Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

4
Justitie in Statistiek

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013
Ontwikkelingen en samenhangen

Eindredactie:
N.E. de Heer-de Lange (CBS)
S.N. Kalidien (WODC)

Justitie in statistiek
Deze publicatie maakt deel uit van de reeks Justitie in statistiek die een gezamenlijke uitgave is van het WODC, het CBS en de Raad voor de rechtspraak.

Exemplaren van dit rapport kunnen worden besteld op www.budh.nl.
De integrale tekst en tabellen van de publicaties in deze reeks zijn gratis te downloaden op www.wodc.nl en cbs.nl.

© 2014

CBS, WODC, Raad voor de rechtspraak

Behoudens de in of krachtens de Auteurswet gestelde uitzonderingen mag niets uit
deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch,
mechanisch, door foto­kopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.
Voor zover het maken van reprografische verveelvoudigingen uit deze uitgave is
toegestaan op grond van artikel 16h Auteurswet dient men de daarvoor wettelijk
verschuldigde ­vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 3051,
2130 KB Hoofddorp, www.reprorecht.nl). Voor het overnemen van (een) gedeelte(n) uit
deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (art. 16 Auteurswet) kan men zich wenden tot de Stichting PRO (Stichting Publicatie- en Reproductierechten Organisatie, Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp, www.cedar.nl/pro).
No part of this book may be reproduced in any form, by print, photoprint, microfilm
or any other means without written permission from the publisher.
ISBN 978-94-6236-511-7
EISBN 978-94-6274-204-8
NUR 824

Voorwoord
De voorliggende publicatie, waarvan dit de twaalfde editie is, brengt
ontwikkelingen in en samenhangen tussen criminaliteit en rechtshand­
having in kaart. De publicatie verschaft informatie over langere tijd en
richt zich met name op de periode 2007-2013.
De criminaliteit nam tussen 2007 en 2013 af, volgens de slachtoffer­
enquêtes met een kwart en volgens de politieregistraties met bijna
een vijfde. Vooral vernielingen en geweld komen minder vaak voor.
Van computercriminaliteit, ook wel cybercrime genoemd, werd één op
de acht Nederlanders van 15 jaar en ouder in 2013 slachtoffer, iets meer
dan in 2012. Het aantal verdachten is sinds 2007 met ongeveer een derde
gedaald. Nederland doet mee met de dalende trend in de geregistreerde
criminaliteit in Noord- en West-Europese landen.
Het Openbaar Ministerie seponeerde meer zaken dan in 2007, en deed in
2013 bijna de helft zelf af met een transactie of strafbeschikking. De rechter verklaarde verdachten in 90% van de zaken schuldig. De vrijheidsstraf
is de meest opgelegde hoofdstraf.
De maatschappelijke en politieke aandacht voor het thema blijft groot.
In 2012 gaven overheid, bedrijven en particulieren ruim 13 miljard euro
uit aan veiligheidszorg. Dit is omgerekend € 780 per inwoner.
In de jaarlijkse publicatie Criminaliteit en rechtshandhaving bundelen het
Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) en de Raad voor de rechtspraak
de beschikbare statistische informatie over criminaliteit en het optreden
van politie en justitie daartegen. De publicatie is bedoeld als statistisch
naslagwerk en bestemd voor een breed publiek: politiek, beleid, pers,
wetenschap en onderwijs.
Criminaliteit en rechtshandhaving wordt in pdf-vorm uitgebracht via de
websites van het CBS, het WODC en de Raad voor de rechtspraak. Op de
websites van CBS en WODC zijn de tabellen uit bijlage 4 ook in Excelformaat te downloaden. In deze Excel-bestanden zijn meer en gedetailleerdere cijfers opgenomen. Op StatLine, de elektronische databank van
het CBS, zijn meer cijfers op het terrein van criminaliteit en rechtshandhaving te vinden.
Directeur WODC
Prof. dr. F.L. Leeuw
Directeur Sociaal-economische en Ruimtelijke Statistieken, CBS
Dr. H. van de Stadt
Directeur Bureau van de Raad voor de rechtspraak
Dr. F. van Dijk

Inhoud
1
1.1
1.2
2
2.1
2.1.1
2.1.2
2.1.3
2.1.4
2.1.5
2.2
2.2.1
2.2.2
2.2.3
2.2.4
2.2.5
2.2.6
2.3
2.3.1
2.3.2
2.3.3
2.4
2.4.1
2.4.2
2.4.3
2.4.4
2.4.5
2.4.6
2.5
2.5.1
2.5.2
2.6
2.6.1
2.6.2
2.6.3
2.6.4
2.6.5
2.6.6

Inleiding
S.N. Kalidien, N.E. de Heer-de Lange en F.P. van Tulder
Kanttekeningen
Opbouw van de publicatie

13
16
18

Het Nederlandse strafrechtssysteem
21
J.B.J. van der Leij
Centrale begrippen en personen in de strafrechtspleging
21
Strafbaar feit en het straf(proces)recht
21
De verdachte
23
Het slachtoffer
24
De getuige
26
De deskundige
26
Opsporing en bestuurlijke handhaving
27
De Nationale Politie
28
De Koninklijke Marechaussee
29
De bijzondere opsporingsdiensten
30
De Rijksrecherche
30
Afhandeling door de politie
31
Bestuurlijke handhaving
33
De vervolging
35
Het Openbaar Ministerie
35
Het voorkomen van vervolging door het Openbaar
Ministerie: sepot en transactie
37
De strafbeschikking
38
De berechting
39
Organisatie en bevoegdheden
39
Het onderzoek ter zitting
40
De beraadslaging
41
De uitspraak
43
Rechtsmiddelen: hoger beroep en cassatie bij de Hoge Raad
43
Straffen en maatregelen
44
De tenuitvoerlegging
50
Tenuitvoerlegging van vrijheidsbenemende sancties
50
Tenuitvoerlegging van overige sancties
52
Overige instellingen die betrokken zijn bij de
strafrechtspleging52
De reclassering
53
De Raad voor de Kinderbescherming
53
De Raad voor Strafrechtstoepassing en
Jeugdbescherming en de Inspectie voor de Sanctietoepassing 54
De Raad voor Rechtsbijstand
55
Het Nederlands Forensisch Instituut en het Nederlands
Instituut voor Forensische Psychiatrie en Psychologie
55
Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie
56

8

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

2.6.7
2.6.8

3
3.1
3.1.1
3.2
3.3
3.4
3.5
4
4.1
4.2
4.3
4.3.1
4.3.2
4.4
4.4.1
4.4.2

5
5.1
5.1.1
5.1.2
5.2
5.2.1
5.2.2
5.3
6
6.1
6.1.1
6.1.2
6.2
6.2.1

Slachtofferhulp Nederland
Het Schadefonds Geweldsmisdrijven en het
Waarborgfonds Motorverkeer
Criminaliteit en slachtofferschap
M.M.P. Akkermans en M.M. van Rosmalen
Ondervonden criminaliteit
Slachtofferschap
Kenmerken van slachtoffers van criminaliteit
Reacties op ondervonden criminaliteit
Beveiliging tegen criminaliteit
De beleving van criminaliteit

56
56
59
61
61
67
70
74
77

Misdrijven en opsporing
81
A.Th.J. Eggen en R.J. Kessels
Geregistreerde criminaliteit
83
Opgehelderde criminaliteit
88
Geregistreerde verdachten van misdrijven
89
Persoonskenmerken van alle verdachten (totale aantal
registraties)90
Persoonskenmerken van alle verdachten (totale aantal
unieke personen)
91
Minderjarige verdachten
97
Persoonskenmerken van alle minderjarige verdachten
(totale aantal registraties)
98
Persoonskenmerken van alle minderjarige verdachten
(totale aantal unieke minderjarigen)
99
Vervolging
R.F. Meijer en A.Th.J. Eggen
Misdrijfzaken tegen alle verdachten
Ingeschreven misdrijfzaken
Door het OM afgedane misdrijfzaken
Misdrijfzaken tegen minderjarige verdachten
Ingeschreven misdrijfzaken
Door het OM afgedane misdrijfzaken
Doorlooptijden in misdrijfzaken OM

109

Berechting
R.F. Meijer en A.Th.J. Eggen
Berechting in eerste aanleg van alle verdachten
Wijze van afdoening
Opgelegde sancties
Berechting in eerste aanleg van minderjarige verdachten
Wijze van afdoening

129

111
111
113
120
121
121
126

130
131
133
140
140

Inhoud

6.2.2
6.3
6.4

Opgelegde sancties
Doorlooptijden
Berechting in hoger beroep en in cassatie

141
146
147

7

Tenuitvoerlegging van sancties
S.N. Kalidien
Tenuitvoerlegging van vrijheidsbenemende sancties
Tenuitvoerlegging van vrijheidsbenemende sancties in
het gevangeniswezen
Tenuitvoerlegging van de tbs-maatregel
Tenuitvoerlegging van vrijheidsbenemende sancties in
de justitiële jeugdinrichtingen
Tenuitvoerleggging van vrijheidsbeperkende sancties
Tenuitvoerlegging van de taakstraf bij meerderjarigen
Tenuitvoerlegging van toezichten
Tenuitvoerlegging van de taakstraf bij minderjarigen
Tenuitvoerlegging van de Halt-straf
Tenuitvoerlegging van de jeugdreclasseringsmaatregel
Financiële sancties
Tenuitvoerlegging van de geldsomtransactie
Tenuitvoerlegging van de strafbeschikking 
Tenuitvoerlegging van de geldboete
Tenuitvoerlegging van de schadevergoedingsmaatregel
Tenuitvoerlegging van de ontnemingsmaatregel

151

De strafrechtsketen in samenhang
F.P. van Tulder, R.F. Meijer en S.N. Kalidien
Ontwikkelingen in de strafrechtsketen
Ontwikkelingen in de strafrechtsketen bij minderjarigen

177

Overtredingen
F.P. van Tulder en H.G. Aten
Overtredingen via de strafrechtelijke weg
Opsporing
Vervolging
Berechting
Tenuitvoerlegging
Overtredingen via de WAHV
WAHV-beschikkingen
Beroepen tegen WAHV-beschikkingen bij OM
Beroepen tegen WAHV-beschikkingen bij de
kantonrechter en het gerechtshof
Overtredingen via de bestuursrechtelijke weg

203

7.1
7.1.1
7.1.2
7.1.3
7.2
7.2.1
7.2.2
7.2.3
7.2.4
7.2.5
7.3
7.3.1
7.3.2
7.3.3
7.3.4
7.3.5
8
8.1
8.2
9
9.1
9.1.1
9.1.2
9.1.3
9.1.4
9.2
9.2.1
9.2.2
9.2.3
9.3

152
152
159
162
165
165
166
167
168
169
170
171
172
173
174
175

178
194

204
204
206
209
210
212
212
213
214
218

9

10

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

10

10.1
10.1.1
10.1.2
10.1.3
10.1.4
10.1.5
10.1.6
10.1.7
10.1.8
10.2
10.3
10.4
10.5
10.6
10.6.1
10.6.2
10.6.3
10.6.4
10.7
11
11.1
11.2
11.2.1
11.2.2
11.3
11.3.1
11.3.2
11.4
11.5

Kosten van criminaliteit
D.E.G. Moolenaar, M.M. van Rosmalen, M. Vlemmings
en F.P. van Tulder
Uitgaven aan veiligheidszorg
Preventie
Opsporing
Vervolging
Berechting
Tenuitvoerlegging
Ondersteuning van daders en (ex-)verdachten
Rechtskundige diensten
Ondersteuning van slachtoffers
Personele en materiële uitgaven veiligheidszorg
Uitgaven per eenheid product
Uitgaven per delict
Ontvangsten uit veiligheidszorg
Maatschappelijke schade van criminaliteit
Schade voor bedrijven en instellingen
Schade voor huishoudens
Schade voor de overheid
Schade voor meerdere partijen
Schadecompensatie

223

224
228
230
231
235
236
238
240
242
243
245
247
249
251
252
252
253
253
253

Nederland in internationaal perspectief
255
P.R. Smit en H. Goudriaan
Kanttekeningen bij het maken van internationale
vergelijkingen257
Slachtofferschap en onveiligheidsgevoelens
259
Trends in ondervonden criminaliteit vanaf 2004
260
Trends in onveiligheidsgevoelens vanaf 2004
263
Opsporing
265
Aard, omvang en ontwikkeling van geregistreerde
criminaliteit265
Verdachten van misdrijven
266
Vervolging, berechting en tenuitvoerlegging
268
Ontwikkelingen in de periode 1990-2007
272

Literatuur279
Bijlage 1

Medewerkers C&R 2013

283

Bijlage 2

Standaardclassificatie misdrijven en
delictindeling slachtofferenquêtes

285

Informatiebronnen en methodenbeschrijvingen

293

Bijlage 3

Inhoud

Bijlage 4

Tabellen
Tabellen bij hoofdstuk 3
Tabellen bij hoofdstuk 4
Tabellen bij hoofdstuk 5
Tabellen bij hoofdstuk 6
Tabellen bij hoofdstuk 7
Tabellen bij hoofdstuk 8
Tabellen bij hoofdstuk 9
Tabellen bij hoofdstuk 10
Tabellen bij hoofdstuk 11

337
338
351
376
402
437
449
450
457
476

Bijlage 5

Afkortingen

487

Bijlage 6

Stroomschema justitieketen

491

Bijlage 7

Begrippen

495

Bijlage 8

Trefwoordenregister

505

11

1 Inleiding
S.N. Kalidien, N.E. de Heer-de Lange en F.P. van Tulder
De bestrijding van criminaliteit en de rechtshandhaving zijn al lange tijd
een belangrijke pijler van het Nederlands kabinetsbeleid. Dat geldt zeker
ook voor het kabinet-Rutte II.1 Het stelt in zijn beleidsprogramma onder
andere: ‘Veiligheid is een kerntaak van de overheid. (…) Burgers moeten zich veilig kunnen voelen op straten en in wijken. Politie en justitie
moeten daadkrachtig en gezaghebbend kunnen optreden tegen overlast,
intimidatie, agressie, overvallen, inbraken en geweld. Kwetsbare groepen
moeten op de overheid kunnen rekenen’ (Regeerakkoord, 2012).
Hoe ontwikkelt de (on)veiligheid in ons land zich en hoe gaat het met de
rechtshandhaving op dit gebied? Voor de beantwoording van deze en
andere gerelateerde vragen en een goede onderbouwing van hun beleid,
opvattingen en berichtgeving kunnen beleidsmakers, politici, wetenschappers en pers goede statistische informatie gebruiken.
De omvang van de criminaliteit en de mate van rechtshandhaving zijn
echter niet altijd eenvoudig en eenduidig te meten. Cijfers daarover zijn
soms moeilijk te interpreteren. Criminaliteit is een veelomvattend begrip
voor alle gedragingen die bij wet zijn verboden, van te hard rijden tot
moord. Het presenteren van bijvoorbeeld het ‘totale aantal delicten’ heeft
dan ook nauwelijks informatieve waarde. Een onderscheid naar verschillende delicttypen is informatiever. Maar een uitsplitsing naar delicttype
kan op veel manieren worden gemaakt en is daardoor al gauw een bron
van verwarring. De vraag of ‘diefstal met geweld’ moet worden geteld als
vermogensdelict of als geweldsdelict is slechts een van de vele vragen die
rijzen.
Criminaliteit kan worden gemeten door burgers of bedrijven te vragen
hoe vaak zij in een bepaald jaar slachtoffer zijn geweest van een delict,
maar ook door het aantal door de politie of andere (opsporings)instanties
geregistreerde misdrijven of overtredingen te tellen. Maar wat zeggen de
uit enquêtes of registraties verkregen criminaliteitscijfers over de werkelijke omvang van de gepleegde criminaliteit? Is criminaliteit eigenlijk wel
de som van alle (door bedrijven, burgers en instellingen) ondervonden
delicten? Telt een door één persoon gemaakt computervirus dat honderd­
duizend slachtoffers maakt, voor één delict of voor honderdduizend delicten? Omdat van veel delicten geen aangifte wordt gedaan, en omdat de
politie en andere opsporingsinstanties niet bij elke melding of constatering van een delict een proces-verbaal opmaken, is de waarneming onvolledig en kan het voor de beschrijving van de criminaliteits­ontwikkeling
uitmaken welke bron en definitie gebruikt worden. Des te groter is het
belang om te voorzien in eenduidige en betrouwbare cijfers.

1

Het kabinet-Rutte II is op 5 november 2012 beëdigd als opvolger van het kabinet-Rutte I, dat
demissionair was van 23 april 2012 tot 5 november 2012.

14

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Het grote belang van betrouwbare cijfers over criminaliteit en rechtshandhaving heeft ertoe geleid dat het Wetenschappelijk Onderzoek- en
Documentatiecentrum (WODC) van het toenmalige ministerie van
Justitie2 en het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) in 1998 een
samenwerkingsverband zijn aangegaan met als doel een gezag­hebbende
publicatiereeks op te zetten met het karakter van een statistisch naslagwerk. Deze samenwerking heeft geresulteerd in de publicatiereeks Criminaliteit en rechtshandhaving (C&R), waarin het thans voorliggende rapport
de twaalfde editie is. Sinds 2011 is de samenwerking tussen WODC en CBS
uitgebreid met de Raad voor de rechtspraak (Rvdr), waardoor het scala
aan gegevens en expertise is verbreed. De publicatiereeks beoogt ontwikkelingen in en samenhangen tussen criminaliteit en rechtshandhaving
periodiek en systematisch in kaart te brengen en biedt statistische informatie ter ondersteuning van de beantwoording van vele vragen op het
gebied van criminaliteit en rechtshandhaving. De publicatie is bedoeld
voor iedereen die is geïnteresseerd in kwantitatieve informatie over criminaliteit en rechtshandhaving: beleidsmakers, politici, journalisten, wetenschappers en anderen.
In C&R worden ontwikkelingen tot op zekere hoogte ‘geduid’. Dat wil
zeggen dat C&R ontwikkelingen beschrijft van delicten of zaken binnen
de diverse stappen in de strafrechtelijke keten, en een toelichting daarbij
geeft. Tevens komen de wijze van totstandkoming van de cijfers, de daarbij gehanteerde definities en de mogelijke trendbreuken door wijzigingen
in gehanteerde meetmethoden aan de orde. Voor achtergronden is het
daarom raadzaam om niet alleen de in deze publicatie gepresenteerde
tabellen (zie bijlage 4) te raadplegen, maar ook de bijbehorende toelichtingen in de corresponderende hoofdstukken en de bronbeschrijvingen
(zie bijlage 3). C&R geeft géén verklaringen bij de geconstateerde ontwikkelingen en trekt geen conclusies over de effecten van beleidsmaatregelen,
tenzij er sprake is van een duidelijke relatie met een wijziging in wet- en
regelgeving.
De toegevoegde waarde van C&R is niet alleen gelegen in het ­bijeen­
brengen van statistische informatie, waarvan veel al elders is gepubli­
ceerd. Door de informatie over de verschillende onderdelen met elkaar
in verband te brengen, wordt ook de samenhang in de strafrechtsketen
kwantitatief in beeld gebracht: hoe verhouden ontwikkelingen in de
geregistreerde criminaliteit zich tot de ontwikke­l ingen verderop in de
strafrechtsketen, zoals het aantal transacties, schuldigverklaringen
en door de rechter opgelegde straffen? Ook wordt er gekeken hoe
ontwikkelingen in de keten zich verhouden tot uitgaven en wordt de
criminaliteit in ­Nederland vergeleken met een aantal andere landen.

2

Sinds oktober 2010 ministerie van Veiligheid en Justitie.

Inleiding

Een belangrijk deel van de in C&R gebruikte informatie komt van uit
registratiesystemen afgeleide gegevensbestanden die worden beheerd
en geanalyseerd door het CBS. Ook het ministerie van Veiligheid en
Justitie en de verschillende justitiële ketenpartners, onder meer het
Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB), de Dienst Justitiële Inrichtingen
(DJI), Reclassering Nederland en de Raad voor de Kinderbescherming,
hebben eigen registratiesystemen. Hetzelfde geldt voor de Raad voor de
rechtspraak. Uit de meeste van deze bronnen wordt jaarlijks statistische
informatie gepubliceerd in persberichten, jaarverslagen of anderszins.
Daarnaast leveren deze partners op verzoek op maat gemaakte overzichten voor C&R.
Deze twaalfde editie van C&R verschilt slechts gering van de vorige editie
(Kalidien en De Heer-de Lange, 2013). De ontwikkelingen in en de samenhang tussen criminaliteit en rechtshandhaving worden in deze publicatie
doorgaans beschreven vanaf 2007 tot en met 2013. In enkele gevallen
worden ontwikkelingen vanaf een later of eerder jaar beschreven, afhankelijk van de beschikbaarheid van cijfers of om zo een beter beeld van de
ontwikkeling te kunnen weergeven. In sommige gevallen is gekozen om
ontwikkelingen in indexcijfers vanaf 2005 te presenteren, met name om
de aansluiting met andere publicaties op dit gebied eenduidig te houden.
Dit geldt bijvoorbeeld voor hoofdstuk 3, waarin gegevens worden gebruikt
uit de Veiligheidsmonitor. In hoofdstuk 10 wordt rekening gehouden met
de publicatie van cijfers over de Veiligheidszorgrekeningen door het CBS,
waarbij de prijzen zijn geïndexeerd op 2005.
Op de websites van zowel het WODC als het CBS worden de tabellen
gepresenteerd waarin de statistische informatie verder teruggaat dan
2007. Hierdoor kan het voorkomen dat een tabel niet in de pdf-versie is
opgenomen, maar uitsluitend in de Excel-tabellen online is te raadplegen.
Zo bevat bijvoorbeeld tabel 3.1 uitsluitend gegevens over jaren vóór 2005,
en is daarom niet opgenomen in de pdf-versie van deze publicatie.
In de pdf-versie van deze editie zijn over het algemeen absolute aantallen
opgenomen, indien hiervan is afgeweken is aangegeven om welke eenheid
het gaat. In de Excel-tabellen online zijn naast de absolute aantallen,
ook andere eenheden opgenomen. Zo bevat tabel 4.2 in de online Exceltabel naast absolute aantallen ook indexcijfers, percentages en cijfers per
1.000 inwoners. Ook zijn in de Excel-tabellen, waar van toepassing, meer
gedetailleerde gegevens opgenomen.

15

16

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

1.1

Kanttekeningen

De nadruk ligt in dit boek op misdrijven. In een apart hoofdstuk wordt
aandacht besteed aan overtredingen.3 Voor de categorisering van misdrijven is in dit boek gekozen voor de CBS-Standaardclassificatie misdrijven
(zie bijlage 2). Deze indeling is gebaseerd op wetsartikelen.
Waar in dit boek wordt gesproken over ‘rechtbankstrafzaken’, gaat het in
feite om misdrijfzaken die door het Openbaar Ministerie (OM) of de strafrechter worden afgedaan. De behandeling van overtredingen gebeurt in
principe door de kantonrechter en deze worden daarom aangeduid als
kantonstrafzaken.4
Voor deze publicatie zijn diverse bronnen gebruikt. Elke bron kent zijn
waarde, maar ook zijn beperkingen. De uitkomsten van slachtoffer­
enquêtes zijn gebaseerd op steekproeven. Daardoor is het bijvoorbeeld
niet mogelijk om betrouwbare uitsplitsingen te maken naar weinig voor­
komende delicttypen, omdat de aantallen in de enquêtes relatief klein
zijn. Bovendien zijn de uitkomsten van deze enquêtes gebaseerd op de
beleving van misdrijven door individuele slachtoffers. Deze kunnen
afwijken van die van politie en justitie. Doordat van ernstige delicten
waarschijnlijk vaker aangifte wordt gedaan dan van minder ernstige
delicten, zullen de minder ernstige delicten over het algemeen beter door
slachtofferenquêtes in beeld worden gebracht dan door de statistieken
van de politie. Delicten waarbij geen directe slachtoffers vallen of hoeven
te vallen (de zogenoemde ‘slachtofferloze delicten’), zoals drugshandel,
rijden onder invloed of rijden door rood licht, worden via slachtoffer­
enquêtes in het geheel niet waargenomen. Voor het in beeld krijgen van
dit soort delicten is de CBS-Politiestatistiek van waarde.
Cijfers die afkomstig zijn uit de registratie van politie en justitie kennen
echter ook beperkingen. Ten eerste hebben ze alleen betrekking op de
feiten of zaken die de betreffende instantie registreert. Zo zal de politie
vernielingen of diefstallen die niet worden aangegeven, niet registreren.
Hetzelfde geldt voor ‘slachtofferloze’ delicten, zolang de politie deze delicten niet op het spoor komt. Dit laatste geeft al aan dat ook het beleid en
de technische mogelijkheden van de betrokken instanties invloed op de
cijfers kunnen hebben. Als de politie meer aandacht besteedt aan alcoholgebruik van automobilisten of aan geweldsdelicten waar de politie zelf of
werknemers met een publieke taak slachtoffer van zijn, of nieuwe opsporingsmethoden gaat hanteren, kan dit invloed hebben op het aantal geregistreerde misdrijven. Ontwikkelingen in de geregistreerde ­criminaliteit

3

4

Behalve in hoofdstuk 9, dat specifiek over overtredingen gaat, worden in hoofdstuk 10 ook overtredingen
meegenomen. In enkele andere gevallen kan het voorkomen dat in de cijfers ook overtredingen zijn
meegeteld, omdat er geen uitsplitsing van alleen misdrijven mogelijk was. In dit geval wordt dit expliciet
vermeld.
Een uitzondering vormen economische delicten, waarbij ook overtredingen niet door de kantonrechter,
maar door de strafrechter worden afgedaan.

Inleiding

zijn dus niet alleen het gevolg van maatschappelijke ontwikkelingen in
de gepleegde criminaliteit, maar dienen tevens te worden geïnterpreteerd tegen de achtergrond van mogelijke veranderingen in gedrag rond
­aangifte en in beleid op het gebied van registratie en vervolging.
Dit geldt ook verderop in de strafrechtelijke keten, bijvoorbeeld bij de
geschetste ontwikkelingen in vervolging en berechting. De kwaliteit
van de verkregen statistische informatie is in het algemeen afhankelijk
van die van de achterliggende registratiesystemen. Deze systemen zijn
meestal ontworpen ter ondersteuning van de doelstellingen en inrichting
van de werkprocessen van de betrokken instanties. Dit betekent veelal
dat informatie die maatschappelijk gezien interessant is maar niet van
belang is voor het werkproces van de betreffende instantie, niet beschikbaar is. Het betekent ook dat in de registratiesystemen gehanteerde
definities kunnen verschillen tussen verschillende organisaties, met als
gevolg dat de daaruit afgeleide statistische informatie uit verschillende
bronnen niet op elkaar aansluit. Veranderingen in registratiesystemen
kunnen eveneens een probleem vormen. Daardoor kan de ­consistentie
tussen waarnemingen in verschillende jaren in het gedrang komen.
Een majeur voorbeeld hiervan van recente datum is de invoering van het
GPS-systeem, dat in de plaats moet komen van COMPAS (zie hoofdstuk 5,
hoofdstuk 6 en bijlage 3).
Voor een volledig beeld van de voornaamste kenmerken en beperkingen
van de in deze publicatie gehanteerde bronnen wordt naar de desbetreffende hoofdstukken en bijlage 3 verwezen.
Behalve in C&R publiceren CBS, WODC en de Rvdr en ook het PaG, afzonderlijk van elkaar over criminaliteit en rechtshandhaving. Eind vorig jaar
heeft dit geleid tot vragen over verschillen in uitkomsten van ogenschijnlijk dezelfde meetgegevens. Daarom is een aparte werkgroep5 in het leven
geroepen die nader onderzoek doet naar oorzaken in verschillen tussen
de gegevens van de diverse organisaties. Vooralsnog richt de werkgroep
zich op gegevens over de vervolging en berechting. De eerste bevindingen
van deze werkgroep zijn inmiddels bekend, waardoor een deel van eerder
geconstateerde verschillen in meetgegevens tussen organisaties kan
worden verklaard. Een verschil in uitkomst kan ontstaan door verschil in
meetmoment. Verschillende meetmomenten kunnen elk hun eigen belang
hebben. In deze editie worden de aantallen strafbeschikkingen daarom
op twee verschillende manieren gepresenteerd (zie hoofdstuk 5). In bijlage 3 wordt nader ingegaan op de bevindingen van de werkgroep.

5

In de werkgroep zijn deelnemers van het CBS, WODC, Rvdr en het PaG vertegenwoordigd.

17

18

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

1.2 Opbouw van de publicatie
De publicatie is als volgt opgebouwd:
Hoofdstuk 2 (Het Nederlandse strafrechtssysteem) geeft een beschrijving
van het Nederlandse strafrechtssysteem, en laat daarbij zien welke instanties en actoren een rol spelen. Ook geeft het inzicht in recente relevante
jurisprudentie. Het hoofdstuk kan dienen als referentiekader voor de
overige hoofdstukken.
Hoofdstuk 3 (Criminaliteit en slachtofferschap) laat zien hoe vaak burgers
en bedrijven slachtoffer worden van verschillende soorten criminaliteit.
Verder wordt aandacht besteed aan kenmerken van de burgers en bedrijven die slachtoffer worden, aan de materiële en immateriële gevolgen van
slachtofferschap, aan onveiligheidsgevoelens, aan preventiemaat­regelen
ter voorkoming of als gevolg van criminaliteit en aan het beroep op
­slachtofferhulp.
Hoofdstuk 4 (Misdrijven en opsporing) beschrijft de aard en omvang van
de door de politie geregistreerde misdrijven: hoeveel processen-verbaal
zijn door de politie opgemaakt, om wat voor misdrijven gaat het, hoeveel
zaken zijn opgehelderd? Daarnaast komen het aantal geregistreerde
verdachten en de kenmerken van verdachten in beeld. Een aparte paragraaf belicht de minderjarige verdachten.
Hoofdstuk 5 (Vervolging) gaat een stap verder in de strafrechtsketen en
geeft een beschrijving van de instroom en afdoening van misdrijfzaken
in eerste aanleg door het OM. Daarnaast komt de aard van de behandelde
misdrijven aan bod. Ook hier komen de minderjarigen apart aan de orde.
Hoofdstuk 6 (Berechting) beschrijft de wijze van afdoening door de rechter
en de daarbij opgelegde straffen en maatregelen, zowel voor alle misdrijfzaken als specifiek de zaken met minderjarige verdachten.
Hoofdstuk 7 (Tenuitvoerlegging van sancties) beschrijft de tenuitvoerlegging van verschillende soorten strafrechtelijke sancties tegen meerderjarigen en minderjarigen in Nederland. Sancties die ten uitvoer worden
gelegd door onder andere de verschillende sectoren van DJI, Reclassering
Nederland, de Raad voor de Kinderbescherming en het CJIB worden hier
belicht.
Hoofdstuk 8 (De strafrechtsketen in samenhang) brengt de stromen en
ontwikkelingen in de verschillende onderdelen van de strafrechtsketen
bij elkaar en beschrijft de belangrijkste ontwikkelingen en de samenhang
daartussen. Ook dit hoofdstuk besteedt aparte aandacht aan de minder­
jarigen.
Hoofdstuk 9 (Overtredingen)6,7 beschrijft de behandeling van overtredingen op de verschillende mogelijke manieren. Hierbij is vooral informatie
6
7

Zie ook noot 3.
In deze editie is in afwijking van de vorige editie gekozen om het hoofdstuk overtredingen ná het
samenhanghoofdstuk te presenteren, aangezien het samenhanghoofdstuk zich richt op de hoofdstukken
die voornamelijk over misdrijven gaan.

Inleiding

bekend over verkeersovertredingen en (andere) overtredingen die door
politie en bijzondere opsporingsdiensten strafrechtelijk of anderszins
worden afgehandeld. Door bestuursorganen geconstateerde over­
tredingen komen eveneens aan bod, maar de informatie daarover is verre
van volledig. Registraties en rapportages op dit gebied zijn, met name bij
gemeenten, versnipperd en onvolledig.
Hoofdstuk 10 (Kosten van criminaliteit) beschrijft de overheidsuitgaven
aan criminaliteit en ook de uitgaven aan veiligheidszorg door bedrijven
en particuliere instellingen. Het gaat hier om de activiteiten die tot doel
hebben criminaliteit (misdrijven en overtredingen), verloedering en
overlast te voorkomen of te bestraffen en onveiligheidsgevoelens weg te
nemen. Ook de ontwikkeling van de kostprijzen van de behandeling van
misdrijven en overtredingen in de strafrechtelijke keten komt aan de orde.
Door de beschikbare bron is criminaliteit hier breder gedefinieerd dan in
de voorgaande hoofdstukken.
Hoofdstuk 11 (Nederland in internationaal perspectief) plaatst de Nederlandse gegevens in internationaal perspectief: hoe verhoudt de omvang en
ontwikkeling van de criminaliteit en de strafrechtelijke reactie daarop in
Nederland zich tot die in andere Europese landen en enkele landen daarbuiten?
Voor de hoofdstukken 3 tot en met 11 zijn de bijbehorende tabellen in een
aparte bijlage (bijlage 4) bijeen gezet. De overige bijlagen bevatten een
lijst met namen van personen die hebben meegewerkt aan deze editie van
C&R (bijlage 1), en een weergave van de in deze publicatie gehanteerde
CBS-Standaardclassificatie misdrijven (bijlage 2). Aan deze bijlage is in
deze editie nieuw toegevoegd de classificatie van delicten zoals gehanteerd in de Veiligheidsmonitor. Daarnaast is hierin ook de regio-indeling
van de politie opgenomen. De in deze publicatie gebruikte statistische
bronnen en methoden zijn opgenomen in bijlage 3; een overzicht van
de gehanteerde afkortingen staat in bijlage 5. Een stroomschema van de
justitiële keten van misdrijven en overtredingen staat in bijlage 6, een
begrippenlijst in bijlage 7 en een trefwoordenregister tot slot in bijlage 8.
In C&R wordt voortgebouwd op voorgaande edities. Hierdoor komt het
voor dat nog dankbaar gebruik is gemaakt van tekstgedeelten van eerdere
auteurs.

19

2 Het Nederlandse strafrechtssysteem
J.B.J. van der Leij
Het strafrechtssysteem is het geheel van instellingen dat belast is met de
handhaving van het strafrecht in Nederland,1 ofwel met de strafrechts­
pleging. Dit systeem beslaat de fasen van opsporing, vervolging, berechting en tenuitvoerlegging van opgelegde straffen en maatregelen.
Daarnaast kunnen – buiten de eigenlijke strafrechtspleging om – ook
bepaalde bestuursorganen een straf in de vorm van een strafbeschikking opleggen ter handhaving van bestuurlijke ordeningswetgeving (dit
laatste betreft regels die de omgang tussen burgers en de overheid regelen, bijvoorbeeld belastingwetgeving). Het aantal wetten dat voorziet in
door bestuursorganen op te leggen sancties is de afgelopen jaren sterk
­toegenomen.
Dit hoofdstuk begint in paragraaf 2.1 met een omschrijving van enkele
begrippen en actoren die centraal staan binnen de strafrechtspleging.
In de daaropvolgende paragrafen komen de opsporingsfase, inclusief een
korte beschrijving van de bestuurlijke handhaving (paragraaf 2.2), de fase
van de vervolging (paragraaf 2.3), van de berechting (paragraaf 2.4) en die
van de tenuitvoerlegging (paragraaf 2.5) aan bod. In paragraaf 2.6 worden
nog enkele andere belangrijke actoren en instellingen besproken die, op
indirecte wijze, ook betrokken zijn bij het functioneren van de strafrechtspleging.

2.1 Centrale begrippen en personen in de strafrechtspleging
Deze paragraaf gaat allereerst kort in op de begrippen ‘strafbaar feit’ en
‘straf(proces)recht’. Vervolgens wordt aandacht besteed aan de verdachte,
het slachtoffer, de getuige en de deskundige.
2.1.1

Strafbaar feit en het straf(proces)recht

De term ‘strafbaar feit’ is onlosmakelijk verbonden met het begrip ‘criminaliteit’ en verwijst naar alle soorten menselijke gedragingen die door de
wetgever strafbaar zijn gesteld. Een strafbaar feit is een gedraging (een
combinatie van doen en nalaten) waarop een straf is gesteld (strafbedreiging) en die aanleiding kan geven tot strafvervolging. Strafbare feiten
worden ook wel delicten genoemd en zijn beschreven in het Wetboek van
Strafrecht en in bijzondere wetten, bijvoorbeeld in de Wegenverkeerswet
1

Inclusief Bonaire, Sint-Eustatius en Saba (Caribisch Nederland), die sinds oktober 2010 een nieuwe
status als bijzondere gemeenten hebben, waarmee zij direct bij Nederland horen. De Nederlandse
overheid heeft vanaf die datum de bestuurstaken van de regering van de Nederlandse Antillen
overgenomen. Na 10 oktober 2010 is ook de Antilliaanse wetgeving blijven gelden, tenzij een
nieuwe (aanpassings)wet de Antilliaanse wet heeft vervangen. De Nederlandse wetgeving wordt
stapsgewijs in Caribisch Nederland door­gevoerd, maar in de eerste vijf jaar zal in Caribisch Nederland
vooral Antilliaanse wetgeving van kracht blijven. Niettemin is op 10 oktober 2011 de Wet afbreking
zwangerschap ook van toepassing verklaard in Caribisch Nederland.

22

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

1994, de Opiumwet, de Wet wapens en munitie en de Wet op de economische delicten.
Er wordt een onderscheid gemaakt in soorten strafbare feiten, namelijk
misdrijven en overtredingen.2 Overtredingen zijn relatief lichte feiten,
misdrijven zijn ernstigere feiten.3 Voorbeelden van misdrijven zijn
verkrachting, mishandeling, inbraak en diefstal. Openbare dronkenschap en rijden zonder rijbewijs zijn voorbeelden van overtredingen. De
wet geeft steeds aan of er sprake is van een misdrijf of van een overtreding.4 De commune strafbare feiten worden omschreven (gecodificeerd)
in Boek II (misdrijven) en Boek III (overtredingen) van het Wetboek van
Strafrecht (Sr).5 Bij de bijzondere wetten is vaak voor een andere indeling gekozen, waarbij in een specifieke bepaling het onderscheid tussen
misdrijven en overtredingen is neergelegd.
Voor alle strafbare feiten geeft de wet aan welke straf maximaal kan
worden opgelegd. Elk delict heeft een eigen wettelijk strafmaximum. De
rechter mag niet zwaarder straffen dan dit specifieke maximum.6 De
rechter kan wel een lagere straf opleggen. De absolute ondergrens wordt
gevormd door het rechterlijk pardon, dit wil zeggen dat de rechter de
mogelijkheid heeft om bij een veroordeling in het geheel geen straf (of
maatregel) op te leggen. Wordt er wel een straf opgelegd, dan geldt voor
een aantal strafsoorten een algemeen wettelijk strafminimum.7
Het geheel van strafbare feiten en de daarbij behorende strafbedreigingen wordt ook wel het materiële strafrecht genoemd. De strafbaar gestelde
gedragingen en de manier waarop de overheid daarop reageert, zijn neergelegd in de wet. ‘Geen feit is strafbaar dan uit kracht van een daaraan
voorafgegane wettelijke strafbepaling’, aldus artikel 1 lid 1 Sr. Dit artikel
wordt beschouwd als de formulering van het aan het Nederlandse strafrecht ten grondslag liggende legaliteitsbeginsel. Dit houdt in dat in het
Nederlandse strafrecht niemand veroordeeld kan worden voor een feit
dat niet bij wet strafbaar is gesteld. Bovendien is een feit alleen strafbaar
als het op het moment dat het plaatsvond volgens de wet een strafbaar
feit was. De wetgever mag niet met terugwerkende kracht feiten strafbaar
­stellen (art. 1 lid 2 Sr).

2
3

4
5
6
7

Vroeger, dat wil zeggen vóór 1886, bestond er een driedeling in strafbare feiten, namelijk misdrijven,
wanbedrijven en overtredingen.
Een onderliggend criterium op basis waarvan het ene delict als een misdrijf en het andere als een
overtreding kan worden gekwalificeerd lijkt niet te bestaan. Voortvloeiend uit het onderscheid zijn wel
enkele verschillen te duiden. Zo kan voor een overtreding geen gevangenisstraf worden opgelegd, enkel
hechtenis. In hoofdstuk 8 wordt nader ingegaan op de behandeling van overtredingen.
De wet geeft geen definitie van de begrippen overtreding en misdrijf.
Met het commune strafrecht wordt bedoeld het reguliere strafrecht, in tegenstelling tot het bijzondere
strafrecht, zoals het economische of het fiscale strafrecht.
Voor een aantal strafsoorten bestaat er ook een algemeen (en absoluut) geldend wettelijk
strafmaximum. Dit betreft alle hoofdstraffen, zijnde gevangenisstraf, hechtenis, taakstraf en geldboete.
Voor minderjarigen zie artikel 77s Sr.
Voor alle hoofdstraffen, behalve voor de taakstraf, geldt een algemeen wettelijk strafminimum; zie
paragraaf 2.5.

Het Nederlandse strafrechtssysteem

Naast het materiële strafrecht kennen we het formele strafrecht, oftewel
het strafprocesrecht. Het formele strafrecht is beschreven in het Wetboek
van Strafvordering (Sv) en regelt op welke wijze en door welke personen
en instanties wordt onderzocht of een strafbaar feit is begaan en door wie
en op grond van welke maatstaven wordt beslist over de strafrechtelijke
sancties die kunnen volgen op een bewezen strafbaar feit. De processuele
benadering van het legaliteitsbeginsel is geformuleerd in het eerste artikel
van het Wetboek van Strafvordering en luidt: ‘Strafvordering vindt alleen
plaats op de wijze bij de wet voorzien.’ Het legaliteitsbeginsel bindt de
overheid aan de wet als het gaat om het inbreuk maken op de rechten en
vrijheden van de burgers. In artikel 1 Sv is dit uitgewerkt voor het strafproces, hetgeen bijvoorbeeld betekent dat de rechter uitsluitend een door
de wet omschreven straf mag opleggen.
Zowel het materiële als het formele strafrecht is nodig om een bijdrage te
leveren aan de veiligheid van individuele burgers en van de samenleving
als geheel. De bevordering van de veiligheid in een rechtsstaat staat niet
op zichzelf, maar staat in het teken van het garanderen van de vrijheid van
burgers. Daarom moet tegelijkertijd sprake zijn van bescherming tegen
willekeurige strafvervolging.
2.1.2 De verdachte
Een verdachte is iemand tegen wie op grond van feiten of omstandig­
heden een redelijk vermoeden van schuld aan enig strafbaar feit bestaat
(art. 27 Sv). Op basis van art. 6 lid 2 van het Europees Verdrag tot bescherming van de Rechten van de Mens en de fundamentele vrijheden (EVRM)
en art. 14 lid 2 van het Internationaal Verdrag inzake Burgerrechten en
Politieke Rechten (IVBPR) wordt de verdachte geacht onschuldig te zijn
(praesumptio innocentiae) totdat een rechter definitief een uitspraak heeft
gedaan en hij schuldig is bevonden. Daarom wordt de term ‘verdachte’
gebruikt. Door de invoering van de Wet OM-afdoening is het niet langer
alleen aan de rechter overgelaten om de schuld van de verdachte vast
te stellen. Ook de OvJ zal voorafgaand aan een OM-strafbeschikking de
schuld van de verdachte moeten hebben vastgesteld, anders kan geen
strafbeschikking worden opgelegd.8 De meeste verdachten zijn natuurlijke
personen, maar ook een rechtspersoon kan verdachte zijn.
Om als verdachte te kunnen worden aangewezen, moet sprake zijn van
een vermeend strafbaar feit én van een redelijk vermoeden van schuld
van de betrokkene aan dat vermeende strafbare feit. Het vermoeden
moet blijken uit feiten of omstandigheden, zoals getuigenverklaringen.
De formele verdenking betekent dat tegen een verdachte dwangmiddelen,­
zoals aanhouding voor verhoor, kunnen worden toegepast (zie ook paragraaf 2.2). In beginsel mogen tegen een persoon tegen wie (nog) geen
8

De Wet OM-afdoening wordt verder besproken in paragraaf 2.3.3.

23

24

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

redelijk vermoeden van schuld bestaat géén strafrechtelijke dwang­
middelen worden toegepast. De Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden
(Wet BOB) vormt hierop echter een uitzondering. Voor wat betreft de
dwangmiddelen van stelselmatige observatie, infiltratie, opnemen van
vertrouwelijke communicatie en opnemen van telecommunicatie mogen
deze ook worden uitgeoefend tegen personen die (nog) geen verdachte
zijn in bovengenoemde zin. In dat geval spreekt men ook wel van ‘vroeg­
verdachten’.
Een verdachte heeft recht op een eerlijk proces (art. 6 EVRM) en kan
bepaalde rechten in het strafproces uitoefenen. Zo hoeft een verdachte
niet mee te werken aan zijn eigen veroordeling door het afleggen van
een belastende verklaring; een verdachte heeft het recht om te zwijgen.
Voor de aanvang van het verhoor moet een verdachte hierop worden
­gewezen. Andere rechten van een verdachte zijn het recht op bijstand
door een raadsman9 en het recht op kennisneming van de processtukken.
Een verdachte heeft verder recht op behandeling van zijn zaak binnen een
redelijke termijn (art. 6 EVRM). Wordt deze termijn overschreden, dan kan
dat leiden tot strafvermindering. Van een verval van het recht tot vervolging als sanctie wil de Hoge Raad sinds 2008 niet langer weten.10 Personen
die ten onrechte verdachte zijn geweest en daarvan nadeel hebben ondervonden, kunnen een beroep doen op schadevergoeding door de overheid
(zie ook hoofdstuk 10).11
2.1.3 Het slachtoffer
Veel slachtoffers van strafbare feiten zijn burgers. Maar ook bedrijven en
instellingen kunnen slachtoffer zijn. In het strafproces was de rol van het
slachtoffer lange tijd beperkt tot die van getuige en/of aangever. Hier is de

9

10
11

In beginsel kiest de verdachte zelf de raadsman (art. 38 lid 1 Sv). Naast de gekozen raadsman bestaat de
toegevoegde raadsman (art. 40 e.v. Sv). Afhankelijk van de hoogte van het inkomen of vermogen kan de
verdachte in aanmerking komen voor gesubsidieerde rechtsbijstand. De Raad voor Rechtsbijstand regelt
de gesubsidieerde rechtsbijstand op basis van de Wet op de Rechtsbijstand (WRB). De toevoeging van
een raadsman aan degene die krachtens een bevel tot voorlopige hechtenis is gedetineerd, is in iedere
aanleg kosteloos (art. 43 lid 2 Sv). Rechtsbijstand is ook kosteloos in de gevallen waarin krachtens enig
wettelijk voorschrift in het Wetboek van Strafrecht of het Wetboek van Strafvordering aan de verdachte
of de veroordeelde op last van de rechter een raadsman wordt toegevoegd door het bestuur (zie art. 43
lid 1 WRB). Zie in dit verband ook de Aanwijzing rechtsbijstand politieverhoor (BWBR0027381), Stcrt.
16 maart 2010, nr. 4003. Deze aanwijzing heeft betrekking op de verwezenlijking van het recht van de
aangehouden verdachte om voorafgaand aan het verhoor door de politie een raadsman te raadplegen
(zie nader paragraaf 2.2.5). De raadsman geeft juridische (en morele) bijstand aan de verdachte, komt
op voor diens (rechts)belangen en is soms de woordvoerder van de verdachte. De relatie tussen de
verdachte en zijn raadsman is een vertrouwensrelatie. De raadsman is verplicht tot geheimhouding van
hetgeen hem in zijn hoedanigheid als raadsman door zijn cliënt wordt toevertrouwd en hoeft daarover in
rechte niet te getuigen (zie het verschoningsrecht van art. 218 Sv).
Zie HR 17 juni 2008, NJ 2008, 358 m.nt. P.A.M. Mevis.
Zie ook N.J.M. Kwakman (2003).

Het Nederlandse strafrechtssysteem

laatste jaren verandering in gekomen.12 De positie van het slachtoffer binnen het strafproces is sterk verbeterd.13 Voor bepaalde ernstige misdrijven
bestaat sinds 1 januari 2005 voor slachtoffers een ‘spreekrecht’. Sinds 2011
heeft het slachtoffer bovendien een zelfstandige positie gekregen binnen
het strafproces, naast de rol van aangever, getuige of klachtgerechtigde (in
materiële en formele zin).14
In gevallen van ernstig persoonlijk slachtofferschap, zoals in ­zeden­zaken,
kan de schade ook een sterke emotionele (immateriële) component
hebben. Een slachtoffer of diens nabestaande kan op de terechtzitting
een verklaring afleggen over de gevolgen die het ten laste gelegde feit
heeft teweeggebracht. Het spreekrecht betekent overigens niet dat het
slachtoffer medebeslissingsrecht heeft gekregen in de afdoening van ‘zijn’
strafzaak. Op basis van de ‘Wet Versterking van de positie van het slachtoffer in het strafproces’ heeft het slachtoffer onder andere recht op informatie over de strafrechtelijke procedure tegen de verdachte, recht op een
correcte bejegening, recht op informatie over de mogelijkheden van schadevergoeding in het kader van het strafproces, recht op kennisneming
van processtukken, recht op toevoegen van stukken aan het procesdossier
en recht op bijstand door een raadsman en op een tolk.15 Een slachtoffer
van een misdrijf kan worden bijgestaan door Slachtofferhulp Nederland.16
Slachtoffers van seksuele en andersoortige geweldsmisdrijven kunnen via
de Wet op de rechtsbijstand Wrb een beroep doen op een advocaat (art. 1
lid 1 onder f Wrb).
Het slachtoffer kan op verschillende manieren vergoeding krijgen voor
geleden materiële of immateriële schade. Het slachtoffer kan zich in
het strafproces als ‘benadeelde partij’ voegen, om zodoende schade­
vergoeding van de dader te eisen. De strafrechter kan ook uit zichzelf de
verdachte tot een schadevergoeding veroordelen: de schadevergoedings­
maatregel.17 Bovendien kan de rechter bij wijze van bijzondere voorwaarde een schadevergoeding opleggen of de storting van een som geld
bevelen aan een instelling die de belangen van slachtoffers behartigt.
Verder komt het slachtoffer soms in aanmerking voor een uitkering door
12

13
14

15
16
17

Internationaal is die aandacht terug te vinden in onder andere regelgeving: The United Nations
Declaration of Basic Principles of Justice for Victims of Crime and the Abuse of Power, A/RES/40/34
en Recommandation no. R. 85 (11) on the Position of Victims in the Framework of Criminal Law and
Procedure, van de Raad van Europa. Verder de uit 2005 stammende Guidelines on Justice for Child
Victims and Witnesses of Crime van de Verenigde Naties en de Recommendation Rec (2006) 8 of the
Committee of Ministers to member states on assistance to crime victims. Op 25 oktober 2012 is de
Europese Richtlijn 2012/29/EU vastgesteld die betrekking heeft op de minimumnormen voor de rechten,
de ondersteuning en de bescherming van slachtoffers van strafbare feiten, en ter vervanging van
Kaderbesluit 2001/220/JBZ.
Zie ook Ministerie van Veiligheid en Justitie (2013) en de brief aan de Tweede Kamer aangaande Visie op
slachtoffers (nr. 34 8461, 22 februari 2013).
Zie de ‘Wet Versterking van de positie van het slachtoffer in het strafproces’. Dit is een wet van
17 december 2009, Stb. 2010, 1. Tegelijk met deze wet is ook een nieuwe Aanwijzing slachtofferzorg
(2010A029) per 1 januari 2011 in werking getreden, zie Stcrt. 2010, 20 476, en de Wet van 17 december
2009, Stb. 2010, 1.
Zie de wet van 17 december 2009, Stb. 2010, 1.
Zie nader over Slachtofferhulp Nederland paragraaf 2.6.7.
Zie verder paragraaf 2.4.6.

25

26

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

een schadefonds. Ten slotte kan het slachtoffer schadevergoeding eisen
via een procedure bij de civiele rechter.
2.1.4 De getuige
Personen die iets kunnen verklaren omtrent een (vermeend) strafbaar feit
of over de persoon van de verdachte kunnen als getuige worden gehoord
in het strafproces. Zonder getuigenverklaringen zijn de opsporing en de
vervolging vaak uitermate moeilijk. Dat maakt getuigen tot belangrijke
deelnemers in het strafproces. Maar een getuige is méér dan enkel een
instrument bij de waarheidsvinding en in de afdoening van een strafzaak.
Getuigen kunnen zelfstandige procesrechtelijke belangen hebben die
soms niet stroken met de belangen van andere deelnemers in het straf­
proces.18 Dit heeft in de afgelopen jaren binnen de strafrechtspleging
geleid tot een differentiatie in soorten getuigen,19 hetgeen weer geleid
heeft tot regelgeving omtrent bedreigde en afgeschermde getuigen, maatregelen ter bescherming van getuigen en toezeggingen aan getuigen die
tevens verdachte zijn of reeds veroordeeld zijn.20
Het inschakelen van getuigen door de rechter-commissaris (r-c), de officier van justitie (OvJ), de verdachte en de zittingsrechter is geregeld in
het Wetboek van Strafvordering.21 Daarbij hebben getuigen in de regel
een verschijnings- en een spreekplicht. Van dat laatste kunnen getuigen
zich echter in bepaalde gevallen verschonen. In dat geval hoeven zij geen
verklaring af te leggen of bepaalde vragen te beantwoorden. De wetgever
heeft drie soorten verschoningsrechten erkend. Ten eerste kunnen de
naasten van de verdachte zich verschonen, ten tweede mag de getuige
zwijgen die in geval van spreken zichzelf of zijn naasten aan het gevaar
van een strafrechtelijke veroordeling zou blootstellen, en ten derde heeft
een aantal beroepsbeoefenaren een verschoningsrecht.22
2.1.5 De deskundige
Een van de getuige te onderscheiden persoon die door de rechter (of de
r-c), de OvJ of de verdachte kan worden ingeschakeld, is de deskundige.
De rechter kan, met het oog op de waarheidsvinding, behoefte hebben
aan het oordeel van een expert, bijvoorbeeld een reclasseringswerker, een
technicus, een ballistisch deskundige, een financieel deskundige, een

18
19
20
21
22

Zie nader J.B.J. van der Leij (2002).
Soorten getuigen die in de regelgeving en rechtspraak naar voren komen zijn onder meer
slachtoffergetuigen, andere kwetsbare getuigen (onder wie kinderen en personen met een
verstandelijke beperking), anonieme getuigen en kroongetuigen.
Zie over de toepassing van die regelingen in de praktijk: W. Dreissen et al. (2012).
Het horen van getuigen door de politie is in Nederland niet wettelijk geregeld.
Bijvoorbeeld advocaten en artsen, die tevens een geheimhoudingsplicht hebben. Overigens is het
verschoningsrecht niet altijd gekoppeld aan een geheimhoudingsplicht. Ook is iemand die zich kan
verschonen, daartoe niet wettelijk verplicht.

Het Nederlandse strafrechtssysteem

psychiater of een psycholoog. Soms is de rechter verplicht een deskundige
in te schakelen, bijvoorbeeld als de rechter tbs wil opleggen. De deskundige kan ook in het voorbereidend onderzoek of ter terechtzitting worden
gehoord.
Met de Wet deskundigen in strafzaken krijgt de deskundige een eigen
positie binnen het strafproces(recht).23 Uit deze wet komt tevens het
Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen (NRGD) voort.24 Dit register is bedoeld om de kwaliteit van de inbreng van deskundigen tijdens
de rechtspleging te vergroten, maar sluit het inschakelen van andere dan
gerechtelijke deskundigen niet uit. Zo kan de verdachte zelf tegenonderzoek laten verrichten en ook deskundigen laten horen.

2.2 Opsporing en bestuurlijke handhaving
Het opsporingsonderzoek begint als de politie of een opsporingsambtenaar kennisneemt van een vermoedelijk gepleegd strafbaar feit. De politie
maakt onderscheid tussen strafbare feiten die de politie zelf constateert
(‘haaldelicten’)25 en strafbare feiten die door burgers en bedrijven worden
gemeld 26 en aangegeven (‘brengdelicten’). Opsporingsambtenaren zoeken
naar sporen, horen getuigen en slachtoffers, houden verdachten aan en
leggen alle gegevens schriftelijk vast in een proces-verbaal.27
De eindverantwoordelijkheid voor de opsporing ligt door de invoering
van de Wet versterking positie rechter-commissaris28 nu geheel bij de OvJ,
die (formeel) leiding geeft aan het opsporingsonderzoek. Om dit onderzoek goed te kunnen doen, kan het voor de politie nodig zijn om bepaalde
dwangmiddelen toe te passen. Dat zijn bevoegdheden waarmee inbreuk
wordt gemaakt op de vrijheden van personen en waartoe de toestemming
van de OvJ en in bepaalde gevallen van de r-c29 nodig is. Voorbeelden van
dwangmiddelen zijn doorzoekingen, het afluisteren van de telefoon,30
onderzoek aan kleding of het in beslag laten nemen van voorwerpen die
23
24
25
26
27

28
29

30

Wet van 22 januari 2009, Stb. 2009, 33, in werking getreden op 1 januari 2010.
Zie www.deskundigenregister.nl.
Door ontdekking op heterdaad of door zelf gericht onderzoek te doen.
Inclusief anonieme meldingen.
Sinds 1 april 2010 is de Aanwijzing rechtsbijstand politieverhoor van kracht, Stcrt. 2010, 4003
(2010A007). In deze aanwijzing staat hoe uitvoering moet worden gegeven aan het recht van een
aangehouden verdachte om een raadsman te raadplegen voorafgaand aan het politieverhoor. Ook geeft
de aanwijzing een regeling voor minderjarige verdachten die door de politie worden verhoord. Het recht
op deze bijstand zo vroeg in het strafproces vloeit voort uit de rechtspraak van het Europees Hof voor de
Rechten van de Mens (EHRM) en de daarop volgende jurisprudentie van de Hoge Raad. Zie nader noot
41 (paragraaf 2.2.5).
Wet van 1 december 2011, Stb. 2011, 600, in werking getreden op 1 januari 2013.
De rechter-commissaris (r-c) is sinds de invoering van de Wet versterking positie rechter-commissaris
niet langer een onderzoeksrechter van een rechtbank, maar een (toezichthoudende) rechter in het
vooronderzoek (art. 170 lid 2 Sv). De toezichthoudende taak ziet vooral op begeleiding en kwaliteits­
bewaking van het lopende opsporingsonderzoek. Het gerechtelijk vooronderzoek (GVO) is komen te
vervallen, inclusief daarmee verband houdende rechtsfiguren als de kennisgeving van verdere vervolging
en het bezwaarschrift daartegen.
Zie het onderzoek verricht naar het gebruik van de telefoontap: G. Odinot et al. (2012).

27

28

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

als bewijsmiddel kunnen dienen en preventieve hechtenis.31 De wet geeft
precies aan wanneer welk dwangmiddel mag worden toegepast. Belang­
rijke dwangmiddelen die de politie kan toepassen zijn aanhouding,
ophouden voor onderzoek (maximaal 6 uur) en inverzekeringstelling
(maximaal 6 dagen) als het belang van het onderzoek dat vereist.32 Een
bevel tot inverzekeringstelling wordt alléén verleend bij zwaardere strafbare feiten, waarvoor voorlopige hechtenis is toegestaan (art. 67 Sv). De
bevoegdheid tot inverzekeringstelling kan worden uitgeoefend door een
OvJ of een hulpofficier. Na zijn aanhouding moet een verdachte binnen
uiterlijk 3 dagen en 15 uur worden voorgeleid aan de r-c. Als de OvJ een
verdachte nog langer vast wil houden, moet hij bij de r-c de bewaring
vorderen. Hiermee kan een verdachte nog eens 14 dagen worden vastgehouden (art. 64 lid 1 Sv). Binnen de termijn van de bewaring kan de politie
nader onderzoek doen naar de feiten waarop de verdenking is gebaseerd.
Verder kan binnen die termijn de OvJ aan (de raadkamer33 van) de rechtbank vragen om gevangenhouding van een verdachte te bevelen (art. 65
Sv). De duur van de gevangenhouding is maximaal 90 dagen (art. 66 lid 1
Sv).34
2.2.1 De Nationale Politie
Sinds januari 2013 is de Nederlandse politie niet langer georganiseerd
in 25 regionale korpsen en het Korps Landelijke Politiediensten (KLPD),
maar is er een Nationale Politie waarmee het beheer van de politie wordt
vereenvoudigd. De Minister van Veiligheid en Justitie35 is verantwoordelijk
voor het beheer van de nationale politie en aan het hoofd van de organisatie staat één korpschef. De 25 regiokorpsen en het KLPD (omgevormd
tot de Landelijke Eenheid van de Nationale Politie) zijn opgegaan in één
korps dat bestaat uit tien regionale eenheden en één of meer landelijke
eenheden voor de uitvoering van de politietaak.
31

32

33
34

35

Preventieve hechtenis is een verzamelbegrip voor voorlopige hechtenis en inverzekeringstelling en
maakt een inbreuk op het grondrecht van fysieke vrijheid van een persoon (zie art. 15 Grondwet).
Voorlopige hechtenis omvat de bewaring, gevangenhouding en gevangenneming (art. 133 Sv).
Toepassing van voorlopige hechtenis is gebonden aan wettelijke voorwaarden en gronden (zie art. 67
en 67a Sv).
De inverzekeringstelling van een verdachte is geregeld in artikel 57 tot en met 62 Sv. De grond tot
inverzekeringstelling is het belang van het onderzoek (art. 57 lid 1 Sv), voorbeelden daarvan zijn: het
nader horen van een verdachte, de confrontatie van getuigen met de verdachte, het opsporen van een
medeverdachte zonder dat de verdachte de gelegenheid heeft hem in te lichten of het achterhalen
of verifiëren van de identiteit van een verdachte. Vrees voor recidive, vluchtgevaar of de geschokte
rechtsorde (allemaal gronden voor voorlopige hechtenis) zijn strikt genomen geen gronden voor
inverzekeringstelling.
Voor een aantal gevallen, zoals bezwaarschrift tegen vervolging en hoger beroep tegen beslissingen
van de r-c, heeft de wetgever een aparte rechterlijke voorziening ontworpen, de zogeheten
raadkamerprocedure (zie art. 21 e.v. Sv).
De derde vorm van de voorlopige hechtenis is de gevangenneming, die kan worden toegepast als
de verdachte op vrije voeten is en terechtstaat. In het geval de verdenking een terroristisch misdrijf
betreft, kan de duur van het bevel tot gevangenneming of gevangenhouding na 90 dagen gedurende ten
hoogste 2 jaren worden verlengd met periodes van maximaal 90 dagen.
Hoewel er meerdere betekenissen toe te kennen zijn aan de term ‘justitie’, wordt hier bedoeld de rechts­
handhaving door de overheid.

Het Nederlandse strafrechtssysteem

Het gezag en de taken en bevoegdheden van de politie zijn niet aangepast. De hoofdtaken zijn enerzijds het handhaven van de openbare orde
en veiligheid en het verlenen van hulp aan hen die deze behoeven, en
anderzijds de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde (opsporen en
oplossen van strafbare feiten).
De politie heeft tot taak in ondergeschiktheid aan het bevoegd gezag en in
overeenstemming met de geldende rechtsregels te zorgen voor de daadwerkelijke handhaving van de rechtsorde en het verlenen van hulp aan
hen die deze behoeven (art. 3 Politiewet 2012). Het optreden van de politie
in een gemeente ter handhaving van de openbare orde en ter uitvoering
van de hulpverleningstaak is onder de verantwoordelijkheid van de burgemeester (art. 11 Polw). De OvJ heeft het gezag als het de strafrechtelijke
handhaving van de rechtsorde of de taken ten dienste van justitie betreffen (art. 12 Polw). De politie heeft bij de vervulling van haar taak dus met
twee gezagsdragers te maken. Hoewel er formeel een strikte scheiding is,
overlappen deze taken in de praktijk. Daarom overleggen de burgemeester, de OvJ en het hoofd van het territoriale onderdeel van de regionale
eenheid (politiechef) binnen welk grondgebied de gemeente geheel of
gedeeltelijk valt regelmatig in het zogeheten driehoeksoverleg (art. 13
Polw).36
Bij de Landelijke Eenheid (voorheen KLPD) zijn (inter)nationale, specialistische politiediensten ondergebracht, zoals specialistische recherche­
onderdelen, een dienst voor de koninklijke en diplomatieke beveiliging, de
spoorwegpolitie, de verkeerspolitie en de waterpolitie.
2.2.2 De Koninklijke Marechaussee
Naast de civiele politie kent Nederland politie met een militaire status: de
Koninklijke Marechaussee. De taken van de Koninklijke Marechaussee
bestaan uit civiele en militaire politietaken. Een militair van de
Koninklijke Marechaussee kan tevens opsporingstaken hebben op basis
van art. 141 Sv, maar onthoudt zich van optreden anders dan in het kader
van de uitvoering van zijn politietaken. Een van de civiele taken is de
beveiliging van Nederlandse luchthavens. Onder de militaire taken van de
Koninklijke Marechaussee valt onder andere de uitvoering van de politie­
taak voor de Nederlandse strijdkrachten. De Koninklijke Marechaussee
behoort tot de verantwoordelijkheid van de Minister van Defensie (art. 4
Politiewet 2012).

36

In dit verband kan ook gewezen worden op de zogenoemde ‘Veiligheidshuizen’. Dit zijn samenwerkings­
verbanden van in ieder geval gemeenten, politie, Openbaar Ministerie, Raad voor de Kinderbescherming,
reclasseringsorganisaties en welzijnsorganisaties, met als doel het terugdringen van overlast, huiselijk
geweld en criminaliteit. Zie nader www.veiligheidshuizen.nl/index. Zie ook
www.veiligheidshuizen.nl/doc/VHH-Landelijk-Kader-definitief.pdf.

29

30

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

2.2.3 De bijzondere opsporingsdiensten
Naast de politie hebben ook bijzondere opsporingsdiensten de bevoegdheid tot opsporing van strafbare feiten. De bijzondere opsporingsdiensten
(BOD) vallen onder verschillende ministeries en hebben een specifieke
opsporingstaak op het beleidsterrein waarvoor de betrokken ­m inister
verantwoordelijk is. Er zijn vier bijzondere opsporingsdiensten: de
Algemene Inspectiedienst, de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst/
Economische Controledienst (FIOD-ECD), de Sociale Inlichtingen- en
Opsporingsdienst (SIOD) en de Inlichtingen- en Opsporingsdienst (IOD).37
De aangewezen minister is verantwoordelijk voor het beheer van de dienst
en het algemene handhavingsbeleid van de wetten waarmee de dienst te
maken heeft. Tegelijkertijd heeft de OvJ het gezag over de bij de diensten
werkzame opsporingsambtenaren.
Medewerkers van de BOD waren voorheen buitengewone opsporings­
ambtenaren. Sinds de inwerkingtreding van de Wet op de bijzondere
opsporingsdiensten op 1 juni 2007 is aan de opsporingsambtenaren van
de BOD een algemene opsporingsbevoegdheid toegekend en werken zij nu
onder het gezag van het Functioneel Parket van het OM. Ten slotte bestaan
er ook nog de zogeheten buitengewone opsporingsambtenaren (BOA’s),
die geen deel uitmaken van de politieorganisatie (zie art. 142 Sv).38
2.2.4 De Rijksrecherche
De Rijksrecherche is een kleine opsporingsdienst met een speciale taak,
die geen deel uitmaakt van de Nationale Politie. De Rijksrecherche is het
enige onderdeel van de Nederlandse politie dat direct onder de verantwoordelijkheid en bevoegdheid van het College van procureurs-generaal
van het OM valt. De Rijksrecherche is onder meer belast met ­onder­zoeken
binnen het ambtelijke apparaat en het politieapparaat.39 Zo kan de Rijks­
recherche worden ingeschakeld als het vermoeden bestaat dat ambtenaren in functie strafbare feiten hebben gepleegd. Daarnaast wordt de
Rijksrecherche altijd ingeschakeld als er gewonden of doden zijn gevallen
na vuurwapengebruik door de politie. Ook als gedetineerden zijn over­
leden in de gevangenis stelt de Rijksrecherche een onderzoek in.40

37
38
39
40

Zie de Wet op de bijzondere opsporingsdiensten, in werking getreden op 1 juni 2007 (Wet van 29 mei
2006, Stb. 2006, 285).
In deze categorie vallen onder anderen belastingambtenaren die niet behoren tot de FIOD-ECD.
Zie onder andere de Aanwijzing taken en inzet rijksrecherche, Stcrt. 2010, 20 477 (2010A033), die geldt
tot 31 december 2014.
Zie ook www.rijksrecherche.nl.

Het Nederlandse strafrechtssysteem

2.2.5 Afhandeling door de politie
Naar aanleiding van jurisprudentie van het Europese Hof voor de Rechten
van de Mens (en in navolging daarvan de Hoge Raad)41 is sinds april 2010
de Aanwijzing rechtsbijstand politieverhoor van kracht.42 De regeling ziet
op de verwezenlijking van het recht van de aangehouden verdachte om
voorafgaand aan het politieverhoor een raadsman te raadplegen (consultatiebijstand) en van het recht op bijstand door een raadsman of vertrouwenspersoon van een minderjarige verdachte tijdens het verhoor door de
politie (verhoorbijstand).43
Het horen of aanhouden van een verdachte leidt niet vanzelfsprekend
in alle gevallen tot verdere vervolging. De politie kan namelijk ­besluiten
om zaken zelf af te doen. De politie hanteert de volgende wijzen van
­a fdoening: sepot, transactie, strafbeschikking of – bij jongeren van 12 tot
18 jaar – verwijzing naar een Halt-bureau (‘Het ALTernatief’) voor een
Halt-straf44 of verwijzing naar een Bureau Jeugdzorg (BJZ). Ten slotte kan
de politie een jeugdige pleger ernstig vermanend toespreken, waarna hij
of zij weer vrijuit gaat. Een vermaning kan op het politiebureau of elders
plaatshebben. Ook kan de politie de ouders van de minderjarige informeren. Deze handelwijze staat in de praktijk bekend als een ‘politiesepot’.45
Deze kan ook bij meerderjarigen voorkomen. Een politiesepot heeft voor
de persoon in kwestie geen strafrechtelijke consequenties. Er wordt geen
proces-verbaal opgemaakt en er komt geen vervolging. Eventueel maakt
de politie een aantekening in het bedrijfsprocessensysteem van het korps.
Die aantekening kan dan wel een rol spelen in de besluitvorming bij een
nieuw contact van de persoon met de politie. Naar het gebruik van politiegegevens en het wettelijk kader van de Wet politiegegevens (Wpg) is recent
onderzoek gedaan.46
Een opsporingsambtenaar kan een zaak ook afdoen met een politietransactie. Bij een transactie blijft de vervolging dan achterwege, mits aan de
voorwaarde is voldaan. Die voorwaarde is meestal de betaling van een
geldsom. Door de gefaseerde inwerkingtreding van de Wet OM-afdoening,
kan de politie een zaak ook afdoen door een politiestrafbeschikking door
de betaling van een geldsom (art. 257b lid 1 Sv). De p
­ olitiestrafbeschikking
41
42

43
44
45
46

Zie o.a. EHRM 27 november 2008, NJ 2009, 214 (Salduz), EHRM 11 december 2008, NJ 2009, 215
(Panovits) en HR 30 juni 2009, NJ 2009, 349, HR 30 juni 2009, NJ 2009, 350 en HR 30 juni 2009, NJ 2009,
351.
Zie Stcrt. 16 maart 2010, nr. 4003. De Aanwijzing blijft in beginsel geldig tot 31 maart 2014. Dan
moet er nieuwe wetgeving komen ter vervanging van deze aanwijzing. Het daartoe dienende wets­
voorstel raadsman en politieverhoor is inmiddels gesplitst in twee afzonderlijke wetsvoorstellen. Beide
voorstellen zijn begin 2014 naar enkele adviesinstanties gestuurd. In het ene wetsvoorstel zijn alleen
elementen opgenomen die noodzakelijk zijn voor de implementatie van de Europese Richtlijn 2013/48/
EU van 22 oktober 2013, het andere wetsvoorstel gaat over de eerste fase van het opsporingsonderzoek
(bedoeld als inbedding van het recht op toegang tot een raadsman).
Zie onder andere het onderzoek van W.J. Verhoeven & L. Stevens (2013).
De Halt-straf is gebaseerd op art. 77e Sr.
Hierbij is juridisch sprake van een (voorwaardelijke) sepotbevoegdheid door de politie onder verant­
woordelijkheid van het OM.
Zie J. Smits et al. (2013).

31

32

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

vervangt (op termijn) de politietransactie. De strafbeschikking kan
worden aangeboden bij overtredingen en sommige misdrijven (zie ook
paragraaf 2.3.3, hoofdstuk 7 en hoofdstuk 9). De politie kan een jeugdige
dader ter afhandeling verwijzen naar een Halt-bureau. Bij deze wijze van
afdoening, via Halt, is in feite ook sprake van een voorwaardelijk sepot,
toegepast door de politie onder de verantwoordelijkheid van het OM.
De algemene voorwaarden voor een verwijzing naar een Halt-bureau
zijn dat het moet gaan om een bekennende verdachte47 en een zogeheten ‘first offender’ (wel mag de verdachte eenmaal eerder bij Halt zijn
geweest), die instemt met de verwijzing. De strafbare feiten die voor een
Halt-project in aanmerking komen, zijn vastgelegd in een algemene maatregel van bestuur.48 Het gaat hierbij vooral om minder zware vergrijpen,
zoals vernieling, brandstichting met geringe schade, winkeldiefstal met
geringe buit, vuurwerkdelicten of zwartrijden in het openbaar vervoer.
Sinds 2011 kunnen jeugdige daders die zich aan zwaardere delicten
­schuldig hebben gemaakt, zoals het beledigen van een ambtenaar, ook
bij Halt terechtkomen (Jaarbericht Halt-sector, 2012) (zie ook hoofdstuk 7). Deelname aan een Halt-project kan aan een jeugdige en bekennende verdachte worden voorgesteld door een door de OvJ aangewezen
­opsporingsambtenaar. Het uitgangspunt bij de afdoening via Halt is dat
de jeugdige dader de schade die hij heeft aangericht moet herstellen of
betalen. Een Halt-straf wordt niet voorafgegaan door een uitspraak van
de (kinder)rechter of een strafbeschikking en is daarom juridisch gezien
géén sanctie.49
Een Halt-straf is geslaagd wanneer de jongere de afspraken die zijn
gemaakt met het Halt-bureau nakomt. Dit wordt doorgegeven aan de
­politie en de zaak wordt geseponeerd. Wanneer de jongere zich niet aan de

47

48

49

Doordat de voorwaarde wordt gesteld dat de verdachte moet hebben bekend, kan een conflict ontstaan
met de toepassing van de Aanwijzing rechtsbijstand politieverhoor. Uit het onderzoek van Verhoeven
en Stevens komt naar voren dat advocaten soms geneigd zijn verdachten te adviseren om gebruik te
maken van het zwijgrecht in het geval dat weinig over de zaak bekend is. Ook is geconstateerd dat
sommige advocaten jeugdige verdachten als een nieuwe groep cliënten beschouwen. De combinatie
van een gebrek aan ervaring met het jeugdstrafrecht en de geneigdheid een zwijgadvies te geven kan
als resultaat hebben dat minder jeugdige verdachten een Halt-traject ingaan. Zie W.J. Verhoeven &
L. Stevens (2013).
Zie Besluit van 15 september 2010 houdende wijziging van het Besluit aanwijzing Halt-feiten (van
25 januari 1995, laatstelijk verlengd tot 1 januari 2010), Stcrt. 2010, 14 200 en in werking getreden op
1 oktober 2010). In dit wijzigingsbesluit is een bijstelling gegeven van wat tot Halt-waardige feiten kan
worden gerekend (vgl. Kamerstukken II 2005/06, 28 741, nr. 15). Zie ook de nieuwe Aanwijzing Haltafdoening, in werking getreden op 1 januari 2010, Stcrt. 2009, 19 365 en geldend tot 31 december 2013.
Indien sprake is van verdenking van een ernstig delict waarvoor voorlopige hechtenis kan worden
toegepast, is er sinds 1 juli 2011 voor minderjarigen de wettelijke mogelijkheid tot nachtdetentie,
waarbij de jongere overdag naar school gaat of werkt en ’s avonds en in het weekend in een justitiële
jeugdinrichting zit.

Het Nederlandse strafrechtssysteem

afspraken houdt, stuurt de politie het proces-verbaal echter naar de OvJ.
Deze beslist over de verdere afhandeling van de zaak.50
In algemene termen zijn de jongeren bij wie sprake is van zeer ernstige
achterliggende problematiek en jongeren die recidiveren binnen een jaar
na de eerste Halt-straf, uitgesloten van deelname aan een Halt-project. Dit
geldt óók voor kinderen onder de 12 jaar. Op hen is het strafrecht namelijk
niet van toepassing. Zij kunnen niet worden vervolgd en gestraft, maar
worden in alle gevallen doorverwezen naar BJZ. In het geval van een
overtreding wordt alleen doorverwezen als er sprake is van zogenoemde
aanvullende zorgsignalen, anders blijft het bij een reprimande. Waar
de Stop-maatregel een vrijwillig karakter had, is in de nieuwe aanpak
niet langer sprake van vrijblijvendheid. Voor ouders betekent dit dat zij
gedwongen kunnen worden om zorg en opvoedings­ondersteuning te
accepteren.51
2.2.6 Bestuurlijke handhaving
Het strafrecht is primair gericht op het sanctioneren van weder­rechtelijk
gedrag. Het strafrecht geeft regels voor de wijze waarop bij het niet naleven van de strafrechtelijke gedragsnormen moet worden gereageerd. In
die zin is het strafrecht als geheel gericht op handhaving van genoemde
normen. Daarin is het strafrecht niet uniek. Ook het bestuursrecht kent
methoden tot handhaving, waarbij, net als in het strafrecht, de overheid
een centrale rol inneemt.
De verschillen tussen de beide benaderingen lijken echter steeds kleiner
te worden. Waar in het strafrecht, vanwege het leedtoevoegende karakter, de schuld van de verdachte eerst vastgesteld moest worden door een
onafhankelijke rechter alvorens kon worden bestraft, is dat sinds de (gefaseerde) invoering van de Wet OM-afdoening in 2008 lang niet altijd meer
het geval. Bestuursrechtelijke sanctionering gebeurt in beginsel door
het bestuur zelf, zonder rechterlijke tussenkomst. Het bestuur legt zelf
boetes op, past bestuursdwang toe of trekt vergunningen in zonder een

50

51

In dit verband kan gewezen worden op het Justitieel Casusoverleg-jeugd (JCO-jeugd) waarin individuele
zaken worden be­sproken van jongeren tussen de 12 en 18 jaar die met de politie in aanraking zijn
gekomen. Doorgaans komen hier alleen de zaken aan de orde die door de OvJ worden afgedaan, met
andere woorden: geen Halt-zaken en zaken die voor de rechter worden gebracht. In het JCO-jeugd zijn
in ieder geval vertegenwoordigd het OM, de politie en de Raad voor de Kinderbescherming. Overigens
is het zo dat het jeugdstrafprocesrecht (zie art. 488 t/m 505 Sv) van toepassing is op personen die ten
tijde van het (vermeende) begaan van het feit nog geen 18 jaar oud zijn. Op 16- en 17-jarigen kan echter
het volwassenenstrafrecht worden toegepast (art. 77b Sr) en omgekeerd kan op 18- tot 21-jarigen
onder omstandigheden het jeugdstrafrecht van toepassing worden verklaard (art. 77c Sr). In 2013 heeft
de Tweede Kamer het wetsvoorstel adolescentenstrafrecht aangenomen. In het wetsvoorstel worden
de mogelijkheden om een taakstraf aan jeugdigen op te leggen beperkt. In het geval van een ernstig
zeden- of geweldsmisdrijf kan niet alleen een taakstraf worden opgelegd. Verder krijgt de rechter in het
wetsvoorstel de mogelijkheid om de PIJ-maatregel om te zetten in tbs wanneer de veroordeelde nog een
gevaar vormt wanneer de PIJ-maatregel eindigt.
Deze nieuwe aanpak is neergelegd in werkafspraken tussen de ministeries van Veiligheid en Justitie,
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, de politie, BJZ en de Raad voor de Kinderbescherming.

33

34

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

­ oorafgaande rechterlijke toets.52 Deze wijze van afhandeling, buiten de
v
rechter om, betekent dat minder zaken strafrechtelijk hoeven te worden
afgedaan. Het heeft de wetgever er destijds toe gebracht om een groot
aantal verkeersovertredingen te decriminaliseren.53 Dit houdt in dat
overtreding van een verkeersvoorschrift (genoemd in de Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften, WAHV) niet als een
strafbaar feit wordt aangemerkt, maar als een gedraging waar een administratieve sanctie (bestuursboete) op van toepassing is.54
Met de invoering van de Wet OM-afdoening is dus voortgebouwd op deze
buitengerechtelijke afdoening.55 In de memorie van toelichting bij het
wetsvoorstel wordt aangegeven dat ‘de capaciteit van de justitieketen
moet worden aangepast aan de stijgende behoefte aan rechtshandhaving.
Vergroting van de mogelijkheden tot en doelmatigheid van de buiten­
gerechtelijke afdoening van strafzaken is daarbij van groot belang.’56 Waar
in de WAHV gedragingen zijn gedecriminaliseerd, is dat niet gebeurd in
de Wet OM-afdoening. Zo is onder anderen de OvJ op basis van laatst­
genoemde wet bevoegd strafbeschikkingen uit te vaardigen. Dit betekent
dat binnen het strafrechtelijk systeem is gebroken met de gedachte dat
alleen de rechter een straf kan opleggen.57
Zoals in de inleiding van dit hoofdstuk al werd aangegeven, is het aantal
wetten dat voorziet in door bestuursorganen op te leggen boetes of
andere sancties de afgelopen jaren sterk toegenomen.58 Maar bestuurlijke handhaving is meer dan sanctionering. Bestuurlijke handhaving
kan ook preventief optreden betekenen. Een voorbeeld hiervan is de
op 1 september 2010 in werking getreden Wet maatregelen bestrijding
voetbal­vandalisme en ernstige overlast (Wet MBVEO).59 Deze wet geeft
de burgemeester en de OvJ nieuwe bestuursrechtelijke en strafrechtelijke
instrumenten om preventief in te grijpen bij mogelijke ordeverstoringen.
Zo kan de burgemeester een gebiedsverbod, een groepsverbod of een
meldingsplicht opleggen (zie art. 172a Gemeentewet) en de OvJ gedragsaanwijzingen geven. Een dergelijke gedragsaanwijzing kan weer een
52
53

54

55
56
57
58
59

Deze sancties kunnen reparatoir van aard zijn, zoals de bestuursdwang, maar ook punitief, zoals de
bestuurlijke boete.
Voor het EHRM speelt bij de interpretatie van de begrippen civil rights and obligations en criminal charge
in artikel 6 EVRM de decriminalisering binnen het Nederlandse rechtsstelsel geen rol. Het Europese hof
interpreteert deze begrippen autonoom, dat wil zeggen onafhankelijk van het recht van de betreffende
lidstaat of lidstaten. Zie bijvoorbeeld EHRM 21 februari 1984, NJ 1988, m.nt. EAA (Öztürk).
Zie de Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften (WAHV), 3 juli 1989, Stb.
1989, 300. Zie ook de Aanwijzing administratieve handhaving verkeersvoorschriften, Stcrt. 2010, 2962
(2010A006), in werking getreden op 1 april 2010 en geldend tot 31 maart 2014. Degene die door de
politie een WAHV-beschikking opgelegd heeft gekregen, kan daartegen in beroep gaan bij de OvJ.
Tegen de beslissing van de OvJ kan een betrokkene uiteindelijk beroep instellen bij de rechtbank. Het
beroep wordt behandeld en beslist door de kantonrechter. In geval van een door een bestuursorgaan
opgelegde sanctie moet beroep worden ingesteld bij de bestuursrechter.
Zie nader paragraaf 2.3.
Zie Kamerstukken II 2004/05, 29 849, nr. 3, p. 1 (MvT).
In paragraaf 2.3.3 wordt verder ingegaan op de Wet OM-afdoening.
Zie bijvoorbeeld de vierde tranche van de Algemene wet bestuursrecht (Kamerstukken II 2003/04,
29 702), die op 1 juli 2009 in werking is getreden. Wet van 25 juni 2009, Stb. 2009, 264.
Zie Stb. 2010, 325 (Kamerstukken II 2010/11, 31 467), in werking getreden op 1 oktober 2010.

Het Nederlandse strafrechtssysteem

gebiedsverbod inhouden, of een contactverbod, een meldingsplicht of de
plicht zich te laten begeleiden bij hulpverlening.60

2.3 De vervolging
Op grond van de resultaten van het opsporingsonderzoek besluit de OvJ
of een verdachte al dan niet wordt vervolgd. Het OM heeft een recht tot
vervolgen, niet de plicht daartoe (opportuniteitsbeginsel). De OvJ kan op
verschillende manieren een strafzaak zonder tussenkomst van de rechter
afhandelen: door het seponeren van de strafzaak, door het aanbieden van
een transactie (schikking) aan de verdachte of door het opleggen van een
strafbeschikking.
2.3.1 Het Openbaar Ministerie
Het OM bepaalt als enige instantie in Nederland wie voor de strafrechter
moet verschijnen, en voor welk strafbaar feit.61 Het OM maakt deel uit
van de rechterlijke macht, maar de leden van het OM zijn, anders dan de
rechters, niet met rechtspraak belast.62 Het OM bestaat uit officieren van
justitie, advocaten-generaal en procureurs-generaal en wordt wel aangeduid als de ‘staande magistratuur’, ter onderscheiding van de zittende
­magistratuur (de rechters). In tegenstelling tot de rechters worden de
leden van het OM niet voor het leven benoemd. In de Wet op de rechterlijke organisatie wordt de taak van het OM als volgt omschreven: ‘Het OM
is belast met de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde en met
andere bij wet vastgestelde taken.’ In de praktijk van het strafrecht is de
hoofdtaak van het OM te verdelen in de opsporing van strafbare feiten,
de vervolging van strafbare feiten en de verantwoordelijkheid voor de
­u itvoering van strafvonnissen.
Vanaf 1 januari 2013 is het OM georganiseerd in tien arrondissementsparketten (die zijn gelijk aan de politieorganisatie). Per 1 april 2013 is
rechtbank Oost-Nederland nog gesplitst in de rechtbanken Overijssel
en Gelderland. Nu zijn er dus elf rechtbanken, vier ressortparketten (bij
60

61

62

De burgemeester kan deze bevoegdheden ook inzetten, maar dan moet wel aan twee voorwaarden
worden voldaan: er moet sprake zijn van herhaaldelijke verstoring van de openbare orde en er moet een
ernstige vrees voor verdere verstoring van de openbare orde zijn. Verder heeft het Openbaar Ministerie
in de Aanwijzing bestrijding van voetbalvandalisme en geweld (2010A023), die per 1 november 2010
in werking is getreden (Stcrt. 2010, 16 600), de praktische toepassing van de nieuwe bevoegdheden
toegelicht en geplaatst naast de bestaande wijze waarop de rol van het Openbaar Ministerie wordt
ingevuld.
Uitzondering hierop vormt art. 12i Sv, waarin wordt bepaald dat het gerechtshof de (verdere)
vervolging kan bevelen ter zake van het feit waarop een ingediend beklag betrekking heeft. Want
wordt een strafbaar feit niet vervolgd, de vervolging niet voortgezet, of vindt de vervolging plaats door
het uitvaardigen van een strafbeschikking, dan kan de rechtstreeks belanghebbende (bijvoorbeeld
een slachtoffer) daarover schriftelijk beklag doen bij het gerechtshof (art. 12 lid 1 Sv). Zie ook
paragraaf 2.3.2.
Met de invoering van de Wet OM-afdoening per februari 2008 heeft het OM de mogelijkheid om
(lichtere) strafzaken in de vorm van een strafbeschikking af te doen (zie paragraaf 2.3.4).

35

36

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

alle gerechtshoven), één Landelijk Parket, één Functioneel Parket en het
parket bij de Hoge Raad.63 Het Parket-Generaal bestaat uit het College
van procureurs-generaal en zijn staf. De procureurs-generaal bepalen het
landelijke opsporings- en vervolgingsbeleid van het OM. Het Landelijk
Parket houdt zich bezig met de aanpak van internationale vormen van
georganiseerde misdaad. In het bijzonder richt het Landelijk Parket zich
op de ontwikkeling van financiële recherchemethoden, zoals het onderzoek naar het witwassen van door criminaliteit verkregen geld. Maar ook
zaken als terrorisme en mensensmokkel behoren tot het werkterrein.
Het Landelijk Parket voert het gezag over het Landelijk Rechercheteam,
dat deze vormen van criminaliteit onderzoekt. Het Functioneel Parket
richt zich vooral op de financieel-economische criminaliteit, socialezekerheidsfraude en landbouw- en milieucriminaliteit. Het gaat om zaken die
worden opgespoord door de bijzondere opsporingsdiensten.
Op het terrein van de ontnemingswetgeving en de verkeershandhaving
wordt het College van procureurs-generaal beleidsmatig ondersteund
door het Bureau Ontnemingswetgeving Openbaar Ministerie (BOOM)
respectievelijk door het Landelijk Parket Team Verkeer (LPTV, voorheen
het Bureau Verkeershandhaving Openbaar Ministerie). Het BOOM is
belast met het afnemen van criminele winsten. Sinds 1 juli 2011 heeft
het BOOM meer mogelijkheden om een financieel onderzoek te doen
naar het vermogen van een crimineel die tracht te ontkomen aan zijn
betalingsverplichting uit de ontnemingswetgeving.64 Het LPTV coördineert de verkeershandhaving op de weg, in de lucht en op het water.
Het LPTV verzorgt ook de afdoening van straf- en beroepszaken in geval
van verkeersovertredingen. De Centrale Verwerking Openbaar Ministerie (CVOM), ten slotte, behandelt bezwaarschriften op basis van de Wet
administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften (de ‘Mulderzaken’), en verwerkt de strafzaken op grond van artikel 8 Wegenverkeerswet (rijden onder invloed) en artikel 30 Wet aansprakelijkheidsverzekering
motorrijtuigen (onverzekerd rijden).

63
64

Deze nieuwe gebiedsindeling van de Rechtspraak is geregeld in de Wet Herziening Gerechtelijke Kaart
(HGK), van 12 juli 2012, Stb. 2012, 313. Zie ook www.rechtspraak.nl/recht-in-nederland/themadossiers/
herziening-gerechtelijke-kaart-nederland/pages/default.aspx.
Door de invoering van de Wet verruiming mogelijkheden voordeelsontneming (Wet van 31 maart
2011, Stb. 2011, 171) is het juridische instrumentarium verbreed. Er zijn voor de rechter nu meer
mogelijkheden tot verbeurdverklaring (zie nader paragraaf 2.4.6) en het is mogelijk voor de rechter
om medebetrokkenen hoofdelijk aansprakelijk te stellen voor het gehele voordeel. Daarnaast zijn de
mogelijkheden uitgebreid om bij schijnconstructies beslag te leggen en is de mogelijkheid ingevoerd om
onderzoek te doen naar vermogen om de ontnemingsmaatregel te gebruiken tijdens de hogerberoepen cassatiefase én nadat het ontnemingsvonnis onherroepelijk is geworden. Met de invoering van de
wet is tevens een vergaand bewijsvermoeden geïntroduceerd (zie art. 36e lid 3 Sr), namelijk dat alle
uitgaven van de betrokkene in de zes jaar voorafgaand aan het plegen van het misdrijf en voorwerpen
die hem in die periode zijn gaan toebehoren van criminele herkomst zijn, tenzij aannemelijk is dat er een
legale bron voor aan te wijzen is. De zesjaarstermijn kan overigens wel door de rechter worden verkort
(bijvoorbeeld als na onderzoek naar voren komt dat betrokkene er een kortere periode een criminele
levensstijl op nahield).

Het Nederlandse strafrechtssysteem

De Minister van Veiligheid en Justitie is zowel politiek als beheersmatig
verantwoordelijk voor het OM. Hij bepaalt samen met het College van
procureurs-generaal de prioriteiten in de opsporing en de vervolging.
Hiervan losgekoppeld functioneert het parket bij de Hoge Raad, dat niet
onder het College van procureurs-generaal valt en onafhankelijk is van de
minister. De taak van het OM bij de Hoge Raad is primair het uitbrengen
van adviezen aan de Hoge Raad over de in een cassatie- of herzieningszaak te nemen beslissing.
2.3.2 Het voorkomen van vervolging door het Openbaar Ministerie: sepot
en transactie
Zoals reeds aangegeven kan de OvJ op verschillende manieren een strafzaak zelf afhandelen: door het seponeren van de strafzaak, door het
aanbieden van een transactie (schikking) aan de verdachte, of door het
opleggen van een strafbeschikking. De strafbeschikking komt apart in
paragraaf 2.3.3 aan bod, gezien het strikt genomen niet gaat om het voorkomen van vervolging, maar om het opleggen van een sanctie. Het OM
heeft twee sepotmogelijkheden. Een technisch sepot wordt toegepast
wanneer (verdere) vervolging niet haalbaar is. Uit het opsporingsonderzoek is dan gebleken dat vervolging waarschijnlijk niet tot een veroordeling zal leiden. Dit kan zijn omdat het wettig bewijs ontbreekt, het OM
geen vervolgingsrecht blijkt te hebben (de zaak is bijvoorbeeld verjaard),
of het feit dat de dader niet strafbaar is. Omdat niet in alle gevallen strafvervolging een adequate of wenselijke reactie is, heeft de OvJ hiernaast
ook de mogelijkheid om op beleidsgronden een strafzaak te seponeren
(opportuniteitsbeginsel). Het aantal mogelijke sepotgronden is groot en
de OvJ is verplicht om een sepotbeslissing te registreren en te rubriceren aan de hand van een landelijke lijst. Het beleidssepot kan ook voorwaardelijk worden toegepast. Voldoet een verdachte niet aan de gestelde
voorwaarde(n), dan kan hij alsnog gedagvaard worden.
Ter voorkoming van strafvervolging kan de OvJ een verdachte ook
een transactie onder voorwaarden aanbieden (een schikking met een
verdachte treffen). Een voorwaarde kan zijn: de betaling van een geldsom, het vergoeden van de aangerichte schade, het verrichten van een
taakstraf of het afstand doen van voorwerpen. Voldoet de verdachte aan
de gestelde voorwaarde(n), dan hoeft hij niet voor de rechter te verschijnen. Een transactie is mogelijk voor alle overtredingen en misdrijven
waarop een maximale gevangenisstraf van ten hoogste 6 jaar is gesteld.
In dit verband kan ook worden gewezen op de ‘ZSM-methode’ waarbij
een­voudige misdrijven (zoals vernieling en diefstal) door het OM snel

37

38

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

worden afgedaan. De OvJ kan de verdachte een taakstraf of een geldboete
opleggen als aan een aantal voorwaarden is voldaan.65
Rechtstreeks belanghebbenden die het oneens zijn met de beslissing dat
een zaak wordt geseponeerd, de vervolging niet wordt voortgezet, of het
oneens zijn met de vervolging via een strafbeschikking, kunnen hiertegen
bezwaar maken door een klacht in te dienen bij het gerechtshof (art. 12
Sv).66 Als het hof de klacht gegrond verklaart, moet het OM alsnog tot
(verdere) vervolging via de rechter overgaan.
2.3.3 De strafbeschikking
De Wet OM-afdoening, die gefaseerd in werking is getreden vanaf
1 februari 2008, geeft het OM de mogelijkheid om buiten de rechter om
straffen op te leggen.67
Door de invoering van de Wet OM-afdoening heeft de OvJ de mogelijkheid
om voor alle overtredingen en misdrijven waarop een gevangenisstraf van
maximaal 6 jaar is gesteld, een strafbeschikking op te leggen. Naast de
OvJ kunnen thans ook (buitengewone) opsporingsambtenaren (art. 275b
Sv) en sommige bestuursorganen strafbeschikkingen opleggen.68
Zowel de bestuurlijke strafbeschikking als de politiestrafbeschikking is in
2010 ingevoerd.69 De bestuurlijke strafbeschikking kan vooralsnog alleen
worden opgelegd voor zogenoemde overlastfeiten en wordt uitgevaardigd
door buitengewone opsporingsambtenaren die in dienst zijn van of werkzaam zijn voor gemeenten die hebben gekozen voor de bestuurlijke strafbeschikking.70
Met het opleggen van een strafbeschikking bepaalt de OvJ dat de verdachte schuldig is aan het gepleegde strafbare feit. De strafbeschikking staat
daarmee eigenlijk gelijk aan een veroordeling, maar is formeel gezien een
daad van vervolging. Tegen een strafbeschikking kan de verdachte bij
de rechter in verzet gaan. De OvJ kan een aantal straffen en maat­regelen
opleggen: een geldboete tot het wettelijk toegestane maximum, een taakstraf van maximaal 180 uur, onttrekking aan het verkeer, een schade­
vergoedingsmaatregel of ontzegging van de rijbevoegdheid van maximaal
6 maanden. De strafbeschikking kan ook aanwijzingen bevatten die de
verdachte moet opvolgen, zoals het afstand doen van voorwerpen, de
betaling van een bedrag ter ontneming van wederrechtelijk ­verkregen
65

66
67
68
69
70

Deze voorwaarden zijn: het onderliggende feit moet vallen in de categorie veelvoorkomende en een­
voudige criminaliteit, de verdachte moet bekend hebben of op heterdaad betrapt zijn, de eventuele
schade van het slachtoffer moet eenvoudig vast te stellen zijn en de verdachte moet bereid zijn mee te
werken aan de ZSM-afdoening. Als hij dat niet wil, wordt de strafzaak voor de rechter gebracht.
Zie uitgebreid over de beklagprocedure van art. 12 e.v. Sv, J.B.J. van der Leij (2014).
Zie Stb. 2006, 330, Kamerstukken II 2004/05, 29 849.
Zie ook Besluit OM-afdoening, Stb. 2009, 140.
In 2008 en 2009 kon de politie alleen voor alcoholmisdrijven een strafbeschikking opleggen
(Statistisch jaarboek CJIB, 2013). De politiestrafbeschikking (art. 275b Sv) vervangt per 1 april 2013
de politietransactie (art. 74c Sr). Zie ook hoofdstuk 7.
Zie tevens Besluit OM-afdoening, Stb. 2009, 140.

Het Nederlandse strafrechtssysteem

voordeel, of een schadevergoedingsmaatregel voor het slachtoffer.
­Voorwaardelijke sancties zijn bij de strafbeschikking niet mogelijk.
De invoering van de Wet OM-afdoening verloopt gefaseerd en zal
uit­eindelijk zo goed als geheel in de plaats komen van de transactie
en het voorwaardelijk sepot. Vooralsnog bestaat de transactie (en het
­voorwaardelijk sepot) naast de strafbeschikking.71 Een transactie mag
niet (meer) worden opgelegd als een zaak voldoet aan de in de Aanwijzing
OM-afdoening opgenomen criteria.72

2.4 De berechting
Is het opsporingsonderzoek afgerond en heeft het OM besloten de verdachte te vervolgen (in de zin van dagvaarden), dan vindt er een onderzoek ter terechtzitting plaats en wordt de zaak door de rechter behandeld.
Vanaf dat moment heeft de verdachte recht op een uitspraak van een
rechter. De rechtspraak bestaat uit diverse instanties en vrijwel alle zaken
beginnen in eerste instantie (‘in eerste aanleg’) bij een rechtbank.
2.4.1 Organisatie en bevoegdheden
Sinds 2002 vormt de Raad voor de rechtspraak het overkoepelende bestuur
voor de gerechten.73 De Hoge Raad der Nederlanden is daarvan uitgezonderd. De Raad voor de rechtspraak heeft vier specifieke taken: ten eerste
de opstelling van de begroting voor de rechtspraak en de toekenning
van de budgetten aan de gerechten, ten tweede de ondersteuning van de
bedrijfsvoering van de gerechten, inclusief de zorg voor landelijke voorzieningen, ten derde de bevordering van de kwaliteit van de rechtspraak
en ten vierde de advisering aan regering en parlement over wetgeving en
beleid dat gevolgen heeft voor de rechtspraak.
Zoals eerder in dit hoofdstuk is beschreven, bestaan er sinds 2013 elf nieuwe rechtbanken en vier gerechtshoven.74 Het rechtsgebied van een rechtbank heet arrondissement. Binnen de rechtbank zijn twee sectoren belast
met strafzaken: de sector kanton en de sector strafrecht.
De kantonrechter behandelt alleen overtredingen, met uitzondering van
economische overtredingen. Meestal gaat het daarbij om zaken waarin
een verdachte het schikkingsvoorstel van de politie of de OvJ niet wil

71
72
73
74

Bij een evaluatie wordt bekeken of de strafbeschikking volledig in de plaats zal komen van de transactie
(en het voorwaardelijk sepot).
Zie ook de meest recente versie van de Aanwijzing OM-afdoening (2012A010), vastgesteld op 31 januari
2012 en op 1 mei 2012 in werking getreden. De geldigheidsduur van deze aanwijzing is tot 30 april 2016
(Stcrt. 2012, nr. 8299), waarmee de vorige Aanwijzing OM-afdoening (2011A001) is komen te vervallen.
Zie ook www.rechtspraak.nl/Organisatie/Raad-Voor-De-Rechtspraak/OverDeRvdr/Organisatie/Pages/
default.aspx.
Zie de Wet Herziening Gerechtelijke Kaart (HGK), van 12 juli 2012, Stb. 2012, 313 enwww.rechtspraak.nl/
recht-in-nederland/themadossiers/herziening-gerechtelijke-kaart-nederland/pages/default.aspx.

39

40

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

­ etalen. De kantonrechter is een alleensprekende rechter. Ook behandelt
b
de kantonrechter beroepen tegen WAHV-beschikkingen (zie hoofdstuk 9).
De strafsector van de rechtbank behandelt in de regel alle misdrijven en
ook de economische overtredingen. Zaken die eenvoudig zijn, worden
in behandeling genomen door een rechter die alléén rechtspreekt:
de ­enkelvoudige kamer.75 Ingewikkelde zaken worden afgewikkeld door
drie rechters: de meervoudige kamer. De OvJ bepaalt of hij een zaak
aanbrengt bij een enkelvoudige of meervoudige kamer.76 Als de alleensprekende rechter daartoe aanleiding ziet, kan hij een zaak verwijzen naar
een meervoudige kamer. Het omgekeerde is ook mogelijk. Een uitspraak
van de rechtbank wordt een vonnis genoemd.
Het rechtsgebied van een gerechtshof heet ressort. De gerechts­hoven
behandelen rechtbankzaken in hoger beroep. Uitspraken van een
gerechts­hof worden arresten genoemd. De hoven wijzen arrest met drie
rechters, raadsheren genoemd (ook als één of meerdere van die ­rechters
een vrouw is).
De Hoge Raad der Nederlanden is het hoogste nationale rechtscollege
op het gebied van het strafrecht en is gevestigd in Den Haag. De Hoge
Raad spreekt recht met drie raadsheren in eenvoudige strafzaken en met
vijf raadsheren in ingewikkelde strafzaken. Ook uitspraken van de Hoge
Raad worden arresten genoemd.
2.4.2 Het onderzoek ter zitting
Zittingen van de strafrechter zijn bijna altijd toegankelijk voor het publiek
en de pers. Maar in sommige zaken, bijvoorbeeld bij minderjarigen, heeft
de zitting achter gesloten deuren plaats. Voor minderjarigen is een aantal
bijzondere bepalingen in het Wetboek van Strafrecht en in het Wetboek
van Strafvordering opgenomen. De rechter kan, als de verdachte ten tijde
van het begaan van een strafbaar feit 16 of 17 jaar was, het strafrecht voor
meerderjarigen toepassen. Dit kan verband houden met de ernst van het
begane feit, de persoonlijkheid van de verdachte of de omstandigheden
waar­onder het feit is begaan. Omgekeerd heeft de rechter de mogelijkheid
om, als de verdachte ten tijde van het begaan van een strafbaar feit tussen de 18 en 21 jaar was, de bijzondere bepalingen voor jeugdigen toe te
­passen.77
75

76
77

Op basis van artikel 51 Wet op de rechterlijke organisatie (RO) bestaan er bij rechtbanken enkelvoudige
kamers. De rechter die zitting heeft in een dergelijke enkelvoudige kamer wordt (economische)
politierechter genoemd (art. 51 lid 2 RO). Strafzaken die worden aangebracht bij de politierechter
zijn eenvoudig van aard, met name ten aanzien van het te leveren bewijs (art. 368 Sv). Een andere
alleensprekende rechter is de kinderrechter. Deze laatste is belast met de berechting van verdachten
die ten tijde van het begaan van het feit nog geen 18 jaar oud waren (zie onder andere art. 495 Sv en
53 RO).
Het rechtsgeding wordt voor de politierechter vervolgd indien naar het aanvankelijke oordeel van het
OM de zaak van eenvoudige aard is (in het bijzonder ten aanzien van het bewijs en de toepassing van de
wet), terwijl de te rekwireren gevangenisstraf niet meer dan één jaar mag bedragen (art. 368 Sv).
Vergelijk het wetsvoorstel adolescentenstrafrecht, in juni 2013 aangenomen door de Tweede Kamer.

Het Nederlandse strafrechtssysteem

Het onderzoek ter zitting, dat niet verward moet worden met de beraadslaging, die pas na sluiting van het onderzoek plaatsvindt (zie hierna
in paragraaf 2.4.3), wordt geleid door de voorzitter van de meervoudige
kamer.78 De voorzitter begint het onderzoek tegen de verdachte door
het vragen naar diens personalia en feitelijke verblijfplaats en wijst de
verdachte er vervolgens op dat hij niet tot antwoorden verplicht is.79
De volgende stap is doorgaans dat de OvJ de zaak voordraagt, waarna de
voorzitter de verdachte gaat ondervragen. Meestal hebben de vragen eerst
betrekking op het ten laste gelegde feit en vervolgens op de persoonlijke
omstandigheden van de verdachte. Daarna worden de verschenen getuigen, de deskundigen en het eventuele slachtoffer gehoord. De voorzitter
bepaalt in welke volgorde dat zal gebeuren. In bepaalde gevallen kan het
slachtoffer of diens nabestaande ter zitting een verklaring afleggen over
de gevolgen die het ten laste gelegde feit bij hem of haar teweeg heeft
gebracht (spreekrecht van het slachtoffer).80
Nadat de ondervraging van de verdachte heeft plaatsgehad en de aan­­
wezige getuigen en deskundigen zijn gehoord, kan de OvJ het woord
voeren (requisitoir). In het requisitoir geeft de OvJ zijn zienswijze op de
zaak en vordert hij (indien van toepassing) een straf en/of maatregel.81
De raadsman van de verdachte kan hierop reageren door een pleidooi te
houden.82 De OvJ kan daarna andermaal het woord voeren, waarna de
verdachte zelf het recht op het laatste woord wordt gegeven. Daarna wordt
het onderzoek ter terechtzitting door de voorzitter gesloten.
2.4.3 De beraadslaging
Na afloop van het onderzoek beraadslaagt de meervoudige kamer op
grond van de tenlastelegging en het onderzoek ter terechtzitting eerst over
de geldigheid van de dagvaarding, haar bevoegdheid om te oordelen over
het ten laste gelegde feit of de ten laste gelegde feiten, de ­ontvankelijkheid

78
79

80

81

82

Ingeval sprake is van een alleensprekende rechter (een unus iudex), heeft die vanzelfsprekend de
bevoegd­heden van de voorzitter.
Indien de verdachte niet op de terechtzitting verschijnt, kan hij zich toch laten verdedigen door zijn
advocaat, indien de laatste verklaart daartoe uitdrukkelijk te zijn gemachtigd, zie o.a. HR 8 april 2003,
NJ 2003, 723 m.nt. Kn. Zie eerder EHRM 12 februari 1985, NJ 1986, 685 (Colozza). Als de rechter
daarmee instemt, geldt het onderzoek ter zitting als een procedure op tegenspraak. Tegen een niet
verschenen verdachte die geen uitdrukkelijk gemachtigde advocaat heeft, wordt door de rechter verstek
verleend. Dat betekent dat de rechter de zaak zonder de verdachte zal behandelen. De verdachte kan
dan ook niet gebruikmaken van zijn rechten.
Niet is voorgeschreven op welk moment tijdens de zitting aan het slachtoffer gelegenheid moet worden
geboden om van het spreekrecht gebruik te maken. Omdat het slachtoffer zich alleen mag uitspreken
over de gevolgen van de strafbare feiten, ligt het voor de hand het spreekrecht te laten uitoefenen
na de behandeling van de feiten en voor de behandeling van de persoonlijke omstandigheden van de
verdachte. Zie J. Candido et al. (2013).
Bij het bepalen van de strafmodaliteit, de hoogte van een transactieaanbod, strafbeschikking of de
formulering van de eis ter terechtzitting, raadpleegt de OvJ de delictspecifieke strafvorderingsrichtlijnen.
Voor iedere strafvorderingsrichtlijn gelden in beginsel de uitgangspunten en rekenmethode van de
Aanwijzing Kader voor Strafvordering (2010A032). Deze nieuwe aanwijzing (Stcrt. 2010, 20 475) is per
1 januari 2011 in werking getreden.
Overigens mag de verdachte ook zelf zijn verdediging voeren.

41

42

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

van de OvJ en of er redenen zijn voor schorsing van de vervolging. Dit
worden de formele vragen genoemd (zie art. 348 Sv). Mocht de beraadslaging daartoe aanleiding geven, dan zal de meervoudige kamer beslissen tot nietigheid van de dagvaarding, tot haar onbevoegdheid, tot de
niet-o­ntvankelijkheid van de OvJ of tot de schorsing van de vervolging
en dit uitspreken (formele einduitspraak). Indien de beraadslaging over
de formele vragen géén aanleiding geeft tot een van de bovengenoemde
­einduitspraken, buigt de meervoudige kamer zich over vier materiële vragen (zie art. 350 Sv):
1 Is het feit wettig en overtuigend bewezen?
2 Is het bewezen verklaarde feit strafbaar?
3 Is de dader strafbaar?
4 Welke straf en/of maatregel moeten worden opgelegd?
Wordt de eerste vraag ontkennend beantwoord, dan volgt vrijspraak.
Als wel wettig en overtuigend is bewezen dat de verdachte het feit
omschreven in de tenlastelegging heeft gepleegd, maar het bewezen
verklaarde feit géén strafbaar feit oplevert, volgt ontslag van alle rechts­
vervolging (ovar). Levert het bewezen verklaarde feit wél een strafbaar feit
op, dan beoordeelt de rechter of de dader strafbaar is.83 Is de dader niet
strafbaar, dan volgt eveneens ovar. Is de dader wél strafbaar, dan beantwoordt de rechter de vierde en laatste vraag: welke sanctie (straf en/of
maat­regel) moet worden opgelegd en hoe hoog moet die sanctie zijn?84 Bij
dat laatste kan de rechter rekening houden met zogeheten ad informandum gevoegde zaken. Dit zijn strafzaken die de OvJ aan de ten laste gelegde feiten toevoegt, met de bedoeling dat de rechter er in de sanctionering
rekening mee houdt.85 Aan ad informandum (ad info) gevoegde zaken zijn
wel voorwaarden gesteld door de Hoge Raad.86 Zo moet een verdachte voor
de ad info gevoegde zaken een bekentenis hebben afgelegd en mag, indien
de zaken zijn meegenomen in de sanctionering, de OvJ de verdachte niet
meer voor deze zaken vervolgen.87 Los van de ad info gevoegde zaken kan
de rechter de verdachte ook schuldig verklaren zonder oplegging van een
straf (rechterlijk pardon, art. 9a Sr).88 In de beslissing van de rechter is dan
bijvoorbeeld de geringe ernst van het feit en/of de persoonlijkheid van de
dader meegewogen.

