
Zonder uitputtend te zijn zal het beoogde resultaat van de schuldhulpverlening kunnen variëren van de oplossing van het schuldenprobleem met
een structureel schuldenvrije toekomst, via het hanteerbaar maken van de
schulden, tot het beperken van de maatschappelijke overlast, gecombineerd met het zeker stellen dat voor de schuldenaar aan basisbehoeften is
voldaan. Het is bij de gevallen waarin het niet of niet binnen afzienbare
termijn mogelijk is om het schuldenprobleem op te lossen wel van belang
te proberen daarbij zo dicht mogelijk in de buurt te komen. Dit is van
belang voor de motivatie van de schuldenaar en voor het zoveel mogelijk
behouden van de medewerking van schuldeisers.
Op basis van het voorgaande is duidelijk dat het resultaat van de
schuldhulpverlening van geval tot geval zal kunnen verschillen. Het is
maatwerk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 291, nr. 6

43

Duidelijk is ook dat het al dan niet behalen van het resultaat afhankelijk is
van tal van omstandigheden die niet volledig te beïnvloeden zijn door de
gemeente en of de schuldenaar. Afhankelijk van de omstandigheden van
het concrete geval zullen de consequenties van het niet behalen van het
resultaat kunnen verschillen. Dit kan variëren van het noodzakelijkerwijs
nemen van meer tijd voor het te behalen resultaat, het bijstellen van de
ambitie, omdat de oorspronkelijke ambitie niet haalbaar blijkt, het doen
van een beroep op de Wsnp, beëindiging van de schuldhulpverlening,
omdat de schuldenaar niet meewerkt enz.
Tot slot vragen de leden van de fractie van de ChristenUnie welke
uitgangspunten en criteria de regering zal toepassen bij de evaluatie die
vier jaar na inwerkingtreding van het wetsvoorstel zal plaatsvinden.
Bij de evaluatie van deze wet zullen de doeltreffendheid en de effecten in
de praktijk aan de orde komen.
De doeltreffendheid van deze wet zal voor een belangrijk deel afgemeten
kunnen worden aan de mate waarin de effectiviteit van de gemeentelijke
schuldhulpverlening als gevolg van deze wet is verbeterd.
Belangrijke criteria daarvoor zijn het aantal huishoudens met problematische schulden, de mate waarin de integraliteit van de schuldhulpverlening wordt gerealiseerd en de mate waarin dit in structurele zin
bijdraagt aan de oplossing van de schuldenproblemen van cliënten, de
mate waarin gemeenten de brede toegankelijkheid realiseren, de kwaliteit
van de schuldhulpverlening, de effectiviteit van op preventie gerichte
activiteiten, de mate waarin gemeenten maatwerk aan cliënten leveren, de
lengte van de wachttijden die gemeenten realiseren en de mate waarin
gemeenten inzicht bieden in de doorlooptijden en de lengte van de
doorlooptijden.
Bij het in beeld brengen van de effecten van deze wet zal onder andere
aandacht besteed
moeten worden aan de wijze van uitvoering door gemeenten en de
gevolgen voor schuldenaren en schuldeisers.
De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
J. P. H. Donner

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 291, nr. 6

44