83
84
85
86
87
88

Dat is bijvoorbeeld niet het geval als het feit de dader niet kan worden toegerekend wegens een
gebrekkige ontwikkeling of een ziekelijke stoornis, of om andere redenen zoals overmacht, noodweer of
noodweerexces.
De politierechter mag geen hogere hoofdstraf opleggen dan 1 jaar gevangenisstraf (zie art. 369 lid 2 Sv).
De rechter mag hierbij nooit boven de wettelijk toegestane strafmaxima uitkomen.
Een wettelijke basis voor de afdoening via ad informandum gevoegde zaken is er niet.
Ingeval een verdachte niet ter terechtzitting is verschenen, kan de rechter toch ad informandum
gevoegde zaken ter bepaling van de straf laten meewegen. Zie nader HR 8 december 2009, LJN BK0949,
NJ 2010, 174.
De beslissing die de rechter neemt naar aanleiding van de materiële vragen wordt de materiële
einduitspraak genoemd.

Het Nederlandse strafrechtssysteem

2.4.4 De uitspraak
Nadat het rechterlijk vonnis is vastgesteld, moet het op een openbare zitting worden uitgesproken. Het vonnis vormt de basis voor de uitspraak.
Uiterlijk 14 dagen na de sluiting van het onderzoek ter terechtzitting
moet het vonnis worden uitgesproken. Die 14 dagen zijn bestemd voor
de beraadslaging. In de praktijk wordt doorgaans niet het hele vonnis
­voorgelezen, maar beperkt de rechter zich tot het laatste gedeelte van het
vonnis (de beslissing). Doorgaans doet de politierechter (enkelvoudige
kamer, zie art. 51 RO) direct na de sluiting van het onderzoek ter terechtzitting uitspraak (mondeling vonnis). De politierechter mag eventueel ook
nog later op die dag vonnis wijzen (zie art. 278 Sv).
2.4.5 Rechtsmiddelen: hoger beroep en cassatie bij de Hoge Raad
Als een van de partijen het oneens is met de uitspraak van de rechter, kan
de zaak via een hoger beroep terechtkomen bij het gerechtshof en ver­
volgens door middel van cassatie bij de Hoge Raad.89 Van vonnissen van de
rechtbank is hoger beroep mogelijk bij het gerechtshof. In grote lijnen lijkt
de procedure bij het gerechtshof op de gang van zaken bij de rechtbank.
Beide partijen krijgen opnieuw de gelegenheid hun kant van de zaak toe
te lichten. Het gerechtshof kijkt bij de behandeling van de zaak opnieuw
naar alle feiten en maakt zijn eigen beoordeling. Iemand die in eerste
instantie is veroordeeld, kan dus in hoger beroep worden vrijgesproken,
maar het hof kan ook een hogere straf opleggen.
Sinds juli 2007 is de Wet stroomlijnen hoger beroep van kracht.90 Deze wet
heeft het hoger beroep in strafzaken beperkt met de bedoeling de strafrechtspleging doelmatiger in te zetten. Voor overtredingen die door
de rechter zijn bestraft met een geldboete van maximaal € 50 kan niet
langer appèl (hoger beroep) worden ingesteld. Overtredingen en lichtere mis­d rijven die door de rechter in eerste aanleg zijn bestraft met een
geldboete van maximaal € 500 vallen onder het zogeheten appèlverlof.
Dit houdt in dat aan het gerechtshof toestemming moet worden gevraagd
om in hoger beroep te mogen gaan. Overtredingen en misdrijven waarvoor een hogere geldboete dan € 500 of een vrijheidsbenemende straf
wordt opgelegd, vallen niet onder dit verlofstelsel.91
Wie het met een uitspraak van het gerechtshof niet eens is, kan in de
meeste gevallen daartegen in beroep gaan bij de Hoge Raad der Nederlanden: het beroep in cassatie. De beroepsprocedure bij de Hoge Raad is
anders dan bij de gerechtshoven. De Hoge Raad beoordeelt de strafzaak
niet meer feitelijk-inhoudelijk. Er wordt uitgegaan van de feiten zoals
89
90
91

Zie ook paragraaf 6.4.
Wet van 24 oktober 2006, Stb. 206, 470.
Door de Wet stroomlijnen hoger beroep is een driedeling in strafbare feiten ontstaan, vergelijkbaar met
het in noot 2 van deze bijdrage genoemde onderscheid.

43

44

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

die door de rechtbank of het hof zijn vastgesteld. De Hoge Raad beoordeelt slechts of de lagere rechter bij zijn beslissing de voorschriften uit de
wet in acht heeft genomen en het recht op de juiste manier is toegepast.
Het beroep in cassatie heeft dan ook als belangrijkste functie het bevorderen van een uniforme rechtstoepassing door de rechtbanken en gerechtshoven. Als de Hoge Raad vindt dat het recht in een bepaalde zaak niet
goed is toegepast, wordt deze terugverwezen naar hetzelfde of een ander
gerechtshof en wordt de zaak opnieuw inhoudelijk bekeken.
2.4.6 Straffen en maatregelen
Het Nederlandse strafrecht kent als sancties hoofdstraffen, bijkomende
straffen en maatregelen. Uitgangspunt is dat een straf voor vergelding
of afschrikking staat, terwijl de maatregel (primair) beveiliging beoogt
dan wel herstel van de rechtmatige toestand nastreeft. De meeste straffen en maatregelen kunnen geheel of gedeeltelijk voorwaardelijk worden
opgelegd. Een voorwaardelijk opgelegde straf of maatregel kan alsnog
worden omgezet in een onvoorwaardelijke wanneer de veroordeelde binnen de proeftijd zich niet heeft gehouden aan de gestelde voorwaarde(n).92
Op 1 april 2012 is de Wet voorwaardelijke veroordeling en voorwaardelijke invrijheidstelling in werking getreden.93 Hierdoor worden de bijzondere voorwaarden (zie art. 14c Sr) expliciet wettelijk vastgelegd en krijgt
het OM de mogelijkheid om snel in te grijpen als de voorwaarden niet
worden nageleefd. Daarnaast gaat gelden dat in de gevallen waarin de
voorwaardelijke veroordeling direct uitvoerbaar wordt verklaard, er een
verplichting tot reclasseringstoezicht komt. Ten slotte is de leerstraf (voor
volwassenen) als taakstraf opgeheven (hierboven reeds gememoreerd) en
is het deelnemen aan een gedragsinterventie als voorwaarde aan art. 14c
lid 2 Sr toegevoegd.
Sinds 1 juli 2008 is de vervroegde invrijheidstelling gewijzigd in de voorwaardelijke invrijheidstelling (zie art. 15 e.v. Sr).94 De regeling van de
voorwaardelijke invrijheidstelling is van toepassing op ­v rijheidsstraffen
met een duur van meer dan 1 jaar, maar niet wanneer de rechter een deels
voorwaardelijke vrijheidsstraf heeft opgelegd. De voorwaardelijke invrijheidstelling vindt van rechtswege plaats wanneer twee derde van de door
de rechter opgelegde vrijheidsstraf is ondergaan. Voor straffen met een
duur van tussen de 1 en 2 jaar vindt voorwaardelijke invrijheidstelling
plaats wanneer de vrijheidsbeneming ten minste 1 jaar heeft geduurd en
van het daarna nog ten uitvoer te leggen gedeelte van de straf een derde

92
93
94

Zie in dit verband ook de Aanwijzing advies, toezicht en naleving van voorwaardelijke sancties, Stcrt.
2013, 5108 (2013A004), in werking getreden op 1 maart 2013.
Wet van 17 november 2011 tot wijziging van het Wetboek van Strafrecht in verband met wijzigingen van
regeling van de voorwaardelijke veroordeling en de regeling van de voorwaardelijke invrijheidstelling,
Stb. 2011, 545.
Kamerstukken II 2005/06, 30 513.

Het Nederlandse strafrechtssysteem

is ondergaan.95 De Wet voorwaardelijke veroordeling en voorwaardelijke
invrijheidstelling heeft ook enige wijzigingen aangebracht met betrekking tot artikel 15 e.v. Sr, met name om de regeling in overeenstemming te
brengen met de voorwaardelijke veroordeling.
De hoofdstraffen zijn gevangenisstraf, hechtenis, geldboete en de taakstraf. Naast straffen kan de rechter een maatregel opleggen. Maatregelen
kunnen worden onderverdeeld in vermogensmaatregelen, zijnde onttrekking aan het verkeer, ontneming van het wederrechtelijk verkregen (en
geschat) voordeel en de schadevergoeding aan het slachtoffer enerzijds, en
vrijheidsontnemende maatregelen, zijnde plaatsing in een psychiatrisch
ziekenhuis, terbeschikkingstelling en plaatsing in een inrichting voor stelselmatige daders anderzijds.96
De vrijheidsstraffen
De gevangenisstraf is de zwaarst mogelijke straf in het Nederlandse sanctiebestel. Deze straf wordt alleen voor misdrijven opgelegd. De duur van
de gevangenisstraf kan levenslang of tijdelijk zijn. Alléén door middel van
gratie kan de levenslange straf worden omgezet in een tijdelijke gevangenisstraf. De tijdelijke gevangenisstraf varieert van 1 dag tot 30 jaar.
De hechtenis wordt voornamelijk opgelegd voor zware overtredingen.
Deze straf duurt minimaal 1 dag en maximaal 1 jaar en 4 maanden.
Voor misdrijven gepleegd door minderjarigen bestaat de jeugddetentie.
De maximale duur van deze straf is voor 12- tot 16-jarigen 1 jaar en voor
16- en 17-jarigen 2 jaar.97
De taakstraf
Taakstraffen kunnen zowel door de rechter (rechtersmodel) als door het
OM (officiersmodel) worden toegepast. Een taakstraf kan een werkstraf
of een leerstraf zijn, dan wel een combinatie hiervan.98 De taakstraf kan
afzonderlijk worden opgelegd, maar ook in combinatie met een vrijheidsstraf van maximaal 6 maanden, of met een geldboete.99 Indien een
veroordeelde zijn taakstraf niet goed uitvoert, kan dat betekenen dat hij
een vervangende vrijheidsstraf moet ondergaan. De rechter geeft bij het
vonnis al aan hoe lang die vervangende vrijheidsstraf in potentie zal gaan
duren. De reclassering en de Raad voor de Kinderbescherming zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van de taakstraffen (zie hoofdstuk 7).

95
96
97
98
99

De voorwaardelijke invrijheidstelling geschiedt onder de algemene voorwaarde dat de veroordeelde zich
tijdens de proeftijd niet schuldig maakt aan een strafbaar feit. Indien de veroordeelde de voorwaarden
niet naleeft, kan de voorwaardelijke invrijheidstelling worden herroepen.
Voor jeugdige daders gelden deels andere straffen en maatregelen (zoals een PIJ en een gedrags­
beïnvloedende maatregel (GBM)). Zie ook art. 77h Sr.
Vergelijk het wetsvoorstel adolescentenstrafrecht, in juni 2013 aangenomen door de Tweede Kamer.
Per april 2012 wordt de leerstraf niet meer opgelegd door de inwerkingtreding van de Wet voor­
waardelijke sancties op 1 april 2012 (zie ook hoofdstuk 7).
Zie ook paragraaf 2.3.3. Het OM kan per 1 oktober 2011 ook een taakstraf in de vorm van een straf­
beschikking opleggen (Statistisch Jaarboek CJIB, 2014).

45

46

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

In bepaalde gevallen kan de rechter een verdachte veroordelen tot een
taakstraf en een voorwaardelijke gevangenisstraf met als bijzondere voorwaarde elektronisch toezicht. Dit toezicht vormt een zodanige verzwaring
van de taakstraf dat een onvoorwaardelijke gevangenisstraf achterwege
kan blijven. Deze toepassing is vastgelegd in de Aanwijzing Elektronisch
Toezicht van het OM.100 In deze aanwijzing wordt nadrukkelijk gewezen op
het belang van het slachtoffer in de afweging van de OvJ of de procureurgeneraal bij het vorderen van elektronisch toezicht.
De geldboete
De geldboete kan voor alle strafbare feiten worden opgelegd. Het wettelijk
minimum van de geldboete is thans € 3. Per strafbaar feit geldt een wettelijk maximum. Dit maximum wordt bepaald door de ernst van het feit.
De strafbare feiten zijn daarvoor ingedeeld in zes boetecategorieën (zie
art. 23 Sr).101 De geldboete wordt vervangen door vervangende hechtenis
bij niet-betaling of bij het ontbreken van verhaalsmogelijkheden. Hierbij
geldt dat elke € 25 gelijk wordt gesteld aan 1 dag vervangende hechtenis
(zie art. 24c lid 3 Sr).
De maatregelen
De rechter kan verschillende strafrechtelijke maatregelen opleggen. De
onttrekking aan het verkeer heeft tot doel gevaarlijke voorwerpen uit
het maatschappelijke verkeer te halen. Het gaat meestal om voorwerpen
die gebruikt zijn bij het plegen van het strafbare feit. De ontneming van
het wederrechtelijk verkregen voordeel is bedoeld om een veroordeelde
de uit criminele handelingen verkregen winst te ontnemen. De hoogte
van het te ontnemen bedrag is onbeperkt. Als een veroordeelde weigert
het vastgestelde bedrag te betalen, kan hij in gijzeling worden genomen,
totdat hij aan zijn verplichting heeft voldaan. Dit kan tot maximaal
3 jaar. De vordering blijft echter ook ná de gijzeling bestaan. De schade­
vergoedingsmaatregel verplicht een veroordeelde tot betaling van een
geldsom aan de Staat ten behoeve van het slachtoffer. De Staat keert het
ontvangen bedrag zelf direct uit aan het slachtoffer. Bij niet-betaling
van de schadevergoeding dreigt tenuitvoerlegging van de vervangende
­hechtenis.
Is een veroordeelde geheel of gedeeltelijk ontoerekeningsvatbaar, dan is
plaatsing in een psychiatrisch ziekenhuis mogelijk. De strafrechter kan een
veroordeelde laten plaatsen voor de duur van 1 jaar, met de mogelijkheid
van verlenging. Plaatsing in een psychiatrisch ziekenhuis gebeurt alleen

100 Per 1 juni 2010 is de Aanwijzing Elektronisch Toezicht (2010A008) in werking getreden (Stcrt. 2010,
8001), geldend tot 31 mei 2014.
101 Per 1 januari 2011 zijn de tarieven voor boetes en transacties verhoogd met 15%. In 2012 zijn ze
verder verhoogd met 20%. Ook het wachten met betalen van een geldboete is per 1 juli 2011 duurder
geworden. De procentuele opslag bij de eerste aanmaning is van 25% naar 50% gegaan en bij de
tweede aanmaning van 50% naar 100%.

Het Nederlandse strafrechtssysteem

als de gestoorde persoon gevaarlijk is voor zichzelf of voor de algemene
veiligheid van personen of goederen. De rechter geeft de last tot plaatsing
slechts nadat hij advies van ten minste twee gedragsdeskundigen heeft
ingewonnen.
De maatregel terbeschikkingstelling (tbs) kan worden opgelegd indien de
verdachte tijdens het begaan van het feit niet of verminderd toerekeningsvatbaar was. De tbs wordt vaak opgelegd in combinatie met een gevangenisstraf. De maatregel is gericht op beveiliging van de maatschappij.
De tot tbs veroordeelde wordt tijdens de opsluiting ook behandeld, met
het oog op de terugkeer in de maatschappij. De rechter kan tbs opleggen
als een verdachte een misdrijf heeft begaan waarop een gevangenisstraf van 4 jaar of meer is gesteld, of voor een specifiek aantal in de wet
genoemde misdrijven (zoals onder andere belaging) en de veiligheid van
anderen dan wel de algemene veiligheid van personen of goederen het
opleggen van die maatregel eist. De tbs kent twee varianten: de tbs met
bevel tot verpleging, die een gedwongen opname in een inrichting inhoudt,
en de tbs met voorwaarden. Bij deze laatste variant is geen sprake van
dwangverpleging, maar zullen de voorwaarden wel altijd inhouden dat
de tbs-gestelde zich onder behandeling laat stellen. In 2010 is een aantal
wijzigingen in de tbs met voorwaarden in werking getreden met als doel
de samenleving beter te beschermen, een effectiever gebruik van de maatregel te bevorderen en de instroom in de dwangverpleging te beperken.102
Sinds 2004 bestaat de maatregel van plaatsing in een inrichting voor stelselmatige daders (de ISD-maatregel). Deze maatregel maakt het mogelijk
personen gedwongen in een inrichting te plaatsen gedurende ­maximaal
2 jaar. Stelselmatige daders zijn zeer actieve veelplegers, die in de 5 jaren
voorafgaand aan het gepleegde feit ten minste driemaal voor het plegen
van een misdrijf onherroepelijk veroordeeld zijn tot een vrijheids­
benemende of vrijheidsbeperkende straf of maatregel, die ook ten uitvoer
is gelegd. Het gaat bij deze maatregel om het beveiligen van de maatschappij, het tegengaan van recidive en het doorbreken van verslavings- of
andere problematiek. De maatregel is ook bedoeld voor niet-verslaafde
veelplegers en voor veroordeelden met een (ernstige) psychiatrische
problematiek.103
In april 2012 zijn nieuwe maatregelen toegevoegd voor zowel jeugdigen
als volwassenen waarbij de rechter de mogelijkheid wordt gegeven om bij
102 Wet van 1 juli 2010, Stb. 2010, 270; Kamerstukken II 2009/10, 31 823. Belangrijke wijzigingen zijn
dat de maximale duur van deze vorm van tbs omhoog is gegaan van 4 naar 9 jaar en de maximale
gevangenisstraf die naast de tbs met voorwaarden kan worden opgelegd is verhoogd van 3 naar
5 jaar. Verder maakt de regeling het mogelijk dat een tbs-gestelde tijdelijk onder dwang opgenomen
kan worden (crisisopvang) en dat de maatregel tbs met voorwaarden dadelijk uitvoerbaar is. Op basis
hiervan is de Aanwijzing TBS met voorwaarden en voorwaardelijke beëindiging dwangverpleging
(2010A021) vastgesteld, die op 1 oktober 2010 in werking is getreden; zie Stcrt. 2010, 14 627. Deze
aanwijzing is vervangen door de Aanwijzing 2013A007, die in werking is getreden op 1 mei 2013 (Stcrt
2013, 11 293).
103 De nieuwe maatregel verschilt daarmee van de inmiddels vervallen SOV-maatregel (strafrechtelijke
opvang verslaafden), die in 2001 werd ingevoerd en een nieuwe voorziening introduceerde voor de
strafrechtelijke opvang van justitiabele verslaafden in een speciale penitentiaire inrichting.

47

48

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

een veroordeling voor een strafbaar feit een gebiedsverbod, contactverbod
of meldingsplicht op te leggen.104 Dit is volgens de wetgever van belang bij
veroordeling wegens strafbare feiten waarbij vrees bestaat dat de verdachte na veroordeling opnieuw een strafbaar feit zal plegen dat de leefomgeving van burgers aantast dan wel dat de verdachte slachtoffers of getuigen
zal benaderen of lastigvallen.105 De rechter heeft de mogelijkheid om
de maatregel terstond in te laten gaan. De nieuwe maatregelen kunnen
afzonderlijk of in combinatie met een geldboete, taakstraf, vrijheidsstraf
of een andere maatregel worden opgelegd.
Speciaal voor minderjarigen bestaan nog twee aparte maatregelen:
plaatsing in een inrichting voor jeugdigen (de PIJ-maatregel) en de gedrags­
beïnvloedende maatregel. Jongeren die zijn veroordeeld tot een PIJ-maatregel verblijven in een justitiële jeugdinrichting. De maatregel is gericht
op heropvoeding en behandeling en sinds 2011 kan de rechter bovendien
verplichte nazorg opleggen. Verplichte nazorg geeft de mogelijkheid
om jongeren na het verblijf in een jeugdinrichting langer te begeleiden,
waardoor de kans op recidive zal verminderen.106 De PIJ-maatregel kan
worden opgelegd voor delicten waarvoor voorlopige hechtenis is toegestaan, als de veiligheid van anderen dan wel de algemene veiligheid dit
vereist (recidivegevaar) en als de maatregel in het belang is van een zo
gunstig mogelijke verdere ontwikkeling van de jeugdige veroordeelde.
Twee gedragsdeskundigen moeten vaststellen dat al tijdens het begaan
van het feit sprake was van een gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke
stoornis. De maximale duur van de PIJ-maatregel is voor deze veroordeelden 6 jaar. Voor niet in hun ontwikkeling gestoorde veroordeelde jongeren
is de duur van de maatregel maximaal 4 jaar. Wanneer de jeugdige niet
wegens een geweldsdelict wordt veroordeeld, is de maximale duur van de
PIJ-maatregel 2 jaar.
Per 1 februari 2008 is door de inwerkingtreding van de Wet gedrags­
beïnvloeding jeugdigen de gedragsbeïnvloedende maatregel ingevoerd.
Deze maatregel is bedoeld voor jeugdigen voor wie een gedragsbeïnvloedende aanpak in het kader van bijzondere voorwaarden bij een voorwaardelijke sanctie te licht wordt bevonden en de PIJ-maatregel te zwaar. Als
een jongere een gedragsbeïnvloedende maatregel opgelegd krijgt, geeft
de rechter in zijn vonnis aan waar de maatregel uit bestaat. De maatregel
kan inhouden dat een veroordeelde aan een programma deelneemt in
een door de rechter aan te wijzen instelling, of dat een veroordeelde een
ambulant programma volgt onder begeleiding van een door de rechter
104 Wet van 17 november 2011 tot wijziging van het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van Strafvor­
dering in verband met de invoering van een rechterlijke vrijheidsbeperkende maatregel (rechterlijk
gebieds- of contactverbod ), Stb. 2011, 546.
105 Zie Kamerstukken II 2010/11, 32 551, nr. 3, p. 1 (MvT).
106 De wijziging is gebaseerd op de wet van 13 december 2010 tot wijziging van de Beginselenwet justitiële
jeugdinrichtingen, het Wetboek van Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering en enige andere wetten,
in verband met de aanpassing van vrijheidsbenemende jeugdsancties (Stb. 2010, 818) die op 1 juli 2011
in werking is getreden.

Het Nederlandse strafrechtssysteem

aan te wijzen organisatie. Een ambulant programma kan bijvoorbeeld
een leertraject zijn in combinatie met individuele trajectbegeleiding.
Het programma kan ook worden ingevuld met verplichte jeugdzorg
wanneer de jongere daarvoor van het Bureau Jeugdzorg (BJZ) een indicatie heeft gekregen. Voor het opleggen van de maatregel is een advies
van de Raad voor de Kinderbescherming vereist, dat wordt ondersteund
door ten minste één gedragsdeskundige. De Raad voor de Kinderbescherming is belast met de voorbereiding en ondersteuning van de maatregel;
de jeugdreclassering (zie nader paragraaf 2.6) doet de tenuitvoerlegging.107 De gedragsmaatregel duurt minimaal 6 maanden en maximaal
1 jaar en is eenmaal te verlengen met dezelfde termijn als waarvoor deze
werd opgelegd. Voorts zijn door deze wet de mogelijkheden om jeugd­
sancties te combineren uitgebreid108 en hebben de voorwaarden die
kunnen worden gesteld bij de schorsing van de voorlopige hechtenis en
bij de ­voorwaardelijke ­veroordeling een expliciete uitwerking gekregen
in een algemene maat­regel van bestuur (het Besluit gedragsbeïnvloeding
jeugdigen).109
Verder is een aparte regeling getroffen voor conservatoir beslag bij jeugdigen. Conservatoir beslag dient tot het stellen van zekerheid van het innen
van een eventueel later door de rechter op te leggen ontnemingsmaat­
regel of geldboete.110 Bij jeugdigen kan dus ook conservatoir beslag worden
gelegd in geval van verdenking van diefstal.
De bijkomende straffen
Het Wetboek van Strafrecht noemt als bijkomende straffen de openbaarmaking van de rechterlijke uitspraak, de ontzetting uit bepaalde rechten,
zoals de ontzetting uit een ambt of beroep, en de verbeurdverklaring.
Bij het laatste verliest iemand zijn eigendomsrecht op een bepaald voorwerp. Het gaat doorgaans om voorwerpen die door het strafbare feit zijn
verkregen of tot het begaan daarvan hebben gediend. Met de verruiming
van de mogelijkheden tot voordeelsontneming zijn de mogelijkheden
tot verbeurdverklaring per 1 juli 2011 uitgebreid.111 Ook voorwerpen
die niet rechtstreeks afkomstig zijn van het strafbare feit waarvoor een
107 Zie ook de Aanwijzing effectieve afdoening strafzaken jeugdigen, Stcrt. 2009, 80. Vanaf 1 april 2014
wordt deze aanwijzing vervangen door de Richtlijn en kader voor strafvordering jeugd en adolescenten,
inclusief strafmaten Halt (2014R005), Stcrt. 2014, 8284. Ook vervalt dan de Aanwijzing Halt-afdoening
(2009A023) en de Richtlijn voor strafvordering jeugd (2011R017).
108 Sinds de wetswijziging van 1 februari 2008 heeft de rechter de mogelijkheid alle straffen en maatregelen
met elkaar te combineren.
109 Stb. 2008, 23 (Besluit gedragsbeïnvloeding jeugdigen).
110 Voor minderjarigen kan conservatoir beslag worden gelegd in geval van verdenking van een strafbaar
feit waarop een geldboete van de vierde categorie is gesteld (in plaats van de vijfde categorie, zoals bij
volwassenen).
111 In 1993 is het toepassingsbereik van de ontnemingsmaatregel verruimd (Wet van 10 december 1992,
Stb. 1993, 11, ‘Pluk-ze’-wetgeving). Ook zijn toen de ontneming en de verbeurdverklaring van elkaar
gescheiden. Anno 2011 is ontneming via verbeurdverklaring (weer) mogelijk. De gedachte is dat het in
sommige eenvoudige gevallen gemakkelijker en efficiënter is om gebruik te maken van de mogelijkheid
van de verbeurdverklaring dan gebruik te maken van een aparte ontnemingsprocedure (art. 36e Sr). Zie
ook paragraaf 2.3.1.

49

50

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

­ eroor­deling is uitgesproken, maar die uit de baten daarvan zijn verkrev
gen, kunnen thans worden verbeurdverklaard (voordeelsontneming).
Ook andere wetten bevatten bijkomende straffen. Zoals eerder aangegeven, is in de Wegenverkeerswet 1994 geregeld dat een bestuurder de
bevoegdheid om een motorrijtuig te besturen kan worden ontzegd. De
bij­komende straffen kunnen ook afzonderlijk worden opgelegd.

2.5 De tenuitvoerlegging
Een vonnis/arrest wordt ten uitvoer gelegd nadat het onherroepelijk, ofwel
definitief, is geworden. Voor een verdachte staat dan geen gewoon rechtsmiddel meer open. Alleen revisie (herziening)112 of gratie113 kan daar in
sommige gevallen nog verandering in brengen.
De verantwoordelijkheid voor de tenuitvoerlegging van het straf­vonnis
ligt bij het OM. Het OM draagt de feitelijke tenuitvoerlegging van sancties
op aan verschillende justitiële en particuliere instanties. Deze instanties onderscheiden zich van elkaar naar de aard van de te executeren
sanctie en vaak ook naar de leeftijd van de veroordeelde (minder- of
meerderjarig). De tenuitvoerlegging van vrijheidsbenemende straffen en
maatregelen wordt steeds overgedragen aan het ministerie van Veiligheid en Justitie/Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI). De tenuitvoerlegging
van taakstraffen is voor meerderjarigen opgedragen aan de Reclassering
Nederland (RN) en voor minderjarigen aan de Raad voor de Kinder­
bescherming (RvdK). De tenuitvoerlegging van financiële sancties valt
onder de verantwoordelijkheid van het Centraal Justitieel Incasssobureau
(CJIB) (zie hoofdstuk 7).
2.5.1 Tenuitvoerlegging van vrijheidsbenemende sancties
De tenuitvoerlegging van vrijheidsstraffen en vrijheidsbenemende
maatregelen is een taak van de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI), een
agentschap van het ministerie van Veiligheid en Justitie.114 DJI kent
vier sectoren: het Gevangeniswezen, de Directie Forensische Zorg

112 Herziening kan plaatsvinden bij tegenstrijdige rechterlijke uitspraken, bij nova (als nieuwe feiten
bekend worden) en op grond van een uitspraak van het EHRM waarin is vastgesteld dat het EVRM
is geschonden in een procedure die tot een veroordeling heeft geleid. Onder andere vanwege de
Schiedamse parkmoord is door leden van de Tweede Kamer aangedrongen op een hervorming van de
herzieningsregeling. Door het kabinet is daarom een wetsvoorstel bij de Tweede Kamer in behandeling
gebracht dat betrekking heeft op hervorming van de huidige herzieningsprocedure; zie Kamerstukken II
2009/10, 32 044.
113 Artikel 2 van de Gratiewet somt de gronden op waarvoor gratie kan worden verleend. De straffen en
maatregelen waarvoor gratie kan worden verzocht, zijn opgenomen in art. 558 Sv. De veroordeelde heeft
overigens geen recht op gratie; gratie is een gunstbetoon, verleend bij Koninklijk Besluit (KB).
114 Dat DJI een agentschap is van het ministerie van Veiligheid en Justitie, betekent dat DJI een zekere mate
van zelfstandigheid bezit. Jaarlijks krijgt DJI een budget toegewezen vanuit het ministerie en worden
afspraken gemaakt over de door DJI te leveren prestaties (zie www.dji.nl).

Het Nederlandse strafrechtssysteem

(DForZo),115 de Justitiële Jeugdinrichtingen (JJI) en de Directie Bijzondere
Voorzieningen (DBV).116
Sector Gevangeniswezen
De sector Gevangeniswezen is verantwoordelijk voor penitentiaire inrichtingen voor volwassen gedetineerden en is de grootste sector binnen DJI.
Er zijn penitentiaire inrichtingen, dat wil zeggen Huizen van Bewaring
en gevangenissen, met verschillende beveiligingsniveaus (gesloten, (zeer)
beperkt beveiligde inrichtingen en extra zorgafdelingen). De Penitentiaire
beginselenwet regelt de rechten en plichten van gedetineerden en biedt de
mogelijkheid om binnen één inrichting verschillende regimes te voeren,
om mannen en vrouwen binnen één inrichting onder te brengen en om
extramuraal (dat wil zeggen buiten de muren van de penitentiaire inrichting) een penitentiair programma te volgen. Het penitentiaire programma
houdt in dat gedetineerden in de laatste fase van hun vrijheidsstraf buiten
een justitiële inrichting verplicht deelnemen aan bepaalde activiteiten,
zoals arbeidsprojecten, vorming en onderwijs.117 Het doel van een penitentiair programma is de gedetineerde beter voor te bereiden op terugkeer
naar de samenleving en kan met of zonder elektronisch toezicht worden
uitgevoerd.
Sector Justitiële Jeugdinrichtingen
Naar plaatsingsgrond kunnen in JJI’s vier categorieën jongeren worden
onderscheiden. De eerste categorie wordt gevormd door degenen die een
jeugddetentie opgelegd hebben gekregen. De tweede categorie wordt
gevormd door jongeren die de PIJ-maatregel opgelegd hebben ­gekregen.
De derde categorie betreft jongeren die in voorlopige hechtenis zijn
geplaatst. De vierde categorie heeft betrekking op de civielrechtelijke
maatregel, waarbij jongeren in een justitiële jeugdinrichting zijn geplaatst.
Met de wijziging van de Wet op de Jeugdzorg in 2008 zijn er vanaf 2010
geen minderjarigen meer met een civielrechtelijke maatregel in een JJI.
Alle jeugdigen die op civielrechtelijke titel in een JJI verbleven, ­vallen
tegenwoordig onder de verantwoordelijkheid van het ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport.118

115 Voorheen de tbs-sector genaamd.
116 De DBV is ontstaan in 2002 en was in eerste instantie bedoeld voor de detentie van bolletjesslikkers.
Inmiddels is de DBV verantwoordelijk voor alle personen in vreemdelingenbewaring en grenslogies.
De vreemdelingenbewaring valt echter, strikt genomen, buiten de strafrechtspleging en valt daarom
buiten het bestek van deze publicatie.
117 Een gestrafte kan in aanmerking komen voor een penitentiair programma als hij een gevangenisstraf
uitzit die langer is dan 6 maanden en daarvan ten minste de helft heeft uitgezeten.
118 Vergelijk de brief van 29 april 2010 van de Minister van Justitie aan de Tweede Kamer (Kamerstukken II
2009/10, 24 587, nr. 386).

51

52

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Directie Forensische Zorg
De naamgeving van de sector tbs is sinds 2008 gewijzigd in DForZo.
Deze directie is verantwoordelijk voor de forensische zorg in strafrechtelijk kader en voor de plaatsing van volwassenen die psychiatrische
zorg, verslavingszorg of verstandelijkgehandicaptenzorg nodig hebben.
Daarnaast is de directie financieel verantwoordelijk voor de inkoop van
dergelijke zorg.
2.5.2 Tenuitvoerlegging van overige sancties
Het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB) is een uitvoeringsorganisatie van het ministerie van Veiligheid en Justitie. De belangrijkste taak
van het CJIB is het innen van verkeersboetes die door justitiële instanties
aan burgers en bedrijven worden opgelegd. Het CJIB verzorgt het gehele
inningstraject, startend met het verzenden van de beschikking en eindigend met dwangmaatregelen als gijzeling. Daarnaast int het CJIB schadevergoedingsmaatregelen, ontnemingsmaatregelen, door de strafrechter
opgelegde boetes, politie- en OM-transacties en strafbeschikkingen (en
voor sommige bestuursorganen ook de bestuurlijke boetes). Rechtbanken,
politiekorpsen, de Koninklijke Marechaussee en het OM maken gebruik
van de diensten van het CJIB.
Als de rechter heeft bepaald dat een verdachte een vrijheidsstraf of taakstraf krijgt, voert de Unit OM Executie van het CJIB de coördinatie uit
van vrijheidsstraffen, taakstraffen en arrestatiebevelen met betrekking
tot de vonnissen die ten uitvoer gelegd dienen te worden. In het geval van
een gevangenisstraf onderzoekt de Unit OM Executie of de veroordeelde
oproepbaar is. Een verdachte die tot een gevangenisstraf is veroordeeld,
maar voorafgaand aan het vonnis niet preventief was gehecht, wordt na
het onherroepelijk worden van het vonnis opgeroepen zich op een bepaalde datum bij een bepaalde inrichting te melden. Tot die datum is sprake
van een zogeheten lopend vonnis. Een veroordeelde die niet oproepbaar is
(bijvoorbeeld wanneer de verblijfplaats onbekend is), wordt geregistreerd
in het opsporingsregister (OPS). Daarnaast coördineert de Unit OM Executie de uitvoering van taakstraffen en arrestatiebevelen.

2.6 Overige instellingen die betrokken zijn bij de strafrechtspleging
In de voorgaande paragrafen zijn de verschillende fasen van de strafrechtspleging aan de orde gekomen. Daarbij is tevens ingegaan op een
aantal direct bij de strafrechtspleging betrokken instanties. Maar er zijn
meer organen die een rol hebben in het strafproces. In deze paragraaf
worden nog enkele instellingen kort belicht.

Het Nederlandse strafrechtssysteem

2.6.1 De reclassering
De reclassering is geen orgaan van de strafrechtspleging zoals de
politie en het OM dat zijn, maar is wel nauw bij de strafrechtspleging
betrokken. Er zijn drie reclasseringsorganisaties aangewezen door de
Minister van Veiligheid en Justitie: Reclassering Nederland, de Stichting
Verslavingsreclassering van de Geestelijke Gezondheidszorg Nederland
en de afdeling Jeugdzorg en Reclassering van het Leger des Heils.
De werkzaamheden van de reclassering zijn wettelijk geregeld in de
Reclasseringsregeling 1995.119
De reclassering heeft drie kerntaken. De eerste betreft onderzoek en voorlichting. In de voorlichtingsrapporten wordt een beeld geschetst van de
persoon van de verdachte, zijn motieven en omstandigheden. Deze informatie kan voor de OvJ en/of de rechter van belang zijn voor het bepalen
van de strafsoort en de strafmaat.
De tweede kerntaak gaat over begeleiding en toezicht. De reclassering
geeft individuele begeleiding aan verdachte of veroordeelde cliënten.
De ondersteuning vindt plaats gedurende het gehele strafrechtelijke
proces. Begeleiding in de vorm van hulp en bijstand aan de verdachte
vindt vooral plaats bij de vroeghulp, dat is het eerste bezoek aan een
arrestant op een politiebureau of bij de r-c. Volgens de wet moet de reclassering over elke in verzekering gestelde verdachte bericht ontvangen.
Indien de r-c of de rechtbank de schorsing van de voorlopige hechtenis
heeft bevolen, kan daarbij als bijzondere voorwaarde worden gesteld dat
de verdachte zich dient te houden aan de aanwijzingen van de reclassering. Tevens kan een veroordeelde die zijn gevangenisstraf heeft uitgezeten, bij zijn terugkeer naar de maatschappij door de rechter verplicht
worden zich onder toezicht te stellen van de reclassering. Dit gebeurt
dan in het kader van een deels voorwaardelijke gevangenisstraf. Verder
is de reclassering verantwoordelijk voor de uitvoering van penitentiaire
programma’s en begeleidt zij de terbeschikkinggestelden die met proefverlof zijn of ten aanzien van wie de tbs met bevel tot verpleging voorwaardelijk is beëindigd of een tbs met voorwaarden is uitgesproken.
De derde taak van de reclassering ziet op de ontwikkeling, organisatie en
uitvoering van taakstraffen en andere alternatieve sancties. De reclassering zorgt voor de organisatie en de begeleiding bij de uitvoering van
taakstraffen en elektronisch toezicht.
2.6.2 De Raad voor de Kinderbescherming
Voor minderjarigen die in aanraking zijn gekomen met politie en justitie bestaat er, anders dan bij meerderjarigen, geen algemene reclasseringsinstelling. De regie over de jeugdreclassering ligt bij de Raad voor
119 Stb. 1994, 875.

53

54

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

de Kinderbescherming (RvdK). De RvdK coördineert de taakstraffen
voor jeugdigen. Verder zijn bij de uitvoering van een jeugdreclasseringsmaatregel Bureau Jeugdzorg, de William Schrikker Groep of de afdeling
Jeugdzorg en Reclassering van het Leger des Heils betrokken.
De jeugdreclassering draagt zorg voor de vroeghulp op het politiebureau. Binnen deze vroeghulp kan de raadsmedewerker op basis van het
gesprek met de minderjarige vrijwillige jeugdreclassering aanbieden.
De jeugdige wordt tevens geïnformeerd over het verdere verloop van de
strafrechtelijke procedure.120 Vervolgens begint het zogenoemde basisonderzoek. De RvdK verzamelt informatie betreffende de ontwikkeling
en de achtergrond van de verdachte ten behoeve van voorlichting en
advies aan de OvJ (zie art. 494 en 498 Sv). De raadsonderzoeker brengt
advies uit aan de OvJ over de gewenste afdoening van een zaak, vanuit
een pedagogisch perspectief. Als de ontwikkeling van de minderjarige
ernstig in het gedrang is, kan de RvdK een uitgebreid strafonderzoek doen.
Dit onderzoek is diepgaander dan het basisonderzoek. Het uitgebreid
strafonderzoek kan worden afgesloten met een gerichte verwijzing naar
een voorziening voor jeugdzorg, met een verzoek tot een maatregel van
kinderbescherming of met de inschakeling van de jeugdreclassering voor
intensieve, niet-vrijblijvende begeleiding. Indien de OvJ of de rechter een
taakstraf oplegt, is het de taak van de RvdK om de opgelegde taakstraf
mogelijk te maken door voorbereiding en ondersteuning van de tenuitvoerlegging.
2.6.3 De Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming en de
Inspectie voor de Sanctietoepassing
De Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) is een
onafhankelijk orgaan dat de Minister van Veiligheid en Justitie adviseert
op het gebied van de strafrechtstoepassing en over jeugdigen. Tevens
functioneert de Raad als een beroepsinstantie voor gedetineerden, jeugdigen en tbs’ers. De 60 leden van de Raad worden door de Kroon (de regering) benoemd. Het bestuursreglement, dat de werkwijze en procedures
voor de Raad regelt, wordt door de Minister van Veiligheid en Justitie vastgesteld.
De Inspectie voor de Sanctietoepassing (ISt) bestaat sinds 2005. Deze
organisatie is onafhankelijk van het ministerie van Veiligheid en ­Justitie,

120 De RvdK werkt samen met partners in de jeugdstrafrechtketen (zoals politie, jeugdreclassering
en jeugdinrichtingen, bijvoorbeeld in de bovengenoemde Veiligheidshuizen) aan de ontwikkeling
van een samenhangend instrumentarium voor jeugdstrafzaken: het Landelijk Instrumentarium
Jeugdstrafrechtketen (LIJ). De bedoeling is dat met het LIJ de ketenpartners op een efficiënte wijze
gegevens kunnen verzamelen, waarbij een aanvulling wordt gemaakt op de gegevens die al over een
jongere bekend zijn. Het idee is dat met behulp van al deze informatie (over criminogene factoren)
risico’s op recidive beter kunnen worden getaxeerd en problemen gesignaleerd, waardoor weer beter
kan worden bepaald welke strafrechtelijke aanpak voor de jeugdige het beste lijkt te zijn en welke zorg
hij eventueel nodig zou hebben. In 2011 is besloten het instrumentarium landelijk in te voeren.

Het Nederlandse strafrechtssysteem

maar maakt organisatorisch wel onderdeel uit van het departement.
De belangrijkste taak van de Inspectie is het toezicht op de effectiviteit en
de kwaliteit van de uitvoering van sancties, in het bijzonder op de aspecten bejegening en beveiliging. Het werkterrein van de Inspectie omvat alle
vestigingen van de reclassering en alle onder de Dienst ­Justitiële Inrichtingen ressorterende landelijke diensten en inrichtingen.
2.6.4 De Raad voor Rechtsbijstand
De Raad voor Rechtsbijstand maakt het mogelijk dat mensen met een laag
inkomen gebruikmaken van rechtsbijstand. De rechts­bijstandsverlener
vraagt ten behoeve van de rechtzoekende een toevoeging aan. Dat wil
zeggen dat aan de rechtzoekende kosteloos of tegen een niet kostendekkende eigen bijdrage een rechtshulpverlener wordt toegewezen. Het recht
op rechtsbijstand is afhankelijk van het fiscale inkomen en vermogen van
de rechtzoekende. De verdachte die in bewaring wordt gesteld of wiens
gevangenhouding wordt bevolen, krijgt ambtshalve een raadsman toegevoegd. De rechtsbijstand van de ambtshalve toegevoegde raadsman
is kosteloos voor de verdachte. Daarnaast kunnen ook slacht­offers van
seksuele en andere geweldsmisdrijven kosteloos een beroep doen op een
advocaat.121
2.6.5 Het Nederlands Forensisch Instituut en het Nederlands Instituut
voor Forensische Psychiatrie en Psychologie
Het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) en het Nederlands Instituut
voor Forensische Psychiatrie en Psychologie (NIFP) vallen onder het
ministerie van Veiligheid en Justitie. Zij hebben deskundigheid ‘in huis’
die relevant is voor de beantwoording van de vragen die in een strafrechtelijk onderzoek centraal staan.122
Het NFI verleent diensten aan klanten binnen de strafrechtspleging, zoals
het OM, de politie en de zittende magistratuur. Ook kan een advocaat in
een strafzaak het NFI verzoeken een onderzoek te laten uitvoeren. Daarnaast levert het NFI diensten aan andere personen of instanties (buiten
de Nederlandse strafrechtspleging), zoals het Joegoslavië Tribunaal, de
Immigratie- en Naturalisatiedienst, buitenlandse politie of justitie of
bijzondere opsporingsdiensten. Het NIFP adviseert de rechterlijke macht
in strafzaken over de noodzaak van onderzoek naar de persoon van de
verdachte in relatie tot toerekeningsvatbaarheid, de kans op recidive, de te
volgen behandeling en beveiliging (klinisch en ambulant) en de ontwikkelingsmogelijkheden van jongeren. Het NIFP is ontstaan door een samenvoeging van het Pieter Baan Centrum en de Forensisch ­Psychiatrische
121 Zie de Wet op de rechtsbijstand (Stb. 2003, 502).
122 Het NFI kent geen wettelijke taken of bevoegdheden.

55

56

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Dienst. De belangrijkste werkzaamheden van het NIFP liggen op het
gebied van advisering, contra-expertise, bemiddeling, toetsing, observatie
en opleiding.
2.6.6 Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie
De Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie beoordeelt de
effectiviteit van gedragsinterventies voor jeugdigen en volwassenen.
Onder een gedragsinterventie wordt verstaan een programmatisch en
gestructureerd geheel van methodische handelingen gericht op het
­beïnvloeden van iemands gedrag of omstandigheden. Van goed­gekeurde
interventies mag worden verwacht dat zij recidive verminderen of voor­
komen. De erkenningscommissie heeft naast het beoordelen van gedragsinterventies nog twee taken: het adviseren over onderwerpen in relatie
tot (het beoordelen van) de effectiviteit van gedragsinterventies aan de
Minister van Veiligheid en Justitie en het communiceren over de activiteiten van de commissie. De commissie laat zich bij de beoordeling
van gedragsinterventies slechts leiden door de haar gegeven kwaliteits­
criteria die zijn vastgesteld door het ministerie van Veiligheid en Justitie
en door wetenschappelijke inzichten. In de erkenningscommissie is de
relevante wetenschappelijke kennis (bijvoorbeeld uit de criminologie,
­psychologie, pedagogiek en psychiatrie) samengebracht met kennis over
de uitvoerings­praktijk. De leden van de Erkenningscommissie worden
aangesteld door de Minister van Veiligheid en Justitie.
2.6.7 Slachtofferhulp Nederland
Sinds 1984 kent Nederland professioneel georganiseerde slachtofferhulp. Slachtofferhulp Nederland (SHN) is een landelijke organisatie
waar vrijwilligers slachtofferhulp verlenen. De ondersteuning is vooral
praktisch van aard en bestaat uit het invullen van (verzekerings)papieren, het bijstaan van slachtoffers in een rechtszaak en het doorverwijzen
naar de juiste instanties. De landelijke organisatie wordt gefinancierd
door het ministerie van Veiligheid en Justitie, gemeenten, het Fonds
Slachtofferhulp en uit overige subsidies (zie hoofdstuk 3).
2.6.8 Het Schadefonds Geweldsmisdrijven en het Waarborgfonds
Motorverkeer
Onder bepaalde voorwaarden kunnen slachtoffers van ernstige geweldsmisdrijven (of hun nabestaanden) in aanmerking komen voor een
financiële tegemoetkoming uit het Schadefonds Geweldsmisdrijven.
Een uit­kering uit dit fonds is altijd een tegemoetkoming in de kosten
als gevolg van letsel dat bij een ernstig geweldsmisdrijf is toegebracht
(zoals mishandeling, diefstal met geweld, verkrachting en ­bedreiging met

Het Nederlandse strafrechtssysteem

een wapen), en niet een schadeloosstelling. Het Schadefonds Gewelds­
misdrijven (een fonds van het ministerie van Veiligheid en Justitie,
beheerd door een onafhankelijke commissie) is in 1976 opgericht om
slachtoffers van ernstige geweldsdelicten die hun schade niet op een
andere manier ­vergoed kunnen krijgen enigszins tegemoet te komen.
Een groot deel van de aanvragen komt binnen via SHN, waarnaar de politie meestal door­verwijst bij aangifte van een geweldsmisdrijf. Een aanvraag kan ook worden ingediend via een advocaat of op eigen initiatief.
Krachtens de Europese Richtlijn 2004/80/EG van 29 april 2004 betreffende
de schadeloosstelling van slachtoffers van misdrijven zijn alle lidstaten
verplicht om een schadefonds te hebben. Slachtoffers die in Nederland
wonen en in een ander EU-land slachtoffer zijn geworden, kunnen
zodoende via het Nederlandse schadefonds een uitkering aanvragen bij
een ander EU-schadefonds.
Ook slachtoffers van schade in het verkeer kunnen in aanmerking komen
voor schadevergoeding door een beroep te doen op het Waarborgfonds
Motorverkeer. Het gaat daarbij om schade die is veroorzaakt door onbekende, niet-verzekerde of gestolen motorrijtuigen, motorrijtuigen verzekerd bij een onvermogende verzekeraar of toebehorend aan personen aan
wie een vrijstelling van verzekering wegens gemoedsbezwaren is afgegeven. In 2007 zijn de richtlijnen aangepast aan de Europese richtlijnen
voor motorrijtuigverzekeringen. Daarbij is onder meer ook de maximale
dekking verhoogd tot in totaal 6 miljoen euro (5 miljoen euro bij personenschade en 1 miljoen euro bij materiële schade) (zie ook hoofdstuk 10).

57

3 Criminaliteit en slachtofferschap
M.M.P. Akkermans en M.M. van Rosmalen
– Eén op de vijf Nederlanders van 15 jaar en ouder is in 2013 slachtoffer
geweest van veelvoorkomende criminaliteit, zoals gewelds-, vermogens- of
vandalismedelicten. Dit is gelijk aan 2012.
– Over de periode 2005-2013 is het totale slachtofferschap met ruim een
kwart gedaald. Deze daling vond vooral plaats tussen 2005 en 2008, maar
ook daarna is er sprake van een licht dalende trend. Het sterkst afgenomen
tussen 2005 en 2013 is het slachtofferschap van vandalismedelicten,
gevolgd door vermogensdelicten en geweldsdelicten.
– Van computercriminaliteit, ook wel cybercrime genoemd, werd één op de
acht Nederlanders van 15 jaar en ouder in 2013 slachtoffer. Er is sprake
van een lichte stijging ten opzichte van het jaar daarvoor. De meest
voorkomende vorm van cybercrime is hacken, gevolgd door koop- en
verkoopfraude, en pesten via het internet.
– In 2013 werden bijna vier op de tien delicten bij de politie gemeld en van
bijna drie op de tien werd aangifte gedaan. Dit is vergelijkbaar met 2012.
– Op de langere termijn, tussen 2005 en 2013, vertoont de meldings- en
aangiftebereidheid een licht dalende trend.
– Om inbraak te voorkomen was in 2013 bij ruim drie op de vier burgers
thuis buitenverlichting aanwezig en bij ruim twee op de drie extra hang- en
sluitwerk op ramen en deuren. Ongeveer één op de acht burgers beveiligt
de eigen woning met een alarminstallatie. Dit is vergelijkbaar met 2012.
– In 2013 voelde ruim één op de drie Nederlanders van 15 jaar en ouder zich
wel eens onveilig. Dit is gelijk aan 2012. Over de periode 2005-2013 zijn
deze onveiligheidsgevoelens met bijna een kwart gedaald. Deze daling was
het sterkst tussen 2005 en 2008. Na 2008 zijn de onveiligheidsgevoelens
nauwelijks verder gedaald.
Burgers, bedrijven en instellingen kunnen slachtoffer worden van criminaliteit. Door middel van slachtofferenquêtes kan worden gemeten in
welke mate dit gebeurt. Enquêtes over criminaliteit op basis van eigen
ervaringen van burgers, bedrijven en instellingen verschillen in doelstelling van registraties van politie en andere opsporingsinstanties: niet het
wetoverschrijdend gedrag van verdachten staat centraal, maar veeleer het
grensoverschrijdend gedrag, namelijk de grens tussen wat slachtoffers als
normaal beschouwen en wat ze als deviant beschouwen (Van der Knaap,
2012). Enquêtecijfers over criminaliteit kunnen verder verschillen van
registratiecijfers omdat delicten bijvoorbeeld niet worden aangegeven of
omdat de politie delicten in een andere categorie kan rubriceren (zie ook
hoofdstuk 4). Slachtofferenquêtes vormen daarmee een eigen, onafhankelijke databron, die naast de geregistreerde criminaliteitscijfers inzicht
geven in de aard, omvang en ontwikkeling van criminaliteit en van veiligheid in het algemeen.
Voor een beschrijving van de door burgers ondervonden criminaliteit en
veiligheid is in dit hoofdstuk voor de jaren 2012 en 2013 gebruikgemaakt
van gegevens uit de Veiligheidsmonitor (VM). Voor de ontwikkeling tussen

60

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

2008 en 2011 zijn gegevens uit de Integrale Veiligheidsmonitor (IVM)
gebruikt en voor de ontwikkeling tussen 2005 en 2008 gegevens uit de
Veiligheidsmonitor Rijk (VMR). De VM, IVM en VMR zijn enquêtes onder
de Nederlandse bevolking van 15 jaar en ouder over thema’s als slachtofferschap, veiligheidsbeleving, preventiegedrag en aanverwante onderwerpen.
In de achtereenvolgende enquêtes zijn om inhoudelijke en organisatorische redenen aanpassingen in de vraagstellingen en wijzigingen in de
onderzoeksopzet doorgevoerd. Hierdoor zijn de uitkomsten van de VM,
IVM en VMR niet zonder meer vergelijkbaar (voor meer informatie over
deze slachtofferenquêtes zie bijlage 3). Om toch inzicht te krijgen in trends
op het gebied van criminaliteit en slachtofferschap zijn de uitkomsten van
de VMR 2005-2008 en de IVM 2008-2011 voor een beperkte set van kernindicatoren (slachtofferschap, ondervonden delicten, onveiligheidsgevoelens) zodanig gecorrigeerd dat deze vergelijkbaar zijn met de VM 2012 en
2013.1 Op basis van deze gecorrigeerde uitkomsten zijn voor deze kernindicatoren trends over de periode 2005-2013 weergegeven.2,3
In vorige edities van C&R zijn cijfers gepresenteerd over criminaliteit
waarmee bedrijven worden geconfronteerd. Deze waren afkomstig uit
de Monitor Criminaliteit Bedrijfsleven (MCB). Aangezien dit onderzoek
sinds 2010 niet meer is gehouden en daarmee als gedateerd mag worden
beschouwd, zijn deze cijfers niet meer in deze uitgave opgenomen. Voor
meer informatie over de Monitor Criminaliteit Bedrijfsleven en uitkomsten over criminaliteit waarmee bedrijven worden geconfronteerd zie
C&R 20124 en MCB 2010.
De cijfers in dit hoofdstuk hebben dus uitsluitend betrekking op criminaliteit en slachtofferschap onder burgers. Centraal staat de vraag naar
de aard, omvang en ontwikkeling van veelvoorkomende criminaliteit 5
zoals die door burgers in Nederland wordt ervaren. Het gaat daarbij in
de eerste plaats om ondervonden delicten (paragraaf 3.1) en om kenmerken van slachtoffers (paragraaf 3.2). In de tweede plaats gaat het om de
gevolgen van criminaliteit voor de slachtoffers en om acties die burgers
ondernemen naar aanleiding van ondervonden delicten (paragraaf 3.3) en
ter ­voorkoming van criminaliteit (paragraaf 3.4). Ten slotte wordt in paragraaf 3.5 aandacht besteed aan de beleving van criminaliteit en veiligheid.

1
2

3
4
5

Zie bijlage 4 in Veiligheidsmonitor 2012 voor een uitgebreide toelichting op deze materie.
De weergave van de trends voor deze kernindicatoren (slachtofferschap onder burgers, door burgers
ondervonden delicten, en onveiligheidsgevoelens onder burgers) gebeurt in de vorm van indexcijfers
en niet in de vorm van absolute percentages aangezien deze laatste zouden afwijken van de eerder
gepubliceerde absolute percentages. Waar elders in de publicatie doorgaans indexcijfers vanaf 2007
worden weergegeven, worden trends in dit hoofdstuk vanaf indexjaar 2005 beschreven om zo te kunnen
aansluiten bij de rapportages van de slachtofferenquêtes (zie ook hoofdstuk 1).
Naast de tabellen in bijlage 4 zijn op de websites van WODC en CBS aparte Excel-tabellen opgenomen
met cijfers die verder teruggaan dan de hier beschreven periode (zie ook hoofdstuk 1).
Voor de publicatie C&R 2012 zie de websites van WODC, CBS en Rvdr.
Hiertoe behoren delicten die door hun aard en omvang veel overlast veroorzaken voor een groot deel
van de bevolking, bedrijven en instellingen. Het gaat vooral om inbraak, fietsdiefstal, diefstal van auto en
andere voertuigen, zakkenrollerij, beroving, vandalisme, mishandeling en bedreiging.

Criminaliteit en slachtofferschap

3.1 Ondervonden criminaliteit
In deze paragraaf komen de aard, omvang en ontwikkeling van de door
burgers ondervonden criminaliteit aan de orde. Dit wordt vanuit twee perspectieven benaderd, namelijk in de vorm van slachtofferschap (welk deel
van de bevolking wordt met criminaliteit geconfronteerd; paragraaf 3.1.1)
en in de vorm van aantallen ondervonden delicten (met hoeveel delicten
worden burgers geconfronteerd; paragraaf 3.1.2).
3.1.1

Slachtofferschap

Het aandeel Nederlandse burgers van 15 jaar en ouder dat slachtoffer
werd van één of meer delicten zoals geweld, vermogensdelicten en vandalisme vertoont een dalende trend (zie figuur 3.1). Sinds 2005 is het slacht­
offerschap van deze delicten in totaliteit met 28% afgenomen (indexcijfer
2013=72). De daling was het sterkst in de periode 2005-2008 (een afname
van 22%) maar, na een korte stijging tussen 2008 en 2009, is ook daarna
sprake van een licht dalende tendens. Alleen het slachtofferschap van
vermogensdelicten is sinds 2008 stabiel gebleven.
Het sterkst afgenomen over de hele periode 2005-2013 is het slachtofferschap van vandalisme. Dit is met ruim een derde deel gedaald (indexcijfer
2013=64), gevolgd door vermogensdelicten (indexcijfer=71) en gewelds­
misdrijven (indexcijfer=73).
Figuur 3.1

Slachtoffers van delicten onder burgers van 15 jaar en
ouder, index 2005 =100

120
110
100
90
80
70
60
2005

2006

2007

2008

2009

Slachtofferschap totaal
Vermogensdelicten
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 3.6 in bijlage 4.
Bron: VMR, IVM, VM

2010

2011

Geweldsdelicten
Vandalismedelicten

2012

2013

61

62

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

In 2013 werd bijna 20% van de Nederlandse bevolking van 15 jaar en ouder
slachtoffer van één of meer delicten (zie figuur 3.2). Van geweldsdelicten
(mishandeling, bedreiging, geweld met seksuele bedoelingen) werd ruim
2% slachtoffer. Bedreiging komt binnen deze delictgroep het meest voor.
Figuur 3.2

Percentage slachtoffers onder burgers naar delictsoort

Slachtofferschap totaal

Geweldsdelicten totaal
bedreiging
mishandeling
geweld met seksuele bedoelingen

Vermogensdelicten totaal
overige diefstal
fietsdiefstal
(poging tot) inbraak
diefstal uit of vanaf auto
(poging tot) zakkenrollerij, beroving
diefstal andere voertuigen
autodiefstal

Vandalismedelicten totaal
vernielingen aanvoertuigen
overige vernielingen
0

2

4

6
2012

8

10

12

14

16

18 20

2013

Voor de corresponderende cijfers zie tabel 3.5 in bijlage 4.
Bron: VM

Bijna 14% van de bevolking werd in 2013 slachtoffer van één of meer
ver­mogensdelicten, zoals inbraak, diefstal of zakkenrollerij. Van de afzonderlijke soorten vermogensdelicten kwam – afgezien van de restcategorie
overige diefstal – fietsdiefstal het meest voor, gevolgd door (poging tot)
inbraak, diefstal uit of vanaf de auto, en (poging tot) zakkenrollerij/­
beroving.
Ruim 7% werd in 2013 slachtoffer van één of meer vandalismedelicten.
Vernieling aan voertuigen kwam met ruim 4% het meest voor, gevolgd

Criminaliteit en slachtofferschap

door overige vernielingen zoals beschadiging aan woning, tuin of andere
persoonlijke bezittingen.
Voor bijna alle delictsoorten geldt dat het aandeel slachtoffers in 2013 niet
wezenlijk veranderd is ten opzichte van 2012. Alleen het slachtofferschap
van vandalisme – en dan met name van vernielingen aan voertuigen – is
tussen 2012 en 2013 significant afgenomen.
Behalve in termen van slachtofferschap (welk deel van de bevolking wordt
met één of meer delicten geconfronteerd, ongeacht het aantal keren) kan
ondervonden criminaliteit ook worden uitgedrukt in aantallen onder­
vonden delicten (hoeveel delicten hebben burgers in totaal en van welke
soort meegemaakt; zie ook tabel 3.5 in bijlage 4).
Het aantal door burgers in Nederland ondervonden delicten zoals geweld,
vermogensdelicten en vandalisme is in de periode 2005-2013 fors afgenomen (zie figuur 3.3). In vergelijking met 2005 is het aantal delicten in
totaliteit met ruim een derde gedaald (indexcijfer 2013=65). Deze daling
was het sterkst in de periode 2005-2008 (een afname van 30%), maar na
een korte stijging tussen 2008 en 2009 is ook daarna sprake van een licht
afnemende trend. Alleen het aantal vermogensdelicten is sinds 2008 niet
wezenlijk veranderd.
Het sterkst gedaald over de hele periode 2005-2013 is het aantal vandalismedelicten (indexcijfer 2013=61), gevolgd door vermogensdelicten (indexcijfer=63) en geweldsmisdrijven (indexcijfer=67).
Figuur 3.3

Door burgers in Nederland ondervonden delicten, index
2005 =100

120
110
100
90
80
70
60
50
2005

2006

2007

2008

2009

Ondervonden delicten totaal
Vermogensdelicten
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 3.10 in bijlage 4.
Bron: VMR, IVM, VM

2010

2011

2012

Geweldsdelicten
Vandalismedelicten

2013

63

64

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Ondervonden delicten kunnen worden uitgedrukt in aantallen delicten
per 100 inwoners (in dit geval alleen voor inwoners van 15 jaar en ouder).
Vanuit dit perspectief gezien werd de Nederlandse bevolking van 15 jaar
en ouder in 2013 volgens eigen opgave geconfronteerd met 36 delicten per
100 inwoners (zie tabel 3.5 in bijlage 4).
Per 100 inwoners vonden in 2013 bijna 4 geweldsdelicten plaats. Bedreiging komt het meest voor, gevolgd door mishandeling en geweld met
seksuele bedoelingen.
Vermogensdelicten zoals inbraak, diefstal en zakkenrollerij kwamen in
2013 in Nederland 21 keer per 100 inwoners voor. Van de afzonderlijke
vermogensdelicten komt fietsdiefstal het meest voor.
Het aantal vandalismedelicten – het gaat dan om vernielingen aan voertuigen en overige vernielingen zoals beschadigingen aan woning, tuin of
andere persoonlijke bezittingen – bedroeg 11 per 100 inwoners in 2013.
Voor alle delictsoorten geldt dat de aantallen in 2013 vergelijkbaar zijn met
die in 2012.

Criminaliteit en slachtofferschap

Cybercrime naar delictsoort
Sinds 2012 wordt in de Veiligheidsmonitor aandacht besteed aan slacht­
offerschap van criminaliteit die te maken heeft met internet of andere digitale
informatiedragers. Het gaat daarbij om vier delictsoorten: identiteitsfraude
(gebruik zonder toestemming van persoonsgegevens voor financieel gewin),
koop- en verkoopfraude (het (ver)kopen van goederen of diensten via internet
zonder die te leveren of te betalen), hacken (het ongeoorloofd binnendringen
op iemands computer) en pesten via het internet, ook wel cyberpesten
genoemd.
In 2013 was 13% van de Nederlanders van 15 jaar en ouder slachtoffer
van één of meer van deze vormen van cybercrime. Dit is iets meer dan in
2012, toen dit aandeel 12% bedroeg. Hacken kwam met 6% het meest voor,
op afstand gevolgd door koop- en verkoopfraude en cyberpesten (beide
ruim 3%). Met identiteitsfraude via internet werd ruim 1% van de bevolking
van 15 jaar en ouder geconfronteerd.
In vergelijking met 2012 waren in 2013 iets meer burgers slachtoffer van
koop- en verkoopfraude en werden iets minder burgers geconfronteerd met
identiteitsfraude. Het aandeel slachtoffers van hacken en van cyberpesten is
tussen 2012 en 2013 niet wezenlijk veranderd.
Figuur

Percentage slachtoffers cybercrime onder burgers
naar delictsoort

Cybercrime totaal

Hacken

Cyberpesten

Koop- en verkoopfraude

Identiteitsfraude
0

2

4

6

8

2012

2013

Voor de corresponderende cijfers zie tabel 3.7 in bijlage 4.
Bron: VM

10

12

14

65

66

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Cybercrime naar kenmerken van slachtoffers
Jongeren – die relatief actief zijn op internet – hebben vaker te maken
met cybercrime dan ouderen. In 2013 was één op de vijf 15- tot 25-jarigen
slachtoffer van computercriminaliteit. Ook onder 25- tot 45-jarigen was
dit aandeel met 15% hoger dan gemiddeld. Van 45- tot 65-jarigen was
11% slachtoffer van cybercrime en van 65-plussers 6%.
Ook voor de afzonderlijke delictsoorten hacken, koop- en verkoopfraude en
vooral cyberpesten geldt dat jongeren hier meer mee geconfronteerd worden
dan ouderen. Van identiteitsfraude zijn 25- tot 45-jarigen en 45- tot 65-jarigen
het meest slachtoffer.
Figuur

Percentage slachtoffers cybercrime onder burgers
naar leeftijd en delictsoort, 2013

Cybercrime totaal

Hacken

Cyberpesten

Koop- en verkoopfraude

Identiteitsfraude
0

2

4

6

8

10

12

14

16

18

15-24 jaar

25-44 jaar

45-64 jaar

65 jaar en ouder

20 22

Voor de corresponderende cijfers zie tabel 3.13 in bijlage 4.
Bron: VM

De verschillen in slachtofferschap van cybercrime naar andere kenmerken
zoals geslacht en stedelijkheid van de woongemeente zijn een stuk kleiner
dan de leeftijdsverschillen (zie tabel 3.13 in bijlage 4).

Criminaliteit en slachtofferschap

3.2 Kenmerken van slachtoffers van criminaliteit
Niet alle burgers worden in gelijke mate slachtoffer van criminaliteit.
De kans op slachtofferschap hangt zowel samen met kenmerken van de
persoon of het huishouden waartoe hij/zij behoort als met kenmerken
van de omgeving waarin hij/zij woont. In deze paragraaf wordt aandacht
besteed aan achtergrondkenmerken die een rol spelen bij de kans om
slachtoffer te worden.
Leeftijd speelt een belangrijke rol bij de kans op slachtofferschap.
Veel meer jongeren dan ouderen worden slachtoffer van veelvoorkomende
criminaliteit (zie tabel 3.11 in bijlage 4). Vooral personen tussen 15 en
34 jaar hebben hiermee te maken.
Mannen worden over het algemeen iets vaker slachtoffer dan vrouwen,
maar dit hogere slachtofferrisico van mannen geldt niet voor álle afzonderlijke delicten (zie figuur 3.4). Mannen werden in 2013 meer dan vrouwen slachtoffer van bedreiging, mishandeling, diefstal uit of vanaf de
auto en vernieling aan voertuigen. Omgekeerd hadden meer vrouwen dan
mannen te maken met geweld met seksuele bedoelingen en met (poging
tot) zakkenrollerij/beroving.
Er bestaat ook een duidelijke samenhang tussen slachtofferschap en de
stedelijkheid van de woongemeente van het slachtoffer. Inwoners van
zeer sterk stedelijke gemeenten zijn vaker slachtoffer dan inwoners van
­n iet-stedelijke gemeenten.6 Dit geldt voor zowel alle delicten samen als
voor afzonderlijke delicten en delictgroepen (zie tabel 3.14 in bijlage 4).
Deze samenhang met stedelijkheid komt ook naar voren in regionale
verschillen in slachtofferschap (zie figuur 3.5). In meer verstedelijkte
politiedistricten die liggen in/rond Amsterdam, Den Haag, Rotterdam,
Utrecht en ook Tilburg is het slachtofferschap duidelijk hoger dan in
minder verstedelijkte districten in het noordoosten, zuidoosten en zuidwesten van Nederland. In het politiedistrict Amsterdam Noord bijvoorbeeld was het aandeel inwoners dat slachtoffer werd van criminaliteit in
2013 met 34% meer dan twee keer zo groot als in de districten Noord en
Oost Gelderland (14%), Drenthe of Zeeland (beide 15%).

6

De indeling naar stedelijkheid is gebaseerd op de omgevingsadressendichtheid van de gemeente. Voor
ieder adres binnen een gemeente is de adressendichtheid vastgesteld van een gebied met een straal
van 1 km rondom dat adres. De omgevingsadressendichtheid van een gemeente is de gemiddelde
waarde hiervan voor alle adressen binnen die gemeente. De volgende 5 stedelijkheidsklassen worden
onderscheiden:
–
zeer sterk stedelijk (omgevingsadressendichtheid van 2.500 of meer);
–
sterk stedelijk (omgevingsadressendichtheid van 1.500 tot 2.500);
–
matig stedelijk (omgevingsadressendichtheid van 1.000 tot 1.500);
–
weinig stedelijk (omgevingsadressendichtheid van 500 tot 1.000);
–
niet-stedelijk (omgevingsadressendichtheid van minder dan 500).

67

68

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Figuur 3.4

Percentage slachtoffers van delicten naar geslacht en
delictsoort, 2013
Slachtofferschap totaal

Geweldsdelicten totaal
bedreiging
mishandeling
geweld met seksuele bedoelingen

Vermogensdelicten totaal
overige diefstal
fietsdiefstal
(poging tot) inbraak
diefstal uit of vanaf auto
(poging tot) zakkenrollerij, beroving
diefstal andere voertuigen
autodiefstal
Vandalismedelicten totaal
vernielingen aan voertuigen
overige vernielingen
0

2

4

6

Vrouwen

8

10

12

14

16

18

20 22

Mannen

Voor de corresponderende cijfers zie tabel 3.12 in bijlage 4.
Bron: VM

Ook andere kenmerken van de persoon, het huishouden of de woonbuurt
spelen een rol bij slachtofferschap. Zo worden nooit-gehuwden, personen
uit eenpersoonshuishoudens en eenoudergezinnen, niet-westerse allochtonen, personen uit de laagste inkomensgroep, uit huishoudens met een
uitkering of inkomen uit arbeid en hoogopgeleiden in het algemeen vaker

Criminaliteit en slachtofferschap

slachtoffer dan anderen. Maar wanneer rekening wordt gehouden met
leeftijd, stedelijkheid en soort delict gaat deze relatie niet altijd op.7
Figuur 3.5

Percentage slachtoffers van delicten onder burgers naar
politiedistrict, 2013

Lager dan gemiddeld
Gemiddeld
Hoger dan gemiddeld
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 3.15 in bijlage 4.
Voor overzicht politiedistricten zie bijlage 3.
Bron: VM

7

De samenhang tussen dergelijke achtergrondkenmerken en slachtofferschap is onderzocht voor de
VMR 2007 (zie Veiligheidsmonitor Rijk 2007; Landelijke Rapportage, hoofdstuk 9). Voor meer details
over slachtofferschap naar achtergrondkenmerken vanaf het jaar 2008 zie de CBS-StatLinetabellen
Slachtofferschap; persoonskenmerken (IVM) en Slachtofferschap; buurtkenmerken (IVM); voor het jaar
2012 zie de StatLinetabel Slachtofferschap; persoonskenmerken (VM).

69

70

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

3.3 Reacties op ondervonden criminaliteit
Slachtoffers van criminaliteit kunnen als reactie daarop verschillende
acties ondernemen. In strafrechtelijke zin is vooral hun meldings- en
aangiftebereidheid van belang. Ook kunnen slachtoffers een beroep doen
op instanties die een rol spelen bij de verwerking van materiële, psychische of emotionele gevolgen of bij mogelijke tegemoetkomingen in de
ondervonden schade. In deze paragraaf wordt eerst aandacht besteed aan
de meldings- en aangiftebereidheid van slachtoffers. Aan ondervonden
­schade van criminaliteit wordt in hoofdstuk 10 aandacht besteed.
Burgers die iets is overkomen kunnen de politie daarvan op de hoogte
stellen, ongeacht of de politie hieraan verdere consequenties verbindt.
Dit wordt hier een melding genoemd en kan zowel op het politiebureau
gebeuren als telefonisch of via internet. In een beperkt aantal gevallen is
het de politie zelf die (als eerste) kennisneemt van een voorval.
Van een gebeurtenis kan ook aangifte worden gedaan. Voor een aangifte
is nadrukkelijker actie vereist; in de meeste gevallen moet een procesverbaal of een aangifteformulier worden ondertekend. Aangifte kan daarmee strafrechtelijke consequenties krijgen, bijvoorbeeld in het kader van
opsporing en vervolging van mogelijke verdachten. Vaak is een bewijs van
aangifte vereist, bijvoorbeeld voor schadevergoeding aan slachtoffers.
Melding
Van alle door burgers in Nederland ondervonden delicten werd 38% in
2013 door of namens de slachtoffers bij de politie gemeld (zie figuur 3.6).8
Dit is vergelijkbaar met 2012 (zie tabel 3.20 in bijlage 4). Het merendeel van
de veelvoorkomende criminaliteit tegen burgers wordt dus niet bij de politie gemeld en blijft daarmee ‘verborgen’ voor opsporingsinstanties.
Er zijn wel verschillen in meldingsbereidheid tussen delicten (zie
figuur 3.6). In 2013 werd 45% van alle ondervonden gewelds­delicten bij
de politie gemeld. Van deze geweldsdelicten wordt mishandeling (56%)
meer gemeld dan bedreiging (40%). Ook van de vermogensdelicten
werd 45% in 2013 bij de politie gemeld. Vooral inbraak (89%), beroving
(78%), auto­d iefstal en zakkenrollerij (beide 61%) worden relatief vaak
gemeld. ­Vandalisme wordt duidelijk minder gemeld dan gewelds- en
­vermogensdelicten. In 2013 werd van minder dan een kwart (23%) van alle
­vandalismedelicten melding gemaakt bij de politie.
Aangifte
Van 28% van alle ondervonden delicten werd in 2013 daadwerkelijk
aangifte gedaan (zie figuur 3.6). Ook dit is vergelijkbaar met 2012
8

De kans dat slachtoffers de hun overkomen delicten ook daadwerkelijk bij de politie melden, wordt,
behalve door de gepercipieerde ernst van het delict, ook – zij het in mindere mate – bepaald door de
context waarin het voorval plaatsvindt (privé – publieke ruimte) en door de sociale kaders van het
slachtoffer (Goudriaan, 2006).

Criminaliteit en slachtofferschap

(zie tabel 3.20 in bijlage 4). Bijna 20% werd aangegeven door onder­
tekening van een proces-verbaal of een ander document; bijna 10% werd
aangegeven via internet.9 Dit betekent dat bijna drie kwart (74%) van de bij
de politie gemelde delicten (namelijk 28% aangegeven gedeeld door 38%
gemelde delicten) ook formeel werd aangegeven; ruim een kwart van de
gemelde delicten werd dus niet aangegeven.10
Figuur 3.6

Percentage door burgers bij de politie gemelde en
­aangegeven delicten naar delictsoort, 2013
Delicten totaal

Geweldsdelicten totaal
mishandeling
bedreiging

Vermogensdelicten totaal
inbraak (met diefstal)
beroving
autodiefstal
zakkenrollerij
poging tot inbraak (zonder diefstal)
diefstal uit of vanaf auto
diefstal andere voertuigen
fietsdiefstal
overige diefstal
Vandalismedelicten totaal
vernielingen aan voertuigen
overige vernielingen
0

10

20

30

Gemeld

40

50

60

70

80

90 100

Aangegeven

Voor de corresponderende cijfers zie tabel 3.20 in bijlage 4.
Bron: VM

9
10

Voor een aantal misdrijven is aangifte via internet mogelijk. In de IVM en VM worden meldingen via
internet ook meegeteld als aangifte. In eerdere CBS-enquêtes (ERV, POLS, VMR) werden alleen delicten
waarbij een document is ondertekend als aangiften geteld.
Aangegeven delicten die door de politie zelf zijn ontdekt, zijn wel meegerekend bij aangegeven maar
niet bij gemelde delicten.

71

72

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Van alle ondervonden geweldsdelicten werd 22% in 2013 aangegeven
(zie figuur 3.6). Dit is minder dan gemiddeld voor alle delicten samen
en is zelfs minder dan de helft van alle bij de politie gemelde gewelds­
delicten (22% aangegeven gedeeld door 45% gemelde gewelds­delicten).
Van mishandeling wordt relatief vaker aangifte gedaan dan van
­bedreiging.
Vermogensdelicten krijgen relatief meer dan gewelds- en vandalismedelicten een vervolg in de vorm van een aangifte. In 2013 bedroeg het
aandeel aangiftes voor alle ondervonden vermogensdelicten samen 36%.
Dit is vergelijkbaar met 2012. Vergeleken met de bij de politie gemelde
vermogensdelicten bedraagt het aandeel aangiften 80% (36% aangegeven
gedeeld door 45% gemeld). Voor vrijwel alle soorten vermogensdelicten
is het aandeel aangiftes hoger dan gemiddeld voor alle delicten samen.
Van autodiefstal en van zakkenrollerij werd in 2013 in ongeveer de helft
van de gevallen aangifte gedaan. De aangiftebereidheid is het hoogst bij
beroving (68%) en inbraak (79%).
Van alle vandalismedelicten resulteerde ongeveer één op de zeven ondervonden voorvallen (15%) in 2013 in een aangifte. Het aandeel aangegeven
vandalismedelicten ten opzichte van het aandeel bij de politie gemelde
vandalismedelicten bedraagt 68% (15% aangegeven gedeeld door 22%
gemeld).
Figuur 3.7

Melding en aangifte van door burgers ondervonden
­delicten, index 2005 =100

120
110
100
90
80
70
60
2005

2006

2007

2008

2009

Melding
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 3.21 in bijlage 4.
Bron: VMR, IVM, VM

2010
Aangifte

2011

2012

2013

Criminaliteit en slachtofferschap

Op de middellange termijn, tussen 2005 en 2013, laat de meldings- en
aangiftebereidheid een dalende trend zien (zie figuur 3.7). In vergelijking
met 2005 is de meldingsbereidheid voor alle ondervonden delicten in totaliteit met ruim 10 procent gedaald (indexcijfer 2013=88) en de aangifte­
bereidheid is met bijna 20 procent afgenomen (indexcijfer 2013=81).
Beroep op slachtofferhulp
Voor burgers die met criminaliteit worden geconfronteerd, kan dit niet alleen
directe fysieke en materiële gevolgen hebben, maar ook psychologische
en emotionele gevolgen als angst, onveiligheidsgevoelens, boosheid en
schuldgevoelens.
Slachtoffers kunnen bij emotionele, lichamelijke of materiële gevolgen indien
gewenst een beroep doen op instanties om hulp te krijgen. Volgens de
richtlijn Terwee moet de politie bij aangifte de slachtoffers op de mogelijkheid
van slachtofferhulp wijzen. Het al dan niet doorverwijzen hangt samen met
de gevolgen voor de slachtoffers en hun behoefte aan hulp en opvang.
Het gebeurt relatief vaak bij geweld (vooral mishandeling), beroving, inbraak
en autodiefstal.
Gegevens over daadwerkelijk verleende slachtofferhulp zijn gebaseerd op
registraties van Slachtofferhulp Nederland (SHN) (zie bijlage 3 voor meer
informatie over de gebruikte gegevens).
Figuur

Hulpverlening door Slachtofferhulp Nederland
(x 1.000)

2009
2010
2011
2012
2013
0

50

100
Aangemelde zaken

150

200

250

Verleende diensten

Voor de corresponderende cijfers zie tabel 3.22 in bijlage 4.
Bron: Slachtofferhulp Nederland/CBS

In totaal werden in 2013 226.000 zaken bij SHN aangemeld. Het merendeel
van deze zaken (80%) werd door de politie aangemeld (zie tabel 3.22 in
bijlage 4). Rond de 12% van de zaken werd aangemeld op eigen initiatief van
de cliënt en 8% door een externe partij, zoals het Openbaar Ministerie.

73

74

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Deze aangemelde zaken leidden tot in totaal bijna 156.000 verleende
diensten in 2013. De belangrijkste vormen van dienstverlening bestonden uit
administratieve ondersteuning (verzorging van brieven en dergelijke, 32%) en
uit ondersteunende gesprekken (23%). In 20% van de gevallen bestond de
hulpverlening uit praktische ondersteuning; bij 12% werd hulp verleend bij het
verhalen van schade. Andere vormen van hulpverlening, zoals begeleiding bij
het strafproces, doorverwijzen naar een externe partij en het opstellen van
een schriftelijke slachtofferverklaring (SSV) of begeleiding bij spreekrecht,
kwamen relatief minder voor.
Het totale aantal in 2013 aangemelde zaken is gestegen met 55% sinds 2009
(in 2009 werden bijna 146.000 zaken aangemeld). Het aantal verleende
diensten is met 23% minder snel gestegen ten opzichte van 2009.

3.4 Beveiliging tegen criminaliteit
In deze paragraaf staan technische en andere maatregelen centraal die
door burgers kunnen worden genomen om te voorkomen dat zij slacht­
offer worden van criminaliteit of om de mogelijke gevolgen ervan te
beperken.
Buitenverlichting vormt de meest voorkomende ‘technische’ maatregel
tegen inbraak (zie figuur 3.8). In 2013 is deze voorziening bij meer dan
drie op de vier burgers thuis aanwezig (76%). Extra hang- en sluitwerk
(67%) komt eveneens vaak thuis voor. Luiken voor ramen en deuren (19%)
en een alarminstallatie (13%) daarentegen komen aanzienlijk minder
vaak voor.11 Deze cijfers voor 2013 zijn vergelijkbaar met die van 2012
(zie tabel 3.27 in bijlage 4).
Burgers kunnen ook in gedragsmatige zin maatregelen treffen om criminaliteit (bijvoorbeeld diefstal) te voorkomen. Zo neemt 70% van de burgers
in 2013 (bijna altijd) waardevolle spullen mee uit de auto om diefstal te
voorkomen (zie figuur 3.8). Daarnaast geeft 41% aan dat zij ’s avonds bij
afwezigheid in hun woning het licht laten branden, zet 35% hun fiets
in een bewaakte fietsenstalling, en laat een bijna even groot deel (34%)
waardevolle spullen thuis om diefstal of beroving te voorkomen. Ook deze
cijfers wijken niet wezenlijk af van die van 2012. Alleen het aandeel
burgers dat waardevolle spullen uit veiligheidsoverwegingen thuis laat is
tussen 2012 en 2013 iets gestegen (zie tabel 3.27 in bijlage 4).

11

Het zijn overigens niet altijd de inwoners zelf die de maatregelen treffen. In huurwoningen bijvoorbeeld
gebeurt dit vaak door woningbouwcorporaties. Ook kunnen sommige voorzieningen (zoals luiken voor
ramen en deuren) standaard al aanwezig zijn (bijvoorbeeld op boerderijen) zonder dat deze speciaal zijn
aangebracht ter voorkoming van inbraak. Omgekeerd kunnen sommige maatregelen (zoals eveneens
luiken voor ramen en deuren) in bepaalde (stedelijke) gebieden niet overal gerealiseerd worden.

Criminaliteit en slachtofferschap

Figuur 3.8

Percentage maatregelen onder burgers tegen
­c riminaliteit

Thuis aanwezige
technische maatregelen:
buitenverlichting
extra veiligheidssloten/
grendels op buitendeuren
(rol)luiken voor
ramen/deuren
alarminstallatie in huis

Neemt deze maatregelen
(bijna) altijd:
waardevolle spullen
meenemen uit auto
's avonds licht laten
branden bij afwezigheid
fiets in bewaakte
fietsenstalling
waardevolle spullen
thuis laten
0

20

40

60

2012

2013

80

100

Voor de corresponderende cijfers zie tabel 3.27 in bijlage 4.
Bron: VM

De beveiliging tegen criminaliteit vertoont een duidelijke regionale spreiding (zie figuur 3.9). Vooral in politiedistricten in het oosten en zuiden van
het land ligt het aantal technische preventieve voorzieningen in/rond de
woning hoger dan landelijk gemiddeld. Lager dan gemiddeld is de aanwezigheid van deze voorzieningen met name in districten van de regionale
politie-eenheden Amsterdam, Den Haag, Rotterdam en Noord-Nederland.

75

76

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Figuur 3.9

Aanwezigheid preventieve voorzieningen in/rond woning
naar politiedistrict, 201312

Lager dan gemiddeld
Gemiddeld
Hoger dan gemiddeld
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 3.28 in bijlage 4.
Voor overzicht politiedistricten zie bijlage 3.
Bron: VM

12

De aanwezigheid van preventieve voorzieningen in/rond de woning is uitgedrukt in een somscore.
Deze geeft het gemiddeld aantal voorzieningen weer die bij de woning zijn aangebracht. Hoe hoger
de score des te meer preventieve voorzieningen er aanwezig zijn. Aangezien de aanwezigheid van
vier voorzieningen is onderzocht (buitenverlichting, veiligheidssloten, luiken, alarminstallatie) loopt de
somscore van 0 (geen van deze voorzieningen aanwezig) tot 4 (alle vier de voorzieningen aanwezig).

Criminaliteit en slachtofferschap

3.5 De beleving van criminaliteit
In deze paragraaf staat de perceptie van criminaliteit centraal.13 Tussen
2005 en 2013 is het aandeel Nederlanders dat zich wel eens onveilig voelt
met bijna een kwart gedaald (zie figuur 3.10). De onveiligheidsgevoelens
zijn vooral tussen 2005 en 2008 fors afgenomen. In deze periode daalde
het aandeel inwoners dat zich wel eens onveilig voelt met 22%. Na 2008
zijn de onveiligheidsgevoelens nauwelijks verder gedaald.
Figuur 3.10 Burgers die zich wel eens onveilig voelen,
index 2005 =100
120
110
100
90
80
70
2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Voor de corresponderende cijfers zie tabel 3.33 in bijlage 4.
Bron: VMR, IVM, VM

In 2013 voelde 37% van de Nederlanders van 15 jaar en ouder zich wel eens
onveilig (zie tabel 3.32 in bijlage 4). Dit is even veel als in 2012. Evenals
bij slachtofferschap van criminaliteit zijn er verschillen in onveiligheids­
gevoelens tussen bevolkingsgroepen. Vrouwen voelen zich onveiliger
dan mannen en onder jongeren zijn de onveiligheidsgevoelens hoger dan
onder ouderen. Bijna zes op de tien jonge vrouwen van 15-24 jaar voelden
zich in 2013 wel eens onveilig (zie figuur 3.11). Dit is bijna het dubbele
van het aandeel jonge mannen met onveiligheidsgevoelens. De verschillen naar leeftijd zijn bij vrouwen veel groter dan bij mannen. Het aandeel
jonge vrouwen dat zich wel eens onveilig voelt is bijna twee keer zo groot
als het aandeel oudere vrouwen met onveiligheidsgevoelens.

13

Mogelijke verklaringen voor verschillen in de perceptie van criminaliteit blijven in dit kader buiten
beschouwing. Zie hiervoor bijvoorbeeld Oppelaar en Wittebrood (2006).

77

78

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Figuur 3.11

Percentage mannen en vrouwen dat zich wel eens
­onveilig voelt naar leeftijd, 2013

70
60
50
40
30
20
10
0
Vrouwen

Mannen
15-24 jaar

25-44 jaar

45-64 jaar

65 jaar en ouder

Voor de corresponderende cijfers zie tabel 3.34 in bijlage 4.
Bron: VM

Naarmate de stedelijkheid van de woongemeente hoger is, voelen meer
inwoners zich wel eens onveilig. In 2013 voelde 44% van de inwoners van
zeer sterk stedelijke gebieden zich wel eens onveilig, tegenover 28% van de
inwoners in niet-stedelijke gebieden (zie tabel 3.35 in bijlage 4).
Deze samenhang met stedelijkheid komt ook naar voren in regionale
verschillen in onveiligheidsgevoelens (zie figuur 3.12). In meer verstedelijkte politiedistricten in/rond Amsterdam, Den Haag, Rotterdam en
Utrecht zijn de onveiligheidsgevoelens hoger dan in minder verstedelijkte
politiedistricten in het noordoosten, noordwesten en zuidwesten van
Nederland. In het politiedistrict Den Haag Centrum bijvoorbeeld was het
aandeel inwoners dat zich wel eens onveilig voelt in 2013 met 54% bijna
twee keer zo groot als in de districten Fryslân (28%) of Drenthe (29%).

Criminaliteit en slachtofferschap

Figuur 3.12 Percentage burgers dat zich wel eens onveilig voelt naar
politiedistrict, 2013

Lager dan gemiddeld
Gemiddeld
Hoger dan gemiddeld
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 3.36 in bijlage 4.
Voor overzicht politiedistricten zie bijlage 3.
Bron: VM

Behalve met leeftijd en geslacht van de persoon, stedelijkheid van zijn
woongemeente en regio waar men woont, hangen onveiligheidsgevoelens
ook samen met andere persoons-, huishoud- en omgevingskenmerken
(burgerlijke staat, herkomst, samenstelling huishouden, opleidingsniveau,
huishoudinkomen, inkomensbron huishouden).14
Ook bestaat er een duidelijke relatie tussen onveiligheidsgevoelens en
slachtofferervaring. Personen die slachtoffer zijn geweest van criminaliteit
14

Ook de relaties van deze kenmerken met onveiligheidsgevoelens zijn onderzocht voor de VMR
2007 (zie Veiligheidsmonitor Rijk 2007; Landelijke Rapportage, hoofdstuk 9). Voor meer details over
veiligheidsbeleving naar achtergrondkenmerken vanaf het jaar 2008 zie de CBS-StatLinetabellen
Onveiligheidsbeleving; persoonskenmerken (IVM) en Onveiligheidsbeleving; buurtkenmerken (IVM) en
voor de jaren 2012 en 2013 zie de StatLinetabel Onveiligheidsbeleving; buurtkenmerken (VM).

79

80

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

voelen zich onveiliger dan gemiddeld. Van degenen die in 2013 ­slachtoffer
waren van geweld gaf 64% aan zich wel eens onveilig te voelen, tegen
37% gemiddeld (zie VM 2013). Van slachtoffers van vermogensdelicten en
vandalisme voelde respectievelijk 52% en 54% zich wel eens onveilig.
Behalve van algemene gevoelens van onveiligheid kunnen burgers ook
last hebben van onveiligheidsgevoelens in specifieke omstandigheden of
op bepaalde locaties. Zo voelt in 2013 4% van alle inwoners zich ’s avonds
vaak onveilig in de buurt op straat en voelt 3% zich vaak niet op hun
gemak als zij ’s avonds alleen thuis zijn (zie figuur 3.13). Deze cijfers zijn
gelijk aan die van 2012 (zie tabel 3.32 in bijlage 4). Ook kunnen burgers
bepaalde acties uitvoeren of juist nalaten omdat zij zich anders – al dan
niet terecht – onveilig voelen. In 2013 doet 8% van de inwoners ’s avonds of
’s nachts vaak thuis niet open als er onverwacht wordt aangebeld en rijdt
of loopt 3% vaak om vanwege onveilige plekken. Deze cijfers wijken niet af
van die van 2012. Ook in dit soort specifieke situaties voelen vrouwen zich
onveiliger dan mannen. Zo is het aandeel dat ’s avonds of ’s nachts thuis
vaak niet open doet als er onverwacht wordt aangebeld onder vrouwen
met 12% meer dan twee keer zo groot als onder mannen (5%).
Figuur 3.13 Percentage burgers dat zich vaak onveilig voelt in
­specifieke situaties naar geslacht, 2013
Doet 's avonds en
's nachts niet open
vanwege onveiligheid
Voelt zich 's avonds op
straat in de buurt onveilig

Rijdt of loopt om om
onveilige plekken te mijden
Voelt zich 's avonds
alleen thuis niet op
zijn gemak
0

5
Totaal

Voor de corresponderende cijfers zie tabel 3.32 in bijlage 4.
Bron: VM

10
Mannen

Vrouwen

15

4 Misdrijven en opsporing
A.Th.J. Eggen en R.J. Kessels
– In 2013 registreerde de politie 1,09 miljoen misdrijven, 5% minder dan
in 2012. In de periode 2007-2013 daalde de geregistreerde criminaliteit
met 17%.
– De geregistreerde criminaliteit bestond in 2013 voor 62% uit vermogens­
misdrijven, voor 13% uit vernielingen en misdrijven tegen openbare orde
en gezag, voor 12% uit verkeersmisdrijven en voor 9% uit gewelds- en
seksuele misdrijven.
– In de periode 2007-2013 daalde het aantal geregistreerde vermogens­
misdrijven met 7%, het aantal vernielingen en misdrijven tegen openbare
orde en gezag met 42%, het aantal gewelds- en seksuele misdrijven met
19%, het aantal verkeersmisdrijven met 22% en het aantal drugsmisdrijven
met 10%. Het aantal (vuur)wapenmisdrijven nam in deze periode toe met
10%.
– Het aantal opgeloste misdrijven in 2013 was 244.000. Dit is een daling van
25% ten opzichte van 2007.
– Het ophelderingspercentage schommelt in de periode 2007-2012 rond
25%. In 2013 ligt het voorlopig cijfer op 22,4%.
– In 2013 lag het aantal woninginbraken 28% en het aantal zakkenroldelicten
36% hoger dan in 2007. Het aantal ‘autokraken’, inbraken uit bedrijven en
berovingen op straat daalde met respectievelijk 34%, 41% en 30%.
– In 2013 registreerde de politie in totaal 225.000 personen voor het plegen
van misdrijven. Doordat sommigen meer dan 1 keer werden geregistreerd,
bedroeg het totale aantal registraties aan verdachten 318.000.
– Het totale aantal geregistreerde verdachten is in de periode 2007-2013 met
ruim een derde afgenomen. Het aantal unieke personen dat als verdachte
werd geregistreerd nam met iets minder dan een derde af.
– Het aandeel vrouwelijke verdachten op het totaal steeg tussen 2007 en
2013 van 15% naar 17%. Ook van alle minderjarige verdachten was bijna
één op de vijf een meisje.
– Van alle verdachten (unieke personen) in 2013 was 52% autochtoon.
– Het relatieve aandeel verdachten (unieke personen) dat in Den Haag woont
is meer dan twee keer zo hoog als het landelijk gemiddelde.
– Van alle verdachten in 2013 was 62% recidivist. Gemiddeld registreerde de
politie 1,4 misdrijven per verdachte.
– Het aantal minderjarige verdachten nam tussen 2007 en 2013 met bijna
60% af, het aantal minderjarige unieke verdachten met ruim de helft.

Het vorige hoofdstuk gaf aan hoe het is gesteld met de aard, omvang
en ontwikkeling van de veelvoorkomende criminaliteit zoals burgers
in Nederland die ervaren. In dit hoofdstuk wordt beschreven hoe het is
gesteld met de aard, omvang en ontwikkeling van de criminaliteit die de

82

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

politie registreert.1 Het gaat hierbij om strafbare feiten die in processenverbaal van aangifte of in ambtshalve opgemaakte processen-verbaal
zijn vastgelegd. Daarnaast bevat het hoofdstuk een beschrijving van de
populatie van personen die door de politie als verdachte van het plegen
van een misdrijf zijn geregistreerd. De politie registreert in principe alleen
personen van wie een redelijk vermoeden bestaat dat zij een strafbaar
feit hebben begaan (zie ook hoofdstuk 2). De gegevens van de geregis­
treerde criminaliteit en de geregistreerde verdachten zijn ontleend aan
de Politiestatistiek van het CBS. Door koppeling van het desbetreffende
gegevensbestand aan het Sociaal Statistisch Bestand (SSB) van het CBS
is aanvullende sociaal-demografische achtergrondinformatie van de
verdachten beschikbaar (zie bijlage 3).
Door een aantal oorzaken verschillen geregistreerde criminaliteits­
cijfers van criminaliteitscijfers die aan slachtofferenquêtes zijn ontleend.
Ten eerste wordt in slachtofferenquêtes niet naar alle delicten gevraagd.
Zo ontbreken daarin de zogenoemde slachtofferloze delicten. Voorbeelden hiervan zijn drugshandel, vuurwapencriminaliteit en rijden onder
invloed. Deze delicten komen, uiteraard voor zover ze door de politie zijn
geconstateerd, wel in de politieregistratie terecht. Daarnaast ontbreken
de relatief weinig voorkomende delicten in slachtofferenquêtes, omdat
het niet mogelijk is daarvan betrouwbare schattingen te krijgen door het
beperkte aantal waarnemingen.
Ten tweede veroorzaken ook verschillen in de omschrijving en keuze
van delicten andere uitkomsten van slachtofferenquêtes en politiecijfers.
In de Politiestatistiek staat de overtreding van een wetsartikel centraal,
ongeacht of daarbij slachtoffers zijn betrokken. In enquêtes gaat het echter
primair om zo duidelijk en eenduidig mogelijk omschreven gebeurtenissen die personen hebben meegemaakt. De overtreders van de wets­
artikelen zijn daarbij minder van belang. Voor de Politiestatistiek vormt
bovendien een (ondertekend) proces-verbaal het criterium voor een geregistreerd misdrijf (zie bijlage 3). Voor een slachtoffer kan de vraag naar een
ondertekend document een andere betekenis hebben. Een dergelijk document is namelijk niet altijd een proces-verbaal, maar kan bijvoorbeeld
ook een verklaring zijn geweest voor de verzekering. Ten derde wordt
volgens de Veiligheidsmonitor jaarlijks naar schatting maar ongeveer een
derde van de ondervonden delicten gemeld bij de politie (zie hoofdstuk 3).
Omgekeerd geldt overigens dat slachtoffers delicten die ze vergeten zijn
niet melden, of delicten uit een andere verslagperiode ten onrechte
melden.

1

Naast de tabellen in bijlage 4 zijn op de websites van WODC en CBS aparte Excel-tabellen opgenomen
met cijfers die verder teruggaan en meer eenheden weergeven, zoals indexcijfers, percentages en cijfers
per 1.000 inwoners.

Misdrijven en opsporing

Zoals in het vorige hoofdstuk al is opgemerkt, geven burgers in de slachtofferenquêtes aan soms geen aangifte te doen omdat het toch niet helpt,
of omdat het niet belangrijk genoeg was. Als men wel aangifte doet, dan is
dat (vooral bij vermogensdelicten) voor de verzekering en/of omdat men
wil dat de dader wordt gepakt. Als de politie meent dat er geen sprake is
(geweest) van een misdrijf, wordt doorgaans geen proces-verbaal opgemaakt. Van alle ondervonden delicten komt dus uiteindelijk maar een deel
in de politieregistraties terecht.
Dit hoofdstuk is als volgt opgebouwd. Paragraaf 4.1 bevat een beschrijving
van de aard, omvang en ontwikkeling van de door de politie2 geregis­
treerde criminaliteit in de periode 2007 tot en met 2013. Paragraaf 4.2 gaat
in op de omvang en ontwikkeling van de opgehelderde criminaliteit. In
paragraaf 4.3 zijn de kenmerken van de geregistreerde verdachten van
misdrijven beschreven, waarbij zowel op het totale aantal geregistreerde
verdachten wordt ingegaan als op het aantal ‘uniek’ geregistreerde
verdachten. In paragraaf 4.4 wordt apart ingegaan op de deelpopulatie
van minderjarige verdachten.

4.1 Geregistreerde criminaliteit
In 2007 registreerde de politie 1,3 miljoen misdrijven. Vanaf dat jaar daalde het aantal geregistreerde misdrijven geleidelijk tot ruim 1,19 miljoen
in 2010. In 2011 bleef de geregistreerde criminaliteit gelijk. Daarna zette
opnieuw een daling in. In 2013 registreerde de politie 1,09 miljoen misdrijven, 5% minder dan in 2012. Daarmee nam in de periode 2007-2013 de
geregistreerde criminaliteit af met 17% (zie figuur 4.1).

2

Omdat de criminaliteit die door de bijzondere opsporingsdiensten wordt opgespoord (zie hoofdstuk 2)
niet in de CBS Politiestatistiek is opgenomen, blijft dit deel van de geregistreerde criminaliteit in dit
hoofdstuk buiten beschouwing. Naar schatting gaat het jaarlijks om enige honderden zaken.

83

84

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Figuur 4.1

Geregistreerde en opgehelderde misdrijven en
­ evolkingsgroei, index 2007=100
b

110
105
100
95
90
85
80
75
70

2007

2008

2009
Geregistreerd

2010

2011*

Opgehelderd

2012*

2013*

Bevolking

* Voorlopige cijfers.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 4.1 in bijlage 4.
Bron: CBS

De dalende trend geldt voor vrijwel alle onderscheiden hoofdgroepen
van misdrijven. Het aantal geregistreerde vermogensmisdrijven nam in
dezelfde periode met 7% af, het aantal vernielingen en misdrijven tegen
openbare orde en gezag (hierna te noemen: vernielingen) met 42%, het
aantal gewelds- en seksuele misdrijven met 19%, het aantal verkeers­
misdrijven met 22% en het aantal drugsmisdrijven met 10%. Alleen het
aantal (vuur)wapenmisdrijven nam toe met 10% (zie tabel 4.2 in bijlage 4).
Mede doordat na 2007 de bevolking van 12 jaar en ouder in Nederland met
3% toenam, daalde het aantal geregistreerde misdrijven per 1.000 inwoners van 12 jaar en ouder van 79,7 in 2007 naar 64,9 in 2013. Voor vermogensmisdrijven daalde dit cijfer van 44,4 naar 40,3, voor vernielingen
van 14,8 naar 8,3, voor gewelds- en seksuele misdrijven van 7,7 naar
6,0 en voor verkeersmisdrijven van 10,3 naar 7,9 (zie de Excel-versie van
tabel 4.2).
De geregistreerde criminaliteit bestond in 2013 voor 62% uit vermogensmisdrijven, waaronder diefstal en woninginbraak. Dit aandeel
is vergeleken met 2007 met bijna 7 procentpunten toegenomen.
Ver­n ielingen komen met 13% op de tweede plaats. Vergeleken met 2007
is dit aandeel circa 6% gedaald. Hierna volgen de verkeersmisdrijven
(12%) en gewelds- en seksuele misdrijven (9%), drugsmisdrijven (1,6%),

Misdrijven en opsporing

(­ vuur)­wapenmisdrijven (0,6%) en overige misdrijven (1,2%). Het aandeel
van deze laatste delictgroepen in het totaal is in de periode 2007-2013
nauwelijks veranderd (zie figuur 4.2).
Figuur 4.2

Percentage geregistreerde misdrijven naar delictgroep

Vermogensmisdrijven
Vernielingen en
misdrijven tegen
openbare orde en gezag
Verkeersmisdrijven
Gewelds- en
seksuele misdrijven
Drugsmisdrijven

Overige misdrijven
0

10

20

30
2007

40

50

60

70

2013*

* Voorlopige cijfers.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 4.2 in bijlage 4.
Bron: CBS

Het totale aantal geregistreerde vermogensmisdrijven is de afgelopen
jaren met 7% gedaald, van 726.000 in 2007 naar 677.000 in 2013. Deze
dalende trend komt vooral door de afname van diefstaldelicten (-45.000).
Andere (minder voorkomende) vormen van vermogenscriminaliteit
namen in deze periode juist toe. Zo steeg het aantal geregistreerde
­gevallen van heling met 35% en van afpersing met 93%.
Diefstallen vormen 93% van alle geregistreerde vermogensmisdrijven.
Dit type delict wordt onderscheiden naar de aard van wat gestolen is
(bijvoorbeeld een fiets of een auto), naar de wijze van diefstal (bijvoorbeeld straatroof of zakkenrollerij) en naar het object van de diefstal
(bijvoorbeeld woning, winkel of school). De top 3 van diefstaldelicten
bestaat in 2013 uit fietsdiefstal (107.000), diefstal uit/vanaf personenauto
(96.000) en diefstal (inbraak) uit woning (87.000).
De trend verschilt per type diefstal. In 2013 lag bijvoorbeeld het aantal
woninginbraken 28% en het aantal zakkenroldelicten 36% hoger dan in
2007. In dezelfde periode daalde het aantal ‘autokraken’ met 34% en het
aantal inbraken uit bedrijven met 41%. Het aantal berovingen op straat

85

86

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

daalde met 30%, van 10.000 naar 7.000 in 2013. Ook het aantal gestolen
personenauto’s daalde fors. In 2013 registreerde de politie 13.100 gestolen
personenauto’s tegen 15.600 in 2007. Dit is een daling met 16%. Winkeldiefstal steeg naar ruim 43.000 in 2013 (+20%). De fietsdiefstallen laten
een wisselend beeld zien. Na de piekjaren 2008 en 2009 volgen jaren met
lagere aantallen. Per saldo is het aantal geregistreerde fietsdiefstallen in
de ­periode 2007-2013 met 6% gedaald (zie tabel 4.3 in bijlage 4).
Evenals de vermogensmisdrijven is het aantal vernielingen en mis­d rijven
tegen openbare orde en gezag sterk gedaald. In 2013 registreerde de
politie 42% minder van deze misdrijven dan in 2007: 140.000 in 2013
tegen 243.000 in 2007. Vernielingen en beschadigingen aan auto’s daalden met 40%, vernielingen aan openbare gebouwen (waaronder graffiti)
met 82% en vernielingen aan middelen van openbaar vervoer met 79%.
De overige vernielingen en beschadigingen daalden met 41%.
Ook het aantal geregistreerde misdrijven tegen openbare orde en gezag
nam af. Openlijke geweldpleging tegen personen daalde met 30% en
brandstichting met 43%. Alleen het niet opvolgen van een ambtelijk bevel
en computervredebreuk namen toe (zie tabel 4.2 in bijlage 4). In 2007
registreerde de politie ruim 700 gevallen van computervredebreuk, zoals
hacking. Dit aantal steeg naar ruim 4.500 gevallen in 2012,3 om in 2013
weer terug te zakken naar ruim 2.400.
Het totale aantal geregistreerde gewelds- en seksuele misdrijven is met
19% gedaald: van 125.000 in 2007 naar 101.000 in 2013. Tot de geweldsmisdrijven behoren mishandeling, bedreiging en stalking, seksuele misdrijven en misdrijven tegen het leven. Diefstal met geweld en openlijke
geweldpleging tegen personen vallen hier niet onder, maar vallen respectievelijk in de categorie vermogensmisdrijven en in de categorie vernielingen (zie ook bijlage 2).
Mishandeling is het meest voorkomende geregistreerde geweldsdelict.
In de afgelopen jaren had ruim de helft van de gewelds- en seksuele
misdrijven hierop betrekking. Vanaf 2007 daalde dit aantal van 72.000 tot
52.000 registraties in 2013 (-27%). Het aantal geregistreerde bedreigingen
(inclusief stalking) bedroeg in 2013 bijna 35.000 tegenover 39.000 in 2007
(-10%).
Ook het aantal geregistreerde seksuele misdrijven daalde sterk: van
11.400 in 2007 naar 8.600 in 2013 (-24%). Zowel aanranding als verkrachting, schennis der eerbaarheid, ontucht met minderjarige en overige
seksuele misdrijven laten in deze periode een dalend aantal ­registraties
zien.
3

In 2012 registreerde de politie 4.543 keer computervredebreuk, tegen 1.968 keer in 2011. Tegelijkertijd
daalde het aantal registraties van overige misdrijven tegen de openbare orde van 7.701 in 2011 naar
3.053. Het is mogelijk dat de politie voor 2012 computervredebreuk in de categorie ‘overig’ vastlegde.
Hiermee moet bij de interpretatie van deze cijfers rekening worden gehouden.

Misdrijven en opsporing

Opmerkelijk is de toename van het aantal geregistreerde gevallen van
misdrijven tegen het leven.4 In de jaren 2007-2008 registreerde de politie
jaarlijks ongeveer 1.600 gevallen. Maar in de jaren erna stijgt dit aantal
aanzienlijk, naar bijna 4.100 in 2011. De jaren daarna treedt weer een
daling in, tot 3.400 in 2013. Mogelijk is sprake geweest van een registratieeffect en worden gevallen van (zware) mishandeling die voorheen tot
mishandeling werden gerekend nu zwaarder geclassificeerd. Een indicatie
voor deze verklaring is te vinden in het feit dat het aantal geregistreerde
mishandelingen in de jaren 2009-2011 sterk is afgenomen (zie tabel 4.2 in
bijlage 4).
Een deel van de misdrijven uit de Wegenverkeerswet, zoals rijden onder
invloed, het besturen van een motorrijtuig na ontzegging van de rijbevoegdheid en het weigeren van medewerking aan een bloedproef, kan
slechts geconstateerd worden na een gerichte controle van de politie.
Het aantal processen-verbaal voor deze misdrijven zegt dan feitelijk meer
over de opsporingsintensiteit van de politie dan over het werkelijke aantal
automobilisten in overtreding. Het doorrijden na een ongeval (verlaten
plaats ongeval) is echter een voorbeeld van een verkeersmisdrijf waarbij
het slachtoffer mogelijk aangifte doet en waarvan de politie een procesverbaal van aangifte opmaakt. Te hard rijden en door rood licht rijden zijn
geen misdrijven maar overtredingen en blijven in dit hoofdstuk buiten
beschouwing.5
Circa twee derde van de geregistreerde verkeersmisdrijven heeft te
maken met doorrijden na een ongeval (verlaten plaats ongeval). In 2013
registreerde de politie hiervan 90.000 gevallen, een daling van 12% ten
opzichte van 2007. Rijden onder invloed constateerde de politie in 2007
zo’n 61.000 keer. In de jaren daarna daalde het aantal registraties. In 2013
registreerde de politie ruim 39.000 keer rijden onder invloed (-35%) (zie
tabel 4.2 in bijlage 4).
Ook de delicten die vallen onder de Opiumwet en de Wet wapens en
munitie worden meestal ‘ontdekt’ door gerichte opsporingsactiviteiten
van de politie. Evenals bij sommige verkeersmisdrijven weerspiegelt de
ontwikkeling van deze vormen van criminaliteit deels de aandacht van
de politie hiervoor. In 2013 registreerde de politie 18.000 drugsmisdrijven.
Ten opzichte van 2007 is de daling van geregistreerde drugsmisdrijven
10%. Het aantal geregistreerde (vuur)wapenmisdrijven in 2013 is 6.500.
Ver­geleken met 2007 betekent dit een stijging van 10%. Vooral in 2011 nam
het aantal (vuur)wapenmisdrijven toe, in 2012 en 2013 is weer sprake van
een daling (zie tabel 4.2 in bijlage 4).

4
5

Hieronder vallen zowel de voltooide levensdelicten (moord en doodslag) als de pogingen daartoe.
In een apart hoofdstuk wordt aandacht besteed aan overtredingen (zie hoofdstuk 9).

87

88

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

4.2 Opgehelderde criminaliteit
Ten opzichte van 2007 daalde het aantal opgehelderde misdrijven in 2013
met 25% (zie figuur 4.1). De politie beschouwt een misdrijf als opgehelderd zodra hierbij een verdachte geregistreerd is. In 2007 werden nog
ruim 326.000 misdrijven opgehelderd, in 2013 was dit aantal 244.000.
Het deel van de geregistreerde misdrijven dat de politie als opgehelderd
beschouwt (het ophelderingspercentage) schommelt in de periode 20072012 rond 25%. Het voorlopige ophelderingspercentage in 2013 komt uit op
22,4%, maar zal naar verwachting nog wat stijgen als het cijfer definitief is
­geworden (zie tabel 4.1 in bijlage 4).
Het ophelderingspercentage varieert aanzienlijk voor de verschillende
delictgroepen. Misdrijven die voornamelijk door eigen opsporings­
activiteiten worden geconstateerd, zoals (vuur)wapenmisdrijven en
drugs­m isdrijven, kennen een relatief hoog ophelderingspercentage, dat
jaarlijks ruim boven de 80% uitkomt. Ook gewelds- en seksuele misdrijven
worden relatief vaak opgehelderd, doorgaans rond de 65%. Hierbij speelt
een rol dat slachtoffer en dader elkaar vaak kennen, wat het opsporen
van de dader voor de politie vergemakkelijkt. Tot de categorie verkeers­
misdrijven horen zowel delicten die de politie door eigen opsporing
constateert (zoals rijden onder invloed), als delicten die worden aangegeven door het slachtoffer (zoals verlaten plaats ongeval of joyriding). In
2013 werd 34% van de verkeersmisdrijven opgehelderd. Van de twee meest
voor­komende delictgroepen ligt het ophelderingspercentage een stuk
lager: van vernielingen wordt doorgaans circa een vijfde deel opgehelderd, van vermogensmisdrijven een achtste deel. Voor wat betreft drugs­
misdrijven en (vuur)wapenmisdrijven is het ophelderingspercentage sinds
2007 iets gestegen. Voor vermogensmisdrijven, vernielingen en geweldsen ­seksuele mis­d rijven is het ophelderingspercentage nagenoeg gelijk
gebleven. De sterkste verandering is te zien bij de verkeersmisdrijven.
Voor deze delictgroep daalde het ophelderingspercentage van 47% in 2007
naar 37% in 2012. Het voorlopige ophelderingspercentage in 2013 komt uit
op 34% (zie figuur 4.3). De daling houdt voornamelijk verband met de relatief grotere daling van rijden onder invloed ten opzichte van doorrijden na
ongeval.
Het ophelderingspercentage varieert ook aanzienlijk voor de verschillende
typen diefstaldelicten. Winkeldiefstal heeft het hoogste ophelderings­
percentage. Ongeveer vier van de vijf geregistreerde winkeldiefstallen
werden in 2013 opgehelderd. Na winkeldiefstal hebben (gewapende) overval (32%), straatroof (21%) en diefstal (inbraak) uit bedrijven (13%) het
hoogste ophelderingspercentage. Van alle overige typen diefstaldelicten
wordt 12% of minder opgehelderd. Zo werd van diefstal uit/vanaf auto in
2013 maar 2,4% opgehelderd. Van de meeste diefstaldelicten is het ophelderingspercentage in 2013 lager dan in 2007.

Misdrijven en opsporing

Figuur 4.3

Ophelderingspercentage naar delictgroep

100
90
80
70
60
50
40
30
20
10
0

2007

2008

2009

2010

2011*

(Vuur)wapenmisdrijven
Gewelds- en seksuele misdrijven
Vernielingen en misdrijven tegen
openbare orde en gezag

2012*

2013*

Drugsmisdrijven
Verkeersmisdrijven
Vermogensmisdrijven

* Voorlopige cijfers.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 4.1 in bijlage 4.
Bron: CBS

4.3 Geregistreerde verdachten van misdrijven
In de vorige paragrafen zijn de aard, omvang en ontwikkeling van de door
de politie geregistreerde en opgehelderde misdrijven beschreven. Bijna
een kwart van de 1,09 miljoen geregistreerde misdrijven werd in 2013 door
de politie opgehelderd. Daarbij werden 225.000 personen door de politie
318.000 keer geregistreerd als verdachte van een misdrijf (zie tabel 4.5
in bijlage 4). Deze paragraaf bevat een beschrijving van de persoons­
kenmerken van de populatie geregistreerde verdachten van misdrijven.
Het gaat hier uitsluitend om personen die op de een of andere manier in
aanraking zijn gekomen met de politie omdat zij (op enig moment) worden
verdacht van het plegen van één of meer delicten. De verdachtenpopulatie
is dus niet gelijk te stellen aan de populatie daders. Een groot deel van de
plegers blijft namelijk buiten de waarneming van de politie. Omgekeerd
bevinden zich tussen de verdachten personen die niet schuldig zijn aan
het plegen van criminaliteit. Net als in de vorige paragraaf zijn de gegevens over geregistreerde verdachten ontleend aan de CBS Politiestatistiek.

89

90

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Eerst wordt in paragraaf 4.3.1 aandacht besteed aan het totaal van alle
geregistreerde verdachten (meerder- en minderjarigen tezamen). Hierbij
wordt een persoon die binnen één jaar verschillende keren verdachte is
voor verschillende delicten even zo vaak meegeteld als geregistreerde
verdachte. In paragraaf 4.3.2 gaat het ook om alle verdachten, maar in
dit geval telt een persoon die binnen één jaar verschillende keren door
de politie als verdachte wordt geregistreerd maar één keer mee, de
zogenoemde ‘unieke’ verdachten. Door uit te gaan van unieke personen worden de persoonskenmerken van verdachten zuiverder in kaart
gebracht en zijn verdachtenaantallen te relateren aan bevolkingscijfers.
In paragraaf 4.4 komen de minderjarige verdachten apart aan bod.
Het verdachtenbestand bevat ook verdachten die niet in de GBA staan
geregistreerd. Bij het berekenen van verdachtenpercentages naar bevolkingsgroep blijven deze verdachten buiten beschouwing.
4.3.1 Persoonskenmerken van alle verdachten (totale aantal registraties)
Het totale aantal geregistreerde verdachten nam in de periode 2007-2013
met ruim een derde af: van 496.600 in 2007 naar 317.750 in 2013. Deze relatief sterke daling houdt verband met de eveneens relatief sterke afname
van de geregistreerde criminaliteit. Vergeleken met 2007 registreerde de
politie in 2013 circa 50.000 verdachten van vernielingen minder. De afname van het aantal verdachten voor vermogensmisdrijven is 33.000, voor
gewelds- en seksuele misdrijven 45.000, voor verkeersmisdrijven 38.000 en
voor drugsmisdrijven 7.000 (zie tabel 4.6 in bijlage 4).
Het aantal vrouwelijke verdachten daalde in deze periode van 75.000 naar
54.000. Maar doordat naar verhouding het aantal mannelijke verdachten
harder daalde, steeg het aandeel vrouwelijke verdachten op het totaal van
15% in 2007 naar 17% in 2013 (zie tabel 4.5 in bijlage 4).
In 2013 werd 38% (31% in 2007) van alle verdachten geregistreerd voor
vermogensmisdrijven, 23% voor gewelds- en seksuele misdrijven,
12% voor vernielingen (18% in 2007), 14% voor verkeersmisdrijven en
8% voor drugsmisdrijven (zie tabel 4.6 in bijlage 4).
Voor de meeste specifieke misdrijven geldt dat in 2013 minder verdachten zijn geregistreerd dan in 2007. Toch zijn er ook misdrijven met een
hoger aantal verdachten. Zo nam het aantal verdachten voor heling toe
van 6.500 in 2007 naar 8.000 in 2013. Ook het aantal verdachten van
mis­d rijven tegen het leven nam in deze periode toe, maar dit kan ook
te maken hebben met een andere wijze van vastleggen van dit soort
mis­d rijven vanaf 2009, toen geleidelijk aan het huidige basisprocessensysteem BVH in gebruik is genomen. Wellicht werden sommige van deze
misdrijven voorheen als (zware) mishandeling geregistreerd.

Misdrijven en opsporing

Circa 30% van alle verdachten in 2013 werd verdacht van diefstal en
inbraak zonder geweld. Vergeleken met 2007 is dit aandeel wat gestegen.
Hierna volgen mishandeling, waarvoor 13% van alle verdachten werd
geregistreerd, en rijden onder invloed (10%). De top 5 van misdrijven
wordt verder gevormd door drugsmisdrijven (8%) en bedreiging en stalking (7%). Vergeleken met 2007 geeft deze top 5 in 2013 hetzelfde beeld te
zien (zie tabel 4.6 in bijlage 4).
4.3.2 Persoonskenmerken van alle verdachten (totale aantal unieke
personen)
In deze subparagraaf wordt de populatie unieke verdachten beschreven.
Anders dan in paragraaf 4.3.1 telt hier een persoon die binnen één jaar
verschillende keren geregistreerd is als verdachte maar één keer mee.
Achtereenvolgens wordt ingegaan op geslacht en leeftijd, herkomst en
woongemeente van de verdachten, en op mate van recidive en de soort
delicten die zij pleegden.
Geslacht en leeftijd
Het aantal personen dat door de politie geregistreerd werd als verdachte
van een misdrijf is in de periode 2007-2013 met bijna een derde afgenomen: van 323.500 in 2007 naar 224.700 in 2013. Dit komt overeen met een
daling van 19 naar 13 verdachten per 1.000 inwoners van 12 jaar en ouder
(zie tabel 4.5 in bijlage 4).
Het aantal mannelijke verdachten daalde in de periode 2007-2013 met
30%, van 258.700 naar 180.400. Dit komt overeen met een daling van 32
naar 21 verdachten per 1.000 mannen van 12 jaar en ouder. Het aantal
vrouwelijke verdachten daalde in dezelfde periode met 22%, van 56.000
naar 43.500, wat overeenkomt met een daling van 7 naar 5,2 verdachten per 1.000 vrouwen van 12 jaar en ouder. Naar verhouding daalde het
aantal mannelijke verdachten sterker dan het aantal vrouwelijke verdachten. Hierdoor steeg het aandeel vrouwelijke verdachten op het totaal van
17,3% in 2007 naar 19,4% in 2013. Hoewel het aandeel vrouwelijke verdachten geleidelijk is toegenomen, blijft criminaliteit vooral een mannenzaak
(zie figuur 4.4).

91

92

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Figuur 4.4

Geregistreerde verdachten (unieke personen) naar
geslacht, per 1.000 inwoners*

35
30
25
20
15
10
5
0
2007

2008

2009

2010
Mannen

2011**

2012**

2013**

Vrouwen

* 12 jaar en ouder.
** Voorlopige cijfers.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 4.8 in bijlage 4.
Bron: CBS

Van de verdachte personen in 2013 was 11% minderjarig. In 2007 was dit
nog 16%. Waar het aantal meerderjarige verdachten met een kwart daalde
van 270.000 naar 200.000, daalde het aantal minderjarige verdachten met
ruim de helft. In 2007 registreerde de politie bijna 53.000 minderjarigen
als verdachte, tegen 25.000 in 2013.
Zowel voor mannen als voor vrouwen geldt dat de leeftijds­categorieën
15-17 jaar en 18-24 jaar naar verhouding het sterkst zijn vertegenwoordigd in de verdachtenpopulatie. Met het toenemen van de leeftijd neemt
het relatieve aandeel af (zie figuur 4.5). Bij de mannen zijn de verhoudingscijfers in de periode 2007-2013 in alle leeftijdscategorieën gedaald.
Voor vrouwen geldt dit niet. Onder vrouwelijke 65-plussers is het aantal
verdachten per 1.000 inwoners licht gestegen sinds 2007.

Misdrijven en opsporing

Figuur 4.5

Geregistreerde verdachten (unieke personen) in 2013*
naar leeftijdsgroep en geslacht, per 1.000 inwoners**

75-79 jaar
70-74 jaar
65-69 jaar
60-64 jaar
55-59 jaar
50-54 jaar
45-49 jaar
40-44 jaar
35-39 jaar
30-34 jaar
25-29 jaar
18-24 jaar
12-17 jaar
0

10

20

30
Mannen

40

50

60

Vrouwen

* Voorlopige cijfers.
** Van de betreffende leeftijdsgroep.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 4.8 in bijlage 4.
Bron: CBS

Geslacht en herkomst
Van de verdachte mannen in 2013 was 51,3% autochtoon. In 2007 was
dit nog 59,9%. Marokkanen vormen de grootste groep onder de allochtone verdachte mannen. Van alle verdachte mannen heeft 8,0% een
Marokkaanse achtergrond. Daarna volgen Surinamers (5,8%), Turken
(5,2%) en Antillianen (3,5%) (zie de online versie van tabel 4.9). Wanneer
het aantal verdachten wordt gerelateerd aan de bevolkingsomvang van
de betreffende herkomstgroep,6 blijken mannen met een Antilliaanse/
Arubaanse herkomst het vaakst te zijn geregistreerd als verdachte van
6

Bij het berekenen van relatieve cijfers wordt alleen gerekend met verdachten die in 2013 ingeschreven
stonden in de Gemeentelijke Basisadministratie Persoonsgegevens (GBA).

93

94

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

een misdrijf. In 2013 zijn 95 van elke 1.000 mannen met een Antilliaanse/
Arubaanse herkomst op enig moment als verdachte geregistreerd.
Dit cijfer is vergeleken met 2007 gedaald. In dat jaar werden per
1.000 Antilliaanse mannen 123 personen als verdachte geregistreerd.
Ook van de andere hiervoor genoemde herkomstgroeperingen daalde het
relatieve cijfer in de periode 2007-2013 (zie figuur 4.6).
Van alle verdachte vrouwen was 55% autochtoon. In 2007 was dit 62%.
Anders dan bij de mannelijke verdachten vormen Surinamers met 6,7% de
grootste groep onder allochtone verdachte vrouwen. Daarna volgen
Marokkanen (5,6%), Antillianen (4,0%) en Turken (3,0%). Gerelateerd aan
de bevolkingsomvang is, net als bij mannelijke verdachten, het aantal
verdachte vrouwen met een Antilliaanse/Arubaanse herkomst het hoogst
van de vier onderscheiden herkomstgroeperingen. Per 1.000 vrouwen van
Antilliaans/ Arubaanse herkomst werden er 27 verdacht. Per 1.000 autochtone vrouwen werden er 4 geregistreerd als verdachte van een misdrijf
(zie tabel 4.9 in bijlage 4).
De bevolkingsopbouw van de allochtone herkomstgroeperingen verschilt
onderling en wijkt ook af van die van de autochtone deelpopulatie.
Veel allochtone herkomstgroeperingen in Nederland zijn relatief jong in
vergelijking met de autochtone bevolkingsgroep (dit geldt zeker voor de
Antilliaanse/Arubaanse bevolking). Hiervoor is al beschreven dat het als
verdachte met de politie in aanraking komen samenhangt met leeftijd en
geslacht (zie figuur 4.5). Dit verklaart een deel van de verschillen in regis­
tratiecijfers tussen de bevolkingsgroepen.
In 2013 was bijna twee derde van alle allochtone verdachten niet-westers.7
Dit aandeel is in de periode 2007-2013 licht gedaald. Van de allochtone
verdachten is het aandeel verdachten het hoogst onder de groep allochtonen van de tweede generatie. 3% van hen werd in 2013 als verdachte
geregistreerd. Van de groep eerstegeneratieallochtonen was in 2013 het
verdachtenpercentage 2,3%. Bij de groep allochtonen van de eerste generatie waren het de mannen met Antilliaanse/ Arubaanse herkomst die
met 103 verdachten per 1.000 inwoners het vaakst verdacht werden van
een misdrijf. Onder de groep tweedegeneratieallochtonen waren het de
mannen met Marokkaanse herkomst die met 143 mannen per 1.000 inwoners het vaakst geregistreerd werden als verdachte. Hierbij moet wel
bedacht worden dat de tweedegeneratieallochtonen gemiddeld jonger
zijn. Dit geldt in het bijzonder voor niet-westerse allochtonen. Voor praktisch alle naar generatie onderscheiden herkomstgroepen is het relatieve
aantal verdachten vergeleken met 2007 gedaald (zie tabel 4.9 in bijlage 4).

7

Westerse allochtoon: persoon afkomstig uit Europa (exclusief Turkije), Noord-Amerika, Oceanië,
Indonesië of Japan. Niet-westerse allochtoon: persoon afkomstig uit Turkije, Afrika, Latijns-Amerika of
Azië (exclusief Indonesië en Japan) (zie ook bijlage 7).

Misdrijven en opsporing

Figuur 4.6

Geregistreerde verdachten (unieke personen)
in 2013* naar geslacht en herkomstgroepering,
per 1.000 ­inwoners**

100
90
80
70
60
50
40
30
20
10
0
Vrouw

Man
Autochtoon

Westers allochtoon

Marokko

Nederlandse Antillen en Aruba

Suriname

Turkije

* Voorlopige cijfers.
** Van 12 jaar en ouder uit de betreffende groep.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 4.9 in bijlage 4.
Bron: CBS

Woongemeente
In 2013 woonden in Ede 10 verdachten per 1.000 inwoners van 12 jaar
en ouder, het laagste aantal van de 25 grootste gemeenten. Voor heel
Nederland gaat het om 13 verdachten per 1.000 inwoners van 12 jaar en
ouder. In ’s-Gravenhage, Rotterdam en Amsterdam woonde naar verhouding het hoogste aantal verdachten: respectievelijk 27, 24 en 20 per
1.000 inwoners. Zowel het aandeel mannelijke als vrouwelijke verdachten is in ’s-Gravenhage meer dan twee keer zo hoog als het landelijk
­gemiddelde (zie figuur 4.7).

95

96

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Figuur 4.7

Geregistreerde verdachten (unieke personen) in 2013*
naar woongemeente en geslacht, per 1.000 inwoners**

Nederland

's-Gravenhage
Rotterdam
Amsterdam
Almere
Tilburg
Utrecht
Groningen
Eindhoven
Breda
Nijmegen

Overige gemeenten
of onbekend
0

10

20

30

Mannen

Vrouwen

40

50

* Voorlopige cijfers.
** Van 12 jaar en ouder uit de betreffende woongemeente.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 4.10 in bijlage 4.
Bron: CBS

Recidive
Van alle verdachten in 2013 was 38% een first offender, dat wil zeggen dat
een verdachte niet eerder door de politie geregistreerd is. In 2007 was dit
nog 31%. Van alle mannelijke verdachten in 2013 registreerde de politie
het merendeel (67%) al eerder voor een ander misdrijf. Van de vrouwelijke
verdachten was ruim de helft (55%) nog niet eerder met de politie in aanraking gekomen (zie tabel 4.11 in bijlage 4).
In 2013 was in Nederland het gemiddelde aantal misdrijven per verdachte
1,41. Dit cijfer is een indicatie voor de recidivegraad van ­verdachten. In
2007 was het aantal misdrijven per persoon gemiddeld nog 1,54 (zie
tabel 4.5 in bijlage 4).

Misdrijven en opsporing

Delictgroep en geslacht
Mannelijke en vrouwelijke verdachten verschillen niet alleen in de
omvang en de ontwikkeling van criminaliteit, maar ook in de aard.
Vermogensmisdrijven kennen naar verhouding het vaakst een vrouwelijke
verdachte: van alle verdachten was in 2013 26% een vrouw (zie tabel 4.5
in bijlage 4). Dit verschilt nauwelijks van 2007. Drugs- en (vuur)wapen­
misdrijven kennen (samen) naar verhouding het minst vaak een vrouwelijke verdachte: 12%. In 2013 was de helft van de door vrouwelijke
verdachten gepleegde misdrijven een vermogensmisdrijf. Voor mannen
was dit een derde (zie figuur 4.8).
Figuur 4.8

Geregistreerde verdachten (unieke personen) in 2013*
naar delictaandeel en geslacht

Vermogensmisdrijven
Gewelds- en
seksuele misdrijven
Vernielingen en
misdrijven tegen openbare orde en gezag
Verkeersmisdrijven

Drugsmisdrijven

(Vuur)wapenmisdrijven

Overige misdrijven
0

10

20
Mannen

30

40

50

60

Vrouwen

* Voorlopige cijfers.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 4.7 in bijlage 4.
Bron: CBS

4.4 Minderjarige verdachten
In deze paragraaf wordt apart aandacht besteed aan de deelpopulatie van
(strafrechtelijk) minderjarige verdachten. Dit zijn jongeren in de leeftijdscategorie 12 tot en met 17 jaar. Op deze jongeren is in principe het jeugdstrafrecht van toepassing (zie ook hoofdstuk 2).

97

98

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Evenals in paragraaf 4.3 wordt eerst aandacht besteed aan het totaal
van geregistreerde verdachten, waarbij een persoon die binnen één jaar
verschillende keren verdachte is voor verschillende delicten even zo vaak
meetelt, en het aantal ‘uniek’ geregistreerde verdachten, waarbij een
persoon die binnen één jaar verschillende keren verdachte is maar één
keer meetelt.
4.4.1 Persoonskenmerken van alle minderjarige verdachten (totale
aantal registraties)
Het totale aantal minderjarige verdachten daalde in de periode 2007-2013
van 98.000 naar 40.000. Dit is een daling van bijna 60%. Het aandeel minderjarige verdachten op het totale aantal verdachten nam af van 20% in
2007 naar 13% in 2013. Vooral het aantal verdachte jongens daalde in deze
periode relatief sterk. Hun aandeel in het totale aantal verdachten nam af
van 16% in 2007 naar 10% in 2013. Het aandeel verdachte meisjes in het
totale aantal verdachten daalde naar verhouding minder, van 4% naar 2%.
In 2013 was van alle minderjarige verdachten één op de vijf een meisje (zie
tabel 4.12 in bijlage 4).
In 2013 werd 49% van de minderjarige verdachten geregistreerd voor
vermogens­m isdrijven, 23% voor vernielingen en misdrijven tegen de
openbare orde en gezag en 19% voor gewelds- en seksuele misdrijven.
Vergeleken met 2007 is het aandeel minderjarigen die werden verdacht
van vernielingen afgenomen, van gewelds- en seksuele misdrijven gelijk
gebleven en voor vermogensmisdrijven toegenomen van 40% naar 49%
(zie tabel 4.12 in bijlage 4).
Ruim een derde van alle in 2013 minderjarige verdachten had te maken
met diefstal en inbraak zonder geweld. Vergeleken met 2007 is dit aandeel
licht gestegen. Hierna volgt mishandeling, waarvoor 12% van alle minderjarige verdachten werd geregistreerd. De top 5 van misdrijven wordt
verder gevormd door misdrijven tegen de openbare orde, vernieling en
beschadiging (beide 10%) en diefstal en inbraak met geweld (5%). Vergeleken met 2007 is in de top 10 het aandeel geregistreerde minderjarige
verdachten voor vernieling en beschadiging gedaald van 21% in 2007 naar
10% in 2013. Daartegenover staan (lichte) stijgingen van het aandeel geregistreerde minderjarige verdachten voor diefstal zonder geweld, openlijk
geweld tegen personen, diefstal en inbraak met geweld, heling, bedreiging
en softdrugs (zie tabel 4.13 in bijlage 4).

Misdrijven en opsporing

4.4.2 Persoonskenmerken van alle minderjarige verdachten (totale
aantal unieke minderjarigen)
In deze subparagraaf wordt de populatie van de unieke minderjarige verdachten beschreven. Anders dan in paragraaf 4.4.1 wordt hier een minderjarige persoon die binnen één jaar verschillende keren als verdachte werd
geregistreerd maar één keer meegeteld. Achtereenvolgens wordt ingegaan
op geslacht en leeftijd, herkomst en woongemeente van de ‘unieke’ verdachten, en op de mate van recidive, de soort delicten die zij pleegden en
het hoogst gevolgde opleidingsniveau.
Geslacht en leeftijd
Het aantal minderjarige verdachten daalde in de periode 2007-2013 van
bijna 53.000 naar 25.000. Dit is een daling van 53%. Waar verdachte minderjarigen in 2007 gemiddeld 1,9 keer geregistreerd werden als verdachte
was dit in 2013 nog maar 1,6 keer. Het aandeel minderjarige verdachten
op het totale aantal verdachten nam af van 16% in 2007 naar 11% in 2013.
De verhouding verdachte jongens-meisjes bleef in de periode 2007-2013
nagenoeg onveranderd, maar er werden naar verhouding iets meer ­meisjes
verdacht in 2013. Bijna een kwart van alle minderjarige ­verdachten was in
2013 een meisje.
Naar verhouding daalde het aantal verdachte jongens en meisjes even
sterk. Per 1.000 jongens daalde het aantal verdachten in de periode 20072013 van 65 naar 30, terwijl het aantal verdachte meisjes in diezelfde
­periode daalde van 20 naar 9 per 1.000 meisjes (zie figuur 4.9).
Voor minderjarigen geldt dat hoe hoger de leeftijd is, hoe hoger het
percentage verdachten. Van de 12- tot 14-jarige jongens werden er in 2013
16 per 1.000 door de politie geregistreerd, van de 15- tot 17-jarige jongens
waren dit er bijna drie keer zoveel (44). De vergelijkbare aantallen bij de
meisjes zijn respectievelijk 6 en 13 (zie tabel 4.8 in bijlage 4).

99

100 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Figuur 4.9

Geregistreerde minderjarige verdachten (unieke
­personen) naar geslacht, per 1.000 inwoners*

70
60
50
40
30
20
10
0

2007

2008

2009

2010

2011**

Jongens

Meisjes

2012**

2013**

* Van 12-17 jaar uit de betreffende groep.
** Voorlopige cijfers.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 4.15 in bijlage 4.
Bron: CBS

Herkomst en geslacht
Van alle verdachte jongens in 2013 was 52,3% autochtoon. Dit aandeel is
vergelijkbaar met de totale verdachtenpopulatie onder mannen (51,0%).
Jongens met een Marokkaanse herkomst vormden in absolute zin de
grootste groep onder de minderjarige allochtone verdachten. Ook wanneer het aantal verdachten wordt gerelateerd aan de bevolkingsomvang
van de betreffende herkomstgroep van 12-17 jaar, blijken jongens met een
Marokkaanse herkomst het sterkst vertegenwoordigd te zijn. In 2013 is
11,6% van alle jongens met een Marokkaanse herkomst als verdachte geregistreerd. In 2007 was dit nog 19,9%.
In de totale mannelijke verdachtenpopulatie waren, anders dan bij de
minderjarigen, jongens met een Antilliaanse/Arubaanse herkomst relatief
het sterkst vertegenwoordigd. Het verdachtenpercentage van Antilliaanse/
Arubaanse jongens (10%) verschilt nauwelijks van het verdachten­
percentage van Antilliaanse/Arubaanse mannen in totaal (9,5%).
Van alle Antilliaanse/Arubaanse meisjes in Nederland werd 3,8% als
verdachte geregistreerd, waarmee zij onder de meisjes het hoogste
aan­deel verdachten hebben. Ze werden naar verhouding drie keer vaker
als verdachte geregistreerd dan Turkse meisjes, en bijna zes keer vaker
dan autochtone meisjes. Voor alle naar leeftijd en geslacht onderscheiden

Misdrijven en opsporing 101

herkomstgroepen geldt dat het aandeel verdachten in de periode 20072013 is gedaald (zie tabel 4.15 in bijlage 4).
In 2013 was 79% van alle allochtone minderjarige verdachten niet-westers.
Dit aandeel is in de periode 2007-2013 licht toegenomen. Van de allochtone jongeren is het aandeel verdachten het hoogst onder de groep allochtonen van de tweede generatie. Gerelateerd aan de bevolkingsomvang
verschilt het verdachtenpercentage van de eerstegeneratieallochtonen
echter nauwelijks van de tweedegeneratieallochtonen.
Eerstegeneratiejongeren met een Antilliaanse/Arubaanse herkomst en
Marokkaanse herkomst waren het sterkst vertegenwoordigd onder de
verdachte allochtone jongeren (zie tabel 4.15 in bijlage 4). Voor alle naar
generatie en strafrechtelijke minder- en meerderjarigheid onderscheiden
herkomstgroepen is het relatieve aantal verdachten vergeleken met 2007
gedaald.
Figuur 4.10 Geregistreerde minderjarige verdachten (­unieke
­personen) in 2013* naar geslacht en ­herkomstgroepering,
per 1.000 inwoners**
120
110
100
90
80
70
60
50
40
30
20
10
0
Meisjes

Jongens
Autochtoon

Westers allochtoon

Marokko

Nederlandse Antillen en Aruba

Suriname

Turkije

* Voorlopige cijfers.
** Van 12-17 jaar uit de betreffende groep.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 4.15 in bijlage 4.
Bron: CBS

102 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Woongemeente
In 2013 woonden in de gemeente Zwolle 17 minderjarige verdachten
per 1.000 inwoners van 12-17 jaar, het laagste aantal van de 25 grootste
gemeenten. Voor heel Nederland gaat het om 20 minderjarige verdachten
per 1.000 inwoners van 12-17 jaar. Amsterdam en Rotterdam (beide 41)
telden het hoogste aantal. Het aantal verdachte jongens lag in Rotterdam
(64), Amsterdam (63) en ’s-Gravenhage (60) twee keer zo hoog als het landelijk gemiddelde van 30 jongens per 1.000. In Dordrecht woonden naar
verhouding de meeste verdachte meisjes. Per 1.000 Dordrechtse meisjes
werden er 21 als verdachte van een misdrijf geregistreerd. Dit is twee keer
zoveel als het landelijk gemiddelde (zie figuur 4.17).
Recidive
In 2013 zijn 12.200 minderjarige first offenders geregistreerd. Dit is bijna
20% minder dan in 2007. Van alle minderjarige verdachten in 2013 was
49% first offender. Het aantal recidivisten is in de periode 2007-2013 met
66% afgenomen, waardoor hun aandeel in het totaal van drie kwart naar
de helft is gedaald (zie tabel 4.17 in bijlage 4).
In 2013 was in Nederland het gemiddeld aantal misdrijven per minderjarige verdachte 1,59. Zoals al eerder werd opgemerkt, is dit cijfer een
indicatie voor de recidivegraad van verdachten. In 2007 was het aantal
misdrijven per minderjarige gemiddeld nog 1,85 (zie tabel 4.12 in
­bijlage 4).

Misdrijven en opsporing 103

Figuur 4.11 Geregistreerde minderjarige verdachten (unieke
­personen) in 2013* naar woongemeente en geslacht,
per 1.000 inwoners**
Nederland

Rotterdam
Amsterdam
's-Gravenhage
Utrecht
Almere
Groningen
Tilburg
Eindhoven
Nijmegen
Breda
Overige gemeenten
of onbekend
0

10

20

30
Jongens

* Voorlopige cijfers.
** Van 12-17 jaar uit de betreffende groep.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 4.16 in bijlage 4.
Bron: CBS

40
Meisjes

50

60

70

104 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Delictgroep
In paragraaf 4.3.1 is al opgemerkt dat mannen en vrouwen verschillen qua
omvang, ontwikkeling en aard van gepleegde criminaliteit. Dit beeld is
voor jongens en meisjes niet anders. In 2013 werd 62% van de verdachte
meisjes geregistreerd voor vermogensmisdrijven, tegen 50% van de verdachte jongens. Jongens kwamen naar verhouding meer met de politie in
aanraking voor vernieling, 29% van de jongens tegen 16% van de meisjes.
Ook verkeersmisdrijven en drugsmisdrijven laten een hoger aandeel bij
jongens zien dan bij meisjes, maar hier zijn de verschillen minder groot
(zie figuur 4.12).
Figuur 4.12 Geregistreerde minderjarige verdachten (unieke
­personen) in 2013* naar delictaandeel en geslacht
Vermogensmisdrijven
Vernielingen en
misdrijven tegen
openbare orde en gezag
Gewelds- en
seksuele misdrijven
Verkeersmisdrijven

Drugsmisdrijven

(Vuur)wapenmisdrijven

Overige misdrijven
0

10

20

30
Jongens

* Voorlopige cijfers.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 4.14 in bijlage 4.
Bron: CBS

40

50

Meisjes

60

70

Misdrijven en opsporing 105

Opleidingsniveau
Van 2007 tot 2011 is van minderjarigen het opleidingsniveau bekend (zie
tabel 4.18 in bijlage 4). Het opleidingsniveau staat gelijk aan de opleiding
die de minderjarigen op het moment volgen of de hoogste opleiding die ze
(met of zonder diploma) gevolgd hebben. Ruim 40% van de minderjarige
verdachten had in 2011 vmbo als hoogste opleidingsniveau. Naar verhouding waren het echter de jongens en meisjes met voortgezet speciaal
onderwijs als hoogste opleidingsniveau die in 2011 het vaakst geregis­
treerd werden als verdachte van een misdrijf. Minderjarigen met havo/
vwo als hoogste opleidingsniveau worden relatief het minst geregistreerd
als verdachte.
Figuur 4.13 Geregistreerde minderjarige verdachten (unieke
­personen) in 2011* naar hoogst gevolgde opleiding,
per 1.000 inwoners**
Basisonderwijs

Vmbo
Voortgezet speciaal
onderwijs
Mbo
Havo, vwo

Opleiding onbekend
0

20

40

* Voorlopige cijfers.
** Van 12-17 jaar uit de betreffende groep.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 4.18 in bijlage 4.
Bron: CBS

60

80

100

106 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Minder verdachten voor woninginbraak geregistreerd
Tussen 2007 en 2013 daalde het aantal geregistreerde verdachten (unieke
personen) voor woninginbraak met 13%. In 2013 registreerde de politie
hiervoor 7.700 verdachten, tegen 8.900 in 2007. In dezelfde periode steeg het
aantal geregistreerde woninginbraken (inclusief pogingen daartoe) van 68.000
naar ruim 87.000. De stijgende trend van woninginbraak wijkt af van de trend
van de totale door de politie geregistreerde criminaliteit. Deze laatste daalde
in de afgelopen 7 jaren met 17%.
Woninginbraak is vooral zaak van meerderjarige mannen
Van alle in 2013 verdachten van woninginbraak was 87% een man. Een even
hoog aandeel van de verdachten was meerderjarig. Wanneer rekening wordt
gehouden met de omvang van de bevolking naar geslacht en leeftijdsgroep
komen verdachten van woninginbraak het meest voor in de groep 18-25 jaar.
Van deze leeftijdsgroep registreerde de politie er 15 per 10.000 in 2013 voor
woninginbraak. Dat is 1,7 keer zoveel als uit de groep van 12-18 jaar en 3 keer
zoveel als uit de groep 25-45 jaar. Het aantal verdachten van woninginbraak
ouder dan 45 jaar is verwaarloosbaar klein. Vergeleken met 2007 is in 2013
vooral woninginbraak door mannelijke verdachten uit de groep van 12-18 jaar
gedaald. Bij vrouwelijke verdachten is zowel in de leeftijdsgroep 12-18 als in
de leeftijdsgroep 18-25 jaar sprake van een daling.
Figuur

Geregistreerde verdachten (unieke personen)
van woninginbraak, naar geslacht en leeftijd,
per 10.000 inwoners*

30
25
20
15
10
5
0

12-18 jaar

18-25 jaar

25-45 jaar

Mannen 2007

Mannen 2013**

Vrouwen 2007

Vrouwen 2013**

* Van dezelfde bevolkingsgroep.
** Voorlopige cijfers.

45-65 jaar

Misdrijven en opsporing 107

Aandeel allochtone woninginbrekers gestegen
Van alle 7.700 in 2013 verdachten van woninginbraak is 61% allochtoon.
In 2007 was hun aandeel nog 48%. De stijging van het aandeel van allochtone
verdachten komt zowel door een toename van het aantal allochtone
verdachten als door een afname van het aantal autochtone verdachten van
woninginbraak.
Naar verhouding registreerde de politie veel verdachte woninginbrekers
van Marokkaanse herkomst. In 2013 waren het er 1.430. Dit is 19% van alle
geregistreerde verdachten voor dit misdrijf.
Na correctie voor de omvang van de verschillende bevolkingsgroepen hebben
Marokkaanse mannen in de leeftijdsgroep 18-25 met 286 verdachten per
10.000 inwoners het hoogste aandeel als verdachte van woninginbraak.
Ook in de leeftijdscategorie 12-18 jaar zijn Marokkaanse jongens met 131 per
10.000 relatief sterk vertegenwoordigd. Vergeleken met 2007 is vooral het
relatieve aandeel mannelijke Marokkaanse verdachten in de leeftijd van 18 tot
25 jaar toegenomen.

5 Vervolging
R.F. Meijer en A.Th.J. Eggen1
– In 2013 werden 209.000 misdrijfzaken bij het Openbaar Ministerie (OM)
ingeschreven. Dit is een daling van 23% ten opzichte van 2007. In 2013 was
het aantal ingeschreven zaken het laagst.
– Het aantal uitgebrachte dagvaardingen in 2013 bedroeg 114.000. Dit is
28% minder dan het aantal dagvaardingen in 2007. Het percentage
dagvaardingen van alle door het OM behandelde misdrijfzaken is in 2013
50%.
– Het OM heeft sinds de invoering van de wet OM-afdoening in 2008
ruimere mogelijkheden om zaken zelfstandig af te doen. Het OM deed in
2013 37% van de zelf afgedane misdrijfzaken (112.000 in 2013) af met een
strafbeschikking. Eén op de negen zaken eindigde met een aanbod voor
een transactie en één op de drie met een onvoorwaardelijk sepot.
– In 2013 werd de strafbeschikking 42.000 keer opgelegd. In verreweg de
meeste gevallen wordt de bestrafte verplicht tot betaling van een geldsom.
Bij een minderheid van zaken wordt een taakstraf opgelegd. Bij transacties
in misdrijfzaken werd de voorwaarde betaling geldsom eveneens het
vaakst (54%) aangeboden. Bij minderjarige verdachten kwam het aanbod
met de voorwaarde van een taakstraf het meest voor (67%).
– Het aantal technische sepots is tussen 2007 en 2013 met 62%
toegenomen tot 24.000 in 2013. Bij vier van de vijf technische sepots is
er te weinig bewijs om tot vervolging over te kunnen gaan. Het aantal
onvoorwaardelijke beleidssepots nam met 52% toe tot 15.000 in 2013.
Ook het aantal voorwaardelijke beleidssepots nam sterk toe, namelijk met
76% tot 10.000.
– De gemiddelde doorlooptijd stijgt. In 2013 was de gemiddelde doorlooptijd
van door het OM afgedane misdrijfzaken 17 weken, bij de minderjarigen
was dit 13 weken.
Het vorige hoofdstuk bevatte onder meer een beschrijving van de
­populatie van personen die door de politie als verdachte van het plegen
van een misdrijf zijn geregistreerd. De officier van justitie besluit, op
grond van de resultaten van het opsporingsonderzoek, of een verdachte
wordt vervolgd (zie hoofdstuk 2). In het voorliggende hoofdstuk staat de
fase van vervolging van verdachten in misdrijfzaken 2 centraal.
In 2008-2009 is het OM na een experimentele periode gestart met het
overhevelen van misdrijfzaken vanuit het oude bedrijfsprocessen­
systeem COMPAS naar GPS, het nieuwe Geïntegreerd Processysteem
Strafrecht. Tegelijkertijd introduceerde men een nieuwe aanpak voor de
­GPS-zaken. Het OM registreert processen-verbaal later, keurt een deel van

1
2

Met dank aan A.W.M. van der Heijden en J. de Ridder van het Parket-Generaal voor hun bijdrage aan dit
hoofdstuk.
Misdrijfzaken zijn strafzaken tegen verdachten van een misdrijf die, als zij niet door het OM zelf worden
afgedaan, worden behandeld door een strafrechter. Een enkele maal gaat het niet om een misdrijf,
maar om een overtreding, omdat er economische overtredingen zijn die door de strafrechter worden
afgehandeld.

110 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

de instroom af en registreert deze vervolgens niet meer. Overdrachten
worden niet meer als een nieuwe zaak geregistreerd bij het ontvangende
parket. GPS-zaken worden door het OM niet meer gevoegd (ad informandum of ter berechting), maar afgedaan door het OM zelf of gedagvaard.
De eerste GPS-zaken waren de relatief eenvoudige standaardzaken, die
het grootste deel van de misdrijfzaken uitmaken; de complexe zaken,
bijvoorbeeld zaken die door de meervoudige kamer behandeld worden
of zaken tegen minderjarige verdachten, behielden voorlopig de oude
werkwijze en registratie in COMPAS (zie ook bijlage 3). Zowel de nieuwe
aanpak van GPS-zaken als de implementatie van en het leren werken
met een nieuw systeem hadden invloed op de aantallen zaken en hun
behandelduur. De effecten waren in 2010 het grootst, omdat in dat jaar het
grootste aantal zaken over is gegaan naar het nieuwe registratiesysteem.
In 2011 waren deze effecten uitgewerkt. Het aantal ingeschreven zaken
steeg weer met 8%.3
Behalve bovengenoemde opmerking over het GPS-systeem is een tweede
opmerking bij het duiden van de cijfers van belang. Anders dan in de
vorige editie van deze publicatie is in het totaal OM-afdoeningen niet het
aantal geslaagde executies van de strafbeschikking geteld maar het aantal
opgelegde beschikkingen. Zoals reeds in hoofdstuk 1 is aangegeven, kan
de strafbeschikking, behalve op het moment van een geslaagde executie,
ook op het moment van eerste beoordeling door het OM worden geteld.
In dit laatste geval spreken we van de ‘opgelegde’ strafbeschikking. In een
aparte box in dit hoofdstuk wordt nader ingegaan op de relatie tussen
de opgelegde strafbeschikkingen en de aangeboden transacties (zie ook
hoofdstuk 2 en hoofdstuk 8).
In paragraaf 5.1 wordt de vervolging in misdrijfzaken tegen alle
­verdachten (minder- en meerderjarigen en rechtspersonen) behandeld.4
Achtereenvolgens wordt ingegaan op de aard, omvang en ontwikkeling
van de ingeschreven en afgedane misdrijfzaken, en op de wijzen van
afdoening van deze zaken door het Openbaar Ministerie (OM). Paragraaf 5.2 kent dezelfde opbouw, maar gaat uitsluitend over misdrijfzaken
tegen minderjarige verdachten.

3

4

Bron: Jaarverslagen OM. Volgens de jaarverslagen OM verklaart de invoering van GPS in 2009 42% van
de instroomdaling en in 2010 ongeveer een derde. Als mogelijke andere factoren die een daling kunnen
hebben veroorzaakt, noemt het OM onder meer de vermindering van de veelvoorkomende criminaliteit,
de Basisvoorziening Handhaving bij de politie en het steeds vaker succesvol afhandelen van zaken
door middel van een strafbeschikking. De stijging van 2011 kan deels worden toegeschreven aan het
feit dat de effecten van de invoering van GPS zijn uitgewerkt en deels aan de toename van het aantal
aangehouden verdachten door de politie.
Naast de tabellen in bijlage 4 zijn op de websites van WODC en CBS aparte Excel-tabellen opgenomen
met cijfers die verder teruggaan dan de hier beschreven periode, gedetailleerdere uitsplitsingen
bevatten, en naast de absolute aantallen ook percentages weergeven.

Vervolging 111

5.1 Misdrijfzaken tegen alle verdachten
Na afronding van het opsporingsonderzoek beslist de opsporings­i nstantie
of een opgemaakt proces-verbaal wordt doorgezonden naar het OM voor
verdere vervolging. De officier van justitie bepaalt of een zaak aan de
rechter wordt voorgelegd of dat deze door het OM zelf wordt afgedaan.
Het aantal uitgebrachte dagvaardingen in 2013 bedroeg 114.000. Dit is
28% minder dan het aantal dagvaardingen in 2007. Het percentage dagvaardingen van alle door het OM behandelde misdrijfzaken is in 2013
50%. Met andere woorden, het OM doet de helft van alle misdrijfzaken
zelf af en brengt de andere helft voor de rechter (zie tabel 5.1 in bijlage 4).
In dit hoofdstuk wordt niet nader ingegaan op gedagvaarde zaken; die
komen aan de orde in het volgende hoofdstuk (berechting). De rest van
deze paragraaf behandelt de door het OM zelfstandig afgedane misdrijfzaken.
Een misdrijfzaak is een bij het OM ter (verdere) afhandeling ingeschreven proces-verbaal tegen één verdachte wegens één of meer misdrijven.
Een misdrijfzaak kan dus meer dan één misdrijf bevatten. Voor de indeling in delictcategorieën worden dergelijke zaken gerekend tot het misdrijf
waarop in de wet de hoogste straf staat. Bij gelijke straffen is het eerstgenoemde delict gekozen.
Een verdachte kan een natuurlijk persoon of een rechtspersoon zijn. In het
strafrecht wordt voor natuurlijke personen onderscheid gemaakt tussen
strafrechtelijk minderjarige verdachten (12-17 jaar) en strafrechtelijk
meerderjarige verdachten (18 jaar en ouder). Deze paragraaf behandelt de
misdrijfzaken tegen alle verdachten tezamen.
5.1.1

Ingeschreven misdrijfzaken

In de periode 2007-2013 is het aantal bij het OM ingeschreven misdrijfzaken gedaald van 273.000 naar 209.000, een daling van 23% (zie figuur 5.1).
In 2007 is het aantal ingeschreven zaken het hoogst, en – na een dip in
2010 – in 2013 het laagst. Zoals hiervoor is aangegeven, zijn in 2010 de
effecten van de invoering van en registratie in GPS het meest merkbaar.
Voorts heeft de wet OM-afdoening een steeds groter effect op de instroom,
doordat het CJIB steeds meer strafbeschikkingen namens het OM afhandelt. Alleen als de bestrafte verzet aantekent of de executie mislukt,
stromen die zaken nog in bij het OM. Er treedt in deze periode een verschuiving op in zowel de verdeling naar type verdachte als misdrijf.

112 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Figuur 5.1

Bij het OM ingeschreven en afgedane misdrijfzaken,
index 2007=100

105
100
95
90
85
80
75
70
65
60

2007

2008

2009

2010

Ingeschreven zaken OM
Dagvaardingen

2011

2012

2013*

Afdoeningen door het OM

* Voorlopige cijfers.
Voor corresponderende cijfers zie tabel 5.1 in bijlage 4.
Bron: CBS

Van alle in 2013 ingeschreven verdachten is 88% meerderjarig, 10%
minderjarig en 2% een rechtspersoon. Vergeleken met 2007 neemt het
aandeel mannen, maar vooral het aandeel vrouwen in relatieve zin toe.
Het aandeel rechtspersonen, en vooral het aandeel minderjarige verdachten, zowel jongens als meisjes, neemt af (zie tabel 5.1 in bijlage 4).
De bovenbeschreven daling van het geregistreerde aantal ingeschreven zaken ten opzichte van 2007 kan vooral worden toegeschreven aan
verkeersmisdrijven (-46%), vernielingen en misdrijven tegen openbare
orde en gezag (-43%) en gewelds- en seksuele misdrijven (-18%). Het aantal
ver­mogensmisdrijven daalt niet. Ruim 35% van de in 2013 ingeschreven
misdrijfzaken betreft een vermogensmisdrijf (27% in 2007). Het aandeel
ingeschreven misdrijfzaken in 2013 wegens vernielingen en mis­d rijven
tegen openbare orde en gezag is 11% (was 15%), wegens gewelds- en
­seksuele misdrijven 21% (was 19%) en dat van de verkeersmisdrijven
14% (was 19%) (zie tabel 5.2 in bijlage 4).

Vervolging 113

5.1.2 Door het OM afgedane misdrijfzaken
Er bestaat in Nederland geen vervolgingsplicht (zie hoofdstuk 2). De officier van justitie beslist op grond van door het justitiële beleid aangegeven
criteria of de zaak aan de rechter wordt voorgelegd. Zo niet, dan doet het
OM de misdrijfzaak met een eigen beslissing af. Deze paragraaf behandelt
de door het OM zelfstandig afgedane misdrijfzaken. Het aantal in een jaar
afgedane misdrijfzaken is overigens niet precies hetzelfde als het aantal in
dat jaar ingeschreven zaken. Het OM behandelt ook zaken van voorgaande jaren en sommige zaken pas in het jaar daarna of nog later.5
In 2013 was het aantal afdoeningen door het OM 112.000. Dit is een
afname met 8% ten opzichte van 2007. De daling in het aantal afdoeningen door het OM wordt, evenals bij de instroom, deels verklaard door de
invoering van GPS en de wet OM-afdoening. Van alle door het OM zelfstandig afgedane misdrijfzaken in 2013 ging het in 77% om een man, in
19% om een vrouw en in 3% om een rechtspersoon (zie tabel 5.1).
Het aandeel vermogensmisdrijven in het totaal van de OM-afdoeningen
neemt toe van 26% in 2007 naar 30% in 2013. Ook het aandeel gewelds- en
seksuele misdrijven neemt toe: van 19% naar 21%, evenals het aandeel
drugsmisdrijven (5% naar 7%). De aandelen vernielingen en misdrijven
tegen openbare orde en gezag (van 17 naar 11%), en economische delicten
(van 12 naar 8%) dalen, terwijl het aandeel van verkeersmisdrijven gelijk
blijft (14%) (zie figuur 5.2).

5

Zie voor doorlooptijden van misdrijfzaken paragraaf 5.3.

114 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Figuur 5.2

Percentage door het OM afgedane misdrijfzaken*
naar soort misdrijf

Gewelds- en
seksuele misdrijven
Vermogensmisdrijven
Vernielingen en
misdrijven tegen
openbare orde en gezag
Verkeersmisdrijven
Economische misdrijven
Drugsmisdrijven
(Vuur)wapenmisdrijven
Overige misdrijven
0

5

10

15

20

2007

2013**

25

30

35

* Een zaak is door het OM afgedaan als er een OM-beslissing tot sepot, transactie, voeging, overdracht of strafbeschikking is. Bij de transactie gaat het om de aangeboden transacties. Bij de
strafbeschikking gaat om het aantal opgelegde strafbeschikkingen.
** Voorlopige cijfers.
Voor corresponderende cijfers zie tabel 5.3 in bijlage 4.
Bron: CBS

In 2013 seponeerde het OM bijna twee op elke vijf afgedane misdrijf­
zaken. Eén op de zes zaken werd afgedaan met een aanbod voor een
transactie en bijna twee op de vijf met een strafbeschikking. De verhouding tussen de verschillende wijzen van afdoening door het OM is in de
periode 2007-2013 geheel veranderd. De aandelen transacties, voegingen
en overdrachten namen af, terwijl het aandeel sepots en het aandeel straf­
beschikkingen navenant toenamen (zie figuur 5.3). Hieronder wordt nader
ingegaan op de verschillende afdoeningswijzen door het OM.

Vervolging 115

Figuur 5.3

Percentage door het OM afgedane misdrijfzaken naar
wijze van afdoening

100

80

60

40

20

0
2007

2008

2009

2010

2011

2012

Onvoorwaardelijk sepot

Voorwaardelijk sepot

Transactie

Strafbeschikking**

Voeging***

Overige afdoeningen

2013*

* Voorlopig cijfers.
*** Ter berechting en ad informandum.
Voor corresponderende cijfers zie tabel 5.4 in bijlage 4.
Bron: CBS

Afdoening door transactie
In de periode 2007-2013 daalde het aantal aangeboden transacties met
82% van 74.000 tot 13.000. Dit is 12% van alle afdoeningen OM. Ruim de
helft van de aangeboden transacties bestaat uit het betalen van een geldsom. Het aantal aangeboden transacties betaling geldsom daalde in deze
periode ongeveer even sterk als het totale aantal aangeboden transacties.
Het aantal aangeboden transacties met als voorwaarde het uitvoeren
van een taakstraf is in de periode 2007-2013 met 77% gedaald. In 2013
had 29% van de aangeboden transacties de voorwaarde taakstraf (zie
figuur 5.4).

116 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Figuur 5.4

Soort transactie OM

50.000
45.000
40.000
35.000
30.000
25.000
20.000
15.000
10.000
5.000
0
2007

2008

2009

2010

Betaling geldsom
Schadevergoeding

2011

2012

2013*

Taakstraf
Overige transacties

* Voorlopige cijfers.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 5.4 in bijlage 4.
Bron: CBS

Bijna 40% van de transacties met het aanbod om een geldsom te betalen
betreft een vermogensmisdrijf (zie tabel 5.6 in bijlage 4). Bij de trans­acties
met het aanbod voor een taakstraf gaat het vrijwel even vaak om een
vermogensmisdrijf (41%), gevolgd door een vijfde voor gewelds- en seksuele misdrijven en minder dan een vijfde­voor vernielingen en misdrijven
tegen de openbare orde en gezag (zie tabel 5.7 in bijlage 4).
Afdoening door strafbeschikking
Sinds februari 2008 mag het OM door de inwerkingtreding van de Wet
OM-afdoening zelf straffen opleggen aan verdachten middels een strafbeschikking. De bedoeling is dat de strafbeschikking de transactie op
termijn vervangt (zie hoofdstuk 2). Een deel van de misdrijfzaken die
voorheen aan de rechter werden voorgelegd, wordt tegenwoordig door
het OM zelf afgedaan. Bij rijden onder invloed legt in de meeste gevallen
het CJIB namens het OM een strafbeschikking op. Die zaken stromen dus
gewoonlijk niet meer in bij het OM. Dit gebeurt wel in geval van verzet of
mislukte executie.

Vervolging 117

Omdat de invoering van de strafbeschikking gefaseerd plaatsvindt, is
het aandeel van de opgelegde strafbeschikking in de afdoeningen door
het OM de afgelopen jaren gestaag toegenomen: van minder dan 5.000 in
2009 naar 44.000 in 2012. In 2013 heeft deze stijgende trend zich niet doorgezet: het aantal opgelegde strafbeschikkingen komt dan uit op 42.000
(6% lager dan 2012). In 2013 is dit 37% van het totaal aantal afdoeningen
door het OM. In 2012 was het aandeel van de afdoeningen middels een
strafbeschikking even groot (zie tabel 5.4 in bijlage 4). Wordt onderscheid
gemaakt naar delict, dan valt op te merken dat de telling bij de opgelegde
strafbeschikkingen in 2013 het grootst is voor de verkeersmisdrijven; 29%.
In 2009 en 2010 was het percentage bij de verkeersmisdrijven bijna 100%,
hetgeen niet verwonderlijk is gezien het feit dat de strafbeschikking in
deze jaren alleen nog maar voor dit type misdrijf, in het bijzonder rijden
onder invloed, kon worden opgelegd (bron: jaarbericht CJIB). Bij 25% ging
het om een vermogensmisdrijf in 2013 (zie tabel 5.8 in bijlage 4).
Indien de bestrafte tegen de strafbeschikking tijdig verzet aantekent, kan
het OM besluiten om de zaak alsnog te seponeren, de strafbeschikking te
wijzigen of de bestrafte op te roepen ter zitting. In het laatste geval kan
de rechter het verzet honoreren en de strafbeschikking vernietigen of
het verzet ongegrond verklaren en een sanctie opleggen. In beide gevallen komt de beschikking te vervallen. In 2009 zijn uiteindelijk 2.100 door
het OM opgelegde strafbeschikkingen afgehandeld, dat wil zeggen dat er
sprake is van executie van de strafbeschikking. Een executie houdt in dat
de opgelegde sanctie door het CJIB ten uitvoer is gelegd en dit door het
OM geregistreerd is. In 2013 bedroeg het aantal ten uitvoer gelegde strafbeschikkingen ruim 13.000, dat is 36% lager dan de 20.400 in 2012.
Ontwikkeling opgelegde strafbeschikkingen in vergelijking tot
aangeboden transacties
OM-strafbeschikkingen komen voor een belangrijk deel in de plaats van
OM-transacties. Deed het OM in 2008 – net voor de introductie van de
strafbeschikking – nog 68.000 zaken (56% van de zelfstandig door het
OM afgedane zaken) via een transactieaanbod af, in 2013 werden nog
slechts 13.000 zaken (12%) via deze wijze afgedaan. Hier tegenover staat
dat er steeds meer strafbeschikkingen werden opgelegd. In die zin lijkt de
strafbeschikking de transactie voor een groot deel te hebben vervangen (zie
de figuur op de volgende pagina en hoofdstuk 8).

118 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Figuur

Ontwikkeling opgelegde strafbeschikkingen en
aangeboden transacties

80.000
70.000
60.000
50.000
40.000
30.000
20.000
10.000
0

2007

2008
Totaal

2009

2010

Transactie
aangeboden

2011

2012

2013*

Strafbeschikking
opgelegd

* Voorlopige cijfers.
Voor corresponderende cijfers zie tabel 5.4 in bijlage 4.
Bron: CBS (aangeboden transacties); WODC (opgelegde strafbeschikkingen)

Afdoening door seponering
Het aantal sepots (onvoorwaardelijk en voorwaardelijk) steeg van 30.000 in
2007 naar 49.000 in 2013. Daarmee is het aantal sepots in de periode 20072013 gestegen met 61%. Bijna de helft van de sepots zijn technische sepots.
Het aantal technische sepots is in 2013 gestegen tot 24.000. Ten opzichte van
2007 is dit een stijging met 62%. Van de sepots in 2013 was ruim de helft een
voorwaardelijk of onvoorwaardelijk beleidssepot.
Het totale aantal beleidssepots is in 2013 gestegen tot 25.000, een stijging
met 61% ten opzichte van 2007. Bij de onvoorwaardelijke beleidssepots
onderscheiden we sepots met waarschuwing en kale sepots. De beleidssepots met waarschuwing zijn de afgelopen jaren geleidelijk grotendeels
vervangen door voorwaardelijke sepots. In juridisch opzicht is deze
afdoeningsvorm minder vrijblijvend, omdat het niet voldoen aan de
voorwaarde(n) kan leiden tot vervolging en strafoplegging. De opgelegde
voorwaarden worden door het OM veelal bepaald in samenspraak met
gemeenten en andere ketenpartners. Hierbij wordt niet alleen gekeken
naar de strafrechtelijke aspecten maar ook naar de maatschappelijke
context waarin het delict is gepleegd, teneinde te komen tot een betekenisvolle interventie. Het aantal voorwaardelijke sepots is tussen 2007 en 2013
met 76% toegenomen tot bijna 10.000, terwijl het aantal beleidssepots met
waarschuwing met 72% is gedaald tot minder dan 2000. Een kaal sepot is
een sepot zonder waarschuwing en zonder voorwaarden. Het aantal kale

Vervolging 119

beleidssepots is jarenlang afgenomen tot het in 2009 weer jaarlijks begon
toe te nemen. In 2013 is ruim de helft van de beleidssepots een kaal sepot.
Figuur 5.5

Soort sepot OM

25.000

20.000

15.000

10.000

5.000

0

2007

2008

2009

2010

Technisch sepot
Beleidssepot met waarschuwing

2011

2012

2013*

Voorwaardelijk beleidssepot
Kaal beleidssepot

* Voorlopig cijfer.
Voor corresponderende cijfers zie tabel 5.4 in bijlage 4.
Bron: CBS

Van alle misdrijfzaken die het OM in 2013 met een onvoorwaardelijk
beleidssepot afdeed, gaat het in 24% van de gevallen om een gewelds­
misdrijf; dit is meestal een mishandeling.6 In 2007 was dit 26%. In 2013
betrof 29% van de onvoorwaardelijke beleidssepots een zaak met een
vermogensmisdrijf. Het aantal economische misdrijven dat met een
beleidssepot werd afgedaan, is in dezelfde periode met 8% afgenomen (zie
tabel 5.9 in bijlage 4).
Afdoening door voeging
Het OM kan zaken op twee manieren voegen. De voeging ter berechting
is het samenvoegen door het OM van ingeschreven misdrijfzaken om de
rechter deze zaken tegelijk te laten beoordelen. Het gaat dan vaak om
meerdere zaken met dezelfde verdachte. Bij een voeging ad informandum

6

Wellicht ten overvloede zij opgemerkt dat de hier gepresenteerde percentages zijn berekend op basis
van het totale aantal beleidssepots. Er mag dus niet worden geconcludeerd dat een derde van alle
ingeschreven zaken met een geweldsmisdrijf wordt geseponeerd.

120 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

voegt het OM een misdrijfzaak zonder tenlastelegging bij een andere zaak
die aan de rechter wordt voorgelegd, met het doel de rechter bij de bepaling van de strafmaat rekening te laten houden met de feiten in de gevoegde zaak (zie ook hoofdstuk 2). GPS-zaken worden niet meer gevoegd. Waar
het OM in deze gevallen vroeger besloot tot voeging ad informandum, zal
nu gekozen worden voor een afdoening met bijvoorbeeld een kleine taakstraf. In een zaak waar voeging ter berechting voor de hand ligt, zal nu
gekozen worden voor een dagvaarding (bron: jaar­berichten OM). De aantallen voegingen ad informandum en ter berechting, alleen nog in gebruik
bij de complexe zaken, daalden dan ook tot respectievelijk 2.100 en 2.900
in 2013 (zie tabel 5.4 in bijlage 4).
Afdoening door overdracht
Ten slotte kan het OM zaken overdragen aan een ander arrondissementsparket. Dit gebeurt in beginsel op procestechnische gronden. Meestal
gaat het er dan om dat een zaak is ingeschreven in het ene arrondissement
terwijl een ander arrondissement bevoegd is. Het aantal overdrachten
lag in 2007 en 2008 rond de 3.500. Als een GPS-zaak wordt overgedragen,
krijgt deze niet meer, zoals voorheen, een nieuw parketnummer bij het
ontvangend parket; het parketnummer blijft gelijk en alleen de behandelende instantie wordt in de registratie aangepast. In 2013 is het aantal
overdrachten gedaald tot 800 (zie tabel 5.4 in bijlage 4).

5.2 Misdrijfzaken tegen minderjarige verdachten
Deze paragraaf gaat in op de vervolging van strafrechtelijk minderjarige
verdachten. Dit zijn personen die op het moment dat zij een strafbaar feit
pleegden tussen de 12 en 18 jaar oud waren. De opbouw van paragraaf 5.2
is gelijk aan die van paragraaf 5.1. Behandeld worden achtereenvolgens de
aard, omvang en ontwikkeling van de ingeschreven en afgedane misdrijfzaken en de wijzen van afdoening van misdrijfzaken door het OM.
Net als bij meerderjarigen bepaalt de officier van justitie of een zaak aan
de rechter wordt voorgelegd of dat die door het OM zelf wordt afgedaan.
In 2013 was het aantal uitgebrachte dagvaardingen tegen minderjarigen
8.700. Dit was 8% van het totale aantal dagvaardingen in dat jaar. In 2007
was dit aandeel nog 11%. Het percentage dagvaardingen van alle door het
OM behandelde misdrijfzaken tegen minderjarige verdachten lag in de
periode 2007-2013 steeds rond 41% (44% in 2013; zie tabel 5.1 in bijlage 4).
Dit is minder dan het percentage dagvaardingen tegen alle verdachten,
dat in 2013 50% was (zie paragraaf 5.1). Over gedagvaarde zaken wordt
hieronder geen nadere informatie gepresenteerd; die worden in hoofdstuk 6 (berechting) behandeld. De rest van deze paragraaf behandelt
de door het OM zelfstandig afgedane misdrijfzaken tegen minderjarige
verdachten.

Vervolging 121

5.2.1 Ingeschreven misdrijfzaken
Het aantal bij het OM ingeschreven misdrijfzaken tegen minderjarige
verdachten bedroeg in 2007 bijna 39.000. Daarna daalde dit aantal tot
19.000 in 2013. Dit is de helft van het totale aantal ingeschreven zaken in
2007 (zie figuur 5.6).
Figuur 5.6

Bij het OM ingeschreven en afgedane misdrijfzaken tegen
minderjarige verdachten, index 2007=100

110
100
90
80
70
60
50
40

2007

2008

2009

2010

Ingeschreven zaken OM
Dagvaardingen

2011

2012

2013*

Afdoeningen door het OM

* Voorlopig cijfer.
Voor corresponderende cijfers zie tabel 5.1 in bijlage 4.
Bron: CBS

De verhouding tussen het aantal mannen en vrouwen verandert bij de
minderjarigen in de periode 2007-2013 niet (zie tabel 5.1 in bijlage 4).
42% van de in 2013 ingeschreven misdrijfzaken tegen minderjarigen
betreft een vermogensmisdrijf. Dit was 37% in 2007. Het aandeel vernielingen en misdrijven tegen de openbare orde en gezag is afgenomen van
30% tot 20% en het aandeel gewelds- en seksuele misdrijven nam toe van
20% tot 23% (zie tabel 5.10 in bijlage 4).
5.2.2 Door het OM afgedane misdrijfzaken
In vergelijking met de afdoening van alle misdrijfzaken worden de misdrijfzaken van minderjarigen relatief vaak afgedaan door het OM zelf.

122 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

In 2013 was het aantal zelfstandig door het OM afgedane misdrijfzaken
tegen minderjarigen 11.000. Dit is 56% van alle door het OM behandelde
zaken tegen minderjarigen (zie tabel 5.1 en tabel 5.11 in bijlage 4). Ruim
een derde (36%) van de zelfstandig door het OM afgedane misdrijfzaken
tegen minderjarigen had te maken met vermogensmisdrijven, 22% met
vernielingen en misdrijven tegen de openbare orde en gezag en 24% met
gewelds- en seksuele misdrijven. Het aandeel vernielingen is in de periode
2007-2013 afgenomen van 32% naar 22%, het aandeel geweldsmisdrijven
nam toe van 19% naar 24% (zie figuur 5.7 en tabel 5.11).
Figuur 5.7

Percentage door het OM afgedane misdrijfzaken tegen
minderjarige verdachten naar soort misdrijf

Gewelds- en
seksuele misdrijven
Vermogensmisdrijven
Vernielingen en
misdrijven tegen
openbare orde en gezag
Verkeersmisdrijven
Economische misdrijven
Drugsmisdrijven
(Vuur)wapenmisdrijven
Overige misdrijven
0

5

10

15

20
2007

25

30

35

40

2013*

* Voorlopig cijfer.
Voor corresponderende cijfers zie tabel 5.11 in bijlage 4.
Bron: CBS

Bijna een derde (32%) van alle misdrijfzaken tegen minderjarigen die het
OM in 2013 zelf afdeed betrof een aanbod van een transactie, vaak met
een leer- of werkproject als gestelde voorwaarde. Ruim een derde betrof
een onvoorwaardelijk sepot (35%). In 2012 was bijna de helft nog een
transactieaanbod (46%) en een vijfde (22%) een onvoorwaardelijk sepot
(zie tabel 5.12 in bijlage 4). Het aandeel voorwaardelijke sepots stijgt van
5% in 2007 naar 12% in 2013. Bezien over de hele periode 2007-2013 nam
het aandeel aangeboden transacties in het totaal van de door het OM

Vervolging 123

afgedane misdrijfzaken af, terwijl het aandeel van de afdoeningen door
sepot, zowel onvoorwaardelijke als voorwaardelijke sepots, is gestegen
(zie figuur 5.8). Hieronder wordt nader ingegaan op de verschillende
afdoeningswijzen.
Figuur 5.8

Percentage door het OM afgedane misdrijfzaken tegen
minderjarige verdachten naar wijze van afdoening

100

80

60

40

20

0
2007

2008

2009

2010

2011

2012

Transactie

Onvoorwaardelijk sepot

Voorwaardelijk sepot

Voeging**

2013*

Overige afdoeningen***
* Voorlopig cijfer.
** Ter berechting en ad informandum.
*** Vanwege de lage aantallen is het aantal executies bij een strafbeschikking onder deze categorie
geschaard.
Voor corresponderende cijfers zie tabel 5.16 in bijlage 4.
Bron: CBS

Afdoening door transactie
In zaken tegen minderjarigen die niet aan de rechter werden voorgelegd,
was de transactie tot 2012 de meest toegepaste OM-afdoening. In 2013
is het sepot de meest toegepaste OM-afdoening. Het aantal aangeboden
transacties nam namelijk in de periode 2007-2013 met 76% af: van 14.700
naar 3.600. Het aanbod van een transactie met als voorwaarde het uitvoeren van een taakstraf komt het vaakst voor. In 2013 was dit twee derde van
alle aangeboden transacties, net als in de overige jaren. Het aanbieden
van deze transacties nam in dezelfde periode met 76% af (zie figuur 5.9).

124 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Transacties met als aanbod het betalen van een geldsom (9%) en schadevergoeding (12%) worden bij minderjarigen veel minder vaak toegepast.
Figuur 5.9

Soort transactie OM minderjarigen

12.000
10.000
8.000
6.000
4.000
2.000
0

2007

2008

2009

Taakstraf
Overige transacties

2010

2011

2012

2013*

Betaling geldsom/schadevergoeding

* Voorlopig cijfer.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 5.12 in bijlage 4.
Bron: CBS

Van de misdrijfzaken die met een aangeboden transactie zijn afgedaan
betreft 36% vermogensmisdrijven en 24% vernielingen en misdrijven
tegen de openbare orde en gezag. Een vijfde (20%) van de aangeboden
transacties betreft misdrijfzaken met gewelds- en seksuele mis­d rijven.
Tussen 2007 en 2013 stijgt het aandeel aangeboden transacties van
gewelds- en seksuele misdrijven van 16 naar 20% en van vermogens­
misdrijven van 34 naar 36%. Het aandeel aangeboden transacties van
vernielingen en misdrijven tegen de openbare orde en gezag daalt van
33 naar 24% (zie tabel 5.13 in bijlage 4). Het beeld bij de transacties met
een aanbod voor een taakstraf komt ruwweg overeen met dat van het
totaal van de aangeboden transacties (zie tabel 5.15 in bijlage 4). Bij de
transacties met het aanbod om een geldsom te betalen gaat het in 36%
van de gevallen om een verkeersmisdrijf, dat is een beduidend hoger
aandeel dan bij de transacties met het aanbod voor een taakstraf (3,6%;
zie tabel 5.14 in bijlage 4).
Afdoening door strafbeschikking
Per 2011 kan de strafbeschikking ook aan minderjarigen worden opgelegd. In de cijfers zien we de strafbeschikking bij de minderjarigen voor
het eerst in 2011: in totaal 17. In 2012 legde het OM 281 strafbeschikkin-

Vervolging 125

gen op. In 2013 is dit aantal gestegen naar 370 (zie tabel 5.16 in bijlage 4).
Indien we de zogenoemde geslaagde executies van de strafbeschikkingen
in beeld brengen – dat wil zeggen dat de opgelegde sanctie ten uitvoer is
gelegd – dan blijkt dat in 2013 207 strafbeschikkingen zijn afgehandeld
(zie tabel 5.16 in bijlage 4).
Afdoening door sepot
Van alle in 2013 onvoorwaardelijk geseponeerde misdrijfzaken tegen minderjarigen werd 38% met een onvoorwaardelijk beleidssepot en 62% met
een technisch sepot afgedaan. Het aantal onvoorwaardelijke sepots steeg
tussen 2007 en 2008 naar 4.300. Tussen 2010 en 2012 schommelt dit aantal tussen de 3.100 en 3.200. In 2013 steeg het aantal onvoorwaardelijke
sepots naar het niveau van 2007. Deze recente stijging kan voornamelijk
aan de stijging van het aantal technische sepots worden toegeschreven
(26% van 2013 op 2012).
Het aantal onvoorwaardelijke beleidssepots daalde met 22% van 2007 tot
en met 2013. In de periode 2007 tot 2010 is het aantal kale beleidssepots
afgenomen, daarna volgde een jaarlijkse stijging. In 2013 is 63% van de
onvoorwaardelijke beleidssepots een kaal sepot; bij de overige 37% krijgt
de verdachte een waarschuwing. Het aantal voorwaardelijke beleidssepots neemt toe van 1.300 in 2007 tot 1.700 in 2011. In 2012 en 2013 daalt dit
aantal weer tot het uitgangsniveau (1300; zie figuur 5.10).
Figuur 5.10 Soort sepot OM bij minderjarigen
3.000
2.000

2.000

1.500

1.000

500
0

2007

2008

2009

2010

Technisch sepot
Beleidssepot met waarschuwing
* Voorlopig cijfer.
Voor corresponderende cijfers zie tabel 5.12 in bijlage 4.
Bron: CBS

2011

2012

2013*

Voorwaardelijk beleidssepot
Kaal beleidssepot

126 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Bij bijna drie op de tien misdrijfzaken tegen minderjarigen die het OM in
2013 met een onvoorwaardelijk beleidssepot afdeed, ging het om geweldsen seksuele misdrijven (29%). Ruim een kwart betrof vermogensmisdrijven (27%) en ruim één vijfde betrof vernielingen en misdrijven tegen de
openbare orde en gezag (22%; zie tabel 5.17 in bijlage 4). In de periode
2007-2013 daalde het aandeel sepots voor vernielingen en misdrijven
tegen de openbare orde en gezag van 33% naar 22%. Het aandeel beleidssepots voor gewelds- en seksuele misdrijven stijgt in die periode van
26 naar 29%.
5.3

Doorlooptijden in misdrijfzaken OM

De tijd tussen het moment van inschrijving van een misdrijfzaak bij het
OM en de afdoening door het OM wordt de doorlooptijd genoemd. De
duur ervan wordt onder meer bepaald door de beschikbare personeelscapaciteit bij het OM en door de ingewikkeldheid en aard van het misdrijf
waarvan een persoon wordt verdacht.
Figuur 5.11 Door het OM afgedane misdrijfzaken tegen alle verdachten: doorlooptijden naar wijze van afdoening, in weken
30
25
20
15
10
5
0
2007

2008

2009

2010

Totaal
Voorwaardelijk sepot
Transactie
* Voorlopig cijfer.
** Geëxecuteerde strafbeschikking.
Voor corresponderende cijfers zie tabel 5.18 in bijlage 4.
Bron: CBS

2011

2012

Voeging
Onvoorwaardelijk sepot
Strafbeschikking**

2013*

Vervolging 127

In de periode 2007-2009 nam de gemiddelde doorlooptijd van door het
OM afgedane misdrijfzaken toe van 12 naar 17 weken. Daarna daalde de
doorlooptijd naar 12 weken in 2011, om vervolgens weer te stijgen naar
18 in 2013. De gemiddelde doorlooptijd verschilt per wijze van afdoening.
Onvoorwaardelijk seponeren en voegen duren het langst (gemiddeld
respectievelijk 23 en 22 weken), gevolgd door transigeren (11 weken).
De geëxecuteerde strafbeschikking had met 5 weken de kortste doorlooptijd (zie figuur 5.11).
De gemiddelde doorlooptijd verschilt ook per delictgroep. Het afhandelen
van misdrijfzaken in 2013 met verkeersmisdrijven duurde met 25 weken
het langst, direct gevolgd door drugsmisdrijven, waarvan de doorlooptijd 24 weken bedraagt. Voor beide delictgroepen is een aanzienlijke
stijging in doorlooptijd opgetreden in vergelijking tot de jaren daarvoor.
In 2007 was de doorlooptijd van deze delictgroepen nog respectievelijk 7 en 12 weken. Bij verkeersmisdrijven is een specifieke oorzakelijke
factor voor de langere doorlooptijd aanwijsbaar. Rijden onder invloed tot
een bepaald promillage wordt tegenwoordig door het CJIB afgehandeld,
zodat voornamelijk zwaardere verkeersmisdrijven bij het OM instromen.7
Vermogensmisdrijven scoorden met 18 weken gemiddeld. De duur van de
afhandeling van (vuur)wapenmisdrijven was met 11 weken het kortst (zie
figuur 5.12).
De afhandeling van misdrijfzaken duurt bij minderjarigen minder lang,
bijna een maand korter dan bij alle door het OM zelfstandig afgedane
misdrijfzaken. De gemiddelde doorlooptijd nam in de periode 20072013 wel toe, namelijk van 9 naar 13 weken. Bij de minderjarigen duurde
onvoorwaardelijk en voorwaardelijk seponeren het langst (beide gemiddeld 15 weken). Voegen en transigeren hebben beide met 12 weken de
kortste gemiddelde doorlooptijd (zie tabel 5.18 in bijlage 4). De gemiddelde
doorlooptijd tussen de delictgroepen varieerde tussen de 11 en 16 weken.
Evenals bij het totaal aan verkeers- en drugsmisdrijven, is ook bij minderjarigen bij deze delictgroepen een bovengemiddelde stijging waarneembaar in doorlooptijd. De doorlooptijd van verkeersmisdrijven steeg in de
periode 2007-2013 van 6 naar 14 weken en van drugsmisdrijven van 9 naar
16 weken (zie tabel 5.19 in bijlage 4).

7

Als een verkeersdelinquent verzet aantekent tegen een strafbeschikking die door het CJIB namens het
OM is opgelegd, stroomt de zaak alsnog in bij het OM. Dit geldt ook als de executie mislukt.

128 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Figuur 5.12 Door het OM afgedane misdrijfzaken tegen alle verdachten: doorlooptijden naar soort misdrijf, in weken
Totaal misdrijven
Gewelds- en
seksuele misdrijven
Vermogensmisdrijven
Vernielingen en
misdrijven tegen
openbare orde en gezag
Verkeersmisdrijven
Economische misdrijven
Drugsmisdrijven
(Vuur)wapenmisdrijven
0

5

10

15
2007

Voor corresponderende cijfers zie tabel 5.19 in bijlage 4.
Bron: CBS

20
2013*

25

30

6 Berechting
R.F. Meijer en A.Th.J. Eggen
– In 2013 deed de rechter 93.000 misdrijfzaken af. Dat is 27% minder dan in
2007. In meer dan de helft van de zaken ging het om vermogensmisdrijven
(37%) of gewelds- en seksuele misdrijven (21%). Het aandeel
verkeersmisdrijven nam in de periode 2007-2013 af van 22% naar 17%.
– In 90% van de zaken sprak de rechter in 2013 een schuldigverklaring uit.
Het percentage vrijspraken en ontslagen van rechtsvervolging nam toe van
7% naar 10%. Bij de minderjarigen is er een stijging van 7% naar 13%.
– In 2013 zijn de aantallen opgelegde hoofdstraffen gedaald. In 2013 is de
vrijheidsstraf de meest opgelegde straf (34.000), gevolgd door taakstraf
(31.000) en geldboete op de derde plaats (25.000).
– Het aantal afgedane misdrijfzaken tegen minderjarigen daalde in de
periode 2007-2013 tot bijna de helft, van 13.000 tot 7.000.
– Het totale aantal jeugddetenties is in de periode 2007-2013 met twee derde
verminderd. Het aantal (deels) onvoorwaardelijke jeugddetenties halveerde
in dezelfde periode van 1.900 naar 900. Het aandeel van de (deels)
onvoorwaardelijke jeugddetenties op het totale aantal jeugddetenties steeg
van 48 naar 64%.
– De behandeling van misdrijfzaken duurde in 2013 gemiddeld 37 weken.
Dit is 11 weken langer dan in 2007.
– Het aantal door de gerechtshoven afgedane beroepszaken in 2013 was
39.000; dit aantal ligt iets boven het niveau van 2007. Het aantal
cassatieberoepen was met 4.200 in 2013 40% hoger dan dat in 2007.
Nadat de officier van justitie heeft besloten een verdachte te vervolgen,
legt hij de zaak via een dagvaarding ter beoordeling aan de rechter voor.
Die moet vaststellen of er sprake is geweest van schuld. Wordt de verdachte schuldig verklaard, dan legt de rechter doorgaans een sanctie op.
In dit hoofdstuk wordt de fase van berechting van verdachten in misdrijfzaken1 behandeld.2,3
Paragraaf 6.1 gaat over de berechting in misdrijfzaken tegen alle verdachten samen, waar wordt ingegaan op de wijze van afdoening (paragraaf 6.1.1) en de opgelegde sancties (paragraaf 6.1.2). Paragraaf 6.2
kent dezelfde opbouw, maar gaat over misdrijfzaken tegen minderjarige
verdachten. Paragraaf 6.3 gaat over de doorlooptijden van misdrijfzaken
en in paragraaf 6.4 komen de berechting in hoger beroep en in cassatie
aan de orde.

1

2
3

Misdrijfzaken zijn strafzaken tegen verdachten van een misdrijf die, als zij niet door het OM zelf worden
afgedaan, behandeld worden door een strafrechter. Een enkele maal gaat het niet om een misdrijf,
maar om een overtreding, omdat er economische overtredingen zijn die door de strafrechter worden
afgehandeld.
Naast de tabellen in bijlage 4 zijn op de websites van WODC en CBS aparte Excel-tabellen opgenomen
met cijfers die verder teruggaan dan de hier beschreven periode, gedetailleerdere uitsplitsingen
bevatten, en naast de absolute aantallen ook percentages weergeven.
Evenals in hoofdstuk 5 is in dit hoofdstuk de opmerking over verschillen in meetgegevens tussen
organisaties van toepassing; zie daarvoor hoofdstuk 1 en bijlage 3.

130 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

6.1 Berechting in eerste aanleg van alle verdachten
Tussen 2007 en 2013 nam het aantal misdrijfzaken dat de rechter afdeed
af van 128.000 naar 93.000. Dit is een afname met 27%. De grootste daling
deed zich voor bij de kinderrechter (-50%) en bij de politierechter (-29%)
(zie figuur 6.1). De grootste daling over de gehele periode 2007 en 2013
bekeken deed zich voor in 2010: er zijn in dat jaar 13% minder zaken afgedaan dan in het voorgaande jaar (zie tabel 6.1 in bijlage 4). Deze scherpe
daling hangt samen met de effecten van de invoering van het GPSsysteem (zie hoofdstuk 5 en bijlage 3). Het aantal door de meervoudige
kamer afgehandelde misdrijfzaken steeg met 7%.
In 2013 handelde de politierechter 80% van de misdrijfzaken af (tegen
82% in 2007). De meervoudige kamer nam 13% in behandeling (tegen
9% in 2007) en de kinderrechter 6% (tegen 9% in 2007).
Figuur 6.1

Door de rechter in eerste aanleg afgedane misdrijfzaken
tegen alle verdachten naar soort rechter, index 2007=100

120
110
100
90
80
70
60
50
40

2007

2008

2009

Politierechter

2010

2011

Meervoudige kamer

* Voorlopige cijfers.
Voor corresponderende cijfers zie tabel 6.1 in bijlage 4.
Bron: CBS

2012
Kinderrechter

2013*

Berechting 131

Van alle berechte personen in 2013 was 87% man, 12% vrouw en minder
dan 1% rechtspersoon. Vergeleken met 2007 daalt het aandeel minder­
jarigen relatief sterk (van 9 naar 7%), alsook het aandeel rechtspersonen
(van 1,3 naar 0,4%). Het aantal misdrijfzaken tegen minderjarigen daalt
dan ook bovengemiddeld. Waar het totale aantal door de rechter afgehandelde misdrijfzaken daalde met 27%, daalde dat van de minderjarige
mannen met 46% en van minderjarige vrouwen met 53%. Het aantal
berechte rechtspersonen daalde met 77% (zie tabel 6.1 in bijlage 4).
De meeste misdrijfzaken die de rechter in eerste aanleg in 2013 afhandelde, waren zaken met vermogensmisdrijven (37%) en gewelds- en
seksuele misdrijven (21%). Vergeleken met 2007 nam het aandeel van
de ver­mogensmisdrijven (van 30 naar 37%) en de gewelds- en seksuele
misdrijven (van 19 naar 21%) toe. Het aandeel verkeersmisdrijven nam
af van 22% naar 17%. Het gaat hier vooral om rijden onder invloed; dit
aandeel nam af van 17% naar 13% van het totale aantal afgedane misdrijfzaken. Rijden onder invloed is het eerste misdrijf dat al in 2008 voor
afhandeling met een strafbeschikking4 in aanmerking kwam (zie tabel 6.2
in bijlage 4).
6.1.1

Wijze van afdoening

De rechter kan een misdrijfzaak op verschillende manieren afdoen.
Meestal verklaart de rechter een verdachte schuldig. In 2013 gebeurde dat
in bijna 90% van de afgedane zaken. In bijna 10% werd de verdachte vrijgesproken of ontslagen van rechtsvervolging. In een relatief klein aantal
zaken is er geen beslissing van de rechter, omdat de zaak niet is behandeld. Hier was bijvoorbeeld het OM niet-ontvankelijk of de rechter niet
bevoegd. In de periode 2007-2013 nam het totale aantal schuldigverklaringen met 29% af. Deze daling betreft de schuldigverklaringen met strafoplegging. Het aantal schuldigverklaringen zonder straf steeg in dezelfde
periode met 57%. Het aantal vrijspraken nam toe in 2008 en daalde vervolgens tot en met 2013 naar ruwweg hetzelfde niveau als in 2007. Het aandeel vrijspraken en ontslagen van rechtsvervolging nam in de periode
2007-2013 toe van 7 naar 10% (zie figuur 6.2).

4

Zie hoofdstuk 2 en hoofdstuk 5.

132 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Figuur 6.2

Door de rechter in eerste aanleg afgedane misdrijfzaken tegen alle verdachten naar eindbeslissing,
index 2007=100

150
130

110

90

70
50

2007

2008

2009

2010

Schuldigverklaring
Ontslag van rechtsvervolging

2011

2012

2013*

Vrijspraak
Geen eindbeslissing

* Voorlopige cijfers.
Voor corresponderende cijfers zie tabel 6.1 in bijlage 4.
Bron: CBS

Naarmate het bewijs moeilijker is vast te stellen, neemt het ­percentage
schuldigverklaringen in misdrijfzaken af. Het hoogste percentage schuldigverklaringen hadden zaken met verkeersmisdrijven (96%; ­waar­onder
rijden onder invloed, 98%), harddrugsmisdrijven (93%) en (vuur)wapenmisdrijven (93%). In zaken met gewelds- en seksuele misdrijven (14%,
waaronder verkrachting, 28%) en vernielingen en misdrijven tegen de
openbare orde en gezag (13%; hierna te noemen: vernielingen; waaronder discriminatie, 29%) volgde relatief vaak een vrijspraak of ontslag
van rechtsvervolging. De categorie ‘overige misdrijven’ kende het hoogste percentage vrijspraken en ontslagen van rechtsvervolging (30%)
(zie figuur 6.3).

Berechting 133

Figuur 6.3

Door de rechter in eerste aanleg afgedane misdrijf­
zaken tegen alle verdachten: percentage vrijspraken en
­ontslagen van rechtsvervolging naar soort misdrijf
Totaal

Gewelds- en
seksuele misdrijven
Vermogensmisdrijven
Vernielingen en
misdrijven tegen
openbare orde en gezag
Verkeersmisdrijven
Economische misdrijven
Drugsmisdrijven
(Vuur)wapenmisdrijven
Overige misdrijven
0

2

4

6

8
2007

10

12

14

16

18

20

2013*

* Voorlopige cijfers.
Voor corresponderende cijfers zie tabel 6.2 en 6.4 in bijlage 4.
Bron: CBS

6.1.2 Opgelegde sancties
Als een verdachte schuldig is bevonden, kan de rechter besluiten één
enkele straf of maatregel op te leggen of een combinatie van straffen en
maatregelen (zie hoofdstuk 2). Doorgaans volgt op een schuldigverklaring
ook een sanctie. In 2013 was het aantal opgelegde sancties 1,2 keer hoger
dan het aantal schuldigverklaringen. Het aantal opgelegde sancties komt
hoger uit dan het aantal schuldigverklaringen, omdat de sanctie vaak een
combinatie van straffen en/of maatregelen is. In de periode 2007-2013
nam het aantal schuldigverklaringen af van 118.000 naar 83.000 en daalde
het aantal opgelegde sancties van 175.000 naar 118.000. De proportie
opgelegde sancties op schuldigverklaringen nam in de periode daarmee af
van 1,4 naar 1,2 (zie tabel 6.3 en 6.5 in bijlage 4).

134 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

In 2013 werd bij 85% van de schuldigverklaringen een enkelvoudige
hoofdstraf (vrijheidsstraf, geldboete of taakstraf) opgelegd. Bij 13% werd
een combinatie van hoofdstraffen opgelegd. In de meeste gevallen was dit
een combinatie van een voorwaardelijke vrijheidsstraf en een taakstraf
(zie tabel 6.5 in bijlage 4).
De drie hoofdstraffen werden in 2013 beduidend minder vaak opgelegd5
dan in 2007. Het aantal vrijheidsstraffen nam met 16% af, het aantal
boetes is meer dan gehalveerd en het aantal taakstraffen nam af met
24%. In 2007 werden taakstraf en vrijheidsstraf bijna even vaak opgelegd
(41.000 maal), terwijl in 2013 de vrijheidsstraf de meest opgelegde straf
is, gevolgd door taakstraf en geldboete op de derde plaats. In het onder­
staande stuk wordt nader ingegaan op de hoofdstraffen.
Gevangenisstraf en hechtenis
Van de opgelegde gevangenisstraffen en hechtenissen is bijna de helft
geheel onvoorwaardelijk en een derde geheel voorwaardelijk opgelegd.
Ruim een vijfde bestond uit een onvoorwaardelijk en een voorwaardelijk
deel. In de periode 2007-2013 steeg het aandeel geheel onvoorwaardelijk
opgelegde gevangenisstraffen en hechtenissen van 42 naar 46%. Het aandeel geheel voorwaardelijke straffen daalde van 36 naar 31%. Het aantal
(deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraffen en hechtenissen is in de
periode 2007-2013 aanvankelijk gedaald van 24.000 in 2007 naar 20.000 in
2010 en is in de jaren daarna gestegen naar 23.000 in 2013 (zie tabel 6.5
in bijlage 4). Meer dan de helft van deze straffen werd in 2013 opgelegd
voor vermogensmisdrijven en 17% voor gewelds- en seksuele misdrijven.
Ook zijn deze straffen relatief vaak (12%) toegepast voor drugsmisdrijven.
In de periode 2007-2013 steeg het aandeel van de straffen voor vermogensmisdrijven van 51 naar 56%, terwijl dat voor vernielingen (8 naar 7%) en
drugsmisdrijven (15 naar 13%) een dalende trend toonde (zie figuur 6.4).
Ruim 40% van alle in 2013 door de rechter opgelegde (deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraffen had een duur van minder dan 1 maand, bijna
een kwart had een duur tussen 1 en 3 maanden en bijna drie op de tien
hadden een duur tussen 3 maanden en 1 jaar. Het aandeel langdurige
gevangenisstraffen (3 jaar en langer) lag op 4%. Sinds 2007 neemt het
aandeel van de korte gevangenisstraffen van minder dan een maand toe.
Ook het aandeel langdurige gevangenisstraffen steeg, maar in lichtere
mate. De overige categorieën toonden een dalende ontwikkeling (zie
tabel 6.9 in bijlage 4).

5

Het betreft zowel de (deels) onvoorwaardelijke sancties als de voorwaardelijke sancties.

Berechting 135

Figuur 6.4

Door de rechter in eerste aanleg afgedane misdrijfzaken
tegen alle verdachten: percentage (deels) onvoorwaar­
delijke vrijheidsstraffen naar soort misdrijf

Gewelds- en
seksuele misdrijven
Vermogensmisdrijven
Vernielingen en
misdrijven tegen
openbare orde en gezag
Verkeersmisdrijven
Drugsmisdrijven
(Vuur)wapenmisdrijven
Overige misdrijven
0

10

20

30
2007

40

50

60

2013*

* Voorlopige cijfers.
Voor corresponderende cijfers zie tabel 6.6 in bijlage 4.
Bron: CBS

De detentieduur is dat deel van een door de rechter opgelegde onvoorwaardelijke vrijheidsstraf, dat daadwerkelijk moet worden uitgezeten.
Voor iedere onvoorwaardelijke vrijheidsstraf is de detentieduur te berekenen door van de opgelegde strafduur de tijd af te trekken die op grond
van de vervroegde of voorwaardelijke invrijheidstelling 6 mogelijk niet
zal worden uitgezeten. Zo wordt (een benadering van) de werkelijk uit te
zitten tijd verkregen. Per jaar kan de totale detentieduur van alle in dat
jaar opgelegde onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen worden berekend door
alle detentieduren bij elkaar op te tellen: de detentiejaren. Het aantal
detentiejaren geeft een indicatie van de minimaal uit te zitten hoeveelheid straf die in dat jaar is opgelegd.
In de periode 2007-2013 daalde het aantal onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen tot en met 2010 met 14%. Daarna nam het aantal ­v rijheidsstraffen
6

Medio 2008 is de vervroegde invrijheidstelling vervangen door de voorwaardelijke invrijheidstelling (zie
hoofdstuk 2). Bij de vervroegde invrijheidstelling hoefde standaard een deel van de straf niet te worden
uitgezeten. Bij de voorwaardelijke invrijheidstelling kunnen gestraften met een strafduur van 1 tot en
met 2 jaar vrijkomen nadat zij 1 jaar plus een derde van de rest van de straf hebben uitgezeten. Van
straffen langer dan 2 jaar moet twee derde worden uitgezeten. Hier zijn voorwaarden aan verbonden.
Houdt de veroordeelde zich niet aan de voorwaarden, dan kan de invrijheidstelling worden afgesteld,
uitgesteld of herroepen. De regeling is minder ruim dan de vervroegde invrijheidstelling.

136 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

weer toe en kwam in 2013 op bijna het oude niveau van 2007 terug.
Het aantal opgelegde detentiejaren bij deze straffen bedroeg 9.000 in 2013.
In de periode 2007-2013 schommelde het aantal detentiejaren tussen de
9.000 en 9.500, met uitzondering van het jaar 2008, toen er 9.800 detentiejaren waren opgelegd. De gemiddelde detentieduur steeg van 147 detentiejaren in 2007 naar 163 in 2010 en daalde vervolgens naar 145 in 2013
(zie figuur 6.5).
Figuur 6.5

Door de rechter afgedane misdrijfzaken: vrijheids­
straffen* naar aantal, gemiddelde detentieduur en
­detentiejaren, index 2007=100

120
110
100
90
80
70
2007

2008

2009

2010

Detentiejaren
Aantal vrijheidsstraffen

2011

2012

2013**

Gemiddelde detentieduur

* Gevangenisstraf, hechtenis en jeugddetentie.
** Voorlopige cijfers.
Voor corresponderende cijfers zie tabel 6.6, 6.10 en 6.11 in bijlage 4.
Bron: CBS

Geldboete
Van de 25.000 in 2013 opgelegde geldboetes was 86% (deels) onvoorwaardelijk en 14% geheel voorwaardelijk (zie tabel 6.5 in bijlage 4). Van alle
(deels) onvoorwaardelijke geldboetes werd in 2013 45% opgelegd voor
verkeersmisdrijven. Voor vermogensmisdrijven lag dit aandeel op 21%,
voor gewelds- en seksuele misdrijven op 12% en voor vernielingen op
8%. Vergeleken met 2007 zijn in 2013 naar verhouding minder geldboetes
voor verkeersmisdrijven en economische misdrijven en meer geldboetes
voor vermogensmisdrijven, drugsmisdrijven en gewelds- en seksuele mis­
drijven opgelegd (zie figuur 6.6). In 2007 had 41% van de opgelegde (deels)
onvoorwaardelijke geldboetes een hoogte tot € 300, tegen 31% in 2013
(zie tabel 6.9 in bijlage 4).

Berechting 137

Figuur 6.6

Door de rechter in eerste aanleg afgedane misdrijfzaken
tegen alle verdachten: percentage (deels) onvoorwaar­
delijke geldboetes naar soort misdrijf

Gewelds- en
seksuele misdrijven
Vermogensmisdrijven
Vernielingen en
misdrijven tegen
openbare orde en gezag
Verkeersmisdrijven
Economische misdrijven
Drugsmisdrijven
(Vuur)wapenmisdrijven
Overige misdrijven
0

10

20

30

2007

2013*

40

50

* Voorlopige cijfers.
Voor corresponderende cijfers zie tabel 6.7 in bijlage 4.
Bron: CBS

Taakstraf
In 2013 werd 72% van de taakstraffen geheel onvoorwaardelijk en 12%
geheel voorwaardelijk opgelegd; 16% bestond uit een onvoorwaar­delijk en
een voorwaardelijk deel. Het aandeel van de (deels) voorwaardelijke taakstraffen is gestegen van 23% in 2007 tot 28% in 2013 (zie figuur 6.7).
De taakstraf kan een werkstraf of een leerstraf zijn. Het totale aantal taakstraffen steeg in 2008 met 3% ten opzichte van 2007, waarna een daling
optrad tot en met 2013. Ten opzichte van 2007 is het aantal in 2013 gedaald
met 24% naar 31.000. De stijging aan het begin van de periode 2007-2013
betreft enkel de werkstraffen. Het aantal leerstraffen nam in de hele
­periode 2007-2013 af, van 940 naar 250.

138 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Figuur 6.7

Door de rechter in eerste aanleg afgedane misdrijf­
zaken tegen alle verdachten: percentage werk­s traffen
onvoorwaardelijk en/of voorwaardelijk opgelegd,
index 2007=100

140
130
120
110
100
90
80

2007

2008

2009

2010

Geheel onvoorwaardelijk
Geheel voorwaardelijk

2011

2012

2013*

Onvoorwaardelijk/voorwaardelijk

* Voorlopige cijfers.
Voor corresponderende cijfers zie tabel 6.8 in bijlage 4.
Bron: CBS

In 2013 werd ruim een derde van alle taakstraffen, al dan niet in combinatie met een andere straf, opgelegd voor een vermogensmisdrijf.
Het aandeel taakstraffen voor gewelds- en seksuele misdrijven lag op een
kwart. Vernielingen en verkeersmisdrijven namen samen ruwweg een
kwart tot drie op de tien voor hun rekening. Vergeleken met 2007 is er in
deze verhouding globaal weinig veranderd. Wel is er bij de vernielingen
een licht dalende trend waarneembaar. Ook is het aandeel van de taakstraffen opgelegd voor drugsmisdrijven in 2013 gestegen met 20% ten
opzichte van 2007 (zie figuur 6.8).
De helft van alle in 2013 door de rechter opgelegde (deels) onvoorwaardelijke taakstraffen had een duur van minder dan 41 uur, 21% duurde
langer dan 80 uur. Sinds 2007 is het aandeel van de kortste taakstraffen
(tot en met 20 uur) met bijna 4 procentpunten toegenomen en het aandeel
van de langste (meer dan 120 uur) met ruim 2 procentpunten afgenomen
(zie tabel 6.9 in bijlage 4).

Berechting 139

Figuur 6.8

Door de rechter in eerste aanleg afgedane misdrijfzaken
tegen alle verdachten: percentage (deels) onvoorwaar­
delijke taakstraffen naar soort misdrijf

Gewelds- en
seksuele misdrijven
Vermogensmisdrijven
Vernielingen en
misdrijven tegen
openbare orde en gezag
Verkeersmisdrijven

Drugsmisdrijven

(Vuur)wapenmisdrijven

Overige misdrijven
0

10

20
2007

30

40

2013*

* Voorlopige cijfers.
Voor corresponderende cijfers zie tabel 6.5 in bijlage 4.
Bron: CBS

Bijkomende straf en maatregel
Naast een hoofdstraf kan de rechter een bijkomende straf of een maat­
regel opleggen, zoals een ontzegging van de rijbevoegdheid of een tbs.
De ontzegging van de rijbevoegdheid werd in 2013 9.600 keer opgelegd en
was daarmee de meest opgelegde bijkomende straf. Wel is dit aantal ten
opzichte van 2007 nagenoeg gehalveerd. Naast de verminderde instroom
aan misdrijfzaken speelt de invoering van de strafbeschikking hier een
rol. De gefaseerde invoering van de strafbeschikking startte met de strafbeschikking voor rijden onder invloed (betaling geldsom en/of ontzegging
van de rijbevoegdheid).
De maatregelen die de rechter het vaakst oplegt zijn betaling aan de staat,
schadevergoeding en ontnemen van wederrechtelijk verkregen voordeel:
samen 14.000 keer in 2013. Dit aantal daalde in de periode 2007-2013
met 13%.
Van de vrijheidsbenemende maatregelen werd de ISD-maatregel (plaatsing in een inrichting voor stelselmatige daders) het meest opgelegd.

140 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Wel daalde het aantal opleggingen in de periode 2007-2013 van 374 naar
216, een daling van 42%. Het aantal opgelegde tbs-maatregelen daalde
eveneens van 247 in 2007 naar 155 in 2013 (-37%) en de jeugdmaatregel PIJ
van 213 naar 101 (-53%; zie tabel 6.5 in bijlage 4).

6.2 Berechting in eerste aanleg van minderjarige verdachten
In paragraaf 6.1 is de berechting in misdrijfzaken tegen alle verdachten
behandeld. Deze paragraaf gaat over de berechting van alleen de strafrechtelijk minderjarige verdachten. De opbouw van paragraaf 6.2 is gelijk
aan die van de vorige paragraaf. Paragraaf 6.2.1 gaat over de wijze van
afdoening en paragraaf 6.2.2 over de opgelegde sancties.
In de periode 2007-2013 nam het aantal door de rechter afgedane misdrijfzaken tegen minderjarigen aanvankelijk toe, met name in 2008, tot
13.500. Daarna halveerde dit aantal bijna tot minder dan 7.000 in 2013
(zie tabel 6.12 in bijlage 4). In de verhouding jongens en meisjes vond een
geleidelijke verschuiving plaats: het aandeel meisjes daalt (zie tabel 6.1 in
bijlage 4).
De misdrijfzaken die de rechter in 2013 in eerste aanleg afhandelde,
hadden hoofdzakelijk betrekking op vermogensmisdrijven (47%), vernielingen (21%) en gewelds- en seksuele misdrijven (22%). Vergeleken met
2007 nam het aandeel vernielingen af. Daarentegen nam het aandeel
vermogensmisdrijven en ook verkeersmisdrijven toe (zie tabel 6.12 in
bijlage 4).
6.2.1 Wijze van afdoening
Ook bij minderjarigen verklaart de rechter een verdachte meestal schuldig. Het percentage schuldigverklaringen is wel afgenomen van 92% in
2007 tot 86% in 2013. Het aantal vrijspraken en ontslagen van rechts­
vervolging nam in de periode 2007-2013 ook bij de minderjarigen aan­
vankelijk toe. Tot aan 2008 steeg dit aantal naar 1.300, maar daarna
trad een daling op naar 900 in 2013. In 13% van alle afgedane misdrijfzaken kwam de rechter tot vrijspraak of ontslag van rechtsvervolging.
Dit aandeel was in 2007 7%. In een relatief klein aantal zaken is er geen
eind­beslissing van de rechter, bijvoorbeeld omdat het OM niet-ontvankelijk was of de rechter niet bevoegd. In de periode 2007-2013 namen
de aantallen schuldig­verklaringen en zaken zonder eindbeslissing af
(zie figuur 6.9).

Berechting 141

Figuur 6.9

Door de rechter in eerste aanleg afgedane misdrijf­z aken
tegen minderjarige verdachten naar eindbeslissing,
index 2007=100

160
140

120

100

80

60
40

2007

2008

2009

Schuldigverklaring
Geen eindbeslissing

2010

2011

2012

2013*

Vrijspraak / ontslag rechtsvervolging

* Voorlopige cijfers.
Voor corresponderende cijfers zie tabel 6.13 in bijlage 4.
Bron: CBS

Het hoogste percentage schuldigverklaringen hadden zaken met verkeersmisdrijven (95%) en drugsmisdrijven (93%). Bij vernielingen, gewelds- en
seksuele misdrijven en de overige misdrijven volgde relatief vaak een
vrijspraak of ontslag van rechtsvervolging. Het percentage vrijspraken
en ontslagen van rechtsvervolging voor vermogensmisdrijven nam in de
periode 2007-2013 het meeste toe, gevolgd door dat voor vernielingen en
gewelds- en seksuele misdrijven (zie tabel 6.14 en 6.15 in bijlage 4).
6.2.2 Opgelegde sancties
Ook in misdrijfzaken tegen minderjarigen kan de rechter sancties combineren, waardoor het totale aantal straffen en maatregelen dat door
de rechter is opgelegd in 2013 1,4 keer hoger was dan het aantal uit­
gesproken schuldigverklaringen (zie tabel 6.14 en 6.16 in bijlage 4). In de
periode 2007-2013 daalde het aantal opgelegde sancties tegen minder­
jarigen van 17.000 naar 8.000. In 2013 werden 6.000 schuldigverklaringen
­u itgesproken, tegen 12.000 in 2007 (zie tabel 6.13 en 6.16 in bijlage 4).

142 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

In 2013 werd bij 86% van de schuldigverklaringen een enkelvoudige
hoofdstraf (vrijheidsstraf, geldboete of taakstraf) opgelegd. Bij 11% werd
een combinatie van hoofdstraffen opgelegd. In de meeste gevallen ging
het hierbij om een combinatie van een voorwaardelijke vrijheidsstraf en
een taakstraf (zie tabel 6.16 in bijlage 4).
De drie hoofdstraffen zijn ook bij de minderjarigen in 2013 veel minder
vaak opgelegd dan in 2007. Het aantal jeugddetenties nam af van 3.900 in
2007 naar 1.300 in 2013. Het aantal taakstraffen nam met de helft af.
De taakstraf wordt desondanks bij minderjarigen nog steeds het meest
toegepast. In 2013 legde de rechter bijna 4.500 taakstraffen op. In 2013 was
bijna drie kwart van alle hoofdstraffen tegen minderjarigen een taakstraf
en minder dan een kwart een vrijheidsstraf. Geldboetes worden weinig
opgelegd: in 2013 in totaal bijna 250 keer. Dit was 4% van alle opgelegde
hoofdstraffen aan minderjarigen (zie tabel 6.16 in bijlage 4).
Vrijheidsstraf
Een vrijheidsstraf bij jeugdigen kan een jeugddetentie of een gevangenisstraf zijn. In dat laatste geval is de minderjarige berecht volgens het
volwassenenstrafrecht (zie hoofdstuk 2). Van de opgelegde jeugddetenties in 2013 was bijna een kwart geheel onvoorwaardelijk (23%), ruim
twee op de vijf hadden een onvoorwaardelijk en een voorwaardelijk deel
(41%) en ruim een derde was geheel voorwaardelijk (36%). In 2007 was
nog 52% geheel voorwaardelijk. In de periode 2007-2013 is het aandeel
van de (deels) onvoorwaardelijke jeugddetenties op het totale aantal
jeugd­detenties gestegen van 48 naar 64%, maar nam het aantal af van
1.900 naar 900 (zie tabel 6.5 in bijlage 4).
In 2013 was 22% van het totale aantal opgelegde hoofdstraffen aan
minderjarigen een jeugddetentie. Dit aandeel is vergeleken met 2007
sterk gedaald. Toen was nog 33% van de hoofdstraffen een jeugddetentie
(zie tabel 6.16 in bijlage 4).
In 2013 werd 72% van alle onvoorwaardelijke jeugddetenties opgelegd
voor vermogensmisdrijven, 16% voor gewelds- en seksuele misdrijven en
8% voor vernielingen (zie figuur 6.11). Diefstal en inbraak worden tot de
vermogensdelicten gerekend. In 2013 werd 39% van alle onvoorwaardelijke jeugddetenties opgelegd voor een diefstal of inbraak. Het aandeel
jeugddetenties voor vermogensmisdrijven nam in de periode 2007-2013
toe van 64% naar 72%, waaronder voor een diefstal of inbraak met geweld
van 28 naar 39%. Het aandeel vernielingen daalde van 12 naar 8% en
dat van gewelds- en seksuele misdrijven daalde van 19 naar 16% (zie
figuur 6.10).

Berechting 143

Figuur 6.10 Door de rechter in eerste aanleg afgedane misdrijf­
zaken tegen minderjarige verdachten: percentage (deels)
onvoorwaardelijke jeugddetenties naar soort misdrijf
Gewelds- en
seksuele misdrijven

Vermogensmisdrijven

Vernielingen en
misdrijven tegen
openbare orde en gezag
Overige misdrijven
0

10

20

30

40
2007

50

60

70

80

2013*

* Voorlopige cijfers.
Voor corresponderende cijfers zie tabel 6.17 in bijlage 4.
Bron: CBS

In 2013 had, evenals in de voorafgaande jaren, ruim de helft van de
opgelegde (deels) onvoorwaardelijke jeugddetenties een strafduur van
minder dan twee maanden (57%); 14% duurde zes maanden of langer. In
de periode 2007-2013 neemt vooral het aandeel van de langere straffen
toe: bij jeugddetenties vanaf vier tot zes maanden van 9 naar 11% en bij
die van zes maanden en langer van 11 naar 14% (zie tabel 6.18 in bijlage 4).
De detentieduur, het deel van de door de rechter opgelegde onvoorwaardelijke vrijheidsstraf dat daadwerkelijk moet worden uitgezeten, is bij de
jeugddetentie gelijk aan de opgelegde strafduur. De jeugddetentie valt niet
onder de regelingen voor vervroegde of voorwaardelijke invrijheidstelling, omdat het jeugdstrafrecht al rekening houdt met de jeugdige leeftijd
van de verdachten in de zwaarte van de straffen. Het aantal detentiejaren
per jaar is uit te rekenen door alle detentieduren bij elkaar op te tellen.
In de periode 2007-2013 is het aantal onvoorwaardelijke jeugddetenties
meer dan gehalveerd. De gemiddelde detentieduur nam toe van 75 naar
87 dagen. Het totale aantal detentiejaren nam af van 358 in 2007 tot
195 in 2013. De ontwikkeling in het totale aantal detentiejaren blijkt dan
ook vooral te worden beïnvloed door het aantal opgelegde straffen en in
mindere mate door de duur daarvan (zie figuur 6.11).

144 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Figuur 6.11

Door de rechter afgedane misdrijfzaken tegen minder­
jarige verdachten: jeugddetenties* naar aantal, gemiddelde detentieduur en detentiejaren, index 2007=100

120
110
100
90
80
70
60
50
40

2007

2008

2009

2010

Detentiejaren
Aantal vrijheidsstraffen

2011

2012

2013**

Gemiddelde detentieduur

* De cijfers zijn inclusief jeugddetenties opgelegd aan meerderjarige verdachten.
** Voorlopige cijfers.
Voor corresponderende cijfers zie tabel 6.17, 6.21 en 6.22 in bijlage 4.
Bron: CBS

Geldboete
De meeste van de (deels) onvoorwaardelijke geldboetes werden in 2013
opgelegd voor verkeers- (36%) en vermogensmisdrijven (34%). In de
­periode 2007-2013 vindt een verschuiving plaats van de aandelen naar
type delict.
Het aandeel voor verkeersmisdrijven neemt met meer dan factor twee toe
naar 36%; aan de daling van het aandeel bij vermogens­m isdrijven tot 21%
kwam in 2012 een einde. In 2013 steeg dit aandeel met meer dan de helft
naar 34%. Daarentegen daalde het aandeel geldboetes bij vernielingen van
23 naar 11% en bij gewelds- en seksuele misdrijven van 10 naar 8%.
De boetebedragen in misdrijfzaken tegen minderjarigen liggen beduidend
lager dan in misdrijfzaken tegen alle verdachten. Wel lijken zij in 2013
hoger te liggen dan in 2007. In 2007 was twee derde van de boetebedragen
lager dan € 200. In 2013 was dit ruim de helft (zie tabel 6.18 in bijlage 4).

Berechting 145

Taakstraf
De taakstraf kan een werkstraf of een leerstraf zijn. Het totale aantal taakstraffen is in de periode 2007-2013 gehalveerd. Deze daling betreft beide
typen taakstraffen. Het aantal werkstraffen daalt in de periode 2007-2013
met 50% naar 4.300 en het aantal leerstraffen met 64% (zie tabel 6.16 in
bijlage 4).
In 2013 werd bijna de helft van alle taakstraffen, al dan niet in combinatie
met een andere straf, opgelegd voor een vermogensmisdrijf. Het aandeel
taakstraffen voor vernielingen lag op bijna een kwart. Een vijfde van de
taakstraffen werd opgelegd voor gewelds- en seksuele misdrijven. Vergeleken met 2007 is het aandeel taakstraffen voor onder meer vermogensmisdrijven, verkeers- en drugsmisdrijven gestegen en voor vernielingen
gedaald (zie figuur 6.12).
Figuur 6.12 Door de rechter in eerste aanleg afgedane misdrijf­
zaken tegen minderjarige verdachten: percentage (deels)
onvoorwaardelijke taakstraffen naar soort misdrijf
Gewelds- en
seksuele misdrijven
Vermogensmisdrijven
Vernielingen en
misdrijven tegen
openbare orde en gezag
Overige misdrijven
0

10

* Voorlopige cijfers.
Voor corresponderende cijfers zie tabel 6.19 in bijlage 4.
Bron: CBS

20

30

2007

2013*

40

50

146 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Van alle in 2013 door de rechter opgelegde (deels) onvoorwaardelijke taakstraffen had ruim twee derde een duur korter dan 41 uur. Het aandeel
langdurige taakstraffen (langer dan 120 uur) lag op 3%. In de periode
2007-2013 nam het aandeel van de kortste taakstraffen toe (zie tabel 6.18
in bijlage 4).
Bijkomende straf en maatregel
Het aantal opgelegde bijkomende straffen aan minderjarigen is relatief
gezien niet hoog en bedroeg in 2013 minder dan 200. Maatregelen werden
veel vaker opgelegd: minder dan 1.500 keer in 2013. In de meeste gevallen ging het hierbij om de maatregel ‘betaling aan de staat’. De maatregel
‘plaatsing in een inrichting voor jeugdigen’ (de PIJ-maatregel) wordt sinds
2007 steeds minder vaak toegepast, in 2013 was dit 87 keer. De gedragsbeïnvloedende maatregel (GBM, in de tabel aangeduid met MGJ) is een
jeugdmaatregel, die sinds 2008 aan jeugdigen kan worden opgelegd (zie
hoofdstuk 2). De maatregel werd in 2013 44 maal opgelegd (zie tabel 6.16
in bijlage 4).

6.3 Doorlooptijden
De tijd vanaf het moment van inschrijving bij het parket van het OM tot
aan de eindbeslissing van de rechter is de doorlooptijd van misdrijfzaken
die voor de rechter worden gebracht. Deze doorlooptijd is in de periode
2007-2013 toegenomen van 26 tot 37 weken (zie tabel 6.24 in bijlage 4).
De behandeling van misdrijfzaken door de meervoudige kamer besloeg
in 2013 gemiddeld 49 weken, bij de politierechter was dat gemiddeld
36 weken. Dit is respectievelijk 16 en 10 weken langer dan in 2007. Bij de
kinderrechter schommelde de gemiddelde doorlooptijd tussen de 22 en
23 weken (23 weken in 2013; zie figuur 6.13).
Wanneer wordt gekeken naar de afzonderlijke delictgroepen, scoren
de misdrijven overige wetten en de verkeersmisdrijven ver boven het
gemiddelde. Misdrijfzaken die eindigden met een vrijspraak of ontslag
van rechtsvervolging duurden bijna zeven weken langer dan die met een
schuldigverklaring (zie tabel 6.24 in bijlage 4).

Berechting 147

Figuur 6.13 Door de rechter in eerste aanleg afgedane misdrijfzaken
tegen alle verdachten: doorlooptijden naar soort rechter,
in weken
60
50
40
30
20
10
0

2007

2008

2009

Meervoudige kamer

2010

2011

Politierechter

2012

2013*

Kinderrechter

* Voorlopige cijfers.
Voor corresponderende cijfers zie tabel 6.23 in bijlage 4.
Bron: CBS

6.4 Berechting in hoger beroep en in cassatie
Tegen de uitspraak van de rechter in eerste aanleg kan de verdachte of het
OM hoger beroep instellen bij het gerechtshof. Het hof behandelt de misdrijfzaak dan opnieuw. De Hoge Raad toetst of in een rechtszaak de geldende wet- en regelgeving op de juiste manier is toegepast. Deze rechter
behandelt de zaak inhoudelijk niet opnieuw (zie hoofdstuk 2).
Tussen 2007 en 2008 nam het aantal beroepszaken dat de gerechtshoven
afhandelden af,7 maar daarna steeg het aantal weer naar iets boven het
niveau van 2007. In 2013 werden 39.000 beroepszaken afgehandeld.8

7

8

Deze afname kan mede een gevolg zijn van de invoering van het verlofstelsel per 1 juli 2007
(art. 410a Sv). Deze regeling heeft als doel het indammen van het aantal zaken in hoger beroep.
Bij veroordeling wegens overtredingen en lichte misdrijven, waarbij een geldboete is opgelegd van
maximaal € 500, moet de veroordeelde bij het hof verlof vragen om in hoger beroep te mogen gaan.
De reden om hoger beroep in te stellen moet meer omvatten dan alleen de strafhoogte of slechts het
verkrijgen van een ‘second opinion’.
Bron: jaarverslagen Raad voor de rechtspraak 2004 t/m 2012 (tabel 5: productie Rechtspraak). Eerdere
cijfers zijn niet beschikbaar.

148 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Het aantal door de Hoge Raad afgedane misdrijfzaken nam tussen 2007
en 2008 eveneens – zij het in lichtere mate – af en steeg weer sinds 2009
naar een niveau dat bijna 40% hoger ligt dan dat in 2007. In 2013 deed de
Hoge Raad 4.200 cassatieberoepen af. Vaak volgt een niet-ontvankelijk­
verklaring. Dit aandeel vertoont de laatste jaren een stijgende trend.
In 2012 werd nog 47% van de cassatieberoepen niet-ontvankelijk
verklaard, in 2013 is dit aandeel naar 60% gestegen. In 25% van de zaken
volgde verwerping van het cassatieberoep. In de jaren daarvoor lag dit
aandeel hoger, namelijk rond een derde. Het aantal en aandeel zaken
waarin de Hoge Raad de uitspraak van de lagere rechter vernietigde, nam
de afgelopen jaren af. Het aandeel van deze zaken daalde naar 14% in
2012.9
Om de ontwikkeling van afgehandelde misdrijfzaken door de verschillende gerechten in onderlinge samenhang te bekijken kunnen het best
indexcijfers worden gebruikt.10 Hierdoor kunnen de CBS-gegevens over
rechtbanken en de cijfers over de uitspraken van de Hoge Raad worden
vergeleken met productiecijfers van de Raad voor de rechtspraak over de
gerechtshoven. Daarbij moet nog wel rekening worden gehouden met de
soms langdurige periodes tussen de behandeling van misdrijfzaken in
eerste aanleg, in hoger beroep en in cassatie.
In de periode 2007-2013 daalde het aantal afgedane zaken bij de rechtbanken vanaf 2010 met meer dan een kwart. Tussen 2007 en 2008 nam
het aantal beroepszaken dat de gerechtshoven afhandelden en het aantal
cassatieberoepen door de Hoge Raad aanvankelijk af. Maar daarna steeg
het aantal beroepszaken weer naar iets boven het niveau van de in 2007
afgedane beroepszaken, terwijl het aantal cassatieberoepen bezien over
de hele periode 2007-2013 met bijna 40% steeg (zie figuur 6.14).

9
10

Bron: jaarverslagen Hoge Raad 2007, 2009/2010, 2011 en 2012, te raadplegen via www.rechtspraak.nl.
Het gaat hier om afgedane zaken exclusief herzieningen. Ook cassatieberoepen bij overtredingen worden
hier meegeteld.
De Raad voor de rechtspraak hanteert een andere methode dan het CBS om rechtszaken te tellen.
Het CBS telt zaken op basis van einduitspraken. De Raad voor de rechtspraak presenteert aantallen
producten, vanwege wettelijke verplichtingen en aansluiting bij politieke verantwoording. Deze
producten zijn alle onderdelen van een zaak die apart financiering vereist. Elke zaak (in de zin van
het CBS) kent minimaal één product (in de zin van de Raad), zoals verzoeken tot raadkamerzitting,
tussenvonnissen en het uitwerken van het vonnis ten behoeve van hoger beroep. De aantallen
producten zijn daarom niet vergelijkbaar met de einduitspraken. Omwille van de leesbaarheid wordt in
deze paragraaf gesproken over ‘zaken’, ook waar ‘producten’ worden bedoeld.

Berechting 149

Figuur 6.14 Door de rechter afgedane misdrijfzaken in eerste aanleg,
in hoger beroep en in cassatie, index 2007=100
150
140
130
120
110
100
90
80
70
60

2007

2008

2009
Eerste aanleg

2010

2011

Hoger beroep

2012
Cassatie

* Voorlopige cijfers.
Voor corresponderende cijfers zie tabel 6.1 in bijlage 4, de jaarverslagen van de Raad voor de
rechtspraak en de jaarverslagen van de Hoge Raad.
Bron: CBS, Raad voor de rechtspraak, Hoge Raad

2013*

7 Tenuitvoerlegging van sancties
S.N. Kalidien
– De instroom van de ten uitvoer gelegde vrijheidsbenemende sancties
vertoonde een overwegend dalende trend tussen 2007 en 2013. Zo daalde
de strafrechtelijke instroom in het gevangeniswezen tot 39.700 in 2013. Ten
opzichte van 2012 is er wel sprake van een relatief lichte stijging. Het aantal
opleggingen tbs met bevel tot verpleging daalde tot 84 en de instroom in
de JJI’s daalde tot 1.500 minderjarigen in 2013.
– De bezetting (eind september) in zowel het gevangeniswezen als de JJI’s
daalde eveneens. Zo telde het gevangeniswezen 10.500 gedetineerden
in 2013 (2.200 minder dan in 2007), en daalde de bezetting in de JJI’s
van 970 tot 470 minderjarigen. De bezetting in de FPC’s (eind december)
steeg aanvankelijk tussen 2007 en 2009, maar daalde vervolgens tot 1.670
personen in 2013.
– De overwegend dalende trend tussen 2007 en 2013 bij de vrijheids­
benemende sancties is over het algemeen ook te zien bij de tenuitvoer­
legging van de vrijheidsbeperkende sancties, met uitzondering van de
voltooide toezichten. Zo daalde het aantal afgesloten taakstraffen door
de reclassering globaal gezien van 38.600 tot 32.700 in 2013 (vanaf 2011
volgde wel een relatief lichte stijging), en daalde het aantal afgesloten
taakstraffen door de RvdK van 23.600 tot 11.800 taakstraffen, maar steeg
het aantal voltooide toezichten van 7.200 tot 11.100. De Halt-verwijzingen
volgden de dalende trend van de taakstraffen tussen 2007 en 2011, stegen
licht in 2012, maar daalden weer tot 16.800 verwijzingen in 2013. Het
aantal ingestroomde reguliere jeugdreclasseringsmaatregelen bij Bureau
Jeugdzorg halveerde van 8.800 tot 4.800. Ook de instroom ITB harde
kern, ITB criem en de Gedragsbeïnvloedende maatregel daalde in meer of
minder sterke mate.
– De tenuitvoerlegging van de financiële sancties door het CJIB volgt globaal
gezien ook een dalende trend tussen 2007 en 2013. Een uit­zonde­ring
hierop is de strafbeschikking, die sinds 2008 gefaseerd wordt ingevoerd.
De strafbeschikking steeg fors tussen 2008 (2.600) en 2011 (356.500),
en kwam na een kleine daling in 2012, uit op 352.400 strafbeschikkingen
in 2013. Door de invoering van de straf­beschikking daalde het aantal
binnengekomen geldsomtransacties fors tot 65.800 in 2013. Het aantal
te innen geldboetes daalde tot 24.400, terwijl het aantal binnengekomen
ontnemingsmaatregelen daalde tot 1.200 in 2013. Het aantal aangeboden
schadevergoedingsmaatregelen daalde tussen 2007 en 2011, steeg in 2012,
maar daalde weer tot 12.400 maatregelen in 2013, gelijk aan het niveau in
2007.
In het voorgaande hoofdstuk hebben we gezien welke sancties zijn opgelegd. Dit hoofdstuk gaat over de tenuitvoerlegging van sancties. Welke
sancties zijn ten uitvoer gelegd, door wie, en op welke wijze? De sancties
zijn onderverdeeld in drie groepen, te weten vrijheidsbenemende ­sancties,
vrijheidsbeperkende sancties en financiële sancties. Vrijheids­benemende
sancties zoals de gevangenisstraf worden intramuraal (‘binnen de

152 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

muren’) ten uitvoer gelegd, terwijl vrijheidsbeperkende sancties buiten
een inrichting plaatsvinden. Onder een vrijheidsbeperkende sanctie
valt bijvoorbeeld de taakstraf. Bij de financiële sancties gaat het om de
tenuitvoerlegging van sancties waarbij een geldsom is opgelegd. Wanneer
een vrijheidsbeperkende sanctie of financiële sanctie mislukt, kan er
­vervangende hechtenis volgen. Vervangende hechtenissen worden net als
de principale vrijheidsstraffen intramuraal ten uitvoer gelegd.
De ontwikkelingen van de tenuitvoerlegging worden beschreven voor de
periode tussen 2007 en 2013.1 Paragraaf 7.1 beschrijft de tenuit­voerlegging
van de vrijheidsbenemende sancties, paragraaf 7.2 gaat over de tenuitvoerlegging van de vrijheidsbeperkende sancties en paragraaf 7.3 gaat ten
slotte in op de tenuitvoerlegging van de financiële sancties.

7.1

Tenuitvoerlegging van vrijheidsbenemende sancties

De Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) is verantwoordelijk voor de ten­
uitvoerlegging van de vrijheidsbenemende sancties (zie ook hoofdstuk 2).
Hieronder gaan we in op de sancties die ten uitvoer worden gelegd in het
gevangeniswezen (7.1.1), de forensisch psychiatrische centra (7.1.2) en de
justitiële jeugdinrichtingen (7.1.3).
7.1.1

Tenuitvoerlegging van vrijheidsbenemende sancties in het
gevangeniswezen

De sector Gevangeniswezen van DJI is verantwoordelijk voor de tenuitvoerlegging van onder andere gevangenisstraffen, hechtenissen en
ISD-maatregelen.2 Deze sancties worden doorgaans opgelegd aan
meerderjarigen en worden over het algemeen uitgezeten in penitentiaire
inrichtingen (PI’s). Omdat het gevangeniswezen ook verantwoordelijk is
voor de tenuitvoerlegging van de elektronische detentie3 en penitentiaire
programma’s, komen deze onderdelen eveneens in deze paragraaf aan
bod. Ook de tenuitvoerlegging van de voorlopige hechtenissen valt onder
deze sector, hoewel deze strikt genomen geen sanctie is.

1
2
3

Naast de tabellen in bijlage 4 zijn op de websites van WODC en CBS aparte Excel-tabellen opgenomen
met cijfers die verder teruggaan dan de hier beschreven periode.
ISD staat voor inrichting voor stelselmatige daders (zie ook hoofdstuk 2).
De elektronische detentie is per medio 2010 stopgezet.

Tenuitvoerlegging van sancties 153

In het gevangeniswezen stromen drie categorieën personen in: voorlopig
gehechten, zelfmelders en arrestanten. Voorlopig gehechten zijn verdachten van (ernstige) misdrijven die door de politie zijn gearresteerd en aan
de officier van justitie (OvJ) zijn voorgeleid.4 De rechter-commissaris kan
op vordering van de OvJ beslissen tot voorlopige hechtenis als het gaat om
misdrijven met een strafdreiging van 4 jaar of meer of als er sprake is van
vluchtgevaar, of gevaar voor de samenleving of de verdachte zelf.5 Zelfmelders zijn veroordeelden die een gevangenisstraf of hechtenis opgelegd
hebben gekregen en in aanmerking komen voor de zelfmeldprocedure.
Deze zelfmeldprocedure houdt in dat de veroordeelde wordt opgeroepen
om zich te melden bij een PI om zijn straf te ondergaan. Arrestanten zijn
personen tegen wie een (deels) te executeren vrijheidsstraf uitstaat en die
zich niet hebben gemeld na een oproep daartoe of niet in aanmerking
komen voor de zelfmeldprocedure en personen die een vervangende
hechtenis moeten ondergaan (DJI, 2014b).
De totale instroom6 in het gevangeniswezen daalde van 2007 tot en met
2013 van 43.800 naar 39.700; in 2013 is er echter sprake van een relatief
lichte stijging ten opzichte van 2012. Deze stijging is het gevolg van een
forse toename van het aantal arrestanten. In 2013 is het aantal arrestanten
opgelopen tot 22.500, dit zijn er circa 2000 meer dan in het jaar daarvoor.
Het aantal ingestroomde voorlopig gehechten daalde van 19.800 in 2007
tot 16.100 in 2013. Ook het totale aantal zelfmelders daalde tussen 2007 en
2013, namelijk van 3.100 tot 1.100 (zie figuur 7.1). Hoewel het totale aantal
zelfmelders sterk daalde, steeg het aantal zelfmelders in een PI met een
beperkte beveiliging in 2010 en 2011. Deze stijging is deels het gevolg van
de stopzetting van de elektronische detentie (ED) medio 2010 (­DJI, 2014b).

4
5

6

Personen die op het politiebureau zijn ingesloten (inverzekeringstelling) vallen niet onder de categorie
voorlopig gehechten.
Voorlopig gehechten die instromen in het gevangeniswezen kunnen al vóór de zitting ontslagen worden
uit voorlopige hechtenis. Ook kunnen zij veroordeeld worden tot een straf gelijk aan of korter dan het
voorarrest, of uiteindelijk door de rechter niet schuldig worden verklaard. Bovendien is het mogelijk
dat de rechter uiteindelijk een andere straf oplegt dan een gevangenisstraf. Dit deel van de voorlopig
gehechten krijgt niet de status van veroordeelde bij DJI. Mede daarom zijn tenuitvoerleggingscijfers niet
zonder meer te relateren aan straftoemetingscijfers.
Iemand kan meerdere keren in een jaar instromen.

154 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Figuur 7.1

Gevangeniswezen: strafrechtelijke instroom naar
­c ategorie

50.000
45.000
40.000
35.000
30.000
25.000
20.000
15.000
10.000
5.000
0
2007

2008

2009

2010

Totaal
Arrestanten
Zelfmelder ED*

2011

2012

2013

Voorlopig gehechten
Zelfmelder BBI

* De elektronische detentie is per medio 2010 gestopt.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 7.1 in bijlage 4.
Bron: DJI

Wordt de groep arrestanten nader bekeken, dan valt op te merken dat
de eerder genoemde stijging van 2012 tot 2013 in het aantal arrestanten
met name zit bij de groep die instroomt vanwege een niet betaalde geldboete. Tussen 2007 en 2010 daalde het aantal arrestanten in deze groep
nog van 8.900 tot 7.900 arrestanten, maar daarna liep het aantal op tot
11.200 arrestanten in 2013 (zie tabel 7.1 in bijlage 4). Een nadere specificering laat zien dat het in het bijzonder gaat om een toename van het aantal
door de kantonrechter verleende machtigingen tot gijzeling voor het niet
betalen van verkeersboetes. Deze boetes zijn, buiten het strafrecht om,
opgelegd met toepassing van de Wet Administratiefrechtelijke Hand­
having Verkeersvoorschriften (WAHV). De stijging is vooral het gevolg
van het onder de WAHV brengen van artikel 30 van de Wet Aansprakelijkheidsverzekering Motorrijtuigen (WAM) (DJI, 2014b).
Het aantal arrestanten dat instroomde in een PI als gevolg van een
(deels) mislukte taakstraf vertoont een dalende trend vanaf 2008: van
5.100 tot 3.900 arrestanten in 2013. Het aantal arrestanten dat instroomde
vanwege een gevangenisstraf of hechtenis daalde van 2007 tot 2009, steeg

Tenuitvoerlegging van sancties 155

­ ervolgens tot 6.300 in 2012, en daalde weer licht in 2013 tot 6.200 arresv
tanten in 2013 (zie figuur 7.2). Een aparte weergave van gevangenisstraffen
en hechtenissen laat zien dat het aantal arrestanten vanwege een hechtenis weliswaar daalt, maar het aantal arrestanten vanwege een gevangenisstraf juist toeneemt. Zo ging het in 2009 nog om 4.200 arrestanten
vanwege een gevangenisstraf, in 2013 is dit aantal gestegen tot 5.300 (DJI,
2014b).
Figuur 7.2

Gevangeniswezen: instroom arrestanten naar aard

12.000
10.000

8.000

6.000

4.000

2.000
0

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Gevangenisstraf*
Vervangende hechtenis geldboete**
Vervangende hechtenis taakstraf
Overig***
* Incl. hechtenis.
** Incl. niet-betaalde verkeersboetes (gijzelingen Wet Mulder), niet-betaalde schadevergoedingsmaatregelen (Wet Terwee) en ontnemingsmaatregelen (‘Pluk ze’).
*** Incl. tbs-passanten, jeugddetentie, bewaring uitlevering, bewaring in het kader van de WOTS, ISDmaatregelen, overig en onbekend.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 7.1 in bijlage 4.
Bron: DJI

156 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Op 30 september 2013 telde het gevangeniswezen 10.500 gedetineerden.
In 2007 ging het nog om 12.800 gedetineerden. Het aantal gedetineerde
mannen daalde tussen 2007 en 2013 van 12.000 tot 10.000. Ook het aantal
gedetineerde vrouwen daalde. Zo waren er in 2007 nog 800 vrouwen ingesloten, in 2013 is dit aantal gedaald tot 600 vrouwen. Procentueel gezien
nam het aandeel vrouwen af sinds 2008 van 6,9% tot 5,3% in 2013. Bijna
twee derde van de gedetineerden was in 2013 tussen de 20 en 40 jaar oud.
Dit aandeel is nauwelijks veranderd de afgelopen jaren. Het aandeel gedetineerden dat 50 jaar of ouder is, is de afgelopen jaren wel iets veranderd.
Zo was 9% in 2007 50 jaar of ouder; in 2013 is dit percentage opgelopen tot
12% (zie tabel 7.2 in bijlage 4).
Een uitsplitsing van de bezetting naar verblijfstitel laat zien dat het aantal
voorlopig gehechten vooral het laatste jaar is gedaald van 5.500 in 2012 tot
4.900 in 2013.7 Daarmee is dit nog wel de grootste categorie in het gevangeniswezen. Ook het aantal personen met een gevangenisstraf daalde.
Die daling vond vooral plaats in de eerste jaren van de verslagperiode.
Ging het in 2007 nog om 4.700 gedetineerden, in 2013 is dit aantal gedaald
tot 3.900. Het aantal gedetineerden met een vervangende hechtenis
als gevolg van een mislukte taakstraf vertoonde eveneens een dalende
trend tussen 2007 en 2013, van 500 naar 400. Ook het aantal veroordeelden tot een ISD-maatregel (van 700 in 2007 tot 400 in 2013) en het aantal
gedetineerden met een hechtenis (van 150 in 2008 tot 90 in 2013) daalden. Een dalende trend is ook te zien bij de tbs-passanten: waren er nog
160 passanten in 2007, in 2013 is dit aantal gedaald tot 10. De ontwikkeling
van het aantal gedetineerden vanwege het niet betalen van een geldsom
vertoont een relatief licht stijgende trend vanaf 2010 van 560 tot 660. Net
als bij de instroom is de stijging in het aantal gijzelingen vanwege een
niet-betaalde verkeersboetes (Wet Mulder) ook hier te zien, van 70 in 2008
tot 310 in 2013 (zie figuur 7.3 en tabel 7.2 in bijlage 4).

7

Inclusief verdachten in voorlopige hechtenis die al wel door de rechtbank in eerste aanleg zijn veroor­
deeld, maar van wie het vonnis nog niet onherroepelijk is. In 2013 ging het om 392 verdachten van wie
het vonnis nog niet onherroepelijk was zonder dat er op dat moment al sprake was van inschrijving van
de zaak bij het Hof en 1.279 verdachten van wie het hoger beroep al wel liep (DJI, 2014b).

Tenuitvoerlegging van sancties 157

Figuur 7.3

Gevangeniswezen: populatie naar verblijfstitel*

8.000
7.000
6.000
5.000
4.000
3.000
2.000
1.000
0

2007

2008

2009

2010

2011

2012

Gevangenisstraf/hechtenis
Vervangende hechtenis
taakstraf

Voorlopige hechtenis
Vervangende hechtenis
geldboete**

Overig/onbekend***

ISD-maatregel

2013

* Peilmoment 30 september.
** Incl. gijzelingen niet-betaalde verkeersboetes (gijzeling Wet Mulder) en niet-betaalde schade­
vergoedingsmaatregelen (Wet Terwee) en ontnemingsmaatregelen (‘Pluk ze’).
*** Incl. tbs-passanten, plaatsing in een psychiatrische inrichting, bewaring uitlevering, bewaring in
het kader van de WOTS, overig en onbekend.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 7.2 in bijlage 4.
Bron: DJI

Van 2007 tot en met 2009 daalde het aantal gedetineerden met een
geweldsmisdrijf (zonder seksuele component) van 2.800 tot 2.600, in 2010
is dit aantal opgelopen tot hetzelfde niveau als in 2007, maar na 2010 is
er weer sprake van een dalende trend tot 2.500 in 2013. Het aantal gedetineerden dat vastzit vanwege een vermogens­m isdrijf zonder geweld
daalde gedurende de gehele periode tussen 2007 en 2013 van 2.300 tot
2.000. Deze dalende trend gaat niet helemaal op voor het aantal gedetineerden dat vastzit vanwege een vermogens­m isdrijf mét geweld, daar er
van 2008 tot 2011 sprake is van een stijging van 1.600 tot 2.000, en pas na
2011 een dalende trend inzet tot 1.800 in 2013. Het aantal gedetineerden
dat vastzit voor een vernieling en openbare orde misdrijf daalde vrijwel
over de gehele periode tussen 2007 en 2013 van 600 tot 300. Ook het aantal

158 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

­ edetineerden vanwege een seksueel misdrijf daalde overwegend tussen
g
2007 en 2013 van 600 tot 400. Dezelfde dalende trend is ook te zien bij de
groep gedetineerden vanwege een drugsmisdrijf: ging het in 2007 nog om
2.600 gedetineerden, in 2013 is dit aantal gedaald tot 1.600. Het aantal
gedetineerden met een verkeersmisdrijf 8 schommelt tussen de 300 en 400
tussen 2007 en 2013 (zie figuur 7.4).
Figuur 7.4

Gevangeniswezen: populatie naar soort misdrijf*

3.000
2.500
2.000
1.500
1.000
500
0

2007

2008

2009

Geweldsmisdrijven
(excl. seksuele misdrijven)
Vermogensmisdrijven met
geweld
Seksuele misdrijven
Verkeersmisdrijven**

2010

2011

2012

2013

Vermogensmisdrijven zonder
geweld
Vernielingen en misdrijven tegen
openbare orde en gezag
Drugsmisdrijven

* Peilmoment 30 september.
** Deze categorie omvat naast de verkeersmisdrijven ook verkeersovertredingen inzake de Wet
­Mulder.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 7.2 in bijlage 4.
Bron: DJI

Het aantal gedetineerden dat op 30 september in een PI zat vanwege een
opgelegde strafduur 9 korter dan een jaar daalde van 2007 tot en met 2013
van 2.500 tot 2.000. Ook het aantal gedetineerden met een strafduur van
1 tot 2 jaar daalde overwegend in deze periode. Zo ging het in 2007 nog om
700 gedetineerden; in 2013 is dit gedaald tot 500. Het aantal gedetineerden
8
9

De aantallen bevatten naast verkeersmisdrijven ook overtredingen inzake Wet Mulder-zaken.
De strafduur heeft alleen betrekking op de gedetineerden die veroordeeld zijn en dus niet op het aantal
voorlopig gehechten. Deze laatste groep is immers nog in afwachting van hun straf. Het betreft de bruto
strafduur zonder aftrek van VI. De feitelijke detentieduur kan korter zijn als de VI in werking is getreden,
of juist langer als er sprake is van het uitzitten van een aanvullende straf.

Tenuitvoerlegging van sancties 159

met een strafduur tussen 2 en 4 jaar daalde van 1.400 tot 1.100 van 2007 tot
en met 2009, in de 2 jaren daarna was er sprake van een stijging tot 1.200
gedetineerden, in 2013 is dit aantal echter gedaald tot 1.000. Het aantal
gedetineerden met een ­strafduur van 4 tot 12 jaar daalde tussen 2007 en
2011 van 1.300 tot 900; in 2013 is het aantal gedetineerde echter weer opgelopen tot 1.000. Het aantal gedetineerden met een strafduur langer dan
12 jaar is de afgelopen paar jaar toegenomen van net onder de 300 in 2010
tot 340 in 2013 (zie tabel 7.2 in bijlage 4).
Het aantal gedetineerden dat uitstroomde uit een PI schommelt de laatste paar jaren tussen de 40.000 en 41.000, maar in 2007 ging het nog om
44.000 gedetineerden. Het merendeel van de personen dat uitstroomt uit
een PI heeft een relatief korte detentie achter de rug. Zo stroomden in het
jaar 2013 29.900 personen (74%) met een detentieduur korter dan 3 maanden uit een PI (zie tabel 7.3 in bijlage 4).
7.1.2

Tenuitvoerlegging van de tbs-maatregel

Een rechter kan tbs opleggen aan een verdachte van een misdrijf waarop
een straf van minimaal 4 jaar staat en van wie is aangetoond dat hij of zij
(deels) ontoerekeningsvatbaar is. Vaak is er dan sprake van een persoonlijkheidsstoornis en/of ernstige psychische ziekte. Doorgaans wordt de
tbs-maatregel opgelegd aan meerderjarigen. De directie Forensische Zorg
van DJI voert deze maatregel uit (zie ook hoofdstuk 2).
Er bestaan twee vormen van tbs, namelijk tbs met voorwaarden en tbs
met bevel tot verpleging. In deze paragraaf wordt primair ingegaan op
tbs met bevel tot verpleging. Van 2007 tot en met 2013 daalde het aantal
opleggingen van tbs met bevel tot verpleging van 185 tot 84 (zie tabel 7.4 in
bijlage 4).
Tbs kan ook worden opgelegd in combinatie met een gevangenisstraf.
De tbs gaat dan in nadat de veroordeelde de gevangenisstraf heeft uitgezeten. Pas dan vindt overplaatsing naar een forensisch psychiatrisch
centrum (FPC) plaats (DJI, 2014a). Het aantal opleggingen van tbs met
bevel tot verpleging met een gevangenisstraf tot 6 maanden vertoont een
min of meer dalende trend tussen 2007 en 2013. Het hoogste aantal opleggingen was 29 in 2007 met nagenoeg evenveel opleggingen (28) in 2009,
het laagste aantal was 11 in 2013. Het aantal tbs-opleggingen in combinatie met een gevangenisstraf van 6 maanden tot 2 jaar daalde gedurende
de gehele periode van 80 opleggingen in 2007 tot 30 in 2013. De trend bij
de tbs-gestelden met een gevangenisstraf van 2 jaar of meer was eerst
een daling van 2007 tot en met 2009 van 55 tot 27 opleggingen, daarna
steeg dit aantal tot 41 in 2011, om vervolgens weer te dalen tot 33 in 2013
(zie figuur 7.5).

160 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Figuur 7.5

Opleggingen tbs met bevel tot verpleging in combinatie
met een gevangenisstraf

90
80
70
60
50
40
30
20
10
0

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013*

Tbs en gevangenisstraf tot 6 maanden
Tbs en gevangenisstraf van 6 maanden tot 2 jaar
Tbs en gevangenisstraf langer dan 2 jaar
* Voorlopige cijfers.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 7.4 in bijlage 4.
Bron: DJI

Doordat de capaciteit van de FPC’s in eerdere jaren is toegenomen en
doordat het aantal opleggingen van tbs met bevel tot verpleging is afgenomen, is het aantal tbs-passanten10 de laatste paar jaar ook afgenomen (DJI,
2014a). Tbs-gestelden kunnen hierdoor sneller worden geplaatst in een
FPC in plaats van te wachten in een PI. Het gemiddelde aantal tbs-passanten daalde tussen 2007 en 2013 van 150 naar 22 passanten. De gemiddelde
wachttijd daalde van 297 dagen in 2007 tot 100 dagen in 2013. In 2013 is
er echter wel sprake van een relatief lichte stijging van de wachttijd ten
opzichte van het jaar 2012, toen de wachttijd gemiddeld 88 dagen was (zie
tabel 7.4 in bijlage 4).
De bezetting in de FPC’s (ultimo december) nam van 2007 tot 2009 toe van
1.840 tot 2.010 tbs-gestelden; daarna zette een daling in tot 1.670 tbs’ers in
2013 (zie tabel 7.4 in bijlage 4).
Het aantal voor het eerst opgenomen tbs-gestelden in een FPC, daalde
gedurende de gehele periode tussen 2007 en 2013. In 2013 waren 111 tbsgestelden voor het eerst opgenomen in een FPC, in 2007 ging het nog om
205 eerste opnames. Op 1 januari 2013 waren 1.748 tbs’ers aanwezig in een
FPC. Op 1 januari 2007 waren dit er met 1.707 iets minder (zie tabel 7.4 in
bijlage 4).
10

Tbs-passanten zijn tbs-gestelden die wachten in een PI om te worden geplaatst in een FPC.

Tenuitvoerlegging van sancties 161

De gemiddelde leeftijd van de personen in een FPC is iets toegenomen:
van 40 jaar in 2008 naar 43 jaar in 2013. Het aandeel vrouwen blijft hangen
rond de 6% à 7% in de jaren tussen 2008 en 2013. Tbs-gestelden in de leeftijdsgroep 40 tot 50 jaar komen het meest voor (34% in 2013). Het aandeel
tbs-gestelden met een leeftijd tussen de 40 en 60 jaar en ouder is toegenomen (11%), terwijl het aandeel tbs-gestelden tussen de 20 en 40 jaar juist is
afgenomen tussen 2008 en 2013 (-11%) (zie tabel 7.5 in bijlage 4).
De verblijfsduur in een FPC wordt bepaald op basis van instroom­
cohorten. De meest recente verblijfsduur (intra-/transmuraal) op basis
van instroomcohorten bedraagt 8,4 jaar (DJI, 2014a).
Omdat de behandeling van de tbs erop is gericht om een terugkeer in de
maatschappij mogelijk te maken, bestaat het proefverlof. De tbs-gestelde
woont dan met toestemming11 buiten een FPC (extramuraal). Wel moet hij
zich houden aan de voorwaarden uit het proefverlofplan. Een proefverlof
wordt nauwlettend in de gaten gehouden door bijvoorbeeld de reclassering. Indien nodig kan dit verlof direct worden ingetrokken. De reclassering begeleidt het proefverlof. Het aantal tbs-gestelden met proefverlof
(ultimo december) daalde tussen 2007 en 2009 van 93 tot 76 proefverloven,
daarna volgde een stijging tot 120 verloven in 2011. Vanaf 2011 zette echter
weer een daling in tot 67 proefverloven in 2013. Het gemiddelde aantal
proefverloven in 2013 bedroeg 77. De gemiddelde duur van het beëindigde
proefverlof (vanaf eerste dag proefverlof tot de laatste dag) bedroeg 589
in 2013. In 2012 was de duur nog gemiddeld 31 dagen korter. De stijging
van 2012 tot 2013 is echter veel minder sterk dan die tussen 2007 en 2010.
In deze periode steeg de gemiddelde duur van 574 dagen tot 1.090 dagen
(zie tabel 7.4 in bijlage 4).
Om een meer geleidelijke overgang naar een einde van de tbs mogelijk
te maken, is er naast het proefverlof de voorwaardelijke beëindiging.12
Het aantal voorwaardelijke beëindigingen steeg vrijwel gedurende de
gehele periode tussen 2007 en 2013 van 16 tot 177.13 Het aantal daad­
werkelijke beëindigingen daalde aanvankelijk relatief licht tussen 2007 en
2009 van 101 tot 96, daarna volgde een stijging tot 178 beëindigingen in
2013 (zie figuur 7.6).

11
12

13

Een aanvraag voor proefverlof wordt beoordeeld door het Adviescollege Verloftoetsing Tbs.
Een belangrijk verschil tussen voorwaardelijke beëindiging en proefverlof is dat bij proefverlof het bevel
tot verpleging formeel niet is opgeheven. Op gezag van de directeur kan de terbeschikkinggestelde
worden teruggeroepen naar de inrichting. Bij voorwaardelijke beëindiging gaat het om de beëindiging
van de verpleging (maar niet van de tbs), op voorwaarde dat de regels die de Minister van V&J koppelt
aan de beëindiging, worden nageleefd. De reclassering biedt hulp en steun ten aanzien van de naleving
van de voorwaarden (DJI, 2014a).
In het kader van de Wet verruiming Dwangbehandeling (inwerkingtreding 1 juli 2013) krijgen ex-tbsgestelden altijd te maken met een voorwaardelijke beëindiging van de tbs. Dit betekent dat de ex-tbsgestelden minimaal één en maximaal negen jaar onder toezicht blijven van de reclassering (DJI, 2014a).

162 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Figuur 7.6

Tbs-beëindigingen

200
180
160
140
120
100
80
60
40
20
0
2007

2008

2009
Beëindigingen

2010

2011

2012

2013*

Voorwaardelijke beëindigingen

* Voorlopige cijfers.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 7.4 in bijlage 4.
Bron: DJI

7.1.3

Tenuitvoerlegging van vrijheidsbenemende sancties in de justitiële
jeugdinrichtingen

De tenuitvoerlegging van de jeugddetentie en PIJ-maatregel valt onder
de sector Justitiële Jeugdinrichtingen (JJI) van DJI. Deze sancties worden
doorgaans opgelegd aan minderjarigen.14
Er stromen drie categorieën strafrechtelijk geplaatste minderjarigen in in
een JJI, namelijk voorlopig gehechten, minderjarigen met een PIJ-maat­
regel15 en minderjarigen met een jeugddetentie. Net als bij veroordeelden
in het gevangeniswezen zit een deel van de minderjarigen in aansluiting
op de voorlopige hechtenis het restant van de opgelegde sanctie uit.16
Tussen 2007 en 2013 daalde de totale strafrechtelijke instroom in een
14

15
16

Een groot aantal jeugdigen is ten tijde van het delict minderjarig, maar voordat de TUL in werking
wordt gezet, zijn ze inmiddels 18 jaar of ouder. Overigens kunnen volwassen veroordeelden in bepaalde
gevallen ook een jeugddetentie opgelegd krijgen. Omgekeerd kunnen jeugdigen ook een sanctie
opgelegd krijgen volgens het volwassenenstrafrecht. Het jeugdstrafrecht kan worden toegepast op
jeugdigen tot 21 jaar en sinds de inwerkingtreding van het adolescentenstrafrecht op 1 april 2014 tot
23 jaar) (DJI, 2014c).
De instroom van PIJ’ers komt deels door de TUL van een voorwaardelijke PIJ. De rest komt binnen na
bijvoorbeeld onderbreking in verband met een straf in het gevangeniswezen. De instroom van PIJmaatregelen bevat dus niet alleen beginnende PIJ-maatregelen.
De instroom ‘jeugddetentie’ betreft vooral zelfmelders voor een omgezette straf en arrestanten.
De ‘reguliere’ jeugddetenties worden ten uitvoer gelegd in aansluiting op de voorlopige hechtenis
binnen de JJI. Ook de ‘reguliere’ PIJ-maatregel wordt in de regel na een voorlopige hechtenis opgelegd.

Tenuitvoerlegging van sancties 163

JJI van 2.800 tot 1.500. De dalende trend is te zien bij elk van de drie groepen. Waren er in 2007 nog 2.300 voorlopig gehechten ingestroomd, in 2013
is dit aantal gehalveerd tot 1.200. De instroom van het aantal minderjarigen in jeugddetentie daalde eveneens van 2007 tot en met 2013, zij het
van 420 tot 210. Het aantal minderjarigen dat is ingestroomd met een PIJmaatregel schommelde van 2005 tot 2013 tussen de 30 en 50. Ten opzichte
van 2012 is dit aantal gedaald in 2013, van 53 naar 45 (zie figuur 7.7).
Figuur 7.7

JJI: strafrechtelijke instroom naar verblijfstitel

2.500
2.000
1.500
1.000
500
0

2007

2008

2009

Voorlopige hechtenis

2010

2011

Jeugddetentie

2012

2013

PIJ-maatregel

Voor de corresponderende cijfers zie tabel 7.6 in bijlage 4.
Bron: DJI

Op 30 september 2013 telden de JJI’s 470 strafrechtelijk minderjarig gedetineerden. In 2007 ging het nog om 970 gedetineerden (zie tabel 7.7 in
bijlage 4).17 Tot medio 2011 werd er onderscheid gemaakt tussen opvangen behandelinrichtingen. Op 1 juli 2011 is de nieuwe, gewijzigde Beginselenwet Justitiële Jeugdinrichtingen (BJJ) in werking getreden. Door
de inwerkingtreding van deze wet is het onderscheid tussen opvang- en
behandelinrichtingen vervallen. Hiervoor in de plaats is een scheiding
aangebracht op grond van verblijfsduur: kort en lang verblijf.18 In 2013 zat
meer dan de helft (60%) van de minderjarig gedetineerden in een JJI op
basis van lang verblijf (zie tabel 7.7 in bijlage 4).

17

18

Met ingang van 1 januari 2010 verblijven jeugdigen met een civielrechtelijke titel niet meer in een JJI.
Sindsdien worden jeugdigen met een ‘Machtiging Gesloten Jeugdzorg’ geplaatst bij instellingen die
vallen onder de verantwoordelijkheid van het toenmalige programmaministerie van Jeugd en Gezin,
en thans het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (DJI, 2014c). De cijfers in dit hoofdstuk
betreffen alleen de strafrechtelijke gegevens.
Alle jeugdigen die in een JJI worden geplaatst stromen, met de inwerkingtreding van de nieuwe,
gewijzigde BJJ, in op een kortverblijfgroep van maximaal tien jeugdigen. Na gemiddeld drie maanden
volgt overplaatsing naar een langverblijfgroep van maximaal acht jeugdigen, ongeacht de verblijfstitel
(DJI, 2014c).

164 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Het aandeel meisjes in een JJI schommelde tussen 2007 en 2013 rond de
4%. Het aandeel minderjarigen dat in een JJI zat als gevolg van een PIJmaatregel daalde tussen 2007 en 2011 van 58% tot 48%, daarna liep dit
aandeel weer iets op tot 51% in 2013.19 Het aandeel minderjarigen in een
JJI met een jeugddetentie varieerde van 7 tot 10% tussen 2007 en 2013. Het
aandeel jeugdigen in voorlopige hechtenis liep op van 34% in 2007 tot 41%
in 2013, de laatste paar jaar is echter sprake van een stabilisering rond de
41%.
Het aandeel minderjarigen neemt globaal gezien bij bijna elke leeftijdsgroep af, maar niet bij de groep 18 jaar en ouder. Bij deze leeftijdsgroep
steeg het aandeel jongeren juist van 51% in 2007 tot 61% in 2013. Deze
groep bestaat overwegend uit jongens met een PIJ-maatregel of jeugd­
detentie (DJI, 2014c). Ook het aandeel minderjarigen tot en met 13 jaar
steeg iets, maar in veel minder sterke mate dan de 18-plussers (van 0,4%
tot 1,5%) (zie tabel 7.7 in bijlage 4). Het aantal jeugdigen met een lopende
PIJ-maatregel in een JJI daalde gedurende de gehele ­periode tussen 2007
en 2013, van 630 in 2007 tot 290 in 2013 (zie tabel 7.8 in ­bijlage 4).
In 2013 verbleef het merendeel van de minderjarigen (49%) in een JJI
vanwege een vermogensmisdrijf met geweld. In 2007 was dit aandeel met
30% een stuk lager. Het aandeel minderjarigen met een vermogensmisdrijf
zonder geweld daalde daarentegen van 2007 tot en met 2013, van 12% tot
9%. Het aandeel minderjarigen naar aanleiding van een geweldsmisdrijf
schommelde tussen de 27 en 23%. Ten opzichte van 2012 is het aandeel
minderjarigen met dit type misdrijf echter wel gestegen in 2013 (van 24%
naar 27%). Het aandeel minderjarigen naar aanleiding van een zedenmisdrijf is ten opzichte van 2007 bijna gehalveerd: van 19% in 2007 tot 11%
in 2013. Ook het aandeel minderjarigen dat vast zat vanwege een vernieling en openbare orde misdrijf daalde: van 9% in 2007 tot 2% in 2013. Het
aandeel overige misdrijven (inclusief drugs- en vuurwapen­m isdrijven)
daalde eveneens van afgerond 3% tot 1% (zie tabel 7.7 in ­bijlage 4).
De gemiddelde verblijfsduur van minderjarigen met een PIJ-maatregel schommelde van 2007 tot 2013 tussen de 1.300 en 1.400 dagen.
De ­gemiddelde verblijfsduur van een minderjarige met een jeugd­
detentie steeg tussen 2007 en 2013 van 80 dagen tot 100 dagen. De voorlopig gehechten verbleven gemiddeld tussen de 40 en 50 dagen in een JJI
(zie tabel 7.9 in bijlage 4).

19

Vanaf de inwerkingtreding van de BJJ kan de PIJ worden opgelegd voor de duur van 3 jaar. In geval van
een geweldsdelict kan de maatregel verlengd worden tot maximaal 5 jaar. In geval van een gebrekkige
ontwikkeling of ziekelijke stoornis kan de verlenging oplopen tot 7 jaar. Het laatste jaar is steeds
voorwaardelijk. Met de inwerkingtreding van het adolescentenstrafrecht op 1 april 2014 kan de PIJmaatregel alleen nog worden opgelegd als er sprake is van een gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke
stoornis van de geestesvermogens. Daarnaast is het mogelijk geworden om de PIJ-maatregel na zes
jaar om te zetten in een tbs-maatregel indien de jeugdige nog steeds een gevaar is voor de samenleving
(DJI, 2014c).

Tenuitvoerlegging van sancties 165

7.2 Tenuitvoerleggging van vrijheidsbeperkende sancties
Naast de vrijheidsbenemende sancties die intramuraal ten uitvoer worden gelegd, zijn er ook vrijheidsbeperkende sancties die extramuraal
ten uitvoer worden gelegd. In deze paragraaf komen respectievelijk de
taakstraf en toezichten bij meerderjarigen aan bod (paragrafen 7.2.1 en
7.2.2). In paragraaf 7.2.3 wordt de taakstraf bij minderjarigen beschreven.
Paragraaf 7.2.4 besteedt aandacht aan de tenuitvoerlegging van de Haltstraf. In paragraaf 7.2.5 komt de tenuitvoerlegging van de jeugdreclasseringsmaatregel aan bod.
7.2.1 Tenuitvoerlegging van de taakstraf bij meerderjarigen
De tenuitvoerlegging van de taakstraf bij meerderjarigen valt onder de
verantwoordelijkheid van de reclassering (zie ook hoofdstuk 2). Het totale
aantal afgesloten taakstraffen 20 bij de reclassering daalde tussen 2007 en
2011 van 38.600 tot 31.300, daarna liep dit aantal op tot 32.700 taakstraffen in 2013 (zie tabel 7.10 in bijlage 4). Zowel het aantal afgesloten werkstraffen als leerstraffen nam af vanaf 2007, maar de daling in het aantal
leerstraffen is veel sterker. De forse daling in het aantal leerstraffen is
het gevolg van de inwerkingtreding van de Wet voorwaardelijke sancties
op 1 april 2012. Met de invoering van deze wet is de leerstraf opgeheven
als zelfstandige taakstraf. In de plaats daarvan gaat de leerstraf op in de
voorwaardelijke straf als bijzondere voorwaarde (zie ook paragraaf 7.2.2).
Van de afgesloten werkstraffen was 87% geslaagd in 2013, ten opzichte van
85% in 2007 (zie figuur 7.8).
Het merendeel (84% in 2013) van de taakgestraften was man. In 2007 was
dit aandeel met 86% net iets hoger. Een derde is tussen de 18 en 25 jaar;
eveneens een derde is ouder dan 40 jaar. Deze aandelen zijn niet wezenlijk
veranderd de afgelopen jaren (zie tabel 7.11 in bijlage 4).

20

Het betreft hier zowel voltooide als voortijdig beëindigde taakstraffen. Dat laatste is bijvoorbeeld het
geval als de reclassant de afspraken niet nakomt.

166 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Figuur 7.8

Totaal en succesvol afgeronde taakstraffen door de
reclassering naar soort

40.000
35.000
30.000
25.000
20.000
15.000
10.000
5.000
0
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Werkstraffen totaal

Succesvol afgeronde werkstraffen

Leerstraffen totaal

Succesvol afgeronde leerstraffen

Voor de corresponderende gegevens zie tabel 7.10 in bijlage 4.
Bron: Reclassering Nederland

7.2.2 Tenuitvoerlegging van toezichten
Iemand kan ook een voorwaardelijke sanctie krijgen. Een voorwaarde bij
meerderjarigen kan zijn dat hij of zij onder (eventueel elektronisch) toezicht van de reclassering komt te staan voor een periode van maximaal
2 jaar. Worden de voorwaarden niet nageleefd, dan moet de persoon de
straf alsnog uitzitten. Het aantal voltooide toezichten door de reclassering
is tussen 2007 en 2013 toegenomen van 7.200 tot 11.100. Het merendeel
van de toezichten (60% in 2013) werd uitgevoerd naar aanleiding van een
voorwaardelijke veroordeling, een kwart naar aanleiding van een schorsing en één op de tien naar aanleiding van een penitentiair programma
(PP) met of zonder elektronisch toezicht (ET) of een voorwaardelijke
invrijheidstelling. Toezichten naar aanleiding van een tbs-maatregel, een
PIJ-maatregel of overig kwamen minder vaak voor, namelijk bij 5% van het
totale aantal voltooide toezichten (zie tabel 7.12 in bijlage 4).
Bij een reclasseringstoezicht kan sinds kort als bijzondere voorwaarde
ook een erkende gedragsinterventie worden opgelegd. Deze gedrags­
interventies zijn wetenschappelijk onderbouwde gedragstrainingen die
voldoen aan de kwaliteitscriteria van de erkenningscommissie (zie ook

Tenuitvoerlegging van sancties 167

­ oofdstuk 2). Wanneer een reclasseringscliënt onder toezicht is gesteld,
h
kan hij worden aangemeld voor één of meer justitiële gedragsinterventies.
De erkende gedragsinterventies vervangen op termijn alle re-integratieprogramma’s, de zogenoemde ‘oude’ gedragsinterventies en leerstraffen.
In 2010 ontving de reclassering 3.400 opdrachten om een gedrags­
interventie uit te voeren. In 2012 is het aantal opdrachten opgelopen
tot 3.600, maar in 2013 is er sprake van een daling tot 2.700 opdrachten.
In 2013 werd iets meer dan de helft van de opdrachten gegeven door het
OM dan wel de rechter, tussen 2010 en 2012 werd iets meer dan de helft
van de opdrachten gegeven door DJI (zie tabel 7.12 in bijlage 4).
7.2.3 Tenuitvoerlegging van de taakstraf bij minderjarigen
De Raad voor de Kinderbescherming (RvdK) is verantwoordelijk voor de
tenuitvoerlegging van de taakstraf bij minderjarigen. Tot 2007 steeg het
aantal gestarte taakstraffen voortdurend tot 23.600, maar vanaf 2008 zette
een daling in tot 11.800 taakstraffen in 2013. Het aantal werkstraffen volgt
dezelfde lijn: dit aantal nam tot 2007 toe tot 19.100 en daalde vervolgens
tot 10.600 werkstraffen in 2013. Het aantal leer- en combinatiestraffen
daalde eveneens. In 2013 is dit aantal afgenomen tot 1.200, ten opzichte
van 4.500 in 2007 (zie figuur 7.9). Deze daling is waarschijnlijk het gevolg
van de mogelijkheid om erkende gedragsinterventies in het kader van een
bijzondere voorwaarde – net als bij de meerderjarigen – ook voor minderjarigen toe te passen.
Het aantal taakstraffen dat de Raad afsloot in 2013 is ten opzichte van
2007 gehalveerd. Zo ging het in 2007 nog om 23.600 taakstraffen, in 2013
waren dit er 11.800. Het aantal afgesloten leerstraffen daalde relatief
harder over de gehele periode, van 3.200 in 2005 tot 990 in 2013.
De helft van de minderjarigen is tussen de 16 en 17 jaar bij het afsluiten
van hun taakstraf, bijna een derde is tussen de 12 en 15 jaar en bijna één
op de vijf is tussen de 18 en 21 jaar. In 2007 en 2008 was het merendeel van
de afgesloten taakstraffen opgelegd aan minderjarigen een OM-taakstraf,
maar vanaf 2009 zijn de afgesloten taakstraffen juist voor het grootste
deel afkomstig van de rechter. OM-taakstraffen onderscheiden zich van
ZM-taakstraffen doordat ze doorgaans voor lichtere vergrijpen worden
opgelegd en daarom gemiddeld relatief kort zijn, vaak een werkstraf
zijn en zelden een combinatiestraf. Zowel het aantal OM-taakstraffen
als ZM-taakstraffen is gedaald tussen 2007 en 2013. In 2013 ging het om
7.300 ZM-taakstraffen en 4.500 OM-taakstraffen, in 2007 ging het nog om
respectievelijk 11.000 en 12.600 taakstraffen.21 Het slagingspercentage
van de taakstraffen bij minderjarigen is nagenoeg vergelijkbaar met dat
van de meerderjarigen. In 2013 was 83% van het totale aantal afgesloten
21

Per oktober 2011 kan het OM in het kader van de wet OM-afdoening ook een taakstraf als sanctie
opleggen (zie ook hoofdstuk 2 en paragraaf 7.3.2).

168 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

t­ aakstraffen succesvol uitgevoerd. Dit percentage ligt iets lager dan de
jaren hiervoor, toen lag het slagingspercentage rond de 86% (zie tabel 7.14
in bijlage 4).
Figuur 7.9

Gestarte taakstraffen minderjarigen bij de RvdK

25.000
20.000
15.000
10.000
5.000
0
2007

2008

2009

2010

Totaal

Werkstraffen

2011

2012

2013

Leer- en combinatiestraffen

Voor de corresponderende cijfers zie tabel 7.13 in bijlage 4.
Bron: RvdK

7.2.4 Tenuitvoerlegging van de Halt-straf 22
Het aanhouden van een minderjarige verdachte (12 tot en met 17 jaar)
leidt niet in alle gevallen tot vervolging. Onder voorwaarden kan een
minderjarige in aanmerking komen voor de Halt-straf (voorheen Haltafdoening).23 Met de Halt-straf is het mogelijk dat een minderjarige niet
wordt vervolgd (zie ook hoofdstuk 2).
Het aantal ingeschreven verwijzingen bij Halt is gedaald tussen 2007
en 2011 van 22.500 tot 16.500 in 2011. In 2012 is dit aantal opgelopen
naar 17.600 inschrijvingen, om vervolgens weer iets te dalen tot 16.800
22
23

De cijfers van Halt Nederland omvatten zowel misdrijven als overtredingen. In 2013 was 43% van de
ingeschreven verwijzingen een misdrijf (Bron: Halt Nederland).
In 2010 is de Halt-straf vernieuwd en in 2011 vonden de laatste aanpassingen plaats; zo zijn de
leeropdrachten vernieuwd en is de Halt-straf voor schoolverzuim geïmplementeerd. De vernieuwde
Halt-straf is een wetenschappelijk onderbouwde straf die zich van andere straffen onderscheidt door
de pedagogische opzet en doordat de straf snel, efficiënt en op maat kan worden ingezet. Ook het
aanbieden van excuses aan het slachtoffer en het vergoeden van de door het slachtoffer geleden schade
spelen hierin een rol. Halt werkt samen met het OM, de politie en andere partners uit de justitiële
jeugdketen aan de ZSM-werkwijze. Deze werkwijze staat voor Zo Snel, Slim, Selectief, Simpel, Samen
en Samenlevingsgericht Mogelijk. ZSM zorgt voor lik-op-stukberechting voor de daders en een snelle
genoegdoening voor slachtoffer en samenleving. Deze werkwijze maakt het mogelijk dat er sinds 2011
ook jongeren bij Halt komen die zich aan zwaardere delicten schuldig hebben gemaakt. Het beledigen
van een ambtenaar in functie is sinds medio 2011 een van de zwaardere delicten waarvoor een jongere
naar Halt wordt gestuurd (Jaarbericht Halt-sector, 2012).

Tenuitvoerlegging van sancties 169

in 2013 (zie tabel 7.15 in bijlage 4). In 2013 was 78% van de ingeschreven
ver­w ijzingen afkomstig van de politie, 18% van de leerplichtambtenaar en
4% van overige opsporingsambtenaren (bron: Halt Nederland). Het aantal
afgeronde Halt-straffen daalde van 2007 tot en met 2010, van 23.100 tot
16.700, daarna liep dit aantal op tot 17.700 in 2012, maar daalde vervolgens
weer tot 16.800 in 2013. Ruim 90% van de afgeronde Halt-straffen was
geslaagd in 2013. Dit percentage is iets teruglopen ten opzichte van 2007,
toen het slagingspercentage nog 95% bedroeg (zie figuur 7.10).
Figuur 7.10

Halt-verwijzingen, afgeronde en geslaagde Halt-straffen*

25.000
20.000
15.000
10.000
5.000
0
2007

2008

2009

2010

Ingeschreven verwijzingen

2011

2012

2013

Afgeronde Halt-straffen

Geslaagde Halt-straffen
* Vóór 2011 werd de Halt-straf de Halt-afdoening genoemd.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 7.15 in bijlage 4.
Bron: Halt Nederland

7.2.5 Tenuitvoerlegging van de jeugdreclasseringsmaatregel
Jeugdreclassering kan worden ingezet bij jongeren van 12 tot 18 jaar die
een strafbaar feit hebben gepleegd. Bij jeugdreclassering gaat het om een
combinatie van intensieve hulp aan en controle op een jongere, met als
doel herhaling van een strafbaar feit te voorkomen en de jongere weer op
het rechte pad te brengen en te houden. Jeugdreclassering wordt opgelegd
door de kinderrechter en in een aantal gevallen ook door de officier van
justitie in het kader van de Wet OM-afdoening. Jeugdreclassering kan ook
worden ingezet bij nazorg na verblijf in een justitiële inrichting of op verzoek van de RvdK. In deze laatste gevallen gaat het om jeugdreclassering
op vrijwillige basis. Ook bij een voorwaardelijke straf of bij oplegging van
de gedragsbeïnvloedende maatregel (GBM) kan jeugdreclassering ­worden

170 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

opgelegd voor toezicht op de uitvoering van deze maatregel (DSP-groep,
Van Dijk & Schaafsma, oktober 2012).
Bureau Jeugdzorg (BJZ) is verantwoordelijk voor de tenuitvoerlegging van
de maatregel.24 De jeugdreclasseringsmaatregel kan in een reguliere of
intensieve vorm worden opgelegd. Het aantal jongeren dat instroomde bij
BJZ met een reguliere jeugdreclasseringsmaatregel is tussen 2008 en 2013
gehalveerd, zo ging het in 2008 om 8.800 maatregelen, in 2013 is dit aantal
gedaald tot 4.800. Ook het aantal ITB-‘harde kern’-jongeren (intensieve
begeleiding hardekernjongeren) daalde tussen 2008 en 2013, namelijk
van 280 tot 210. In 2010 was er nog sprake van een piek tot 330 hardekern­
jongeren. Behalve het aantal hardekernjongeren, daalde ook het aantal
ITB-criemjongeren. Bij ITB-criemjongeren gaat het om intensieve begeleiding van jongeren met een niet-westerse afkomst die een delict hebben
gepleegd. Ging het in 2008 nog om 680 ITB- criemjongeren, in 2013 is dit
aantal gedaald tot 230 jongeren. Het aantal jongeren met een gedragsbeïnvloedende maatregel vertoont eveneens een dalende trend, in 2009
bedroeg dit aantal 90, in 2013 is dit aantal gedaald tot 50 met een piek van
110 in 2010 (zie tabel 7.16 in bijlage 4).

7.3 Financiële sancties
Naast vrijheidsbenemende en vrijheidsbeperkende sancties kunnen ook
financiële sancties, zoals een geldboete, worden opgelegd. Het Centraal
Justitieel Incassobureau (CJIB) is verantwoordelijk voor de tenuitvoerlegging van deze sancties (zie ook hoofdstuk 2). Zowel meerderjarigen als
minderjarigen komen voor financiële sancties in aanmerking. Deze paragraaf maakt hierin echter geen onderscheid vanwege de kleine aantallen
bij minderjarigen. Achtereenvolgens komen aan bod de tenuitvoerlegging van de geldsomtransacties (paragraaf 7.3.1), de strafbeschikking
(paragraaf 7.3.2), de geldboete (paragraaf 7.3.3), de schadevergoedings­
maatregel (paragraaf 7.3.4) en de ontnemingsmaatregel (paragraaf 7.3.5).

24

Voor jongeren met een (licht) verstandelijke beperking of bijvoorbeeld dak- en thuislozen kan de
maatregel worden uitgevoerd door de William Schrikker Groep of het Leger des Heils. De RvdK beslist
welke organisatie de maatregel uitvoert.

Tenuitvoerlegging van sancties 171

7.3.1 Tenuitvoerlegging van de geldsomtransactie25
Een geldsomtransactie houdt in dat de verdachte een geldsom betaalt ter
voorkoming van verdere vervolging.26 Naast het OM kunnen ook de politie en de Rijksdienst voor het Wegverkeer (RDW) een geldsomtransactie
­aanbieden.
Het totale aantal binnengekomen transacties bij het CJIB is gedaald
tussen 2007 en 2013. Was het aantal ingestroomde transacties in 2007 nog
621.900, in 2013 is dit aantal gedaald tot 65.800. De dalende trend in het
aantal transacties, die met name vanaf 2009 sterk intrad, maar de laatste
twee jaar minder hard daalde, is het gevolg van de gefaseerde invoering
van de strafbeschikking in het kader van de Wet OM-afdoening (zie ook
paragraaf 7.3.2). Een onderscheid naar aanleverende instantie leert dat de
dalende trend zichtbaar is bij zowel door de politie en het OM aangeleverd
als door de RDW. In 2012 en 2013 kwamen transacties aangeleverd door
de RDW helemaal niet meer voor (zie figuur 7.11). In lijn met de dalende
instroom, daalde ook het aantal afgedane transacties. In 2013 handelde
het CJIB 77.900 geldsomtransacties af ten opzichte van 624.400 transacties
in 2007. Tussen 2007 en 2010 werd het grootste deel van de geldsomtransacties afgedaan door een betaling (rond de 60%), daarna zette een dalende
trend in tot 37% in 2012. Een reden voor de daling in het aantal betaalde
transacties is, dat er ten opzichte van eerdere jaren meer zaken door de
OvJ werden voorgelegd aan de rechter, die vervolgens tot een uitspraak
is gekomen. In 2013 is het aantal betaalde transacties echter weer iets
opgelopen tot 48%. Opvallend is de stijgende trend van het aantal geseponeerde transactievoorstellen, was dit percentage nog 8% in 2010 van
het totale aantal afdoeningen, in 2013 is dit percentage opgelopen tot 23%
(zie tabel 7.17 in bijlage 4).
Inherent met de dalende instroom en afgedane transacties, daalde ook
het totale geïncasseerde bedrag aan geldsomtransacties van 2007 tot en
met 2013, namelijk van 77 miljoen tot 18 miljoen euro (zie tabel 7.17 in
bijlage 4).

25
26

De cijfers over geldsomtransacties betreffen zowel misdrijven als overtredingen. In hoofdstuk 9 wordt
apart aandacht besteed aan overtredingen.
Op termijn zal de bestaande transactie worden vervangen door de strafbeschikking in het kader van de
wet OM-afdoening (zie ook paragraaf 7.3.2 en hoofdstuk 2).

172 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Figuur 7.11

Bij het CJIB aangeleverde geldsomtransacties

700.000
600.000
500.000
400.000
300.000
200.000
100.000
0

2007

2008

2009

2010

Totaal
Transacties OM

2011

2012

2013

Politietransacties
Transacties RDW

Voor de corresponderende cijfers zie tabel 7.17 in bijlage 4.
Bron: CJIB

7.3.2 Tenuitvoerlegging van de strafbeschikking 27
Sinds de invoering van de Wet OM-afdoening in februari 2008 kan het
OM een strafzaak afdoen in de vorm van een strafbeschikking. Inmiddels
hebben ook buitengewone opsporingsambtenaren (BOA’s) van gemeenten
en andere bestuurlijke instanties en politieagenten de bevoegdheid gekregen tot het opleggen van een strafbeschikking, in de vorm van respectievelijk bestuurlijke strafbeschikkingen en politiestrafbeschikkingen (zie
ook hoofdstuk 2 en hoofdstuk 9).
Mede als gevolg van de gefaseerde invoering van de wet is het aantal
strafbeschikkingen vanaf 2008 fors gestegen. Ging het in 2008 nog om
2.600 strafbeschikkingen, in 2011 is dit aantal opgelopen tot 356.500 strafbeschikkingen. In 2012 daalde dit aantal tot 351.000 strafbeschikkingen,
maar steeg weer tot 352.400 strafbeschikkingen in 2013. Het merendeel
van de strafbeschikkingen die het CJIB binnenkrijgt is afkomstig van de
politie (61% in 2013), 15% van de strafbeschikkingen werd aangeleverd via

27

De cijfers over strafbeschikkingen betreffen vanaf 2009 zowel misdrijven als overtredingen. In 2008
en 2009 betrof het aantal strafbeschikkingen aangeleverd door de politie alleen misdrijven (rijden
onder invloed). Vanaf 2011 zijn ook overtredingen inbegrepen bij de door de politie aangeleverde
strafbeschikkingen. De strafbeschikkingen aangeleverd door de parketten betreffen zowel
overtredingen als misdrijven. De strafbeschikkingen aangeleverd door gemeenten en overige instanties
betreffen alleen overtredingen. In hoofdstuk 9 wordt apart aandacht besteed aan de overtredingen.

Tenuitvoerlegging van sancties 173

de parketten, 12% via gemeenten en nog eens 13% via overige instanties
(zie tabel 7.18 in bijlage 4).
In totaal zijn in 2013 259.300 strafbeschikkingen afgedaan door het CJIB,
waarvan 74% door een betaling. Ten opzichte van de voorgaande jaren is
er relatief minder vaak afgedaan middels een betaling (zie figuur 7.12).
Figuur 7.12

Bij het CJIB binnengekomen en afgedane straf­
beschikkingen

400.000
350.000
300.000
250.000
200.000
150.000
100.000
50.000
0

2008

2009

2010

Binnengekomen strafbeschikkingen
Betaalde strafbeschikkingen

2011

2012

2013

Afgedane strafbeschikkingen

Voor de corresponderende cijfers zie tabel 7.18 in bijlage 4.
Bron: CJIB

7.3.3 Tenuitvoerlegging van de geldboete
Het aantal te innen geldboetes door het CJIB vertoont een dalende trend
van 2007 tot en met 2013. Was er in 2007 nog sprake van 45.900 te innen
geldboetes, in 2013 is dit aantal gedaald tot 24.400 geldboetes. Het gemiddeld te innen boetebedrag vertoont een golfbeweging tussen 2007 en 2013:
in 2007 bedroeg het te innen bedrag € 650, in 2013 € 835, in 2010 was er
echter sprake van een dieptepunt en bedroeg het bedrag € 580. Het aantal
afgedane boetevonnissen daalde eveneens tussen 2007 en 2013, van 50.100
tot 27.800. Van de 27.800 afgedane boetevonnissen in 2013 werd 75% geïnd
door het CJIB, met een totaal initieel te innen bedrag van bijna 21 miljoen
euro. In 2012 bedroeg het totale initieel te innen boetebedrag 17 miljoen
euro en in 2007 bijna 29 miljoen. Ongeveer 15% van de ­boetevonnissen
werd in 2013 afgedaan middels vervangende hechtenis, in 2007 lag dit
percentage met 10% een stuk lager (zie tabel 7.19 in bijlage 4).

174 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

7.3.4 Tenuitvoerlegging van de schadevergoedingsmaatregel
De rechter kan ook een schadevergoedingsmaatregel opleggen (Wet
Terwee, zie ook hoofdstuk 2). Het aantal aan het CJIB ter executie aangeboden schadevergoedingsmaatregelen daalde van 12.300 in 2007 tot 10.900
in 2011, waarna een stijging volgde tot 13.400 maatregelen in 2012, waarna
het aantal opnieuw daalde tot 12.400 maatregelen in 2013. Het gemiddelde
initiële vorderingsbedrag van schadevergoedingsmaatregelen varieerde
van 2007 tot en met 2013 tussen de € 1.400 en € 1.900, alleen in 2012 was
dit bedrag met € 2.600 fors hoger (zie figuur 7.13). Het merendeel van de
schade­vergoedingsmaatregelen (80% over nagenoeg de gehele periode
tussen 2007 en 2013) werd betaald. Een relatief klein deel werd afgedaan
middels vervangende hechtenis: 18% in 2013, 16% in 2007 en 14% in 2011.
Ongeveer 3% van de schadevergoedingsmaatregelen werd afgedaan omdat
de veroordeelde bijvoorbeeld was overleden of een regeling was getroffen
tussen de veroordeelde en het slachtoffer (zie tabel 7.20 in bijlage 4).
Figuur 7.13

Bij het CJIB binnengekomen en afgedane schade­
vergoedingsmaatregelen en gemiddeld initieel vorderingsbedrag

16.000
14.000
12.000
10.000
8.000
6.000
4.000
2.000
0

2007

2008

2009

2010

Ter executie aangeboden
Gemiddeld initieel
vorderingsbedrag (in euro’s)
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 7.20 in bijlage 4.
Bron: CJIB

2011

2012

Afgedaan door CJIB

2013

Tenuitvoerlegging van sancties 175

7.3.5 Tenuitvoerlegging van de ontnemingsmaatregel
Rechters kunnen wederrechtelijk verkregen voordeel aan veroordeelden
ontnemen (‘Pluk-ze’-wetgeving, zie ook hoofdstuk 2). Het aantal binnengekomen ontnemingsmaatregelen bij het CJIB vertoont een dalende
trend: 1.200 in 2013 ten opzichte van 1.700 in 2007. Deze trend is ver­
gelijkbaar met het aantal afgedane ontnemingsmaatregelen door het CJIB:
1.000 afgedane maatregelen in 2013 ten opzichte van 1.400 in 2007 (zie
tabel 7.21 in bijlage 4).
Het gemiddelde initieel te vorderen bedrag vertoont een grillig beeld.
Tussen 2007 en 2010 schommelde het gemiddelde bedrag rond de € 13.000,
tussen 2011 en 2013 bedroeg dit bedrag tussen de € 26.000 en € 27.000 met
een dip van € 18.000 in 2012. De relatief hoge bedragen in 2011 en 2013
worden veroorzaakt doordat in die jaren een relatief klein aantal zaken
is afgedaan met een relatief hoog bedrag (Bron: CJIB) (zie tabel 7.21 in
bijlage 4).
Gratie
In bepaalde gevallen kan het voorkomen dat een veroordeelde gehele of
gedeeltelijke kwijtschelding van zijn straf krijgt door middel van het verlenen
van gratie. Om in aanmerking te komen voor gratie kan de veroordeelde
zelf een gratieverzoek indienen. Maar ook de advocaat of een familielid kan
een verzoek om gratie indienen. De Gratiewet noemt twee gronden waarop
gratie kan worden verleend. In de eerste plaats kan er sprake zijn van
omstandigheden waarmee de rechter bij de uitspraak geen of onvoldoende
rekening heeft gehouden, terwijl die omstandigheden wel zouden hebben
geleid tot een lagere straf. In de tweede plaats kan het zo zijn dat met (de
voortzetting van) de straf geen redelijk doel meer wordt gediend. Bij een
verzoek tot gratie bekijkt de rechter de omstandigheden van de veroordeelde
en vergelijkt deze met de omstandigheden die bekend waren tijdens de
veroordeling. Vervolgens brengt hij een advies over het gratieverzoek uit aan
het ministerie van Veiligheid en Justitie.
Tussen 2007 en 2013 is er sprake van een dalende trend van het aantal
ontvangen gratieverzoeken: 1.500 in 2013 ten opzichte van 2.900 in 2007.
In lijn hiermee daalde het totale aantal beslissingen eveneens, namelijk van
1.900 in 2007 tot 900 beslissingen in 2013. Het merendeel van de beslissingen
over een verzoekschrift is een afwijzing, een derde is een onvoorwaardelijke
gratieverlening en bijna één op de tien beslissingen is een voorwaardelijke
gratieverlening (zie figuur). Een voorwaarde kan zijn dat de veroordeelde
eerst een taakstraf uitvoert. Als niet aan deze voorwaarde wordt voldaan, kan
het gratiebesluit worden teruggedraaid en moet de veroordeelde alsnog de
volledige straf ondergaan.

176 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Figuur

Gratieverzoeken en beslissingen

3.000
2.500
2.000
1.500
1.000
500
0

2007

2008

2009

2010

Ontvangen verzoekschriften
Beslissingen tot
onvoorwaardelijke
gratieverlening
Beslissingen tot afwijzing
gratieverlening
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 7.22 in bijlage 4.
Bron: CBS

2011

2012

2013

Totale aantal beslissingen
Beslissingen tot
voorwaardelijke
gratieverlening

8 De strafrechtsketen in samenhang
F.P. van Tulder, R.F. Meijer en S.N. Kalidien
– Het aantal door burgers ondervonden delicten daalde tussen 2007 en 2013
met 24%. Ook het aantal door de politie geregistreerde misdrijven daalde,
maar in minder sterke mate, met 17%. De politie is blijkbaar in verhouding
meer misdrijven gaan registreren. Deze dalingen treden in grote lijnen op
bij nagenoeg alle misdrijfcategorieën.
– Met het dalende aantal misdrijven stroomden er ook minder zaken in bij
het OM, hetgeen resulteerde in minder sancties, opgelegd door politie,
OM en rechter.
– De daling van het aantal opgelegde sancties hield ongeveer gelijke tred
met de daling van de instroom bij het OM. Bij de sancties van het OM is de
transactie in belangrijke mate vervangen door de strafbeschikking.
– Het aantal opgelegde strafbeschikkingen door het OM bedroeg in 2013
42.000. In datzelfde jaar zijn er 13.000 strafbeschikkingen geëxecuteerd.
– Bij de minderjarigen is het beeld niet veel anders. Zo daalde het aantal
geregistreerde minderjarige verdachten in de periode 2007-2013, zij het in
sterkere mate dan het totale aantal verdachten (respectievelijk -59% en -37%.
Het aandeel minderjarige verdachten binnen het totale aantal geregistreerde
verdachten nam daarmee af van 20% in 2007 naar 13% in 2013.
– Ook de instroom bij het OM van zaken tegen minderjarige verdachten
daalde met meer dan de helft (-51%). Het aantal sancties opgelegd door
politie, OM en rechter tezamen daalde in lijn hiermee, zij het in sterkere
mate dan de instroom OM (-56%). De strafbeschikking wordt bij de
minderjarigen nog enkel in beperkte mate toegepast. In 2013 was het
aantal door het OM 370 opgelegde strafbeschikkingen, terwijl het aantal
geëxecuteerde strafbeschikkingen in dit jaar 200 bedroeg.
De vorige hoofdstukken gaven statistische informatie in detail over de
opeenvolgende onderdelen van de strafrechtsketen. Dit hoofdstuk combineert deze informatie om op hoofdlijnen inzicht in de onderlinge samenhang te krijgen.1 Hierbij gaat het, net als in de voorgaande hoofdstukken,
(vrijwel) uitsluitend om misdrijven.2
De gegevens van de verschillende onderdelen zijn afkomstig uit verschillende informatiebronnen en betreffen niet steeds dezelfde teleenheden
of zaken. Zo kan een misdrijf meerdere verdachten opleveren en tot meer
dan één zaak leiden. Ook kan het voorkomen dat een verdachte van een
misdrijf in het ene jaar door de politie wordt opgespoord, maar de zaak
tegen die verdachte pas in een later jaar door OM of rechter wordt behandeld. Dezelfde zaak verschijnt dan bij verschillende onderdelen van de
strafrechtsketen in verschillende jaren in de statistiek. Met name bij
sterke stijgingen of dalingen van het aantal in de strafrechtelijke keten
verwerkte zaken kan dat laatste tot het ‘achterblijven’ van de aantallen in
1
2

De tenuitvoerlegging van sancties komt hierbij niet aan bod, omdat de huidige gegevens over de
tenuitvoerlegging niet toereikend zijn om zinvolle vergelijkingen met de opgelegde sancties te maken.
In hoofdstuk 9 wordt apart aandacht besteed aan overtredingen, waarbij ook de samenhang tussen de
onderdelen van de keten op dat gebied aandacht krijgt.

178 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

latere schakels leiden. Dit zijn aandachtspunten bij de vergelijking tussen
de schakels in de strafrechtsketen, want dit betekent dat die gegevens niet
volledig op elkaar aansluiten. Vergelijking van de ketenschakels kent dus
haar beperkingen en kan enige vertekeningen geven (zie ook bijlage 3).
Daarnaast hebben veranderingen van registratiesystemen ook gevolgen
voor de duiding van de cijfers. Een voorbeeld hiervan is de overgang van
COMPAS naar GPS (zie hoofdstuk 5, hoofdstuk 6 en bijlage 3). Maar niet
alleen veranderingen van registratiesystemen, ook mogelijke verschillen
in definities kunnen verwarring opleveren. Een voorbeeld hiervan is de
door het OM opgelegde strafbeschikking. Informatie over de toepassing
van deze pas enige jaren geleden geïntroduceerde OM-sanctie kan op
verschillende manieren, anders gezegd met verschillende definities, uit
de systemen worden gehaald. In deze editie van C&R is de strafbeschikking op twee manieren geteld, namelijk op het moment van eerste beoordeling door het OM (‘opgelegde strafbeschikkingen’) en geëxecuteerde
strafbeschikkingen. De executie van een strafbeschikking houdt in dat de
opgelegde sanctie door het CJIB ten uitvoer is gelegd en dit door het OM
is geregistreerd (zie ook hoofdstuk 5). In het onderhavige hoofdstuk wordt
uitgegaan van de door het OM opgelegde strafbeschikking.3 OM-strafbeschikkingen komen voor een belangrijk deel in de plaats van vroegere
OM-transacties. Door de strafbeschikking te definiëren op basis van de
eerste beoordeling van het OM, zijn de aantallen beter vergelijkbaar met
die van de transacties uit voorgaande jaren. Hierbij gaat het namelijk
om door het OM aangeboden transacties (zie ook de box in hoofdstuk 5),
waaraan de verdachte niet noodzakelijk al heeft voldaan of zal voldoen.
Ondanks bovenstaande kanttekeningen levert het naast elkaar leggen van
de informatie over de ketenschakels globaal inzicht op in de onderlinge
samenhang en verschillen tussen ontwikkelingen in de onderdelen van de
strafrechtsketen.
Eerst komt de samenhang in de strafrechtsketen voor het totaal (meerderjarige en minderjarige natuurlijke personen en rechtspersonen) aan
de orde in paragraaf 8.1. De samenhang in de keten en de misdrijven
die zijn gepleegd door minderjarigen krijgen afzonderlijk aandacht in
­paragraaf 8.2.4

8.1 Ontwikkelingen in de strafrechtsketen
Deze paragraaf gaat over de ontwikkeling in de strafrechtsketen van
het totaal van misdrijven, gepleegd door natuurlijke en rechtspersonen.
3
4

Dit is een verschil met Criminaliteit en Rechtshandhaving 2012, waarbij alleen de geslaagde executies
van de strafbeschikkingen beschikbaar waren.
Naast de tabellen in bijlage 4 zijn op de websites van WODC en CBS aparte Excel-tabellen opgenomen
met cijfers die verder teruggaan dan de hier beschreven periode.

De strafrechtsketen in samenhang 179

In elke fase van de keten vindt een selectieproces plaats.5 Dit proces
begint al bij de registratie door de politie.6 Lang niet alle misdrijven worden bij de politie gemeld en de politie registreert niet alle meldingen. De
politie registreerde in 2013 circa 1,1 miljoen misdrijven, terwijl de via
slachtofferenquêtes geschatte door burgers en bedrijven ondervonden
aantallen circa 7,5 miljoen bedragen (zie figuur 8.1). Slechts een deel van
de misdrijven wordt opgehelderd (zie hoofdstuk 4). Het aantal geregis­
treerde verdachten (circa 320.000) is dan ook aanzienlijk lager dan het
aantal geregistreerde misdrijven van circa 1,1 miljoen. Overigens kan een
verdachte meer dan één misdrijf hebben gepleegd of kunnen meerdere
verdachten één misdrijf samen hebben gepleegd. De politie kan bepaalde
zaken ook zelf afdoen, bijvoorbeeld door middel van een politietransactie
of, bij minderjarigen, met een verwijzing naar een Halt-bureau (zie hoofdstuk 2, hoofdstuk 7 en figuur 8.1).
Registratie van een verdachte door de politie leidt in een groot deel van
de gevallen, maar niet altijd, tot de inschrijving van een zaak bij het
Openbaar Ministerie (OM). De instroom bij het OM bedroeg in 2013 bijna
209.000 zaken. Ongeveer 5% van de instroom bij het OM was in 2013
afkomstig van andere instanties dan de politie.7 Het gaat daarbij onder
meer om de bijzondere opsporingsdiensten (zie hoofdstuk 2). Bij het OM
vindt een verdere selectie plaats. Het OM kan bijvoorbeeld besluiten een
zaak betreffende een verdachte (van één of meer misdrijven) te seponeren. Dit kan een technisch sepot zijn (‘bewijs niet rond te krijgen’) of een
beleidssepot (‘vervolging niet opportuun’). Ook kan het OM in bepaalde
misdrijfzaken een transactie aanbieden aan de verdachte, waarmee
verdere vervolging kan worden voorkomen. Sinds februari 2008 mag het
OM voor bepaalde delicten, buiten de rechter om, zelf de schuld vast­
stellen van en straffen opleggen aan verdachten door inwerkingtreding
van de Wet OM-afdoening, in de vorm van een strafbeschikking. Ook kan
het OM besluiten om een zaak te dagvaarden voor de rechter. De rechter kan de verdachte vrijspreken of schuldig verklaren.8 In het geval van
schuldigverklaring legt de rechter in verreweg de meeste gevallen een
straf of maatregel op (zie hoofdstuk 2).

5
6
7
8

Bij de interpretatie van dit selectieproces dienen de kanttekeningen in bijlage 3 in ogenschouw te
worden genomen. Zo kunnen uitspraken als ‘x% van ketenonderdeel A stroomt door naar keten­
onderdeel B’ op grond van dit schema niet worden gedaan.
Inclusief Koninklijke Marechaussee.
Bron: WODC/Racmin.
Ook kan de rechter een verdachte ontslaan van rechtsvervolging of het OM niet-ontvankelijk verklaren.

180 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Figuur 8.1

De gang van misdrijven door de strafrechtsketen, 2013a

Slachtofferschap

Opsporing

ondervonden delicten
geschat aantal delicten tegen burgers (b) 4.900.000
geschat aantal delicten tegen bedrijven (c) 2.500.000
overige delicten (d) onbekend
door de politie geregistreerde misdrijven (e)
geregistreerde criminaliteit
geregistreerde verdachten

1.088.270
317.745

politietransacties misdrijven (f)
politiestrafbeschikking (g)
HALT-verwijzingen (h)
Vervolging en berechting

strafzaken (i)
instroom OM
afgedaan door OM en rechter

afgedaan OM 112.360
technisch sepot 23.730 21%
beleidssepot 25.390 23%
transactie 13.180 12%
strafbeschikking(j) 41.840 37%
overige afdoeningen
8.225 7%
Sancties

3.840 taakstraffen
7.155 betalen geldsom
2.180 overige transacties

208.620
205.255
afgedaan rechter

92.895

schuldigverklaring
vrijspraak en ontslag
rechtsvervolging
overige afdoeningen

83.475

90%

8.950

10%

470

1%

door de rechter opgelegde
(deels) onvoorwaardelijke sancties (h)

geldboetes
vrijheidsbenemende sancties
taakstraffen

60
24.920
7.240

21.880
24.060
27.240

23%
25%
30%

97.180

betaling aan de staat, ontneming wederrechtelijk
verkregen voordeel en schadevergoeding
ontzegging rijbevoegdheid
overige straffen

a Voorlopige cijfers. Afgeronde aantallen.
b Bron: CBS; voorlopige schatting. Het aantal kan maximaal 100.000 hoger of lager liggen.
Het geschatte aantal misdrijven tegen burgers heeft enige overlap met het geschatte aantal
­misdrijven tegen bedrijven. De omvang van deze overlap is niet bekend (zie ook bijlage 3).
c Bron: Monitor Criminaliteit Bedrijfsleven 2010 (MCB, 2011). Geen recentere cijfers beschikbaar
ten tijde van het maken van deze publicatie. Het meest recente gegeven in 2010 is weergegeven.
Het geschatte aantal misdrijven tegen bedrijven heeft enige overlap met het geschatte aantal
misdrijven tegen burgers. De omvang van deze overlap is niet bekend.
d Misdrijven die buiten bereik van de VM en MCB blijven: misdrijven zonder direct slachtoffer
(bijv. drugssmokkel en heling), misdrijven tegen overheidsinstellingen, misdrijven tegen 15-minners, enz.
e Bron: CBS Politiestatistiek: inclusief misdrijven tegen bedrijven en instellingen, en inclusief ‘slachtofferloze’ misdrijven. De cijfers 2013 betreffen voorlopige cijfers. Zie ook tabel 4.2 en tabel 4.6 in
bijlage 4.
f Bron: CJIB. Zie ook tabel 7.17 in bijlage 4.
g Bron: CJIB. Zie ook tabel 7.18 in bijlage 4.

14.030 14%
7.190
2.780

7%
3%

De strafrechtsketen in samenhang 181

h Bron: Halt Nederland. Voorlopig cijfer. In het aantal is een klein deel begrepen van andere
­verwijzers dan de politie.
i Bron: CBS Rechtbankstrafzakenstatistiek (zie ook hoofdstuk 5). Taakstraffen zijn inclusief likop-stukzaken en exclusief de sepotgrond met dienstverlening. De afdoeningen OM zijn inclusief
overdrachten naar een ander parket en onbekende afdoeningsgrond en exclusief dagvaardingen.
Bij de transactie gaat het om de aangeboden transacties. Bij de strafbeschikking zijn de opgelegde
strafbeschikkingen geteld. Het aantal beleidssepots is het totaal van de voorwaardelijke en onvoorwaardelijk beleidssepots (zie tabel 5.4 in bijlage 4).
j Het aantal betreft de opgelegde strafbeschikkingen bij eerste beoordeling door het OM (zie
tabel 5.8 in bijlage 4).
k Bron: CBS Rechtbankstrafzakenstatistiek (zie ook hoofdstuk 6). De voorwaardelijke sancties zijn
buiten beschouwing gelaten. Bij combinaties van sancties zijn alle sancties afzonderlijk geteld.
Daardoor is het aantal (deels) onvoorwaardelijke sancties hoger dan het aantal schuldigverklaringen, en telt het totale aantal sancties niet op tot 100%.

Zowel het aantal door burgers ondervonden delicten als het aantal door de
politie geregistreerde misdrijven daalde vanaf 2007.9 Tussen 2007 en 2010
fluctueerden deze aantallen relatief sterk. De daling in het aantal door
burgers ondervonden delicten is in totaal nog wat sterker dan de door de
politie geregistreerde misdrijven (zie figuur 8.2): 24 tegen 17%. Het deel
van de delicten dat tot registratie door de politie leidt, is in de afgelopen
jaren dus iets groter geworden. Overigens leidt nog steeds slechts een klein
deel van de ondervonden delicten tot registratie (zie figuur 8.1). Het aantal
door de politie geregistreerde verdachten daalde vanaf 2008 sterker dan de
geregistreerde criminaliteit: vooral de terugloop in de periode 2008-2010
is opvallend.
De instroom bij het OM daalt vrijwel de hele periode en loopt globaal
gezien parallel met het aantal geregistreerde verdachten, maar vanaf 2011
lopen deze ontwikkelingen wel iets verder uit elkaar. Mogelijk heeft dit te
maken met een registratie-effect door de invoering van GPS bij het OM
(zie hoofdstuk 5 en bijlage 3). Over de totale periode 2007-2013 bezien bleef
de instroom bij het OM (daling met 23%) achter bij de ontwikkeling van de
geregistreerde criminaliteit (daling met 17%) (zie figuur 8.2).

9

Een schatting van het aantal door bedrijven ondervonden delicten ontbreekt, omdat cijfers na 2010 op
dit gebied niet beschikbaar zijn.

182 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Figuur 8.2

Door burgers ondervonden delicten ten opzichte van
geregistreerde misdrijven en verdachten en instroom OM,
index 2007=100

110
100
90
80
70
60
50
2007

2008

2009

2010

2011

Door burgers ondervonden delicten* **
Geregistreerde verdachten
,

2012

2013

Geregistreerde misdrijven
Instroom OM

* In hoofdstuk 3 van deze publicatie zijn de cijfers van de door burgers ondervonden delicten geïndexeerd op 2005=100. Dit in aansluiting met de cijfers in de Veiligheidsmonitor (zie ook hoofdstuk 1 en hoofdstuk 3). In het voorliggende hoofdstuk – evenals in de andere hoofdstukken (met
uitzondering van hoofdstuk 10) – worden ontwikkelingen vanaf 2007 gepresenteerd. Deze cijfers
zijn afkomstig van het CBS.
** Gezien er geen recente cijfers van het aantal ondervonden delicten door bedrijven zijn, komt dit
deel hier niet aan bod.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 8.1 in bijlage 4.
Bron: CBS.

Het aantal door politie, OM of rechter opgelegde sancties10 daalde met
28%, over de totale periode 2007-2013 gezien, sneller dan de geregistreerde
criminaliteit, die met 17% afnam. Het aantal sancties dat OM en rechter
samen oplegden, daalde in dezelfde periode met 28% en daalde sterker
dan de instroom bij het OM, die met 23% daalde. Het aantal door het OM
opgelegde sancties daalde iets minder sterk dan het aantal via de rechter
opgelegde sancties, namelijk met 26% tegen 29% (zie figuur 8.3). Deed het
OM in 2008, net voor de introductie van de strafbeschikking, 68.000 zaken
(26% van de instroom) via een transactie af, in 2013 werden 42.000 zaken
(21%) via een strafbeschikking en 13.000 zaken (7%) via een transactie
10

Met een ‘sanctie’ wordt hier bedoeld: een transactie of strafbeschikking door politie of OM, een
Halt-verwijzing door de politie of een schuldigverklaring door de rechter. Bij het OM betreft het
aangeboden transacties en bij eerste beoordeling van het OM opgelegde strafbeschikkingen. Dus
ook strafbeschikkingen die door verdachte worden aangevochten of transactievoorstellen die door de
verdachte worden afgewezen, tellen mee. Ook transacties zullen door de verdachte als een ‘sanctie’
worden gezien. Schuldigverklaringen door de rechter zijn overigens inclusief schuldigverklaringen
zonder strafoplegging.

De strafrechtsketen in samenhang 183

afgedaan. In die zin heeft de straf­beschikking de transactie voor een
groot deel vervangen. Overigens werden in 2013 13.000 strafbeschikkingen geëxecuteerd (zie tabel 8.1 in bijlage 4). Hierbij kan worden opgemerkt
dat het CJIB – conform de vigerende wetgeving ten aanzien van de strafbeschikking − twee jaar de tijd heeft voor de executie van een strafbeschikking. Kennelijk zitten veel opgelegde strafbeschikkingen nog in de
executiefase.
Figuur 8.3

Sancties ten opzichte van instroom OM en geregistreerde
misdrijven, index 2007=100

110
100
90
80
70
60
50
2007

2008

2009

Geregistreerde misdrijven
Sancties OM*
Sancties politie***

2010

2011

2012

2013

Instroom OM
Sancties rechter**
Sancties politie + OM + rechter

* Transacties OM en strafbeschikking OM. Bij de transacties OM gaat het om de aangeboden
­transacties. Bij de strafbeschikkingen gaat het om het aantal opgelegde strafbeschikkingen.
** Schuldigverklaringen door de rechter inclusief schuldigverklaringen zonder strafoplegging.
*** Politietransactie, politiestrafbeschikking en Halt-verwijzingen.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 8.1 in bijlage 4.
Bron: CBS

Uit verschuivingen in het aandeel van verschillende soorten delicten in
het totaal zijn de selectie-effecten in de keten duidelijk zichtbaar. Door
de in verhouding lage ophelderings-11 en sanctiepercentages daalt het
aandeel van vermogensmisdrijven in het midden van de keten. Omdat
voor deze misdrijven wel relatief vaak een vrijheidsstraf wordt opgelegd,
is het aandeel weer hoger in deze latere fase in de keten. Gewelds- en
seksuele misdrijven kennen, in vergelijking met andere delictsoorten,
zowel hogere ophelderingspercentages als zwaardere sancties en hebben
11

Zie hoofdstuk 4 voor het ophelderingspercentage. Zie bijlage 7 voor de definitie van het
ophelderingspercentage.

184 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

dan ook een groter aandeel in de verdere strafrechtelijke keten dan in de
geregistreerde criminaliteit. Dit laatste geldt ook voor de drugsmisdrijven.
Het omgekeerde is het geval met misdrijven op het gebied van vernieling en misdrijven tegen de openbare orde en gezag: het aandeel van
dit type misdrijven loopt later in de keten terug. Bij verkeers­m isdrijven
volgt relatief vaak een sanctie, maar dit is niet zo vaak een ­v rijheidsstraf
(zie figuur 8.4). In het navolgende worden de ontwikkelingen voor de
­vermogensmisdrijven, vernielingen en misdrijven tegen de openbare
orde, gewelds- en seksuele misdrijven, drugsmisdrijven en verkeers­
misdrijven afzonderlijk beschreven.
Figuur 8.4
100
90

Aandeel misdrijfcategorieën in de strafrechtsketen, 2013
2

6

13

12
14

2
80

9

70

13

12

17

17
8

23

7

32

16

50
12

40
30

4
1

20

8

60

3
4

5
10

62

20

57
38

41

34

10
0
Geregistreerde
misdrijven
(N = 1.088.266)

Geregistreerde
verdachten
(N = 317.750)

Sancties*
(N = 138.494)

(Deels)
onvoorwaardelijke
vrijheidsstraffen
(N = 23.518)

Detentiejaren
(N = 9.219)

Vermogensmisdrijven

Vernieling en openbare orde en gezag

Gewelds- en seksuele misdrijven

Drugsmisdrijven

Verkeersmisdrijven

Overige misdrijven

* Anders dan in figuur 8.3 betreffen de sancties hier de transacties OM, strafbeschikkingen OM en
schuldigverklaringen door de rechter. Dat is dus exclusief politiesancties (politietransacties,
politie­strafbeschikkingen en Halt-verwijzingen), omdat hiervan (nog) geen cijfers per soort delict
beschikbaar waren. Voor de transacties OM en voor de strafbeschikkingen OM is de eerste noot bij
figuur 8.3 van toepassing.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 4.2, 5.5, 5.8, 6.3, 6.6, 6.10, 6.17 en 6.21 in bijlage 4.
Bron: CBS

De strafrechtsketen in samenhang 185

Vermogensmisdrijven
In 2013 was het aandeel van vermogensmisdrijven in de geregistreerde criminaliteit met 62% verreweg het grootst. Het aandeel vermogens­misdrijven
is ook hoog bij door burgers ondervonden delicten. Daarnaast worden
deze misdrijven waarschijnlijk relatief vaak door de politie geregistreerd
vanwege de eis van aangifte die verzekeringsmaatschappijen stellen aan
uitkering van een schadebedrag. Het aandeel vermogens­misdrijven in het
aantal geregistreerde verdachten is met 38% een stuk lager. Het aandeel in
de sancties is nog iets lager: 34%. Opvallend is vervolgens het grote aandeel
in de (deels) onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen: 57%. Krijgt een verdachte
van een vermogensmisdrijf een sanctie opgelegd, dan is dit dus in verhouding vaak een (deels) onvoorwaardelijke vrijheidsstraf. Deze is overigens
verhoudingsgewijs kort, want het aandeel in het aantal detentiejaren is
lager: 41% (zie figuur 8.4).
Het is, gezien het grote aandeel in het totaal, niet verwonderlijk dat de
ontwikkeling van het aantal vermogensmisdrijven en de instroom bij het
OM hiervan grote parallellen vertoont met de eerder voor de totale criminaliteit geschetste ontwikkeling. Het aantal door burgers ondervonden
delicten daalde duidelijk, met 23% tussen 2007 en 2013. Het aantal door
de politie geregistreerde misdrijven daalde in vergelijking daarmee licht,
met 7%. Daarbij bleef het aantal door de politie geregistreerde verdachten echter sterk achter, met een daling van 21% in dezelfde periode. Bij
de instroom bij het OM is met name de stijging in 2011 opvallend. Mogelijk
hangt dit samen met de invoering van het GPS-systeem, zoals reeds eerder
hierboven genoemd is (zie figuur 8.5).

186 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Figuur 8.5

Door burgers ondervonden misdrijven ten opzichte van
geregistreerde misdrijven en verdachten en instroom
OM: vermogen, index 2007=100

110
100
90
80
70
60
50
2007

2008

2009

2010

Door burgers ondervonden
delicten*
Geregistreerde verdachten

2011

2012

2013

Geregistreerde vermogensmisdrijven
Instroom OM

* Noot * bij figuur 8.2 is hier ook van toepassing.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 4.2, 4.6 en 5.2 in bijlage 4.
Bron: CBS.

Het aantal sancties van OM en rechter samen daalde bij de vermogensmisdrijven iets sterker dan bij de geregistreerde misdrijven en ook ­sterker
dan bij de instroom van het OM. Het aantal sancties daalde tussen
2007 en 2013 met 11%, het aantal geregistreerde misdrijven met 7%. De
instroom bij het OM daalde, beschouwd over de hele periode, niet (zie
figuur 8.6).

De strafrechtsketen in samenhang 187

Figuur 8.6

Sancties* ten opzichte van instroom OM en geregistreerde misdrijven: vermogen, index 2007=100

110
100
90
80
70
60
50
2007

2008

2009

2010

Geregistreerde misdrijven
Sancties OM**
Sancties OM en rechter

2011

2012

2013

Instroom OM
Sancties rechter***

* Exclusief politiesancties.
** Transacties OM en strafbeschikking OM. De opmerking in noot * bij figuur 8.3 is ook hier van
toepassing.
*** Schuldigverklaringen door de rechter inclusief schuldigverklaringen zonder strafoplegging.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 4.2, 5.2, 5.5, 5.8, 6.3 in bijlage 4.
Bron: CBS

Vernielingen en misdrijven tegen de openbare orde en gezag
De gang door de strafrechtsketen van vernielingen en misdrijven tegen
de openbare orde (hierna te noemen ‘vernielingen’) ziet er volledig anders
uit dan bij de vermogensmisdrijven. In 2013 hadden vernielingen een
aandeel van 13% in de geregistreerde misdrijven, van 12% bij de geregis­
treerde verdachten, en van 10% in de sancties. Voor dit type misdrijf wordt
in verhouding minder vaak een (lange) vrijheidsstraf opgelegd, waardoor
vernielingen in 2013 een aandeel van 7% hadden in de (deels) onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen, en een aandeel van 5% in het aantal detentie­
jaren (zie figuur 8.4).
Het aantal door de politie geregistreerde vernielingen daalde in de p
­ eriode
2007-2013 sterk, met 42%.12 De instroom bij het OM daalde ongeveer evenveel, met 43%. Het aantal geregistreerde verdachten daalde echter nog

12

Ook slechts tot 2010 bekende, en daarom niet in de figuur weergegeven cijfers van door bedrijven op
dit gebied ondervonden delicten, wijzen op een daling (zie C&R 2012 op de websites van WODC, CBS of
Raad voor de rechtspraak).

188 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

sterker, namelijk met 57% en bleef daarbij duidelijk achter bij de geregistreerde misdrijven en de instroom bij het OM (zie figuur 8.7).
Figuur 8.7

Geregistreerde misdrijven en verdachten ten opzichte
van instroom OM: vernieling en openbare orde en gezag
­misdrijven, index 2007=100

110
100
90
80
70
60
50
40

2007

2008

2009

2010

Geregistreerde misdrijven
Instroom OM

2011

2012

2013

Geregistreerde verdachten

Voor de corresponderende cijfers zie tabel 4.2, 4.6 en 5.2 in bijlage 4.
Bron: CBS.

De daling van het totale aantal sancties van OM en rechter samen
bij dit type misdrijven is, met 51%, sterker dan die van de geregis­
treerde m
­ isdrijven en de instroom bij het OM (42 respectievelijk 43%)
(zie figuur 8.8). Dit was ook bij de vermogensmisdrijven het geval.
Gewelds- en seksuele misdrijven
In 2013 bedroeg het aandeel van gewelds- en seksuele misdrijven in de
geregistreerde criminaliteit 9%. Aangezien dit soort delicten, in vergelijking met andere, een hoog ophelderingspercentage kent (zie tabel 4.4 in
bijlage 4), was het aandeel in het totale aantal geregistreerde verdachten
een stuk hoger, namelijk 23%. Het aandeel in de bestraffingen en (deels)
onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen lag daar met 16% respectievelijk
17% weer iets onder. Een relatief hoge gemiddelde strafduur vertaalt zich
ten slotte in een aandeel van 32% in het aantal detentiejaren in 2013
(zie figuur 8.4).

De strafrechtsketen in samenhang 189

Figuur 8.8

Sancties* ten opzichte van instroom OM en geregistreerde misdrijven: vernieling en openbare orde en gezag
­misdrijven, index 2007=100

110
100
90
80
70
60
50
40
30
2007

2008

2009

2010

Geregistreerde misdrijven
Sancties OM**
Sancties OM en rechter

2011

2012

2013

Instroom OM
Sancties rechter***

* Exclusief politiesancties.
** Transacties OM en strafbeschikking OM. De opmerking in noot * bij figuur 8.3 is ook hier van
toepassing.
*** Schuldigverklaringen door de rechter inclusief schuldigverklaringen zonder strafoplegging.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 4.2, 5.2, 5.5, 5.8 en 6.3 in bijlage 4.
Bron: CBS

Het aantal door burgers ondervonden delicten tussen 2007 en 2013
daalde, met 24%, iets sterker dan het aantal door de politie geregistreerde
gewelds- en seksuele misdrijven, dat daalde met 19% in dezelfde periode.
Het verschil in daling tussen ondervonden delicten en geregistreerde
criminaliteit kan te maken hebben met de toegenomen beleidsmatige
aandacht voor geweldscriminaliteit, waardoor de politie mogelijk vaker
geweldsdelicten registreert. Ook de instroom bij het OM daalde ongeveer
even sterk, namelijk met 18% tussen 2007 en 2013. Ook bij dit type misdrijven blijft het aantal geregistreerde verdachten, met een daling van 38%,
ver achter (zie figuur 8.9).

190 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Figuur 8.9

Door burgers ondervonden delicten ten opzichte van
geregistreerde misdrijven en verdachten en instroom
OM: gewelds- en seksuele misdrijven, index 2007=100

110
100
90
80
70
60
50
2007

2008

2009

2010

Door burgers ondervonden delicten*
Geregistreerde verdachten

2011

2012

2013

Geregistreerde misdrijven
Instroom OM

* Noot * en ** bij figuur 8.2 zijn hier ook van toepassing. De cijfers van door burgers ondervonden
delicten zijn exclusief seksuele misdrijven.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 4.2, 4.6 en 5.2 in bijlage 4.
Bron: CBS.

Het aantal sancties van OM en rechter daalde over de totale periode 20072013 sterker dan de instroom bij het OM. Daalde deze laatste met 18%,
het aantal sancties nam met 30% af. Het aantal door het OM opgelegde
sancties halveerde bijna (zie figuur 8.10). De stijging in het aantal straf­
beschikkingen weegt bij dit type delict zeker niet op tegen de daling van
het aantal transacties sinds 2008. Werd in 2008 nog 19% van de instroom
van het OM via een transactie afgedaan, in 2013 gebeurt dit nog in 4% van
de instroom via transactie of strafbeschikking.
Drugsmisdrijven
Van drugsmisdrijven wordt zelden aangifte gedaan. Drugsmisdrijven
komen dus bijna uitsluitend in de geregistreerde criminaliteit bij
op­sporing door de politie zelf: in 2013 bedroeg het aandeel in de geregis­
treerde criminaliteit 2%. Drugsmisdrijven hebben eveneens een relatief
beperkt aandeel in het aantal geregistreerde verdachten en sancties: in
beide 8%. Personen die door de rechter schuldig zijn verklaard, worden in
verhouding tot bij andere delictsoorten vaak veroordeeld tot een onvoorwaardelijke vrijheidsstraf, die gemiddeld lang is. Drugsmisdrijven hadden
daardoor in 2013 een aandeel van 12% in de (deels) onvoorwaardelijke
vrijheidsstraffen en 17% in het aantal detentiejaren (zie figuur 8.4).

De strafrechtsketen in samenhang 191

Figuur 8.10 Sancties* ten opzichte van instroom OM en geregistreerde misdrijven: gewelds- en seksuele misdrijven, index
2007=100
110
100
90
80
70
60
50
2007

2008

2009

2010

Geregistreerde misdrijven
Sancties OM**
Sancties OM en rechter

2011

2012

2013

Instroom OM
Sancties rechter***

* Exclusief politiesancties.
** Transacties OM en strafbeschikking OM. De opmerking in noot * bij figuur 8.3 is ook hier van
toepassing.
*** Schuldigverklaringen door de rechter inclusief schuldigverklaringen zonder strafoplegging.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 4.2, 5.2, 5.5, 5.8 en 6.3 in bijlage 4.
Bron: CBS

Ook bij de drugsmisdrijven zijn dalende trends tussen 2007 en 2013
overheersend. Het aantal geregistreerde misdrijven daalde met 10% en
de instroom bij het OM hield met een daling van 8% vrijwel gelijke tred.
Ook hier daalde het aantal geregistreerde verdachten duidelijk sterker dan
het aantal geregistreerde misdrijven of de instroom bij het OM, namelijk
met 23% (zie figuur 8.11). Zeker bij dit type misdrijf, waarbij registratie
en opsporing van verdachten zo sterk samenhangen, is het verschil in
ontwikkeling tussen geregistreerde misdrijven en verdachten enerzijds en
verdachten en instroom OM anderzijds, opvallend.
Het aantal sancties van OM en rechter samen houdt ongeveer gelijke tred
met de instroom van het OM. Het aantal sancties daalde tussen 2007
en 2013 met 9%, tegen een daling van 8% van de instroom bij het OM
(zie figuur 8.12).

192 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Figuur 8.11 Geregistreerde misdrijven, verdachten, en instroom OM:
drugsmisdrijven,* index 2007=100
110
100
90
80
70
60
50

2007

2008

2009

2010

Geregistreerde misdrijven
Instroom OM

2011

2012

2013

Geregistreerde verdachten

* Geen cijfers over door slachtoffers ondervonden delicten, omdat in de slachtofferenquêtes de
‘slacht­offerloze delicten’ niet voorkomen (zie ook hoofdstuk 3).
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 4.2, 4.6 en 5.2 in bijlage 4.
Bron: CBS

Figuur 8.12 De gang door de strafrechtsketen: sancties* ten
­opzichte van instroom OM en geregistreerde misdrijven:
­drugsmisdrijven, index 2007=100
120
110
100
90
80
70
60
50
2007

2008

2009

2010

Geregistreerde misdrijven
Sancties OM**
Sancties OM en rechter

2011

2012

Instroom OM
Sancties rechter***

* Exclusief politiesancties.
** Transacties OM en strafbeschikking OM. De opmerking in noot * bij figuur 8.3 is ook hier van
toepassing.
*** Schuldigverklaringen door de rechter inclusief schuldigverklaringen zonder strafoplegging.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 4.2, 4.6, 5.2, 5.5, 5.8 en 6.3 in bijlage 4.
Bron: CBS

2013

De strafrechtsketen in samenhang 193

Verkeersmisdrijven
Verkeersmisdrijven bestaan voor een groot deel uit gevallen van ‘­ver­laten
plaats ongeval’ en ‘rijden onder invloed’. Registratie van het laatst­
genoemde delict berust, net als bij drugsdelicten, niet op aangifte, maar
op opsporing door de politie zelf. In 2013 bedroeg het aandeel van verkeersmisdrijven in de geregistreerde criminaliteit 12%. Mede omdat bij
rijden onder invloed direct ook een verdachte bekend is, is het aandeel
van de verkeersmisdrijven onder de geregistreerde verdachten groter: 14%.
Bij dit type misdrijven krijgen verdachten vaak een sanctie opgelegd, al is
dat minder vaak een vrijheidsstraf. Dat blijkt uit het aandeel in de sancties
(20%) en het relatief kleine aandeel in de vrijheidsstraffen (4%). Een eventuele vrijheidsstraf is gemiddeld kort, waardoor het aandeel van verkeersmisdrijven in het aantal detentiejaren nog maar 1% is (zie figuur 8.4).
Ook het aantal geregistreerde verkeersmisdrijven is gedaald over de
­periode 2007-2013, met in totaal 22%. Het aantal geregistreerde verdachten daalde veel sterker (46%), even sterk als de instroom bij het OM (zie
figuur 8.13).
Figuur 8.13 Geregistreerde misdrijven, verdachten en instroom OM:
verkeersmisdrijven,* index 2007=100
110
100
90
80
70
60
50

2007

2008

2009

2010

Geregistreerde misdrijven
Instroom OM

2011

2012

2013

Geregistreerde verdachten

* Geen cijfers over door slachtoffers ondervonden delicten, omdat in de slachtofferenquêtes de
‘slacht­offerloze delicten’ niet voorkomen (zie ook hoofdstuk 3).
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 4.2, 4.6 en 5.2 in bijlage 4.
Bron: CBS

Het aantal door OM en rechter samen opgelegde sancties daalde, over de
totale periode 2007-2013 gezien, met 30%. Deze daling is duidelijk minder
dan die van de instroom bij het OM (daling van 46%), maar sterker dan
die van het aantal geregistreerde misdrijven (daling van 22%). Met name
de terugval in het aantal door de rechter opgelegde sancties is groot:

194 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

sinds 2007 is dit aantal met 45% gedaald (zie figuur 8.14). Opvallend is
de ontwikkeling van het aantal sancties van het OM. Van 2007 tot 2009
nam het aantal transacties toe, met een dip in 2008, maar daarna daalde
dit aantal sterk tot 500 transacties in 2013. Van 2009 tot 2012 groeide het
aantal strafbeschikkingen massaal, met in 2013 overigens een terugval.
In 2013 ligt het aantal sancties van het OM 3% hoger dan in 2007.
Figuur 8.14 Sancties* ten opzichte van instroom OM en geregistreerde misdrijven: verkeersmisdrijven, index 2007=100
170
150
130
110
90
70
50
30
10
2007

2008

2009

2010

Geregistreerde misdrijven
Sancties OM**
Sancties OM en rechter

2011

2012

2013

Instroom OM
Sancties rechter***

* Exclusief politiesancties.
** Transacties OM en strafbeschikking OM. De opmerking in noot * bij figuur 8.3 is ook hier van
toepassing.
*** Schuldigverklaringen door de rechter inclusief schuldigverklaringen zonder strafoplegging.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 4.2, 5.2, 5.5, 5.8 en 6.3 in bijlage 4.
Bron: CBS

8.2 Ontwikkelingen in de strafrechtsketen bij minderjarigen
Deze paragraaf gaat over de ontwikkeling in de strafrechtsketen bij het deel
van de hierboven geschetste misdrijven dat is gepleegd door minderjarigen
van 12 tot met 17 jaar. De ontwikkeling van het aantal geregistreerde misdrijven, gepleegd door minderjarigen, ontbreekt hier. Immers, bij aangifte
en registratie is vaak nog geen dader bekend en daarmee ook niet diens
leeftijd. Wel kunnen geregistreerde verdachten worden onderscheiden naar
leeftijd. Omdat de thans beschikbare slachtofferenquêtes geen apart onderscheid naar minderjarigen maken, komt de ontwikkeling van het aantal
door burgers of bedrijven ondervonden delicten hier evenmin aan bod.

De strafrechtsketen in samenhang 195

Figuur 8.15 De strafrechtsketen bij minderjarigen, 2013a
Geregistreerde
misdrijven

door de politie geregistreerde misdrijven (b)
geregistreerde criminaliteit
geregistreerde verdachten
waarvan
geregistreerde minderjarige verdachten

317.745
39.840

politietransacties misdrijven (c)
politiestrafbeschikking (d)
Halt-verwijzingen (e)
Vervolging en berechting

Sancties

11.220
2.420
2.775
3.585
370
2.050

22%
25% 2.415 taakstraffen
32% 320 betalen geldsom
3% 850 overige transacties
18%

door de rechter opgelegde
(deels) onvoorwaardelijke sancties (h)
geldboete
jeugddetentie
taakstraffen
PIJ-maatregel

7.240

strafzaken (f)
instroom OM
afgedaan door OM + rechter

afgedaan OM
technisch sepot
beleidssepot
transactie
strafbeschikking(g)
overige afdoeningen

-

170
830
3.450
90

3%
13%
55%
1%

18.810
18.080
afgedaan rechter

6.860

schuldigverklaring
vrijspraak en ontslag
rechtsvervolging
overige afdoeningen

5.890

85%

860
110

13%

1.465
100
200

23%
2%
3%

2%

6.305

betaling aan de staat, ontneming wederrechtelijk
verkregen voordeel en schadevergoeding
ontzegging rijbevoegdheid
overige straffen

a Voorlopige cijfers. Afgeronde aantallen.
b Bron: CBS Politiestatistiek: incl. misdrijven tegen bedrijven en instellingen, en incl. ‘slachtofferloze delicten’.
c Bron: CJIB.
d Geen cijfers politiestrafbeschikking.
e Bron: Halt Nederland.
f Bron: CBS Rechtbankstrafzakenstatistiek (zie ook hoofdstuk 5). De taakstraffen OM zijn inclusief lik-op-stukzaken en exclusief
sepotgrond met dienstverlening. De afdoeningen OM zijn inclusief overdrachten naar een ander parket en onbekende afdoeningsgrond en exclusief dagvaardingen. Bij de transacties gaat het om de aangeboden transacties. Bij de strafbeschikkingen is
het aantal opgelegde strafbeschikkingen geteld. Het aantal beleidssepots is het totaal van de voorwaardelijke en onvoorwaardelijke beleidssepots (zie tabel 5.12 in bijlage 4).
g Het aantal betreft de opgelegde strafbeschikkingen bij eerste beoordeling door het OM (zie tabel 5.12 in bijlage 4).
h Bron: CBS Rechtbankstrafzakenstatistiek (zie ook hoofdstuk 6). Bij combinaties van sancties zijn alle sancties afzonderlijk
geteld. Daardoor is het aantal (deels) onvoorwaardelijke sancties hoger dan het aantal schuldigverklaringen. Minderjarigen
kunnen in sommige gevallen ook een (deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraf opgelegd krijgen. In 2013 bedroeg dit aantal
30. Het aantal ontzeggingen rijbevoegheid betreft ook voorwaardelijke sancties. Het aantal (deels) onvoorwaardelijke ­sancties
bedraagt 70 (Bron: CBS).

196 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Vergelijkbaar met de in figuur 8.1 beschreven gang door de keten, is het
selectie-effect in elke fase van de keten ook van toepassing bij de minderjarigen (zie figuur 8.15 en bijlage 3). Net als bij het totaalbeeld is de opmerking over de interpretatie van de ontwikkeling van de sancties hier ook
van toepassing. Bij de strafbeschikking is uitgegaan van het aantal opgelegde strafbeschikkingen.
Het aantal geregistreerde minderjarige verdachten daalde in de periode
2007-2013 met meer dan de helft (-59%), deze daling is sterker dan de – in
figuur 8.2 geschetste – daling van het totale aantal verdachten (-37%).
Het aandeel minderjarige verdachten binnen het totale aantal geregis­
treerde verdachten nam daarmee af van 20% in 2007 naar 13% in 2013.
De instroom bij het OM daalde met 51% en loopt over de gehele ­periode
tussen 2007 en 2013 parallel met het aantal geregistreerde minder­jarige
verdachten, hoewel het aantal verdachten vanaf 2007 achterblijft bij de
instroom van het OM (zie figuur 8.16).
Het aantal sancties van politie, OM en rechter tezamen daalde over de
totale periode 2007-2013 met 57%, in lijn met de ontwikkeling van de
instroom. Beperken we ons tot de sancties van OM en rechter, dan is de
daling 63%. Dit is een sterkere daling dan die van de instroom bij het OM,
die met 51% afnam. Het aantal door het OM opgelegde sancties daalde
sterker dan het aantal door de rechter opgelegde sancties, namelijk met
73% tegen 50% (zie figuur 8.16).
Tussen 2007 en 2010 deed het OM ruwweg nog drie op elke vijf zaken
door middel van een transactie af, daarna daalde dit aandeel tot twee op
de vijf, (3.600 in 2013) (zie tabel 8.2 in bijlage 4). Vanaf 2011 legde het OM
enkel in een beperkt aantal gevallen een strafbeschikking op aan minder­
jarigen (zie hoofdstuk 5). In 2013 waren dat er 370. De strafbeschikking
bij minderjarigen heeft, anders dan bij het totaalbeeld, nog nauwelijks de
transactie vervangen. In 2013 werden in totaal 207 strafbeschikkingen
geëxecuteerd.

De strafrechtsketen in samenhang 197

Figuur 8.16 Sancties ten opzichte van instroom OM en geregistreerde
verdachten bij minderjarigen, index 2007=100
120
110
100
90
80
70
60
50
40
30
20
10
2007

2008

2009

Verdachten politie
Sancties OM*
Sancties politie***
Sancties politie,
rechter en OM

2010

2011

2012

2013

Instroom OM
Sancties rechter**
Haltverwijzingen door de politie

* Transacties OM en strafbeschikking OM. De opmerking in noot * bij figuur 8.3 is ook hier van
toepassing.
** Schuldigverklaringen door de rechter inclusief schuldigverklaringen zonder strafoplegging.
*** Politietransactie (bron: CJIB) en Halt-verwijzing (bron: Halt Nederland). Exclusief politiestraf­
beschikking, daar deze (nog) niet van toepassing is op minderjarigen.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 8.2 in bijlage 4.
Bron: CBS

In 2013 betrof de verdenking bij bijna 51% van de geregistreerde minderjarige verdachten een vermogensmisdrijf. Bij de sancties ligt dit aandeel
ongeveer 10% lager: 42%. Omdat voor deze misdrijven relatief vaak
een jeugddetentie wordt opgelegd, is het aandeel in deze latere fase in
de keten met 72% aanzienlijk hoger, net iets meer dan het aandeel in
detentiejaren (72%). Gewelds- en seksuele misdrijven hebben een tamelijk constant aandeel van rond de 20% in de keten, met uitzondering
van het aandeel jeugddetenties, dat op 16% uitkwam. Het aandeel bij
vernielingen en openbare orde en gezag misdrijven is aan het begin van
de keten relatief hoger dan aan het eind (23% geregistreerde misdrijven, 21% sancties, 8% (deels) onvoorwaardelijke jeugddetenties en een
aandeel van 6% in detentiejaren). Ditzelfde geldt voor de heterogene

198 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

groep van overige misdrijven,13 met uitzondering van het begin van de
keten waarin het aandeel lager is dan bij de volgende schakel, de sancties (zie figuur 8.17). In het navolgende worden de ontwikkelingen van de
vermogens­m isdrijven, vernielingen en misdrijven tegen de openbare orde
en gewelds- en seksuele misdrijven afzonderlijk beschreven.
Figuur 8.17 Aandeel misdrijvencategorieën in de strafrechtsketen bij
minderjarigen, 2013
100

9

17

90
80

2

16

22

19
20

70
60

4

8

6

23
21

50
40

72

70

(Deels) onvoorw.
jeugddetenties
(N=834)

Detentiejaren
(N=199)

30
49

42

20
10
0
Geregistreerde
verdachten
(N=39.840)

Sancties*
(N=9.841)

Vermogensmisdrijven

Vernielingen en openbare orde en gezag

Gewelds- en seksuele misdrijven

Overige misdrijven**

* Anders dan in figuur 8.16 betreffen de sancties hier de transacties en strafbeschikkingen OM
en schuldigverklaringen door de rechter. Dus exclusief politiesancties (politietransacties, politie­
strafbeschikkingen en Halt-verwijzingen, daar hiervan (nog) geen cijfers naar delict beschikbaar
waren. De opmerking in noot * bij figuur 8.3 is ook hier van toepassing.
** Deze categorie omvat drugsmisdrijven, verkeersmisdrijven, (vuur)wapenmisdrijven, overige
­misdrijven Wetboek van Strafrecht en overige wetten (inclusief onbekende wetten).
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 4.13, 5.13, 5.16, 6.14, 6.17 en 6.21 in bijlage 4.
Bron: CBS

13

Vanwege het relatief geringe aantal drugs- en verkeersmisdrijven waarbij minderjarigen zijn betrokken
krijgen deze typen delicten hier geen afzonderlijke aandacht.

De strafrechtsketen in samenhang 199

Vermogensmisdrijven bij minderjarigen
Het aantal geregistreerde minderjarige verdachten en de instroom van het
OM halveerden beide vanaf 2007. De daling bij de minderjarigen is, met
name bij de instroom van het OM, beduidend sterker dan het beeld dat
zichtbaar werd bij alle verdachten samen (zie paragraaf 8.2).
De ontwikkeling van de sancties van rechter en OM tezamen, volgt min of
meer de lijn van de instroom bij het OM, maar daalde tussen 2007 en 2013
met 59% sterker dan die van de geregistreerde verdachten en de instroom
bij het OM. Deze daling wordt vooral veroorzaakt door een terugloop in
het aantal sancties van het OM met drie op de vier sancties. Het aantal
opgelegde strafbeschikkingen bedroeg 18 in 2013. Een stuk minder strafbeschikkingen werden geëxecuteerd in 2013 (zie tabel 5.16 in bijlage 4).
Het aantal door de rechter opgelegde sancties daalde, met iets meer dan
twee op de vijf, minder hard dan het aantal OM-sancties (zie figuur 8.18).
Figuur 8.18 Sancties* ten opzichte van instroom OM en
­geregistreerde verdachten bij minderjarigen: vermogen,
index 2007=100
110
100
90
80
70
60
50
40
30
20
2007

2008

2009

2010

Verdachten politie
Sancties OM**
Sancties OM
en rechter

2011

2012

Instroom OM
Sancties rechter***

* Exclusief politiesancties.
** Transacties OM en strafbeschikking OM. Noot * bij figuur 8.3 is ook hier van toepassing.
*** Schuldigverklaringen door de rechter inclusief schuldigverklaringen zonder strafoplegging.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 4.13, 5.13, 5.16 en 6.14 in bijlage 4.
Bron: CBS

2013

200 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Vernielingen en misdrijven tegen de openbare orde en gezag bij
minderjarigen
Ook bij vernielingen en misdrijven tegen de openbare orde en gezag is
in de periode 2007-2013 sprake van in vergelijking tot het totaal boven­
gemiddeld dalende trends voor de geregistreerde verdachten, de instroom
van het OM en de sancties. Deze dalingen zijn sterker dan bij de andere
hier onderscheiden delictgroepen. Het aantal verdachten daalt met drie
kwart en de instroom bij het OM met twee derde. De door OM en rechter tezamen opgelegde sancties daalden in lijn hiermee met drie kwart.
Deze daling wordt vooral veroorzaakt door een terugloop in het aantal
sancties van het OM tot één op de vijf sancties in 2013. Het aantal oplegde
strafbeschikkingen voor dit type delict was minder dan 5 in 2013. Het
aantal door de rechter ­opgelegde sancties daalde, met minder dan twee
derde, minder hard dan het aantal OM-sancties (zie figuur 8.19).
Figuur 8.19 Sancties* ten opzichte van instroom OM en geregistreerde verdachten bij minderjarigen: vernieling en openbare
orde en gezag misdrijven, index 2007=100
120
110
100
90
80
70
60
50
40
30
20
10
0
2007

2008

2009

2010

Verdachten politie
Sancties OM**
Sancties OM
en rechter

2011

2012

Instroom OM
Sancties rechter***

* Exclusief politiesancties.
** Transacties OM en Strafbeschikking OM. Noot * in figuur 8.3 is hier ook van toepassing.
*** Schuldigverklaringen door de rechter inclusief schuldigverklaringen zonder strafoplegging.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 4.13, 5.13, 5.16 en 6.14 in bijlage 4.
Bron: CBS

2013

De strafrechtsketen in samenhang 201

Gewelds- en seksuele misdrijven bij minderjarigen
Ook bij de gewelds- en seksuele misdrijven is in de periode 2007-2013 bij
de geregistreerde minderjarige verdachten en de instroom bij het OM
een dalende trend zichtbaar. Over de gehele periode is er sprake van een
daling van respectievelijk 59% en 43%. Het aantal sancties van OM en
rechter tezamen daalt vanaf 2007 met 58%, min of meer in lijn met de
ontwikkeling van het totaal. Een onderscheid naar OM en rechter laat zien
dat het aantal door het OM opgelegde sancties, net als bij vermogensmisdrijven en vernielingen, sterker daalt dan het aantal door de rechter opgelegde sancties, respectievelijk met 69% en 49%. Net als bij de vernielingen
was het aantal opgelegde strafbeschikkingen door het OM minder dan 5
in 2013 (zie tabel 5.16 in bijlage 4).
Figuur 8.20 Sancties* ten opzichte van instroom OM en geregistreerde verdachten bij minderjarigen: gewelds- en seksuele
misdrijven, index 2007=100
110
100
90
80
70
60
50
40
30
2007

2008

2009

2010

Verdachten politie
Sancties OM**
Sancties OM
en rechter

2011

2012

Instroom OM
Sancties rechter***

* Exclusief politiesancties.
** Transacties OM en strafbeschikking OM. Noot * in figuur 8.3 is ook hier van toepassing.
*** Schuldigverklaringen door de rechter inclusief schuldigverklaringen zonder strafoplegging.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 4.13, 5.13, 5.16 en 6.14 in bijlage 4.
Bron: CBS

2013

9 Overtredingen
F.P. van Tulder en H.G. Aten
– In totaal zijn in 2013 circa 347.000 geconstateerde overtredingen op
straf­rechtelijke wijze behandeld. Het grootste deel daarvan werd door
politie en buitengewone opsporingsambtenaren afgehandeld: 51.000 via
transacties en 189.0000 via een strafbeschikking. Het aantal transacties is
sinds 2007 aanzienlijk gedaald, deels als gevolg van de invoering van de
strafbeschikking.
– De instroom van door het OM (strafrechtelijk) te behandelen over­tredingen
daalde van 264.000 in 2007 tot 107.000 in 2013, ofwel met 60%. Ook het
aantal door de kantonrechter en door de hoven in hoger beroep strafrechtelijk behandelde overtredingszaken daalde, met 62% respectievelijk 59%
in dezelfde periode.
– In 2013 werden 10,3 miljoen verkeersovertredingen via een WAHV-beschikking afgedaan. In 2007 waren dat er nog 12,6 miljoen. Meer dan drie kwart
van de beschikkingen betreft snelheidsovertredingen.
– Het aantal door het OM afgehandelde beroepen in het kader van de WAHV
bedraagt in 2013 484.000. Dit is 29% hoger dan in 2007. Tussentijds zijn
sterke fluctuaties te zien.
– Het aantal door de kantonrechter afgehandelde beroepen tegen WAHVbeslissingen van het OM ligt in 2013 8% lager dan in 2007. Het aantal
behandelde hoger beroepen in WAHV-zaken steeg van 2007 tot 2013 nog
met 26%.
– De Belastingdienst en twee uitvoeringsorganen sociale zekerheid
(SVB en UWV) behandelden in 2013 circa 76.000 respectievelijk 60.000
over­tredingen bestuursrechtelijk. Vanaf 2007 is dit aantal bij de Belastingdienst gedaald en bij de uitvoeringsorganen gestegen. Het aantal overtredingen dat werd geconstateerd door de toezichthouders op financieeleconomisch gebied kent een duidelijke piek in 2009. Het aantal door het
CJIB te verwerken bestuurlijke boetes kende een piek in 2011 en is daarna
gedaald.
Waar de voorgaande hoofdstukken zich richten op misdrijven, besteedt dit
hoofdstuk aandacht aan overtredingen. Overtredingen zijn over het algemeen minder zware strafbare feiten dan misdrijven. De opsporing van
overtredingen is, in sterkere mate dan bij misdrijven, afhankelijk van de
inzet van middelen voor controle en opsporing bij de diverse opsporingsinstanties. Anders dan bij veel misdrijven is bij overtredingen meestal
geen sprake van een direct aanwijsbaar slachtoffer dat aangifte zal doen.
Ook kan de opsporingsinstantie bij constatering of opsporing van overtredingen ervoor kiezen om niet of alleen via een waarschuwing op te treden
(een ‘sepot’). In die gevallen zal registratie dan ook veelal uitblijven. De in
dit hoofdstuk vermelde aantallen behandelde overtredingen zijn daarom
slechts een deel van het werkelijke aantal begane overtredingen.
In grote lijnen zijn er, behalve een sepot, drie manieren voor opsporingsinstanties om op te treden bij geconstateerde overtredingen:
(1) via strafrechtelijke afdoening, (2) via een WAHV-beschikking en (3) via

204 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

een bestuurlijke maatregel, waaronder de bestuurlijke boete en de last
onder dwangsom. De statistische informatie over deze drie manieren
van ­optreden komt in achtereenvolgende paragrafen aan de orde voor de
­periode tussen 2007 en 2013.1
Paragraaf 9.1 gaat in op de strafrechtelijke wijze van afdoening van overtredingen, paragraaf 9.2 op de behandeling van overtredingen via de
WAHV en paragraaf 9.3 behandelt de bestuursrechtelijke reacties op overtredingen. Bijlage 6 geeft, zowel voor misdrijven als overtredingen, een
schematisch overzicht van de verschillende mogelijke strafrechtelijke en
bestuursrechtelijke reacties.

9.1 Overtredingen via de strafrechtelijke weg
Strafrechtelijke vervolging van overtredingen verloopt in grote lijnen op
dezelfde wijze als bij de misdrijven, zij het dat overtredingen doorgaans
vaker zonder gerechtelijke tussenkomst worden afgedaan en lichter worden bestraft. Bovendien zijn bij de behandeling soms andere instanties
en personen betrokken dan bij misdrijven. Zo behoren misdrijven en
economische overtredingen bijvoorbeeld tot de bevoegdheid van de straf­
rechter, terwijl de overige overtredingen doorgaans onder de bevoegdheid
van de kantonrechter vallen (zie ook hoofdstuk 2).
Sinds kort hebben ook lagere overheden de mogelijkheid een overtreding
zelf strafrechtelijk af te doen. De Wet OM-afdoening maakt het niet alleen
voor het OM en de politie, maar ook voor gemeenten mogelijk om, onder
verantwoordelijkheid van het OM, een strafbeschikking uit te vaardigen
(zie ook hoofdstuk 2).
De strafrechtelijke keten van de behandeling van overtredingen komt
in de volgende subparagrafen in beeld. Het gaat achtereenvolgens
om de opsporing (constatering), de vervolging, de berechting en de
­tenuit ­voerlegging.
9.1.1

Opsporing

In totaal zijn in 2013 circa 347.000 opgespoorde (geconstateerde) overtredingen langs strafrechtelijke weg behandeld. Dat betekent dat zij
door politie, bijzondere opsporingsambtenaren (BOA’s) en de Rijksdienst
voor het Wegverkeer (RDW) zelf zijn afgehandeld dan wel aan het OM
zijn door­gestuurd. Dit aantal daalt al lange tijd gestaag. In 2007 gingen
nog meer dan 751.000 overtredingen langs deze strafrechtelijke weg (zie
figuur 9.1).

1

Naast de tabellen in bijlage 4 zijn op de websites van WODC en CBS aparte Excel-tabellen opgenomen
met cijfers die verder teruggaan dan de in dit hoofdstuk beschreven periode.

Overtredingen 205

Tot en met 2010 gebeurde dit via (geldsom)transacties. Het aantal trans­
acties via politie en BOA’s daalde van 342.000 in 2010 naar 51.000 in
2013 (zie tabel 9.1 in bijlage 4). In 2010 vonden nog 48.000 geldsomtrans­
acties via de RDW plaats, in 2013 in het geheel niet meer (zie tabel 9.6 in
bijlage 4). Het aantal zaken waarin de politie een strafbeschikking heeft
opgelegd, is daarentegen gestegen van nihil in 2009 naar 227.000 in 2011,
om daarna weer enigszins te dalen naar 189.000 in 2013 (zie tabel 9.1 in
bijlage 4).2 Overigens was de daling in het aantal transacties van 2009 tot
2012 duidelijk sterker dan de stijging in het aantal strafbeschikkingen in
dezelfde periode.
Figuur 9.1

Transacties en strafbeschikkingen door politie, BOA en
RDW afgedaan en bij het OM ingeschreven overtredingen
(feiten), x 1.000

800
700
600
500
400
300
200
100
0
2007

2008

2009

Totaal
Strafbeschikkingen
Geldsomtransacties RDW

2010

2011

2012

2013

Geldsomtransacties politie en BOA's
Bij het OM ingeschreven feiten

Voor de corresponderende cijfers zie tabel 9.1, 9.2 en 9.6 in bijlage 4.
Bron: CBS, CJIB

(Geldsom)transacties van politie en BOA’s betreffen in 2013 nog vrijwel
uitsluitend verkeerszaken te land (zie figuur 9.2). In 2013 ging het om
51.000 transacties op dit gebied. Enige jaren geleden berustten ook veel
transacties op plaatselijke verordeningen en op overtredingen van het
Wetboek van Strafrecht, maar deze komen in 2012 en 2013 nog maar
beperkt voor.

2

Pas vanaf 1 april 2010 kunnen politie en BOA’s in verband met een overtreding een strafbeschikking
opleggen (zie hoofdstuk 2). NB: Het gaat hier om het aantal opgelegde strafbeschikkingen.
Ook strafbeschikkingen die later niet succesvol blijken te worden geëxecuteerd, tellen dus mee.

206 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Het totale aantal transacties lag in 2013 aanzienlijk lager dan in 2007, toen
dit aantal nog 440.000 was. Er is bij alle typen zaken een verschuiving
zichtbaar van transacties naar strafbeschikkingen, ten gevolge van de
invoering van de Wet OM-afdoening. In totaal zijn in 2013 189.000 strafbeschikkingen opgelegd, waaronder 56.000 (30%) strafbeschikkingen voor
de overtreding van een plaatselijk geldende verordening, 69.000 (37%)
voor verkeersovertredingen te land en 44.000 (23%) voor overtredingen op
grond van het Wetboek van Strafrecht (zie tabel 9.1 in bijlage 4). Behalve
bij verkeerszaken te land is de transactie van politie en BOA’s dus vrijwel
geheel verdrongen door de strafbeschikking, hoewel het aantal straf­
beschikkingen in 2013 achterblijft bij het aantal transacties van enige
jaren geleden.
Figuur 9.2

Door politie en BOA’s bij het CJIB aangeleverde geld­
somtransacties naar soort regelgeving, x 1.000

250
200

150

100

50

0
2007

2008

2009

Verkeer te land
Wetboek van Strafrecht
Milieu

2010

2011

2012

2013

Plaatselijk geldende verordeningen
Bijzondere wetten
Verkeer te water

Voor de corresponderende cijfers zie tabel 9.1 in bijlage 4.
Bron: CJIB

9.1.2 Vervolging
Circa 107.000 geconstateerde overtredingen (feiten) werden in 2013 bij het
OM ingeschreven en volgden daarmee nog de ‘klassieke’ strafrechtelijke
weg. Dat is 60% minder dan in 2007, toen het nog om 264.000 overtredingen ging (zie figuur 9.1). Alleen overtredingen op het gebied van de Wet

Overtredingen 207

Personenvervoer laten een groei zien en leveren in 2013 53.000 bij het OM
ingeschreven feiten op (zie figuur 9.3).
Figuur 9.3

Ingeschreven overtredingen (feiten) bij het OM naar
soort regelgeving,* x 1.000

60
50
40
30
20
10
0
2007

2008
Plaatselijke Verordening
Wet aanspr.verz. motorvoertuigen
Wetboek van Strafrecht

2009

2010

2011

Wet Personenvervoer
Reglement verkeersregels en -tekens
Wegenverkeerswet

* In 2012 en 2013 is het vooralsnog niet mogelijk de feiten naar delictgroep uit te splitsen.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 9.2 in bijlage 4.
Bron: CBS

Soms worden meerdere overtredingen (meer feiten) begaan door één
persoon, bij elkaar gevoegd tot één zaak. Het aantal zaken dat in 2013
bij het OM instroomde was dan ook lager: circa 88.000 (zie tabel 9.3 in
bijlage 4).
De OvJ beslist hoe verder te handelen bij de aan hem/haar voorgelegde
overtredingen. Hij/zij kan een transactie aanbieden in de vorm van een
taakstraf van maximaal 120 uur of een te betalen geldbedrag. Ook kan de
OvJ vanaf 2008 via een OM-strafbeschikking de betaling van een geldsom
opleggen.3 Daarnaast kan de OvJ beslissen de zaak via een dagvaarding
voor de kantonrechter te brengen (zie paragraaf 9.1.3), niet tot vervolging
over te gaan, of de zaak te seponeren. De OvJ kan ook aanwijzingen geven
waaraan de verdachte moet voldoen, zoals het afstand doen van goederen
(zie ook hoofdstuk 2).

3

Ook is het mogelijk om een strafbeschikking op te leggen in de vorm van een taakstraf. Deze vorm
van strafbeschikking wordt pas sinds 2012 toegepast. Statistische informatie op dat gebied ontbreekt
vooralsnog.

208 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Het aantal OM-strafbeschikkingen in overtredingszaken in 2013 is op
moment van schrijven van dit hoofdstuk niet bekend. Volgens het Jaar­
bericht 2012 van het OM (Jaarbericht OM, 2013) zijn in 2012 50.000 kantonstrafzaken door het OM afgedaan via een strafbeschikking, terwijl dat er
in 2010 nog slechts 100 waren. Dit aantal is echter inclusief zaken waarin
het OM in tweede instantie een strafbeschikking oplegt, nadat verzet
is ingesteld tegen een eerder door de politie opgelegde strafbeschikking. De instroom van alle OM-strafbeschikkingen bij het CJIB, inclusief
die bij misdrijfzaken, lag in 2013 lager dan in 2012: 52.000 tegen 68.000
(zie tabel 7.18 in bijlage 4). Het aantal door het OM op een andere manier
dan een strafbeschikking afgedane zaken daalde sterk (zie figuur 9.4).
In 2013 werd voor 45.000 feiten (in 54.000 zaken) besloten tot een dagvaarding of een transactie. Dit is een daling van bijna 80% ten opzichte van
2010 (zie tabel 9.2 en 9.3 in bijlage 4).
Figuur 9.4

Door het OM afgedane overtredingen (feiten),* x 1.000

350
300
250
200
150
100
50
0
2007

2008

2009

2010

Totaal
Transacties
Voeging

2011

2012

2013

Dagvaarding
Sepot

* Exclusief OM-strafbeschikkingen.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 9.2 in bijlage 4.
Bron: CBS

Over de totale periode 2007-2013 bezien daalde het totale aantal feiten dat
door het OM op een andere wijze dan met de OM-strafbeschikking is afgedaan met 81%, van 289.000 tot 56.000 (zie figuur 9.4). Binnen deze groep
werden verreweg de meeste feiten gedagvaard: in 2013 gebeurde dat bij

Overtredingen 209

77% van de feiten. Dat is meer dan in 2007, toen dat bij 63% van de feiten
gebeurde. Het aandeel sepots en voegingen liep sterk terug.4
Het zal geen verbazing wekken dat ook het aantal uit deze feiten voort­
komende zaken tussen 2007 en 2013 sterk is gedaald, namelijk met
75% (zie tabel 9.3 in bijlage 4).
9.1.3 Berechting
Als de verdachte niet wil ingaan op een transactievoorstel, krijgt de
zaak alleen een vervolg als de OvJ de verdachte dagvaardt.5 Allereerst
komt de kantonrechter in beeld. Deze behandelt overtredingszaken in
eerste aanleg. Het aantal door de kantonrechter behandelde strafzaken daalde gestaag van 169.000 in 2007 naar 65.000 in 2013, ofwel met
62% (zie figuur 9.5).
In het leeuwendeel van de gevallen spreekt de kantonrechter in dergelijke zaken een straf uit. Dit is in 2013 in 85% van de zaken het geval, iets
minder dan in 2007 (94%). Het aantal vrijspraken ligt in 2013 op 6%, terwijl
in 4% van de gevallen sprake was van schuldigverklaring zonder straf­
oplegging (zie tabel 9.4 in bijlage 4).
Een straf houdt veelal een boete in. Het CJIB verwerkte 71.000 boete­
vonnissen in dit soort zaken in 2013 (zie tabel 9.5 in bijlage 4).6
Tegen strafrechtelijke uitspraken in eerste aanleg met een boetebedrag
hoger dan € 500 is hoger beroep mogelijk bij het gerechtshof. Bij boete­
bedragen onder de € 500 is sinds 2007 een beoordeling vooraf door het
hof vereist over de mogelijkheid tot hoger beroep.7 Het aantal uitspraken
(officieel ‘eindarresten’ geheten) in deze hoger beroepen daalde tussen
2007 en 2013 van 7.300 tot 3.000, ofwel met 59% (zie figuur 9.5). Tussen
2007 en 2010 daalde het aantal uitspraken in hoger beroep sterker dan in
eerste aanleg. De verhouding daalde in die periode van 4,3% naar 2,4%.
Deze relatieve terugloop in het aantal hoger beroepen was waarschijnlijk
het gevolg van de Wet stroomlijning hoger beroep. Overigens stijgt de
ver­houding tussen het aantal behandelde zaken in hoger beroep en in
eerste aanleg sinds 2010 weer: in 2013 ligt deze op 4,6%.
In het strafrecht heeft de veroordeelde altijd de mogelijkheid om de
zaak, na uitspraak van het gerechtshof, voor te leggen aan de Hoge Raad
(zie ook hoofdstuk 2). Ook bij overtredingszaken heeft de Hoge Raad de

4

5
6
7

Dit heeft te maken met de wijzigingen in de werkwijze van het OM bij de invoering van het GPS
(Geïntegreerd Proces Systeem) in 2008 en 2009. Zie ook hoofdstuk 5 en bijlage 3. Het OM schrijft feiten
die vroeger werden geseponeerd nu veelal niet meer in (strengere selectie ‘aan de poort’), waardoor het
aantal sepots vermindert. Bovendien kunnen in het GPS ingeschreven feiten niet meer worden gevoegd,
zodat deze administratief afzonderlijk worden behandeld
Bij een strafbeschikking dient de bestrafte zelf actief verzet in te stellen bij de OvJ. Over deze
verzetszaken zijn echter nog geen cijfers beschikbaar.
Er is (nog) geen betrouwbare informatie over andere straffen beschikbaar.
Het betreft het via de Wet stroomlijnen hoger beroep ingevoerde artikel 410a Sv.

210 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

bevoegdheid om beslissingen van lagere rechters te vernietigen (casseren) als de procesregels niet goed zijn gevolgd. Er zijn vooralsnog geen
cijfers beschikbaar over het aantal uitspraken van de Hoge Raad in alleen
overtredingszaken. De in hoofdstuk 6 vermelde aantallen door de Hoge
Raad behandelde strafzaken bevatten misdrijf- en overtredingszaken
­gezamenlijk.
Figuur 9.5

Afdoeningen van overtredingszaken door de kanton­
rechter en het gerechtshof, x 1.000

200
180
160
140
120
100
80
60
40
20
0
2007

2008

2009

2010

Afdoeningen kantonrechter

2011

2012

2013

Eindarresten gerechtshof

Voor de corresponderende cijfers zie tabel 9.4 in bijlage 4.
Bron: Rvdr, CJIB

9.1.4

Tenuitvoerlegging

Het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB) voert in opdracht van het OM
het overgrote deel van de rechterlijke beslissingen en OM-afdoeningen
uit (zie ook hoofdstuk 2 en hoofdstuk 7). Alle overeengekomen trans­
acties, beslissingen van rechters en opgelegde strafbeschikkingen moeten
zo snel mogelijk door opsporingsinstanties en OM bij het CJIB ter uit­
voering worden aangeleverd. Het CJIB verzorgt bij strafbeschikkingen de
uitvoering door de aangeleverde gegevens te verwerken en de verdachte
op de hoogte te brengen van de uitgevaardigde strafbeschikking.8 Als de
verdachte daartegen geen bezwaar maakt, ofwel niet in verzet gaat, gaat
8

De inning van de in 2011 ingevoerde fiscale strafbeschikking wordt niet door het CJIB, maar door de
Belastingdienst zelf geregeld.

Overtredingen 211

het CJIB over tot inning van de geldelijke sanctie. De opbrengsten van de
politiestrafbeschikking en de OM-strafbeschikking zijn bestemd voor de
staatskas.
De eerder geconstateerde daling in het aantal geldsomtransacties van
politie, BOA’s en RDW is ook zichtbaar in de cijfers over de ver­werking
door het CJIB. In 2013 ging het om 51.000 transacties, tegen 439.000 in
2007. Het aantal verwerkte boetevonnissen is, na een piek van 164.000 in
2007, eveneens scherp gedaald tot 71.000 in 2013. Daar­tegenover staat de
opkomst van de strafbeschikking. Via politie en gemeenten ging het in
2013 om 189.000 respectievelijk 42.000 door het CJIB te behandelen strafbeschikkingen (zie figuur 9.6).
Figuur 9.6

Door CJIB te verwerken betalingen geldsom vanwege
overtredingen,* x 1.000

600
500
400
300
200
100
0
2007

2008

2009

2010

2011

Geldsomtransacties politie, BOA’s, RDW
Strafbeschikkingen politie

2012

2013

Boetevonnissen
Strafbeschikkingen
gemeenten

* Exclusief OM-strafbeschikkingen.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 9.1, 9.5 en 9.9 in bijlage 4.
Bron: CJIB

Als het niet mogelijk blijkt de opgelegde boete geïnd te krijgen, wordt
vervangende hechtenis toegepast. In 2012 was bij 19% van de voor over­
tredingen opgelegde geldsommen sprake van een vervangende hechtenis.
Dit percentage ligt iets hoger dan in 2007 (zie tabel 9.5 in bijlage 4).

212 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

9.2 Overtredingen via de WAHV
Om de behandeling van een aantal veelvoorkomende verkeers­
overtredingen efficiënter te laten verlopen heeft de wetgever speciaal
voor deze categorie overtredingen de Wet administratiefrechtelijke hand­
having verkeersvoorschriften (WAHV; ook wel Wet Mulder genoemd)
in het leven geroepen. Deze wet maakt het voor een aantal opsporingsinstanties mogelijk om bij een overtreding een WAHV-beschikking
uit te vaardigen.9 Deze vorm van bestraffen was destijds uniek in het
Nederlandse rechtssysteem, omdat hierbij zonder tussenkomst van
een rechter schuld wordt vastgesteld en een straf wordt opgelegd.
De ­WAHV-beschikking houdt de oplegging van een straf in, in de vorm
van een te betalen geldsom. Is de overtreder het niet eens met deze boete,
dan zal hij/zij actief beroep moeten instellen bij de officier van justitie in
plaats van een dagvaarding af te wachten. Voldoet de overtreder niet aan
de beschikking en gaat hij niet in beroep, dan zal de tenuitvoerlegging
gestart worden. Het verwerken van deze categorie van sancties vormt een
belangrijke taak van het Centraal Justitieel Incassobureau.
Ook de informatie over de afhandeling van overtredingen via een
WAHV-beschikking volgt de keten van daarbij betrokken instanties.
Achtereenvolgens komen in afzonderlijke subparagrafen de door opsporingsinstanties uitgevaardigde WAHV-beschikkingen, de beroepen daartegen behandeld door het OM en die behandeld door de rechter aan bod.
9.2.1 WAHV-beschikkingen
Toepassing van de WAHV-beschikking bij de constatering van verkeers­
overtredingen heeft een hoge vlucht genomen: in 2013 kwamen
10,3 miljoen beschikkingen binnen bij het CJIB. Dat aantal ligt overi­
gens 18% lager dan in 2007, toen het piekte op 12,6 miljoen WAHVbeschikkingen. Daarna daalde het aantal gestaag, hoewel in 2013
weer een groei te zien is. Van deze beschikkingen betrof in 2013 82%
snelheidsovertredingen en 6% parkeerovertredingen (zie figuur 9.7).

9

Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften 1989. Deze wet is van toepassing op
‘gedragingen waarbij geen letsel aan personen is ontstaan of schade aan goederen is toegebracht’.

Overtredingen 213

Figuur 9.7

Bij CJIB binnengekomen WAHV-beschikkingen naar type
overtreding, x 1.000

14.000
12.000
10.000
8.000
6.000
4.000
2.000
0
2007

2008

2009

2010
Totaal
Parkeren
Overig

2011

2012

2013

Snelheid
Rood licht

Voor de corresponderende cijfers zie tabel 9.6 in bijlage 4.
Bron: CJIB

9.2.2 Beroepen tegen WAHV-beschikkingen bij OM
Als de overtreder beroep instelt, kan de OvJ besluiten tot instandhouding,
wijziging of vernietiging van de beschikking. Ook kan sprake zijn van een
niet-ontvankelijkverklaring. Het aantal door het OM afgehandelde beroepen in het kader van de WAHV daalde van 376.000 in 2007 tot 275.000 in
2011, maar is sindsdien weer sterk gestegen tot 484.000 in 2013. De stijging
in de laatste jaren hangt mede samen met de overgang van de behandeling van overtredingen tegen de Wet Aansprakelijkheidsverzekering
Motorrijtuigen (WAM) naar de WAHV in 2011.
Het aandeel van vernietigingen en wijzigingen is aanzienlijk: in 2013
ging het om 186.000 zaken (38% van het totaal) (zie figuur 9.8). Wel is
sprake van een geleidelijke daling, want het aandeel was in 2007 nog
48%. Het aantal niet-ontvankelijkverklaringen is niet zo groot, maar het
aandeel ervan nam toe van 6 naar 10%.

214 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Figuur 9.8

Afdoeningen door het OM bij beroep tegen WAHVbeschikkingen, x 1.000

500
450
400
350
300
250
200
150
100
50
0
2007

2008

2009

2010

Totaal
Vernietigd
Gewijzigd

2011

2012

2013

Bekrachtigd
Niet-ontvankelijk
Onbekend

Voor de corresponderende cijfers zie tabel 9.7 in bijlage 4.
Bron: CJIB

9.2.3 Beroepen tegen WAHV-beschikkingen bij de kantonrechter en het
gerechtshof
Is de betrokkene het na het beroep bij de OvJ nog steeds niet eens
met de WAHV-beschikking, dan kan hij/zij beroep aantekenen bij de
kanton­rechter. Dit gaat voor een tweede maal via de OvJ, die dan alsnog
kan besluiten de beschikking in te trekken. Houdt de OvJ de WAHVbeschikking in stand, dan stuurt deze het beroep door naar de kantonrechter.
Voordat deze behandeling plaatsvindt, dient de betrokkene een zekerheidstelling te voldoen die gelijk is aan het sanctiebedrag, vermeerderd
met administratiekosten.10 Deze zekerheid moet worden betaald aan het
CJIB binnen 2 weken na het instellen van beroep bij de kantonrechter.
Ter zitting zal zowel de betrokkene als een vertegenwoordiger van het OM
moeten verschijnen om hun zaak te bepleiten. Indien de WAHV-beschikking wordt vernietigd, wordt het bedrag van de zekerheidstelling terug­
gestort op de rekening van de betrokkene.
10

Artikel 11 lid 1 WAHV.

Overtredingen 215

Figuur 9.9

Beroepen tegen WAHV-beschikkingen bij de
­k antonrechter, x 1.000

45
40
35
30
25
20
15
10
5
0
2007

2008

2009

2010

Kantonrechter

2011

2012

2013

Gerechtshof

Voor de corresponderende cijfers zie tabel 9.7 in bijlage 4.
Bron: CJIB, Rvdr

Het aantal door de kantonrechter afgehandelde beroepen tegen WAHVbeslissingen van het OM is tussen 2007 en 2013 per saldo gedaald van
41.000 tot 38.000, ofwel met 8% (zie figuur 9.9). In 2008 kende dit aantal
een piek van 42.000 zaken, in 2011 een dal van 32.000 zaken.
De instroom van dit soort beroepen bij de kantonrechter bedroeg in 2013
8% van de eerder in beroep door de OvJ behandelde zaken. In 2007 was dit
11% (zie tabel 9.7 in bijlage 4). Beroepen bij de OvJ krijgen dus iets minder
vaak dan vroeger een staartje, in de vorm van een beroep op de rechter.
Opvallend is dat het aantal en percentage bekrachtigende uitspraken door
de kantonrechter vanaf 2005 sterk fluctueert (zie figuur 9.10). Het aantal
van deze uitspraken ‘piekte’ in 2008 en 2011, maar vertoont een dalende
tendens. Het aandeel van deze uitspraken in het totaal bedroeg in 2007
29%, steeg vervolgens tot 40% in 2011, om in 2013 op 27% uit te komen.

216 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Figuur 9.10 Door de kantonrechter afgedane WAHV-zaken
naar soort uitspraak*
14.000
12.000
10.000
8.000
6.000
4.000
2.000
0
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Niet-ontvankelijk
Vernietigd
Onbekend

Bekrachtigd
Alsnog vernietigd door OvJ
Gewijzigd
* Exclusief uitspraak onbekend.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 9.7 in bijlage 4.
Bron: CJIB

Figuur 9.11

Door het gerechtshof afgedane WAHV-zaken naar soort
uitspraak*, in procenten

50
40
30
20
10
0
2008

2009

2010
Afwijzing hoger beroep
Toewijzing hoger beroep

* Gegevens 2005 niet beschikbaar.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 9.7 in bijlage 4.
Bron: Rvdr

2011

2012
Niet-ontvankelijk
Overig

2013

Overtredingen 217

Tegen beslissingen van de kantonrechter in WAHV-beroepen is bij opgelegde bedragen boven de € 70 hoger beroep mogelijk bij het gerechtshof
in Leeuwarden. Het aantal door het hof behandelde hoger beroepen in
WAHV-zaken steeg van ruim 1.800 in 2007 tot 2.330 in 2013, ofwel met
26% (zie tabel 9.7 in bijlage 4). Het aandeel van uitspraken waarin het
hoger beroep wordt toegewezen, in de vorm van gehele of gedeeltelijke
vernietiging van eerdere uitspraken, is tussen 2006 en 2012 gestegen van
10% naar 15%. Opvallend is verder het hoge percentage niet-ontvankelijkverklaringen: 38% in 2013 (zie figuur 9.11).
Het verwerken van WAHV-beschikkingen vormt een belangrijke taak van
het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB). Het gaat hier om verreweg
het grootste deel van de door het CJIB verwerkte financiële sancties. In lijn
met het eerder vermelde aantal binnengekomen beschikkingen gaat het
om 10,6 miljoen afgehandelde beschikkingen in 2013. Sinds de piek in
2007 is dit aantal tot 2012 gedaald (zie figuur 9.12). In verreweg het grootste deel van de gevallen (94% in 2013) wordt volledig betaald (zie tabel 9.8
in bijlage 4).
Figuur 9.12 Door het CJIB verwerkte WAHV-zaken, x 1.000
14.000
12.000
10.000
8.000
6.000
4.000
2.000
0
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Voor de corresponderende cijfers zie tabel 9.8 in bijlage 4.
Bron: CJIB

Het meest vergaande dwangmiddel dat het CJIB, na toestemming van de
kantonrechter, kan toepassen om betrokkene te laten betalen is gijzeling.
Het aantal keren dat gijzeling is toegepast in dit kader is sinds 2008
duidelijk toegenomen en betrof in 2013 bijna 10.000 gevallen (zie tabel 9.8
in bijlage 4).

218 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

9.3 Overtredingen via de bestuursrechtelijke weg
Gemeenten, maar ook veel andere bestuursorganen, kunnen ook kiezen
voor een bestuursrechtelijke aanpak van overtredingen of ongewenste
situaties. Men kan hierbij denken aan overtreding van regelgeving over
het aanbieden van afval of aan overtredingen van voorwaarden die bij
een specifieke vergunning horen. Bestuursorganen mogen door hen strafbaar gestelde feiten niet zomaar aanmerken als misdrijven, maar mogen
slechts overtredingen van wetten en regels constateren. Het is dan aan de
wetgever om aan te geven of een strafbaar feit een misdrijf is (Jörg & Kelk,
2001).
Bestuursorganen kunnen zelfstandig op overtredingen reageren via een
volgens het bestuursrecht geregelde bestuurlijke boete. Naast gemeenten
geldt dit bijvoorbeeld voor de Belastingdienst, de Sociale Verzekeringsbank (SVB), het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV)
en provincies en waterschappen. Ook zijn er diverse inspecties die de
bevoegdheid hebben tegen overtredingen op te treden, zoals de Inspectie
SZW (voorheen: Arbeidsinspectie) en de Inspectie Verkeer en Waterstaat
en financieel-economische toezichthouders zoals De Nederlandsche Bank
(DNB), de Autoriteit Consument en Markt (ACM, waarin de voormalige
NMA en OPTA zijn opgegaan) en de Autoriteit Financiële Markten (AFM).
Ook beschikken bestuursorganen over andere bestuursrechtelijke handhavingsinstrumenten, zoals bestuursdwang, last onder dwangsom en
de mogelijkheid een vergunning te wijzigen of in te trekken. Bestuurs­
organen kunnen natuurlijk ook besluiten niet op een geconstateerde overtreding te reageren of te volstaan met een waarschuwing (in zekere zin
een ‘sepot’).
Gemeenten kunnen sinds 2009 of 201011 ook een zogenoemde bestuurlijke strafbeschikking uitvaardigen. Een gemeente kan dus bij het
bestraffen van overtredingen kiezen tussen gebruik van de bestuurlijke
boete of de bestuurlijke strafbeschikking. Beide sancties kunnen voor
dezelfde feiten worden opgelegd, maar mogen niet naast elkaar worden
gebruikt.12 De wetgever heeft gemeenten de keuze gegeven tussen beide
­sanctievormen, omdat de overwegingen bij die keuze sterk kunnen
verschillen tussen gemeenten. Kiest een gemeente of ander bestuurs­
orgaan voor bestraffing via de bestuurlijke boete, dan dienen opsporing, handhaving, vervolging én incasso door het bestuursorgaan zelf te
worden geregeld. Voordeel hierbij is dat het totale geïncasseerde bedrag
voor het bestuursorgaan is. Kiest de gemeente voor de bestuurlijke strafbeschikking, dan zijn alle kosten voor rekening van het OM en krijgt
11
12

De vier grote gemeenten maken sinds 1 januari 2009 gebruik van de strafbeschikking; de overige vanaf
2010.
De Wet bestuurlijke boete overlast in de openbare ruimte (BBOOR), artikel 154b e.v. van de
Gemeentewet.

Overtredingen 219

de gemeente slechts een gedeelte van de geïncasseerde bedragen (€ 25
voor parkeerovertredingen en € 40 voor overlastfeiten).13 Voor de opsporing van overtredingen hebben gemeenten daartoe bevoegde bijzondere
­opsporingsambtenaren (BOA’s) in dienst.
Er is geen compleet beeld te geven van de door diverse ­bestuursorganen
bestuursrechtelijk behandelde overtredingen. Wel kan op basis van
diverse bronnen, met name de jaarverslagen van de betrokken instanties, een beeld van een aantal belangrijke spelers op dit gebied worden
verkregen. Het gaat dan met name om de Belastingdienst, de uitvoeringsorganen sociale zekerheid, de Inspectie SZW (vroeger: Arbeidsinspectie),
de Voedsel en Waren Autoriteit, de dienst Regelingen van het ministerie van Economische Zaken, de Inspectie Verkeer en Waterstaat en een
aantal belangrijke financieel-economische toezichthouders (DNB, AFM,
ACM). De afbakening van de ‘overtreding’ kan echter wel verschillen.
Soms wordt de constatering van een overtreding geregistreerd, zoals het
‘overtreden van de inlichtingenplicht’ bij uitkeringen op het gebied van
sociale zekerheid. Vaker gaat het expliciet om de reactie van het bestuursorgaan, zoals het opleggen van een navordering door de Belastingdienst
of een bestuurlijke boete door een ander bestuursorgaan. Soms zijn er ook
alternatieve bestuursrechtelijke benaderingen, zoals intrekking van een
vergunning of de oplegging van een last onder dwangsom, die in principe
hier ook in beeld komen.
De grootste ‘onbekende’ op dit gebied is waarschijnlijk het aantal door
gemeenten bestuursrechtelijk geconstateerde en afgehandelde over­
tredingen, met uitzondering van die op het gebied van de sociale zekerheid. Ook blijven de parkeerovertredingen die via een naheffing van
parkeer­belasting door gemeentelijke diensten zijn afgedaan, bij gebrek
aan landelijke gegevens op dit gebied, buiten beeld, maar in een aparte
box in dit hoofdstuk wordt aandacht besteed aan enkele regionale gegevens. De sinds enige jaren bestaande mogelijkheid voor gemeenten om
over­t redingen via een strafbeschikking af te doen is in 2013 42.000 keer
gebruikt (zie tabel 9.9 in bijlage 4). In 2011 was dit nog 29.000 keer het
geval.
Langs bestuursrechtelijke weg behandelde de Belastingdienst in 2013
76.000 overtredingen. Op het gebied van sociale verzekeringen (SVB) en
werkloosheid (UWV) werden circa 60.000 overtredingen behandeld. Met
uitzondering van het UWV daalt het aantal behandelde overtredingen in
het algemeen vanaf 2007. De Inspectie SZW legde in 2013 circa 3.500 keer
een bestuurlijke boete of een last onder dwangsom op. Dit aantal is sinds
2007 gedaald (zie figuur 9.13).
De aantallen overtredingen geconstateerd door de financieel-economische toezichthouders (vanwege hun geringe aantal niet opgenomen in de
13

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, brief aan de burgemeesters van 22 juli 2008.

220 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

figuur) zijn vanaf 2007 eerst nog gestegen en kennen een duidelijke piek in
2009 met bijna 1.100 zaken. Sindsdien is dit aantal gedaald tot 200 in 2013
(zie tabel 9.9 in bijlage 4).
Een toenemend aantal bestuursorganen, zoals de Inspectie SZW, de
Dienst Uitvoering Onderwijs en de ACM, vraagt het CJIB de inning van
een bestuurlijke boete of dwangsom te verzorgen. In 2013 ging het in
totaal om circa 44.000 zaken (zie figuur 9.14). Een belangrijke ‘nieuwe’
speler op dit gebied is het College voor Zorgverzekeringen, dat in 2011
56.000 zaken aanbracht bij het CJIB. In 2013 is dit aantal gedaald tot
30.000. Het aantal door andere bestuursorganen bij het CJIB aangebrachte
bestuurlijke boetes en gevallen van last onder dwangsom ‘piekte’ in
2009, op circa 12.000, daalde vervolgens tot minder dan 8.000 in 2011, om
vervolgens weer te stijgen tot ruim 11.000 in 2013 (zie tabel 9.9 in bijlage 4).
Figuur 9.13 Door bestuursorganen behandelde overtredingen, x 1.000
100.000
90.000
80.000
70.000
60.000
50.000
40.000
30.000
20.000
10.000
0
2007

2008

2009

Belastingdienst

2010
SVB en UWV

2011

2012

2013

Arbeidsinspectie

Voor de corresponderende cijfers zie tabel 9.9 in bijlage 4.
Bron: CJIB, jaarverslagen diverse bestuursorganen, Integrale Rapportage Handhaving; diverse jaren

Overtredingen 221

Figuur 9.14 Door CJIB te verwerken bestuurlijke boetes en dwangsommen, x 1.000*
80.000
70.000
60.000
50.000
40.000
30.000
20.000
10.000
0
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

* Gegevens 2005 niet beschikbaar.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 9.9 in bijlage 4.
Bron: CJIB

Tegen het opleggen van een bestuurlijke boete staat, net als tegen andere
besluiten van bestuursorganen, beroep bij de bestuursrechter open.
Helaas ontbreekt momenteel nog een goede registratie van het aantal
beroepszaken bij de bestuursrechter dat betrekking heeft op de oplegging
van een bestuurlijke boete. De uitzondering hier vormen beroepen tegen
de oplegging van een boete voor een parkeerovertreding via een fiscale
naheffing door de gemeente. Daaraan is in vorige editie van Criminaliteit en rechtshandhaving (Kalidien en De Heer-de Lange, 2013) aandacht
besteed.14

14

De publicatie C&R 2012 is terug te vinden op de websites van WODC, CBS en Rvdr.

222 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Inkomsten uit bestuurlijke boetes
Bestuursorganen die een bestuurlijke boete opleggen, verkrijgen daar
inkomsten uit. De Belastingdienst gaat duidelijk aan kop bij de via bestuurlijke
boetes geïnde bedragen: circa 370 miljoen euro in 2013. Het CJIB incasseert
46 miljoen euro voor de diverse bestuursorganen die de inning van door
hen opgelegde bestuurlijke boetes via het CJB laten lopen. De UWV en de
ACM incasseren rond de 20 miljoen euro. Bij de andere in beeld gebrachte
bestuursorganen gaat het om kleinere bedragen. In totaal liggen de bedragen
aan geïnde bestuurlijke boetes in 2013 dus ten minste tegen de 500 miljoen
euro (zie figuur).
Figuur

Inkomsten uit bestuurlijke boetes, 2013
(mln euro)

Totaal

460

Belastingdienst a

366

SVB

3

UWV

23

DNB

0,2

AFM

1

ACM

20

via CJIBb

46

a Inclusief de als ‘kosten vervolging’ geboekte inkomsten.
b Betreft inning van bestuurlijke boetes en dwangsommen voor (in volgorde van aantallen
opgelegde boetes/dwangsommen): College van Zorgverzekeringen, nieuwe Voedsel en Waren­
autoriteit, Inspectie SZW, Dienst Uitvoering Onderwijs, Dienst Regelingen LNV, Agentschap
Telecom, dienst JUSTIS, Inspectie voor de Gezondheidszorg en Bureau Financieel Toezicht.
Bron: Diverse jaarverslagen, jaarrekeningen, jaarcijfers CJIB

10 Kosten van criminaliteit
D.E.G. Moolenaar, M.M. van Rosmalen, M. Vlemmings
en F.P. van Tulder
– In 2012 is 13,1 miljard euro uitgegeven aan veiligheidszorg. Dit is een
stijging van 19% ten opzichte van 2005, gecorrigeerd voor loon- en prijs­
stijgingen. Sinds 2009 zijn de uitgaven vrij stabiel.
– De uitgaven per eenheid product zijn voor alle activiteiten gestegen in
de periode 2005 tot en met 2012. De uitgaven aan ondersteuning van
verdachten en daders hebben de grootste stijging doorgemaakt, terwijl de
uitgaven aan opsporing het minst hard zijn gestegen.
– Van de totale uitgaven werd naar schatting 19% gedaan voor gewelds- en
seksuele misdrijven, 46% voor vermogensdelicten, 20% voor vernielingen
en misdrijven tegen openbare orde en gezag, 4% voor verkeersmisdrijven,
3% voor drugsmisdrijven en (vuur)wapenmisdrijven, 4% voor overige
misdrijven en 3% voor overtredingen.
– Het ministerie van Veiligheid en Justitie ontving in 2012 ruim 1 miljard euro
uit veiligheidszorg, via boetes, ontnemingsmaatregelen e.d.
– De maatschappelijke schade van criminaliteit bedraagt in 2012 naar
schatting 24,2 miljard euro.
In voorgaande hoofdstukken is beschreven hoe de criminaliteit en de
rechtshandhaving zich ontwikkelen. In dit hoofdstuk staan de kosten
van criminaliteit centraal. De hiervoor gehanteerde definitie sluit aan
op de gangbare economische benadering, waarvan Becker (1968) de
pionier was. In die benadering is het doel van overheidsbeleid om de
(maatschappelijke) kosten van criminaliteit zo laag mogelijk te houden.
Die maatschappelijke kosten zijn de som van de maatschappelijke schade
die criminaliteit voor de slachtoffers met zich meebrengt, de kosten van
preventieve maatregelen ter voorkoming van criminaliteit en de kosten
van het opsporen en berechten van de daders en het voltrekken van straffen. Cohen (2000, 2005) gaat uitgebreid in op de methodologische problemen van het inschatten van de maatschappelijke schade.
Zowel Brand en Price (2000) als Mayhew (2003) maken een onderscheid
tussen kosten ter voorkoming van, in reactie op en als gevolg van criminaliteit. De kosten als gevolg van criminaliteit betreffen de (financiële waardering van de) schade die slachtoffers van criminaliteit lijden. Hierover
zijn slechts sporadisch gegevens beschikbaar. Degenen die de kosten van
criminaliteit betalen, kunnen daarvoor soms financieel (deels) worden
gecompenseerd: tegenover de kosten en de schade staan de ontvangsten
en schadevergoedingen. Ook deze komen aan bod in dit hoofdstuk.
De uitgaven ter voorkoming en in reactie op criminaliteit worden
beschreven in de Veiligheidszorgrekeningen1 van het CBS. De afbakening van veiligheidszorg is breder dan in voorgaande hoofdstukken,
omdat naast criminaliteit ook overlast, verloedering en het wegnemen
1

Zie bijlage 3 voor meer informatie over de Veiligheidszorgrekeningen van het CBS.

224 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

van ­onveiligheidsgevoelens tot de veiligheidszorg worden gerekend.
De ontwikkelingen in deze uitgaven tussen 2005 en 2012 worden in beeld
gebracht.2 Om te bepalen of een stijging reëel is, wordt er gecorrigeerd
voor loon- en prijsstijgingen.3 Zo blijkt in hoeverre een ontwikkeling
voortkomt uit meer gebruik van personeel en/of materieel. Op die manier
zijn de uitgaven beter te vergelijken over de jaren. In dit hoofdstuk wordt
alleen van het meest recente jaar weergegeven wat de werkelijke (nominale) uitgaven waren. De ontwikkeling van de uitgaven wordt uitgedrukt in
percentage of indices, na correctie voor loon- en prijsstijgingen. De tabellen in bijlage 4 bevatten zowel de werkelijke (nominale) bedragen als de
bedragen gecorrigeerd voor loon- en prijsstijgingen uitgedrukt in het
prijsniveau van 2005.
Dit hoofdstuk besteedt ook aandacht aan de vraag in hoeverre deze
ontwikkelingen het gevolg zijn van een stijging of daling van bijvoorbeeld
het aantal behandelde zaken of uitgevoerde straffen, of samenhangen
met een stijging of een daling van de uitgaven per behandelde zaak of
uitgevoerde straf of met een stijging of daling van een aantal specifieke
delicten.
Paragraaf 10.1 gaat in op de omvang en ontwikkeling van de uitgaven aan
veiligheidszorg tussen 2005 en 2012. Paragraaf 10.2 behandelt de verhouding tussen personele en materiële uitgaven bij de verschillende activiteiten. Paragraaf 10.3 plaatst deze uitgaven aan activiteiten naast indicatoren
van de productie per activiteit en paragraaf 10.4 belicht de kosten per
delict nader. Paragraaf 10.5 geeft een beschouwing over de ontvangsten
uit veiligheidszorg. Paragraaf 10.6 geeft een schatting van de jaarlijkse
omvang van de schade door criminaliteit. Tot slot gaat paragraaf 10.7 in op
compensatie van schade aan slachtoffers van criminaliteit.

10.1 Uitgaven aan veiligheidszorg
In deze paragraaf staan de uitgaven door aanbieders van veiligheidszorg centraal. Hiermee worden de activiteiten bedoeld die tot doel hebben criminaliteit, verloedering en overlast te voorkomen of te bestraffen
en onveiligheidsgevoelens weg te nemen. Het gaat daarbij alleen om
sociale veiligheid. Uitgaven aan fysieke veiligheid, zoals brandweer en

2

3

Waar ontwikkelingen elders in dit boek doorgaans worden beschreven vanaf 2007, is in dit hoofdstuk
hiervan afgeweken om rekening te houden met de aansluiting van de publicatie van cijfers over de
Veiligheidszorgrekeningen die het CBS afzonderlijk publiceert, waarbij de prijzen zijn geïndexeerd op
2005 (zie ook hoofdstuk 1). Cijfers over 2013 waren ten tijde van het maken van deze publicatie nog niet
beschikbaar.
Naast de tabellen in bijlage 4 zijn op de websites van WODC en CBS aparte Excel-tabellen opgenomen
met cijfers die verder teruggaan dan de hier beschreven periode en gedetailleerdere uitsplitsingen
bevatten.
Zie bijlage 3 voor de methodebeschrijving en meer informatie.

Kosten van criminaliteit 225

r­ ampenbestrijding, zijn hierin niet meegenomen. De veiligheidszorg,
zoals deze in de veiligheidszorgrekeningen beschreven wordt, kent drie
dimensies om de uitgaven te benaderen. Dit zijn activiteiten, aanbieders
en financieringsbronnen. In deze paragraaf worden alleen de eerste twee
dimensies behandeld.
De veiligheidszorg onderscheidt de volgende activiteiten: preventie,
opsporing, vervolging, berechting, tenuitvoerlegging, ondersteuning
van (ex-)verdachten en daders, ondersteuning van slachtoffers en rechtskundige diensten. De aanbieders zijn in drie grote groepen te verdelen;
overheid, particulieren en bedrijven. Binnen de centrale overheid is sinds
eind 20104 het ministerie van Veiligheid en Justitie vanwege zijn taak de
grootste aanbieder. Andere ministeries hebben een beperktere inbreng.
Bij de lagere overheden doen gemeenten en provincies uitgaven aan
veiligheidszorg. Particulieren en bedrijven houden zich vooral bezig met
preventie, rechtskundige dienstverlening en opsporing. Ook de uitgaven
die in verband hiermee worden gemaakt, komen in beeld.
De totale uitgaven aan veiligheidszorg bedroegen 13,1 miljard euro in 2012
(zie figuur 10.1). Dit was, gecorrigeerd voor loon- en prijsstijgingen, een
stijging van 19% ten opzichte van 2005. De stijging betrof alleen de personele uitgaven. De uitgaven aan materiaal daalden juist. Tot en met 2008
was er nog sprake van een jaarlijkse toename van de uitgaven, maar sinds
2009 zijn de uitgaven gestabiliseerd. Het meeste geld ging naar preventie, opsporing en tenuitvoerlegging, het minste naar ondersteuning van
slachtoffers, ondersteuning van (ex-)verdachten en daders en overige activiteiten5 op het gebied van veiligheidszorg (zie figuur 10.2 en tabel 10.1 in
bijlage 4). De uitgaven aan preventie bedroegen 6 miljard euro in 2012, een
stijging van 15% ten opzichte van 2005. Verder zijn de uitgaven aan tenuitvoerlegging gestegen tot ruim 2,3 miljard euro. Dit was een reële toename
van 27%. De uitgaven aan opsporing zijn amper gestegen en kwamen uit
op ruim 2,9 miljard euro.
In 2012 werd in de veiligheidszorg 8,2 miljard euro aan personeel en
4,9 miljard euro aan materieel uitgegeven. Deze verhouding is door de
jaren heen nauwelijks gewijzigd, al groeide het aandeel personele uitgaven
sinds 2007. Tussen de diverse activiteiten waren er wel verschillen (zie
tabel 10.2 in bijlage 4). Bij tenuitvoerlegging is het aandeel materiële uitgaven structureel groter dan bij de andere activiteiten.
4

5

Eind 2010 is het ministerie van Veiligheid en Justitie ontstaan. Daarbij zijn alle politie- en veiligheids­
taken van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties overgeheveld naar het
ministerie van VenJ. Ook zijn de ministeries van Landbouw, Natuur en Visserij en Economische zaken
samengevoegd tot het ministerie van Economische Zaken.
Onder overige activiteiten op het gebied van veiligheidszorg vallen de Directie Wetgeving van het
ministerie van VenJ en de Inspectie Openbare Orde en Veiligheid. Deze inspectie is op 1 januari 2012
gefuseerd met de Inspectie voor de Sanctietoepassing. Samen vormen zij nu de Inspectie Veiligheid en
Justitie (IVenJ).

226 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Figuur 10.1 Uitgaven naar activiteit 2012,* in mln euro**
Preventie

Opsporing

Tenuitvoerlegging

Vervolging

Rechtskundige diensten

Berechting
Ondersteuning en
overige activiteiten***
0

1.000

2.000

3.000

4.000

5.000

6.000

* Voorlopige cijfers.
** Nominale bedragen.
*** Ondersteuning van verdachten en daders, slachtoffers en overige activiteiten zijn hier bij elkaar
opgeteld.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 10.1 in bijlage 4.
Bron: Veiligheidszorgrekeningen, CBS

Kosten van criminaliteit 227

Figuur 10.2 Uitgaven aan veiligheidszorg totaal, index 2005 =100*
120
110
100
90
80
70
60
50
40
30
20
10
0
2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

Preventie

Opsporing

Vervolging

Berechting

Tenuitvoerlegging

Ondersteuning en
overige activiteiten***

Rechtskundige diensten

2012**

* Gecorrigeerd voor loon- en prijsstijgingen.
** Voorlopige cijfers.
*** Ondersteuning van verdachten en daders, slachtoffers en overige activiteiten zijn hier bij elkaar
opgeteld. Onder overige activiteiten vallen de Directie Wetgeving van het ministerie van Veiligheid
en Justitie en de Inspectie Openbare Orde en Veiligheid.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 10.1 in bijlage 4.
Bron: Veiligheidszorgrekeningen, CBS

228 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

10.1.1 Preventie
Onder preventie wordt verstaan alle activiteiten ter voorkoming van criminaliteit, verloedering en overlast. Hieronder vallen onder andere het
surveilleren door politie en beveiligingsbedrijven en het aanschaffen en
installeren van producten, zoals camera’s, sloten of alarm­i nstallaties.
In totaal werd in 2012 6 miljard euro aan preventie uitgegeven.
Ten opzichte van 2005 is dit bedrag, gecorrigeerd voor loon- en prijs­
stijgingen, met 15% gestegen (zie figuur 10.3). Ruim de helft van deze
uitgaven (3,3 miljard, 54%) kwam voor rekening van de overheid. Het
andere deel van de uitgaven (2,7 miljard) kwam ten laste van de particuliere sector. Deze bestaan uit de omzet van particuliere beveiligings- en
opsporingsbedrijven en uitgaven door bedrijven en particulieren aan
beveiligings­materialen.
De meeste uitgaven aan preventie kwamen voor rekening van de politie.
Ruim 1,9 miljard euro gaf de politie in 2012 uit aan preventie (inclusief
surveilleren, netwerken, interveniëren en adviseren).6 Sinds 2005 zijn
de uitgaven aan preventieve politietaken met 15% gestegen. Met bijna
1,9 miljard euro waren de uitgaven aan preventie door de beveiligings- en
opsporingsbedrijven bijna net zo groot als de uitgaven door de politie.
Dit was 21% meer dan in 2005. Bedrijven en particulieren hebben samen
839 miljoen euro uitgegeven aan beveiligingsmaterialen. De uitgaven zijn
met 9% gedaald ten opzichte van 2005. Vooral in 2009 en 2010 vond een
daling plaats; in 2011 stegen de uitgaven licht, maar in 2012 daalden deze
weer (zie tabel 10.3 in bijlage 4). Bedrijven nemen van de totale uitgaven
aan beveiligingsmaterialen iets meer dan de helft voor hun rekening.
Het gaat daarbij bijvoorbeeld om bewakingspersoneel in winkels, de
installatie van camera’s en de aanschaf van andere beveiligings­producten.
Bij particulieren gaat het bijvoorbeeld om maatregelen als (extra) sloten,
buitenverlichting en alarminstallaties.
Door provincies en gemeenten werd samen 576 miljoen euro gestoken in
preventiemaatregelen. Dit was een stijging van 45% ten opzichte van 2005.
Hierbij moet gedacht worden aan verschillende projecten die gefinancierd
worden op het gebied van openbare orde en veiligheid. Verder besteedde
in 2012 de douane 311 miljoen euro en de VROM-inspectie 48 miljoen euro
aan preventie.7,8 Andere aanbieders op het terrein van preventie gaven in
2012 bijna evenveel uit als 2011. Deze aanbieders zijn de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD), de Koninklijke Marechaussee (KMar),
de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding (NCTb), de ­Justitiële
6
7

8

Zie bijlage 3 voor meer informatie.
De douane voorkomt dat grensoverschrijdende strafbare feiten in Nederland worden gepleegd en wordt
daarom bij de activiteit preventie gerekend. Voor een klein deel spoort de douane ook belastingfraude
op, maar omdat dit lastig te onderscheiden is en deze taak binnen het totaal niet zo groot is, wordt dit
ook bij preventie meegenomen.
Op 1 januari 2012 zijn de VROM-Inspectie en de Inspectie Verkeer en Waterstaat gefuseerd tot de
Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT).

Kosten van criminaliteit 229

Uitvoeringsdienst Toetsing, Integriteit en Screening (JUSTIS),9 de Kustwacht, het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV), de
Autoriteit Financiële Markten (AFM) en de Immigratie en Naturalisatie
Dienst (IND).
Figuur 10.3 Uitgaven aan preventie, index 2005 =100*
120
110
100
90
80
70
60
50
40
30
20
10
0
2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012**

Politie

Beveiligings- en opsporingsbedrijven

Verkoop beveiligingsmaterialen

Provincies en gemeenten

VROM-inspectie

Douane

Overige aanbieders preventie***
* Gecorrigeerd voor loon- en prijsstijgingen.
** Voorlopige cijfers.
*** Overige aanbieders preventie bestaan uit: JUSTIS, CCV, NCTb, IND, AIVD, Kustwacht, KMar en
AFM.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 10.3 in bijlage 4.
Bron: Veiligheidszorgrekeningen, CBS

9

De dienst JUSTIS screent personen en organisaties en is o.a. verantwoordelijk voor de afgifte van
verklaringen omtrent het gedrag, wapenvergunningen en BOA-aktes. Daarnaast regelt JUSTIS de
procedure rond gratieverlening.

230 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

10.1.2 Opsporing
Opsporing omvat alle activiteiten in het kader van het onderzoek naar
(mogelijk) gepleegde strafbare feiten en overtredingen. Hierbij worden
ook het verrichten van forensisch (sporen)onderzoek en het afdoen van
strafbare feiten door de opsporingsautoriteit gerekend. Opsporing kan
plaatsvinden binnen een opsporingsonderzoek, maar ook als de politie bijvoorbeeld tijdens de surveillance een misdrijf op het spoor komt.
Een grote verscheidenheid aan instanties houdt zich bezig met activiteiten
op het terrein van opsporing. In totaal kwamen de uitgaven aan opsporing
uit op bijna 3 miljard euro in 2012, een stijging van 16% ten opzichte van
2005, gecorrigeerd voor loon- en prijsstijgingen (zie figuur 10.4).
Verreweg de grootste aanbieder op het terrein van opsporing is de politie met bijna 90% van de totale uitgaven aan opsporing. Deze uitgaven
bedroegen in 2012 bijna 2,6 miljard euro en zijn in de periode 2005-2012
gestegen met 15% (zie tabel 10.4 in bijlage 4). Met name de uitgaven aan
personeel zijn sterk toegenomen, terwijl de materiële uitgaven minder
hard zijn gestegen. Naast de politie zijn meer organisaties actief op het
terrein van opsporing. Dit zijn zowel overheidsorganisaties als particuliere bedrijven. Zo namen de uitgaven van de bijzondere opsporingsdiensten (BOD’s) de tweede plaats in. Hieronder vallen organisaties zoals
de SIOD, de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst/Economische
Controledienst (FIOD-ECD), de Algemene Inspectiedienst (AID) en de
Inlichtingen- en Opsporingsdienst van VROM (VROM-IOD, onderdeel van
de VROM-Inspectie).10,11 De gezamenlijke uitgaven van deze organisaties
kwamen uit op 117 miljoen euro.
Naast de politie en de bijzondere opsporingsdiensten is er ook nog een
aantal andere organisaties dat zich direct of indirect bezighoudt met
opsporing, zoals de KMar, de AFM, de Nederlandse Mededingings­
autoriteit (NMa), de Explosieve Opruimingsdienst (EOD), de JUSTIS, het
Nederlands Forensisch Instituut (NFI) en overige opsporingsinstanties
van het ministerie van VenJ. Bij elkaar hebben deze organisaties in 2012
hieraan 212 miljoen euro uitgegeven. Dat is een stijging van 54% ten
opzichte van 2005. Binnen dit cluster levert het NFI een belangrijke bijdrage aan opsporings­onderzoek. In 2012 waren de uitgaven voor het NFI
78 miljoen euro. Dit is een stijging van 53% ten opzichte van 2005. Naast
bovengenoemde organisaties zijn er nog kleine particuliere beveiligingsen opsporingsbedrijven die zich met opsporing bezighouden. In 2012 ging
daar 45 miljoen euro in om.

10
11

Bij de uitgaven van de bijzondere opsporingsdiensten zijn de uitgaven van de gehele VROM-inspectie
opgenomen, dus niet alleen van de VROM-IOD.
De AID, de Plantenziektenkundige Dienst en de Voedsel en Waren Autoriteit zijn per 1 januari 2012
gefuseerd tot de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit.

Kosten van criminaliteit 231

Figuur 10.4 Uitgaven aan opsporing, index 2005 =100*
120
110
100
90
80
70
60
50
40
30
20
10
0
2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

Politie

Bijzondere opsporingsdiensten***

Beveiligings- en
opsporingsbedrijven

Overige opsporing****

2012**

*
Gecorrigeerd voor loon- en prijsstijgingen.
** Voorlopige cijfers.
*** De bijzondere opsporingsdiensten bestaan uit: AID, VROM-IOD, SIOD en FIOD-ECD. Wat betreft
de VROM-IOD zijn de uitgaven van de gehele VROM-inspectie opgenomen. De VROM-IOD is
hier een onderdeel van.
**** Overige opsporing bestaat uit: NFI, overig opsporing VenJ, JUSTIS, AFM, NMa, EOD en KMar.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 10.4 in bijlage 4.
Bron: Veiligheidszorgrekeningen, CBS

10.1.3 Vervolging
De vervolging van verdachten is een exclusieve taak van het Openbaar
Ministerie (OM) (zie hoofdstuk 2). Zijdelings zijn ook andere instanties
betrokken bij de vervolging van verdachten. Zo geven de Raad voor de
Kinderbescherming (RvdK) en de drie reclasseringsorganisaties voor
volwassenen (Stichting Verslavingszorg GGZ, Reclassering Nederland en
Leger des Heils Reclassering) advies over het te volgen justitiële traject
voor respectievelijk minderjarigen en meerderjarigen, waarbij een goede

232 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

re-integratie in de maatschappij centraal staat. In 2012 waren de totale
uitgaven aan vervolging van misdrijven 751 miljoen euro. Dit is, gecorrigeerd voor loon- en prijsstijgingen, een stijging van 11% ten opzichte van
2005 (zie figuur 10.5).
De grootste aanbieder op het gebied van vervolging is het OM met
85% van de totale uitgaven aan vervolging. In 2012 bedroegen de uitgaven
van het OM voor de vervolging van verdachten 637 miljoen euro.12 Dit is
een stijging van 8% ten opzichte van 2005. De uitgaven van de andere
twee aanbieders op het gebied van vervolging, de RvdK en de reclassering
voor volwassenen, bedroegen bij elkaar 114 miljoen euro in 2012. Dit is
een ­stijging van 27% ten opzichte van 2005 (zie tabel 10.5 in bijlage 4).
Figuur 10.5 Uitgaven aan vervolging, index 2005 =100*
120
110
100
90
80
70
60
50
40
30
20
10
0
2005

2006

2007

2008

Openbaar Ministerie

2009

2010

2011

2012**

3 Reclasseringsorganisaties

Raad voor de
Kinderbescherming
* Gecorrigeerd voor loon- en prijsstijgingen.
** Voorlopige cijfers.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 10.5 in bijlage 4.
Bron: Veiligheidszorgrekeningen, CBS

12

Dit is inclusief 23 miljoen euro aan schadeloosstelling voor onterechte hechtenis en schadevergoeding
aan ex-verdachten.

Kosten van criminaliteit 233

Schadevergoeding aan ex-verdachten
Van de in totaal 637 miljoen euro die het OM in 2012 heeft uitgegeven
aan vervolging, is 23 miljoen euro uitgegeven aan schadevergoeding voor
ex-verdachten. Dit is, gecorrigeerd voor loon- en prijsstijgingen, een stijging
van 56% ten opzichte van 2005 (zie tabel 10.5 in bijlage 4).
Een verdachte kan schadevergoeding claimen als hij in verzekering is gesteld
en/of in voorlopige hechtenis is genomen voor een strafzaak die is geëindigd
zonder oplegging van een straf of maatregel, of voor een feit waarvoor geen
voorlopige hechtenis is toegestaan (art. 89 Wetboek van Strafvordering).
Als een zaak is geëindigd zonder oplegging van een straf of maatregel, kan
de ex-verdachte ook een beroep doen op vergoeding van de gemaakte kosten
(art. 591a Wetboek van Strafvordering).
Een ex-verdachte kan schadevergoeding eisen voor vermogensschade (verlies
van inkomsten als gevolg van detentie) en voor immateriële schade, zoals de
aantasting van de goede naam.
In 2012 is ruim 11.000 keer een schadevergoeding uitgekeerd aan ex-verdachten. Dat is ruim twee keer zo vaak als in 2005. Daarvan bedroeg 57% een
vergoeding van de gemaakte kosten en 43% een vergoeding wegens
onte­rechte hechtenis.
Het gemiddelde uitgekeerde bedrag is daarentegen gedaald met 21%. Van de
in totaal 23 miljoen euro uitgaven aan vergoedingen in 2012, is 12 miljoen euro
uitgekeerd wegens vergoeding van kosten. Er werd 11 miljoen euro uitgekeerd
wegens onterecht ondergane hechtenis.
In 2012 werd 92% van de verzoeken gehonoreerd, tegenover 88% in 2005.

234 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Figuur

Uitgaven aan schadevergoedingen aan ex-verdachten,
index 2005 =100*

180
170
160
150
140
130
120
110
100
90
80
70
60
50
40
30
20
10
0
2005

2006

2007

2008

Vergoeding van gemaakte kosten

2009

2010

2011

2012**

Wegens onterechte hechtenis

* Gecorrigeerd voor loon- en prijsstijgingen.
** Voorlopige cijfers.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 10.5 in bijlage 4.
Bron: Veiligheidszorgrekeningen, CBS

Kosten van criminaliteit 235

10.1.4 Berechting
De uitgaven voor berechting betreffen de rechtspraak in eerste aanleg,
hoger beroep en cassatie. Het gaat om de rechtbanken, de gerechts­
hoven en de Hoge Raad der Nederlanden. De eerste twee categorieën
vallen onder de verantwoordelijkheid van de Raad voor de rechtspraak
(Rvdr). Hiernaast wordt een aantal ondersteunende diensten van de
rechtspraak en specifieke colleges meegerekend bij de uitgaven voor
berechting. Hieronder vallen de Justitiële Informatiedienst (JD; voorheen:
Centrale Justitiële Documentatiedienst), de Nederlandse Vereniging
voor Rechtspraak (NVvR), de Commissie Gelijke Behandeling (CGB), het
College Bescherming Persoonsgegevens (CBP) en ingehuurde tolken, die
onder ‘overige diensten’ zijn opgenomen. De reclasseringsactiviteiten bij
een rechtszaak vallen binnen de VZR onder ‘vervolging’ (paragraaf 10.1.3);
de uitgaven aan rechtsbijstand tijdens de rechtszaak worden gerekend tot
‘ondersteuning van daders en (ex-)verdachten’ (zie paragraaf 10.1.6).
In 2012 bedroegen de totale uitgaven voor de berechting van misdrijven
331 miljoen euro. Dat is, gecorrigeerd voor loon- en prijsstijgingen, een
stijging van 17% ten opzichte van 2005 (zie figuur 10.6). De uitgaven voor
misdrijfzaken bij de rechtbanken en gerechtshoven zijn veruit het hoogst
en kwamen in 2012 uit op 298 miljoen euro. Dit is een stijging van 20% ten
opzichte van 2005. De uitgaven aan de Hoge Raad zijn vanaf 2005 gestegen
met 31%. In 2012 gaf de Hoge Raad 18 miljoen euro uit aan misdrijfzaken.
Ten slotte werd er aan overige diensten in 2012 15 miljoen euro uitgegeven, 21% minder dan in 2005 (zie tabel 10.6 in bijlage 4).

236 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Figuur 10.6 Uitgaven aan berechting, index 2005 =100*
120
110
100
90
80
70
60
50
40
30
20
10
0
2005

2006

2007

2008

2009

Rechtbanken en gerechtshoven

2010

2011

2012**

Hoge Raad

Overige diensten***
* Gecorrigeerd voor loon- en prijsstijgingen.
** Voorlopige cijfers.
*** Overige diensten bestaan uit: CGB, CBP, JD, NVvR en ingehuurde tolken.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 10.6 in bijlage 4.
Bron: Veiligheidszorgrekeningen, CBS

10.1.5 Tenuitvoerlegging
De tenuitvoerlegging van diverse straffen en maatregelen is verspreid over
een groot aantal uitvoeringsorganisaties. De totale uitgaven aan tenuitvoerlegging bedroegen in 2012 ruim 2,3 miljard euro. Dit is, gecorrigeerd
voor loon- en prijsstijgingen, een stijging van 27% ten opzichte van 2005
(zie figuur 10.7).

Kosten van criminaliteit 237

Figuur 10.7 Uitgaven aan tenuitvoerlegging, index 2005 =100*
140
130
120
110
100
90
80
70
60
50
40
30
20
10
0
2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012**

Gevangeniswezen

Justitiële jeugdinrichtingen

Forensisch psychiatrische centra

Centraal Justitieel Incassobureau

Reclassering voor volwassenen

Bureaus Jeugdzorg

Overig tenuitvoerlegging***
* Gecorrigeerd voor loon- en prijsstijgingen.
** Voorlopige cijfers.
*** Overig tenuitvoerlegging: RSJ, RvdK, Halt Nederland en JUSTIS (gratieverleningen).
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 10.7 in bijlage 4.
Bron: Veiligheidszorgrekeningen, CBS

Drie onderdelen van de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI), namelijk het
gevangeniswezen (GW), justitiële jeugdinrichtingen (JJI) en forensisch
psychiatrische centra (FPC’s, inclusief Pieter Baan Centrum en forensische zorg in het GW), zijn verantwoordelijk voor de tenuitvoerlegging van
vrijheidsstraffen. De uitgaven van deze onderdelen betroffen 2,1 miljard
euro (90% van de totale uitgaven aan tenuitvoerlegging). Met 1,1 miljard

238 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

euro in 2012 was het gevangeniswezen de grootste uitgavenpost van DJI.
Deze uitgaven liggen 6% lager dan in 2005. Op de tweede plaats staan de
FPC’s, inclusief forensische zorg in het GW. De uitgaven hiervoor bedragen in 2012 733 miljoen euro. Deze sector heeft van alle intramurale
voorzieningen de grootste groei doorgemaakt in de periode 2005 tot en
met 2012, namelijk 164%. Deze stijging is vooral toe te schrijven aan de
introductie van de forensische zorg in het gevangeniswezen in 2009. Qua
omvang van de uitgaven staan de jeugdinrichtingen op de derde plaats,
met 249 miljoen euro in 2012. Dit is een stijging van 50% ten opzichte van
2005, maar wel een daling van 11% ten opzichte van 2011.
Naast de DJI is er nog een aantal andere instellingen actief op het terrein
van de tenuitvoerlegging. De uitgaven aan het CJIB zijn in de periode
2005-2012 gegroeid met 8% tot 87 miljoen euro. De uitgaven aan de
Bureaus Jeugdzorg (BJZ) zijn tussen 2005 en 2012 gestegen met 46% tot
67 miljoen euro. De reclassering voor volwassenen was in 2012 goed voor
41 miljoen euro. Dit is een stijging van 7% ten opzichte van 2005. De overige instellingen op het gebied van tenuitvoerlegging betreffen de Raad
voor de Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ), de RvdK, Halt
Nederland en JUSTIS. Deze uitgaven bedragen in 2012 40 miljoen euro,
6% meer dan in 2005, maar sinds 2010 dalen deze uitgaven (zie tabel 10.7
in bijlage 4).
10.1.6 Ondersteuning van daders en (ex-)verdachten
Tijdens het gehele justitiële traject kan de (ex-)verdachte op diverse
manieren worden ondersteund, bijvoorbeeld door de reclassering (ook na
de veroordeling) of via gesubsidieerde rechtsbijstand. In Nederland zijn de
belangrijkste organisaties die de reclassering van volwassen veroordeelden verzorgen Reclassering Nederland, Stichting Verslavingszorg en het
Leger des Heils. DJI biedt scholings- en trainingsprogramma’s aan tijdens
de detentie. De Raad voor Rechtsbijstand (RvR) zorgt voor juridische
bijstand. Onder de noemer van deze activiteit vallen alleen uitvoeringskosten die de RvR maakt voor de verlening van subsidies. De uitgaven die
direct betrekking hebben op het proces, zoals de kosten voor advocaten,
worden in de Veiligheidszorgrekeningen geschaard onder rechtskundige
diensten en komen in paragraaf 10.1.7 aan bod. In totaal werd in 2012
177 miljoen euro uitgegeven aan ondersteuning van (ex-)verdachten
(exclusief rechtskundige diensten). De stijging ten opzichte van 2005
bedroeg 53%, gecorrigeerd voor loon- en prijsstijgingen (zie figuur 10.8).
De drie reclasseringsorganisaties voor volwassenen hebben tezamen van
alle ondersteunende organisaties de grootste groei in uitgaven in zowel
absolute als procentuele zin doorgemaakt. In de periode 2005 tot en met
2012 zijn de uitgaven van de reclassering voor volwassenen met 83% gestegen tot 163 miljoen euro. Als het OM besluit te vervolgen, kan de verdachte
een beroep doen op de gesubsidieerde rechtsbijstand bij de RvR. In 2012

Kosten van criminaliteit 239

bedroegen de uitgaven aan uitvoeringskosten van deze organisatie
7 miljoen euro. De uitgaven die de DJI doet aan programma’s voor (jeugdige) gevangenen zijn afgenomen van 15 miljoen euro in 2005 tot 7 miljoen
in 2012, ofwel een daling van 62% (zie tabel 10.8 in bijlage 4).
Figuur 10.8 Uitgaven aan ondersteuning van (ex-)verdachten en
daders, index 2005 =100*
160
150
140
130
120
110
100
90
80
70
60
50
40
30
20
10
0
2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

Gevangeniswezen

Justitiële jeugdinrichtingen

3 reclasseringsorganisaties

Raad voor Rechtsbijstand***

* Gecorrigeerd voor loon- en prijsstijgingen.
** Voorlopige cijfers.
*** Alleen uitvoeringskosten.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 10.8 in bijlage 4.
Bron: Veiligheidszorgrekeningen, CBS

2012**

240 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

10.1.7 Rechtskundige diensten
De rechtskundige diensten zijn in de Veiligheidszorgrekeningen als aparte
activiteit te onderscheiden. Tot de rechtskundige dienstverlening behoren
advocatenkantoren, notariskantoren, deurwaarderskantoren, rechtskundig adviesbureaus, en octrooi-, merken- en modellenbureaus. Het
gaat hierbij om uitgaven die direct betrekking hebben op de strafzaak (in
tegenstelling tot het regelen van de ondersteuning waarvan we de uitgaven onder de activiteit ondersteuning van daders en verdachten scharen).
De diensten van de toegevoegde advocaten worden (deels of geheel) via de
Raad voor Rechtsbijstand collectief gefinancierd. De rest moeten de huishoudens zelf bijdragen.
De uitgaven aan rechtskundige diensten kwamen uit op 463 miljoen euro
in 2012. De groei in de periode 2005 tot en met 2012 bedroeg, gecorrigeerd
voor loon- en prijsstijgingen, 54% (zie figuur 10.9). Daarvan is in 2012 een
bedrag van 323 miljoen door huishoudens betaald door middel van een
eigen bijdrage en 140 miljoen euro door het ministerie van Veiligheid en
Justitie in de vorm van gesubsidieerde rechtsbijstand (zie tabel 10.9 in
bijlage 4).

Kosten van criminaliteit 241

Figuur 10.9 Uitgaven aan rechtskundige diensten, index 2005 =100*
170
160
150
140
130
120
110
Afstand van getal
tot begin achtergrond diagram

100
90
80
70

Ruimte tussen de reeks balken
Ruimte tussen de reeks balken

Ruimte tussen de reeks balken

Ruimte tussen de reeks balken

60
50

Breedte van totaal aantal balken

Breedte van totaal aantal balken

Breedte van totaal aantal balken

Breedte van totaal aantal balken

Breedte van totaal aantal balken

40
30
20

Afstand van getal X-as tot begin achtergrond diagram

Afstand van getal X-as tot bovenste blokje legenda

10
0
2005

2006

2007

2008

2009

* Gecorrigeerd voor loon- en prijsstijgingen.
** Voorlopige cijfers.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 10.9 in bijlage 4.
Bron: Veiligheidszorgrekeningen, CBS

2010

2011

2012**

242 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

10.1.8 Ondersteuning van slachtoffers
In Nederland houden drie organisaties zich bezig met het ondersteunen
van slachtoffers. Zo verzorgt Slachtofferhulp Nederland (SHN) psycho­
sociale hulpverlening en zorgt zowel het Schadefonds Geweldsmisdrijven
(SGM) (uitkeringen) als het CJIB (inning van schadevergoedingsmaat­
regelen) voor schadevergoedingen. In totaal werd in 2012 50 miljoen euro
uitgegeven aan ondersteuning van slachtoffers. Dit is, gecorrigeerd voor
loon- en prijsstijgingen, 30% meer dan in 2005 (zie figuur 10.10).
Figuur 10.10 Uitgaven aan slachtofferzorg, index 2005 =100*
130
120
110
100
90
80
70
60
50
40
30
20
10
0
2005

2006

2007

2008

Centraal Justitieel Incassobureau

2009

2010

2011

2012**

Schadefonds Geweldsmisdrijven

Slachtofferhulp Nederland
* Gecorrigeerd voor loon- en prijsstijgingen.
** Voorlopige cijfers.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 10.10 in bijlage 4.
Bron: Veiligheidszorgrekeningen, CBS, bewerking WODC (zie bijlage 3)

Kosten van criminaliteit 243

Slachtofferhulp Nederland wordt grotendeels gefinancierd door het
ministerie van Veiligheid en Justitie en het Fonds Slachtofferhulp. SHN
maakte van de drie aanbieders met een groei van 46% de grootste groei
door in absolute en relatieve zin. Het SGM keert aan slachtoffers van in
Nederland gepleegde geweldsdelicten een geldelijke uitkering uit, met als
doel leedverzachting. De uitkeringen, die vanuit de algemene middelen
gefinancierd worden, zijn een tegemoetkoming in de schade die niet op
andere wijze kan worden vergoed. De uitgaven van het SGM zijn tussen
2005 en 2012 gestegen tot 20 miljoen euro. Het CJIB verzorgt de inning van
de schadevergoeding ten behoeve van slachtoffers, nadat de rechter een
schadevergoedingsmaatregel voor een strafbaar feit opgelegd heeft aan
daders. Daarna maakt het CJIB de vergoeding over aan de slachtoffers.
De uitgaven voor de uitvoering zijn gestegen met 15% tot ruim 5 miljoen
euro in 2012 (zie tabel 10.10 in bijlage 4).

10.2 Personele en materiële uitgaven veiligheidszorg
De totale uitgaven aan veiligheidszorg van 13,1 miljard euro bestonden in
2012 voor 63% uit personele uitgaven13 en voor 37% uit materiële uitgaven14
(zie figuur 10.11). In totaal werd in 2012 ruim 8,2 miljard euro uitgegeven
aan personeel en 4,9 miljard euro aan materieel. De activiteit waarbij
het aandeel van de personele uitgaven het grootst is, namelijk 81%, is de
ondersteuning van verdachten en daders. De tenuitvoerlegging kent het
kleinste aandeel personele uitgaven, namelijk 45%.
Van de uitgaven aan preventie gaat 64% op aan personeel en 36% aan
materiaal. De douane geeft, relatief gezien, het meest uit aan personeel
(92%), gevolgd door beveiligings- en opsporingsbedrijven (76%) en de politie (72%) (zie tabel 10.3 in bijlage 4).
Van de uitgaven aan opsporing gaat 72% op aan personeel en 28% aan
materiaal. De bijzondere opsporingsdiensten geven, relatief gezien, het
meeste uit aan personeel (86%), gevolgd door beveiligings- en opsporingsbedrijven (76%) en de politie (73%) (zie tabel 10.4 in bijlage 4). De personele uitgaven aan vervolging en berechting bedragen respectievelijk 60% en
72% (zie tabel 10.5 en 10.6 in bijlage 4).

13
14

Personele uitgaven omvatten salarissen, sociale lasten, pensioenpremies en kosten van werving,
keuring, bijscholing, reiskosten in woon-/werkverkeer en dergelijke, exclusief reis- en verblijfskosten in
verband met uitoefening van de functie en inhuur van tijdelijk personeel.
Materiële uitgaven omvatten alle andere uitgaven dan personele uitgaven, zoals huisvesting, aanschaf
van goederen en diensten, subsidies en exploitatiebijdragen aan uitvoeringsinstanties.

244 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Figuur 10.11 Verhouding personele en materiële uitgaven naar
­activiteit in 2012,* in procenten**
Tenuitvoerlegging
Ondersteuning
van slachtoffers
Vervolging
Totaal activiteiten
Preventie
Rechtskundige
diensten
Opsporing
Berechting
Ondersteuning van
verdachten en daders
0

10

20

30

40

50

Personele uitgaven

60

70

80

90 100

Materiële uitgaven

* Voorlopige cijfers.
** Percentages op basis van nominale bedragen.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 10.11 in bijlage 4.
Bron: Veiligheidszorgrekeningen, CBS, bewerking WODC (zie bijlage 3)

Bij de uitgaven aan tenuitvoerlegging zijn de materiële uitgaven groter
dan de personele uitgaven. In 2012 bestond 55% van de totale uitgaven
aan tenuitvoerlegging uit materiële uitgaven (zie tabel 10.7 in bijlage 4).
Dit komt vooral door het grote aandeel van de uitgaven voor het beheer
van gebouwen (waaronder gevangenissen). De uitgaven aan tenuitvoerlegging door de Bureaus Jeugdzorg bestaan in 2012 voor vier vijfde uit
personeelskosten.
De uitgaven aan ondersteuning van daders en (ex-)verdachten bestaan
voor 81% uit personele uitgaven (zie tabel 10.8 in bijlage 4). Dit komt
vooral voor rekening van de reclassering voor volwassenen, uitgevoerd
door Reclassering Nederland, Stichting Verslavingszorg GGZ en het Leger
des Heils. De uitgaven aan ondersteuning van slachtoffers bestaan voor
47% uit personele uitgaven (zie tabel 10.9 in bijlage 4). Bij ondersteuning
van het slachtoffer wordt directe hulp vooral verleend door Slachtofferhulp Nederland. Uitgekeerde schadevergoedingen aan slachtoffers worden

Kosten van criminaliteit 245

tot de materiële uitgaven gerekend, waardoor er naar verhouding veel
uitgaven aan materieel worden gedaan.
De personele uitgaven zijn in de periode 2005-2012, na correctie voor
loonstijgingen, met 17% gestegen. Dat is minder dan bij de uitgaven aan
materieel, die in diezelfde periode, gecorrigeerd voor prijsstijgingen, met
21% zijn gestegen. Overigens zijn in deze periode de lonen sneller gestegen
dan de prijzen van materieel (goederen, diensten en huisvesting), hetgeen
impliceert dat de stijging in de materiële uitgaven reëel is: er wordt daadwerkelijk meer materieel ingezet.
Van de 8,2 miljard euro aan personele uitgaven in 2012 gaat ruim 47%
naar preventie, gevolgd door opsporing en tenuitvoerlegging met respectievelijk 26% en 13%. De totale materiële uitgaven zijn eveneens het hoogst
voor preventie (44%), gevolgd door tenuitvoerlegging (26%) en opsporing
(17%).

10.3 Uitgaven per eenheid product
De in paragraaf 10.1 geconstateerde groei in de totale uitgaven aan veiligheidszorg kan het gevolg zijn van toegenomen uitgaven of kosten per
eenheid product en/of van een toegenomen aanbod ofwel productie aan
veiligheidszorg. Om inzicht te krijgen in hoeverre van het een of het ander
sprake is, gaat deze paragraaf in op de ontwikkeling van de uitgaven in
verhouding tot de aangeboden veiligheidszorg.
De ontwikkeling van de uitgaven per eenheid product van de verschillende in paragraaf 10.1 onderscheiden activiteiten is in beeld te brengen door
de ontwikkeling in de uitgaven, gecorrigeerd voor loon- en prijsstijgingen,
te confronteren met de ontwikkeling van de ‘productie’ per activiteit.
Die productie is globaal te meten met kwantitatieve indicatoren als het
aantal slachtoffers, aantallen behandelde misdrijven en overtredingen,
behandelde strafzaken, ingesloten personen, en dergelijke. De daarover
beschikbare gegevens zijn elders in deze publicatie te vinden. Dergelijke indicatoren geven overigens geen maatstaf voor de kwaliteit van de
productie. Stijgende uitgaven per eenheid product kunnen het gevolg zijn
van een dalende productiviteit, maar ook van een intensievere of kwalitatief betere behandeling per eenheid product.
Per activiteit (opsporing, vervolging, enzovoort) zijn één of meerdere
indicatoren voor de productie gehanteerd. Voorbeelden zijn het aantal
door burgers ondervonden delicten bij de ‘ondersteuning van slachtoffers’
en het aantal door de rechter behandelde misdrijven, overtredingen en
WAHV-beroepen (zie tabel 10.13 in bijlage 4). Indien er meerdere indicatoren per activiteit beschikbaar zijn, wordt er een weging toegepast. Een
dergelijke weging is zo veel mogelijk gebaseerd op een schatting van het
aandeel van de uitgaven voor de onderscheiden producten in het totaal

246 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

van de betreffende activiteit. Voor preventie was geen indicator voor de
productie beschikbaar.
De productie is bij alle verder onderscheiden activiteiten tussen 2005 en
2012 gedaald. Dit is het gevolg van in het algemeen afnemende criminaliteit, daling van het aantal geregistreerde misdrijven, afnemende
aantallen strafzaken en een sterke daling van het aantal uitgesproken
jaren vrijheidsstraf. Zie voor deze ontwikkelingen hoofdstuk 3 tot en met
6. In combinatie met de eerder geschetste stijging van de uitgaven voor
alle activiteiten betekent deze daling van de productie dus een stijging
van de uitgaven per eenheid product over de hele linie. Er zijn onderling
wel verschillen. De uitgaven per eenheid product zijn, gecorrigeerd voor
loon- en prijsstijgingen, het sterkst gestegen bij de ondersteuning van
verdachten en daders (inclusief rechtskundige diensten), vervolging en
ondersteuning van slachtoffers. Bij deze activiteiten bedroeg de stijging
van de uitgaven per eenheid product tussen 2005 en 2012 tenminste 80%.
Bij berechting was deze stijging 72% en bij tenuitvoerlegging 61%. Relatief
de geringste stijging trad op bij de opsporing: 29% (zie figuur 10.12). Alleen
bij opsporing dalen de uitgaven per eenheid product na 2009.
Figuur 10.12 Uitgaven per eenheid product naar activiteit,
index 2005 =100*
230
210
190
170
150
130
110
90
2005

2006

2007
Opsporing
Berechting
Vervolging

2008

2009

2010

2011

Tenuitvoerlegging
Ondersteuning van slachtoffers
Ondersteuning van verdachten en daders

* Gecorrigeerd voor loon- en prijsstijgingen.
** Voorlopige cijfers.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 10.13 in bijlage 4.
Bron: tabellen m.b.t. de hoofdstukken 3, 4, 5, 6, 7, 9 en 10.2 in bijlage 4

2012**

Kosten van criminaliteit 247

10.4 Uitgaven per delict
Op basis van de productie en wegingsfactoren kunnen de totale uitgaven
aan veiligheidszorg worden uitgesplitst naar type delict (zie bijlage 3 voor
de gehanteerde methodiek). In 2012 werd van de totale uitgaven naar
schatting 2,2 miljard euro (19%) uitgegeven aan gewelds- en seksuele misdrijven, 5,4 miljard euro (46%) aan vermogensmisdrijven en 2,4 miljard
euro (20%) aan vernielingen en misdrijven tegen de openbare orde en
gezag (zie figuur 10.13 en tabel 10.14 in bijlage 4). Ten opzichte van 2005
zijn de uitgaven aan gewelds- en seksuele misdrijven, gecorrigeerd voor
loon- en prijsstijgingen, met 44% gestegen, terwijl de uitgaven aan ver­
mogensmisdrijven met 18% en de uitgaven aan vernielingen en misdrijven
tegen de openbare orde en gezag met 14% zijn gestegen (zie figuur 10.14 en
zie tabel 10.15 in bijlage 4).
Figuur 10.13 Totale uitgaven aan veiligheidszorg naar delictcategorie
in 2012,* in mln euro**
Vermogensmisdrijven
Vernielingen en
misdrijven tegen
openbare orde en gezag
Gewelds- en
seksuele misdrijven
Verkeersmisdrijven
Drugs- en
(vuur)wapenmisdrijven
Overige misdrijven

Overtredingen
0

1.000

2.000

* Voorlopige cijfers.
** Nominale bedragen.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 10.14 in bijlage 4.
Bron: Veiligheidszorgrekeningen CBS, bewerking WODC

3.000

4.000

5.000

248 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Figuur 10.14 Uitgaven aan veiligheidszorg naar delictcategorie,
index 2005 =100*
150
140
130
120
110
100
90
80
70
2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012**

Vermogensmisdrijven

Vernieling en misdrijven
tegen openbare orde en gezag

Gewelds- en seksuele misdrijven
Drugsmisdrijven
Overige misdrijven

Verkeersmisdrijven
(Vuur)wapenmisdrijven
Overtredingen

* Gecorrigeerd voor loon- en prijsstijgingen.
** Voorlopige cijfers.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 10.15 in bijlage 4.
Bron: Veiligheidszorgrekeningen CBS, bewerking WODC

Per activiteit zijn er grote verschillen (zie figuur 10.15). De uitgaven
aan preventie en opsporing zijn doorgaans sterk gericht op de voor
burgers zichtbare criminaliteit, zoals gewelds- en seksuele misdrijven,
ver­mogensmisdrijven en vernielingen en misdrijven tegen de openbare
orde en gezag. De uitgaven voor vervolging en berechting worden uiteraard voor een groot deel bepaald door wat er op het terrein van opsporing
gebeurt, en het aandeel overtredingen wordt steeds kleiner naarmate
men verder in de justitieketen komt. Bij de uitgaven aan tenuitvoerlegging
speelt overlast een minder grote rol, maar bij de uitgaven aan drugsmisdrijven des te meer, terwijl bij de uitgaven aan slachtofferzorg de verkeersmisdrijven een relatief groot aandeel hebben (vergelijk ook met figuur 8.4).

Kosten van criminaliteit 249

Figuur 10.15 Uitgaven aan veiligheidszorg naar delictcategorie en
­activiteit in 2012,* in procenten**
Totaal

Preventie
Opsporing
Vervolging
Berechting
Tenuitvoerlegging
Ondersteuning
verdachten/daders
Ondersteuning
slachtoffers
Rechtskundige
diensten
0

10

20

30

40

50

60

70

80

90 100

Vermogensmisdrijven
Vernieling en misdrijven tegen openbare orde en gezag
Gewelds- en seksuele misdrijven
Verkeersmisdrijven
Drugs- en (vuur)wapenmisdrijven
Overige misdrijven
Overtredingen
* Voorlopige cijfers.
** Percentages op basis van nominale bedragen.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 10.14 in bijlage 4.
Bron: Veiligheidszorgrekeningen CBS, bewerking WODC (zie bijlage 3)

10.5 Ontvangsten uit veiligheidszorg
Tegenover de uitgaven staan de ontvangsten uit de veiligheidszorg.
Het ministerie van Veiligheid en Justitie incasseerde in 2012 bijna 1,1 miljard euro die direct betrekking heeft op de veiligheidszorg (zie tabel 10.16
in bijlage 4). Het gaat daarbij om boetes, transacties, strafbeschikkingen,

250 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

ontnemingsmaatregelen en overige ontvangsten, zoals aan de burger
doorberekende kosten voor aanvragen bij JUSTIS, buitenlandse boetes en
bestuurlijke boetes. Dit was een stijging van 24% ten opzichte van 2005
(zie figuur 10.17). De ontvangsten uit boetes, transacties en strafbeschikkingen zijn met 20% gestegen. De grootste stijging heeft in 2012 plaatsgevonden, onder andere als gevolg van de inbedrijfname van nieuwe
trajectcontroles op de A2.
Figuur 10.16 Ontvangsten uit veiligheidszorg door ministerie van VenJ,
index 2005 =100*
140
120
100
80
60
40
20
0
2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012**

Strafrechtboetes, transacties, strafbeschikkingen en WAHV-beschikkingen
Ontnemingsmaatregelen door OM
Overige ontvangsten
* Gecorrigeerd voor loon- en prijsstijgingen.
** Voorlopige cijfers.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 10.16 in bijlage 4.
Bron: Rijksbegroting/slotwet, jaarverslagen, VenJ, bewerking WODC

Geld dat op criminele wijze vergaard is, wordt vaak op een of andere
manier witgewassen. Dit kan bijvoorbeeld door grote transacties contant
te betalen en de verkregen goederen later op legale manier te verkopen.
Om enig zicht te krijgen op de omvang van het illegale circuit is sinds
1994 de Financial Intelligence Unit-Nederland (FIU-Nederland) actief.
Alle ongebruikelijke transacties van grote waarde moeten worden gemeld.
Vervolgens wordt uitgezocht in hoeverre de transactie verdacht is.
Na aangifte van fraude of een vermogensmisdrijf kan de officier van justitie besluiten om vervolging in te stellen. Naast een straf kan de officier
van justitie ook ontneming vorderen van het bedrag dat op criminele
wijze verkregen is. Om ervoor te zorgen dat de ontnemingsvordering ook

Kosten van criminaliteit 251

betaald wordt, kan het OM conservatoir (en later executoir) beslag laten
leggen op bankrekeningen of waardevolle eigendommen. In 2012 is voor
ongeveer 29 miljoen euro geïnd via ontnemingsmaatregelen en verbeurdverklaringen. Dat was een stijging van 118% ten opzichte van 2005.
Naast VenJ ontvangen ook andere ministeries en lokale overheden geld
uit (bestuurlijke) boetes en terugvorderingen bij schending van de regel­
geving. De Minister van VenJ heeft hierover de Tweede Kamer geïnformeerd (Kamerstukken II 2011/12, 29 911, nr. 69). Aangezien het niet altijd
duidelijk is in hoeverre de schendingen van de regelgevingen vergissingen dan wel delicten betreffen, zijn deze bedragen niet meegenomen in
deze analyse. Andere partijen die geld ontvangen uit veiligheidszorg zijn
bijvoorbeeld advocaten en verzekeringsmaatschappijen. Hierover zijn
geen betrouwbare cijfers beschikbaar.

10.6 Maatschappelijke schade van criminaliteit
In deze paragraaf komt de maatschappelijk schade van criminaliteit
aan bod. Het gaat daarbij achtereenvolgens om door bedrijfsleven, huis­
houdens en overheid geleden schade als gevolg van misdrijven, overtredingen en overlast. In totaal bedraagt de schade door criminaliteit in 2012
naar schatting minstens 24,2 miljard euro, waarvan het meeste ten laste
komt van de huishoudens (zie figuur 10.17 en tabel 10.17 in bijlage 4).15
Dit bedrag correspondeert met circa 4% van het bruto binnenlands product, ofwel wat we gezamenlijk in Nederland verdienen. Dit bedrag is een
ondergrens, aangezien veel schadeposten niet goed ingeschat kunnen
worden. Per schadepost is het gemiddelde over 10 jaar berekend voor zover
beschikbaar. Vervolgens zijn deze gemiddelden opgeteld om tot een totaal
bedrag voor de maatschappelijke schade te komen.16

15
16

Zie bijlage 3. In de Excel-versie van tabel 10.17 en 10.19 zijn cijfers opgenomen van alle tussenliggende
jaren. Zie hiervoor de websites van WODC of CBS.
In voorgaande edities van Criminaliteit en rechtshandhaving werd niet het gemiddelde berekend, maar
werd het meest recente gegeven genomen als schatting van de omvang van een schadepost. Omdat
sommige schadeposten over de jaren heen nogal sterk fluctueren, leidde deze aanpak tot sterke
fluctuaties in de einduitkomst. Om de uitkomsten stabieler te maken is sinds de vorige editie van
Criminaliteit en rechtshandhaving ervoor gekozen om het 10-jaars voortschrijdend gemiddelde te nemen.
Deze methode is dit jaar nog wat aangescherpt.

252 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Figuur 10.17 Maatschappelijke schade in 2012,* in mld euro**
Overheid
Huishoudens
Bedrijfsleven
Meerdere partijen

0

5.000

10.000

15.000

* Voorlopige cijfers.
** Gecorrigeerd voor loon- en prijsstijgingen.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 10.17 in bijlage 4.
Bron: zie bijlage 3; bewerking WODC

10.6.1 Schade voor bedrijven en instellingen
Bedrijven en instellingen lijden naar schatting jaarlijks 6,3 miljard euro
schade als gevolg van criminaliteit. Ten opzichte van 2011 is het bedrag
nauwelijks veranderd. Het merendeel hiervan betreft directe schade aan
en/of diefstal van goederen en/of transportmiddelen, fraude, inbraak en
geweld tegen personen. Bij de directe schade moet worden gedacht aan
kosten die zijn gemaakt voor vervanging en reparatie en dergelijke (zie de
Monitor Criminaliteit Bedrijfsleven, bijlage 3). Indirecte schade, daarentegen, heeft betrekking op bijvoorbeeld vertraging in de levering van
producten en diensten. Een andere vorm van indirecte schade voor het
bedrijfsleven is productieverlies doordat werknemers die slachtoffer van
een misdrijf zijn geworden, ziek thuis zitten. Het is niet bekend in hoeverre schade geleden door bedrijven gedekt is door verzekeringen.
10.6.2 Schade voor huishoudens
In de CBS-slachtofferenquêtes werd in het verleden gevraagd naar de
schade die burgers hadden ondervonden als gevolg van een aantal veelvoorkomende delicten. Deze cijfers zijn gecombineerd met een schatting
van de schade als gevolg van beleggingsfraude, identiteitsfraude, telecomfraude en datingfraude.17 De totale schade op jaarbasis voor huishoudens
wordt geraamd op 14,8 miljard euro. Dat is een daling van circa 1% ten
opzichte van 2011. Diefstal, vandalisme en overige misdrijven leveren
de grootste schadeposten op. Bij vernielingen zijn met name auto’s het
17

Zie bijlage 3.

Kosten van criminaliteit 253

­ ikpunt. Met 11,3 miljard euro overtreft de immateriële schade verreweg
m
de materiele schade van 3,4 miljard euro.
10.6.3 Schade voor de overheid
Ook de overheid lijdt schade als gevolg van criminaliteit. De totale schade
voor de overheid wordt geraamd op 812 miljoen euro op jaarbasis. Dat is
een daling van circa 1% ten opzichte van 2011. Het gaat daarbij onder
andere om fiscaal nadeel of wederrechtelijk verkregen voordeel door
fraude, meestal opgespoord door de bijzondere opsporingsdiensten. Bij
financieel-economische fraude moet worden gedacht aan bijvoorbeeld
corruptie in het bedrijfsleven, malafide ondernemingen en zorgfraude.
Daarnaast zijn ook fiscale fraude en economische fraude met sociale verzekeringen en voorzieningen mogelijk. Overigens worden kleinere vormen
van fraude bestuursrechtelijk afgedaan (zie hoofdstuk 8) en hier niet meegenomen.
Met middelzware en lichte fraudegevallen is naar schatting een bedrag
van ongeveer 160 miljoen euro op jaarbasis gemoeid. Het betreft hier
opgespoorde fraude met de bijstand, arbeidsongeschiktheidsverzekeringen, kinderbijslag, (nabestaanden)pensioen, werkloosheidsverzekeringen
en ziektewet. Gemiddeld wordt er 48 miljoen euro aan zware sociale­
verzekeringsfraude opgespoord. Een groot deel van de opgespoorde
fraude betreft identiteitsfraude. De jaarlijkse schade aan gemeenteeigendommen wordt geschat op 33 miljoen euro. Dit is vermoedelijk een
ondergrens.
10.6.4 Schade voor meerdere partijen
Sommige vormen van criminaliteit betreffen niet uitsluitend één categorie slachtoffers, maar kunnen slachtoffers maken onder burgers, bedrijven en overheid. De totale schade van deze criminaliteit is op jaarbasis
ruim 2,4 miljard euro. Dit is een stijging van 11% t.o.v. 2011. De grootste
schadepost is verzekeringsfraude met 705 miljoen euro, gevolgd door faillisementsfraude met 509 miljoen euro en energiediefstal met 190 miljoen
euro. Fraude met betaalmiddelen leidt tot een schadepost van 71 miljoen
euro. Daarvan is 33 miljoen te wijten aan fraude met pinpassen (inclusief skimming), 23 miljoen aan fraude met internetbankieren (inclusief
phishing), 13 miljoen aan creditcardfraude en de rest aan fraude met cash
transacties en vals geld.

10.7 Schadecompensatie
Soms wordt (een deel van) de geleden schade van slachtoffers van criminaliteit vergoed. Alleen over vergoeding van de schade voor huishoudens

254 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

zijn enige gegevens beschikbaar. In hoeverre de schade geleden door de
overheid of bedrijven of instellingen wordt vergoed, is niet bekend.
Uit de Politiemonitor Bevolking van 2002 blijkt dat aan huishoudens bij
benadering ongeveer 43% van de materiële schade door de verzekering
wordt vergoed. Het is niet bekend in hoeverre de medische kosten als
gevolg van opgelopen letsel worden gedekt door ziektekostenverzekeringen en zo ja, of de zorgverzekeraars de schade op de dader proberen
te verhalen. Bij fraude met betaalmiddelen wordt het grootste gedeelte
van de schade voor huishoudens vergoed door de banken. Daarnaast
kan enige compensatie plaatsvinden door het SGM (zie paragraaf 10.1.8
en tabel 10.18 in bijlage 4) en/of door de dader zelf in de vorm van een
door de rechter opgelegde schadevergoedingsmaatregel (bijna 35 miljoen
euro). Bij verkeersmisdrijven kan het Waarborgfonds Motorverkeer een
ver­goeding geven. In 2012 werd bijna 58 miljoen euro uitgekeerd voor
schade aan motorrijtuigen als gevolg van een misdrijf (zie figuur 10.18).
Figuur 10.18 Vergoeding van de schade aan huishoudens,
index 2005 =100*
140
130
120
110
100
90
80
70
60
2005

2006

2007

2008

Schadefonds Geweldsmisdrijven
Waarborgfonds Motorverkeer

2009

2010

2011

2012**

Schadevergoedingsmaatregelen
Schadeverzekeringen

* Gecorrigeerd voor loon- en prijsstijgingen.
** Voorlopige cijfers.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 10.18 in bijlage 4.
Bron: Veiligheidszorgrekeningen CBS, CJIB, Waarborgfonds Motorverkeer, bewerking WODC

11 Nederland in internationaal perspectief
P.R. Smit en H. Goudriaan
– In de meeste landen waar nationale slachtofferenquêtes beschikbaar zijn,
is in het algemeen sprake van een (lichte) daling van door slachtoffers
ondervonden misdrijven. In grote lijnen geldt dit ook voor Nederland.
– Hoewel slechts van een zeer beperkt aantal landen informatie aanwezig
is, lijken onveiligheidsgevoelens in de periode 2004-2010 af te nemen, in
Nederland zelfs in sterkere mate dan in de andere landen.
– Nederland doet mee met de dalende trend in de geregistreerde
criminaliteit in Noord- en West-Europese landen in de periode 2002-2011.
– Het aantal voltooide moorden en doodslagen per 100.000 inwoners in
Nederland is vergelijkbaar met dat in de omringende landen, maar de
dalende trend in Nederland lijkt tot staan gekomen te zijn.
– Nederland kent, in vergelijking met Duitsland en Frankrijk, voor de meeste
delicten een vergelijkbaar aandeel minderjarige en vrouwelijke verdachten. Vergeleken met andere regio’s in Europa is het aandeel – vooral bij
minderj­arige verdachten – duidelijk hoger.
– Door het veelvuldig gebruik van transacties en strafbeschikkingen door
de politie en het Openbaar Ministerie kent Nederland relatief weinig
verdachten die een veroordeling door de rechter krijgen.
– De kans op een gevangenisstraf bij een veroordeling is relatief hoog
vergeleken met andere landen.
– Sinds 2005 is het aantal gevangenen per 100.000 inwoners in Nederland
weer aan het dalen na een forse stijging tot 2005.
– Het aantal verdachten per geregistreerd misdrijf (vergelijkbaar met het
ophelderingspercentage) is in Nederland, in tegenstelling tot andere
Europese landen, in de periode 2001-2006 sterk gestegen, maar daarna
weer gedaald naar het gemiddelde niveau van Noord-/West-Europa.
– Het aantal gevangenen per veroordeelde (als maat voor het strafklimaat)
is in Nederland hoog vergeleken met andere Noord- en West-Europese
landen, waarbij het verschil sinds 1994 zelfs groter wordt.
– Het aandeel jeugdige gedetineerden ten opzichte van de totale
gevangenis­populatie is in Nederland relatief hoog, maar neemt – evenals in
andere Europese landen - af na 2006. Ook het aandeel vrouwelijke gedetineerden is in Nederland relatief hoog.
Dit hoofdstuk geeft een vergelijking van de criminaliteit in een aantal
Europese landen, Australië, de Verenigde Staten, Canada en Japan. In het
bijzonder wordt steeds aandacht besteed aan een vergelijking tussen
Nederland en – voor zover gegevens beschikbaar zijn – de meest nabijgelegen landen België, Denemarken, Duitsland, Engeland,1 Frankrijk en
Luxemburg (hierna, alhoewel strikt gesproken niet geheel juist, als ‘buurlanden’ aangeduid).

1

Waar in de tekst gesproken wordt over Engeland, worden Engeland en Wales bedoeld. Noord-Ierland en
Schotland zijn hier niet bij inbegrepen.

256 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Daarnaast wordt Nederland vergeleken met (gewogen) gemiddelden van
landen in vier Europese regio’s: Noord-/West-, Zuid-, Centraal- en OostEuropa alsmede Europa in zijn geheel. Bij een aantal analyses, waarin
gekeken wordt naar trends over een langere periode, wordt Nederland
vergeleken met een (gewogen) gemiddelde van landen in Noord-/WestEuropa en Europa in zijn geheel. Onder ‘Europa’ vallen hier alle landen die
lid zijn van de Council of Europe, behalve de kleine lidstaten als Andorra,
Vaticaanstad en Liechtenstein. Voor een onderbouwing van de indeling in
de vier regio’s zie Smit, Haen Marshall & Van Gammeren, 2008.2
In dit hoofdstuk worden meerdere gegevensbronnen gebruikt voor internationale vergelijkingen, ieder met hun eigen verzameling landen en
onderwerpen. De belangrijkste gegevensbronnen in dit hoofdstuk zijn het
European Sourcebook of Crime and Criminal Justice Statistics (Aebi et al.,
2014), de Annual Penal Statistics Space I survey van de Raad van Europa
(Aebi & Delgrande, 2010) en gegevens van Eurostat (Tavares & Thomas,
2009). Daarnaast wordt gebruikgemaakt van gegevens uit een aantal nationale slachtofferenquêtes.
Aangezien er geen nieuwe informatie voorhanden is over slachtoffers en
veiligheidsgevoelens, komt paragraaf 11.2 overeen met de vorige editie van
Criminaliteit en rechtshandhaving (Kalidien & De Heer-de Lange, 2013).3
Vooral vanwege het verschijnen van een nieuwe editie van het European
Sourcebook of Crime and Criminal Justice Statistics zijn de paragrafen 11.311.5 wel geactualiseerd. Voor een beschrijving van de internationale gegevensbronnen wordt verwezen naar bijlage 3. Het gebruik van bronnen, die
speciaal opgezet zijn voor internationale vergelijkingen houdt overigens
in dat de informatie voor Nederland, zoals in dit hoofdstuk gepresenteerd
wordt, op sommige punten afwijkt – onder meer vanwege andere definities – van de in de andere hoofdstukken gepresenteerde gegevens. Omdat
er geen jaarlijkse update is van internationale bronnen, kan de periode
waarover wordt gerapporteerd afwijken van de periode 2007-2013 (zie ook
hoofdstuk 1).4 Welke landen precies in een tabel of figuur in dit hoofdstuk
voorkomen, hangt af van welke informatie beschikbaar is en kan dus per
tabel of figuur verschillen.
In paragraaf 11.1 wordt eerst ingegaan op een aantal kanttekeningen
bij het maken van internationale vergelijkingen, omdat het vergelijken
2

3
4

In dit hoofdstuk is de indeling als volgt:
N/W-Europa: België, Denemarken, Duitsland, Engeland en Wales, Finland, Frankrijk, Ierland, Luxemburg,
Nederland, Noord-Ierland, Noorwegen, Oostenrijk, Schotland, IJsland, Zweden en Zwitserland.
Zuid-Europa: Bosnië en Herzegovina, Cyprus, Griekenland, Italië, Kroatië, Macedonië, Malta, Portugal,
Slovenië, Spanje en Turkije.
Centraal Europa: Albanië, Bulgarije, Hongarije, Polen, Roemenië, Slowakije en Tsjechië.
Oost-Europa: Armenië, Estland, Georgië, Letland, Litouwen, Moldavië, Oekraïne en Rusland.
Criminaliteit en rechtshandhaving 2012 is te vinden op de websites van het WODC, het CBS en de Raad
voor de rechtspraak.
Naast de tabellen in bijlage 4 zijn op de websites van WODC en CBS aparte Excel-tabellen opgenomen
met cijfers die verder teruggaan dan de hier beschreven periode en gedetailleerdere uitsplitsingen
bevatten.

Nederland in internationaal perspectief 257

van criminaliteit tussen landen onderling niet zonder problemen is.
In de daaropvolgende paragrafen worden de trends in een aantal landen
vergeleken wat betreft slachtofferschap en onveiligheidsgevoelens (paragraaf 11.2), opsporing (paragraaf 11.3), en vervolging, berechting en
tenuitvoerlegging (paragraaf 11.4). Ten slotte wordt gekeken naar lange­
termijntrends over de periode 1990 tot en met 2007 (paragraaf 11.5).

11.1 Kanttekeningen bij het maken van internationale vergelijkingen
Het vergelijken van de criminaliteit tussen landen onderling is niet zonder
problemen. De definitie van wat precies criminaliteit is, hoe de reactie
daarop vanuit de samenleving georganiseerd is en de manier waarop deze
gemeten wordt, verschillen van land tot land. In deze paragraaf worden
vier belangrijke factoren genoemd die deze verschillen veroorzaken en
wordt tevens aangegeven hoe, ondanks deze verschillen, vergelijkingen
toch vaak zinvol zijn.
Diversiteit in de gehanteerde bronnen
Over het algemeen komen de gegevens uit bronnen die specifiek voor één
land samengesteld zijn. Dit geldt voor gegevens uit registratiesystemen,
maar is ook het geval bij nationale slachtofferenquêtes. Dit feit alleen al
maakt dat de gegevens niet zonder meer te vergelijken zijn. Ook komt het
voor dat gegevens over een bepaald onderdeel van de strafrechtsketen
niet in elk land door dezelfde soort instantie verzameld worden. In Spanje
bijvoorbeeld worden de gegevens over het vervolgingstraject, in de regel
het terrein van het Openbaar Ministerie (OM), door de rechtbanken verzameld. Ook kan het verschil maken of gegevens uit een ‘onafhankelijke’
bron komen, zoals in sommige landen de nationale statistische bureaus,
of door ‘belanghebbenden’ worden verzameld, zoals in sommige landen
een ministerie van Justitie.
Verschillende definities van (juridische) begrippen
De Wetboeken van Strafrecht zijn voor elk land verschillend. Dit komt op
verschillende manieren tot uitdrukking. Hoewel in vrijwel alle landen
een onderscheid wordt gemaakt tussen ‘misdrijven’ en ‘overtredingen’,
is de grens daartussen niet in elk land hetzelfde. In sommige landen is
er zelfs sprake van een driedeling, zoals in Frankrijk. Ook zijn sommige
gedragingen in het ene land wel strafbaar gesteld en in het andere land
niet, bijvoorbeeld prostitutie, abortus en euthanasie. Ook kunnen de precieze definities van delictcategorieën verschillen. Waar ligt de grens tussen moord, doodslag en dood door schuld? Wordt onder ‘inbraak’ alleen
inbraak in een woning verstaan of ook in een auto, een schuur enzovoort?

258 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Verschillen in de rechtssystemen
Hoe de rechtshandhaving is georganiseerd en in de praktijk wordt
­u itgevoerd, verschilt per land. Vooral de precieze rol van de politie en het
OM heeft een grote invloed op de gegevens. Of een melding van een misdrijf ook daadwerkelijk geregistreerd wordt, is in de praktijk afhankelijk
van de verplichting die de politie heeft om misdrijven voor te leggen aan
de vervolgingsautoriteiten, ook als er nog geen verdachte is. In Nederland
is dit niet het geval (zie hoofdstuk 2), in Frankrijk wel. In sommige landen
geldt bij de vervolging het legaliteitsprincipe, waarbij de vervolgings­
autoriteit verplicht is elk misdrijf te vervolgen. In andere landen geldt het
opportuniteitsprincipe, waarbij de vervolgingsautoriteit een discretionaire bevoegdheid heeft en dus ook kan beslissen zaken niet te vervolgen.
Ook dit is van invloed op de registratie door de politie en op de beslissing
die de politie neemt om een zaak over te dragen aan het OM.
Verschillen in de gemaakte statistische keuzes
Een laatste kanttekening is van statistische aard. Bij het maken van statistieken moeten bepaalde keuzes worden gemaakt. In het geval van
criminaliteitsstatistieken zijn de belangrijkste keuzes de teleenheid en
het telmoment. De teleenheid kan zowel verdachten/daders betreffen,
als strafbare feiten of strafzaken. Deze keuze wordt niet door elk land
op dezelfde manier gemaakt. Bij het telmoment gaat het er vooral om
op welk moment bepaalde kenmerken aan een zaak worden toegekend.
Een feit dat in de politieregistratie is vastgelegd als ‘poging tot moord’,
kan na beoordeling door de officier van justitie veranderen in ‘zware
­m ishandeling’.
Vergelijkingsmethoden
Ondanks bovengenoemde verschillen zijn er ruwweg twee manieren
om landen onderling te vergelijken. De eerste manier betreft de soort
(vergelijkende) analyse die wordt toegepast. Daarbij zijn er in principe
drie mogelijkheden om te vergelijken:
– Niveauvergelijkingen. Bij dit soort vergelijkingen wordt gekeken naar
de verschillen in de niveaus. Een voorbeeld is de vraag waar het aantal
diefstallen per 100.000 inwoners het hoogst is. Op deze manier vergelijken is echter zeer riskant en vaak weinig zinvol. Alle vier hiervoor
genoemde kanttekeningen kunnen hierbij de uitkomsten beïnvloeden.
– Verdelingsvergelijkingen. Hier wordt gekeken naar verhoudingen binnen bepaalde onderverdelingen, zoals tussen delictcategorieën. Zo kan
het relatieve aandeel van de jeugdcriminaliteit in internationaal perspectief geplaatst worden. Met dit soort vergelijkingen weegt diversiteit
in bronnen minder zwaar. Hetzelfde geldt voor de gemaakte statistische keuzes.

Nederland in internationaal perspectief 259

– Trendvergelijkingen. Hierbij wordt alleen gekeken naar ontwikkelingen in de tijd. Bij dit type vergelijkingen is bijvoorbeeld te zien welke
­delictcategorieën in welke landen stijgen of dalen.
In dit hoofdstuk ligt de nadruk op verdelings- en trend­vergelijkingen.
De tweede manier om zinvolle vergelijkingen te maken, is de gegevens zo
te verzamelen dat de vier bovenstaande kanttekeningen geheel of gedeeltelijk worden ondervangen. De International Crime Victims Survey (ICVS)
– die overigens sinds 2005 niet meer afgenomen is5 – is hiervan een goed
voorbeeld. In deze enquête worden door middel van een gestandaardiseerde vragenlijst definitieverschillen en verschillen in statistische keuzes
zo veel mogelijk geneutraliseerd. Het probleem van de verschillende
rechtssystemen weegt hier minder zwaar, omdat het gaat om een slacht­
offerenquête waarbij (nog) geen sprake is van een justitiële reactie.

11.2 Slachtofferschap en onveiligheidsgevoelens
In deze paragraaf wordt, op basis van informatie uit verschillende nationale bevolkingsonderzoeken (de ICVS is immers de laatste jaren niet meer
afgenomen en andere internationaal vergelijkbare enquêtes op dit terrein
bestaan niet), een beschrijving gegeven van trends in slachtofferschap en
onveiligheidsgevoelens in een aantal landen in de laatste jaren.6 Omdat
nationale enquêtes – door onder meer verschillen in vraagstelling, referentiepopulatie, methode van steekproeftrekking, ondervragings­methode,
referentieperiode en type delicten waarnaar wordt gevraagd – sterk van
elkaar kunnen verschillen, is het niet zinnig slacht­offerschappercentages
onderling direct met elkaar te vergelijken. Wanneer echter binnen een
land de gebruikte vragenlijst en methodiek over de tijd gelijk blijft, kunnen landelijke trends wél onderling worden vergeleken.7 Hiertoe zijn
slachtofferschappercentages en onveiligheidsgevoelens, voor elk land
dat in de vergelijking is meegenomen, geïndexeerd ten opzichte van
de eigen situatie in 2004. Wanneer in een land geen informatie over
slachtofferschap of onveiligheidsgevoelens in 2004 beschikbaar is, is het
dichtstbijzijnde jaar waarover informatie beschikbaar was gekozen als
referentiejaar.
Omdat niet in elk land jaarlijks nieuwe cijfers beschikbaar komen (sommige landen hebben in deze periode slechts twee meetmomenten gehad)
wordt in deze paragraaf niet gekeken naar trends vanaf 2005, maar vanaf
5
6
7

Wel is in 2010 een beperkte pilot van de ICVS uitgevoerd met als doel een nieuwe methodiek te testen.
De auteurs zijn dank verschuldigd aan Nina van der Knaap voor het vergaren van geschikte en zo veel
mogelijk vergelijkbare data en voor het inzichtelijk maken van benodigde achtergrondinformatie over de
verschillende bevolkingsonderzoeken.
Bij de interpretatie van de cijfers is van belang dat het ook om slachtoffers gaat die in een ander
land dan hun eigen land een delict hebben ondervonden. Gemeten wordt dus slachtofferschap zoals
ondervonden door personen uit een bepaald woonland.

260 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

een jaar eerder. Zeven van de elf landen waarover informatie beschikbaar is hebben cijfers over 2004, terwijl dit er in 2005 slechts vijf zijn. Ook
daarom is 2004 genomen als indexjaar. In deze paragraaf worden alleen
de landen beschreven waarvan informatie beschikbaar is over minimaal
3 jaren in de periode 2004-2010. Voor slachtofferschap zijn dit Nederland,
Australië, België, Bulgarije, Engeland & Wales, Frankrijk, de Verenigde
Staten en Zweden (zie tabel 11.1 in bijlage 4 voor aanvullende informatie
over Canada, Italië en Nieuw-Zeeland). Voor onveiligheidsgevoelens zijn
dit alleen Nederland, België, Frankrijk en Zweden.
11.2.1 Trends in ondervonden criminaliteit vanaf 2004
In de meeste landen die in de vergelijking zijn meegenomen laat voertuiggerelateerde criminaliteit sinds 2004 een dalende trend zien. In Nederland
daalde tot 2009 het percentage mensen dat slachtoffer werd van een voertuiggerelateerd delict relatief het sterkst: in 2009 ligt dit ruim 40% lager
dan in 2004. In 2010 is dit percentage weer toegenomen, maar nog steeds
ruim 25% lager dan in 2004.8 In Australië neemt de voertuiggerelateerde
criminaliteit met 10% toe tussen 2004 en 2007, om in 2008 en 2009 alsnog
te dalen tot respectievelijk 90% en 80% van het percentage slachtoffers in
2004. Opgemerkt moet worden dat in Australië alleen diefstal van gemotoriseerde voertuigen is gemeten. Fietsdiefstal en diefstal uit of vanaf voertuigen zijn hier dus niet in verdisconteerd. In Bulgarije treedt in 2008 een
flinke stijging op van het percentage slachtoffers van voertuiggerelateerde
criminaliteit: bijna 40% hoger dan in 2006 (bij gebrek aan informatie over
2004 en 2005 is dit voor Bulgarije het indexjaar), maar in 2009 en 2010 is
het ook hier onder het niveau van het indexjaar gezakt (zie figuur 11.1).
Slachtofferschap van overige vermogensdelicten is tussen 2004 en 2010
in de meeste van de bestudeerde landen over het geheel genomen licht
gedaald; met name in de laatste paar jaar is deze daling vrij consistent.
De categorie overige vermogensdelicten is, voor zover beschikbaar in een
land, een optelsom van slachtofferschap van inbraak, poging tot inbraak,
diefstal zonder geweld en diefstal met geweld (zie noot d bij tabel 11.1 in
bijlage 4 voor informatie over uitzonderingen).

8

Overigens zijn de cijfers voor Nederland over 2010 gebaseerd op de Integrale Veiligheidsmonitor (IVM),
terwijl voor de jaren 2004-2009 gebruik is gemaakt van de Veiligheidsmonitor Rijk (VMR). In bijlage 3,
paragrafen 1.3 en 1.4, wordt ingegaan op de verschillen tussen beide bevolkingsonderzoeken en op de
gevolgen hiervan voor vergelijkbaarheid.

Nederland in internationaal perspectief 261

Figuur 11.1

Slachtoffers van voertuiggerelateerde criminaliteit naar
land, index 2004 =100

150
140
130
120
110
100
90
80
70
60
50
2004

2005

2006

2007

Nederland
België
Engeland en Wales
Verenigde Staten

2008

2009

2010

Australië
Bulgarije*
Frankrijk*
Zweden**

* Indexjaar is 2006.
** Indexjaar is 2005.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 11.1 in bijlage 4.
Bron: diverse nationale bevolkingsonderzoeken naar slachtofferschap; zie bronvermelding bij tabel 11.1
in bijlage 4

Alleen in Zweden is het percentage slachtoffers van overige vermogens­
delicten zowel in 2008 als 2009 (de laatste twee meetmomenten) hoger dan
in het indexjaar (2005 voor Zweden), en ook in Nederland is het percentage in 2010 hoger dan in het indexjaar 2004.9 In de periode 2005-2008 is
in Nederland sprake van een constante daling. In 2006 is het percentage
slachtoffers ruim 10% lager dan in 2004 en 2005, in 2007 al 20% en in 2008
zelfs 30% (zie figuur 11.2).

9

Ook hier geldt dat de cijfers van 2010 zijn gebaseerd op de IVM, terwijl de jaren 2004-2009 zijn
gebaseerd op de VMR.

262 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Figuur 11.2 Slachtoffers van overige vermogenscriminaliteit naar
land, index 2004 =100
150
140
130
120
110
100
90
80
70
60
50
2004

2005

2006

2007

Nederland
België
Engeland en Wales
Verenigde Staten

2008

2009

2010

Australië
Bulgarije*
Frankrijk*
Zweden**

* Indexjaar is 2006.
** Indexjaar is 2005.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 11.1 in bijlage 4.
Bron: diverse nationale bevolkingsonderzoeken naar slachtofferschap; zie bronvermelding bij tabel 11.1
in bijlage 4

Ook in de categorie geweldscriminaliteit ten slotte, lijkt in de meeste van
de bestudeerde landen een daling in slachtofferschap waar te nemen,
zij het lichter en minder eenduidig dan dit voor voertuiggerelateerde
criminaliteit en voor overige vermogenscriminaliteit het geval is. In deze
categorie is waar mogelijk een optelsom gemaakt van diefstal met geweld
(welke tevens in de categorie overige vermogenscriminaliteit is opgenomen) en mishandeling en bedreiging (zie noot d bij tabel 11.1 in bijlage 4
voor informatie over uitzonderingen). Omdat in slechts een deel van de
landen is gevraagd naar slachtofferschap van seksuele delicten en dit
in sommige landen bovendien slechts aan vrouwelijke respondenten is
gevraagd, zijn deze delicten buiten beschouwing gelaten.
Twee landen wijken sterk af van de trend die in andere bestudeerde
landen zichtbaar is. In Bulgarije is de daling na het indexjaar (2006)
­beduidend sterker dan in de andere landen. Het percentage slachtoffers
is hier in 2009 en 2010 gehalveerd ten opzichte van 2006. In Australië is
juist een duidelijke stijging zichtbaar na het indexjaar 2004. In 2007 is
het percentage slachtoffers met 50% gestegen. In 2008 en 2009 is het weer

Nederland in internationaal perspectief 263

gedaald, maar nog steeds 25 tot 30% hoger dan in 2004. In Nederland is
het percentage slachtoffers van geweldscriminaliteit vrij constant. In 2009
is het op z’n laagst; 10% lager dan in 2004, terwijl het geen enkel jaar boven
het percentage van 2004 uitkomt (zie figuur 11.3).
Figuur 11.3 Slachtoffers van geweldscriminaliteit naar land,
index 2004 =100
170
160
150
140
130
120
110
100
90
80
70
60
50
40
30
2004

2005

2006

2007

Nederland
België
Engeland en Wales
Verenigde Staten

2008

2009

2010

Australië
Bulgarije*
Frankrijk*
Zweden**

* Indexjaar is 2006.
** Indexjaar is 2005.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 11.1 in bijlage 4.
Bron: diverse nationale bevolkingsonderzoeken naar slachtofferschap; zie bronvermelding bij tabel 11.1
in bijlage 4

11.2.2 Trends in onveiligheidsgevoelens vanaf 2004
In een aantal van de nationale bevolkingsonderzoeken naar slachtofferschap zijn ook vragen gesteld over gevoelens van onveiligheid die mensen
kunnen ervaren. Een van de meest gestelde vragen hierbij is hoe vaak of
in welke mate men zich onveilig voelt wanneer men in het donker alleen

264 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

buiten wandelt. Van Nederland, België, Frankrijk en Zweden is hierover
informatie beschikbaar over ten minste 3 jaren in de periode 2004-2010
(zie figuur 11.4). In België wijkt de vraagstelling overigens af: hier is een
algemene vraag gesteld naar onveiligheidsgevoelens. Omdat van al deze
vier landen informatie beschikbaar is over 2006, is (uitsluitend voor de
figuur, niet voor de tabel) dit jaar als indexjaar genomen. De trends zijn
daardoor goed vergelijkbaar. Net als in paragraaf 11.2.1 zichtbaar was met
slachtofferschappercentages, lijkt er tussen 2004 en 2010 over het geheel
genomen een lichte daling waar te nemen in de frequentie of mate waarin
men zich onveilig voelt. In Nederland is deze daling het sterkst. In 2010
is het percentage mensen dat zich soms enigszins onveilig voelt ruim
40% lager dan in het indexjaar 2006. Dat is opvallend, omdat in datzelfde
jaar het percentage slachtoffers van de drie delictgroepen die in paragraaf 11.2.1 worden onderscheiden juist een stijging laat zien ten opzichte
van 2009.10 In Frankrijk nemen de onveiligheidsgevoelens in 2007 en 2008
af ten opzichte van 2006, maar in 2010 is het weer toegenomen tot ruim
10% boven het niveau van het indexjaar.
Figuur 11.4 Proportie personen dat zich ten minste soms of enigszins onveilig voelt ’s avonds in het donker naar land,
index 2006 =100
150
140
130
120
110
100
90
80
70
60
50
2004

2005

2006

2007
Nederland
Frankrijk

2008

2009

2010

België
Zweden

Voor de corresponderende cijfers zie tabel 11.1 in bijlage 4.
Bron: diverse nationale bevolkingsonderzoeken naar slachtofferschap; zie bronvermelding bij tabel 11.1
in bijlage 4
10

Ook hier geldt dat de cijfers van 2010 zijn gebaseerd op de IVM, terwijl de jaren 2004-2009 zijn
gebaseerd op de VMR.

Nederland in internationaal perspectief 265

11.3 Opsporing
In deze paragraaf komen de geregistreerde criminaliteit en opsporing aan
bod. Paragraaf 11.3.1 beschrijft de aard, omvang en ontwikkeling van de
geregistreerde criminaliteit, terwijl paragraaf 11.3.2 ingaat op verdachten
van misdrijven. Voor deze paragraaf worden hoofdzakelijk gegevens uit
het European Sourcebook gebruikt (zie bijlage 3).
Voor de Nederlandse cijfers in deze paragraaf geldt dat de cijfers vanaf
2007 duidelijk anders (hoger) zijn dan in de periode daarvoor. Dit heeft
vooral een technische oorzaak, namelijk door nieuwe reeksen van het CBS
voor geregistreerde misdrijven en voor verdachten.11
11.3.1 Aard, omvang en ontwikkeling van geregistreerde criminaliteit
In vrijwel alle landen worden veel minder misdrijven door de politie geregistreerd dan door slachtoffers ondervonden. Twee effecten spelen hierbij
een belangrijke rol, die in de diverse landen verschillend kunnen uitpakken: de aangiftebereidheid van de slachtoffers en de mate waarin de politie ter kennis gekomen zaken ook daadwerkelijk registreert.
Voor Nederland vallen, in vergelijking met andere landen, het lage aantal
drugsdelicten en het hoge aantal delicten van moord en doodslag op (zie
tabel 11.2 in bijlage 4). Het lage aantal drugsdelicten hangt samen met
het gedoogbeleid in Nederland, waarbij drugsbezit (voor eigen gebruik)
niet vervolgd wordt, maar alleen de handel in verdovende middelen. Het
hoge aantal delicten van moord en doodslag is wat minder gemakkelijk
te duiden. De categorie bevat ook de pogingen, maar als we alleen naar
voltooide moord en doodslag kijken, zit Nederland onder het gemiddelde
(zie tabel 11.3 in bijlage 4).12 De eerder geconstateerde dalende trend in
Nederland is sinds 2006 tot staan gekomen.
De eerder gesignaleerde daling in vermogenscriminaliteit tussen 2003 en
2006 (Kalidien & De Heer-de Lange, 2013) – in het bijzonder diefstal (zie
tabel 11.2 in bijlage 4) – lijkt zich tussen 2007 en 2011 voort te zetten, zij
het in wat mindere mate. Dit geldt ook voor Nederland en de nabijgelegen
landen. Ook bij mishandeling zien we in de meeste landen, waaronder
Nederland, een daling tussen 2007 en 2011. Bij andere delicten lijkt er
sprake te zijn van een stabilisatie in het aantal geregistreerde delicten
(zie tabel 11.2 in bijlage 4).

11
12

Zie C&R 2009 en C&R 2010.
Het relatief hoge aantal pogingen in Nederland wordt mogelijk voor een groot deel verklaard door het
vervolgingsbeleid van het Nederlandse OM. De Nederlandse officier van justitie vervolgt eerder voor
poging tot moord en doodslag, waar zijn buitenlandse collega (zware) mishandeling of bedreiging ten
laste legt.

266 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

11.3.2 Verdachten van misdrijven
Voor een overzicht van verdachten13 van misdrijven is er de registratie
van verdachten bij de politie. Op zich zou het aantal gevonden verdachten,
gerelateerd aan het aantal geregistreerde misdrijven, een maat kunnen
geven voor het ophelderingspercentage in een land. Echter, vele externe
factoren beïnvloeden dit ophelderingspercentage (Smit et al., 2003), waarmee het twijfelachtig is of het zinvol is dit te gebruiken voor internationale
vergelijkingen, met als mogelijke uitzondering de ontwikkeling van het
ophelderingspercentage over een langere periode (zie paragraaf 11.5).
Daarnaast is het zinvol te kijken naar het aandeel van specifieke groepen
verdachten, zoals minderjarige en vrouwelijke verdachten.
Het aandeel van minderjarige verdachten in Nederland is met 16% (2010)
vergelijkbaar met andere landen in N/W-Europa, maar wel een stuk hoger
dan in andere Europese regio’s.14 Dit geldt voor alle delicttypen, met
uitzondering van drugsdelicten, waar het aandeel minderjarige verdachten in Nederland met 4% duidelijk onder het gemiddelde ligt. De verschillen met de buurlanden Duitsland en Frankrijk zijn daarentegen minder
groot. Bij diefstal, maar ook bij andere delicten, wordt in het algemeen
het aandeel minderjarige verdachten kleiner; Nederland, met een sterke
daling in 2010 ten opzichte van 2006, vormt hierop geen uitzondering.
Bij diefstal met geweld is er bij iets meer landen juist sprake van een groter
aandeel van minderjarige verdachten. Dit geldt ook voor Nederland (zie
figuur 11.5).

13
14

De definitie van ‘verdachte’ verschilt van land tot land. Meestal is er bij de politieregistratie nog alleen
sprake van ‘verdachte’ en nog niet van een ‘dader’.
Zoals in de inleiding van dit hoofdstuk al gememoreerd is, zijn de hier gepresenteerde cijfers niet
noodzakelijk gelijk aan die van Nederland in de andere hoofdstukken. Voor internationale vergelijkingen
worden vaak andere definities gehanteerd en/of andere bronnen gebruikt.

Nederland in internationaal perspectief 267

Figuur 11.5 Percentage minderjarige verdachten van diefstal en diefstal met geweld, 2010
Nederland
België
Duitsland
Frankrijk
Noord-/West-Europa
Zuid-Europa
Centraal Europa
Oost-Europa
Europa totaal
0

5

10

15

20

Diefstal

25

30

35

40

45

50

Diefstal met geweld

Voor de corresponderende cijfers zie tabel 11.4 in bijlage 4.
Bron: European Sourcebook 2014

Bij vrouwelijke verdachten is het beeld divers en afhankelijk van de
delictsoort. Het aandeel vrouwelijke verdachten in Nederland is met
16% gemiddeld. Vrouwelijke verdachten worden relatief vaak gevonden
bij diefstal (winkeldiefstal), dit geldt ook voor Nederland. Het aandeel
vrouwelijke verdachten lijkt in Nederland en andere Europese landen iets
toe te nemen, in het bijzonder bij diefstal en mishandeling (zie tabel 11.5
in bijlage 4). Bij diefstal is het aantal vrouwelijke verdachten vooral in
de West-Europese landen hoog. Bij drugsdelicten is de verdeling minder
duidelijk (zie figuur 11.6).

268 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Figuur 11.6 Percentage vrouwelijke verdachten van diefstal en drugsdelicten, 2010
Nederland
België
Duitsland
Frankrijk
Noord-/West-Europa
Zuid-Europa
Centraal Europa
Oost-Europa
Europa totaal
0

5

10

15
Drugs

20

25

30

35

Diefstal

Voor de corresponderende cijfers zie tabel 11.5 in bijlage 4.
Bron: European Sourcebook 2014

11.4 Vervolging, berechting en tenuitvoerlegging
Zoals eerder in dit hoofdstuk is aangestipt, is de manier waarop het vervolgingstraject is georganiseerd per land zeer verschillend. In sommige
landen heeft de politie de bevoegdheid zaken zelfstandig af te handelen.
In Nederland zijn dit bijvoorbeeld de Halt-zaken: een voorwaardelijke
sepotbevoegdheid voor jongeren van 12-17 jaar onder verantwoordelijkheid van het OM. Maar ook de wijze waarop de vervolgingsautoriteiten
zelfstandig zaken kunnen afdoen, verschilt van land tot land. Het is daarom lastig om vergelijkingen tussen landen te maken over de verschillende
aspecten van het vervolgingstraject (verschillende soorten van sepots,
transacties, strafbeschikkingen enzovoort, zie hoofdstuk 2). Wel enig
houvast biedt een confrontatie van bij de politie bekende verdachten (als
maat voor ‘vervolgingsrijpe’ zaken) en de personen die ofwel door het OM,
ofwel door de rechter een sanctie opgelegd hebben gekregen (als maat
voor succesvol vervolgde zaken). In Nederland krijgt 40% van de verdachten een transactie c.q. taakstraf van het OM of een straf van de rechter.
Dit is duidelijk anders dan in de vorige edities van C&R. Twee effecten
spelen een rol: ten eerste het hoger aantal verdachten door de nieuwe

Nederland in internationaal perspectief 269

cijferreeks van het CBS en ten tweede de gefaseerde overgang van trans­
acties naar strafbeschikkingen (zie figuur 11.7).
Figuur 11.7 Percentage verdachten dat een straf of maatregel opgelegd heeft gekregen door OM of rechter, 2006 en 2010*
Nederland
Duitsland
Frankrijk
Noord-/West-Europa
Zuid-Europa
Centraal Europa
Oost-Europa
Europa totaal
0

10

20

30

40
2006

50

60

70

80

90 100

2010

* Van slechts een beperkt aantal landen zijn alle gegevens (verdachten, opgelegde straffen) beschikbaar.
Voor de corresponderende cijfers zie tabel 11.6 in bijlage 4.
Bron: European Sourcebook 2014, bewerking WODC

Vergeleken met de buurlanden, en dan vooral Engeland, worden er in
Nederland (met 549 per 100.000 inwoners in 2011, waar in de buur­
landen dit cijfer 2 tot 4 keer zo hoog is) minder verdachten door de rechter
­veroordeeld (zie tabel 11.6 in bijlage 4).15 Dit wordt mede veroorzaakt door
het hoge aantal OM-transacties en strafbeschikkingen in Nederland.
Opvallend is dat van de veroordeelde verdachten er relatief veel (ongeveer
een kwart, namelijk 138 van de 549 per 100.000 inwoners) voor diefstal
veroordeeld worden. Het verschil met de buurlanden is voor dit delict dan
ook minder groot dan bij het totale aantal veroordeelde verdachten.

15

Het gaat hier om de door een rechter veroordeelde verdachten. De sancties van het OM zijn hier dus
niet meegenomen. In bijna geen enkel land is het mogelijk om voor de OM-beslissingen een uitsplitsing
naar delict te maken.

270 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Na een veroordeling zijn er verschillende soorten straffen mogelijk, zoals
vrijheidsstraffen, geldboetes, taakstraffen, enzovoort. Bij combinaties
van straffen hebben de meeste landen een keuze gemaakt welke straf
in deze statistiek vermeld wordt (in de meeste landen is dit de zwaarste
straf), waardoor de percentages optellen tot 100 (zie tabel 11.7 in bijlage 4).
Maar bijvoorbeeld België heeft hier alle straffen vermeld, in het bijzonder
de kennelijk veelvoorkomende combinatie van een boete en een andere
onvoorwaardelijke straf (waardoor de totaalpercentages hoger uitvallen
dan 100).
Vergeleken met de buurlanden kent Nederland met 23% van het aantal
opgelegde straffen een hoog percentage vrijheidsstraffen, een laag percentage boetes (38,9%) en meer overige onvoorwaardelijke straffen (zoals
taakstraffen). Het percentage opgelegde vrijheidsstraffen in Oost-Europa
is in het algemeen beduidend hoger dan in West-Europese landen. Het
lage percentage boetes wordt mogelijk ook veroorzaakt door het hoge
aantal OM-transacties en strafbeschikkingen in Nederland. Het hoge
aandeel van gevangenisstraffen in Nederland is ook bij de jeugd opvallend. Het aandeel vrijheidsstraffen bij de jeugd is met 13,9% in ieder geval
hoger dan bij de buurlanden (zie tabel 11.7 in bijlage 4 en figuur 11.8).
Opvallend is dat de grote toename van het aantal gedetineerden in Nederland vanaf eind jaren negentig in 2005 tot staan is gekomen. Inmiddels is
er sprake van een daling tot onder het niveau van de meeste buurlanden.
Het niveau van het aantal gedetineerden in Oost-Europese landen, maar
ook en vooral in de Verenigde Staten, ligt overigens nog veel hoger dan in
Nederland en de buurlanden (zie figuur 11.9 en tabel 11.8 in bijlage 4).

Nederland in internationaal perspectief 271

Figuur 11.8 Percentage veroordeelden dat een vrijheidsstraf
­opgelegd heeft gekregen, totaal en jeugd, 2010

Nederland
Denemarken
Duitsland
Engeland en Wales
Frankrijk
Noord-/West-Europa
Zuid-Europa
Centraal Europa
Oost-Europa
Europa totaal

0

5

10

15
Totaal

Voor de corresponderende cijfers zie tabel 11.7 in bijlage 4.
Bron: European Sourcebook 2014

20
Jeugd

25

30

272 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Figuur 11.9 Aantal gevangenen per 100.000 inwoners
180
160
140
120
100
80
60
40
2005

2006

2007

2008

2009

Nederland
Denemarken
Engeland en Wales
Luxemburg

2010

2011

2012

België
Duitsland
Frankrijk

Voor de corresponderende cijfers zie tabel 11.8 in bijlage 4.
Bron: WODC, Home Office, Council of Europe Space Statistics 2011

11.5 Ontwikkelingen in de periode 1990-2007
In deze paragraaf wordt de ontwikkeling in de tijd gepresenteerd van
een aantal in dit hoofdstuk genoemde indicatoren. De bron is het
European Sourcebook. In een recente studie (Smit et al., 2012) zijn de
trends over de periode 1990-2007 bepaald op basis van de gegevens van
de eerste vier edities van het European Sourcebook. Voor deze editie van
Criminaliteit en rechtshandhaving is de studie uitgebreid met de gegevens
van de vijfde editie van het European Sourcebook. Wel zijn op een aantal
punten de gegevens van 2007 niet goed vergelijkbaar met 2006, dit is in
de grafieken aangegeven door een onderbreking in de trendlijn. Ook hier
is dit niet gedaan op het niveau van individuele landen, maar naar regio.
Hiertoe is Europa verdeeld in vier regio’s: Noord-/West-Europa, ZuidEuropa, Centraal Europa en Oost-Europa.16
Van elk van deze regio’s en van Europa totaal zijn de ontwikkelingen
tussen 1990 en 2011 bepaald op basis van (naar populatie) gewogen
gemiddelden. In deze paragraaf worden de (gewogen) gemiddelden van
de regio Noord-/West-Europa en van Europa totaal vergeleken met de
ontwikkelingen in Nederland. De periode (vanaf 1990) wijkt af van de
16

Zie Smit et al. (2008) voor een beschrijving van de clusteranalyse die uitgevoerd is om te komen tot de
indeling in deze vier regio’s.

Nederland in internationaal perspectief 273

in de rest van dit boek gehanteerde periode (vanaf 2007)(zie ook hoofdstuk 1).
Bij de geregistreerde criminaliteit loopt de langetermijnontwikkeling
in Nederland vrijwel parallel aan die in Noord-/West-Europa. Zowel het
aantal geregistreerde misdrijven per 100.000 inwoners in Nederland als
de ontwikkeling daarin valt nauw samen met het (gewogen) gemiddelde
van andere landen in Noord-/West-Europa. De daling die zich vanaf 2002
voordoet, is in Nederland iets sterker dan in de andere landen. Andere
delen van Europa kennen duidelijk minder geregistreerde misdrijven,
hoewel het verschil ten opzichte van Noord-/West-Europa in de periode
sinds 1990 wel iets kleiner is geworden (zie figuur 11.10).
Figuur 11.10 Geregistreerde criminaliteit per 100.000 inwoners
10.000
9.000
8.000
7.000
6.000
5.000
4.000
3.000
2.000
1.000
0
1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

Nederland

Noord-/West-Europa

Europa totaal

Voor de corresponderende cijfers zie tabel 11.9 in bijlage 4.
Bron: European Sourcebook 2014, bewerking WODC

Zoals al eerder aangegeven (paragraaf 11.3.2) kan het aantal verdachten
per geregistreerd misdrijf een indicatie zijn voor het zogenoemde ophelderingspercentage. Het is echter zeer twijfelachtig of een directe vergelijking
van de niveaus van dit ophelderingspercentage wel zinvol is. Daarom is
in figuur 11.11 alleen gekeken naar trends, waarbij de waarde van 1990 op
100 is geïndiceerd. Opvallend is de forse stijging van het aantal verdachten
per geregistreerd misdrijf in Nederland in de periode 2001 tot 2006 en de
daling in de periode daarna (zie figuur 11.11). Mogelijk heeft de toename
te maken met de stijging in Nederland van de geregistreerde geweldsmisdrijven en de daling van de geregistreerde vermogens­m isdrijven.
Bij geweldsmisdrijven, waar er contact is geweest tussen dader en

274 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

s­ lachtoffer, is het relatief minder lastig een dader te vinden. De daling na
2006 is lastiger te duiden. Gedeeltelijk zal dit ook te maken hebben met de
overgang naar nieuwe reeksen van het CBS, zie paragraaf 11.3.
Het ‘strafklimaat’ in een land – onder de veronderstelling dat een gevangenisstraf beschouwd kan worden als de zwaarste straf – is afhankelijk
van de kans dat een gevangenisstraf opgelegd wordt en de lengte van de
daadwerkelijk uitgevoerde gevangenisstraf. De laatste kan echter niet
direct gemeten worden, over het algemeen is alleen de opgelegde straf
bekend. Maar een goede benadering van het strafklimaat kan gevonden
worden door het aantal gevangenen op een bepaald moment te delen door
het aantal veroordeelden (zie figuur 11.12).17
Figuur 11.11 Aantal verdachten per geregistreerd misdrijf,
index 1990 =100
150
140
130
120
110
100
90
80
1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

Nederland

Noord-/West-Europa

Europa totaal

Voor de corresponderende cijfers zie tabel 11.9 in bijlage 4.
Bron: European Sourcebook 2014, bewerking WODC

17

Het aantal gevangenen op een bepaald meetmoment (G), zoals gepresenteerd in tabel 11.8 in bijlage 4,
wordt bepaald door twee factoren: het aantal gevangenisstraffen (S) en de feitelijke lengte van de
uitgevoerde straf (L). Oftewel: G is evenredig aan het product van S en L. Dus:
(1) G ≈ S * L
De eerste factor, het aantal gevangenisstraffen, is zelf weer afhankelijk van twee grootheden, namelijk
het aantal veroordeelde daders (D) (zie tabel 11.6 in bijlage 4) en het percentage gevangenisstraffen
binnen de veroordelingen (P). Dus:
(2) S = P * D
En uit (1) en (2) volgt:
(3) G ≈ P * D * L
Als we nu het aantal gevangenen delen door het aantal veroordeelden, zal de uitkomst de combinatie
van het percentage gevangenisstraffen van de veroordelingen en de lengte van de uitgevoerde straf
weergeven. Direct uit (3) volgt immers:
(4) G / D ≈ P * L
Dit kan een indicatie zijn van het strafklimaat in een land. Gesimplificeerd voorgesteld: een hoge
uitkomst is een teken van veel en/of lange gevangenisstraffen. Helemaal zuiver is het niet. Zo zijn
voorlopig gehechten die uiteindelijk geen (onvoorwaardelijke) gevangenisstraf krijgen ook meegeteld.
En ook externe factoren zoals zaaksaanbod kunnen van invloed zijn: bij relatief veel geweldsdelicten
zullen gemiddeld zwaardere straffen gegeven worden.

Nederland in internationaal perspectief 275

Opvallend is het grote niveauverschil tussen Noord-/West-Europa en de
andere delen van Europa. Er zijn geen duidelijke trends waarneembaar.
Wel is er een duidelijk onderscheid tussen Nederland en de andere landen:
Nederland kent in vergelijking met andere West- en Noord-Europese
landen een streng strafklimaat. Tevens is er sprake van een toename,
hoewel die zich voornamelijk in de jaren negentig voordeed.
Figuur 11.12 Aantal gevangenen per veroordeelde
0,30
0,25
0,20
0,15
0,10
0,05
0,00
1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

Nederland

Noord-/West-Europa

Europa totaal

Voor de corresponderende cijfers zie tabel 11.9 in bijlage 4.
Bron: European Sourcebook 2014, bewerking WODC

Duidelijke verschillen tussen Nederland en andere landen in Europa zijn
te zien in het aandeel van respectievelijk jeugdigen en vrouwen in de
gevangenispopulatie (zie figuren 11.13 en 11.14). Bij beide groepen, maar
vooral bij de jeugdigen, ligt dat aandeel in Nederland een stuk hoger. Wel
moet aangetekend worden dat definitiekwesties bij jeugdigen een rol
kunnen spelen. Met name is vaak onduidelijk wanneer een jeugdige van
wie de vrijheid beperkt is, gezien wordt als een gedetineerde. Bij jeugdigen
is verder opvallend dat er in Nederland een duidelijke toename te zien is
tot 2006, waarna er sprake is van een daling (van 6% in 1995 tot 10% in
2006), terwijl er in Europa als geheel sprake is van een continue daling.
In Nederland is het grote verschil tussen 2006 en 2007 deels te wijten aan
de eerder genoemde onvergelijkbaarheid van de cijfers aangegeven door
de onderbroken lijn. Maar deels is er ook daadwerkelijk een forse afname
van het aantal jeugdige gedetineerden. Het aandeel vrouwelijke gedetineerden vertoont eenzelfde beeld als bij jeugdigen: toename tot 2006
waarna een daling plaatsvindt. In andere landen in Noord-/West-Europa
is de stijging waar te nemen tot 2010.

276 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Figuur 11.13 Percentage jeugdige gedetineerden ten opzichte van de
totale gevangenispopulatie
14
12
10
8
6
4
2
0
1995 1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2008

2009

2010 2011

Europa totaal

Noord-/West-Europa

Nederland

2007

Voor de corresponderende cijfers zie tabel 11.9 in bijlage 4.
Bron: European Sourcebook 2014, bewerking WODC

Figuur 11.14 Percentage vrouwelijke gedetineerden ten opzichte van
de totale gevangenispopulatie
12
10
8
6
4
2
0
1995 1996

1997

1998

1999

2000

Nederland

2001

2002

2003

2004

2005

Noord-/West-Europa

Voor de corresponderende cijfers zie tabel 11.9 in bijlage 4.
Bron: European Sourcebook 2014, bewerking WODC

2006

2007

2008

2009

Europa totaal

2010 2011

Nederland in internationaal perspectief 277

Een halve eeuw geregistreerde criminaliteit
Door Eurostat is een historische reeks bijgehouden van geregistreerde
criminaliteit in de EU lidstaten. De reeks begint voor een aantal landen in
feite al in 1950, maar vanwege het grote aantal missende gegevens (ook bij
de bevolkingsaantallen die nodig zijn om de geregistreerde criminaliteit per
100.000 inwoners te bepalen) worden in de figuur de reeksen vanaf 1960
weergegeven.
Figuur

Totale aantal geregistreerde misdrijven
per 100.000 inwoners, 1960-2011

12.000
10.000
8.000
6.000
4.000
2.000
0

1960 1965 1970

1975

1980 1985 1990 1995 2000 2005 2011

Nederland
Denemarken
VK
Noord-/West-Europa

België
Duitsland
Frankrijk
Europa totaal

Voor de corresponderende cijfers zie tabel 11.10. Deze tabel is alleen opgenomen in de Excelversie van het tabellenbestand).
Bron: Eurostat

Bij een dergelijk lange periode is duidelijk te zien dat de bewegingen in de
diverse Europese landen parallel verlopen: een duidelijke en forse toename
in de periode 1960-1990, waarna een stabilisatie en – vanaf 2003 – een daling
zichtbaar worden. In het bijzonder loopt Nederland vrijwel gelijk op met het
(gewogen) gemiddelde van alle Noord-/West-Europese landen. Verder lijken
zich twee ‘pieken’ voor te doen: een in de periode 1991-1993 en een in de
periode 2000-2003. Mogelijk zou de eerste piek te maken kunnen hebben met
de nasleep van de omwentelingen in Oost-Europa in 1989/1990. De tweede
piek is lastiger te duiden, wellicht dat de gebeurtenissen in Joegoslavië in de
tweede helft van de jaren negentig hier een rol spelen. Maar ook de effecten
van 11 september 2001 zouden mogelijk van invloed kunnen zijn geweest.

Literatuur
Aebi, M.F. et al. (2014). European Sourcebook of Crime and Criminal Justice
Statistics (5e ed.).
Aebi, M.F., & Delgrande, N. (2010). Annual Penal Statistics Space I survey.
Lausanne: University of Lausanne.
AEF (2006). Budgetverdeling Nederlandse Politie. Den Haag: AEF/Ministerie
van BZK.
Algemene Rekenkamer (2011). ICT politie 2010. Den Haag: Algemene
Rekenkamer.
Becker, G.S. (1968). Crime and punishment: An economic approach.
Journal of Political Economy, 76(2), 169-217.
Boer, D., & Lalta, V. (2011). Faillissementen: oorzaken en schulden 2010.
Den Haag: CBS.
Boerman, F., Grapendaal, M., Nieuwenhuis, F., & Stoffers, E. (2012).
Nationaal dreigingsbeeld 2012: Georganiseerde criminaliteit.
Zoetermeer: KLPD-IPOL.
Brand, S., & Price, R. (2000). The economic and social costs of crime.
Londen: Home Office. Research study 217.
Candido, J., Hoendervoogt, M., Dam, P. van, & Gest, M. (2013). Slachtoffer
en de rechtspraak – Handleiding voor de strafrechtspraktijk.
Geraadpleegd juli 2014: www.rechtspraak.nl.
CJIB (Centraal Justitieel Incassobureau) (2009-2014). Jaarberichten 2008
t/m 2013. Leeuwarden: CJIB.
CJIB (Centraal Justitieel Incassobureau) (2014). Statistisch jaarboek 2013.
Leeuwarden: CJIB.
Cohen, M. (2000). Measuring the costs and benefits of crime and justice.
In: Measurement and analysis of crime and justice, Criminal Justice
2000, volume 4 (pp. 263-315). Washington, DC: Office of Justice
Programs, US Department of Justice.
Cohen, M. (2005). The costs of crime and justice. Londen: Routledge.
Dijk, B. van, & Schaafsma, K. (2012). Op weg naar een eindbeeld.
Amsterdam: DSP-groep.
Dijk, J.J.M. van, Manchin, R., Kesteren, J. van, & Hideg, G. (2007).
The burden of crime in the EU: A comparative analysis of the European
Survey of Crime and Safety (EU ICS 2005). Brussel: Gallup Europe.
Dijk, J.J.M. van, & Steinmetz, C.H.D. (1979). De WODC-slachtofferenquêtes
1974-1979: Verslag van een jaarlijks onderzoek naar de omvang en aard
van de kleine criminaliteit in Nederland, de bereidheid van de bevolking
om delicten bij de politie aan te geven en het verbaliseringsbeleid van de
politie. Den Haag: Staatsuitgeverij. Onderzoek en beleid 13.
DJI (Dienst Justitiële Inrichtingen) (2014a). Forensische Zorg in getal 20092013. Den Haag: DJI.
DJI (Dienst Justitiële Inrichtingen) (2014b). Gevangeniswezen in getal 20092013. Den Haag: DJI.
DJI (Dienst Justitiële Inrichtingen) (2014c). JJI in getal 2009-2013.
Den Haag: DJI.

280 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Dreissen, W., Nauta, O., & Terpstra, J. (2012). Anonimiteit in het strafproces
– De praktijk van de regeling beperkt anonieme getuige en de regeling
bedreigd anonieme getuige in het strafproces. Amsterdam: DSP-groep.
Fiselier, J.P.S. (1978). Slachtoffers van delicten: een onderzoek naar
verborgen criminaliteit. Utrecht: Ars Aequi Libri.
Goudriaan, H. (2006). Reporting crime: Effects of social context on the
decision of victims to notify the police. Leiden: NSCR.
Halt Nederland (2011-2013). Jaarberichten Halt Nederland 2010 t/m 2012.
Leiden: Halt Nederland.
Hoge Raad (2007-2013). Jaarverslagen 2007 t/m 2012. Geraadpleegd
augustus 2014: www.rechtspraak.nl.
Integrale Veiligheidsmonitor (2012). Integrale Veiligheidsmonitor 2011:
Landelijke rapportage; Tabellenrapport. Den Haag: CBS/Ministerie van
Veiligheid en Justitie.
Jörg, N., & Kelk, C. (2001). Strafrecht met mate. Deventer: Gouda Quint.
Kabinet-Rutte-Asscher (2012). Regeerakkoord VVD-PvdA: Bruggen slaan.
Geraadpleegd juli 2014: www.rijksoverheid.nl.
Kalidien, S.N., & Heer-de Lange, N.E. de (2013). Criminaliteit en
rechtshandhaving 2012: Ontwikkelingen en samenhangen. Den Haag:
Boom Juridische uitgevers. Justitie in statistiek 2.
Kamerstuk (2011). Belastingdienst. Vergaderjaar 2011, 31 066, nr. 113.
Kamerstukken II (2011-2012). Bestrijding georganiseerde misdaad.
Vergaderjaar 2011/12, 29 911, nr. 69.
Kerkdijk, H., Knobbe, J.W., & Helmus, A.J. (2006). Telecommunicatiefraude
in Nederland: Aard, omvang en vooruitzichten. Groningen: TNO/
WODC.
Knaap, N. van der (2012). Criminaliteitscijfers over de (on)mogelijkheid
van vergelijking van slachtofferenquêtes en politiestatistiek. Den Haag/
Heerlen: CBS (Stagerapport/intern CBS rapport).
Korps Landelijke Politiediensten (KLPD) (2008). Nationaal dreigingsbeeld
2008: Georganiseerde criminaliteit. Zoetermeer: dienst IPOL.
Kwakman, N.J.M. (2003). Schadecompensatie in het strafprocesrecht.
Groningen: Rijksuniversiteit Groningen.
Leij, J.B.J. van der (2002). Bejegening op Maat – De behandeling van getuigen
in strafzaken. Deventer: Kluwer.
Leij, J.B.J. van der (2014). Commentaar op artikel 12 e.v. van het Wetboek
van Strafvordering. In: Melai, A.L., & Groenhuijsen, M.S. (red), Wetboek
van Strafvordering/IISS. Deventer: Gouda Quint.
Mayhew, P. (2003). Counting the costs of crime in Australia. Canberra:
Australian Institute of Criminology.
Meerding, J. (2005). De maatschappelijke kosten van kindermishandeling.
In H. Baartman, R. Bullens & J. Willems (red.), Kindermishandeling,
de politiek een zorg. Amsterdam: SWP.

Literatuur 281

Ministerie van Veiligheid en Justitie (2013a). Brief aan de Tweede Kamer
aangaande Visie op slachtoffers. Geraadpleegd juli 2014:
www.rijksoverheid.nl.
Ministerie van Veiligheid en Justitie (2013b). Recht doen aan slachtoffers –
Visiedocument. Geraadpleegd juli 2014: www.rijksoverheid.nl.
Monitor Criminaliteit Bedrijfsleven (2011). Monitor Criminaliteit
Bedrijfsleven 2010: Feiten en trends inzake aard en omvang van
criminaliteit in het bedrijfsleven. Amsterdam: TNS NIPO.
Moolenaar, D.E.G. (2009). Modelling criminal justice system costs by
offence: Lessons from the Netherlands. European Journal on Criminal
Policy and Research, 15(4), 309-326.
Odinot, G., Jong, D. de, Leij, J.B.J. van der, Poot, C.J. de, & Straalen, E.K. van
(2012). Het gebruik van de telefoon- en internettap in de opsporing.
Den Haag: Boom Lemma uitgevers. Onderzoek en beleid 304.
Openbaar Ministerie (2013). Jaarbericht 2012. Den Haag: Openbaar
Ministerie.
Oppelaar, J., & Wittebrood, K. (2006). Angstige burgers? De determinanten
van gevoelens van onveiligheid onderzocht. Den Haag: Sociaal en
Cultureel Planbureau.
PWC (2011). Omvang van identiteitsfraude & maatschappelijke schade in
Nederland. Amsterdam: PricewaterhouseCoopers.
Raad voor de rechtspraak (2005-2013). Jaarverslagen 2004 t/m 2012.
Den Haag: Raad voor de rechtspraak.
RVZ (2006). Zinnige en duurzame zorg. Zoetermeer: Raad voor
Volksgezondheid en Zorg.
Smit, P.R., Eijk, A.M.G. van, & Decae, R.J. (2012). Trends in the reaction
on crime in Criminal Justice Systems in Europe in 1990-2007:
A comparison of 4 European regions. European Journal on Criminal
Policy and Research, 18(1), 55-82.
Smit, P.R., Haen Marshall, I., & Gammeren, M. van (2008). An empirical
approach to country clustering. In: K. Aromaa & M. Heiskanen (red.),
Crime and criminal justice systems in Europe and North America 19952004 (pp. 169-195). Helsinki: HEUNI.
Smit, P.R., Meijer, R.F., Tulder, F.P. van, & Groen, P.P.J. (2003).
Het ophelderingspercentage nader beschouwd. Den Haag: Boom
Juridische uitgevers. Onderzoek en beleid 213.
Smit, P.R., & Nieuwbeerta, P. (2007). Moord en doodslag in Nederland, 1998
en 2002-2004. Den Haag: WODC/NSCR. Cahier 2007-15.
Smits, J., Sibma, A., Roodnat, J., Struiksma, N., & Schel, R. (2013). Glazen
privacy – Knelpuntenonderzoek uitvoering Wet politiegegevens (Wpg).
Deventer/Groningen: Arena Consulting/Pro Facto.
Tavares, C., & Thomas, G. (2009). Crime and criminal justice. Luxemburg:
Eurostat. Eurostat: Statistics in focus, nr. 58/2010.
Teijl, R., & Berghuis, A.C. (2006). Griep, aids en criminaliteit. In: Goed
beschouwd 2005. Den Haag: Openbaar Ministerie.

282 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Veiligheidsmonitor (2013). Veiligheidsmonitor 2012. Den Haag: CBS/
Ministerie van Veiligheid en Justitie.
Veiligheidsmonitor Rijk (VMR) (2007). Veiligheidsmonitor Rijk: Landelijke
rapportage; Tabellenrapport. Den Haag: CBS/Ministerie van Justitie/
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
Verhoeven, W.J., & Stevens, L. (2013). Rechtsbijstand bij politieverhoor
– Evaluatie van de Aanwijzing rechtsbijstand politieverhoor in
Amsterdam-Amstelland, Groningen, Haaglanden, Limburg-Zuid,
Midden- en West-Brabant en Utrecht. Den Haag: Boom/Lemma.

Bijlage 1
Medewerkers C&R 2013
Stuurgroep
Dr. ir. R. Choenni (WODC), Hoofd afdeling Statistische Informatie­
voorziening en Beleidsanalyse
P.F.M. Platenburg (plaatsvervangend Stuurgroeplid WODC)
Dr. F. van Dijk (Raad voor de rechtspraak), Directeur Strategie en Ontwikkeling
Dr. F.P. van Tulder (plaatsvervangend Stuurgroeplid Raad voor de rechtspraak)
Drs. H. Rietveld (CBS), Teammanager Rechtsbescherming en Veiligheid,
Quartaire Sector Den Haag, Divisie Sociaaleconomische en Ruimtelijke
Statistieken

Auteurs (a), eindredactie (e)
H.G. Aten (CBS): a
Drs. M.M.P. Akkermans (CBS): a
Drs. A.Th.J. Eggen (CBS): a
Mw. dr. H. Goudriaan (CBS): a
Mw. mr. drs. N.E. de Heer-de Lange (CBS): e
Mw. drs. ing. S.N. Kalidien (WODC): a, e
Drs. R.J. Kessels (CBS): a
Mr. dr. J.B.J. van der Leij (WODC): a
Drs. R.F. Meijer (WODC): a
Mw. dr. D.E.G. Moolenaar (WODC): a
Bc. M. Vlemmings (CBS): a
Mw. M.M. van Rosmalen, MSc (CBS): a
Drs. P.R. Smit (WODC): a
Dr. F.P. van Tulder (Raad voor de rechtspraak): a

Dataleverantie
H.G. Aten (CBS)
Mw. J. de Boer (Centraal Justitieel Incassobureau)
Ir. P.W. van den Boom (Raad voor de Kinderbescherming)
Ir. R.J. Decae (WODC)
Drs. B.J. Diephuis (Raad voor de rechtspraak)
Drs. R. Floor (Raad voor de Kinderbescherming)
Drs. A.A. van Gemmert (Dienst Justitiële Inrichtingen)
Mw. Th.F.W. Kerkvliet-Barentsen (CBS)
Mw. J.M. Korpel (CBS)
P.J. Linckens (Dienst Justitiële Inrichtingen)
P. Poen (Halt Nederland)

284 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

M. Plomp (vtsPN)
Drs. J.A.W. Valstar (Dienst Justitiële Inrichtingen)
Drs. Ing. M.E. Vink (WODC)
W.T. Vissers (CBS)
Mw. drs. M. Wiekeraad (Reclassering Nederland)
Mw. M. van Zee (CBS)
T. Zuidema (Centraal Justitieel Incassobureau)

Bijdrage opmaak/ondersteuning
Mw. drs. M.J. Kok (WODC)
C.J. van Netburg (WODC)
H.J.J. Simons (WODC)

Bijlage 2
Standaardclassificatie misdrijven en
delictindeling slachtofferenquêtes
Tot begin jaren negentig van de vorige eeuw gebruikte het CBS verschillende classificaties van misdrijven bij het publiceren van uitkomsten
voor de Politiestatistiek en de Statistieken van strafrechtspleging en
-toepassing. Doordat de gehanteerde classificaties niet goed op elkaar
aansloten, was de samenhang tussen de uitkomsten van de verschillende
statistieken op het terrein van criminaliteit en rechtshandhaving ook niet
duidelijk aan te geven. Dit probleem heeft het CBS in 1993 opgelost met
de invoering van de ‘Standaardclassificatie misdrijven’ (SCM). Hierin
zijn de misdrijven grotendeels geclassificeerd conform de indeling van
het Wetboek van Strafrecht en de overige strafwetten en deels op basis
van een maatschappelijke indeling. In 2000 en 2005 is de SCM op details
aangepast. In 2010 heeft het CBS de SCM opnieuw aangepast, maar dit
keer grondiger.1 De directe aanleiding hiervoor was dat door aanpassing
van de aanlevering van brongegevens het mogelijk werd om de bestaande
indeling van misdrijven aanzienlijk uit te breiden. Het CBS heeft de indeling van misdrijven daarbij nu volledig in overeenstemming gebracht met
de juridische indeling van misdrijven volgens het Wetboek van Strafrecht
en de overige strafwetten. De nieuwe indeling is daarmee niet langer een
combinatie van een juridische en maatschappelijke indeling van delicten,
die vragen kunnen oproepen over de keuzes van de indeling van sommige
delicten, maar louter gebaseerd op het objectieve juridische criterium.
Bovendien zijn door de nieuwe indeling de uitkomsten uit de slachtoffer­
enquêtes en uit de Politiestatistiek onderling beter vergelijkbaar.
Naast de delictindeling van de SCM is in deze bijlage ook de delictindeling
opgenomen die de Veiligheidsmonitor hanteert. Tot slot is er een regioindeling opgenomen van de politiedistricten in de Veiligheidsmonitor.

Standaardclassificatie misdrijven
Vermogensmisdrijven
Diefstal/verduistering en inbraak (art. 310-312, 321-325 Sr)
Diefstal en inbraak met geweld (art. 312 Sr)
Diefstal van fiets
Diefstal van bromfiets/snorfiets
Diefstal van motor/scooter
Diefstal van personenauto
1

Voor de statistieken van de rechtbankstrafzaken is het onderscheid tussen eenvoudige diefstal,
gekwalificeerde diefstal en verduistering (nog) wel te maken. Daarentegen kan openlijke geweldpleging
alleen in de Politiestatistiek onderscheiden worden naar geweldpleging tegen goederen en tegen
personen. Zie voor de oude standaardclassificatie misdrijven de editie Criminaliteit en rechtshandhaving
2010.

286 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Diefstal van overig vervoermiddel
Diefstal van vaartuig
Diefstal uit/vanaf personenauto
Diefstal uit/vanaf overig vervoermiddel
Diefstal uit/vanaf vaartuig
Straatroof
Diefstal/inbraak uit woning
Diefstal/inbraak uit box/garage/schuur/tuinhuis
Winkeldiefstal
Diefstal/inbraak uit winkel/bedrijf/kantoor
Diefstal/inbraak uit hotel/pension
Diefstal/inbraak uit school
Diefstal/inbraak uit sportcomplex
Diefstal/inbraak uit overig gebouw
(Gewapende) overval
Overige diefstal en inbraak
Diefstal en inbraak zonder geweld (art. 310, 311, 321-325 Sr)
Diefstal van fiets
Diefstal van bromfiets/snorfiets
Diefstal van motor/scooter
Diefstal van personenauto
Diefstal van overig vervoermiddel
Diefstal van vaartuig
Diefstal uit/vanaf personenauto
Diefstal uit/vanaf overig vervoermiddel
Diefstal uit/vanaf vaartuig
Diefstal uit/vanaf openbaar vervoer
Diefstal uit/vanaf luchtvaartuig
Diefstal van een dier
Zakkenrollerij
Diefstal/inbraak uit woning
Diefstal/inbraak uit box/garage/schuur/tuinhuis
Winkeldiefstal
Diefstal/inbraak uit winkel/bedrijf/kantoor
Diefstal/inbraak uit hotel/pension
Diefstal/inbraak uit school
Diefstal/inbraak uit sportcomplex
Diefstal/inbraak uit defensiecomplex
Diefstal/inbraak uit overig gebouw
Overige diefstal en inbraak
Bedrog (art. 326-338 Sr)
Oplichting (art. 326 Sr)
Flessentrekkerij (art. 326a Sr)
Overig bedrog (art. 326b-338 Sr)
Valsheidsmisdrijven (art. 208-214, 216-223, 225-234 Sr)
Muntmisdrijf (art. 208-214 Sr)

Bijlage 2 287

Valsheid in zegels en merken (art. 216-223 Sr)
Valsheid in geschriften (art. 225-234 Sr)
Heling (art. 416-417bis Sr)
Afpersing en afdreiging (art. 317-318 Sr)
Bankbreuk (art. 340-343 Sr)
Witwassen (art. 420bis-420quater Sr)
Overige vermogensmisdrijven (art. 314-315, 344-348 Sr)
Vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag
Vernieling en beschadiging (art. 350-352 Sr)
Vernieling aan auto
Vernieling aan openbare gebouwen
Vernieling aan middelen openbaar vervoer
Dierenmishandeling
Overige vernieling en beschadiging
Tegen de openbare orde (art. 131-151c Sr)
Openlijke geweldpleging (art. 141 Sr)
Openlijke geweldpleging tegen personen (art. 141 Sr)
Openlijke geweldpleging tegen goederen (art. 141 Sr)
Huisvredebreuk (art. 138 Sr)
Lokaalvredebreuk (art. 139 Sr)
Computervredebreuk (art. 138ab-138b Sr)
Discriminatie (art. 137c-137g Sr)
Overige misdrijven tegen de openbare orde (art. 131-137, 138a 2, 139a140, 142-151c Sr)
(Schuld aan) brandstichting/ontploffing (art. 157-158 Sr)
Tegen het openbaar gezag (art. 177-182, 184-206 Sr)
Niet opvolgen van ambtelijk bevel (art. 184 Sr)
Wederspannigheid (art. 180-182 Sr)
Valse aangifte (art. 188 Sr)
Mensensmokkel (art. 197a Sr)
Verblijf van ongewenste vreemdeling (art. 197 Sr)
Overige misdrijven tegen het openbaar gezag (art. 177-179, 185-187, 189196, 197b-206 Sr)
Gewelds- en seksuele misdrijven
Mishandeling (art. 300-306 Sr)
Bedreiging en stalking (art. 284a-285b Sr)
Bedreiging (art. 284a-285a Sr)
Stalking (art. 285b Sr)
Seksuele misdrijven (art. 239-250 Sr)
Aanranding (art. 246 Sr)
Verkrachting (art. 242 Sr)
Schennis der eerbaarheid (art. 239 Sr)
2

Tot oktober 2010 viel artikel 138a onder computervredebreuk.

288 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Ontucht met minderjarige (art. 248a-248e Sr)
(Kinder)pornografie (art. 240-240b Sr)
Ontucht met misbruik van gezag (art. 249 Sr)
Overige seksuele misdrijven (art. 243-245, 247-248, 250 Sr)
Misdrijven tegen het leven (art. 287-296 Sr)
Vrijheidsbeneming/gijzeling (art. 282-282a Sr)
Mensenhandel (art. 273f Sr)
Overige geweldsmisdrijven (art. 274-281, 307-308 Sr)
Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht
Verkeersmisdrijven
Verlaten plaats ongeval (art. 7 WVW)
Rijden onder invloed (art. 8 WVW)
Rijden tijdens ontzegging/onbevoegd besturen (art. 9 WVW)
Rijden tijdens rijverbod (art. 162 WVW)
Voeren vals kenteken (art. 41 WVW)
Joyriding (art. 11 WVW)
Weigeren blaastest/bloedonderzoek en dergelijke (art. 163 WVW)
Overige verkeersmisdrijven (art. 6, 51, 61, 74, 114, 138 WVW)
Drugsmisdrijven
Harddrugs (art. 2 OW)
Softdrugs (art. 3 OW)
(Vuur)wapenmisdrijven
Verboden wapenbezit (art. 55 WWM)
Verboden wapenhandel (art. 55 WWM)
Misdrijven overige wetten
Misdrijven Wet op de economische delicten
Milieumisdrijven (art. 1a WED)
Overige misdrijven Wet op de economische delicten
Militaire misdrijven (art. 96-166 WvMS)
Overige misdrijven

Delictindeling slachtofferenquêtes3
Geweldsdelicten
Mishandeling
Bedreiging
Geweld met seksuele bedoelingen
3

Indeling volgens de Veiligheidsmonitor (zie ook hoofdstuk 3).

Bijlage 2 289

Vermogensdelicten
(Poging tot) inbraak
Poging tot inbraak
Inbraak
Fietsdiefstal
Autodiefstal (18+)
Diefstal uit of vanaf auto (18+)
Diefstal andere voertuigen (18+)
(Poging tot) zakkenrollerij, beroving
Poging tot zakkenrollerij
Zakkenrollerij
Poging tot beroving
Beroving
Overige diefstal
Vandalismedelicten
Vernielingen aan voertuigen
Overige vernielingen

Regio-indeling Politiedistricten Veiligheidsmonitor
Noord-Nederland
Fryslân
Groningen
Drenthe
Oost-Nederland
IJsselland
Twente
Noord en Oost Gelderland
Gelderland Midden
Gelderland Zuid
Midden-Nederland
Gooi en Vechtstreek
Flevoland
Oost Utrecht
Utrecht Stad
West Utrecht
Noord-Holland
Noord Holland Noord
Zaanstreek Waterland
Kennemerland

290 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Amsterdam
Amsterdam Noord
Amsterdam Oost
Amsterdam Zuid
Amsterdam West
Den Haag
Den Haag Centrum
Den Haag West
Den Haag Zuid
Zoetermeer - Leidschendam / Voorburg
Westland - Delft
Leiden - Bollenstreek
Alphen aan de Rijn - Gouda
Rotterdam
Rijnmond Noord
Rotterdam Stad
Rijnmond Oost
Rotterdam Zuid
Rijnmond Zuid-West
Zuid-Holland-Zuid
Zeeland - West-Brabant
Zeeland
De Markiezaten
De Baronie
Hart van Brabant
Oost-Brabant
’s-Hertogenbosch
Eindhoven
Helmond
Limburg
Noord en Midden Limburg
Parkstad-Limburg
Zuid-West-Limburg

Bijlage 2 291

2

1

3

14

16

998
20
19

4

10

15
17

5

18
9

26
6
22
21 24
23
25
999
32

13 12

27

11
7

28
30
29
31

8

33

38
36
34

35

37

39

40
41

42
43

Bijlage 3
Informatiebronnen en
methodenbeschrijvingen
In deze publicatie zijn vele verschillende informatiebronnen gebruikt,
die allemaal een gedeelte van de strafrechtsketen betreffen: slacht­
offer­enquêtes onder de bevolking, de Politiestatistiek (geregistreer­de
misdrijven en verdachten en opgehelderde misdrijven), het Herkennings­
dienstsysteem van de politie (registratie van pv’s van aangifte van misdrijven), COMPAS en GPS (de zaken die uiteindelijk naar het OM gaan en
daar ingeschreven worden), en de systemen die de tenuitvoerlegging van
straffen en maatregelen registreren. Zoals in hoofdstuk 8 is aangestipt,
kunnen deze informatiebronnen niet zonder meer volledig met elkaar
worden vergeleken. Onderstaand volgt een aantal redenen waarom dit
niet volledig het geval is.
1 De gehanteerde definities en de eenheden waarin de aantallen zijn uitgedrukt, kunnen verschillen. Zo komen de definities van misdrijftypen
die in de Politiestatistiek en in de slachtofferenquêtes gebruikt worden,
niet geheel overeen. Verder registreert de politie misdrijven (processenverbaal van aangifte), terwijl de rechtbankstatistieken uitgaan van
zaken. Een misdrijf kan door meer dan één persoon zijn gepleegd,
terwijl een zaak één persoon betreft, maar daarentegen verschillende
misdrijven kan omvatten. Bij de verdere afhandeling kunnen verschillende zaken via zogenoemde ‘voegingen’ in elkaar worden geschoven.
De figuren 8.1 en 8.15 laten zien dat het aantal door de rechter in 2010
opgelegde onvoorwaardelijke sancties groter is dan het aantal door de
rechter afgedane zaken. Dit is het logische gevolg van het feit dat meerdere sancties per zaak kunnen worden opgelegd.
2 De criteria voor het indelen naar delicttype kunnen verschillen. Een
slachtoffer kan een delict anders rubriceren dan de politie, en de politie
anders dan het OM. Zo kan de politie een tasjesroof als geweldsdelict
bestempelen, terwijl het OM besluit het als vermogensmisdrijf in te
schrijven. Omdat een zaak verschillende misdrijven kan omvatten,
waarbij het zwaarste misdrijf het indelingscriterium vormt, kunnen
minder zware misdrijven in de rechtbankstatistiek buiten beeld raken.
Zo zal een inbraak niet in de cijfers terug te vinden zijn wanneer deze
gepaard gaat met moord.
3 Er verstrijkt tijd tussen de behandeling van een misdrijf of zaak in de
verschillende onderdelen van de keten. Dit betekent bijvoorbeeld dat
een in 2009 aangegeven en geregistreerd misdrijf mogelijk pas in 2010
bij het OM wordt ingeschreven en in 2011 wordt afgehandeld. Dit ‘over
de jaargrens heen vallen’ zal de verhouding tussen cijfers beïnvloeden,
vooral daar waar sterke en abrupte stijgingen of dalingen optreden.
4 Gebreken in registraties kunnen eveneens een rol spelen. Zo is onduidelijk in welke mate de vervanging van de oude bedrijfsprocessen­
systemen BPS en Xpol door de Basisvoorziening Handhaving (BVH) bij

294 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

de politie de registratie van misdrijven heeft beïnvloed.4 Veranderingen
in beleid (bijvoorbeeld het feit dat de politie de lichtere artikel 8 WVWzaken sinds een aantal jaren naar het CJIB brengt in plaats van naar de
OM-parketten) kunnen eveneens hun invloed op de statistische informatie hebben. De kwaliteit van de statistieken en de onderlinge consis­
tentie is lang niet altijd optimaal.
5 Er zijn verschillen in de reikwijdte van informatiesystemen. De CBSslachtofferenquêtes gaan over misdrijven met individuele personen of
huishoudens als slachtoffer. Hiermee wordt dus niet het slachtofferschap gemeten onder rechtspersonen. Ook de zogenoemde slachtofferloze delicten (bijvoorbeeld drugshandel) blijven bij deze meting buiten
beeld.
6 In tegenstelling tot de eerder genoemde enquête bevat de registratie
van de politie wel de zogenoemde slachtofferloze misdrijven en delicten tegen rechtspersonen. Anderzijds blijven veel misdrijven buiten de
politieregistratie, meestal doordat ze niet worden aangegeven of worden opgespoord. Daarnaast is het zo dat niet alle opgespoorde delicten
door de politie zijn opgespoord. Er zijn vier zogenoemde ‘bijzondere
opsporingsdiensten’, elk met een eigen specifieke opsporingstaak: de
Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst/Economische Controle­
dienst, de Sociale Inlichtingen- en Opsporingsdienst, de Algemene
Inspectiedienst en de VROM Inlichtingen- en Opsporingsdienst.
Bij het bekijken van de samenhang tussen de verschillende onderdelen
van de strafrechtsketen dient rekening te worden gehouden met boven­
genoemde vertekeningen en beperkingen.
In de navolgende tekst wordt ingegaan op de gebruikte gegevensbronnen,
zoals kenmerken van de bron, informatiegebied, de periodiciteit van de
dataverzameling, de relaties met andere informatiesystemen, privacy­
aspecten, beperkingen, eigendom en beheer van de databron.

1

De slachtofferenquêtes

Er worden veel delicten gepleegd die niet in de officiële registraties worden opgenomen: het slachtoffer heeft besloten om geen aangifte te doen,
de politie kan alleen maar een waarschuwing hebben gegeven, of het
incident komt nooit aan het licht. Om een beter beeld te krijgen van alle
delicten, dus ook van het hierboven bedoelde dark number, kan aan een
steekproef uit de bevolking of uit het bedrijfsleven worden gevraagd naar
slachtofferschap van criminaliteit. Ook onveiligheidsgevoelens en andere
4

De Algemene Rekenkamer schrijft hierover dat er aanwijzingen zijn dat agenten BVH mijden of
incidenten ‘lichter’ classificeren, zodat ze met een boete afgedaan kunnen worden en derhalve niet
geregistreerd hoeven worden (zie Algemene Rekenkamer, ICT politie 2010, ’s-Gravenhage 15 juni 2011,
p. 16).

Bijlage 3 295

aspecten in verband met criminaliteit kunnen via enquêtes in kaart
­worden gebracht.
De eerste slachtofferenquête onder de bevolking in Nederland werd in
1973 gehouden (Fiselier). In de periode 1973-1979 werd deze jaarlijks
door het WODC uitgevoerd (Van Dijk en Steinmetz). Sinds 1980 heeft het
CBS – tot 1985 in overleg met het WODC – dergelijke enquêtes regelmatig
gehouden: in de periode 1981-1985 gebeurde dit jaarlijks, na 1985 telkens
in de oneven jaren, via de Enquête Slachtoffers Misdrijven (ESM). Met
ingang van 1992 is de Enquête Rechtsbescherming en Veiligheid (ERV) de
opvolger van de ESM. Deze continue enquête is in 1997 als module Recht
opgenomen in het Permanent Onderzoek Leefsituatie (POLS), een continu
CBS-onderzoek naar verschillende aspecten van de leefsituatie van de
Nederlandse bevolking. Vanaf 2005 is deze module Recht binnen POLS
vervallen. De belangrijkste onderwerpen zijn vanaf 2005 geïntegreerd in
de Veiligheidsmonitor Rijk (VMR), die sinds eind 2008 is overgegaan in
de Integrale Veiligheidsmonitor (IVM; zie hieronder), en die vervolgens in
2012 is opgevolgd door de Veiligheidsmonitor (VM; zie ook hieronder).
Sinds 1993 is in opdracht van de ministeries van Justitie en Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) de Politiemonitor Bevolking (PMB)
uitgevoerd. Tot en met 2001 was de PMB een tweejaarlijks onderzoek.
Van 2002 tot en met 2005 is de PMB jaarlijks uitgevoerd. Ook de PMB is
vanaf 2005 geïntegreerd in de VMR.
Vanaf 2005 zijn de belangrijkste onderwerpen uit de POLS-module Recht
en uit de PMB, samen met elementen uit de Enquête Leefbaarheid en
Veiligheid (ELV; een periodiek onderzoek naar de omstandigheden van
leefbaarheid en veiligheid in de G31-gemeenten), geïntegreerd in één grote
jaarlijkse enquête, de Veiligheidsmonitor Rijk (VMR). Deze VMR werd
vanaf 2005 op landelijke en vanaf 2006 tot en met 2008 ook op regionale
schaal uitgevoerd. De opvolger hiervan, de Integrale Veiligheids­monitor
(IVM), levert naast landelijke en regionale informatie ook inzicht op
subregionaal niveau. Met ingang van het kalenderjaar 2012 zijn aanpassingen in de vraagstellingen en wijzigingen in de onderzoeksopzet doorgevoerd. Deze doorontwikkeling van de IVM is gemarkeerd met een
naamswijziging: de Veiligheidsmonitor (VM).
Voor internationale vergelijking wordt sinds 1989 om de 3 à 4 jaar een
slachtofferenquête uitgevoerd in diverse landen in en buiten Europa,
de International Crime Victims Survey (ICVS) (zie paragraaf 9 van deze
bijlage).
Kenmerken van slachtofferenquêtes
Slachtofferenquêtes vormen een eigen en onafhankelijke bron van
ge­gevens over veelvoorkomende criminaliteit. De slachtofferenquêtes zijn
opgezet met als doel inzicht te krijgen in de totale omvang van de criminaliteit, vooral in die criminaliteit die niet in de officiële registraties wordt
opgenomen, via een waarnemingsmethode die onafhankelijk is van de

296 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

politieregistratie. De gegevens uit de slachtofferenquêtes hebben betrekking op het begin van de strafrechtsketen. Elk delict waarvan iemand
slachtoffer wordt, kan in principe worden aangegeven bij de politie, en
kan daarmee in theorie bijdragen tot opsporing en aanhouding van mogelijke verdachten.
Als men de landelijke slachtofferenquêtes onder de bevolking als een
opeenvolgend geheel in de tijd ziet, zijn er zes momenten aan te wijzen
waarop sprake kan zijn van een duidelijke trendbreuk. De eerste trendbreuk ligt in 1980, bij de overgang van de WODC-slachtofferenquête naar
de ESM; de tweede ligt in 1993, toen de ESM overging in de ERV. Het derde
breukmoment valt in 1997, toen de ERV opgenomen werd in het POLS.
Het vierde moment ligt in 2005-2006 bij de overgang van de POLS-module
Recht (en de daarnaast afzonderlijk bestaande gegevensreeks van de
PMB) naar de VMR. De vijfde trendbreuk betreft de overgang van de VMR
naar de IVM in 2008. De herziening van de opzet en de vraagstelling van
de IVM in 2012 vormt het zesde breukmoment (maar valt buiten de reik­
wijdte van deze publicatie). Deze overgangen zijn gepaard gegaan met
grotere of minder grote wijzigingen in onderzoeksdesign, vraag­stelling,
frequentie en/of periodiciteit. Om inzicht te krijgen in de effecten van
dergelijke wijzigingen zijn bij enkele overgangen zowel de ‘oude’ als de
nieuwe enquêtes tegelijk (‘parallel’) uitgevoerd. Dit is onder meer het
geval bij de overgang van de ESM naar de ERV, van de VMR naar de IVM,
en van de IVM naar de VM.
Beperkingen van slachtofferenquêtes
In de slachtofferenquêtes zijn de definities van een ‘delict’ niet gelijk
aan de strafrechtelijke definities, zoals die in de Politiestatistiek en de
justitiële statistieken worden gehanteerd. De betrouwbaarheid van de
bevindingen is afhankelijk van (onder andere) het aantal respondenten
en het aantal aangetroffen delicten in de steekproef. Ook het (beperkte)
geheugen van de geënquêteerden kan de resultaten beïnvloeden, doordat
respondenten zich bepaalde gebeurtenissen niet meer juist herinneren of
verkeerd in de tijd plaatsen (‘telescoping’). Verder wordt alleen over delicten met aanwijsbare slachtoffers gerapporteerd. Gegevens over slacht­
offerloze delicten (zoals heling en drugshandel) komen niet voor. Zeer
zware vormen van geweld, zoals moord, komen per definitie evenmin
voor.
Verschillende slachtofferenquêtes laten vaak verschillende resultaten in
hoogte en ontwikkeling van slachtofferpercentages en andere cijfers zien.
Deze verschillen vloeien vooral voort uit verschillen in vraagstelling, in
steekproefkader en in verslagperiode. Ook de wijze van enquêteren kan
een rol spelen, zelfs binnen eenzelfde survey.
Zo zijn de meeste delicten in de CBS-enquêtes vanaf 1992 in de VMR en in
de IVM in het algemeen strikter gedefinieerd dan in de PMB en de eerdere
CBS- en WODC-enquêtes. Slachtofferschap heeft in de ESM betrekking

Bijlage 3 297

op 12 maanden in het voorgaande kalenderjaar, in de CBS-enquêtes
vanaf 1992 (POLS en ERV) is dit 12 maanden voor de interviewdatum
(dus ‘gemiddeld’ 6 maanden in het huidige en 6 maanden in het voorgaande kalenderjaar). Ook de referentieperiode in de PMB en in de VMR
is 12 maanden vóór de interviewdatum, maar dit komt bij benadering
overeen met het voorgaande kalenderjaar. In de IVM, die jaarlijks in het
vierde kwartaal wordt uitgevoerd, en de VM die in de periode augustusnovember wordt uitgevoerd, valt deze referentieperiode voor het grootste
deel samen met het lopende kalenderjaar.
Slachtofferschappen worden in deze rapportage toegedeeld aan het kalenderjaar waarin het zwaartepunt van de onderzochte verslagperiode valt.
Voor de ERV en POLS wordt voor de verslagperiode het betreffende onderzoeksjaar aangehouden, evenals voor de IVM. Gegevens voor ontbrekende
jaren zijn in een aantal gevallen geïnterpoleerd.
De respondenten voor de ESM tot en met 1984 werden getrokken uit
gemeentelijke personenregisters (voor enkele gemeenten werd uit een
adressenregister getrokken), voor de ERV vormde een postafgiftepunten­
bestand het steekproefkader en voor POLS werden steekproeven getrokken uit persoonsregisters (GBA: Gemeentelijke Basisadministratie
Persoonsgegevens). Voor de PMB werd getrokken uit een telefoonregister,
terwijl voor de ICVS willekeurige telefoonnummers worden gegenereerd
(met een regionale stratificatie). De steekproeven voor de VMR, IVM en
VM werden en worden getrokken uit een personenregister (de GBA), waarbij zo nodig uit telefoonregisters ­bijbehorende telefoonnummers worden
gezocht.
De interviews voor de ESM, de ERV en POLS werden persoonlijk bij de
respondenten thuis gehouden, terwijl de PMB-respondenten telefonisch
werden geïnterviewd. De VMR-interviews werden voor zover mogelijk
telefonisch afgenomen, maar indien dit niet mogelijk was, volgde een
persoonlijk interview. In de IVM zijn vier verschillende interviewmodes
gehanteerd: internet, telefonisch, persoonlijk of schriftelijk. In de VM
wordt gebruikgemaakt van twee interviewmodes: internet en schriftelijk
(zie paragraaf 1.4).
1.1

CBS-slachtofferenquêtes (1980-2004)

Informatiegebied
De bevolking van Nederland van 15 jaar en ouder in particuliere huishoudens vormt de doelpopulatie van de slachtofferenquête. In alle
CBS-slachtofferenquêtes wordt van verschillende soorten delicten en
delictgroepen vastgesteld hoeveel personen daarvan slachtoffer zijn
geworden in het voorgaande kalenderjaar (ESM) of in de 12 voorgaande
maanden (ERV, POLS), hoeveel van deze voorvallen bij de politie zijn
gemeld en bij hoeveel een document (pv) is ondertekend. Bij de ERV
en het POLS wordt verder nog geschat hoeveel delicten in Nederland

298 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

­ ebben plaatsgevonden. Verder worden vragen gesteld over gevoelens
h
van on­veiligheid in verband met criminaliteit en over preventiemaat­
regelen tegen criminaliteit. De ESM onderscheidt handtastelijkheden binnen en buiten, exhibitionisme, bedreigingen binnen en buiten, inbraak,
(brom)fiets-/autodiefstal, diefstal uit of vanaf auto, zakkenrollerij, overige
diefstal (niet eerder genoemd), beschadiging van auto, overige vernielingen (niet eerder genoemd) en doorrijden na aanrijding.
ERV en POLS onderscheiden geweldsdelicten, zoals seksuele delicten
(in de ERV alleen aan vrouwen gevraagd), mishandeling, bedreiging;
vermogensdelicten, zoals inbraak, fietsdiefstal, autodiefstal, diefstal uit
auto, zakkenrollerij en overige diefstal; vandalisme, zoals diefstal vanaf/
beschadiging aan auto, overige vernielingen; doorrijden na ongeval;
kwaadwillige telefoontjes (wordt niet als delict geteld); overige delicten
(worden niet verder geanalyseerd).
Kenmerken van respondenten en/of het huishouden zijn in alle CBSenquêtes: leeftijd, geslacht, burgerlijke staat, huishoudensamenstelling,
opleidingsniveau, inkomen, tijdsbesteding en dergelijke. Het belangrijkste
geografische kenmerk is de urbanisatiegraad of de stedelijkheid van de
woongemeente.
De CBS-slachtofferenquêtes zijn gebaseerd op een steekproef. De in de
jaren 1981 en 1982 uitgevoerde ESM bestond hoofdzakelijk uit een
personensteekproef, die voor enkele gemeenten werd aangevuld met
een adressensteekproef. Vanaf 1983 is voor de ESM, en voor de ERV, het
steekproefkader gebaseerd op het postafgiftepuntenbestand van de PTT.
Per huishouden werd in de ESM slechts één persoon ondervraagd. Anders
dan in de ESM werden in de ERV per huishouden, indien aanwezig, twee
personen van 15 jaar en ouder geïnterviewd. De POLS-steekproeven ten
slotte zijn personensteekproeven die werden getrokken uit de GBA. In de
ESM zijn steeds 5.000 à 10.000 personen ondervraagd. De ERV bevatte
jaarlijks 5.000 respondenten uit circa 3.000 adressen. In het POLS werden
jaarlijks circa 50.000 personen voor het gehele onderzoek ondervraagd,
van wie 10.000 voor de module Recht (waaronder Slachtofferschap).
Vragen over onveiligheidsgevoelens werden aan circa 5.000 respondenten
gesteld. Er werd per soort enquête herwogen naar achtergrondvariabelen
als leeftijd, geslacht en mate van verstedelijking. Alle enquêtes werden
mondeling (face to face) afgenomen bij persoonlijk bezoek door een
enquêteur.
Periodiciteit van de dataverzameling
De ESM is uitgevoerd in elk van de jaren 1981-1985, en sindsdien tot en
met 1993 alleen in de oneven jaren. De ERV is uitgevoerd in elk van de
jaren 1992-1996; het POLS werd eveneens jaarlijks uitgevoerd van 19972004.

Bijlage 3 299

Beperkingen
Door verschillen in onderzoeksdesign, waarnemingsmethode en vraagstelling zijn de resultaten van de CBS-enquêtes niet zonder meer ver­
gelijkbaar met andere slachtofferenquêtes, zoals de PMB en de ICVS. Ook
de onderlinge vergelijkbaarheid tussen ESM en ERV is beperkt. De ver­
gelijkbaarheid tussen de ERV en het POLS is beter, omdat de vraagstelling
­nauwelijks is gewijzigd.
Eigendom en beheer
De slachtofferenquêtes worden zelfstandig uitgevoerd door het CBS.
Bestanden voor gebruik door derden worden beheerd door DANS (Data
Archiving and Networked Services; voorheen Wetenschappelijk Statistisch
Agentschap (WSA)) en zijn (tegen betaling) voor derden beschikbaar. De
bestanden zijn niet herleidbaar tot personen. Daarom zijn er geen ­speciale
privacyreglementen van toepassing.
Politiemonitor Bevolking (1993-2005)
De PMB is een landelijk bevolkingsonderzoek naar criminaliteit, onveiligheid, preventiegedrag van burgers en de ervaringen van burgers met de
politie. In 2004 zijn vragen over verschillende aspecten van veiligheid en
het functioneren van de politie aan bijna 50.000 Nederlanders voorgelegd.
Deze informatie dient deels als aanvulling op geregistreerde gegevens
over criminaliteit, vooral ten behoeve van het beleid op regionaal (politieregio’s) en landelijk niveau, en daarnaast ten behoeve van andere lokale
relevante beleidseenheden. Net als de andere slachtofferenquêtes gaan de
verzamelde gegevens over criminaliteit aan het begin van de strafrechtsketen. De doelpopulatie van de PMB is de bevolking van 15 jaar en ouder
in particuliere huishoudens van Nederland, van de afzonderlijke politie­
regio’s en van eventuele andere onderscheiden administratieve eenheden.
Informatiegebied
Ook de PMB heeft betrekking op aantallen slachtoffers, het wel of geen
(ondertekende) aangifte doen, de reden van eventuele aangifte, en even­
tuele geleden schade; voorts op het oordeel over het optreden van de
politie, redenen van eventuele ontevredenheid, en preventieadviezen en
informatie over slachtofferhulp. Daarnaast worden vragen gesteld over
problemen in de buurt met betrekking tot diverse vermogensdelicten,
verkeersoverlast, dreiging en verloedering, gevoelens van onveiligheid in
verband met criminaliteit, preventiemaatregelen tegen inbraak, andere
contacten van burgers met de politie en de tevredenheid hierover, en
beschikbaarheid, zichtbaarheid, functioneren en optreden van de politie
in de eigen buurt.
De zogenoemde objectgebonden delicten zijn die delicten die de woning
of een voertuig als object hebben: (poging tot) inbraak (woning als object),
fietsdiefstal, autodelicten, diefstal uit/vanaf de auto en vernieling aan

300 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

de auto. Persoonsgebonden delicten zijn: verkeersdelicten (aanrijding
met doorrijden); geweldsdelicten, zoals bedreiging, mishandeling, portemonneediefstal met geweld; en overige delicten, zoals portemonneediefstal zonder geweld, overige diefstal, overige vernieling en andere delicten.
De achtergrondkenmerken zijn beperkt; standaard worden alleen landelijke en regionale gegevens gepresenteerd.
Periodiciteit van de dataverzameling
In elk van de 25 politieregio’s werden ten minste 1.000 personen telefonisch ondervraagd. Het onderzoek is na een beperkt onderzoek in 1990 (in
25 Nederlandse gemeenten) tussen 1993 en 2001 tweejaarlijks en daarna
tot en met 2005 jaarlijks uitgevoerd. De politieregio’s hadden de mogelijk­
heid om extra respondenten te laten ondervragen via de zogenoemde
‘opstapmethode’. Gevraagd werd naar de ervaringen van de respondenten
in de 12 maanden voorafgaand aan de interviewdatum. De (telefonische)
interviews zijn geconcentreerd in de maanden januari t/m maart.
Beperkingen
De vergelijkbaarheid met andere slachtofferenquêtes wordt beperkt door
verschillen in (onder andere) het steekproefkader (telefoonregister versus personen- versus adressensteekproef), de herweging, de methode
van dataverzameling (telefonisch versus persoonlijk), de vraagstelling en
-volgorde van (onder andere) delicten, en de presentatie van resultaten
(percenteringsbasis, (sub)totaalcijfers voor groepen van delicten).
Eigendom en beheer
Het onderzoek werd uitgevoerd in opdracht van de toenmalige ministeries van BZK en Justitie en een groot aantal politiekorpsen en was primair
gericht op de afzonderlijke politieregio’s. De politieregio’s hadden de
mogelijkheid om extra respondenten te laten ondervragen via de zogenoemde ‘opstapmethode’. De belangrijkste resultaten van de PMB werden
gepresenteerd in twee rapporten: een landelijk rapport met de belangrijkste resultaten, en een tabellenrapport.
1.2 De Veiligheidsmonitor Rijk (2005-2008)
Informatiegebied
De bevolking van Nederland van 15 jaar en ouder in particuliere huishoudens vormde de doelpopulatie van de Veiligheidsmonitor Rijk. Van
verschillende soorten delicten en delictgroepen werd vastgesteld hoeveel
personen daarvan slachtoffer zijn geworden in de 12 voorgaande maanden, in hoeverre deze voorvallen bij de politie werden gemeld, en of daarbij een document (zoals een proces-verbaal) is ondertekend. Er werd een
schatting gemaakt van het aantal delicten dat de inwoners in Nederland
hebben ondervonden. Verder werden vragen gesteld over gevoelens van

Bijlage 3 301

onveiligheid in verband met criminaliteit, over preventiemaatregelen
tegen criminaliteit, over buurtproblemen, over algemene contacten tussen
burgers en politie, en over het oordeel over de politie in de woonbuurt.
In de VMR werden de volgende delicten onderscheiden: geweldsdelicten
(seksuele delicten, mishandeling, bedreiging); vermogensdelicten, zoals
inbraak of een poging daartoe, fietsdiefstal, autodiefstal, diefstal uit
auto, zakkenrollerij met of zonder geweld en overige diefstal; vandalisme
(beschadiging/diefstal vanaf auto en overige vernielingen); doorrijden na
ongeval en overige delicten.
Kenmerken van respondenten of hun huishouden (zoals leeftijd, geslacht,
opleidingsniveau, burgerlijke staat, huishoudensamenstelling, inkomen)
werden zo veel mogelijk verkregen via koppeling met (geanonimiseerde)
registerdata die bij het CBS via het Sociaal Statistisch Bestand (SSB)
beschikbaar zijn. Ook geografische achtergrondkenmerken (zoals stedelijkheid van de woonomgeving en van de woongemeente) werden via een
dergelijke koppeling verkregen. Hierdoor kon de (beperkte) beschikbare
interviewtijd maximaal worden benut voor relevante onderwerpgerichte
vragen, en ontstonden uitgebreide mogelijkheden tot nadere analyse.
De VMR is gebaseerd op een personensteekproef, die werd getrokken uit
de GBA. Jaarlijks werden voor het hoofdonderzoek in het eerste kwartaal
per politieregio netto ten minste 750 respondenten ondervraagd, wat
resulteert in ten minste 18.750 respondenten.5 De enquêtes werden in
principe telefonisch afgenomen, maar wanneer op het woonadres van de
respondent geen telefoonaansluiting beschikbaar was, volgde een mondeling (face to face) interview met een bezoek door een enquêteur.
Periodiciteit van de dataverzameling
De VMR is in de jaren 2005-2008 jaarlijks uitgevoerd. Met het oog op de
vergelijkbaarheid is de VMR in de jaren 2008-2010 ook op beperkte schaal
(alleen landelijk niveau) in het vierde kwartaal uitgevoerd, tegelijk met de
IVM.
Beperkingen
Door verschillen in onderzoeksdesign, waarnemingsmethode en vraagstelling zijn de resultaten niet zonder meer vergelijkbaar met eerdere en
andere slachtofferenquêtes (PMB, POLS, ELV) en met de ICVS. Daarnaast
kan er sprake zijn van steekproeffouten, meetfouten en non-respons­
fouten.

5

Dit geldt voor de standaard-VMR. Het additionele onderzoek, waarbij in de volgende kwartalen
ten minste circa 1.000 respondenten per kwartaal worden ondervraagd, blijft hier verder buiten
beschouwing. In 2005 is de VMR alleen op (beperkte) landelijke schaal uitgevoerd, met in totaal ruim
5.000 respondenten.

302 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Eigendom en beheer
Opdrachtgevers voor de VMR waren de toenmalige ministeries van
Justitie en BZK en het CBS, die daartoe een samenwerkingsovereenkomst
zijn aangegaan. Het onderzoek werd uitgevoerd door het CBS. Bestanden
zijn in principe voor gebruik door de opdrachtgevers; gebruik door derden
is na enige tijd mogelijk via DANS (voorheen WSA). Ook via het Centrum
voor Beleidsstatistiek (CvB) van het CBS kunnen externe onderzoekers
(onder strikte voorwaarden) onderzoek verrichten op microdata van het
CBS. Daarnaast kunnen op aanvraag data beschikbaar worden gesteld
(maatwerk).
De bestanden zijn niet herleidbaar tot personen. Daarom zijn er geen
speciale privacyreglementen van toepassing.
1.3 De Integrale Veiligheidsmonitor (2008-2011)
Informatiegebied
De doelpopulatie van de Integrale Veiligheidsmonitor bestaat uit de
bevolking van 15 jaar en ouder in particuliere huishoudens in Nederland
als geheel, in afzonderlijke regio’s of in afzonderlijke gemeenten of delen,
of combinaties daarvan. De IVM bestaat uit een landelijke/regionale
steekproef en lokale steekproeven, die tegelijkertijd worden uitgevoerd. De
landelijke/regionale uitvoering is gericht op betrouwbare gegevens voor
Nederland als geheel en voor de 25 afzonderlijke politieregio’s; de lokale
onder­zoeken zijn daarnaast gericht op het verkrijgen van (extra) informatie voor afzonderlijke politieregio’s of gemeenten, of onderdelen of combinaties daarvan.
De vragenlijst van de IVM is modulair opgebouwd, met verplichte en
facultatieve vragenblokken. In het landelijke/regionale deel worden alle
vragen opgenomen; op lokaal niveau kunnen facultatieve blokken des­­
gewenst worden weggelaten. Ook kan lokaal een ‘vrij blok’ worden
mee­genomen.
Verplichte blokken in de IVM zijn: de leefbaarheid van de woonomgeving,
buurtproblemen, onveiligheidsgevoelens in verband met criminaliteit,
slachtofferschap van criminaliteit, en – indien nodig – achtergrond­
kenmerken. Vragen over aangifte bij de politie van het meest recente
voorval zijn facultatief, evenals vragen over algemene contacten tussen
burgers en politie, over het functioneren van de politie in de woonbuurt,
over preventiemaatregelen tegen criminaliteit, en over respectloos gedrag
en de inzet van de gemeente voor de leefbaarheid en veiligheid. Van
verschillende soorten delicten en delictgroepen wordt vastgesteld hoeveel
personen daarvan slachtoffer zijn geworden in de 12 voorgaande maanden. Ook kan een schatting worden gemaakt van het aantal delicten dat
de inwoners in Nederland hebben ondervonden. De volgende delicten
worden onderscheiden: geweldsdelicten (seksuele delicten, mishandeling, bedreiging); vermogensdelicten, zoals inbraak of een poging daartoe,

Bijlage 3 303

fietsdiefstal, autodiefstal, diefstal uit auto, zakkenrollerij met of zonder
geweld en overige diefstal; vandalisme (beschadiging aan/diefstal vanaf
auto en overige vernielingen); overige delicten.
Kenmerken van respondenten of hun huishouden (zoals leeftijd, geslacht,
opleidingsniveau, burgerlijke staat, huishoudensamenstelling, inkomen)
worden voor het landelijke/regionale deel zo veel mogelijk verkregen via
koppeling met (geanonimiseerde) registerdata die bij het CBS via het SSB
beschikbaar zijn. Ook geografische achtergrondkenmerken (zoals stedelijkheid van de woonomgeving en van de woongemeente) worden via een
dergelijke koppeling verkregen. Hierdoor ontstaan niet alleen uitgebreide
mogelijkheden tot nadere analyse, maar kan de beperkte beschikbare
interviewtijd maximaal worden benut voor relevante onderwerpgerichte
vragen. Achtergrondgegevens voor lokale enquêtes worden verkregen via
additionele vragen en worden – indien nodig – aangevuld met gegevens
uit het SSB.
De IVM is gebaseerd op personensteekproeven, die zowel voor het landelijke/regionale deel als voor de lokale enquêtes door het CBS worden
getrokken uit de GBA. Jaarlijks worden voor het landelijke/regionale deel
in het vierde kwartaal per politieregio netto ten minste 750 respondenten ondervraagd, wat resulteert in ten minste 18.750 respondenten.6 Het
aantal respondenten voor de lokale onderzoeken varieert per jaar.7
In de IVM worden vier verschillende interviewmodes gehanteerd. De
benaderde persoon wordt allereerst verzocht om de vragenlijst via internet te beantwoorden (CAWI). De steekproefpersonen kunnen ook een
schriftelijke vragenlijst opvragen en invullen (PAPI). Steekproefpersonen
die niet reageren, worden telefonisch herbenaderd (CATI) als het telefoonnummer bij het CBS (of bij de lokale uitvoerenden) bekend is. Als dat niet
bekend is of als telefonische benadering niet lukt, worden die personen
alsnog persoonlijk benaderd (CAPI). In het landelijke/regionale deel
worden alle interviewmodes gebruikt; in de lokale onderzoeken zijn de
(relatief dure) mondelinge interviews met een bezoek door een enquêteur
niet verplicht. Deze waarnemingsmethode wordt daarom lokaal slechts op
beperkte schaal toegepast.
Periodiciteit van de dataverzameling
De IVM is in deze opzet vanaf 2008 tot en met 2011 jaarlijks in het najaar
uitgevoerd. Vanaf het kalenderjaar 2012 is de opzet en de vraagstelling van

6
7

In het vierde kwartaal van 2008 bedroeg dit aantal netto 670 respondenten per politieregio. In totaal
telde deze landelijke/regionale uitvoering bijna 17.000 respondenten.
In de IVM 2008 participeerden 7 politieregio’s en (grotendeels in combinatie daarmee) rond 80
gemeenten in de lokale uitvoering, met in totaal bijna 46.000 respondenten. In de IVM-2009 lagen deze
aantallen met in totaal bijna 180.000 respondenten in 239 gemeenten verdeeld over 21 politieregio’s
veel hoger. In 2010 ging het om 21 participerende gemeenten in 7 regio’s, met in totaal bijna 20.000
respondenten. In 2011, het laatste IVM-jaar met dit design, betrof het 225 gemeenten in 23 regio’s, met
in totaal ruim 200.000 respondenten.

304 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

de IVM ingrijpend herzien (de beschrijving hiervan valt buiten het kader
van de huidige publicatie).
Beperkingen
Door verschillen in onderzoeksdesign, waarnemingsmethode en vraagstelling zijn de resultaten niet zonder meer vergelijkbaar met eerdere
en andere slachtofferenquêtes (PMB, POLS, ELV, VMR) en met de ICVS.
Daarnaast kan er sprake zijn van steekproeffouten, meetfouten en nonresponsfouten.
Uit nadere analyses is gebleken dat de IVM-niveauschattingen over
slachtofferschap en ondervonden delicten (waaronder autodelicten) voor
verbetering vatbaar zijn. Daarom is de presentatie van alle IVM-cijfers
over autodelicten voor alle jaren aangepast, is aan alle IVM-cijfers over
de omvang van slachtofferschap en ondervonden delicten de status
‘voor­lopig’ toegekend, en zijn de schattingen over absolute aantallen
onder­vonden delicten (voorlopig) vervallen. Op basis van de herziening
vanaf 2012 kunnen eerdere niveauschattingen mogelijk alsnog worden
­aangepast.
Onderlinge vergelijking van relatieve IVM-cijfers naar plaats en tijd
blijft wel mogelijk; het onderzoeksinstrument is in de periode 2008-2011
immers niet veranderd.
Eigendom en beheer
Opdrachtgevers voor de IVM zijn het ministerie van Veiligheid en Justitie
(minVenJ; vóór 2010 de toenmalige ministeries van Justitie en BZK) en
het CBS. Het CBS draagt zorg voor de landelijke uitvoering van de IVM;
de uitvoering van de lokale enquêtes is ondergebracht bij de eigen statistische onderzoeksbureaus of bij externe veldwerkbureaus. De eerstgenoemde opdrachtgevers hebben een Raad voor de Veiligheidsmonitor
ingesteld, die in algemene zin toezicht uitoefent op de uitvoering van de
IVM. In deze Raad zijn behalve de opdrachtgevers ook instanties als de
G4, de G27, het WODC, de politieorganisatie en het Nicis Institute ver­
tegenwoordigd. Om de regionale en lokale onderzoeken te coördineren
en te faciliteren is door de toenmalige ministeries van BZK en Justitie het
bureau Veiligheidsmonitor (bVm) opgericht, dat is gehuisvest bij het Nicis
Institute.
Opdrachtgevers voor de IVM zijn de ministeries van Justitie en BZK en
het CBS. Het CBS draagt zorg voor de landelijke uitvoering van de IVM;
de uitvoering van de lokale enquêtes is ondergebracht bij de lokale statistische onderzoeksbureaus of bij externe veldwerkbureaus.
De standaardrapportages (door het CBS) zijn gebaseerd op alle (landelijke/regionale plus regionale) enquêtes samen. De lokale deelnemers
krijgen hun eigen microdata (waaronder de gevraagde achtergrond­
kenmerken), aangevuld met de door het CBS verzamelde onderzoeks­
gegevens voor die regio/gemeente. Omdat alle indicatoren zijn

Bijlage 3 305

gestandaardiseerd, kunnen lokale instanties daarmee hun eigen rapportages hierop afstemmen.
Bestanden zijn in principe voor gebruik door de opdrachtgevers. In
opdracht van het bVm is een tool ontwikkeld waarmee voor lokale beleidsmakers gestandaardiseerde rapportages kunnen worden gegenereerd op
basis van onderzoeksbestand(en) met outputgerelateerde programmasources die door het CBS via het CvB aan het bVm ter beschikking worden
gesteld. Het gebruik van deze microdata vindt plaats conform de voorwaarden die hiervoor door het CvB worden gehanteerd.
Gebruik door derden is na enige tijd mogelijk via DANS (voorheen WSA).
Ook via het CvB kunnen externe onderzoekers (onder strikte voor­
waarden) onderzoek verrichten op microdata van het CBS. Daarnaast
kunnen op aanvraag data beschikbaar worden gesteld (maatwerk).
De bestanden zijn niet direct herleidbaar tot personen. Daarom zijn er
geen speciale privacyreglementen van toepassing.
1.4

De Veiligheidsmonitor (vanaf 2012)

Informatiegebied
De doelpopulatie van de Veiligheidsmonitor vormt de bevolking van
15 jaar en ouder in particuliere huishoudens in Nederland als geheel, in
afzonderlijke regio’s of in afzonderlijke gemeenten of delen, of combinaties daarvan. De VM bestaat uit een landelijke steekproef die voor een deel
door het CBS (in 2012: 21.700 respondenten; in 2013: 27.400 ­respondenten)
en voor een deel door het externe onderzoeksbureau I&O Research
(in 2012: 37.600 respondenten; in 2013: 38.100 respondenten) is uitgevoerd,
en uit jaarlijks wisselende lokale steekproeven die door I&O Research in
opdracht van lokale en regionale overheden worden uitgevoerd (in 2012:
18.700 respondenten; in 2013: 79.400 respondenten). De landelijke uitvoering was in 2012 gericht op betrouwbare gegevens voor Nederland
als geheel en voor de 25 afzonderlijke politieregio’s. Naar aanleiding
van de inrichting van de Nationale politie per 1 januari 2013 met een
nieuwe ­regionale indeling in 10 Regionale eenheden, 43 Districten en
167 Basisteams is het steekproefontwerp van de VM in 2013 zodanig aangepast dat betrouwbare uitspraken op deze nieuwe regionale niveaus
kunnen worden gedaan. Ook voor gemeenten met meer dan 70.000 inwoners zijn betrouwbare uitspraken mogelijk. De lokale uitvoering van de
VM is zowel in 2012 als in 2013 gericht op het verkrijgen van (extra) informatie voor afzonderlijke regio’s van de politie of gemeenten, of onderdelen
of ­combinaties daarvan.
De vragenlijst van de VM is modulair opgebouwd. De vragenblokken zijn:
leefbaarheid van de woonbuurt, beleving overlast in de buurt, veiligheidsbeleving, slachtofferschap (inclusief cybercrime) en aangiftegedrag,
politiecontacten, functioneren politie in buurt, functioneren politie
in het algemeen, functioneren gemeente, preventie, onveilige plekken,

306 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

r­ espectloos gedrag en achtergrondkenmerken. Voor lokale deelnemers
aan de Veiligheidsmonitor is aan het einde van de vragenlijst enige vrije
ruimte beschikbaar voor eigen vragen.
Van verschillende soorten delicten en delictgroepen wordt vastgesteld
hoeveel personen daarvan slachtoffer zijn geworden in de 12 voorgaande
maanden. Ook kan een schatting worden gemaakt van het aantal delicten dat de inwoners in Nederland hebben ondervonden. Deze schatting
van het aantal delicten is in de loop van 2013 beschikbaar gekomen.
De volgende delicten worden onderscheiden: geweldsdelicten (mishandeling, bedreiging, geweld met seksuele bedoelingen); vermogensdelicten,
zoals inbraak of een poging daartoe, fietsdiefstal, autodiefstal, diefstal uit
of vanaf de auto, diefstal van andere voertuigen, zakkenrollerij/ber­oving
of een poging daartoe, en overige diefstal; vandalisme (vernielingen aan
voertuigen en overige vernielingen, bijvoorbeeld aan huis of tuin). Daarnaast worden in de VM ook voor het eerst delicten op het gebied van
computercriminaliteit of cybercrime onderzocht. Het gaat dan om identiteitsfraude, koop- en verkoopfraude, hacken en pesten via het internet,
ook wel cyberpesten genoemd.
Kenmerken van respondenten of hun huishouden (zoals leeftijd, geslacht,
opleidingsniveau, burgerlijke staat, huishoudensamenstelling, inkomen)
worden voor het landelijke/regionale deel zo veel mogelijk verkregen via
koppeling met (geanonimiseerde) registerdata die bij het CBS via het SSB
beschikbaar zijn. Ook geografische achtergrondkenmerken (zoals stedelijkheid van de woonomgeving en van de woongemeente) worden via een
dergelijke koppeling verkregen. Hierdoor ontstaan niet alleen uitgebreide
mogelijkheden tot nadere analyse, maar kan de beperkte beschikbare
interviewtijd maximaal worden benut voor relevante onderwerpgerichte
vragen. Achtergrondgegevens voor lokale enquêtes worden verkregen via
additionele vragen en worden – indien nodig – aangevuld met gegevens
uit het SSB.
De VM is gebaseerd op personensteekproeven, die zowel voor het landelijke deel als voor de lokale enquêtes door het CBS worden getrokken uit
de GBA.
In de VM worden twee verschillende interviewmodes gehanteerd,
namelijk internet en papier. De benaderde persoon wordt allereerst per
aanschrijfbrief verzocht om de vragenlijst via internet te beantwoorden.
Twee weken na verzending van de aanschrijfbrief worden de non-respondenten gerappelleerd en wordt tevens een schriftelijke vragenlijst toegevoegd. Twee weken na de eerste rappelbrief wordt een tweede rappelbrief
ver­zonden met het verzoek de vragenlijst alsnog via internet of op papier
in te vullen. Anderhalve week na deze tweede brief volgt nog een telefonisch rappel onder personen van wie een telefoonnummer beschikbaar
is. Verder heeft alleen het CBS nog een beperkt aantal nonrespondenten,
waarvan geen telefoonnummer beschikbaar was, na het tweede rappel
aan huis bezocht. Dit gebeurde bij wijze van experiment alleen in 2012,
waarbij van ruim 1200 personen onderzoeksgegevens zijn verzameld.

Bijlage 3 307

Periodiciteit van de dataverzameling
De VM wordt in deze opzet vanaf 2012 jaarlijks in het najaar (periode
augustus t/m november) uitgevoerd.
Beperkingen
Door verschillen in onderzoeksdesign, waarnemingsmethode en vraagstelling zijn de resultaten niet zonder meer vergelijkbaar met eerdere en
andere slachtofferenquêtes (PMB, POLS, ELV, VMR, IVM) en met de ICVS.
Daarnaast kan er sprake zijn van steekproeffouten, meetfouten en nonresponsfouten.
Eigendom en beheer
Opdrachtgevers voor de VM zijn het ministerie van Veiligheid en Justitie
(minVenJ) en het CBS. Het CBS draagt zorg voor de landelijke uitvoering
van de VM; de uitvoering van de lokale enquêtes is ondergebracht bij het
externe onderzoeksbureau I&O Research. De eerstgenoemde opdracht­
gevers hebben een Raad voor de Veiligheidsmonitor ingesteld, die in algemene zin toezicht uitoefent op de uitvoering van de VM. In deze Raad zijn
behalve de opdrachtgevers ook instanties als de G4, de G27, het WODC,
de politieorganisatie en het Nicis Institute vertegenwoordigd. Om de
­regionale en lokale onderzoeken te coördineren en te faciliteren is door de
toenmalige ministeries van BZK en Justitie het bureau Veiligheidsmonitor
(bVm) opgericht, dat is gehuisvest bij het Nicis Institute.
De standaardrapportages (door het CBS) zijn gebaseerd op alle (landelijke plus lokale) enquêtes samen. De lokale deelnemers krijgen hun eigen
microdata (waaronder de gevraagde achtergrondkenmerken), aangevuld
met de landelijk verzamelde onderzoeksgegevens voor die regio/gemeente.
Omdat alle indicatoren zijn gestandaardiseerd, kunnen lokale instanties
daarmee hun eigen rapportages hierop afstemmen.
Bestanden zijn in principe voor gebruik door de opdrachtgevers. In
opdracht van het bVm is een tool ontwikkeld waarmee voor lokale beleids­
makers gestandaardiseerde rapportages kunnen worden gegenereerd op
basis van onderzoeksbestand(en) met outputgerelateerde programmasources die door het CBS via het CvB aan het bVm ter beschikking worden
gesteld. Het gebruik van deze microdata vindt plaats conform de voorwaarden die hiervoor door het CvB worden gehanteerd.
Gebruik door derden is na enige tijd mogelijk via DANS (voorheen WSA).
Ook via het CvB kunnen externe onderzoekers (onder strikte voorwaarden) onderzoek verrichten op microdata van het CBS. Daarnaast kunnen
op aanvraag data beschikbaar worden gesteld (maatwerk).
De bestanden zijn niet direct herleidbaar tot personen. Daarom zijn er
geen speciale privacyreglementen van toepassing.

308 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

2

De Politiestatistiek

De Politiestatistiek, gestart in 1948, beoogt inzicht te geven in de omvang,
aard en ontwikkeling van de geregistreerde criminaliteit en de inspanning van de politie ter bestrijding hiervan. Tot en met het verslagjaar
2007 gebruikte het CBS gegevens die rechtstreeks en decentraal werden
onttrokken aan de basisprocessensystemen van de 25 regiokorpsen, het
Korps Landelijke Politiediensten (KLPD) en de Koninklijke Marechaussee
(KMar). Met terugwerkende kracht tot het verslagjaar 2005 worden de
gegevens uit de basisprocessensystemen centraal geleverd via de landelijke politiedatabank ‘Geïntegreerde Interactieve Databank voor
Strategische bedrijfsinformatie’ (GIDS). De gegevens worden geleverd
volgens de definities en de telwijze van GIDS. Alleen de KMar levert haar
informatie nog rechtstreeks aan het CBS.
Wijze van aanleveren
Het Politiedienstcentrum verstrekt gegevens uit de registraties van
de tien regionale eenheden en de Landelijke Eenheid via de landelijke
politie­databank GIDS. In de periode tussen juni 2008 en december
2009 zijn alle eenheden overgegaan op het systeem Basisvoorziening
Handhaving (BVH), waaraan de gegevens voor GIDS worden onttrokken.
Voorheen waren de gegevens afkomstig uit de basisprocessensystemen
BPS, Xpol en Genesys. Het BPS-systeem werd in 19 regiokorpsen gebruikt,
het Xpol-systeem in 5 korpsen. Het regiokorps Haaglanden gebruikte het
registratiesysteem Genesys.
De KMar gebruikt nog steeds het registratiesysteem BPS en levert het CBS
per kwartaal een bestand met daarin gegevens van alle in BPS gemelde
incidenten (misdrijven en overige incidenten).
Voordelen nieuwe wijze van aanleveren
De levering van gegevens uit GIDS kent een aantal voordelen:
– De uitkomsten zijn vollediger en op regioniveau beter vergelijkbaar,
omdat bijna alle berichtgevers de informatie nu op dezelfde wijze en op
hetzelfde tijdstip leveren.
– Dubbeltellingen worden voorkomen. Misdrijven die ter kennis komen
in regio A maar gepleegd zijn in een andere regio, worden in beide
regio’s geregistreerd. Voorheen leidde dit tot dubbeltellingen. Binnen
GIDS is dit probleem opgelost en wordt het misdrijf geteld in de regio
van plegen.
– Door de telwijze van GIDS over te nemen, zijn de CBS- en politiecijfers van de geregistreerde misdrijven nu onderling vergelijkbaar.
Strafbare feiten waarvan geen aangifte was gedaan maar die wel een
verdachte en/of slachtoffer kenden, telde het CBS niet mee als geregis­
treerd ­m isdrijf. Binnen GIDS worden deze feiten echter wel als misdrijf
­geregistreerd.

Bijlage 3 309

– De indeling van misdrijven in hoofd- en subcategorieën is aangepast,
verbeterd en uitgebreid doordat van alle regio’s gegevens per feitcode
worden ontvangen.
Wijze van tellen
In het onderzoek tellen de volgende gegevens mee:
– Regionale eenheden en de Landelijke Eenheid (GIDS): alle misdrijven
volgens de definitie van GIDS met een incidentcode/maatschappelijke
klasseaanduiding die voorkomt in de ‘Standaardclassificatie misdrijven
(Politie) 2010’ (SCM2010) van het CBS; plus alle incidenten volgens GIDS
(misdrijven en overige incidenten) met de incidentcode/maatschappelijke klasseaanduiding ‘Verlaten plaats ongeval’ of ‘Rijden onder
invloed’. Misdrijven die gemeld zijn in een regio maar gepleegd zijn
in een andere regio, worden overgedragen aan de regio, van plegen en
zodoende in beide regio’s geregistreerd. Alleen de registratie in de regio
van plegen wordt in het onderzoek meegenomen. Misdrijven waarvan
de gemeente van plegen onbekend is, worden toegedeeld aan de regio
van melden en krijgen de indicatie ‘gemeente van plegen onbekend’.
– Regiokorps Haaglanden: regiokorps Haaglanden heeft tot de invoering
van BVH eind 2009 de gegevens ten behoeve van het CBS ontleend aan
Genesys met behulp van het programma ‘CBS Tellen’. Dit programma
produceerde geaggregeerde gegevens per gemeente, die ongewijzigd
werden meegeteld. Inmiddels zijn van Haaglanden gegevens over de
­periode 2005-2009 ontvangen en verwerkt die beter aansluiten bij de
gehanteerde meetwaarde.
– KMar (BPS): alle registraties met ten minste één incident dat voorkomt
in de SCM2010, waarbij het veld ‘aangifte’ de waarde ‘J’ heeft en bij de
incidentcode is aangegeven dat een aangifte verplicht is, en de registraties waarbij het aantal verdachten groter is dan 0 en bij de incidentcode
is aangegeven dat een aangifte niet verplicht is, en alle registraties met
de incidentcode/maatschappelijke klasse ‘Doorrijden na ongeval’ of
‘Verlaten plaats ongeval’ en ‘Rijden onder invloed’.
Trendbreuk
De nieuwe wijze van tellen (aanpassing van CBS-telwijze aan GIDS) geeft
een trendbreuk in de cijferreeksen. Globaal bezien ligt het niveau van de
geregistreerde misdrijven binnen GIDS iets hoger. De trend in de ontwikkeling van de geregistreerde criminaliteit blijft echter nagenoeg gelijk.
Omdat het repareren van de geconstateerde trendbreuk veel inspanning
en tijd kost, is besloten om te starten met een nieuwe reeks over de geregistreerde misdrijven, vanaf 2005. Met behulp van statistische technieken
zijn door het CBS de methodebreuken onderzocht, geschat en vervolgens
zijn hiermee gerepareerde reeksen gemaakt. Het resultaat is gepubliceerd
in StatLine, de statistische databank van het CBS.

310 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Wat is de kwaliteit van de uitkomsten?
De voorlopige uitkomsten over 2011, 2012 en 2013 zijn gebaseerd op de
gegevens die zijn verzameld tot en met maart 2014. Op dat moment zijn
vrijwel alle gemelde incidenten verwerkt.
Ten aanzien van de publicatie gelden de volgende bijzonderheden:
– Het regiokorps Haaglanden is eind 2009 overgegaan op registratie in
BVH. Door het regiokorps Haaglanden zijn in verband daarmee de
gegevens van het vierde kwartaal 2009 geschat.
– De wijze van registreren van de misdrijven ‘Verlaten plaats ongeval’ en
‘Rijden onder invloed’ wijkt af van de registratie van de overige mis­
drijven. Daardoor valt een aanzienlijk deel van de gemelde delicten
buiten de misdrijfdefinitie van GIDS en wordt slechts het incident geregistreerd zonder de kwalificatie ‘misdrijf’. Om die reden worden van
deze delicten alle gemelde incidenten meegenomen.
– Het deel van de misdrijven dat door de politie via het registratiesysteem
TOBIAS wordt afgehandeld, ontbreekt vooralsnog. Alle regio’s gebruiken TOBIAS en/of de transactiemodule. Daarin worden misdrijven
zoals rijden onder invloed, winkeldiefstal en milieufeiten vastgelegd als
zij met een transactie worden afgedaan. Naar schatting betreft het circa
30.000 misdrijven op jaarbasis.
– In regio Rotterdam-Rijnmond is het aantal geregistreerde vernielingen
in 2010 relatief sterker gedaald ten opzichte van 2009 dan in andere
regio’s. Voor heel Nederland daalt het aantal vernielingen met 16%,
voor Rotterdam-Rijnmond met 49%. De daling van het aantal vernielingen in 2010 is het gevolg van twee beleidsinitiatieven in de Politieregio
Rotterdam-Rijnmond:
1 Met de gemeenten binnen de regio Rotterdam-Rijnmond zijn voor
2010 nadere afspraken gemaakt over het aangeven van vernielingen
in het publieke domein. Hierdoor nam het aantal geclusterde aangiften van beschadigingen in het publieke domein toe. Als gevolg hiervan daalde vooral in de gemeenten Spijkenisse en Brielle het aantal
geregistreerde vernielingen.
2 Uit analyse van internetaangiften van vernieling (in totaal 7.900)
bleek dat het in 6.700 gevallen ging om baldadigheid. Omdat bal­
dadigheid een overtreding en geen misdrijf is, zijn deze gevallen
uit de registratie van aangegeven misdrijven gelaten. Dit is in 2010
gedaan om de opsporingscapaciteit zo efficiënt mogelijk te benutten
en te richten op de juiste zaken. Hierdoor daalde ook het aantal geregistreerde vernielingen. In 2011 is overigens volgens landelijk beleid
baldadigheid weer geregistreerd onder vernieling.
De totale daling van het aantal geregistreerde vernielingen in regio
Rotterdam-Rijnmond in 2010 was 49%. Het geschatte aandeel hierin als
gevolg van de afspraken met het bestuur is 10%. De overige 39% is het
gevolg van het onder punt 2 vermelde beleidsinitiatief.

Bijlage 3 311

Toekomstige verbeteringen
Binnen GIDS worden nog verbeteringen aangebracht. De gepresenteerde
cijfers over 2011, 2012 en 2013 zijn daarom voorlopig. Daarnaast zijn
gesprekken gaande om over te gaan naar levering uit de Basisvoorziening
Informatie (BVI), de opvolger van GIDS.

3

De CBS-statistiek Rechtbankstrafzaken

Informatie over de omvang, ontwikkeling en wijze van afhandeling van
rechtbankstrafzaken door het OM en de rechter wordt verzameld in de
Statistiek Rechtbankstrafzaken.
Tot 1982 is de informatie gepubliceerd in aparte CBS-jaarpublicaties, te
weten de Justitiële statistiek, Criminele statistiek, Statistiek ­Toepassing der
Wegenverkeerswet, Statistiek jeugdcriminaliteit, en de (­verzamel)publicatie
Maandstatistiek politie, justitie en brandweer. Voor de jaren 1982-1995 zijn
de relevante onderdelen samengebracht in de publicatie Criminaliteit en
Strafrechtspleging.
Vanaf begin jaren negentig komen de gegevens over criminaliteit en strafrechtspleging uit het Communicatiesysteem Openbaar Ministerie Parket
AdminiStratie, kortweg COMPAS genoemd. Tot die tijd werd gewerkt met
formulieren/vragenlijsten op zaakniveau. Door het Openbaar Ministerie
is in de afgelopen jaren het Geïntegreerd Processysteem (GPS) ontwikkeld
ter vervanging van COMPAS. Sinds 2008 wordt dit systeem geleidelijk ingevoerd bij de parketten.
Informatiegebied
In COMPAS en GPS zijn gegevens opgenomen over de ingeschreven
zaken bij het OM, evenals de afdoening van zaken door OM en rechter.
Het systeem bevat een grote hoeveelheid gegevens over het verloop en de
afloop van elke strafzaak, inclusief gegevens over de betrokken verdachte/
dader. Volgens het OM8 is in 2009 de grote meerderheid van de zogenoemde
standaardzaken in GPS beoordeeld en geregistreerd. Standaardzaken
zijn alle zaken die het Openbaar Ministerie afdoet, tenzij er sprake is van
bijzondere opsporingshandelingen, voorgeleiding, jeugdmisdrijf, leerplicht, expertisezaken zoals discriminatie en terrorisme, veelplegers,
persoonsgebonden aanpak, zeden (met uitzondering van schennis der
eerbaarheid), huiselijk geweld, geweld tegen ambtenaren, artikel 6 van de
Wegenverkeerswet en gevoeligheid (politiek of publicitair).
Periodiciteit van de dataverzameling
Er is sprake van een continue registratie, zij het dat de wijze van
­verzamelen en verwerken van de gegevens in de loop van de jaren zeer ver8

Zie ook het Jaarbericht Online 2009 op www.jaarberichtom.nl.

312 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

schillend is geweest. De gegevens zijn gepubliceerd per kalenderjaar. Een
strafzaak die binnen een kalenderjaar bij verschillende colleges in behandeling is, is dan ook meer dan eenmaal in de overzichten ­opgenomen.
Relaties met andere informatiesystemen
Uit COMPAS en GPS worden speciaal voor statistische doeleinden ten
behoeve van het CBS aparte bestanden vervaardigd waarin elke strafcasus
als individueel gegeven traceerbaar is. De gegevens worden naar het CBS
verzonden op een moment dat redelijkerwijs kan worden aangenomen dat
de gegevens omtrent de inschrijving c.q. de beslissing niet meer zullen
wijzigen.
Beperkingen
De overgang op COMPAS-gegevens nam enige tijd in beslag en had aanvankelijk negatieve invloed op de beschikbaarheid van statistische gegevens. Een deel van de uitkomsten in de eerste jaren dat het systeem voor
statistische doeleinden werd gebruikt (1991, 1992 en 1993) kwam niet (volledig) beschikbaar; bovendien leidde de beschikbaarheid van een elektronisch systeem bij de parketten ertoe dat de inzending van berichtgeving
via formulieren sterk terugliep en in enkele gevallen voortijdig werd
gestaakt. Op deze wijze is informatie over een deel van de ingeschreven
zaken en vrijwel alle afdoeningen door het OM over de jaren 1991 en 1992
verloren gegaan. In mindere mate geldt dit ook voor 1993. Ook de cijfers
over afdoeningen door de rechter kenden onderrapportage, waardoor op
dit gebied over de periode 1991-1993 alleen de totaalcijfers betrouwbaar
genoeg zijn voor statistische analyse. Een deel van de uitkomsten moest
worden geschat.
Ook na 1993 bleek de berichtgeving onvolledig te zijn geweest en was
er sprake van onderrapportage. Door het CBS is daarop besloten om in
samenwerking met de berichtgevers tot een revisie van de basisgegevens
over te gaan. Om praktische redenen is gekozen voor 1994 als startjaar van
de revisie.
Voor de gegevens uit GPS van zaken waarover de rechter in eerste aanleg
een beslissing heeft genomen, is voor de verslagjaren 2009 tot en met 2013
gebruikgemaakt van de gegevens uit OMDATA en haar opvolger RACMIN,
aangezien de interface van het CBS met GPS nog niet volledig correct
operationeel is.
In 2009 is sprake van een toename van afdoeningen door het OM van
zaken wegens rijden onder invloed (art. 8 Wegenverkeerswet).
Hiervoor zijn twee oorzaken aanwijsbaar:
– Binnen het OM zijn deze zaken sinds het voorjaar van 2007 ­gefaseerd
vanuit de parketten ondergebracht bij de Centrale Verwerking Openbaar Ministerie (CVOM). Als gevolg van deze overgang is kort een
werkvoorraad ontstaan. Met name door het aanbieden van een tweede
transactie is deze voorraad snel weggewerkt en heeft het geleid tot een
hoog OM-afdoeningspercentage.

Bijlage 3 313

– Door een wetswijziging per 1 januari 2008 zijn zaken wegens artikel 8
WVW onder de OM-afdoening (strafbeschikking) gebracht, hetgeen een
zeer effectieve wetgeving blijkt te zijn (incasso door CJIB). Tegelijkertijd
is de transactiegrens verruimd als gevolg waarvan ook meer getransigeerd kan worden.
De invoering van GPS heeft een gewijzigde werkwijze van het Openbaar
Ministerie tot gevolg. In COMPAS werden zaken direct na ontvangst
geregistreerd, in GPS gebeurt dit na een beoordeling. Het gevolg is enerzijds dat zaken met enige vertraging worden ingeschreven en anderzijds
dat zaken in het geheel niet meer worden ingeschreven. Dit heeft een
daling van de cijfers tot gevolg, waarvan een deel structureel is vanwege
afgekeurde zaken en een deel incidenteel vanwege de vertraging door de
beoordeling van nieuwe zaken.
Eigendom en beheer
Het bureau maakt op basis van de COMPAS- en GPS-informatie en informatie uit andere gerechtelijke registraties een jaarbestand waarvan het
eigenaar en beheerder is.
Alle statistische uitkomsten zijn gebaseerd op geanonimiseerde basis­
gegevens.

4

RAC-min

RAC-min is een informatiesysteem van het Parket-Generaal van het OM.
Het maakt gebruik van een ander, al langer bestaand informatiesysteem,
Rapsody genaamd. Rapsody is een gemeenschappelijk informatie­systeem
van het OM en de zittende magistratuur, ten behoeve van beleid en
beheer. Het systeem kent een aantal modules voor verschillende rechtsgebieden. Voor zowel RAC-min als het onderwerp van dit boek is alleen
de strafrechtmodule (Rapsody strafrechtsketen) van belang. Waar in het
vervolg Rapsody wordt genoemd, wordt dan ook die strafrechtmodule
bedoeld.
Rapsody is gebaseerd op COMPAS, het registratiesysteem dat wordt
gebruikt door de arrondissementsparketten en de griffies van rechtbanken, en op GPS, de opvolger van COMPAS. Rapsody onttrekt bepaalde
gegevens aan COMPAS en GPS die voor beleidsinformatie van belang
zijn, en slaat die op in een gemakkelijk bevraagbare vorm. Het is een
decentraal systeem met afzonderlijke databases in elk van de arrondis­
sementen, die ieder alleen gegevens over de strafzaken in het eigen
arrondissement bevatten. Landelijke beleidsinformatie is samengebracht
in Rapsody Centraal (RAC), ook wel GPS-MI genoemd. Hier bovenop is
RAC-min gebouwd, ter vervanging van het eerdere OMDATA. RAC-min
bevat minder informatiegebieden dan GPS-MI, en het gegevensmodel

314 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

is een deelverzameling van het gegevensmodel van GPS-MI. Het doel
van het systeem is te voorzien in de landelijke informatiebehoefte en te
voldoen aan de gegevensvraag vanuit het wetenschappelijk onderzoek.
Wat betreft het soort gegevens dat beschikbaar is, verschilt RAC-min niet
van ­Rapsody.
Informatiegebied
RAC-min biedt informatie over de instroom van zaken bij het OM en over
de afhandeling van die zaken door het OM en door de rechter. Per zaak is
uitgebreide informatie beschikbaar over de aard van de gepleegde feiten,
de verschillende handelingen en beslissingen in de zaak door het OM en
de rechter, en eventueel de opgelegde straffen.
Periodiciteit van de dataverzameling
Rapsody is in de loop van 1993 ingevoerd, waarbij alle op dat moment
nog lopende zaken zijn opgenomen. Vanaf dat moment zijn van alle in
COMPAS geregistreerde zaken gegevens in Rapsody gearchiveerd. RACmin geeft daardoor een volledig beeld van alle afdoeningen sinds 1994.
Doordat het onderliggende systeem Rapsody in de loop van de jaren
steeds verder is ontwikkeld, is de informatie in RAC-min over recente
zaken gedetailleerder dan die over de zaken die in de eerste jaren zijn
geregistreerd.
Relaties met andere informatiesystemen
Naast RAC-min bevatten ook de OBJD (zie paragraaf 5) en de CBSstatistiek Rechtbankstrafzaken gegevens die direct of indirect afkomstig
zijn van de registratie in COMPAS. De informatie die door de systemen
wordt geleverd, is vergelijkbaar, maar verschilt op punten door belangrijke
verschillen in doel en opzet van de systemen.
De OBJD is gebaseerd op de justitiële documentatie en geeft informatie
over onherroepelijke afdoeningen. Bij de andere systemen blijft de informatie beperkt tot de afdoening in eerste aanleg. Bovendien is de informatie in de OBJD op persoonsniveau beschikbaar (zij het geanonimiseerd),
terwijl de beide andere systemen alleen informatie op zaakniveau bieden.
De OBJD kan daardoor als enig systeem inzicht geven in de mate van
recidive. De verschillen tussen RAC-min en de CBS-statistiek Rechtbank­
strafzaken zijn minder groot. Verschillen in gehanteerde definities maken
dat informatie uit beide bronnen qua absolute aantallen verschilt, maar
de orde van grootte en de gesignaleerde trends zijn gelijk.
De CBS-statistiek is gebaseerd op berichten die COMPAS en GPS van
iedere zaak leveren op strikt gedefinieerde momenten bij inschrijving en
afdoening. Het CBS verwerkt de gegevens tot jaarbestanden die enige tijd
na afloop van het betreffende jaar worden afgesloten. De cijfers zijn dan
definitief, eventuele nagekomen berichten worden niet meer verwerkt.
Rapsody is vooral ontwikkeld als beleidsinformatiesysteem. Het wordt

Bijlage 3 315

op gezette tijden geactualiseerd vanuit COMPAS en GPS, en weerspiegelt
daardoor steeds de laatste stand van zaken. Rapsody en RAC-min bieden
een grotere hoeveelheid informatie dan de CBS-statistiek, bovendien is
landelijke informatie in de regel eerder beschikbaar via RAC-min dan via
de CBS-statistiek. Rapsody en RAC-min zijn als systeem flexibeler in die
zin dat het soort gegevens dat wordt verzameld, kan worden aangepast als
de informatiebehoefte vanuit het beleid verandert. Door de veranderende
gegevensverzameling en de voortdurende actualisering van de data zelf is
de bron echter minder geschikt voor officiële statistieken.
Privacyaspecten
Op de gegevens van Rapsody en RAC-min is de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens van toepassing. Het gebruik van gegevens voor
onderzoek en statistiek is verder gereguleerd in een circulaire. In beginsel
kunnen alleen niet-herleidbare gegevens worden verstrekt, tenzij toestemming van de Minister van Justitie is verkregen voor het verkrijgen van
persoonsgegevens.
Beperkingen
Enkele beperkingen van RAC-min ten opzichte van andere bronnen zijn
hiervoor genoemd. Een belangrijke beperking van RAC-min is verder
dat alleen van de uitspraken in de laatste jaren betrouwbare informatie
beschikbaar is over de delicten waarvoor is veroordeeld. Van de uitspraken in jaren daarvoor is alleen informatie beschikbaar over de delicten die
(primair) ten laste zijn gelegd.
Eigendom en beheer
RAC-min is eigendom van het College van procureurs-generaal en wordt
beheerd door de dienstverleningsorganisatie OM (DVOM). Rapsody is een
gemeenschappelijk systeem van het OM en de zittende magistratuur en
wordt beheerd door het ICT-bedrijf Spir-it.
Toekomst
Een nieuw registratiesysteem ter vervanging van COMPAS is in ontwikkeling. Dit nieuwe systeem, het Geïntegreerd Processysteem (GPS), zal
volgens de planning in de komende jaren gefaseerd worden ingevoerd.
Momenteel draaien COMPAS en GPS naast elkaar. Als sluitstuk van GPS
zal een managementinformatiemodule worden ontwikkeld, die Rapsody
en RAC-min zal vervangen. Tot die tijd blijft RAC-min operationeel.

5

Onderzoek- en Beleidsdatabase Justitiële Documentatie

In de jaren 1992-1996 zijn de Algemene Documentatieregisters, waarin
de zogenoemde ‘strafbladen’ werden bijgehouden, geautomatiseerd en

316 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

samengevoegd in een landelijk systeem, het Justitieel Documentatie
Systeem (JDS). De Onderzoek- en Beleidsdatabase Justitiële Documentatie
(OBJD) bevat een selectie uit en soms een bewerking van de gegevens uit
het JDS.
Informatiegebied
De gegevens in de OBJD zijn geanonimiseerde, persoonsgebonden
ge­gevens over de aard en onherroepelijke afdoening van alle misdrijven
en een aantal overtredingen die na 1996 door de rechterlijke macht of
andere hiertoe gemachtigde instellingen in behandeling zijn genomen.
Het bevat ook een aantal persoonsgegevens, kennisgevingen van gebeurtenissen na het vonnis (bijvoorbeeld tenuitvoerleggingen of het verstrijken
van de proeftijd) en gegevens over buitenlandse strafzaken. De plegers
kunnen zowel natuurlijke personen als rechtspersonen zijn. Van alle personen die na 1996 met justitie in aanraking zijn gekomen, is de justitiële
voorgeschiedenis ingevoerd. De OBJD is ten aanzien van deze personen
een historisch bestand, dat nog steeds aangevuld wordt. Personen met
een strafblad, die na de automatisering geen justitiecontacten meer hebben gehad, zijn met hun personalia op een index geplaatst: op het moment
dat zij een nieuw contact hebben, wordt hun voorgeschiedenis alsnog
ingevoerd.
Periodiciteit van de dataverzameling
De gegevens in de OBJD worden ieder kwartaal aangevuld.
Relaties met andere informatiesystemen
Het bronsysteem JDS betrekt dagelijks gegevens uit COMPAS en GPS,
de administratiesystemen van de arrondissementsparketten. Voorts
bevat het gegevens van de hoven, de Hoge Raad, het Centraal Justitieel
Incassobureau (CJIB), bijzondere opsporingsdiensten en de Dienst
Justitiële Inrichtingen (DJI). Uit COMPAS en GPS worden ook bestanden
aan het CBS geleverd ten behoeve van de statistieken over vervolging en
berechting in eerste aanleg. COMPAS en GPS zijn tevens de basis voor
OMDATA, het beleidssysteem van het OM. OMDATA bevat gegevens over
vervolging en berechting in eerste aanleg en voor kantonzaken tevens
over hoger beroep.
Privacyaspecten
De OBJD is aangemeld bij de Registratiekamer in het kader van de WPR.
De database is geanonimiseerd, waardoor er in principe geen be­perkingen
op het gebruik zijn. Voor gebruik van de OBJD, waarbij men over
­persoonsgebonden gegevens dient te beschikken, moet toestemming van
de minister tot inzage in de justitiële documentatie worden verkregen.

Bijlage 3 317

Beperkingen
De OBJD is vanaf 1996 volledig, in de jaren daarvoor bevat de database
alleen gegevens over personen en hun strafzaken als er ook na 1996 een
justitie­contact is geweest. Alle gegevens blijven wel beschikbaar: de gegevens die in het JDS geschoond worden, blijven in de OBJD bestaan. De
OBJD heeft de gegevens over de onherroepelijke afdoeningen. Dit betekent
dat vonnissen in eerste aanleg alleen opgenomen worden als dit vonnis onherroepelijk is geworden. Als er hoger beroep is ingesteld, blijft de
zaak in het JDS en de OBJD een openstaande zaak tot het vonnis in hoger
beroep onherroepelijk is geworden. De gegevens over deze laatste uitspraak worden dan ­geregistreerd, niet die van het vonnis in eerste aanleg.
Eigendom en beheer
De OBJD is eigendom van de plaatsvervangend Secretaris-Generaal
van Justitie. Het WODC is strategisch beheerder, de Centrale Justitiële
Documentatiedienst is tactisch en functioneel beheerder.

6

De informatiesystemen

Er zijn vele soorten straffen en maatregelen die opgelegd kunnen worden.
Verschillende organisaties zijn verantwoordelijk voor de tenuitvoerlegging
en elke organisatie kent haar eigen registratiesysteem.
6.1 Centraal Justitieel Incassobureau
Het CJIB in Leeuwarden heeft een belangrijke taak met betrekking tot de
uitvoering van opgelegde sancties, zoals transacties en de OM-afdoening.
Elke sanctie kent een eigen registratiesysteem.
Het CJIB biedt, in zaken die daarvoor in aanmerking komen, namens het
OM en de politie transacties aan en draagt zorg voor de inning van de
transactiebedragen. Zaken waarin het transactiebedrag niet is betaald,
worden weer doorgestuurd naar het OM ter verdere vervolging.
In het kader van de uitvoering van de Wet OM-afdoening verzorgt het CJIB
het versturen of betekenen van strafbeschikkingen, voor zover deze niet
door het OM in persoon zijn uitgereikt. Als in de strafbeschikking een
geldboete is opgelegd, incasseert het CJIB deze geldboete. Als de boete
niet wordt betaald, wordt de zaak overgedragen aan het Openbaar Ministerie.
De executie van strafrechtelijke vonnissen met een financiële sanctie
(boetes, schadevergoedingsmaatregelen en ontnemingen) wordt zelfstandig door het CJIB afgewikkeld, onder verantwoordelijkheid van het OM.
Ook bij de tenuitvoerlegging van andere soorten vonnissen als taakstraffen en bepaalde gevangenisstraffen speelt het CJIB een belangrijke rol.
Bij die vonnissen neemt het CJIB een groot deel van het administratieve

318 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

proces voor zijn rekening, zorgt voor doorgeleiding aan de met tenuitvoerlegging belaste instantie en bewaakt de voortgang.
Sinds het CJIB werd ingesteld als bureau belast met de inning van administratieve sancties bij verkeersovertredingen, is het takenpakket in de loop
der jaren onder andere uitgebreid met de bovengenoemde ­processen. Daardoor zijn niet van alle processen gegevens over dezelfde jaren beschikbaar.
De inning van strafrechtelijke boetes verzorgt het CJIB vanaf 1994. De
gegevens over strafrechtelijke boetes zijn vanaf 1995 volledig. Over inning
van schadevergoedingsmaatregelen is vanaf 1996 informatie beschikbaar.
Inning van ontnemingsmaatregelen is sinds 1996 aan het CJIB opgedragen. Overigens geschiedde incassering van ontnemingsmaatregelen ook
door het OM, vooral in de overgangsperiode na 1996. Het TRIAS-systeem
(Transactie Registratie Inning en Informatie Afhandelings Systeem) voor
de registratie van (politie)transacties is sinds 2000 operationeel. De eerste
gegevens zijn sinds november 1999 geregistreerd, maar niet alle instanties
waren toen aangesloten. Vanaf het jaar 2001 waren alle instanties aangesloten.
Sinds 2008 beschikt het CJIB over gegevens over strafbeschikkingen
(OM-afdoeningen).
Informatiegebied
In deze publicatie betreft de gebruikte informatie de afwikkeling van
(politie)transacties, strafbeschikkingen en executie van de strafrechtelijke
vonnissen waarmee het CJIB is belast: geldboetes, opgelegde maat­regelen
ter ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel en schade­
vergoedingsmaatregelen.
Periodiciteit van de dataverzameling
De registratie is continu. Gegevens ten behoeve van de statistiek worden
per jaar en incidenteel bij het CBS aangeleverd.
Relaties met andere informatiesystemen
Het CJIB ontvangt langs elektronische weg gegevens over aan te ­bieden
transacties van de politie (Tobias: Totaal Bekeuring Informatie Af­han­
delings Systeem en de Transactiemodule) en van de arrondis­sements­
parketten (COMPAS: Communicatiesysteem Openbaar Ministerie Parket
AdminiStratie en GPS: Geïntegreerd Processysteem Strafrecht). Deze
worden vastgelegd in het TRIAS-systeem en in het EIS-systeem. Het EISsysteem is het systeem waarin OM-afdoeningen zijn vastgelegd. TRIAS en
EIS melden de afloop weer terug aan deze systemen.
Gegevens van de arrondissementsparketten over te executeren strafrechtelijke vonnissen ontvangt het CJIB eveneens uit COMPAS en van de
vijf ressortparketten. Deze gegevens worden afhankelijk van de soort sanc-

Bijlage 3 319

tie vastgelegd in verschillende registratiesystemen bij het CJIB. Zo worden
boetevonnissen bijvoorbeeld vastgelegd in Strabis. Verder bestaan koppelingen met systemen van diverse andere ketenpartners van het CJIB (DJI,
reclassering). Voor statistiek en onderzoek is de informatie van het CJIB
aanvullend ten opzichte van andere informatiebronnen die onder meer op
COMPAS zijn gebaseerd).
Eigendom en beheer
Houder en gegevensbeheerder is het CJIB. Het systeembeheer COMPAS
is deels in handen van Spir-it, een gemeenschappelijke ondersteunende
organisatie van OM en gerechten. De gegevens in de systemen van het
CJIB zijn niet rechtstreeks toegankelijk voor derden. Het CJIB is bij het
beheer en het gebruik van de gegevens waarvan het houder is, gebonden
aan de privacywetgeving.
6.2 Registratie gevangeniswezen (TULP/GW, TULP/MIR, TULP/SI)
TULP/GW dient om het primaire proces in de inrichtingen van het gevangeniswezen te ondersteunen. Het is een landelijke applicatie en staat
lokaal bij elke inrichting van het gevangeniswezen van de DJI. De landelijke applicatie wordt beheerd door ICT Services DJI te Gouda.
Dagelijks wordt een deel van de gegevens die in TULP/GW worden geregistreerd, ‘overgeseind’ naar TULP/MIR (MIR = Management Informatie
Reservoir). De afdeling Analyse, Strategie en Kennis van DJI kan TULP/
MIR bevragen met de module TULP/SI (SI = Stuurinformatie). Deze module voorziet in de aanmaak van databestanden die voor management­
informatie worden gebruikt. Een aantal van deze databestanden wordt
vanaf 2004 door de afdeling ID ook aan het CBS geleverd.
Informatiegebied
De gegevens hebben betrekking op de gedetineerden en op de inrichtingen waarin zij verblijven: personen, zaken, cellen, bestemmingen,
doorlooptijden en aantallen dagen straf. Variabelen zijn onder andere:
insluitingstitel gedetineerden, geslacht, geboortedatum; zaakgegevens
zoals parketnummer, datum uitspraak, opgelegde straf, parket van uitspraak; en inrichtingsgegevens zoals soort inrichting, bestemmingen
binnen de inrichting, aantal cellen. Binnen TULP/GW is er een continue
registratie.
Relaties met andere systemen
Een aantal basisgegevens van TULP/GW zijn opgeslagen in de nieuwe
DJI-brede Basisregistratie. Deze Basisregistratie ontvangt en levert onder
meer gegevens aan SKDB (Strafketendatabase) en verzendt de registratie
van wijzigingen in verblijf en de vonnisgegevens binnen de strafketen.

320 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Beperkingen
Het systeem TULP/GW voldoet niet meer aan de eisen van deze tijd. In
complexe gevallen moeten soms kunstgrepen worden toegepast om het
verblijf van gedetineerden administratief te kunnen verwerken en de
detentietermijnen te kunnen bewaken. Deze praktijk heeft onvermijdelijk
tot gevolg dat de managementinformatie van TULP/SI soms onvolkomenheden bevat.
Eigendom en beheer
Houder van de informatie is het ministerie van Veiligheid en Justitie, sector Gevangeniswezen. Per inrichting of complex vindt de opslag van de
gegevens plaats. Het beheer van het systeem is in handen van ICT Services
DJI te Gouda. Het systeem voldoet aan de eisen van de Wet bescherming
persoonsgegevens.
6.3 Registratie Justitiële Jeugdinrichtingen (TULP/JJI)
TULP/JJI is een landelijk geïmplementeerd informatiesysteem waarop
alle rijks- en particuliere Justitiële Jeugdinrichtingen zijn aangesloten,
alsmede het hoofdkantoor DJI en een aantal niet-justitiële inrichtingen9
waar het ministerie van Justitie plaatsen heeft ingekocht. Het systeem
wordt door de inrichtingen gebruikt voor de pupillenadministratie en
het registreren en onderhouden van gegevens betreffende de inrichting
zelf. Daarnaast genereert het systeem onder meer capaciteits- en bezettingsgegevens, bevolkingsgegevens en gegevens over de orde en veiligheid (incidenten en maatregelen) binnen de inrichting. TULP/JJI speelt
een belangrijke rol bij de centrale selectie en plaatsing van jeugdigen in
Justitiële Jeugdinrichtingen. Verder levert TULP/JJI stuur- en beleids­
informatie. DJI beschikt over een speciale module waarmee grotere databestanden kunnen worden samengesteld.
Iedere jeugdige die bij een Justitiële Jeugdinrichting wordt aangemeld, op
de wachtlijst wordt geplaatst dan wel in de inrichting wordt opgenomen,
wordt geregistreerd in TULP/JJI en krijgt een eigen, uniek registratie­
nummer. Dit nummer wordt bij iedere (nieuwe) opname binnen de sector
Justitiële Jeugdinrichtingen gebruikt.
Informatiegebied
De gegevens die in TULP/JJI worden opgenomen, zijn onder andere persoonskenmerken van de jeugdigen, gegevens over de huidige en eventueel
vorige (tevens in verband met recidive) en volgende verblijfslocatie(s),
verblijfstitel(s), opleggende instantie, gepleegde feiten en reden van uitschrijving. Met behulp van de speciale beleidsinformatiemodule kunnen
9

Bij de niet-justitiële inrichtingen wordt de administratie door de afdeling IJZ van de sector Jeugd op het
hoofdkantoor bijgehouden.

Bijlage 3 321

peildatumbestanden, locatie-historische bestanden (plaatsingen, uitplaatsingen, trajecten van jeugdigen) en titel-historische bestanden (titels/
titelwijzigingen) worden samengesteld. Voorts bevat TULP/JJI ­i nformatie
over onder andere de beschikbare capaciteit, bezetting, wachtlijstplaatsingen enzovoort.
Periodiciteit van de dataverzameling
TULP/JJI is een betrekkelijk nieuw registratiesysteem. In juni 1997 is de
laatste Justitiële Jeugdinrichting aangesloten, zodat vanaf dat moment
gesproken kan worden van een landelijke dekking. Er is sprake van een
continue registratie.
Relaties met andere informatiesystemen
Een aantal basisgegevens van TULP/JJI is tevens opgeslagen in de nieuwe
DJI-brede Basisregistratie.
Deze Basisregistratie ontvangt en levert onder meer gegevens aan SKDB
(Strafketendatabase) en verzendt de registratie van wijzigingen in verblijf
en de vonnisgegevens binnen de strafketen.
Eigendom en beheer
Houder van de informatie in TULP/JJI is het ministerie van Veiligheid en
Justitie, sector JJI. De informatie is opgeslagen bij de individuele inrichtingen en centraal op het Hoofdkantoor DJI. Het beheer van de informatie berust bij de inrichtingsdirecteuren en bij het Hoofdkantoor DJI. Het
systeem voldoet aan de eisen van de Wet bescherming persoonsgegevens.
Vanaf november 2011 is TULP JJI stapsgewijs uitgefaseerd en ­vervangen
door JVS (Jeugd Volg Systeem). Dit is te zien als de opvolger van TULP
JJI en bevat in principe dezelfde eigenschappen. Het bevat vooral
informatie over het verblijf. Daarnaast is sinds 2012 IFM ‘in de lucht’
(IFM=intelligente formulieren module). Dit systeem bevat vooral informatie over de behandeling van de jeugdigen en is een ketensysteem:
uit­gangspunt is eenmalige invoer, meervoudig gebruik. In eerste instantie
is TULP JJI lokaal uitgezet, in mei 2014 is ook TULP JJI centraal uitgezet,
zodat alles nu draait op JVS en IFM.
6.4 Registratie tbs-gestelden (MITS/Tbs)
MITS dient om het primaire proces in de FPC’s en de afdeling Plaatsing
van DForZo te ondersteunen. MITS is een landelijke applicatie bestaande
uit een centrale database en 12 lokale databases, die middels datacommunicatie aan elkaar zijn gekoppeld.
De landelijke applicatie wordt beheerd door ICT Services DJI te Gouda.
Via een dump worden dagelijks gegevens ingelezen in de applicatie USER
en Microhis. Eén keer per week worden gegevens ingelezen in de applicatie MIP TBS.

322 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Informatiegebied
De gegevens hebben betrekking op tbs-gestelden en de FPC’s en overige
instellingen waar zij verblijven. Het betreft onder andere het vonnis, de
uitspraak, de insluitingstitel van de terbeschikkingstelling, het adminis­
tratief verblijf en het fysieke verblijf.
Variabelen zijn onder andere: tbs-maatregel, geslacht, geboortedatum,
vonnisgegevens zoals het parketnummer, datum uitspraak, het aantal
verlengingsprocedures, opgelegde straf en maatregel, verblijfsgegevens,
verlofmachtigingen, incidenten en opgelegde maatregelen.
Relaties met andere systemen
Een aantal basisgegevens van MITS zijn opgeslagen in de nieuwe DJIbrede Basisregistratie. Deze Basisregistratie ontvangt en levert onder
meer gegevens aan SKDB (Strafketendatabase) en verzendt de registratie
van wijzigingen in verblijf en de vonnisgegevens binnen de strafketen.
Beperkingen
MITS voldoet niet meer aan de eisen van deze tijd. De taakstelling van de
afdeling Plaatsing van DForZo komt niet meer overeen met de werkwijze
van MITS. MITS is een applicatie die uitsluitend is bedoeld voor de tenuitvoerlegging van een tbs-maatregel. Een deel zal worden ondergebracht in
de applicatie IFZO, maar dat geldt alleen voor het plaatsingsgedeelte. Alle
overige zaken kunnen alleen in MITS of een ander te ontwikkelen systeem
worden geregistreerd. Hierdoor zullen gegevens in een aantal gevallen
dubbel moeten worden geregistreerd in twee afzonderlijke ­systemen.
Eigendom en beheer
Houder van de informatie is het ministerie van Veiligheid en Justitie,
Directie Forensische Zorg. Per FPC-complex vindt de opslag van de gegevens in de lokale database en de centrale database plaats. Het beheer van
het systeem is in handen van ICT Services DJI te Gouda. Het systeem voldoet aan de eisen van de Wet bescherming persoonsgegevens.
6.5 Registratie 3RO (CVS/IRIS)
IRIS, het Integraal Reclassering Informatiesysteem, is het ondersteunend
systeem voor het primaire proces van de drie reclasserings­organisaties
(3RO). De geregistreerde gegevens in dit landelijke systeem worden
eruit gehaald in een aantal standaardoverzichten en middels ad hoc
­bevragingen. IRIS is sinds 28 november 2011 de vervanger van het primaire processysteem CVS (ClientVolgSysteem) van de 3RO.

Bijlage 3 323

Informatiegebied
In IRIS worden de opdrachten aan de 3RO geregistreerd met cliënt­
gegevens en de (geplande) reclasseringsactiviteiten. Dit geldt voor alle
reclasseringsproducten: vroeghulp, advies, toezicht en werkstraffen.
Periodiciteit van de dataverzameling
De registratie in IRIS is continu.
Relaties met andere systemen
IRIS heeft een geautomatiseerde koppeling met de centrale Straf­rechts­
ketendatabase, kortweg SKDB. De SKDB bevat gegevens die ­noodzakelijk
zijn voor de vaststelling van de identiteit van een verdachte of veroor­
deelde, in het kader van de Wet Identiteitsvaststelling Verdachten, Veroor­
deelden en Getuigen (WIVVG). Via deze koppeling worden cliëntgegevens
en detentiegegevens uit SKDB automatisch overgenomen en geactualiseerd in IRIS. De gegevens uit SKDB zijn hierbij leidend.
Met betrekking tot werkstraffen en toezichten kent IRIS een koppeling
met het CJIB waarmee informatie over registratie, start en afloop wordt
verstrekt.
Beperkingen
De Wet bescherming persoonsgegevens (Wbp) regelt dat persoons­
gegevens niet langer bewaard mogen worden dan noodzakelijk is voor de
doeleinden waarvoor zij zijn verzameld of worden gebruikt. Voor de 3RO is
de bewaartermijn op 7 jaar bepaald. De gegevens in IRIS worden jaarlijks
in het najaar opgeschoond. Hierbij worden de gegevens van cliënten verwijderd 7 jaar na afsluiting van de reclasseringsrelatie met de cliënt. Dit
betekent dat IRIS geen gegevens van cliënten bevat voor wie zeven jaar of
langer geen reclasseringswerkzaamheden zijn verricht.
Eigendom en beheer
Het intellectueel eigendom van IRIS ligt bij de 3RO. Het beheer en onderhoud wordt door Reclassering Nederland namens de 3RO uitgevoerd.
6.6 Registratie Raad voor de Kinderbescherming
Sinds 2006 is KBPS (kinderbescherming processysteem) het registratie­
systeem voor het primaire proces van de Raad voor de kinderbescherming. Hierin worden alle zaken die in onderzoek genomen worden
(instroom) en de zaken die worden afgerond (uitstroom) vastgelegd, voorzien van relevante (proces)kenmerken.
Het betreft beschermingsonderzoeken, onderzoeken in het kader van
Gezag en Omgang, Adoptiegerelateerde activiteiten, strafonderzoeken, de
coördinatie van taakstraffen met betrekking tot minderjarigen en de vastlegging van activiteiten in het kader van casusregie.

324 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Vanaf 2008 is ook een DWH beschikbaar dat dagelijks (i.c. elke nacht na
een werkdag) een groot aantal gegevens aan KBPS onttrekt en bewerkt
tot een eenvoudiger te bevragen dataset. Bij deze bewerking vindt geen
inhoudelijke aanpassing plaats.
Aan de implementatie van KBPS is een conversieslag voorafgegaan uit het
toenmalige primaire processysteem (KIS). Hierbij is voor alle zaken een
beperkte set gegevens overgezet, waardoor KBPS en daarmee DWH ook
van zaken van voor 2006 de meest essentiële gegevens bevat.
KBPS, en DWH als afgeleide, voldoen aan de eisen van de Wet bescherming persoonsgegevens.
6.7 Registratie Halt
Halt registreert alle ontvangen verwijzingen in AuraH (Automatische
Uniforme Registratie Applicatie Halt). In dit systeem wordt de uitvoering
van elke Halt-straf geregistreerd en gevolgd. Belangrijkste doel van het
systeem is het ondersteunen en volgen van het proces van uitvoering
van de straf. Uit de registratie van alle gegevens is het mogelijk data te
­verzamelen en te verwerken voor analyse.
In AuraH wordt per verwijzing geregistreerd welke acties zijn uitgevoerd
en wanneer met welk resultaat. De bron voor de registratie is het procesverbaal dat wordt toegestuurd door de verwijzende instantie. Hieruit
worden de persoons- en delictgegevens handmatig overgenomen.
De registratie start met het inschrijven van een zaak; Halt hanteert de
datum inschrijving voor het verzamelen van gegevens. De datum van
het delict, het eerste verhoor en de datum ontvangst bij Halt worden wel
geregistreerd en gebruikt bij het bepalen van de gerealiseerde doorloop­
tijden. Het systeem controleert op basis van de ingevoerde gegevens of
de ver­w ijzing aan de Halt-criteria voldoet en in behandeling genomen
kan worden. De registratie volgt vanaf dat moment de processtappen
bij de uitvoering van de straf, alle relevante data worden geregistreerd.
De zaak wordt afgerond met het administratief afsluiten en verzenden
van het afloopbericht aan de verwijzer. Zaken die niet in behandeling
worden genomen, worden direct afgesloten. De verwijzer wordt hiervan
op de hoogte gesteld. Deze zaken worden niet meegeteld bij rapportages.
Indien relevant wordt alleen het aantal vermeld.
AuraH is alleen toegankelijk voor medewerkers van Halt die daarvoor
geautoriseerd zijn en heeft geen automatische koppelingen met andere
registratiesystemen.

Bijlage 3 325

7

Kantonstrafzaken

De gegevens over de vervolging van kantonstrafzaken zijn afkomstig uit
de primaire systemen van het Openbaar Ministerie, te weten COMPAS en
GPS (zie ook paragraaf 3 in deze bijlage over de waarneming van rechtbankstrafzaken). Uit deze systemen worden geaggregeerde overzichten
gezonden naar het CBS.
De gegevens over de strafrechtelijke afdoening van kantonstrafzaken
zijn afkomstig uit de primaire systemen van de gerechten in Nederland.
In hun lokale gegevenssystemen wordt informatie bijgehouden voor de
procedurele afhandeling van de zaak, bijvoorbeeld welke partijen erbij
zijn betrokken, welke stukken zijn ingediend, maar ook of en wanneer
bepaalde ‘statusovergangen’ (zitting, comparitie enz.) of acties zijn genomen. De belangrijkste gegevens uit de lokale gegevenssystemen worden
periodiek verzameld en geaggregeerd tot landelijke totalen. Dit gebeurt
in het kader van de Plannings- & Verantwoordingscyclus (P&V) en wordt
gepresenteerd in publicaties zoals het Jaarverslag van de Rechtspraak
en de rapportage Kengetallen gerechten. Zoals gezegd, zijn deze P&Vgegevens geaggregeerd. Voor sommige tabellen is gebruikgemaakt van
detail­i nformatie die afkomstig is uit de landelijke onderzoeksdatabase
(specifiek het onderdeel ReIS, van Hof Leeuwarden), zoals de Raad voor de
rechtspraak deze beheert, en het gegevenssysteem GPS-MI (zie ook paragraaf 3 van deze bijlage), waarin gegevens van kantonovertredingen en
strafzaken zijn opgenomen. Hierin is vergelijkbare data opgenomen, maar
in meer detail. De gegevens uit de lokale systemen worden tegenwoordig
ook afgeslagen naar een zogenoemd DataWareHouse (DWH). Dit DWH is
echter nog niet bevraagbaar, zoals de landelijke onderzoeksdatabase en
GPS-MI dat wel zijn.
Het totale aantal afdoeningen van kantonovertredingen is gehaald uit
de Jaarverslagen van de Rechtspraak. Deze productieaantallen bevatten
zowel uitspraken/vonnissen alsook andere afdoeningen (intrekkingen
enz.) en zijn conform de begrotingsafspraken tussen de Rechtspraak en
het ministerie van Veiligheid en Justitie. De nadere detaillering naar wijze
van afdoening en wet is afkomstig uit het gegevenssysteem GPS-MI. Deze
database bevat de afslag van de lokale strafrechtregistratiesystemen van
de rechtbanken en parketten.
Het aantal eindarresten van kantonovertredingen is gehaald uit de jaarverantwoordingsgegevens zoals de Rechtspraak deze jaarlijks opstelt voor
het ministerie van Veiligheid en Justitie. Het aantal WAHV-beschikkingen
bij het Gerechtshof Leeuwarden is op basis van opgave van het hof.
De nadere detaillering (de wijze van afdoening) is op basis van data uit het
lokale gegevenssysteem ReIS van het hof.
Voor kantonstrafzaken wordt ook gebruikgemaakt van de data van het
Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB). Voor meer informatie hierover

326 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

zie paragraaf 6.1 van deze bijlage, waar uitgebreid wordt ingegaan op het
CJIB.
Informatiegebied
De gegevens over vervolging hebben betrekking op ingeschreven kantonstrafzaken en op kantonstrafzaken afgedaan door het Openbaar
Ministerie. De strafrechtelijke gegevens hebben betrekking op de strafrechtelijke behandeling van kantonstrafzaken (overtredingen) en WAHVzaken. Variabelen zijn onder andere wijze van afdoening en wet.
Periodiciteit
De geaggregeerde gegevens uit COMPAS en GPS over vervolging worden
per jaar gepubliceerd.
De jaarverantwoordingsgegevens vanuit de P&V-cyclus, en zoals gepresenteerd in jaarverslag en opgesteld voor het ministerie van Veiligheid
en Justitie, worden jaarlijks verzameld en geaggregeerd. De landelijke
onderzoeksdatabase, en daarmee de gebruikte gegevens uit ReIS, wordt
drie keer per jaar ververst (na 4, 8 en 12 maanden). GPS-MI wordt continu,
dynamisch gevuld.
Relaties met andere systemen
In GPS-MI zijn ook OM-gegevens opgenomen.
Beperkingen
Vanwege verschillende uitvraagmomenten en dynamiek in de gegevenssystemen, sluiten detailgegevens niet altijd aan op geaggregeerde jaarverantwoordingsgegevens. Daarom is ervoor gekozen de detailgegevens
alleen weer te geven als percentage van het totaal, en niet hun afzonderlijke niveaus te presenteren.
Eigendom en beheer
Het CBS maakt op basis van de COMPAS- en GPS-informatie een jaar­
bestand waarvan het eigenaar en beheerder is. De Rechtspraak is eigenaar
van de gegevenssystemen en de Raad voor de rechtspraak is beheerder
daarvan.

8

Kosten van criminaliteit

8.1 Berekening van de maatschappelijke schade
Voor de maatschappelijke schade zijn slechts incidenteel bronnen
beschikbaar. Op een paar uitzonderingen na zijn er geen tijdreeksen
beschikbaar. Soms zijn er voor één en dezelfde schadepost meerdere
bronnen beschikbaar voor hetzelfde jaar. In dat geval is gekozen voor

Bijlage 3 327

de meest onafhankelijke bron of het laagste bedrag. Als bron komen in
aanmerking wetenschappelijke rapporten, jaarverslagen en persberichten. De gebruikte bronnen zijn: integrale rapportage handhaving van
SZW (diverse jaren), jaarverslag minSZW (diverse jaren), beheersverslag
Belastingdienst (diverse jaren), jaarverslag VROM-inspectie/Kamerstuk
31 066, nr. 113, Politiemonitor Bevolking (diverse jaren), nationaal dreigingsbeeld 2008 (Boerman et al., 2012), PWC (2013), MCB (diverse jaren,
zie C&R 2012), Steunpunt acquisitie­f raude (SAF), nationaal dreigingsbeeld 2012 (KLPD, 2008), Verbond van verzekeraars/centrum bestrijding
verzekeringsfraude, Zorgverzekeraars Nederland, Kerkdijk et al. (2006),
Nederlandse Vereniging van banken, netbeheer Nederland, brief minVenW aan TK, 25 februari 2011, postnl, CBS, Boer & Lalta (2011), brancheorganisatie thuiswinkel waarborg, Gemeenten/RTL-nieuws, Meerding
(2005), jaarverslag SGM (diverse jaren), CJIB en jaarverslag Waarborgfonds
Motorverkeer (diverse jaren). De bovenste helft van tabel 10.19 (alleen
online beschikbaar) geeft een overzicht.
Om de totale maatschappelijke schade te berekenen wordt elk bedrag in
de bovenste helft van tabel 10.19 eerst gecorrigeerd voor loon- en prijs­
stijgingen. Hierbij is gekozen om alles uit te drukken in prijzen van het
meest recente jaar, zodat het eindbedrag aansluit bij de nominale bedragen van het meest recente jaar van de veiligheidszorgrekeningen. Het
resultaat van deze correctie staat in de onderste helft van tabel 10.19.
Nadat er gecorrigeerd is, is per schadepost het 10-jaars voortschrijdend
gemiddelde over de beschikbare jaren berekend.10 Vervolgens zijn deze
gemiddelden opgeteld om tot een totaal bedrag voor de maatschappelijke
schade te komen (zie bovenaan in de laatste kolom in de onderste helft
van tabel 10.19).
Met behulp van de zogenoemde ‘Quality Adjusted Life Year’-methode
(QALY) is een schatting gemaakt van de medische kosten en de fysieke
en emotionele schade. Deze methode is afkomstig uit de gezondheids­
wetenschappen. De kwaliteit van leven wordt uitgedrukt in een getal
tussen 0 en 1. In diverse onderzoeken is aan respondenten gevraagd
hoeveel dagen van hun leven zij zouden willen inleveren om in goede
gezondheid verder te leven. Een QALY van 0,5 betekent dat men bijvoorbeeld liever 5 jaar in goede fysieke en geestelijke gezondheid verder leeft,
dan 10 jaar in een slechte gezondheid. De Raad voor Volksgezondheid
en Zorg (RVZ, 2006) heeft voorgesteld om een jaar dat iemand in goede
gezondheid leeft te waarderen met maximaal € 80.000. De resultaten van

10

In voorgaande edities van Criminaliteit en rechtshandhaving (t/m 2011) werd niet het gemiddelde
berekend, maar werd het meest recent gegeven genomen als schatting van de omvang van een
schadepost. Omdat sommige schadeposten over de jaren heen nogal sterk fluctueren, leidde deze
aanpak tot sterke fluctuaties in de einduitkomst. Om de uitkomsten stabieler te maken is in deze editie
van Criminaliteit en rechtshandhaving ervoor gekozen om het 10-jaars voortschrijdend gemiddelde te
nemen.

328 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

deze onderzoeken kunnen worden gebruikt om de kwaliteit van leven van
slachtoffers van criminaliteit te bepalen. Het levens­k waliteitsverlies wordt
bepaald door de gevolgen van slachtofferschap van criminaliteit (zie POLS
uit 2004) te waarderen net zoals fysieke aandoeningen (zie Teijl & Berghuis, 2006). Door per delicttype te kijken wat het ­levenskwaliteitsverlies
is en dit te vermenigvuldigen met € 80.000, komen we tot een inschatting
van de medische kosten en de emotionele en fysieke schade per delict.
Vervolgens wordt dit getal vermenigvuldigd met het jaarlijks aantal delicten per delictcategorie.
Productieverlies wordt berekend als het bruto binnenlands product per
werkzame persoon per dag vermenigvuldigd met het aantal verzuimdagen als gevolg van slachtofferschap en vermenigvuldigd met het jaarlijks
aantal delicten per delictcategorie. Ten aanzien van het aantal verzuimdagen zijn een paar aannames gemaakt: de administratieve afhandeling
(aangifte doen, dingen regelen met de verzekering, wachten op klusjesmannen/monteurs om schade te herstellen of zelf de schade herstellen)11
en eenmalige medische hulp kosten beide 1 dag, meermalige medische
hulp kost gemiddeld 2 dagen en voor verpleegduur in een ziekenhuis
wordt uitgegaan van de jaarlijkse gemiddelde verpleegduur bij ongeval­
letsel (zie CBS StatLine).
Wijzigingen ten opzichte van de vorige editie
Ten opzichte van de vorige editie zijn er enkele kleine wijzigingen aangebracht in de berekeningen. Ten eerste bleek dat ten onrechte ook
immateriële schade was toegerekend aan bedrijven. Omdat bedrijven per
definitie geen immateriële schade kunnen hebben, is dit nu op nul gezet.12
Ten tweede is in de vorige editie ten onrechte het productieverlies dat
het gevolg is van het feit dat werknemers slachtoffer zijn geworden van
diefstal, niet meegeteld. Andere delicten werden wel meegeteld. Dit is nu
rechtgetrokken. Tot slot is het meest recente gegeven over materiële schade van huishoudens inmiddels meer dan 10 jaar oud. Hierdoor dreigde
dit gegeven weg te vallen uit de berekening van het 10-jaarsgemiddelde.
Daarom is gekozen om voor 2002 de materiële schade als percentage van
het BBP te berekenen en dit percentage op daarop volgende jaren toe te
passen.
8.2 Veiligheidszorgrekeningen
De Veiligheidszorgrekeningen hebben tot doel een samenhangende,
consistente en geïntegreerde statistische beschrijving te geven van de
geldstromen in de veiligheidszorg op het terrein van sociale veiligheid.
11
12

In voorgaande edities van Criminaliteit en rechtshandhaving (t/m 2011) werd de tijd die nodig was voor
administratieve afhandeling niet meegenomen in de berekeningen.
Uiteraard kunnen de werknemers van bedrijven wel immateriële schade ondervinden, maar dit wordt al
ondervangen in de reguliere slachtofferenquêtes.

Bijlage 3 329

Veiligheidszorg betreft het aanbod en gebruik van goederen en diensten
die enerzijds tot doel hebben criminaliteit, overlast en verloedering te
voorkomen, te bestraffen of de schade ervan te beperken, en anderzijds om onveiligheidsgevoelens weg te nemen. Daarbij hanteren de
Veiligheidszorgrekeningen de volgende definitie van sociale (on)veiligheid: ‘de aan- of afwezigheid van bedreigingen als gevolg van criminaliteit, overlast en verloedering tussen (groepen) burgers, bedrijven en/of de
overheid’.
Activiteiten, aanbieders en financieringsbronnen
De Veiligheidszorgrekeningen worden opgebouwd rondom drie centrale elementen: activiteiten, aanbieders en financieringsbronnen. De
activiteiten die verricht worden op het terrein van sociale veiligheid zijn
gegroepeerd. We onderscheiden de clusters preventie, opsporing, vervolging, berechting, tenuitvoerlegging, ondersteuning van verdachten
en daders, ondersteuning van slachtoffers, schadeloosstelling en rechtskundige dienstverlening. Daarnaast is er een categorie voor overige activiteiten, die niet direct aan een van de eerdergenoemde clusters kunnen
worden toegewezen. De financieringsbronnen zijn de rechtstreekse dan
wel uiteindelijk betalende instanties. De Veiligheidszorgrekeningen hebben de financieringsbronnen opgedeeld in zes groepen: het ministerie
van Veiligheid en Justitie, het ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties, de overige ministeries, lokale overheden, bedrijven en
huishoudens.
Correctie voor loon- en prijsstijgingen
De uitgaven aan veiligheidszorg worden gecorrigeerd voor loon- en prijsstijgingen door ze te delen door de ontwikkeling van prijzen en lonen.
Daarvoor zijn eerst de uitgaven gesplitst naar personele en materiële
uitgaven. Feitelijk omvatten de materiële uitgaven alle uitgaven behalve
de personele uitgaven, zoals huur, transportmiddelen, onderzoeksapparatuur, experts, catering en uitkeringen aan slachtoffers van criminaliteit.
Omdat deze groep zeer verschillende goederen en diensten omvat, is
besloten haar op te delen in vier categorieën: huisvesting, goederen, diensten en uitkeringen. De huisvestingskosten zijn de enige substantiële post
in de materiële uitgaven. De vele andere, kleinere posten zijn geaggregeerd naar diensten of goederen zodat deze kunnen worden gerelateerd
aan de algemene prijsontwikkeling.
De personele uitgaven worden gedeeld door de index van de contractuele loonkosten. Hiervoor is gebruikgemaakt van de loonkostenindex van
Sector Rijk, Sector Gemeenten (openbaar bestuur), Sector Provincies,
Sector Rechterlijke Macht, Sector Defensie (militair personeel), Bedrijfsklasse Beveiliging, Politie, Jeugdzorg, Geestelijke Gezondheidszorg en
Handel. De uitgaven aan huisvesting voor overheden worden gedeeld door
de consumentenprijzen omdat de verhuurder (de Rijksgebouwendienst) de

330 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

consumentenprijsindex hanteert bij het vaststellen van zijn tarieven. Voor
commerciële instellingen wordt een markthuur gebruikt. De uitgaven aan
diensten worden gedeeld door de dienstenprijsindex van het CBS.
Voor goederen is een speciale prijsindex samengesteld op basis van de
belangrijkste goederengroepen die worden gebruikt bij het ministerie
van Veiligheid en Justitie. Aangenomen is dat deze mix van goederen in
grote lijnen vergelijkbaar is met die van andere ambtelijke instellingen
die zijn betrokken bij de veiligheidszorg. Bij uitkeringen gaat het om een
geld­bedrag aan slachtoffers van geweld of subsidies aan uitvoerende
instanties. Deze uitgaven worden gecorrigeerd voor inflatie met de consumentenprijsindex.
Voor instanties waarvan het niet mogelijk was om de huisvesting, diensten en goederen te scheiden is op basis van de verhoudingen bij het
ministerie van Veiligheid en Justitie een samengestelde index gehanteerd.
Data
Data worden verkregen uit de rijksbegroting en -verantwoording, financiële registraties, onderzoeken door derden, jaarverslagen en uit directe
levering door de betrokken instanties. Het CBS stelt daarnaast aan de
hand van opgaven door overheidsinstanties ook bestanden met overheidsuitgaven samen. Hoewel het niveau van detail vaak onvoldoende is, geeft
deze bron wel de randtotalen aan waarbinnen met andere bronnen kan
worden gewerkt.
Soms is het onderscheid tussen verschillende activiteiten niet goed te
maken. Zo was het bijvoorbeeld bij de politie tot en met 2006 vrij lastig om
preventie en opsporing van elkaar te scheiden. Hier is op basis van onderzoek door AEF (AEF, 2006) een percentage constant gehouden voor de
jaren 2002 tot en met 2006. Vanaf 2007 is wel gedetailleerde data beschikbaar en is er beter inzicht in de tijdsbesteding aan preventie of opsporing
van de politie.
Bedrijven en particulieren
Ook beschikt het CBS over gegevens van commerciële aanbieders in de
veiligheidszorg. Hierbij gaat het om productiestatistieken over beveiligings- en opsporingsbedrijven en rechtskundige diensten. De cijfers geven
financiële informatie over omzetontwikkelingen. Gezien het detailniveau
moet ook hier aanvullende informatie verworven worden.
De gegevens worden verzameld per aanbieder, waarna meestal aanvullende berekeningen worden uitgevoerd. Hierbij wordt vaak gebruikgemaakt
van aanvullende informatie om het aandeel sociale veiligheid in de uitgaven vast te stellen en om deze uitgaven uit te splitsen naar activiteiten
en financieringsbronnen. Waar mogelijk worden verschillende bronnen
daarbij vergeleken. Al deze berekeningsmethoden worden in detail gedocumenteerd en intern gecontroleerd.

Bijlage 3 331

Periodiciteit en meer informatie
De Veiligheidszorgrekeningen betreffen gegevens over gehele verslagjaren. In oktober/november van 2014 komen de nieuwe cijfers over 2013
beschikbaar. Bij het ter perse gaan van de publicatie waren de cijfers
over 2013 helaas nog niet beschikbaar. Derhalve zijn deze gegevens niet
opgenomen in deze publicatie van Criminaliteit en rechtshandhaving.
Raadpleeg voor de meest actuele cijfers en meer informatie en methodebeschrijvingen de Veiligheidszorgrekeningen in de CBS-database StatLine
op de website www.cbs.nl.
8.3 Uitgaven per delict
De methodiek om de uitgaven van criminaliteit uit te splitsen naar delict
is uitgebreid beschreven in Moolenaar (2009). De totale uitgaven aan
veiligheidszorg worden naar rato van de productie per delictcategorie
toegedeeld. Indien wegingsfactoren beschikbaar zijn, worden deze toegepast. Indien kostprijzen beschikbaar zijn, worden deze als wegingsfactor
gehanteerd. Met name bij preventie en opsporing wordt veelvuldig het
aantal gepleegde delicten per delictcategorie als wegingsfactor gebruikt.
Het aantal gepleegde delicten met slachtoffers wordt geschat als een combinatie van het aantal ondervonden delicten zoals gerapporteerd door
huishoudens in de VMR (t/m 2007) en IVM (v.a. 2008) en door bedrijven
en instellingen in de MCB. Het aantal gepleegde delicten zonder slachtoffers wordt geschat als het aantal geregistreerde delicten of de instroom bij
het OM. Aan de schatting van het aantal moorden en doodslagen ligt de
CBS-statistiek over niet-natuurlijke dood ten grondslag. Deze cijfers zijn
opgehoogd voor (nog) niet bekende moorden en doodslagen op basis van
de cijfers in het rapport van Smit & Nieuwbeerta (2007).

9
9.1

De internationale gegevensbronnen
International Crime Victims Survey

De ICVS, een internationale slachtofferenquête, geeft informatie over
delicten zoals door slachtoffers ondergaan. De enquête wordt ­gehouden
onder auspiciën van het Nederlandse ministerie van Justitie, het Engelse
Home Office en de United Nations Interregional Criminal Justice
Research Institute (UNICRI). Bij de laatste dataverzameling over 2004
heeft ook Gallup Europe, in opdracht van de EU, een belangrijke bijdrage
geleverd (Van Dijk et al., 2007). De gegevens worden verzameld door middel van een telefonische enquête, met per land tussen de 1.000 en 4.000
respondenten. Circa 30 landen doen mee aan de dataverzameling.

332 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Informatiegebied
De enquête gaat over de ervaringen die mensen hebben met delicten.
Slachtofferloze delicten komen per definitie niet voor. Er bestaat uit de
aard van de zaak een verschil in definitie tussen de waarneming van het
slachtoffer van het delict en de strafrechtelijke definitie ervan. Van de
delicten registreert men de kenmerken: ondervonden misdrijf, zoals het
soort misdrijf (autodiefstal, vandalisme, diefstal uit auto/huis, diefstal van
fiets, inbraak, diefstal met geweld, geweldsmisdrijven, seksuele misdrijven); of het delict is aangegeven bij de politie; enzovoort. Als persoonskenmerken kent de ICVS variabelen als leeftijd, geslacht, burgerlijke staat,
maatschappelijke positie, informatie over preventiegedrag, enzovoort.
Periodiciteit van de dataverzameling
De ICVS is tot dusver afgenomen in de jaren 1989, 1992, 1996, 2000 en 2005
en gaat over de jaren 1988, 1991, 1995, 1999 en 2004.
Relaties met andere informatiesystemen
De ICVS is op te vatten als een onafhankelijk systeem. Er bestaat wel
overlap met landelijke slachtofferenquêtes. Vergelijking is mogelijk met
(nationale en internationale) politiecijfers, omdat aangiftecijfers zijn
opgenomen.
Beperkingen
De voornaamste beperking van de ICVS is dat niet alle delicten zijn opgenomen. Ook delicten zonder slachtoffer of met een bedrijf als slachtoffer
komen niet voor. Een bron van onzekerheid is voorts het geheugen van de
respondent. Weet deze zich de juiste gebeurtenissen te herinneren en deze
ook juist in de tijd te plaatsen? Dat geldt ook bij binnenlandse slachtoffer­
enquêtes.
Eigendom en beheer
De gegevens uit de ICVS zijn opvraagbaar bij het instituut InterVict in
Tilburg en bij Gallup Europe in Brussel. Er is geen privacyreglement van
toepassing op de ICVS.
Toekomst
Er zijn op dit moment geen plannen voor een nieuwe ICVS-ronde.
9.2 European Sourcebook
Het European Sourcebook bestaat uit een database en een publicatie,
waarin een zo compleet mogelijk beeld van de gehele strafrechts­keten
gegeven wordt. Tot dusver zijn ruim 40 landen in het European Sourcebook
opgenomen. Aan de hand van door elk land afzonderlijk ingevulde vragenlijsten wordt de database gemaakt. Waarop de gegevens gebaseerd

Bijlage 3 333

zijn, is van land tot land verschillend. Sommige landen leveren hun informatie aan op basis van primaire bronsystemen, andere aan de hand van
statistische publicaties. Er wordt geen steekproef getrokken.
Informatiegebied
Het informatiegebied omvat in principe de gehele strafrechtsketen, inclusief slachtofferenquêtes. In de praktijk ligt de nadruk op de gegevens vanaf
opsporing tot en met tenuitvoerlegging. Meestal betreft de registratie het
aantal misdrijven per delictsoort, vaak ook leveren de landen informatie
over aantallen veroordelingen en aantallen gedetineerden. De delictcategorieën zijn moord en doodslag, mishandeling, verkrachting, diefstal met
geweld, diefstal, autodiefstal, fietsdiefstal, inbraak en drugsdelicten. Als
persoonskenmerken worden gegevens verzameld over geslacht, meerderen minderjarigheid en het al dan niet vreemdeling zijn. Ook zijn er gegevens over bijvoorbeeld het soort opgelegde straf.
Periodiciteit van de dataverzameling
De gegevens in het European Sourcebook zijn per jaar en beslaan de
­periode 1990-2007. Informatie over het vervolgingstraject en over soort en
lengte van opgelegde straffen ontbreekt voor de jaren 2000-2003.
Beperkingen
De gegevensverzameling is beperkt tot Europese landen. Ook het direct
vergelijken is lastig, aangezien strafrechtssystemen op nogal cruciale
punten van elkaar kunnen verschillen. Een ander punt is de verschillende
wijze van aanleveren van de gegevens: sommige landen baseren hun
informatie op feitelijke registraties, andere gebruiken criminele statistieken. Geprobeerd is dit zo veel mogelijk te verhelpen door vaste definities
te geven van een aantal goed omschreven delictcategorieën. Ook zijn er
nogal wat lacunes in de berichtgeving. Wel kunnen goed trends in verschillende landen met elkaar worden vergeleken, aangezien het om dezelfde periode van veertien jaar gaat.
Eigendom en beheerder
De eigenaar en beheerder van het European Sourcebook is de projectgroep
van het European Sourcebook-project. Projectleider is prof. Jörg-Martin
Jehle (Universiteit van Göttingen).
Toekomst
Naar verwachting zal het European Sourcebook elke 3 tot 4 jaar geactualiseerd worden.

334 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

10

Slachtofferhulp Nederland

Informatiegebied
De statistische gegevens over slachtofferhulp zijn afgeleid van bewerkingen door het CBS van registratiegegevens van Slachtofferhulp Nederland
(SHN; zie hoofdstuk 2). De gegevens voor deze statistieken zijn gebaseerd
op extracties uit het registratiesysteem van SHN (Divos), die jaarlijks aan
het CBS worden geleverd.
Divos bevat gegevens van alle cliënten van Slachtofferhulp Nederland.
Cliënten kunnen naast slachtoffers ook betrokkenen, veroorzakers,
getuigen of nabestaanden zijn. Divos bevat informatie over de geboden
dienstverlening, maar ook over persoonskenmerken van de cliënt zoals
geboortedatum, geslacht en woonadres. Aan de hand van deze kenmerken koppelt het CBS de gegevens uit Divos aan gegevens in het SSB, zoals
herkomstgroepering, geslacht en leeftijd.
Omdat personen meer dan eenmaal bij SHN kunnen worden ­aangemeld,
is het aantal zaken groter dan het aantal personen. Gegevens over ken­­
merken van cliënten hebben uitsluitend betrekking op personen die
gekoppeld konden worden met het SSB.
Gegevens over de aard van de hulpverlening zijn in 2009 ingrijpend gewijzigd. Tot dan werden gegevens gebaseerd op het registratiesysteem Regas
van SHN.
Periodiciteit van de dataverzameling
De gegevens worden jaarlijks door SHN aan het CBS geleverd en door het
CBS bewerkt.
Beperkingen
Vanwege het onthullingsrisico worden alleen gegevens over cliënten van
Slachtofferhulp Nederland gepubliceerd als de desbetreffende bevolkings­
groep mininaal 50 en het aantal cliënten in die groep minimaal 10
bedraagt.
Eigendom en beheer
Het registratiesysteem (Divos), waarvan de statistische gegevens over
slachtofferhulp zijn afgeleid, is eigendom van SHN, die dit systeem ook
beheert. Het CBS ontvangt hiervan jaarlijks een extractie.

11

Gegevensverschillen tussen organisaties bij afdoeningen door de
rechterlijke macht

De gegevens in Criminaliteit en rechtshandhaving over vervolging en
berechting zijn samengesteld door het CBS. Cijfers over vervolging en
berechting worden ook gepubliceerd door het WODC en het Parket-

Bijlage 3 335

Generaal van het Openbaar Ministerie (PaG), terwijl de Raad voor de
rechtspraak (Rvdr) ook gegevens over berechting publiceert. Met name
de tellingen van de afdoeningen door de rechter in eerste aanleg verschillen per organisatie. Deze tellingen (excl. de voegingen ter terechtzitting)
komen bij het WODC ruim 5% hoger uit dan bij het CBS. De tellingen van
het PaG en het WODC liggen op hetzelfde niveau. De tellingen van de Rvdr
zijn bijna 8% hoger dan die van het WODC en bijna 14% hoger dan die van
het CBS.
Onderzoekers van CBS, WODC, Rvdr en PaG hebben vooralsnog drie algemene oorzaken voor de verschillen in de cijfers over berechting kunnen
aanwijzen:
1 De doelen van het publiceren van de cijfers verschillen.
De Rvdr beoogt het beschrijven van de productie van de rechtspraak
en telt daarom alle vonnissen, dus ook bijvoorbeeld nietigverklaringen
van de dagvaarding. De overige drie organisaties richten zich op het
(eind)resultaat van de berechting van verdachten en gaan daarom uit
van het laatste vonnis in een periode. De verschillen in de aantallen
tussen WODC en Rvdr kunnen voor 90% worden verklaard door het feit
dat de Raad alle vonnissen telt en het WODC alleen het laatste vonnis.
2 De meetmomenten verschillen.
Het CBS telt de vonnissen op datum eindbeslissing van de zaak, de
Rvdr op datum waarop de rechterlijke macht voor de eerste maal
akkoord is met de registratie van het vonnis, en het WODC op datum
eindvonnis van de (laatste) zitting. Dit zorgt voor een verschuiving in
de tijd en daarmee ook voor verschillen in de tellingen. De mate waarin
dit gebeurt kan (nog) niet worden vastgesteld.
3 Alle vier organisaties maken gebruik van het Communicatiesysteem
Openbaar Ministerie Parket AdminiStratie (Compas) en het Geïntegreerd Processysteem (GPS). De gegevens worden echter op verschillende wijzen aan deze basisregistraties onttrokken.
a Het CBS put rechtstreeks uit deze registratiesystemen. De andere
organisaties doen dat op een eigen en indirecte wijze. Het WODC
en het PaG gebruiken GPS-MI, een managementinformatiesysteem
dat op Compas en GPS is gebaseerd. De Rvdr gebruikt de Compasgegevens uit GPS-MI en heeft daarnaast een eigen waarneming uit
GPS (InForm).
Het CBS beschrijft de laatste eindbeslissing in een periode, ongeacht
het vervolg van de strafzaak. Nieuwe beslissingen in deze zaken in
een volgende periode worden in die periode geteld en hebben geen
invloed op eerdere verslagperioden. De cijfers van de andere organisaties worden voortdurend geactualiseerd zodat steeds van de
meest recente stand van een strafzaak wordt uitgegaan. Een nieuwe
beslissing in een zaak leidt ertoe dat eerdere beslissingen niet meer
worden geteld. Bovendien worden in GPS-MI en RACMIN tussentijds
met terugwerkende kracht mutaties aangebracht in de definities van

336 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

de meetwaarden en in de meetwaarden zelf. Tezamen leidt dit tot
mutaties over reeds gepubliceerde jaren; dit maakt het onmogelijk
om eerder gepubliceerde getallen te reproduceren. Daardoor kunnen
de gevonden verschillen niet worden gekwantificeerd en geduid.
b Het CBS selecteert maandelijks alle zaken waarvan de invoer is geverifieerd en de registratie niet meer zal wijzigen. Voor de andere drie
organisaties geldt dat zij daarnaast ook de vonnissen selecteren die
in een later stadium nog kunnen wijzigen. Ook hierdoor kunnen de
aantallen vonnissen per organisatie afwijken, maar er kan (nog) niet
worden vastgesteld hoe groot de afwijkingen zijn.
c Het CBS selecteert de eindbeslissingen volgend op een dagvaarding
door het OM. De gegevens over die eindbeslissing worden aangevuld
met de bijbehorende delict- en strafgegevens. De overige instanties
hanteren aanvullende selectiecriteria. De mate waarin dit tot verschillen leidt, kan (nog) niet worden vastgesteld. Bovendien worden
in GPS-MI, dat WODC, PaG en Rvdr gebruiken, de ontbrekende gegevens in de geselecteerde beslissing aangevuld met gegevens elders in
de registratie. Dit zal waarschijnlijk niet leiden tot volumeverschillen, maar wel tot verschillen in de inhoud.
d De vier organisaties gebruiken soms afwijkende definities. Zo wordt
niet gelijk omgegaan met strafbeschikkingen waartegen verzet is
ingesteld en met strafbeschikkingen die niet executeerbaar bleken
te zijn. Ook telt het CBS telt uitsluitend eindbeslissingen; de overige
organisaties tellen ook andere beslissingen mee, zoals verwijzing
naar een ander forum. De verschillen die hierdoor ontstaan, kunnen
oplopen tot ruim 5% van het aantal eindbeslissingen.
In de tweede helft van 2014 zullen de vier organisaties zich verder buigen
over de verschillen en afspraken maken over de wijzen van tellen.

Bijlage 4
Tabellen
Verklaring van tekens in tabellen
.
*
x
0 (0,0)

= gegevens ontbreken
= voorlopig cijfer
= geheim
= nihil
= (indien voorkomend tussen twee getallen) tot en met
=	het getal is kleiner dan de helft van de gekozen
eenheid
niets (blank)
= een cijfer kan op logische gronden niet voorkomen
2012-2013
= 2012 tot en met 2013
2012/2013
= het gemiddelde over de jaren 2012 tot en met 2013
2012/’13
=	oogstjaar, boekjaar, schooljaar enz., beginnend in
2012 en eindigend in 2013
2002/’03-2012/’13 = oogstjaar, boekjaar enz., 2002/’03 tot en met 2012/’13
In geval van afronding kan het voorkomen dat het weergegeven totaal niet
overeenstemt met de som van de getallen.

Tabellen in de pdf en Excel-tabellen online
In de pdf zijn in principe tabellen opgenomen vanaf 2007. In enkele gevallen wordt hiervan afgeweken (zie hoofdstuk 1). Naast de tabellen in de pdf
zijn op de websites van WODC en CBS aparte Excel-tabellen opgenomen
met cijfers die verder teruggaan dan 2007. Hierdoor kan het voorkomen
dat een volledige tabel niet in de pdf is opgenomen, maar uitsluitend in
de Excel-tabellen online is te raadplegen. Zo bevatten de tabellen 3.1 tot
en met 3.3 uitsluitend gegevens over jaren vóór 2007, en deze zijn daarom
niet opgenomen in de pdf van deze publicatie.
In de pdf-versie zijn in het algemeen absolute aantallen opgenomen.
Als hiervan is afgeweken, is aangegeven om welke eenheid het gaat. In
de Excel-tabellen zijn naast de absolute aantallen ook andere eenheden
opgenomen. Zo bevat bijvoorbeeld tabel 4.2 in de Excel-tabel naast absolute aantallen ook indexcijfers, percentages en cijfers per 1.000 inwoners.

338 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabellen bij hoofdstuk 3

Tabel 3.5

Slachtofferschap en door burgers ondervonden delicten
naar delictsoort, volgens de VMa
2012b

2013b

2012b

2013b

(% één of meer keer
slachtoffer)

(aantal delicten per
100 inwoners)

Totaal

19,8

19,8

35,8

35,9

Geweldsdelicten

2,6

2,4

3,9

3,7

mishandeling

0,9

0,8

1,3

1,0

bedreiging

1,6

1,5

2,4

2,4

geweld met seksuele bedoelingen

0,1

0,1

0,1

0,2

Vermogensdelicten

13,2

13,7

20,2

21,2

(poging tot) inbraak

2,9

3,1

3,9

4,1

poging tot inbraak

1,7

1,8

2,4

2,5

inbraak

1,2

1,3

1,5

1,6

fietsdiefstal

3,7

3,8

5,0

5,5

autodiefstal (18+)

0,2

0,2

0,2

0,2

diefstal uit of vanaf auto (18+)

2,6

2,5

3,6

3,4

diefstal andere voertuigen (18+)

0,7

0,8

0,8

1,0

(poging tot) zakkenrollerij, beroving

2,3

2,4

2,1

2,3

poging tot zakkenrollerij

0,4

0,5

0,4

0,6

zakkenrollerij

1,6

1,6

1,5

1,5

poging tot beroving

0,1

0,1

0,1

0,1

beroving

0,1

0,1

0,1

0,1

overige diefstal

3,8

3,9

4,5

4,7

Vandalismedelicten

7,7

7,1

11,7

11,1

vernielingen aan voertuigen

4,9

4,4

7,5

6,9

overige vernielingen

2,8

2,7

4,1

4,1

77.989

145.277

(abs.)
Aantal respondenten
a

77.989

(abs.)
145.277

Met de VM start een nieuwe reeks; de uitkomsten van de VM zijn dan ook niet zonder meer
vergelijkbaar met die van de IVM en VMR. De indeling van subcategorieën van delicten wijkt af
van die van de IVM en VMR.
b Waarnemingsperiode augustus t/m november.
Bron: Veiligheidsmonitor

Bijlage 4 339

Tabel 3.6

Slachtofferschap onder burgers naar delictsoort, volgens VMR, IVM, VMa
VMR
2005b

2006b

IVM

VM

2007b

2008c

2009c

2010c

2011c

2012d

2013d

(index 2005=100)
Totaal

100

94,6

89,7

77,5

79,8

75,5

74,0

72,1

71,8

geweldsdelicten

100

88,2

91,4

79,8

84,0

82,2

77,5

78,8

73,2

vermogensdelicten

100

95,3

85,7

69,9

70,5

66,3

68,4

67,9

70,6

vandalismedelicten

100

92,5

89,8

80,0

83,7

74,4

72,1

68,9

64,1

a

Slachtoffers van een of meerdere delicten. De cijfers voor 2005-2007 zijn gebaseerd op de VMR, de cijfers voor 2008-2011
zijn gebaseerd op de IVM en de cijfers voor 2012 en 2013 zijn gebaseerd op de VM. Door verschillen in onderzoeksopzet
en vraagstellingen zijn de uitkomsten van deze enquêtes niet zonder meer vergelijkbaar. De indexcijfers zijn gebaseerd op
gecorrigeerde uitkomsten waardoor de cijfers van de VMR en IVM vergelijkbaar zijn met die van de VM. Voor meer informatie
zie hoofdstuk 3 en bijlage 4 in Veiligheidsmonitor 2012.
b Waarnemingsperiode 1e kwartaal.
c
Waarnemingsperiode 4e kwartaal.
d Waarnemingsperiode augustus t/m november.
Bron: Veiligheidsmonitor Rijk; Integrale Veiligheidsmonitor; Veiligheidsmonitor

Tabel 3.7

Slachtofferschap en door burgers ondervonden delicten
cybercrime naar delictsoort, volgens de VM
2012a

2013a

(% één of meer keer
slachtoffer)

2012a

2013a

(aantal delicten per 100
inwoners)

Totaal

12,1

12,6

19,7

20,8

Identiteitsfraude

1,5

1,3

1,6

1,3

skimmen

1,1

0,8

1,1

0,8

phishing en pharming

0,4

0,4

0,5

0,5

Koop- en verkoopfraude

2,9

3,3

3,4

3,9

koop

2,7

3,1

3,2

3,9

verkoop

0,2

0,2

0,2

0,2

6,0

6,2

8,8

9,3

computer

1,0

1,0

1,5

1,5

e-mailaccount

2,7

2,4

3,9

3,5

website

1,4

1,7

2,2

2,5

anders

2,2

1,6

3,3

2,7

Cyberpesten

3,1

3,3

5,9

6,3

laster

1,0

1,1

1,8

2,0

chantage

0,3

0,2

1,6

1,5

stalken

0,7

0,7

0,5

0,3

bedreiging

0,6

0,6

1,0

1,1

anders

1,1

1,2

2,2

2,3

77.989

145.277

77.989

145.277

Hacken

(abs.)
Aantal respondenten

a
Waarnemingsperiode augustus t/m november.
Bron: Veiligheidsmonitor

340 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 3.10 Door burgers ondervonden delicten naar delictsoort, volgens VMR, IVM, VMa
VMR
2005b

2006b

IVM

VM

2007b

2008c

2009c

2010c

2011c

2012d

2013d

(index 2005=100)
Totaald

100

90,4

85,5

69,4

73,2

65,6

66,2

64,4

64,6

geweldsdelicten

100

83,8

88,1

73,1

75,2

71,1

70,1

71,3

67,3

vermogensdelicten

100

94,0

81,7

62,0

64,6

58,6

61,4

60,0

62,7

vandalismedelicten

100

90,3

87,2

73,3

79,1

68,4

67,7

64,1

60,8

a

Aantal in Nederland ondervonden delicten. De cijfers voor 2005-2007 zijn gebaseerd op de VMR, de cijfers voor 2008-2011
zijn gebaseerd op de IVM en de cijfers voor 2012 en 2013 zijn gebaseerd op de VM. Door verschillen in onderzoeksopzet
en vraagstellingen zijn de uitkomsten van deze enquêtes niet zonder meer vergelijkbaar. De indexcijfers zijn gebaseerd op
gecorrigeerde uitkomsten waardoor de cijfers van de VMR en IVM vergelijkbaar zijn met die van de VM. Voor meer informatie
zie hoofdstuk 3 en bijlage 4 in Veiligheidsmonitor 2012.
b Waarnemingsperiode 1e kwartaal.
c
Waarnemingsperiode 4e kwartaal.
d Waarnemingsperiode augustus t/m november.
Bron: Veiligheidsmonitor Rijk; Integrale Veiligheidsmonitor

Tabel 3.11 Slachtofferschap onder burgers naar leeftijd en geslacht,
2013a
Totaal

mannen

vrouwen

(% één of meer keer slachtoffer)
Totaal

19,8

20,0

19,5

(% één of meer keer slachtoffer)
Leeftijd beknopt
15-24 jaar

25,9

25,0

26,9

25-44 jaar

22,2

22,3

22,1

45-64 jaar

19,2

19,6

18,7

65 jaar en ouder

12,2

12,7

11,8

15-17 jaar

21,8

20,1

23,8

18-24 jaar

27,7

27,3

28,1

25-34 jaar

23,7

23,8

23,6

35-44 jaar

20,8

20,9

20,7

45-54 jaar

20,8

20,7

20,8

55-64 jaar

17,3

18,3

16,3

65-74 jaar

13,3

14,2

12,4

75 jaar en ouder

10,5

10,0

10,9

Leeftijd uitgebreid

a

Per (leeftijds)groep is het aandeel weergegeven dat binnen een periode van 12 maanden eenmaal
of vaker slachtoffer is geweest.
Bron: Veiligheidsmonitor

Bijlage 4 341

Tabel 3.12 Slachtofferschap onder burgers naar delictsoort en
geslacht, 2013a
Totaal

mannen

vrouwen

(% één of meer keer slachtoffer)
Totaal

19,8

20,0

19,5

Geweldsdelicten

2,4

2,9

1,9

mishandeling

0,8

0,9

0,6

bedreiging

1,5

1,8

1,2

geweld met seksuele bedoelingen

0,1

0,1

0,1

Vermogensdelicten

13,7

13,5

13,9

(poging tot) inbraak

3,1

3,1

3,1

fietsdiefstal

3,8

3,9

3,8

autodiefstal

0,2

0,2

0,2

diefstal uit of vanaf auto

2,5

2,8

2,1

diefstal andere voertuigen

0,8

0,7

0,8

(poging tot) zakkenrollerij,
beroving

2,4

2,0

2,7

overige diefstal

3,9

3,7

4,1

Vandalismedelicten

a

7,1

7,7

6,6

vernielingen aan voertuigen

4,4

5,0

3,9

overige vernielingen

2,7

2,6

2,7

Per afzonderlijk soort delict of per groep van delicten is het aandeel van de bevolking van 15 jaar
en ouder weergegeven dat binnen een periode van 12 maanden eenmaal of vaker slachtoffer is
geweest. De som van de afzonderlijke slachtofferpercentages van meerdere afzonderlijke delictsoorten kan daardoor hoger zijn dan het percentage voor de groep van deze delicten als geheel.
Bron: Veiligheidsmonitor

342 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 3.13 Slachtofferschap cybercrime onder burgers naar leeftijd, geslacht en
stedelijkheid woongemeente, 2013a
Cybercrime totaal

identiteitsfraude

koop- en
verkoopfraude

hacken

cyberpesten

(% één of meer keer slachtoffer)
Totaal

12,6

1,3

3,3

6,2

3,3

15-24 jaar

20,0

0,7

5,4

8,0

8,8

25-44 jaar

15,3

1,6

4,6

7,6

3,3

45-64 jaar

11,0

1,4

2,7

5,7

2,2

65 jaar en ouder

5,8

0,9

0,6

3,6

1,1

man

13,4

1,3

3,5

7,0

3,1

vrouw

11,9

1,2

3,0

5,5

3,6

zeer sterk stedelijk

12,9

1,2

3,1

6,6

3,6

sterk stedelijk

13,1

1,4

3,3

6,5

3,5

matig stedelijk

12,7

1,4

3,3

6,2

3,4

weinig stedelijk

12,5

1,2

3,5

6,1

3,1

niet stedelijk

11,0

1,0

3,1

5,2

2,9

Leeftijd

Geslacht

Stedelijkheid

a
Per groep is het aandeel weergegeven dat binnen een periode van 12 maanden eenmaal of vaker slachtoffer is geweest.
Bron: Veiligheidsmonitor

Tabel 3.14 Slachtofferschap onder burgers naar delictgroep en stedelijkheid
woongemeente, 2013a
Zeer sterk
stedelijk

Sterk stedelijk

Matig stedelijk

Weinig stedelijk

Niet stedelijk

18,7

15,1

14,3

(% één of meer keer slachtoffer)
Totaal

26,4

21,3

w.o.

a

geweldsdelicten

3,0

2,8

2,3

1,9

1,7

vermogensdelicten

19,4

14,7

12,7

10,1

9,6

vandalismedelicten

9,2

7,9

7,0

5,4

5,0

Per afzonderlijk soort delict of per groep van delicten is het aandeel van de bevolking van 15 jaar en ouder weergegeven dat
binnen een periode van 12 maanden eenmaal of vaker slachtoffer is geweest. De som van de afzonderlijke slachtofferpercentages van meerdere afzonderlijke delictsoorten kan daardoor hoger zijn dan het percentage voor de groep van deze delicten
als geheel.
Bron: Veiligheidsmonitor

Bijlage 4 343

Tabel 3.15 Slachtofferschap onder burgers naar politiedistrict, a, volgens de VM, b 2013c
(% één of meer keer slachtoffer)

a

(% één of meer keer slachtoffer)

Totaal

19,8

Fryslân

16,1
18,3

Zoetermeer - Leidschendam/
Voorburg

20,0

Groningen
Drenthe

15,1

Westland - Delft

21,4

IJsselland

16,0

Leiden - Bollenstreek

20,1

Twente

17,5

Alphen aan den Rijn - Gouda

17,9

Noord en Oost Gelderland

14,2

Rijnmond Noord

19,9

Gelderland Midden

19,3

Rotterdam Stad

28,7

Gelderland Zuid

21,4

Rijnmond Oost

22,7

Gooi en Vechtstreek

21,5

Rotterdam Zuid

23,5

Flevoland

20,9

Rijnmond Zuid-West

17,2

Oost Utrecht

19,4

Zuid-Holland-Zuid

16,0

Utrecht Stad

28,7

Zeeland

14,8

West Utrecht

17,1

De Markiezaten

17,2

Noord Holland Noord

19,7

De Baronie

20,0

Zaanstreek Waterland

19,9

Hart van Brabant

24,3

Kennemerland

21,1

’s-Hertogenbosch

17,5

Amsterdam Noord

34,1

Eindhoven

21,2

Amsterdam Oost

27,0

Helmond

17,0

Amsterdam Zuid

26,7

Noord en Midden Limburg

17,5

Amsterdam West

32,5

Parkstad-Limburg

22,1

Den Haag Centrum

32,2

Zuid-West-Limburg

Den Haag West

20,5

Den Haag Zuid

25,3

19,5
(abs.)

Aantal respondenten

145.277

De indeling in politiedistricten is ingevoerd per 1 januari 2013 en berust op de Politiewet 2012. Nederland telt 43 politiedistricten.
b Met de VM start een nieuwe reeks; de uitkomsten van de VM zijn dan ook niet zonder meer vergelijkbaar met die van de IVM
en VMR.
c
Waarnemingsperiode augustus t/m november.
Bron: Veiligheidsmonitor

344 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 3.20 Melding en aangifte van door burgers ondervonden delicten, volgens VMa
Melding
2012b

Aangifte
2013b

2012b

(in % ondervonden delicten)

2013b

(in % ondervonden delicten)

Totaal

38,4

37,9

28,7

28,1

Geweldsdelicten

44,6

45,1

25,5

21,8

mishandeling

56,6

56,3

38,9

36,3

bedreiging

39,0

39,9

18,6

15,3

.

.

.

.

geweld met seksuele bedoelingen
Vermogensdelicten

46,2

45,1

36,9

36,3

(poging tot) inbraak

67,2

67,9

51,0

52,0

poging tot inbraak

52,8

54,3

32,7

34,7

inbraak

89,5

89,0

79,3

78,6

fietsdiefstal

38,0

36,5

32,5

30,7

autodiefstal (18+)

58,3

60,9

47,5

49,7

diefstal uit of vanaf auto (18+)

55,1

51,9

45,1

43,7

diefstal andere voertuigen (18+)

40,4

41,3

32,7

35,1

(poging tot) zakkenrollerij, beroving

51,8

49,6

43,0

40,2

.

16,6

.

.

59,0

60,6

50,1

51,9

poging tot zakkenrollerij
zakkenrollerij
poging tot beroving

.

.

.

.

beroving

.

77,5

.

67,5

overige diefstal

27,8

28,6

20,7

21,9

Vandalismedelicten

23,0

21,6

15,4

14,7

vernielingen aan voertuigen

20,1

19,6

16,0

14,7

overige vernielingen

28,1

25,1

14,3

14,5

77.989

145.277

77.989

145.277

(abs.)
Aantal respondenten
a

Met de VM start een nieuwe reeks; de uitkomsten van de VM zijn dan ook niet zonder meer vergelijkbaar met die van de IVM
en VMR.
b Waarnemingsperiode augustus t/m november.
Bron: Veiligheidsmonitor

Bijlage 4 345

Tabel 3.21 Melding en aangifte van door burgers ondervonden delicten, volgens VMR,
IVM, VMa
VMR
2005b

2006b

IVM

VM

2007b

2008c

2009c

2010c

2011c

2012d

2013d

(index 2005=100)
Gemeld

100

102,8

101,4

96,2

96,2

95,5

94,8

89,0

87,7

Aangegeven

100

101,3

105,5

91,6

93,0

87,1

91,5

82,8

81,3

a

Melding en aangifte in percentage van het aantal ondervonden delicten. De cijfers voor 2005-2007 zijn gebaseerd op de
VMR, de cijfers voor 2008-2011 zijn gebaseerd op de IVM en de cijfers voor 2012 en 2013 zijn gebaseerd op de VM. Door
verschillen in onderzoeksopzet en vraagstellingen zijn de uitkomsten van deze enquêtes niet zonder meer vergelijkbaar. De
indexcijfers zijn gebaseerd op gecorrigeerde uitkomsten waardoor de cijfers van de VMR en IVM vergelijkbaar zijn met die
van de VM. Voor meer informatie zie hoofdstuk 3 en bijlage 4 in Veiligheidsmonitor 2012.
b Waarnemingsperiode 1e kwartaal.
c
Waarnemingsperiode 4e kwartaal.
d Waarnemingsperiode augustus t/m november.
Bron: Veiligheidsmonitor Rijk; Integrale Veiligheidsmonitor; Veiligheidsmonitor

Tabel 3.22 Hulpverlening door Slachtofferhulp Nederland (aangemelde zaken en
verleende diensten)
2009

2010

2011

2012

2013

145.528

162.062

193.887

220.342

226.067

aangemeld door de politie

127.042

133.709

165.122

190.233

180.790

eigen initiatief cliënt

14.377

23.629

24.384

25.674

27.180

aangemeld door externe partij

4.109

4.724

4.381

4.435

18.097

Totaal verleende diensten

126.351

107.847

155.196

166.604

155.597

gestructureerde opvang

1.151

.

.

.

.

andere emotionele ondersteuning

38.309

.

.

.

.

voegen

7.774

8.346

10.124

12.130

12.962

fondsen

3.361

4.187

4.426

4.734

3.885

verzekering tegenpartij

1.155

959

924

1.213

1.339

begeleiding bij strafproces

3.370

4.204

7.225

7.627

10.441

opstellen schriftelijke slachtofferverklaring (SSV)
en begeleiden spreekrecht

4.194

Totaal aangemelde zaken

hulp bij verhalen van schade via

4.157

4.317

4.077

4.392

slachtoffer-dadergesprek

86

112

141

192

247

praktische ondersteuning

19.691

24.653

28.095

28.437

31.280

doorverwijzen naar externe partij

4.028

5.688

5.711

5.265

5.368

opvang bij crisissituatie

1.022

1.089

2

.

.

27

28

-

.

.

42.220

42.018

63.701

72.598

49.666

.

12.246

30.770

30.005

36.215

opvang bij rampen/calamiteiten
brief door administratie
ondersteunende gesprekken

Bron: CBS/StatLine: Bureau Slachtofferhulp; aangemelde zaken en verleende diensten

346 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 3.27 Maatregelen door burgers tegen criminaliteit, volgens de VMa
2012b

2013b

(% thuis aanwezig)
Technische maatregelen
extra veiligheidssloten/grendels op buitendeuren

67,5

66,8

(rol)luiken voor ramen/deuren

18,7

18,7

buitenverlichting

77,3

76,4

alarminstallatie in huis

13,0

12,8

(% (bijna) altijd)
Overige maatregelen
’s avonds licht laten branden bij afwezigheid

41,1

41,4

fiets in bewaakte fietsenstalling

34,7

35,1

waardevolle spullen meenemen uit auto

70,1

69,9

waardevolle spullen thuis laten om diefstal/beroving
op straat te voorkomen

33,4

34,4

77.989

145.277

(abs.)
Aantal respondenten
a

Met de VM start een nieuwe reeks; de uitkomsten van de VM zijn dan ook niet zonder meer vergelijkbaar met die van de IVM
en VMR.
b Waarnemingsperiode augustus t/m november.
Bron: Veiligheidsmonitor

Bijlage 4 347

Tabel 3.28 Aanwezigheid preventieve voorzieningen in/rond de woning naar
politiedistrict, a volgens de VM, b 2013c
(somscore)d

a

(somscore)d

Totaal

1,7

Fryslân

1,6

Zoetermeer - Leidschendam/

Groningen

1,5

Voorburg

Drenthe

1,8

Westland - Delft

1,7

IJsselland

1,7

Leiden - Bollenstreek

1,6

Twente

1,8

Alphen aan den Rijn - Gouda

1,8

Noord en Oost Gelderland

1,8

Rijnmond Noord

1,7

Gelderland Midden

1,8

Rotterdam Stad

1,2

Gelderland Zuid

1,9

Rijnmond Oost

1,6

Gooi en Vechtstreek

1,8

Rotterdam Zuid

1,4

Flevoland

1,8

Rijnmond Zuid-West

1,9

Oost Utrecht

1,8

Zuid-Holland-Zuid

1,8

Utrecht Stad

1,3

Zeeland

1,9

West Utrecht

1,8

De Markiezaten

2,1

Noord Holland Noord

1,7

De Baronie

1,9

Zaanstreek Waterland

1,8

Hart van Brabant

1,9

Kennemerland

1,6

’s-Hertogenbosch

1,9

Amsterdam Noord

1,2

Eindhoven

1,8

Amsterdam Oost

1,3

Helmond

2,0

Amsterdam Zuid

1,3

Noord en Midden Limburg

2,2

Amsterdam West

1,1

Parkstad-Limburg

2,2

Den Haag Centrum

1,3

Zuid-West-Limburg

Den Haag West

1,5

Den Haag Zuid

1,5

1,8

2,0
(abs.)

Aantal respondenten

145.277

De indeling in politiedistricten is ingevoerd per 1 januari 2013 en berust op de Politiewet 2012. Nederland telt 43 politiedistricten.
b Met de VM start een nieuwe reeks; de uitkomsten van de VM zijn dan ook niet zonder meer vergelijkbaar met die van de IVM
en VMR.
c
Waarnemingsperiode augustus t/m november.
d De somscore geeft het gemiddeld aantal voorzieningen weer die bij de woning zijn aangebracht. Hoe hoger de score des te
meer preventieve voorzieningen er aanwezig zijn. Aangezien de aanwezigheid van vier voorzieningen is onderzocht (buitenverlichting, veiligheidssloten, luiken, alarminstallatie) loopt de somscore van 0 (geen van deze voorzieningen aanwezig) tot
vier (alle vier de voorzieningen aanwezig).
Bron: Veiligheidsmonitor

348 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 3.32 Onveiligheidsgevoelens, volgens de VMa
2012b

2013b

voelt zich wel eens onveilig

36,6

36,7

voelt zich vaak onveilig

1,8

1,9

Totaal

(%)

(% ‘komt vaak voor’)
doet ’s avonds en ’s nachts niet open vanwege onveiligheid

8,1

8,7

rijdt of loopt om om onveilige plekken te mijden

2,6

2,6

voelt zich ’s avonds op straat in de buurt onveilig

3,7

3,6

voelt zich ’s avonds alleen thuis niet op zijn gemak

2,6

2,6

voelt zich wel eens onveilig

28,1

28,2

voelt zich vaak onveilig

1,2

1,4

Mannen

(%)

(% ‘komt vaak voor’)
doet ’s avonds en ’s nachts niet open vanwege onveiligheid

4,7

5,2

rijdt of loopt om om onveilige plekken te mijden

1,5

1,6

voelt zich ’s avonds op straat in de buurt onveilig

2,0

2,1

voelt zich ’s avonds alleen thuis niet op zijn gemak

1,3

1,4

voelt zich wel eens onveilig

45,0

45,0

voelt zich vaak onveilig

2,3

2,4

Vrouwen

(%)

(% ‘komt vaak voor’)
doet ’s avonds en ’s nachts niet open vanwege onveiligheid

11,5

12

rijdt of loopt om om onveilige plekken te mijden

3,7

3,5

voelt zich ’s avonds op straat in de buurt onveilig

5,4

5,1

voelt zich ’s avonds alleen thuis niet op zijn gemak

3,7

3,7

77.989

145.277

(abs.)
Aantal respondenten
a

Met de VM start een nieuwe reeks; de uitkomsten van de VM zijn dan ook niet zonder meer vergelijkbaar met die van de IVM
en VMR. Gegevens hebben betrekking op inwoners van 15 jaar en ouder.
b Waarnemingsperiode augustus t/m november.
Bron: Veiligheidsmonitor

Bijlage 4 349

Tabel 3.33 Onveiligheidsgevoelens, volgens VMR, IVM, VMa
VMR
2005b

2006b

IVM

VM

2007b

2008c

2009c

2010c

2011c

2012d

2013d

80,8

78,1

79,2

80,8

77,5

75,8

76,0

(index 2005=100)
Voelt zich wel eens onveilig

100

87,8

a

Aandeel burgers van 15 jaar en ouder dat zich wel eens onveilig voelt. De cijfers voor 2005-2007 zijn gebaseerd op de VMR,
de cijfers voor 2008-2011 zijn gebaseerd op de IVM en de cijfers voor 2012 en 2013 zijn gebaseerd op de VM. Door verschillen in onderzoeksopzet en vraagstellingen zijn de uitkomsten van deze enquêtes niet zonder meer vergelijkbaar. De indexcijfers zijn gebaseerd op gecorrigeerde uitkomsten waardoor de cijfers van de VMR en IVM vergelijkbaar zijn met die van de
VM. Voor meer informatie zie hoofdstuk 3 en bijlage 4 in Veiligheidsmonitor 2012.
b Waarnemingsperiode 1e kwartaal.
c
Waarnemingsperiode 4e kwartaal.
d Waarnemingsperiode augustus t/m november.
Bron: Veiligheidsmonitor Rijk; Integrale Veiligheidsmonitor; Veiligheidsmonitor

Tabel 3.34 Onveiligheidsgevoelens naar leeftijd en geslacht, 2013
Totaal

mannen

vrouwen

28,2

45,0

(% voelt zich wel eens onveilig)
Totaal

36,7
(% voelt zich wel eens onveilig)

Leeftijd beknopt
15-24 jaar

44,5

31,3

58,1

25-44 jaar

41,3

31,4

51,3

45-64 jaar

34,4

27,2

41,6

65 jaar en ouder

27,7

22,2

32,3

15-17 jaar

40,6

29,4

53,5

18-24 jaar

46,2

32,2

59,9

25-34 jaar

44,2

32,1

56,4

35-44 jaar

38,8

30,7

46,9

45-54 jaar

35,2

27,4

43,0

55-64 jaar

33,4

27,0

39,9

65-74 jaar

28,5

23,3

33,0

75 jaar en ouder

26,4

20,3

31,2

Leeftijd uitgebreid

Bron: Veiligheidsmonitor

350 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 3.35 Onveiligheidsgevoelens naar stedelijkheid woongemeente,
2013
Voelt zich wel eens onveilig

Voelt zich vaak onveilig

(%)
Totaal

36,7

1,9

zeer sterk stedelijk

44,4

3,2

sterk stedelijk

39,5

2,1

matig stedelijk

36,1

1,6

weinig stedelijk

31,1

1,2

niet stedelijk

27,8

0,9

Bron: Veiligheidsmonitor

Tabel 3.36 Onveiligheidsgevoelens naar politiedistrict, a volgens de VMb, 2013c
(% voelt zich wel eens onveilig)

a

(% voelt zich wel eens onveilig)

Totaal

36,7

Fryslân

28,1

Zoetermeer - Leidschendam/

Groningen

34,9

Voorburg

Drenthe

28,8

Westland - Delft

39,9

IJsselland

32,9

Leiden - Bollenstreek

36,9

Twente

33,6

Alphen aan den Rijn - Gouda

35,3

Noord en Oost Gelderland

31,6

Rijnmond Noord

38,8

Gelderland Midden

37,1

Rotterdam Stad

48,1

Gelderland Zuid

37,5

Rijnmond Oost

41,3

Gooi en Vechtstreek

38,3

Rotterdam Zuid

45,6

Flevoland

41,6

Rijnmond Zuid-West

35,0

Oost Utrecht

38,2

Zuid-Holland-Zuid

32,7

Utrecht Stad

45,6

Zeeland

31,5

West Utrecht

38,3

De Markiezaten

37,5

Noord Holland Noord

32,5

De Baronie

37,0

Zaanstreek Waterland

33,7

Hart van Brabant

41,5

Kennemerland

34,6

’s-Hertogenbosch

33,5

Amsterdam Noord

43,5

Eindhoven

38,8

Amsterdam Oost

45,9

Helmond

34,7

Amsterdam Zuid

37,7

Noord en Midden Limburg

37,5

Amsterdam West

46,7

Parkstad-Limburg

42,2

Den Haag Centrum

53,8

Zuid-West-Limburg

Den Haag West

40,3

Den Haag Zuid

49,2

39,5

40,2
(abs.)

Aantal respondenten

145.277

De indeling in politiedistricten is ingevoerd per 1 januari 2013 en berust op de Politiewet 2012. Nederland telt 43 politiedistricten.
b Met de VM start een nieuwe reeks; de uitkomsten van de VM zijn dan ook niet zonder meer vergelijkbaar met die van de IVM
en VMR.
c
Waarnemingsperiode augustus t/m november.
Bron: Veiligheidsmonitor

Bijlage 4 351

Tabellen bij hoofdstuk 4

Tabel 4.1

Geregistreerde en opgehelderde misdrijvena naar delict
2007

2008

2009

2010

2011b

2012b

2013b

Totaal
geregistreerd (abs.)
opgehelderd (abs.)

1.303.835 1.277.773 1.254.478 1.194.273 1.194.357 1.140.431 1.088.266
326.235

312.462

313.178

309.014

303.294

281.463

244.079

25,0

24,5

25,0

25,9

25,4

24,7

22,4

geregistreerd (abs.)

725.514

721.383

724.066

703.590

710.280

691.730

676.947

opgehelderd (abs.)

93.025

91.967

94.374

97.082

97.593

93.697

85.246

12,8

12,7

13,0

13,8

13,7

13,5

12,6

geregistreerd (abs.)

242.836

233.031

213.057

183.692

180.898

161.393

139.898

opgehelderd (abs.)

41.661

38.919

39.940

40.239

37.561

30.723

24.509

17,2

16,7

18,7

21,9

20,8

19,0

17,5

geregistreerd (abs.)

125.188

120.335

120.334

113.426

111.995

108.660

101.153

opgehelderd (abs.)

79.181

75.486

77.656

75.592

74.943

72.005

60.200

63,2

62,7

64,5

66,6

66,9

66,3

59,5

geregistreerd (abs.)

168.966

163.681

156.177

154.105

152.015

139.187

132.559

opgehelderd (abs.)

80.030

75.479

67.801

61.948

59.819

51.615

44.600

47,4

46,1

43,4

40,2

39,4

37,1

33,6

geregistreerd (abs.)

19.558

18.875

18.580

17.353

16.706

17.671

17.568

opgehelderd (abs.)

15.124

14.610

15.984

15.994

15.206

16.117

14.619

77,3

77,4

86,0

92,2

91,0

91,2

83,2

geregistreerd (abs.)

5.961

5.851

6.629

6.476

7.339

7.032

6.545

opgehelderd (abs.)

4.972

4.832

5.689

5.910

6.708

6.391

5.658

ophelderingspercentage (%)

83,4

82,6

85,8

91,3

91,4

90,9

86,4

ophelderingspercentage (%)
Vermogensmisdrijven

ophelderingspercentage (%)
Vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag

ophelderingspercentage (%)
Gewelds- en seksuele misdrijven

ophelderingspercentage (%)
Verkeersmisdrijven

ophelderingspercentage (%)
Drugsmisdrijven

ophelderingspercentage (%)
(Vuur)wapenmisdrijven

a

De begin 2014 ontvangen gegevens bevatten mutaties over de verslagjaren 2010-2012. Hierdoor zijn de aantallen geregis­
treerde en opgehelderde misdrijven en verdachten voor de jaren 2010-2012 iets hoger dan in de voorgaande editie van C&R.
b Voorlopige cijfers.
Bron: CBS/GIDS

352 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 4.2

Geregistreerde misdrijvena naar delict
2007

2008

2009

2010

2011b

2012b

2013b

Totaal

1.303.835 1.277.773 1.254.478 1.194.273 1.194.357 1.140.431 1.088.266

Wetboek van Strafrecht

1.104.257 1.085.014 1.068.100 1.011.342 1.014.660

Vermogensmisdrijven

973.321

929.015

725.514

721.383

724.066

703.590

710.280

691.730

676.947

diefstal/verduistering en inbraak

684.871

682.495

681.464

662.105

669.682

648.183

640.228

diefstal en inbraak met geweld

13.662

13.177

16.264

16.125

15.390

14.719

13.083

diefstal en inbraak zonder geweld

671.209

669.318

665.200

645.980

654.292

633.464

627.145

bedrog

21.995

21.974

24.746

25.126

21.890

24.211

19.779

valsheidsmisdrijven

13.189

10.607

10.727

9.257

11.057

11.477

8.918

heling

4.458

5.267

5.813

5.758

6.085

6.136

6.037

afpersing en afdreiging

669

742

925

970

1.000

1.064

1.294

overige vermogensmisdrijven

332

298

391

374

566

659

691

242.836

233.031

213.057

183.692

180.898

161.393

139.898

210.091

201.578

178.739

150.052

148.034

133.175

117.517

vernieling aan auto

90.984

88.658

80.241

69.638

67.450

60.218

54.345

vernieling aan openbare gebouwen

11.430

12.914

14.233

11.755

8.248

2.290

2.006

vernieling aan middelen openbaar vervoer

4.994

5.920

3.284

1.608

2.268

2.092

1.037

102.683

94.086

80.981

67.051

70.068

68.575

60.129

Vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag
vernieling en beschadiging

overige vernieling en beschadiging
tegen de openbare orde

17.787

17.421

19.784

20.818

20.538

17.295

12.962

openlijk geweld tegen personen

6.636

6.181

6.961

6.971

6.421

5.538

4.668

openlijk geweld tegen goederen

2.799

2.441

2.178

2.045

1.761

1.507

1.079

huisvredebreuk

2.323

2.500

2.340

2.234

2.364

2.389

2.294

computervredebreuk

715

944

975

1.035

1.967

4.541

2.449

discriminatie

471

468

437

428

331

289

314

4.843

4.887

6.893

8.105

7.694

3.031

2.158

brandstichting/ontploffing

9.351

8.653

8.279

7.095

6.970

6.109

5.288

tegen het openbaar gezag

5.607

5.379

6.255

5.727

5.356

4.814

4.131

niet opvolgen van ambtelijk bevel

2.228

2.003

3.277

3.868

3.573

3.070

2.477

overige misdrijven tegen het openbaar gezag

3.379

3.376

2.978

1.859

1.783

1.744

1.654

tegen openbare orde overig

Gewelds- en seksuele misdrijven

125.188

120.335

120.334

113.426

111.995

108.660

101.153

mishandeling

71.568

69.004

65.692

60.281

59.426

56.650

52.137

bedreiging en stalking

38.605

37.054

38.823

37.172

36.904

36.627

34.915

bedreiging

35.081

34.002

35.399

33.505

33.401

33.094

31.511

stalking

3.524

3.052

3.424

3.667

3.503

3.533

3.404

11.383

10.496

10.243

9.609

9.193

9.135

8.596

aanranding

2.964

2.750

2.645

2.484

2.212

2.130

2.029

verkrachting

2.133

1.943

1.919

1.660

1.604

1.492

1.318

schennis der eerbaarheid

2.331

2.191

2.144

1.982

1.937

1.882

1.703

ontucht met minderjarige

1.420

1.209

1.221

1.003

844

1.058

959

overige seksuele misdrijven

2.535

2.403

2.314

2.480

2.596

2.573

2.587

misdrijven tegen het leven

1.602

1.651

3.195

3.985

4.099

3.760

3.387

overige geweldsmisdrijven

2.030

2.130

2.381

2.379

2.373

2.488

2.118

seksuele misdrijven

Bijlage 4 353

Tabel 4.2

(vervolg)
2007

2008

2009

2010

2011b

2012b

2013b

10.719

10.265

10.643

10.634

11.487

11.538

11.017

Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht
Verkeersmisdrijven

168.966

163.681

156.177

154.105

152.015

139.187

132.559

verlaten plaats ongeval

101.324

97.924

91.947

97.533

96.898

91.165

89.588

rijden onder invloed

61.003

59.433

56.793

51.126

50.029

44.185

39.374

rijden tijdens ontzegging/onbevoegd besturen

2.194

2.132

2.233

2.645

2.326

1.513

1.597

overige verkeersmisdrijven

4.445

4.192

5.204

2.801

2.762

2.324

2.000

Drugsmisdrijven

19.558

18.875

18.580

17.353

16.706

17.671

17.568

harddrugs

10.228

9.396

8.750

8.201

7.620

7.913

7.527

softdrugs

9.330

9.479

9.830

9.152

9.086

9.758

10.041

(Vuur)wapenmisdrijven

5.961

5.851

6.629

6.476

7.339

7.032

6.545

Misdrijven overige wetten

5.093

4.352

4.992

4.997

3.637

3.220

2.579

a
Zie noot a in tabel 4.1.
b Voorlopige cijfers.
Bron: CBS/GIDS

Tabel 4.3

Geregistreerde en opgehelderde diefstallena naar type diefstal
2007

2008

2009

2010

2011b

2012b

2013b

(abs.)
Diefstal van fiets

114.037

128.410

128.362

107.307

105.517

106.154

107.057

Diefstal van bromfiets/snorfiets

11.765

13.869

15.972

17.245

18.268

17.699

15.920

Diefstal van motor/scooter

2.060

2.420

2.711

2.442

2.400

2.137

2.211

Diefstal van personenauto

15.612

15.176

14.598

14.214

13.391

12.570

13.120

Diefstal van overig vervoermiddel

3.757

4.070

4.541

5.074

5.219

5.223

5.510

Diefstal van vaartuig

1.139

1.269

1.148

1.126

1.156

1.037

993

Diefstal uit/vanaf personenauto

145.174

133.955

129.954

120.703

114.321

99.770

96.390

Diefstal uit/vanaf overig vervoermiddel

15.737

13.807

16.111

17.585

17.907

15.231

15.453

Diefstal uit/vanaf vaartuig

2.264

2.373

2.077

1.987

2.046

2.158

2.179

Diefstal van een dier

438

455

372

338

331

339

254

Straatroof

10.067

8.909

8.388

8.189

8.403

8.015

7.036

Zakkenrollerij

31.206

32.667

32.665

32.195

34.178

37.806

42.424

Diefstal (inbraak) uit woning

68.078

70.771

74.133

82.520

88.956

91.759

87.480

Diefstal (inbraak) uit schuur/garage e.d.

21.335

20.474

20.447

20.025

19.446

20.080

23.076

Winkeldiefstal

36.236

37.478

40.777

41.115

42.499

42.694

43.393

Diefstal (inbraak) uit winkel/bedrijf/kantoor

46.404

44.309

38.782

34.787

31.901

27.890

27.181

695

640

877

914

756

779

922

Diefstal (inbraak) uit school

8.967

7.266

6.084

5.204

4.645

4.233

3.593

Diefstal (inbraak) uit sportcomplex

6.450

5.983

5.704

5.118

5.459

4.775

4.722

Diefstal (inbraak) uit hotel/pension

354 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 4.3

(vervolg)
2007

2008

2009

2010

2011b

2012b

Diefstal (inbraak) uit defensiecomplex

886

860

631

672

680

565

401

Diefstal (inbraak) uit overig gebouw

13.531

12.163

10.280

10.503

8.922

8.081

7.918

(Gewapende) overval
Overige diefstal en inbraak

2013b

2.233

2.608

3.064

2.756

2.498

2.118

1.664

126.800

122.563

123.786

130.086

140.783

137.070

131.331

(% opgehelderd)
Diefstal van fiets

4,6

4,8

4,3

4,0

3,9

3,9

3,9

Diefstal van bromfiets/snorfiets

15,2

13,0

11,2

10,4

8,4

8,5

7,1

Diefstal van motor/scooter

9,5

8,3

8,5

8,0

8,4

6,2

5,7

Diefstal van personenauto

10,9

10,3

10,4

10,0

10,2

9,1

7,0

Diefstal van overig vervoermiddel

8,6

7,6

7,2

7,6

6,7

5,9

5,6

Diefstal van vaartuig

12,6

11,0

11,5

10,4

10,2

12,2

9,3

Diefstal uit/vanaf personenauto

3,1

3,2

2,7

2,6

2,7

2,7

2,4

Diefstal uit/vanaf overig vervoermiddel

3,8

4,3

3,5

3,7

3,7

4,2

3,7

Diefstal uit/vanaf vaartuig

9,3

8,7

6,2

6,9

6,4

8,1

5,7

Diefstal van een dier

8,4

10,8

12,4

12,4

11,2

9,7

11,8

Straatroof

24,7

22,3

23,5

25,4

26,7

25,8

21,3

Zakkenrollerij

1,9

2,1

2,4

2,7

2,9

2,7

2,9

Diefstal (inbraak) uit woning

10,5

9,7

9,0

9,4

9,3

8,6

7,0

Diefstal (inbraak) uit schuur/garage e.d.

4,9

4,8

4,4

4,8

4,8

4,6

3,8

Winkeldiefstal

79,7

80,8

80,2

81,6

82,0

80,6

80,3

Diefstal (inbraak) uit winkel/bedrijf/kantoor

12,1

11,5

10,4

11,1

11,6

12,9

12,5

Diefstal (inbraak) uit hotel/pension

9,5

12,5

10,6

8,2

12,4

13,9

8,2

Diefstal (inbraak) uit school

14,4

12,4

13,3

13,5

14,7

15,1

11,7

Diefstal (inbraak) uit sportcomplex

9,6

8,3

7,2

8,6

8,0

7,1

7,1

Diefstal (inbraak) uit defensiecomplex

1,5

4,5

3,8

2,8

1,8

3,2

3,2

Diefstal (inbraak) uit overig gebouw

8,9

8,7

8,8

9,9

9,7

10,6

9,1

(Gewapende) overval

38,5

31,2

36,5

37,3

43,2

41,8

32,3

Overige diefstal en inbraak

11,3

11,0

11,3

11,7

11,5

11,0

9,6

a
Zie noot a in tabel 4.1.
b Voorlopige cijfers.
Bron: CBS/GIDS

Bijlage 4 355

Tabel 4.4

Geregistreerde misdrijvena naar gemeente van plegenb
2007

2008

2009

2010

2011c

2012c

2013c

(abs.)
Nederland

1.303.835

1.277.773

1.254.478

1.194.273

1.194.357

1.140.431

1.088.266

Almere

16.105

15.682

13.465

13.684

14.372

14.232

14.998

Amersfoort

13.032

13.572

11.704

11.027

10.316

10.570

10.541

Amsterdam

102.102

99.967

96.819

98.328

101.164

99.406

99.458

Apeldoorn

13.318

11.733

12.110

11.536

12.115

11.597

10.622

Arnhem

17.479

17.040

17.277

16.562

16.412

14.999

14.051

Breda

18.854

17.951

18.246

16.443

17.390

16.883

15.522

Dordrecht

10.399

9.923

9.704

9.956

10.825

10.274

9.048

Ede

7.691

7.534

6.963

7.294

6.627

6.090

5.682

Eindhoven

27.862

29.903

28.332

24.431

25.365

25.948

25.531

Emmen

6.961

6.544

7.550

6.294

6.392

6.366

5.726

Enschede

13.873

14.496

14.432

14.413

14.171

14.424

14.165

’s-Gravenhage

55.620

55.715

55.775

57.623

56.196

52.606

50.366

Groningen

20.563

19.544

20.442

19.292

18.236

17.942

18.156

Haarlem

12.654

11.752

12.793

13.157

12.988

11.382

11.541

Haarlemmermeer

13.333

12.287

12.693

12.689

12.785

12.503

11.991

’s-Hertogenbosch

16.277

16.088

15.904

14.323

13.719

12.673

12.183

Leiden

11.927

12.228

10.889

11.260

11.261

10.198

9.652

Maastricht

15.442

16.258

16.582

14.580

15.235

14.104

12.970

Nijmegen

17.758

17.244

17.959

16.590

16.470

16.943

16.380

Rotterdam

75.602

77.690

75.841

68.098

72.331

68.073

66.188

Tilburg

22.376

21.100

23.010

18.991

18.141

18.331

17.852

Utrecht

40.598

40.470

38.157

35.150

33.877

32.019

31.985

Zaanstad

9.566

9.128

9.675

9.946

10.055

9.778

9.520

Zoetermeer

9.726

10.629

10.569

9.719

9.483

8.857

8.897

Zwolle

10.166

10.124

9.638

9.569

8.958

9.196

8.698

Overige gemeenten

708.301

688.019

679.804

646.566

643.648

610.728

572.985

Gemeente onbekend

16.250

15.152

8.145

6.752

5.825

4.309

3.558

(per 1.000 inwoners)d
Nederland

79,7

77,9

76,1

72,1

71,7

68,2

64,9

Almere

89,0

85,6

72,5

72,7

75,4

73,7

76,8

Amersfoort

93,7

96,1

81,7

76,1

70,4

71,3

70,4

Amsterdam

137,4

133,8

128,1

128,1

129,7

125,8

124,4

Apeldoorn

85,6

75,6

78,0

74,1

77,6

73,9

67,5

Arnhem

122,6

118,7

118,7

112,7

110,8

100,5

93,8

Breda

110,7

105,0

106,1

94,9

99,6

95,7

87,1

Dordrecht

87,7

84,0

82,0

84,0

91,1

86,4

76,4

Ede

71,5

70,0

64,7

67,7

61,2

56,0

51,7

Eindhoven

132,9

142,2

133,5

114,3

117,4

119,5

116,9

Emmen

64,0

60,0

69,0

57,5

58,5

58,5

52,8

Enschede

89,8

93,7

92,5

91,8

89,8

91,3

89,3

’s-Gravenhage

117,4

117,1

115,7

117,9

113,5

104,8

99,6

Groningen

113,2

107,1

111,0

103,0

96,0

92,9

92,9

356 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 4.4

(vervolg)
2007

2008

2009

2010

2011c

2012c

2013c

Haarlem

86,1

79,6

86,3

88,0

86,2

75,0

75,4

Haarlemmermeer

96,4

87,4

89,4

88,9

89,2

86,9

83,2

’s-Hertogenbosch

120,0

117,9

115,4

102,6

97,4

89,3

85,3

Leiden

101,5

104,6

93,2

96,1

95,5

85,9

80,6

Maastricht

129,7

137,8

140,2

123,0

127,3

116,5

106,5

Nijmegen

110,4

106,9

111,0

101,8

100,3

102,6

98,4

Rotterdam

129,4

133,3

129,2

114,8

118,5

110,5

107,4

Tilburg

111,2

104,4

113,1

92,7

88,0

88,3

85,6

Utrecht

140,8

137,3

127,2

114,5

108,8

101,2

99,4

Zaanstad

67,7

63,9

67,2

68,4

68,4

65,9

63,6

Zoetermeer

82,4

88,9

87,4

80,0

77,8

72,4

72,3

Zwolle

88,7

87,0

81,9

80,4

74,4

75,7

71,0

Overige gemeenten

63,2

64,8

63,5

59,4

57,7

54,4

50,5

a
Zie noot a in tabel 4.1.
b De 25 gemeenten met het hoogste inwoneraantal in 2013.
c
Voorlopige cijfers.
d Uit de betreffende gemeente.
Bron: CBS/GIDS

Tabel 4.5

Geregistreerde verdachten van misdrijvena naar geslacht en delict
Geregistreerde
verdachten
(totaal)b

mannen

(abs.)

(%)

vrouwen

Geregistreerde
verdachten
(unieke
personen)c

mannen

(abs.)

(%)

vrouwen

Gemiddeld
aantal
registraties per
verdachte
(abs.)

Totaal
2007

496.600

82,0

15,0

323.480

80,0

17,3

1,54

2008

470.950

82,1

15,1

309.370

80,4

17,4

1,52

2009

423.420

82,1

15,3

294.140

81,5

17,7

1,44

2010

386.200

83,7

15,9

268.530

81,2

18,3

1,44

2011d

376.470

83,7

15,9

263.370

81,3

18,2

1,43

2012d

350.070

83,3

16,4

245.430

80,9

18,7

1,43

2013d

317.750

82,8

17,0

224.710

80,3

19,4

1,41

2007

154.140

76,4

21,7

98.020

73,7

25,5

1,57

2008

151.250

76,2

21,7

97.480

73,8

25,5

1,55

2009

138.960

75,5

22,1

96.180

73,9

25,4

1,44

2010

132.820

77,0

22,7

92.150

73,7

25,8

1,44

2011d

132.270

77,6

21,9

91.660

74,3

25,1

1,44

2012d

127.430

77,2

22,4

88.560

73,9

25,6

1,44

2013d

121.260

76,6

23,0

84.920

73,4

26,1

1,43

Vermogensmisdrijven

Bijlage 4 357

Tabel 4.5

(vervolg)
Geregistreerde
verdachten
(totaal)b

mannen

(abs.)

(%)

vrouwen

Geregistreerde
verdachten
(unieke
personen)c

mannen

(abs.)

(%)

vrouwen

Gemiddeld
aantal
registraties per
verdachte
(abs.)

Vernielingen en misdrijven
tegen openbare orde en gezag
2007

86.920

88,4

10,3

64.550

88,0

11,7

1,35

2008

78.650

88,1

10,4

59.300

87,7

12,0

1,33

2009

67.990

87,7

10,3

57.350

88,2

11,4

1,19

2010

59.740

88,7

10,4

48.390

87,5

11,4

1,23

2011d

54.220

88,5

11,1

44.190

87,6

11,9

1,23

2012d

45.070

88,5

11,3

36.730

87,6

12,2

1,23

2013d

37.160

88,2

11,6

30.390

87,2

12,7

1,22

2007

117.950

85,8

12,9

93.220

85,7

13,9

1,27

2008

112.090

85,5

12,9

88.920

85,7

13,9

1,26

2009

98.920

85,1

12,7

81.520

85,9

13,7

1,21

2010

87.070

87,2

12,6

72.570

86,1

13,6

1,20

2011d

86.400

86,9

12,9

71.430

85,8

13,9

1,21

2012d

82.480

86,7

13,1

67.590

85,7

14,1

1,22

2013d

73.290

86,8

13,1

60.180

85,7

14,2

1,22

2007

82.820

78,3

11,9

72.390

77,7

12,1

1,14

2008

77.580

79,9

12,0

67.950

79,7

12,2

1,14

2009

69.210

83,3

12,4

59.630

85,1

13,1

1,16

2010

61.800

86,2

13,5

55.120

85,2

14,4

1,12

2011d

59.620

86,2

13,6

53.610

85,4

14,3

1,11

2012d

51.590

85,7

14,0

47.180

85,0

14,7

1,09

2013d

44.510

84,7

15,0

41.030

84,2

15,6

1,08

2007

38.640

85,5

15,6

33.890

86,5

13,3

1,14

2008

36.770

85,8

14,6

32.290

87,4

12,3

1,14

2009

34.020

85,9

14,2

31.450

87,3

12,4

1,08

2010

31.010

87,6

13,8

26.440

88,1

11,7

1,17

2011d

31.350

86,9

14,5

27.650

87,4

12,1

1,13

2012d

31.520

87,6

13,7

27.600

87,9

11,6

1,14

2013d

31.090

87,4

13,9

27.830

87,7

11,9

1,12

Gewelds- en seksuele
misdrijven

Verkeersmisdrijven

Drugsmisdrijven en (vuur)wapenmisdrijven

a
Zie noot a in tabel 4.1.
b Het totale aantal registraties van personen die in het verslagjaar verdacht werden van het plegen van een misdrijf.
c
Het totale aantal unieke personen die in het verslagjaar één keer of meer verdacht werden van het plegen van een misdrijf.
d Voorlopige cijfers.
Bron: CBS/GIDS

358 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 4.6

Geregistreerde verdachtena (totaal) b naar delict
2007

Totaal

2008

2009

2010

2011c

2012c

2013c

496.600 470.950 423.420 386.200 376.470 350.070 317.750

Wetboek van Strafrecht

368.970 351.450 315.130 288.470 282.180 264.040 240.050

Vermogensmisdrijven

154.140 151.250 138.960 132.820 132.270 127.430 121.260

diefstal/verduistering en inbraak
diefstal en inbraak met geweld

128.370 124.900 114.030 109.600 110.780 106.340 101.420
8.740

8.360

6.790

119.970 117.340 105.690 101.130 102.040

97.980

94.630

bedrog

11.760

11.710

10.770

10.070

8.050

7.660

6.760

valsheidsmisdrijven

6.690

6.120

5.330

4.490

4.210

3.900

3.420

heling

6.460

7.610

7.690

7.500

7.910

7.990

7.980

afpersing en afdreiging

620

720

680

640

640

780

800

overige vermogensmisdrijven

250

200

470

520

690

770

890

86.920

78.650

67.990

59.740

54.220

45.070

37.160

45.650

41.190

30.660

24.120

21.510

19.650

17.100

vernieling aan auto

12.000

11.110

8.410

7.290

6.150

5.780

4.820

vernieling aan openbare gebouwen

3.030

2.260

1.810

1.370

1.110

710

640

vernieling aan middelen openbaar vervoer

1.040

920

660

520

500

360

250

overige vernieling en beschadiging

29.580

26.900

19.790

14.950

13.760

12.810

11.400

diefstal en inbraak zonder geweld

Vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag
vernieling en beschadiging

tegen de openbare orde

8.400

7.560

8.340

8.460

30.310

27.370

27.590

27.730

25.280

18.800

14.840

openlijk geweld tegen personen

13.450

12.200

12.390

12.340

10.990

9.770

7.860

openlijk geweld tegen goederen

7.060

5.940

4.940

4.710

4.050

3.400

2.530

huisvredebreuk

2.380

2.510

2.220

2.040

2.110

2.110

2.040

computervredebreuk

240

330

280

230

250

290

240

discriminatie

350

340

290

260

200

180

200

6.840

6.060

7.470

8.170

7.670

3.050

1.970

brandstichting/ontploffing

4.310

3.940

3.210

2.360

2.440

2.170

1.600

tegen het openbaar gezag

6.640

6.150

6.530

5.530

5.000

4.450

3.620

niet opvolgen van ambtelijk bevel

2.610

2.270

3.490

4.020

3.630

3.210

2.450

overige misdrijven tegen het openbaar gezag

4.040

3.880

3.050

1.510

1.370

1.230

1.170

tegen openbare orde overig

Gewelds- en seksuele misdrijven

117.950 112.090

98.920

87.070

86.400

82.480

73.290

mishandeling

72.980

69.530

58.600

49.920

49.350

46.830

41.700

bedreiging en stalking

32.600

31.040

29.060

26.420

26.620

25.850

23.410

bedreiging

29.870

28.830

26.570

23.920

24.280

23.520

21.310

stalking

2.740

2.210

2.490

2.510

2.340

2.330

2.100

7.910

7.150

6.460

5.660

5.220

4.870

4.060

aanranding

1.930

1.810

1.610

1.540

1.240

1.080

910

verkrachting

1.680

1.360

1.280

1.020

920

790

610

schennis der eerbaarheid

1.360

1.300

1.320

1.120

1.130

1.150

1.000

ontucht met minderjarige

1.090

930

790

670

610

650

490

overige seksuele misdrijven

1.860

1.760

1.460

1.310

1.320

1.220

1.050

misdrijven tegen het leven

2.230

2.070

2.880

3.270

3.470

3.200

2.790

overige geweldsmisdrijven

2.210

2.300

1.920

1.800

1.740

1.720

1.330

9.960

9.450

9.270

8.840

9.290

9.060

8.330

seksuele misdrijven

Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht

Bijlage 4 359

Tabel 4.6

(vervolg)
2007

2008

2009

2010

2011c

2012c

2013c

82.820

77.580

69.210

61.800

59.620

51.590

44.510

verlaten plaats ongeval

20.960

17.800

12.920

11.710

10.680

9.850

8.580

rijden onder invloed

56.610

54.890

51.060

45.660

44.920

38.830

33.190

rijden tijdens ontzegging/onbevoegd besturen

2.260

2.190

2.120

2.450

2.120

1.370

1.450

overige verkeersmisdrijven

2.990

2.700

3.110

1.980

1.900

1.540

1.290

Drugsmisdrijven

30.860

29.250

26.160

23.780

23.180

23.850

23.910

harddrugs

16.110

14.390

12.410

11.080

10.450

10.390

9.690

softdrugs

14.750

14.860

13.750

12.700

12.730

13.460

14.220

(Vuur)wapenmisdrijven

7.780

7.520

7.850

7.240

8.170

7.680

7.180

Misdrijven overige wetten

6.180

5.160

5.060

4.920

3.310

2.920

2.100

Verkeersmisdrijven

a
Zie noot a in tabel 4.1.
b Het totale aantal registraties van personen die in het verslagjaar verdacht werden van het plegen van een misdrijf.
c
Voorlopige cijfers.
Bron: CBS/GIDS

Tabel 4.7

Geregistreerde verdachtena (unieke personen) b naar delict
2007

2008

2009

2010

2011c

2012c

2013c

Totaal

323.480 309.370 294.140 268.530 263.370 245.430 224.710

Wetboek van Strafrecht

232.180 223.950 217.420 198.690 193.700 180.990 165.640

Vermogensmisdrijven

98.020

97.480

96.180

92.150

91.660

88.560

84.920

diefstal/verduistering en inbraak

82.480

81.840

79.950

77.160

77.330

74.870

71.750

diefstal en inbraak met geweld

6.320

6.110

7.080

7.230

7.560

7.230

5.930

diefstal en inbraak zonder geweld

78.140

77.640

74.920

72.150

72.010

69.780

67.670

bedrog

7.270

7.350

7.340

6.770

5.650

5.120

4.960

valsheidsmisdrijven

6.060

5.390

4.990

4.280

4.060

3.720

3.240

heling

6.120

7.260

7.580

7.060

7.440

7.500

7.490

afpersing en afdreiging

580

630

710

620

600

710

730

overige vermogensmisdrijven

270

220

300

520

670

740

850

64.550

59.300

57.350

48.390

44.190

36.730

30.390

33.130

30.370

25.200

19.400

17.590

15.880

13.930

vernieling aan auto

8.160

7.570

6.430

5.010

4.580

4.130

3.580

vernieling aan openbare gebouwen

2.780

2.050

1.720

1.330

1.060

680

620

840

700

560

470

470

340

230

23.500

22.050

17.620

13.380

12.160

11.320

10.040

Vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag
vernieling en beschadiging

vernieling aan middelen openbaar vervoer
overige vernieling en beschadiging
tegen de openbare orde

26.560

24.540

26.350

24.290

22.340

16.820

13.310

openlijk geweld tegen personen

11.720

10.720

11.820

10.940

9.930

8.840

7.080

openlijk geweld tegen goederen

6.720

5.840

5.470

4.320

3.790

3.190

2.410

huisvredebreuk

2.140

2.260

2.160

1.840

1.860

1.830

1.810

240

310

290

220

240

270

230

computervredebreuk

360 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 4.7

(vervolg)
2007

2008

2009

2010

2011c

2012c

350

340

330

240

190

170

190

6.300

5.760

7.070

7.350

6.920

2.910

1.880

brandstichting/ontploffing

3.340

2.870

2.680

2.070

2.020

1.860

1.400

tegen het openbaar gezag

5.890

5.450

6.470

4.930

4.430

3.840

3.090

niet opvolgen van ambtelijk bevel

1.890

1.560

3.220

3.580

3.120

2.690

1.990

overige misdrijven tegen het openbaar gezag

4.040

3.920

3.280

1.370

1.330

1.170

1.120

discriminatie
tegen openbare orde overig

Gewelds- en seksuele misdrijven

2013c

93.220

88.920

81.520

72.570

71.430

67.590

60.180

mishandeling

62.330

59.560

52.080

44.950

43.950

41.580

37.150

bedreiging en stalking

27.290

26.100

25.200

22.540

22.470

21.510

19.370

bedreiging

25.410

24.530

23.250

20.670

20.730

19.760

17.840

stalking

2.270

1.900

2.350

2.190

2.040

2.040

1.800

6.780

6.230

5.600

4.980

4.660

4.220

3.440

aanranding

1.670

1.570

1.430

1.350

1.160

940

770

verkrachting

1.570

1.300

1.240

990

900

760

590

schennis der eerbaarheid

1.070

990

1.060

930

940

940

780

ontucht met minderjarige

1.040

920

750

620

540

580

450

overige seksuele misdrijven

1.770

1.710

1.360

1.270

1.260

1.120

990

misdrijven tegen het leven

1.870

1.790

2.570

3.110

3.240

2.990

2.640

overige geweldsmisdrijven

1.720

1.710

1.510

1.510

1.520

1.470

1.210

9.190

8.670

8.930

8.200

8.590

8.180

7.590
41.030

seksuele misdrijven

Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht
Verkeersmisdrijven

72.390

67.950

59.630

55.120

53.610

47.180

verlaten plaats ongeval

20.420

17.390

12.530

11.480

10.430

9.610

8.370

rijden onder invloed

51.300

49.850

45.620

41.790

41.240

36.180

31.220

rijden tijdens ontzegging/onbevoegd besturen

1.660

1.600

1.700

1.950

1.800

1.210

1.270

overige verkeersmisdrijven

1.120

1.120

1.790

1.590

1.840

1.510

1.270

Drugsmisdrijven

27.090

25.570

24.370

20.180

20.490

20.910

21.520

harddrugs

13.360

11.790

10.320

8.940

8.590

8.480

8.230

softdrugs

14.050

14.080

14.350

11.450

12.100

12.650

13.520

(Vuur)wapenmisdrijven

6.800

6.720

7.080

6.260

7.160

6.700

6.310

Misdrijven overige wetten

5.180

4.330

3.050

3.110

3.210

2.820

2.010

a
Zie noot a in tabel 4.1.
b Het totale aantal unieke personen die in het verslagjaar één keer of meer verdacht werden van het plegen van een misdrijf.
c
Voorlopige cijfers.
Bron: CBS/GIDS

Bijlage 4 361

Tabel 4.8

Geregistreerde verdachtena (unieke personen) b naar geslacht en leeftijd
2007

2008

2009

2010

2011c

2012c

2013c

(per 1.000 inwoners van de betreffende leeftijdscategorie)
Totaal
12 jaar en ouder

19,2

18,2

17,6

16,1

15,5

14,3

13,0

12-14 jaar

27,0

23,9

21,4

17,3

15,8

13,6

11,4

15-17 jaar

57,3

52,9

50,4

44,1

39,7

35,2

28,9

18-24 jaar

47,3

45,6

44,1

40,3

38,5

35,1

30,8

25-34 jaar

25,6

24,7

24,6

23,2

23,1

21,9

20,8

35-44 jaar

19,3

18,4

17,8

16,5

16,1

15,3

14,2

45-54 jaar

13,1

12,6

12,4

11,7

11,8

11,0

10,4

55-64 jaar

7,2

6,8

6,4

6,1

6,1

5,9

5,5

65-74 jaar

3,8

3,7

3,5

3,5

3,4

3,3

3,1

75-79 jaar

2,2

2,1

2,0

1,9

2,0

1,9

1,9

12 jaar en ouder

31,9

30,2

29,0

26,4

25,4

23,3

20,9

12-14 jaar

39,0

34,1

30,7

24,6

22,9

19,8

16,2

15-17 jaar

88,1

81,8

77,3

67,5

61,1

54,5

44,4

18-24 jaar

79,4

76,2

73,5

66,9

63,6

57,5

50,0

25-34 jaar

42,6

41,0

40,7

37,9

37,9

35,6

33,4

35-44 jaar

30,9

29,5

28,4

26,3

25,7

24,3

22,5

45-54 jaar

20,9

20,0

19,6

18,4

18,3

17,1

16,0

55-64 jaar

11,5

11,0

10,3

9,7

9,6

9,1

8,4

65-74 jaar

6,3

6,2

5,8

5,6

5,5

5,1

4,8

75-79 jaar

4,0

3,8

3,6

3,1

3,3

3,2

3,1

5,2

Man

Vrouw
12 jaar en ouder

7,0

6,7

6,5

6,1

5,9

5,6

12-14 jaar

14,4

13,2

11,6

9,6

8,3

7,1

6,4

15-17 jaar

25,1

22,6

22,2

19,6

17,2

15,1

12,7

18-24 jaar

14,3

14,1

13,8

12,9

12,7

12,1

11,2

25-34 jaar

8,6

8,4

8,4

8,2

8,2

8,1

8,0

35-44 jaar

7,5

7,1

7,0

6,7

6,5

6,3

5,9

45-54 jaar

5,3

5,2

5,1

4,9

5,1

4,9

4,7

55-64 jaar

2,7

2,6

2,5

2,6

2,6

2,6

2,5

65-74 jaar

1,4

1,4

1,4

1,5

1,5

1,6

1,4

75-79 jaar

0,8

0,8

0,8

0,9

1,0

0,9

0,9

a
Zie noot a in tabel 4.1.
b Het totale aantal unieke personen die in het verslagjaar één keer of meer verdacht werden van het plegen van een misdrijf.
c
Voorlopige cijfers.
Bron: CBS/GIDS

362 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 4.9

Geregistreerde verdachtena (unieke personen) b naar geslacht,
herkomstgroepering en generatie
2007

2008

2009

2010

2011c

2012c

2013c

(per 1.000 inwoners van 12 jaar en ouder)d
Totaale

19,2

18,2

17,6

16,1

15,5

14,3

13,0

Man

31,9

30,2

29,0

26,4

25,4

23,3

20,9

autochtoon

25,4

23,8

22,6

19,9

19,0

17,3

15,3

allochtoon

59,6

56,8

55,3

52,6

50,7

46,7

42,6

westers allochtoon

31,1

29,2

28,6

26,0

25,1

23,2

20,9

niet-westers allochtoon

84,8

81,1

78,3

75,4

72,5

66,6

60,8

Marokko

118,3

116,1

114,3

106,9

102,8

95,0

88,7

Nederlandse Antillen en Aruba

122,8

119,4

115,0

112,7

110,2

103,2

95,2

Suriname

88,3

83,9

79,3

81,4

78,4

71,9

66,2

Turkije

76,4

72,9

70,1

66,3

63,2

57,1

51,0

54,9

51,8

49,7

47,5

45,7

41,7

37,7

westers allochtoon

28,8

27,2

27,2

25,5

25,3

23,0

21,0

niet-westers allochtoon

68,4

64,9

61,8

59,5

57,1

52,4

47,4

w.v.

w.o.

1e generatie allochtoon
w.v.

w.o.
Marokko

75,6

71,7

68,5

63,3

59,9

56,3

51,3

Nederlandse Antillen en Aruba

130,0

127,5

123,1

120,2

118,2

112,3

102,8

Suriname

72,4

70,0

65,2

66,1

63,9

58,2

52,7

Turkije

55,3

51,9

48,2

46,7

44,0

40,0

35,8

65,8

63,6

62,8

59,4

57,5

53,3

49,0

2e generatie allochtoon
w.v.
westers allochtoon

32,7

30,7

29,7

26,3

25,0

23,4

20,8

niet-westers allochtoon

126,2

120,4

116,8

110,5

105,1

95,0

86,4

Marokko

210,7

205,9

201,2

184,5

174,4

155,6

143,6

Nederlandse Antillen en Aruba

105,6

100,5

96,5

96,1

93,1

84,6

80,3

Suriname

115,2

106,5

101,2

104,1

98,9

90,5

83,7

Turkije

116,8

111,1

107,8

98,5

93,2

82,5

72,5
5,2

w.o.

Vrouw

7,0

6,7

6,5

6,1

5,9

5,6

autochtoon

5,6

5,3

5,1

4,6

4,5

4,2

3,9

allochtoon

13,1

12,4

12,1

12,0

11,6

10,9

10,2

w.v.
westers allochtoon

8,2

7,7

7,6

7,2

7,1

6,6

6,2

niet-westers allochtoon

18,0

17,1

16,4

16,6

15,9

15,0

13,8

Marokko

21,5

21,6

21,0

20,4

19,4

18,0

16,5

Nederlandse Antillen en Aruba

33,8

30,6

30,6

31,2

29,5

29,6

27,1

Suriname

21,7

20,0

18,8

20,2

20,1

19,1

17,1

Turkije

10,4

10,3

10,3

9,8

9,3

8,7

7,9

w.o.

Bijlage 4 363

Tabel 4.9

(vervolg)
2007

2008

2009

2010

2011c

2012c

2013c

9,9

9,2

(per 1.000 inwoners van 12 jaar en ouder)d
1e generatie allochtoon

11,6

11,2

10,7

10,8

10,5

w.v.
westers allochtoon

7,7

7,5

7,5

7,3

7,2

7,0

6,5

niet-westers allochtoon

14,2

13,6

12,9

13,2

12,7

12,0

11,1

Marokko

12,4

12,6

12,8

11,5

10,9

10,5

9,7

Nederlandse Antillen en Aruba

34,8

31,2

30,3

31,7

31,3

30,6

28,1

Suriname

16,1

15,6

14,1

15,7

15,4

14,8

13,4

Turkije

7,0

7,0

6,8

6,9

6,4

5,5

4,9

15,2

14,3

14,1

13,7

13,3

12,4

11,5

w.o.

2e generatie allochtoon
w.v.
westers allochtoon

8,6

7,9

7,7

7,1

7,0

6,3

6,0

niet-westers allochtoon

27,8

26,0

24,9

24,3

23,0

21,3

19,3

Marokko

39,5

38,3

35,2

35,1

32,6

28,9

25,9

Nederlandse Antillen en Aruba

31,0

29,2

31,1

29,9

25,5

27,3

25,0

Suriname

33,1

28,7

27,8

28,7

28,5

26,3

23,0

Turkije

17,1

16,4

16,3

14,7

14,0

13,5

12,4

w.o.

a
Zie noot a in tabel 4.1.
b Het totale aantal unieke personen die in het verslagjaar één keer of meer verdacht werden van het plegen van een misdrijf.
c
Voorlopige cijfers.
d Uit de betreffende bevolkingsgroep.
e
Verdachten met onbekende herkomst en generatie zijn alleen in het totaal meegeteld.
Bron: CBS/GIDS

364 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 4.10 Geregistreerde verdachtena (unieke personen) b naar geslacht en
woongemeente,c2013d
Totaale

mannen

vrouwen

(abs.)f
Nederland

Totaale

mannen

vrouwen

(per 1.000 inwoners van 12 jaar en ouder)g

223.880

180.390

43.490

13,0

20,9

5,2

Almere

3.200

2.440

770

19,3

29,7

9,2

Amersfoort

1.630

1.310

320

12,9

21,2

5,0

Amsterdam

14.320

11.360

2.960

20,3

32,8

8,2

Apeldoorn

1.750

1.410

340

12,7

20,9

4,8

Arnhem

2.370

1.900

480

18,2

29,4

7,3

Breda

2.190

1.690

500

14,0

22,2

6,2

Dordrecht

2.010

1.570

440

19,5

31,0

8,4

930

750

190

9,8

16,1

3,8

Eindhoven

3.000

2.370

640

15,4

23,9

6,7

Emmen

1.150

930

230

11,9

19,3

4,7

Enschede

2.180

1.730

450

15,6

24,4

6,6

’s-Gravenhage

11.950

9.490

2.470

27,3

44,2

11,1

Groningen

2.620

2.110

510

14,7

23,9

5,6

Haarlem

2.000

1.620

390

15,0

24,9

5,6

Haarlemmermeer

1.460

1.140

320

11,9

18,8

5,2

’s-Hertogenbosch

2.050

1.580

470

16,3

25,7

7,3

Leiden

1.720

1.350

370

16,0

26,0

6,6

Maastricht

1.180

900

280

10,5

16,8

4,7

Nijmegen

1.990

1.550

440

13,4

21,9

5,6

Rotterdam

12.770

10.170

2.600

23,7

38,5

9,5

Tilburg

3.150

2.430

720

17,1

26,6

7,8

Utrecht

4.430

3.480

950

15,8

25,9

6,5

Zaanstad

1.890

1.450

440

14,5

22,6

6,7

Zoetermeer

1.900

1.430

470

17,8

27,6

8,5

Zwolle

1.290

1.000

290

12,4

19,7

5,4

138.740

113.270

25.470

10,6

17,2

4,2

Ede

Overige gemeenten of onbekend

a
Zie noot a in tabel 4.1.
b Het totale aantal unieke personen die in het verslagjaar één keer of meer verdacht werden van het plegen van een misdrijf.
c
De 25 gemeenten met het hoogste inwoneraantal in 2013.
d Voorlopige cijfers.
e
Exclusief 830 verdachten waarvan geen persoonsgegevens bekend zijn.
f
Afgerond op tientallen.
g Uit de betreffende gemeente.
Bron: CBS/GIDS

Bijlage 4 365

Tabel 4.11 Geregistreerde verdachtena (unieke personen) b naar recidive en geslacht
2007

2008

2009

2010

2011c

2012c

2013c

(abs.)d
Totaal

323.480

309.370

294.140

268.530

263.370

245.430

224.710

recidivist

222.930

207.390

194.270

178.090

171.460

156.770

139.870

man

185.120

173.570

166.670

153.440

147.940

134.820

120.000

vrouw

29.490

27.510

25.960

24.060

23.050

21.640

19.610

first offender

100.550

101.980

99.870

90.440

91.910

88.660

84.840

man

73.540

75.030

72.890

64.660

66.230

63.750

60.390

vrouw

26.520

26.370

26.110

24.950

24.890

24.290

23.880

8.820

6.900

2.510

1.420

1.260

940

840

onbekend geslacht
(%)
Totaal

100

100

100

100

100

100

100

recidivist

68,9

67,0

66,0

66,3

65,1

63,9

62,2

man

57,2

56,1

56,7

57,1

56,2

54,9

53,4

vrouw

9,1

8,9

8,8

9,0

8,8

8,8

8,7

first offender

31,1

33,0

34,0

33,7

34,9

36,1

37,8

man

22,7

24,3

24,8

24,1

25,1

26,0

26,9

vrouw

8,2

8,5

8,9

9,3

9,4

9,9

10,6

2,7

2,2

0,9

0,5

0,5

0,4

0,4

geslacht onbekend

a
Zie noot a in tabel 4.1.
b Het totale aantal unieke personen die in het verslagjaar één keer of meer verdacht werden van het plegen van een misdrijf.
c
Voorlopige cijfers.
d Afgerond op tientallen.
Bron: CBS/GIDS

366 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 4.12 Geregistreerde minderjarige verdachtena van misdrijven naar geslacht en
delict
Geregistreerde
verdachten
(totaal)b

mannen

(abs.)

(%)

vrouwen

Geregistreerde­
verdachten
(unieke
­personen)c

mannen

(abs.)

(%)

vrouwen

Gemiddeld
aantal
registraties per
verdachte
(abs.)

Totaal
2007

97.660

80,6

18,2

52.660

77,0

23,0

1,85

2008

86.510

80,6

18,2

47.710

77,0

23,0

1,81

2009

73.050

80,1

18,5

44.250

76,9

23,0

1,65

2010

61.090

80,3

19,7

37.510

76,5

23,4

1,63

2011d

54.440

80,9

19,0

33.850

77,3

22,6

1,61

2012d

47.940

81,0

18,9

29.920

77,5

22,4

1,60

2013d

39.840

80,5

19,5

25.020

76,5

23,4

1,59

2007

38.870

72,5

26,0

23.160

69,0

31,0

1,68

2008

35.920

73,4

25,0

22.040

70,2

29,8

1,63

2009

32.610

73,0

25,6

21.680

69,7

30,2

1,50

2010

28.660

73,3

26,6

19.010

69,9

30,0

1,51

2011d

25.000

75,1

24,7

16.960

71,9

27,9

1,47

2012d

22.820

76,7

23,2

15.320

73,5

26,4

1,49

2013d

19.640

75,4

24,5

13.180

72,2

27,7

1,49

2007

34.140

88,9

10,2

21.140

87,1

12,9

1,61

2008

28.520

88,6

10,4

17.680

86,7

13,3

1,61

2009

21.510

89,0

9,8

15.160

87,8

12,1

1,42

2010

16.660

88,7

11,2

11.790

87,0

13,0

1,41

2011d

14.200

88,1

11,7

10.080

86,4

13,6

1,41

2012d

11.530

87,6

12,4

8.550

86,0

14,0

1,35

2013d

8.980

87,8

12,1

6.470

85,3

14,7

1,39

2007

18.370

80,1

18,7

13.380

79,1

20,9

1,37

2008

16.100

79,7

19,2

11.750

79,0

21,0

1,37

2009

13.040

80,1

18,6

9.760

79,6

20,3

1,34

2010

10.810

82,0

17,9

8.370

80,3

19,7

1,29

2011d

10.250

80,7

19,2

7.860

79,0

20,9

1,30

2012d

9.200

79,6

20,3

6.960

78,0

22,0

1,32

2013d

7.590

80,6

19,3

5.840

78,6

21,2

1,30

Vermogensmisdrijven

Vernielingen en misdrijven
tegen openbare orde en gezag

Gewelds- en seksuele
misdrijven

Bijlage 4 367

Tabel 4.12 (vervolg)
Geregistreerde
verdachten
(totaal)b

mannen

(abs.)

(%)

vrouwen

Geregistreerde­
verdachten
(unieke
­personen)c

mannen

(abs.)

(%)

vrouwen

Gemiddeld
aantal
registraties per
verdachte
(abs.)

Verkeersmisdrijven
2007

1.790

87,4

10,2

1.400

90,7

9,3

1,28

2008

1.810

87,7

10,7

1.480

88,5

10,8

1,22

2009

1.720

84,6

12,3

1.390

88,5

12,2

1,24

2010

1.550

87,8

12,1

1.220

88,5

11,5

1,27

2011d

1.390

85,8

14,0

1.050

85,7

14,3

1,32

2012d

1.090

86,7

12,9

850

85,9

14,1

1,28

2013d

790

87,4

12,3

630

85,7

14,3

1,25

2007

2.610

89,4

8,7

2.250

91,6

8,4

1,16

2008

2.650

89,4

9,1

2.330

90,6

9,4

1,14

2009

2.550

89,9

8,1

2.240

91,5

8,5

1,14

2010

2.140

92,3

7,6

1.840

91,8

7,6

1,16

2011d

2.350

93,3

6,6

2.010

93,5

6,5

1,17

2012d

2.120

93,0

6,7

1.830

93,4

6,6

1,16

2013d

1.980

93,5

6,4

1.710

93,6

6,4

1,16

Drugsmisdrijven en (vuur-)
wapenmisdrijven

a
Zie noot a in tabel 4.1.
b Het totale aantal registraties van minderjarigen die in het verslagjaar verdacht werden van het plegen van een misdrijf.
c
Het totale aantal unieke personen die in het verslagjaar één keer of meer verdacht werden van het plegen van een misdrijf.
d Voorlopige cijfers.
Bron: CBS/GIDS

368 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 4.13 Geregistreerde minderjarige verdachtena (totaal) b naar delict
2007

2008

2009

2010

2011c

2012c

2013c

Totaal registraties van verdachten

97.660

86.510

73.050

61.090

54.440

47.940

39.840

Wetboek van Strafrecht

92.870

81.780

68.340

57.170

50.480

44.590

36.990

Vermogensmisdrijven

38.870

35.920

32.610

28.660

25.000

22.820

19.640

diefstal/verduistering en inbraak

36.070

32.510

29.200

25.710

22.400

20.240

17.420

diefstal en inbraak met geweld

2.780

2.250

2.310

2.520

2.570

2.640

1.970

diefstal en inbraak zonder geweld

33.290

30.270

26.890

23.190

19.830

17.600

15.440

bedrog

680

790

860

810

460

380

350

valsheidsmisdrijven

460

500

550

390

430

480

390

1.440

1.920

1.830

1.550

1.500

1.460

1.260

afpersing en afdreiging

180

170

140

170

200

250

220

overige vermogensmisdrijven

40

40

30

30

20

30

10

34.140

28.520

21.510

16.660

14.200

11.530

8.980

20.290

16.720

11.270

7.120

6.140

4.850

4.080

vernieling aan auto

4.590

3.870

2.590

2.120

1.640

1.160

1.020

vernieling aan openbare gebouwen

2.000

1.280

1.060

640

490

240

230

600

550

310

260

230

140

80

13.110

11.020

7.310

4.100

3.780

3.320

2.750

heling

Vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag
vernieling en beschadiging

vernieling aan middelen openbaar vervoer
overige vernieling en beschadiging
tegen de openbare orde

10.630

8.950

7.700

7.900

6.520

5.370

3.960

openlijk geweld tegen personen

5.420

4.700

4.320

4.670

3.910

3.330

2.450

openlijk geweld tegen goederen

3.940

3.160

2.460

2.280

1.820

1.550

1.180

huisvredebreuk

160

180

130

140

110

80

80

computervredebreuk

60

60

40

40

40

40

30

discriminatie

110

70

60

40

30

40

20

tegen openbare orde overig

940

770

700

730

610

340

190

brandstichting/ontploffing

2.380

2.160

1.720

1.070

1.080

970

650

tegen het openbaar gezag

840

690

820

580

460

340

290

niet opvolgen van ambtelijk bevel

260

170

350

410

320

210

160

overige misdrijven tegen het openbaar gezag

590

520

480

170

140

120

140

Gewelds- en seksuele misdrijven

18.370

16.100

13.040

10.810

10.250

9.200

7.590

mishandeling

12.910

11.280

8.850

7.190

6.830

5.960

4.830

bedreiging en stalking

3.930

3.540

2.920

2.440

2.460

2.320

2.080

bedreiging

3.820

3.490

2.870

2.410

2.410

2.280

2.050

stalking

110

40

40

40

50

40

40

1.250

1.070

1.010

920

680

660

500

aanranding

500

430

470

450

230

220

190

verkrachting

250

200

150

170

170

140

110

schennis der eerbaarheid

100

90

90

70

80

80

40

ontucht met minderjarige

200

170

150

130

70

110

70

overige seksuele misdrijven

200

180

150

110

130

110

90

170

140

180

210

220

190

140

seksuele misdrijven

misdrijven tegen het leven
overige geweldsmisdrijven
Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht

100

80

80

50

60

70

40

1.500

1.230

1.180

1.040

1.020

1.030

780

Bijlage 4 369

Tabel 4.13 (vervolg)
2007

2008

2009

2010

2011c

2012c

2013c

1.790

1.810

1.720

1.550

1.390

1.090

790

verlaten plaats ongeval

430

340

350

260

250

190

150

rijden onder invloed

1.000

1.120

1.090

1.100

990

750

510

0

0

10

10

10

10

10

360

350

270

190

150

140

120

Drugsmisdrijven

1.270

1.290

1.230

1.050

1.120

1.050

1.110

harddrugs

580

530

360

320

310

280

310

softdrugs

690

770

880

740

820

780

810

(Vuur)wapenmisdrijven

1.340

1.360

1.320

1.090

1.230

1.070

870

Misdrijven overige wetten

390

270

440

230

230

140

80

Verkeersmisdrijven

rijden tijdens ontzegging/onbevoegd besturen
overige verkeersmisdrijven

a
Zie noot a in tabel 4.1.
b Het totale aantal registraties van minderjarigen die in het verslagjaar verdacht werden van het plegen van een misdrijf.
c
Voorlopige cijfers.
Bron: CBS/GIDS

Tabel 4.14 Geregistreerde minderjarige verdachtena (unieke personen) b naar delict
2007

2008

2009

2010

2011c

2012c

2013c

Totaal

52.660

47.710

44.240

37.510

33.850

29.920

25.020

Wetboek van Strafrecht

50.100

45.050

41.650

35.280

31.510

27.920

23.330

Vermogensmisdrijven

23.160

22.040

21.670

19.010

16.960

15.320

13.180

diefstal/verduistering en inbraak

21.700

20.280

19.710

17.330

15.340

13.820

11.870

diefstal en inbraak met geweld

1.880

1.510

1.680

1.850

1.900

2.000

1.490

diefstal en inbraak zonder geweld

20.480

19.330

18.590

16.070

14.010

12.380

10.840

bedrog

450

460

500

520

380

250

290

valsheidsmisdrijven

410

420

490

370

380

410

320

1.310

1.730

1.750

1.360

1.340

1.280

1.110

afpersing en afdreiging

140

150

140

150

170

200

200

overige vermogensmisdrijven

40

40

30

30

20

30

10

21.140

17.680

15.160

11.790

10.080

8.550

6.470

11.950

9.880

7.300

4.780

4.210

3.490

2.750

vernieling aan auto

2.180

1.860

1.320

970

820

680

540

vernieling aan openbare gebouwen

1.600

1.030

880

570

400

190

200

450

380

250

210

200

120

70

8.730

7.480

5.300

3.260

2.960

2.590

2.070

heling

Vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag
vernieling en beschadiging

vernieling aan middelen openbaar vervoer
overige vernieling en beschadiging
tegen de openbare orde

8.430

7.160

6.840

6.250

5.240

4.430

3.270

openlijk geweld tegen personen

4.260

3.670

3.800

3.750

3.200

2.750

2.000

openlijk geweld tegen goederen

3.350

2.770

2.430

1.810

1.540

1.350

1.050

140

160

120

130

100

80

70

huisvredebreuk

370 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 4.14 (vervolg)
2007

2008

2009

2010

2011c

2012c

2013c

computervredebreuk

50

50

30

40

30

30

30

discriminatie

100

60

60

30

20

30

20

tegen openbare orde overig

800

650

590

640

490

300

170

brandstichting/ontploffing

1.760

1.480

1.300

880

810

790

510

tegen het openbaar gezag

720

600

780

470

370

270

230

niet opvolgen van ambtelijk bevel

180

120

330

330

250

170

120

overige misdrijven tegen het openbaar gezag

540

480

450

140

130

110

110

Gewelds- en seksuele misdrijven

13.380

11.750

9.760

8.370

7.870

6.960

5.840

mishandeling

9.880

8.650

7.030

5.890

5.490

4.790

3.900

bedreiging en stalking

3.190

2.760

2.340

1.990

1.960

1.820

1.650

bedreiging

3.110

2.730

2.300

1.970

1.920

1.780

1.620

stalking

90

30

40

30

40

30

30

970

890

770

700

570

510

410

aanranding

380

340

370

320

200

180

170

verkrachting

230

180

150

150

150

120

100

schennis der eerbaarheid

80

80

60

60

60

50

30

ontucht met minderjarige

180

160

120

110

60

90

60

overige seksuele misdrijven

160

160

110

90

110

90

80

misdrijven tegen het leven

120

90

140

190

190

150

110

overige geweldsmisdrijven

80

60

50

50

50

60

40

Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht

1.300

1.030

1.060

840

850

850

650

Verkeersmisdrijven

seksuele misdrijven

1.400

1.480

1.390

1.220

1.050

850

630

verlaten plaats ongeval

380

310

330

210

200

160

130

rijden onder invloed

810

910

860

860

730

580

390

overige verkeersmisdrijven

240

280

220

160

130

120

100

Drugsmisdrijven

1.070

1.130

1.070

870

930

880

950

harddrugs

460

430

280

240

230

220

250

softdrugs

620

710

800

630

710

670

700

(Vuur)wapenmisdrijven

1.180

1.200

1.170

970

1.080

950

760

Misdrijven overige wetten

330

290

260

190

220

140

80

a
Zie noot a in tabel 4.1.
b Het totale aantal unieke personen die in het verslagjaar één keer of meer verdacht werden van het plegen van een misdrijf.
c
Voorlopige cijfers.
Bron: CBS/GIDS

Bijlage 4 371

Tabel 4.15 Geregistreerde minderjarige verdachtena (unieke personen) b naar geslacht,
herkomstgroepering en generatie
2007

2008

2009

2010

2011c

2012c

2013c

(per 1.000 inwoners van 12-17 jaar)d
Totaale

42,4

38,7

36,1

30,8

27,7

24,2

20,0

Man

63,9

58,4

54,3

46,2

41,9

36,9

30,1

autochtoon

50,5

45,3

41,4

33,5

30,5

26,6

20,8

allochtoon

111,7

104,9

99,5

90,3

81,2

71,8

61,5

w.v.
westers allochtoon

71,5

64,7

64,3

52,6

46,6

40,7

33,6

niet-westers allochtoon

128,5

121,7

114,1

105,9

95,5

84,7

73,0

Marokko

198,9

194,2

186,0

169,2

157,0

131,8

116,4

Nederlandse Antillen en Aruba

156,0

146,4

138,8

136,0

121,4

116,9

99,7

Suriname

119,6

107,0

98,0

96,6

87,3

82,7

70,5

Turkije

107,8

102,6

93,6

89,7

78,6

66,6

57,2

117,3

110,1

104,6

96,7

85,8

77,1

62,5

w.o.

1e generatie allochtoon
w.v.
westers allochtoon

78,6

72,5

73,1

61,9

54,1

43,9

36,0

niet-westers allochtoon

135,9

129,2

121,4

115,8

104,3

98,2

80,3

Marokko

201,6

188,9

195,0

197,1

198,0

171,5

162,4

Nederlandse Antillen en Aruba

194,4

188,4

168,1

171,1

148,9

157,1

131,1

Suriname

147,4

125,8

123,7

121,2

109,7

130,2

114,0

Turkije

110,6

97,4

85,1

104,0

89,3

81,5

60,9

109,9

103,4

98,0

88,6

80,0

70,6

61,3

w.o.

2e generatie allochtoon
w.v.
westers allochtoon

69,0

62,0

61,3

49,4

44,1

39,7

32,8

niet-westers allochtoon

126,3

119,7

112,3

103,6

93,6

82,1

71,7

Marokko

198,7

194,7

185,3

167,1

154,4

129,5

114,0

Nederlandse Antillen en Aruba

135,7

124,2

123,4

117,0

107,2

98,5

86,9

Suriname

115,9

104,7

95,2

94,1

85,2

78,5

67,0

Turkije

107,5

103,1

94,4

88,7

77,8

65,6

57,0
9,5

w.o.

Vrouw

19,8

18,0

17,0

14,7

12,8

11,0

autochtoon

16,0

14,5

13,6

11,0

9,6

8,2

6,7

allochtoon

33,4

30,3

28,9

27,5

23,8

20,8

18,8

westers allochtoon

25,4

23,8

24,0

20,2

17,2

14,8

13,8

niet-westers allochtoon

36,7

33,1

31,0

30,5

26,5

23,3

20,8

Marokko

45,9

44,2

38,2

40,1

35,6

29,2

25,6

Nederlandse Antillen en Aruba

55,3

48,1

55,3

52,7

39,7

42,4

38,3

Suriname

48,1

39,9

38,0

39,5

33,2

29,0

24,8

Turkije

22,9

20,5

18,8

17,6

16,6

15,5

12,9

w.v.

w.o.

372 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 4.15 (vervolg)
2007

2008

2009

2010

2011c

2012c

2013c

(per 1.000 inwoners van 12-17 jaar)d
1e generatie allochtoon

32,4

29,9

30,0

30,6

26,4

24,2

20,4

westers allochtoon

25,0

25,0

25,2

24,2

21,2

18,2

15,6

niet-westers allochtoon

36,1

32,5

32,6

34,2

29,5

28,2

23,7

Marokko

36,9

36,2

38,3

44,7

38,8

32,4

29,9

Nederlandse Antillen en Aruba

64,0

53,5

59,1

60,2

48,9

51,3

46,5

Suriname

53,6

40,5

51,1

58,3

44,4

48,1

34,2

Turkije

15,5

17,6

20,9

21,4

21,6

17,2

18,1

33,7

30,5

28,6

26,7

23,1

20,0

18,4

westers allochtoon

25,6

23,4

23,5

18,9

15,8

13,6

13,1

niet-westers allochtoon

36,9

33,2

30,6

29,6

25,9

22,3

20,3

Marokko

46,8

45,0

38,2

39,8

35,4

29,0

25,4

Nederlandse Antillen en Aruba

50,7

45,1

53,5

48,6

35,2

38,6

35,2

Suriname

47,3

39,8

36,4

37,5

32,2

27,4

24,0

Turkije

23,5

20,8

18,7

17,3

16,3

15,4

12,6

w.v.

w.o.

2e generatie allochtoon
w.v.

w.o.

a
b

Zie noot a in tabel 4.1.
Het totale aantal unieke minderjarigen die in het verslagjaar één keer of meer verdacht werden van het plegen van een
misdrijf.
c
Voorlopige cijfers.
d Uit de betreffende bevolkingsgroep.
e
Verdachten met onbekende herkomst en generatie zijn alleen in het totaal meegeteld.
Bron: CBS/GIDS

Bijlage 4 373

Tabel 4.16 Geregistreerde minderjarige verdachtena (unieke personen) b naar geslacht en
woongemeentec 2013d
Totaale

mannen

vrouwen

(abs.)f
Nederland
Almere

Totaale

mannen

vrouwen

(per 1.000 inwoners van 12-17 jaar)g

25.000

19.130

5.860

20,0

30,1

9,5

530

390

140

32,4

46,5

17,6

Amersfoort

210

170

40

17,8

27,4

7,5

Amsterdam

1.710

1.340

370

40,5

62,8

17,6

Apeldoorn

260

200

60

22,8

34,8

10,3

Arnhem

220

190

30

24,1

39,5

7,5

Breda

250

170

80

20,6

28,5

12,7

Dordrecht

280

190

90

32,4

43,6

20,7

Ede

170

140

30

18,6

30,5

6,3

Eindhoven

310

220

90

23,8

33,1

13,9

Emmen

150

110

30

18,1

27,4

8,2

Enschede

230

180

50

22,0

33,0

10,1

’s-Gravenhage

1.250

980

270

39,1

59,8

17,5

Groningen

290

210

80

30,8

44,0

17,6

Haarlem

220

180

50

23,9

37,2

9,9

Haarlemmermeer

240

190

60

21,2

31,1

10,3

’s-Hertogenbosch

250

200

60

27,0

40,7

12,5

Leiden

180

140

40

27,1

41,5

12,3

Maastricht

150

110

50

23,3

32,2

14,3

Nijmegen

200

150

60

21,4

30,5

11,8

Rotterdam

1.580

1.250

330

41,4

64,0

17,7

Tilburg

350

240

110

25,9

35,1

16,4

Utrecht

580

440

140

34,4

51,4

16,7

Zaanstad

250

160

90

23,1

30,0

16,1

Zoetermeer

300

220

80

33,2

48,3

17,7

Zwolle

140

100

40

16,7

23,4

9,9

14.710

11.280

3.430

16,0

24,2

7,4

Overige gemeenten of onbekend

a
Zie noot a in tabel 4.1.
b Het totale aantal unieke personen die in het verslagjaar één keer of meer verdacht werden van het plegen van een misdrijf.
c
De 25 gemeenten met het hoogste inwoneraantal in 2013.
d Voorlopige cijfers.
e
Exclusief 20 verdachten waarvan geen persoonsgegevens bekend zijn.
f
Afgerond op tientallen.
g Uit de betreffende gemeente.
Bron: CBS/GIDS

374 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 4.17 Geregistreerde minderjarige verdachtena (unieke personen) b naar recidive en
geslacht
2007

2008

2009

2010

2011c

2012c

2013c

(abs.)d
Totaale

52.660

47.710

44.240

37.510

33.850

29.920

25.020

recidivist

37.680

32.270

28.010

24.920

21.240

17.450

12.810

man

31.120

26.790

23.390

20.910

17.890

14.740

10.840

vrouw

6.560

5.480

4.610

4.010

3.330

2.710

1.960

first offender

14.980

15.450

16.240

12.590

12.610

12.470

12.210

man

9.430

9.950

10.640

7.800

8.260

8.460

8.290

vrouw

5.540

5.490

5.580

4.770

4.330

4.010

3.910

(%)
Totaald

100

100

100

100

100

100

100

recidivist

71,6

67,6

63,3

66,4

62,7

58,3

51,2

man

59,1

56,1

52,9

55,7

52,8

49,3

43,3

vrouw

12,5

11,5

10,4

10,7

9,8

9,0

7,8

first offender

28,4

32,4

36,7

33,6

37,3

41,7

48,8

man

17,9

20,9

24,0

20,8

24,4

28,3

33,1

vrouw

10,5

11,5

12,6

12,7

12,8

13,4

15,6

a
Zie noot a in tabel 4.1.
b Het totale aantal unieke personen die in het verslagjaar één keer of meer verdacht werden van het plegen van een misdrijf.
c
Voorlopige cijfers.
d Afgerond op tientallen.
e
Exclusief verdachten waarvan geen persoonsgegevens bekend zijn.
Bron: CBS/GIDS

Bijlage 4 375

Tabel 4.18 Geregistreerde minderjarige verdachtena (unieke personen) b naar hoogst
gevolgde opleiding
2007

2008

2009

2010

2011c
33.850

(abs.)d
Totaal

52.660

47.710

44.240

37.510

basisonderwijs

2.000

1.650

1.440

1.070

930

Vmbo

22.560

20.010

18.300

15.570

13.850

voortgezet speciaal onderwijs

3.270

3.320

3.170

2.810

2.650

Mbo

11.300

10.410

9.630

8.360

7.440

Havo, vwo

10.440

9.480

9.040

7.550

6.910

Hbo, WO

270

270

270

230

200

2.820

2.580

2.400

1.930

1.880

opleiding onbekend

(per 1.000 inwoners van 12-17 jaar)
Totaalb

42,4

38,7

36,1

30,8

27,7

basisonderwijs

25,2

22,6

21,4

16,7

15,0

Vmbo

69,7

62,8

58,6

50,7

44,7

voortgezet speciaal onderwijs

113,4

110,2

106,3

95,3

89,5

Mbo

71,0

66,3

63,4

56,3

51,3

Havo, vwo

18,0

16,3

15,3

12,6

11,4

Hbo, WO

14,1

13,4

13,4

11,4

9,7

opleiding onbekend

82,3

72,3

66,0

57,0

57,2

a
Zie noot a in tabel 4.1.
b Het totale aantal unieke personen die in het verslagjaar één keer of meer verdacht werden van het plegen van een misdrijf.
c
Voorlopige cijfers.
d Afgerond op tientallen.
Bron: CBS/GIDS

376 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabellen bij hoofdstuk 5

Tabel 5.1

Bij het Openbaar Ministerie ingeschreven en afgedane misdrijfzaken naar
geslacht en minder- en meerderjarigheid
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013a

272.657

260.308

232.316

211.993

230.917

225.229

208.620

meerderjarig

224.555

215.377

193.139

178.296

199.589

197.269

184.353

minderjarig

38.924

36.577

31.739

28.113

25.898

23.062

19.200

224.135

214.447

190.926

175.156

190.657

185.745

170.039

meerderjarige mannen

192.077

184.196

164.659

151.938

169.389

166.562

154.022

minderjarige mannen

32.058

30.251

26.267

23.218

21.268

19.183

16.017

39.330

37.497

33.942

31.243

34.810

34.578

33.504

meerderjarige vrouwen

32.478

31.181

28.479

26.357

30.200

30.707

30.330

minderjarige vrouwen

6.852

6.316

5.463

4.886

4.610

3.871

3.174

7.676

6.950

6.143

4.512

4.547

4.025

4.228

Afdoeningen door het
OM, incl. opgelegde
strafbeschikkingenc

122.274

122.301

119.837

91.978

102.194

119.218

112.361

Afdoeningen door het
OM, incl. geëxecuteerde
strafbeschikkingenc

122.274

122.301

117.315

86.956

91.115

95.121

83.643

meerderjarig

90.831

91.439

90.658

65.184

71.142

77.164

69.577

minderjarig

24.700

24.411

20.909

17.916

16.402

14.722

11.056

94.730

94.856

91.399

67.294

70.284

73.989

64.436

meerderjarige mannen

75.108

75.226

74.682

53.048

57.444

62.255

55.537

minderjarige mannen

19.622

19.630

16.717

14.246

12.840

11.734

8.899

20.786

20.987

20.157

15.799

17.242

17.889

16.186

meerderjarige vrouwen

15.723

16.213

15.976

12.136

13.698

14.909

14.040

minderjarige vrouwen

5.063

4.774

4.181

3.663

3.544

2.980

2.146

rechtspersonen

6.597

6.201

5.516

3.686

3.400

3.063

2.756

Dagvaardingen

159.326

149.980

144.345

127.448

130.925

122.290

114.165

meerderjarig

142.464

134.148

130.203

114.752

119.384

111.978

105.461

minderjarig

16.862

15.832

14.142

12.696

11.541

10.312

8.704

Ingeschreven zaken OMb

mannen

vrouwen

rechtspersonen

mannen

vrouwen

a
b

Voorlopige cijfers.
Van sommige strafzaken is het geslacht en/of de leeftijd van de verdachte onbekend. Daardoor tellen de subtotalen niet altijd
op tot het totale aantal.
c
Het aantal afdoeningen OM is onderscheiden in twee totalen, namelijk inclusief opgelegde strafbeschikkingen en inclusief
geëxecuteerde strafbeschikkingen. Voor een uitsplitsing van strafbeschikkingen in opgelegde en geëxecuteerde straf­
beschikkingen, zie tabel 5.8.
Bron: CBS

Bijlage 4 377

Tabel 5.2

Bij het Openbaar Ministerie ingeschreven misdrijfzaken naar delictgroep
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013a

Totaal

272.657

260.308

232.316

211.993

230.917

225.229

208.620

Wetboek van Strafrecht

173.726

165.693

151.769

140.460

155.502

154.709

146.206

Vermogensmisdrijven

73.807

71.525

68.275

65.192

74.825

74.216

73.694

diefstal/verduistering en inbraak

54.130

53.150

51.659

51.692

58.395

59.235

60.588

diefstal en inbraak met geweld

4.783

4.298

4.615

4.430

4.911

4.879

4.550

eenvoudige diefstal

23.630

24.060

24.134

24.407

28.166

28.716

30.756

gekwalificeerde diefstal

22.226

21.284

19.744

20.135

22.208

22.540

22.519

verduistering

3.491

3.508

3.166

2.720

3.110

3.100

2.763

bedrog

4.459

4.517

4.515

3.257

4.280

3.130

2.327

valsheidsmisdrijven

8.306

6.861

5.613

4.463

4.984

4.445

3.552

heling

5.823

5.921

5.308

4.725

5.715

5.790

5.703

afpersing en afdreiging

444

396

456

377

446

437

447

overige vermogensmisdrijven

645

680

724

678

1.005

1.179

1.077

Vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag

39.834

36.540

30.669

26.315

27.339

26.401

22.805

vernieling en beschadiging

12.103

11.993

9.962

8.968

9.150

9.316

8.766

tegen de openbare orde

18.243

16.179

13.626

11.066

11.865

11.068

8.852

openlijk geweld

15.407

13.443

11.190

8.764

9.184

8.472

6.484

huisvredebreuk

1.661

1.672

1.546

1.451

1.580

1.631

1.574

lokaalvredebreuk

280

268

193

182

216

189

164

computervredebreuk

88

102

100

89

95

80

65

discriminatie

145

135

115

113

129

83

76

tegen openbare orde overig

662

559

482

467

661

613

489

brandstichting/ontploffing

1.676

1.453

1.140

984

936

892

842

tegen het openbaar gezag

7.812

6.915

5.941

5.297

5.388

5.125

4.345

niet opvolgen van ambtelijk bevel

3.399

2.838

2.280

1.829

1.608

1.371

1.112

overige misdrijven tegen het openbaar gezag

4.413

4.077

3.661

3.468

3.780

3.754

3.233

Gewelds- en seksuele misdrijven

52.674

50.757

46.076

41.864

45.552

46.406

43.236

mishandeling

33.403

32.632

29.601

26.443

29.051

29.506

26.901

bedreiging en stalking

12.117

11.547

10.363

9.436

10.264

10.764

10.238

bedreiging

11.176

10.673

9.629

8.773

9.590

10.014

9.555

stalking

941

874

734

663

674

750

683

3.733

3.371

3.102

2.993

3.134

3.186

3.406

aanranding

896

805

758

755

654

587

639

verkrachting

849

761

668

611

647

556

650

schennis der eerbaarheid

663

603

562

456

566

568

488

ontucht met minderjarige

34

44

25

35

52

67

71

overige seksuele misdrijven

1.291

1.158

1.089

1.136

1.215

1.408

1.558

seksuele misdrijven

misdrijven tegen het levenb

2.669

2.471

2.275

2.244

2.296

2.071

1.884

overige gewelds- en seksuele misdrijven

752

736

735

748

807

879

807

Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht

7.411

6.871

6.749

7.089

7.786

7.686

6.471

378 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 5.2

(vervolg)

Verkeersmisdrijven

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013a

53.142

50.450

41.365

39.277

41.177

36.007

28.700

verlaten plaats ongeval

7.399

6.028

5.291

4.952

5.007

4.465

3.838

rijden onder invloed

37.907

36.782

29.456

27.798

29.243

25.501

20.377

rijden tijdens ontzegging/onbevoegd besturen

4.474

4.183

3.958

3.890

4.339

3.640

2.291

overige verkeersmisdrijven

3.362

3.457

2.660

2.637

2.588

2.401

2.194

Drugsmisdrijven

16.297

16.586

14.990

12.884

14.757

15.392

14.964

harddrugs

9.367

9.195

7.735

7.048

7.615

7.847

7.543

softdrugs

6.930

7.391

7.255

5.836

7.142

7.545

7.421

(Vuur)wapenmisdrijven

4.658

4.617

4.326

4.270

4.966

5.244

4.822

Misdrijven overige wettenc

24.834

22.962

19.866

15.102

14.515

13.877

13.928

Wet op de economische delicten

20.065

18.682

16.496

12.639

11.481

10.317

10.242

overige misdrijven

4.769

4.280

3.370

2.463

3.034

3.560

3.686

a
Voorlopige cijfers.
b Betreft (poging tot) doodslag/moord en overige misdrijven tegen het leven.
c
Inclusief zaken waarbij het soort misdrijf onbekend is.
Bron: CBS

Tabel 5.3

Door het Openbaar Ministerie afgedane misdrijfzaken (inclusief opgelegde
strafbeschikkingen) a naar delictgroep
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013b

Totaal

122.274

122.301

119.837

91.978

102.194

119.218

112.361

Wetboek van Strafrecht

78.762

81.642

69.424

56.060

65.510

77.453

74.335

Vermogensmisdrijven

31.205

32.335

29.320

24.023

29.354

34.183

33.867

diefstal/verduistering en inbraak

20.647

21.435

19.454

17.178

20.186

25.064

25.347

diefstal en inbraak met geweld

725

765

733

759

771

955

924

eenvoudige diefstal

9.477

10.257

9.547

8.766

10.967

13.642

14.768

gekwalificeerde diefstal

8.601

8.334

7.326

6.232

6.788

8.432

7.814

verduistering

1.844

2.079

1.848

1.421

1.660

2.035

1.831

bedrog

2.782

3.002

2.822

1.945

2.816

1.970

1.369

valsheidsmisdrijven

3.860

3.780

3.119

1.961

2.577

2.473

2.318

heling

3.516

3.761

3.395

2.580

3.281

4.081

4.146

afpersing en afdreiging

112

107

103

76

78

125

118

overige vermogensmisdrijven

288

250

427

283

415

469

565

Vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag

20.918

21.242

16.361

12.206

12.946

14.737

12.514

vernieling en beschadiging

6.805

7.229

5.554

4.092

4.359

5.309

4.703

tegen de openbare orde

9.853

9.706

7.585

5.517

5.730

6.218

4.903

openlijk geweld

8.535

8.194

6.407

4.607

4.582

4.768

3.540

huisvredebreuk

836

934

756

526

690

952

905

lokaalvredebreuk

120

129

102

94

130

126

129

Bijlage 4 379

Tabel 5.3

(vervolg)
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013b

computervredebreuk

45

65

83

57

41

62

53

discriminatie

63

85

39

32

62

43

46

tegen openbare orde overig

254

299

198

201

223

263

230

brandstichting/ontploffing

648

597

463

334

297

347

361

tegen het openbaar gezag

3.612

3.710

2.759

2.263

2.559

2.861

2.547

niet opvolgen van ambtelijk bevel

1.849

1.900

1.320

1.023

1.069

1.032

880

overige misdrijven tegen het openbaar gezag

1.763

1.810

1.439

1.240

1.490

1.829

1.667

Gewelds- en seksuele misdrijven

22.735

24.466

20.662

16.866

19.132

23.356

23.071

mishandeling

15.473

16.642

13.948

11.288

12.645

15.459

14.925

bedreiging en stalking

5.201

5.521

4.561

3.548

4.107

5.257

5.442

bedreiging

4.774

5.027

4.167

3.241

3.762

4.857

5.046

stalking

427

494

394

307

341

400

396

1.498

1.622

1.552

1.428

1.647

1.785

1.921

aanranding

341

394

361

377

381

367

390

verkrachting

325

343

316

275

347

304

361

schennis der eerbaarheid

364

369

364

266

313

344

286

ontucht met minderjarige

18

23

13

13

19

38

29

overige seksuele misdrijven

450

493

498

497

587

732

853

misdrijven tegen het levenc

325

384

305

307

408

391

380

overige gewelds- en seksuele misdrijven

238

297

296

295

323

461

399

Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht

3.904

3.599

3.081

2.965

4.078

5.177

4.883
15.994

seksuele misdrijven

Verkeersmisdrijven

16.762

13.932

26.818

19.684

18.309

20.668

verlaten plaats ongeval

5.072

4.279

3.419

3.000

3.852

4.050

3.632

rijden onder invloed

9.646

7.382

21.727

15.505

13.114

14.687

10.988

rijden tijdens ontzegging/onbevoegd besturen

1.196

1.273

915

546

588

1.083

720

848

998

757

633

755

848

654

Drugsmisdrijven

6.353

6.994

6.334

4.593

5.830

7.417

7.810

harddrugs

3.165

3.324

2.727

2.316

2.946

3.493

3.501

softdrugs

3.188

3.670

3.607

2.277

2.884

3.924

4.309

(Vuur)wapenmisdrijven

2.853

2.918

2.750

2.374

3.102

3.696

3.506

Misdrijven overige wettend

overige verkeersmisdrijven

a

17.544

16.815

14.511

9.262

9.443

9.984

10.716

Wet op de economische delicten

14.842

14.271

12.524

8.053

7.962

8.312

8.741

overige misdrijven

2.702

2.544

1.987

1.209

1.481

1.672

1.975

Een afgedane zaak door het OM is een OM-beslissing tot sepot, transactie, voeging, overdracht of opgelegde strafbeschikking. Dagvaardingen zijn buiten beschouwing gelaten. Bron voor de opgelegde strafbeschikkingen is WODC.
b Voorlopige cijfers.
c
Betreft (poging tot) doodslag/moord en overige misdrijven tegen het leven.
d Inclusief zaken waarbij het soort misdrijf onbekend is.
Bron: CBS

380 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 5.4

Door het Openbaar Ministerie afgedane misdrijfzaken (inclusief opgelegde
strafbeschikkingen) naar wijze van afdoeninga
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013b

Totaal

122.274

122.301

119.837

91.978

102.194

119.218

112.361

Onvoorwaardelijk sepot

24.835

28.314

27.856

22.207

28.799

35.362

39.215

14.663

17.457

16.104

13.587

16.132

20.400

23.729

11.931

14.137

12.828

10.541

12.890

16.754

19.420

10.172

10.857

11.752

8.620

12.667

14.962

15.486

633

708

743

562

1.054

755

897

554

625

624

478

967

670

835

251

339

309

332

397

529

464

technisch sepot
w.o.
geen wettig bewijs
beleidssepot
op gronden samenhangend met maatregelen van a­ nderen
dan de officier van justitie
w.o.
ander dan strafrechtelijk ingrijpen prevaleert
op gronden samenhangend met de algemene ­rechtsorde
w.o.
onvoldoende nationaal belang
op gronden samenhangend met het gepleegde feit

245

263

258

302

385

514

452

3.449

3.670

4.944

2.853

5.729

6.679

6.776

1.399

1.331

1.290

857

3.075

2.573

2.068

617

537

523

320

306

437

323

1.164

1.468

2.860

1.449

2.116

3.366

4.002

3.304

3.611

3.317

2.772

3.107

4.308

4.239

w.o.
gering feit
gering aandeel in het feit
oud feit
op gronden samenhangend met de persoon van de
verdachte
w.o.
leeftijd

54

54

67

53

52

47

49

recente bestraffing

941

1.051

956

887

1.075

1.685

1.560

door feit of gevolgen getroffen

635

706

648

543

596

678

637

gezondheidstoestand

647

737

651

555

642

837

821

gewijzigde omstandigheden

481

393

374

361

386

591

748

dienstverlening

53

65

67

33

24

43

45

2.535

2.529

2.439

2.101

2.380

2.691

3.110

op gronden samenhangend met de verhouding tussen
verdachte en benadeelde
w.o.
verhouding tot de benadeelde geregeld

715

633

634

625

680

752

1.032

1.112

1.209

1.146

982

1.093

1.220

1.249

334

285

269

223

241

341

417

beleidssepot met waarschuwing

6.264

7.718

7.834

3.438

2.327

2.269

1.726

‘kaal’ beleidssepot

3.908

3.139

3.918

5.182

10.340

12.693

13.760

Voorwaardelijk beleidssepot

5.625

7.078

7.143

6.157

6.923

9.044

9.904

Voeging ad informandum

3.339

3.831

3.959

1.951

1.919

2.006

2.132

Voeging ter berechting

10.755

11.115

8.002

4.909

4.420

4.253

2.924

medeschuld van benadeelde
beperkte kring

Bijlage 4 381

Tabel 5.4

(vervolg)
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013b

74.210

68.290

65.115

42.298

33.005

20.719

13.179

betaling geldsom

45.169

39.698

40.254

25.471

21.010

10.926

7.157

schadevergoeding

3.182

3.068

2.312

1.374

1.112

1.087

642

16.620

15.416

12.492

8.592

7.392

6.205

3.842

4.620

11.842

24.803

44.448

41.840

Transactiec
w.o.

taakstraf
Strafbeschikking, opgelegde
Overdracht naar een ander parket
Wijze afdoening onbekendd

3.340

3.578

2.937

1.824

1.346

1.313

815

170

95

205

790

979

2.073

2.352

a

Een afgedane zaak door het OM is een OM-beslissing tot sepot, transactie, voeging, overdracht of opgelegde strafbeschikking. Dagvaardingen zijn buiten beschouwing gelaten. Bron voor de opgelegde strafbeschikkingen is WODC.
b Voorlopige cijfers.
c
Inclusief lik-op-stukzaken. Vóór 2001 ook inclusief wijze afdoening onbekend.
d De zaken met een onbekende wijze van afdoening zijn tot en met 2000 als transactie geteld.
Bron: CBS

Tabel 5.5

Door het Openbaar Ministerie afgedane misdrijfzaken: transacties a naar
delictgroep
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013b

Totaal

74.210

68.290

65.115

42.298

33.005

20.719

13.179

Wetboek van Strafrecht

42.426

40.082

33.075

26.408

21.228

14.870

9.143

Vermogensmisdrijven

17.176

16.503

14.966

12.678

10.378

7.567

5.248

diefstal/verduistering en inbraak

11.234

11.002

10.066

9.345

8.036

5.789

4.067

diefstal en inbraak met geweld

44

43

41

24

21

34

30

eenvoudige diefstal

5.345

5.492

5.403

5.494

4.918

3.520

2.665

gekwalificeerde diefstal

4.721

4.242

3.650

3.117

2.518

1.831

1.153

verduistering

1.124

1.225

972

710

579

404

219

bedrog

1.896

1.979

1.961

1.240

584

335

229

valsheidsmisdrijven

2.131

1.627

1.209

777

629

631

418

heling

1.826

1.847

1.640

1.231

1.064

709

360

afpersing en afdreiging

10

12

13

8

5

11

2

overige vermogensmisdrijven

79

36

77

77

60

92

172

Vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag

12.373

11.665

8.729

6.131

4.826

3.241

1.665

vernieling en beschadiging

4.006

4.145

3.003

2.006

1.583

1.028

470

tegen de openbare orde

5.733

5.160

3.933

2.673

2.209

1.688

904

openlijk geweld

5.177

4.561

3.491

2.305

1.944

1.512

792

huisvredebreuk

351

385

293

214

169

98

63

lokaalvredebreuk

66

56

40

51

22

18

12

computervredebreuk

22

27

34

25

9

12

11

discriminatie

30

34

10

12

14

15

8

382 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 5.5

(vervolg)
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013b

87

97

65

66

51

33

18

brandstichting/ontploffing

257

178

162

90

87

55

36

tegen het openbaar gezag

2.377

2.182

1.631

1.362

947

470

255

niet opvolgen van ambtelijk bevel

1.369

1.221

885

713

456

209

73

overige misdrijven tegen het openbaar gezag

1.008

961

746

649

491

261

182

tegen openbare orde overig

Gewelds- en seksuele misdrijven

10.182

9.665

7.404

5.561

4.479

3.190

1.705

mishandeling

7.700

7.345

5.642

4.200

3.448

2.475

1.258

bedreiging en stalking

2.156

2.044

1.528

1.147

873

590

371

bedreiging

2.068

1.959

1.472

1.111

845

556

350

stalking

88

85

56

36

28

34

21

290

259

217

202

142

108

72

aanranding

52

55

28

39

21

20

15

verkrachting

-

1

1

-

-

-

-

196

178

161

142

104

64

31

seksuele misdrijven

schennis der eerbaarheid
ontucht met minderjarige

2

3

3

1

1

3

1

overige seksuele misdrijven

40

22

24

20

16

21

25

misdrijven tegen het levenc

7

2

1

-

2

-

-

overige gewelds- en seksuele misdrijven

29

15

16

12

14

17

4

Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht

2.695

2.249

1.976

2.038

1.545

872

525

Verkeersmisdrijven

12.238

9.177

15.374

5.006

2.995

1.077

538

verlaten plaats ongeval

4.023

3.253

2.720

2.534

1.341

399

224

rijden onder invloedd

7.756

5.407

12.277

2.179

1.467

564

251

rijden tijdens ontzegging/onbevoegd besturen

122

126

81

19

15

12

8

overige verkeersmisdrijven

337

391

296

274

172

102

55

Drugsmisdrijven

3.879

4.243

3.807

2.676

2.655

2.294

1.711

harddrugs

1.632

1.709

1.325

1.282

1.428

1.070

761

softdrugs

2.247

2.534

2.482

1.394

1.227

1.224

950

(Vuur)wapenmisdrijven

2.296

2.230

2.153

1.876

1.539

987

671

Misdrijven overige wettene

13.391

12.558

10.706

6.332

4.588

1.491

1.116

Wet op de economische delicten

11.401

10.789

9.332

5.568

4.139

1.312

956

overige misdrijven

1.970

1.769

1.374

764

449

179

160

a
Bij de transactie gaat het om de aangeboden transacties (zie ook noot a bij tabel 5.4). Inclusief lik-op-stukzaken.
b Voorlopige cijfers.
c
Betreft (poging tot) doodslag/moord en overige misdrijven tegen het leven.
d In 2009 is sprake van een toename van transacties voor rijden onder invloed (zie bijlage 3, paragraaf 4).
e
Inclusief zaken waarbij het soort misdrijf onbekend is.
Bron: CBS

Bijlage 4 383

Tabel 5.6

Door het Openbaar Ministerie afgedane misdrijfzaken: transacties a met als
voorwaarde betaling geldsom naar delictgroep
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013b

Totaal

45.169

39.698

40.254

25.471

21.010

10.926

7.157

Wetboek van Strafrecht

19.406

18.123

14.285

13.058

11.363

6.801

4.312

Vermogensmisdrijven

6.629

6.430

5.501

5.886

5.583

3.850

2.858

diefstal/verduistering en inbraak

4.595

4.640

4.090

4.705

4.529

3.076

2.341

diefstal en inbraak met geweld

4

8

7

5

2

1

2

eenvoudige diefstal

2.678

2.829

2.551

3.163

3.256

2.254

1.848

gekwalificeerde diefstal

1.433

1.306

1.204

1.189

1.019

651

409

480

497

328

348

252

170

82

bedrog

430

357

266

193

200

182

116

valsheidsmisdrijven

643

523

356

348

297

265

190

heling

950

897

756

615

539

295

137

afpersing en afdreiging

2

2

1

-

2

1

-

overige vermogensmisdrijven

9

11

32

25

16

31

74

verduistering

Vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag

5.469

5.295

3.977

3.001

2.435

1.166

537

vernieling en beschadiging

1.902

1.980

1.450

1.137

982

544

195

tegen de openbare orde

1.783

1.723

1.375

901

758

320

174

openlijk geweld

1.403

1.321

1.084

638

569

229

111

huisvredebreuk

260

289

218

154

122

54

41

lokaalvredebreuk

43

44

28

40

18

10

8

computervredebreuk

12

10

14

17

5

1

1

discriminatie

10

9

3

9

7

9

4

tegen openbare orde overig

55

50

28

43

37

17

9

brandstichting/ontploffing

15

13

16

6

12

6

4

tegen het openbaar gezag

1.769

1.579

1.136

957

683

296

164

1.063

942

655

510

333

149

61

706

637

481

447

350

147

103

niet opvolgen van ambtelijk bevel
overige misdrijven tegen het openbaar gezag
Gewelds- en seksuele misdrijven

5.263

4.731

3.434

2.680

2.208

1.226

556

mishandeling

3.878

3.495

2.508

1.965

1.617

920

389

bedreiging en stalking

1.220

1.090

780

593

495

238

135

bedreiging

1.204

1.080

771

584

488

235

132

stalking

16

10

9

9

7

3

3

159

140

141

117

94

66

30

aanranding

8

11

9

6

7

7

3

verkrachting

-

1

-

-

-

-

-

139

127

117

107

86

54

22

ontucht met minderjarige

2

1

3

-

-

1

1

overige seksuele misdrijven

10

-

12

4

1

4

4

misdrijven tegen het levenc

-

1

-

-

-

-

-

overige gewelds- en seksuele misdrijven

6

5

5

5

2

2

2

seksuele misdrijven

schennis der eerbaarheid

384 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 5.6

(vervolg)

Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht
Verkeersmisdrijven

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013b

2.045

1.667

1.373

1.491

1.137

559

361

10.760

7.672

13.884

3.941

2.468

787

393

verlaten plaats ongeval

3.513

2.798

2.355

2.245

1.250

352

195

rijden onder invloedd

6.970

4.566

11.317

1.486

1.073

361

153

rijden tijdens ontzegging/onbevoegd besturen

22

27

16

8

13

11

5

overige verkeersmisdrijven

255

281

196

202

132

63

40

Drugsmisdrijven

1.719

1.773

1.492

1.641

1.849

1.426

1.053

harddrugs

835

958

715

877

1.007

646

511

softdrugs

884

815

777

764

842

780

542

(Vuur)wapenmisdrijven

1.380

1.280

1.118

1.141

1.049

650

482

Misdrijven overige wettene

11.904

10.850

9.475

5.690

4.281

1.262

917

10.946

10.020

8.798

5.320

3.930

1.130

796

958

830

677

370

351

132

121

Wet op de economische delicten
overige misdrijven

a
Bij de transactie gaat het om de aangeboden transacties (zie ook noot a bij tabel 5.4).
b Voorlopige cijfers.
c
Betreft (poging tot) doodslag/moord en overige misdrijven tegen het leven.
d In 2009 is sprake van een toename van transacties voor rijden onder invloed (zie bijlage 3, paragraaf 4).
e
Inclusief zaken waarbij het soort misdrijf onbekend is.
Bron: CBS

Tabel 5.7

Door het Openbaar Ministerie afgedane misdrijfzaken: transacties a met als
voorwaarde leer- of werkprojectb naar delictgroep
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013c

Totaal

16.676

15.496

12.560

8.629

7.417

6.248

3.888

Wetboek van Strafrecht

14.783

13.540

10.701

7.461

6.399

5.361

3.218

Vermogensmisdrijven

6.543

5.870

5.024

3.491

3.063

2.475

1.626

diefstal/verduistering en inbraak

4.328

4.054

3.512

2.557

2.249

1.680

1.077

diefstal en inbraak met geweld

32

30

29

13

12

22

22

eenvoudige diefstal

1.474

1.380

1.347

1.015

949

672

384

gekwalificeerde diefstal

2.376

2.174

1.726

1.276

1.039

818

571

446

470

410

253

249

168

100

174

138

144

79

73

82

75

1.317

986

703

377

292

341

215
178

verduistering
bedrog
valsheidsmisdrijven
heling

651

662

623

429

414

312

afpersing en afdreiging

5

10

8

4

1

5

1

overige vermogensmisdrijven

68

20

34

45

34

55

80

Vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag

4.202

3.702

2.634

1.777

1.472

1.300

717

vernieling en beschadiging

861

828

637

394

281

233

140

tegen de openbare orde

2.792

2.406

1.643

1.125

979

912

478

Bijlage 4 385

Tabel 5.7

(vervolg)
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013c

openlijk geweld

2.691

2.278

1.561

1.071

922

854

448

huisvredebreuk

58

61

35

32

39

31

13

lokaalvredebreuk

6

6

6

4

3

5

3

computervredebreuk

8

11

15

3

4

8

4

discriminatie

16

19

5

2

2

-

2

tegen openbare orde overig

13

31

21

13

9

14

8

brandstichting/ontploffing

191

122

102

59

59

38

28

tegen het openbaar gezag

71

358

346

252

199

153

117

niet opvolgen van ambtelijk bevel

151

132

93

76

63

35

6

overige misdrijven tegen het openbaar gezag

207

214

159

123

90

82

65

3.620

3.605

2.721

1.924

1.601

1.380

771

2.794

2.803

2.152

1.514

1.291

1.071

568

713

714

523

356

273

263

170

bedreiging

663

657

486

333

256

235

160

stalking

50

57

37

23

17

28

10

83

81

38

49

26

32

31

aanranding

40

38

13

25

12

11

7

verkrachting

-

-

1

-

-

-

-

schennis der eerbaarheid

25

26

15

12

4

4

5

Gewelds- en seksuele misdrijven
mishandeling
bedreiging en stalking

seksuele misdrijven

ontucht met minderjarige

-

2

9

1

1

2

-

overige seksuele misdrijven

18

15

9

11

9

15

19

misdrijven tegen het levend

7

1

1

-

1

-

-

overige gewelds- en seksuele misdrijven

23

6

7

5

10

14

2

Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht

418

363

322

269

263

206

104

Verkeersmisdrijven

432

449

512

409

345

193

92

verlaten plaats ongeval

76

71

60

39

37

24

17

rijden onder invloed

212

215

350

321

279

137

56

rijden tijdens ontzegging/onbevoegd besturen

99

98

57

8

1

1

1

overige verkeersmisdrijven

45

65

45

41

28

31

18

Drugsmisdrijven

765

736

643

329

269

353

345

harddrugs

277

248

182

110

125

107

55

softdrugs

488

488

461

219

144

246

290

(Vuur)wapenmisdrijven

446

459

409

269

244

191

108

Misdrijven overige wettene

250

312

295

161

160

150

125

Wet op de economische delicten

206

260

260

119

133

117

108

overige misdrijven

44

52

35

42

27

33

17

a
Bij de transactie gaat het om de aangeboden transacties (zie ook noot a bij tabel 5.4).
b Hieronder vallen de leerstraf, de werkstraf en de sepots met sepotgrond ‘Dienstverlening’.
c
Voorlopige cijfers.
d Betreft (poging tot) doodslag/moord en overige misdrijven tegen het leven.
e
Inclusief zaken waarbij het soort misdrijf onbekend is.
Bron: CBS

386 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 5.8

Door het Openbaar Ministerie afgedane misdrijfzaken: strafbeschikkingen
naar delictgroep
Opgelegda
2009

Totaal

2010

2011

Geëxecuteerdb
2012

2013c

2009

2010

4.620 11.842 24.803 44.448 41.840

2.098

6.820 13.724 20.351 13.122

2011

2012

2013c

Wetboek van Strafrecht

-

2

9.233 19.876 19.827

-

2

4.364

8.442

5.306

Vermogensmisdrijven

-

1

4.220

9.259 10.281

-

1

2.051

3.787

2.454

diefstal/verduistering en inbraak

-

1

3.420

7.637

8.489

-

1

1.709

3.111

1.991

diefstal en inbraak met geweld

-

-

3

14

10

-

-

2

1

-

eenvoudige diefstal

-

1

2.331

5.306

6.091

-

1

1.184

2.179

1.406

gekwalificeerde diefstal

-

-

796

1.769

1.873

-

-

374

674

417

verduistering

-

-

290

548

515

-

-

149

257

168

bedrog

-

-

68

210

210

-

-

34

106

70

valsheidsmisdrijven

-

-

131

225

294

-

-

61

113

86

heling

-

-

597

1.170

1.266

-

-

246

451

302

afpersing en afdreiging

-

-

1

1

4

-

-

-

-

-

overige vermogensmisdrijven

-

-

3

16

18

-

-

1

6

5

Vernielingen en misdrijven tegen openbare orde
en gezag

-

1

1.767

3.696

2.912

-

1

959

1.825

925

vernieling en beschadiging

-

-

679

1.501

1.062

-

-

406

898

436

tegen de openbare orde

-

-

476

970

755

-

-

236

444

212

openlijk geweld

-

-

207

422

273

-

-

128

243

109

huisvredebreuk

-

-

173

432

355

-

-

77

161

68

lokaalvredebreuk

-

-

73

48

54

-

-

17

18

14

computervredebreuk

-

-

-

3

4

-

-

-

1

1

discriminatie

-

-

2

4

10

-

-

-

-

2

tegen openbare orde overig

-

-

21

61

59

-

1

14

21

18

brandstichting/ontploffing

-

-

1

2

5

-

-

-

-

1

tegen het openbaar gezag

-

1

611

1.223

1.090

-

1

317

483

276

niet opvolgen van ambtelijk bevel

-

-

260

427

347

-

-

146

188

87

overige misdrijven tegen het openbaar gezag

-

1

351

796

743

-

-

171

295

189

Gewelds- en seksuele misdrijven

-

-

1.808

3.902

3.644

-

-

799

1.704

1.183

mishandeling

-

-

1.255

2.838

2.505

-

-

567

1.277

845

bedreiging en stalking

-

-

512

988

1.082

-

-

198

377

306

bedreiging

-

-

508

984

1.073

-

-

198

376

304

stalking

-

-

4

4

9

-

-

-

1

2

-

-

39

70

53

-

-

34

49

32

aanranding

-

-

-

-

1

-

-

-

-

-

verkrachting

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

schennis der eerbaarheid

-

-

39

70

51

-

-

34

49

32

ontucht met minderjarige

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

overige seksuele misdrijven

-

-

-

-

1

-

-

-

-

-

misdrijven tegen het levend

-

-

1

3

1

-

-

-

1

-

overige gewelds- en seksuele misdrijven

-

-

1

3

3

-

-

-

-

-

Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht

-

-

1.438

3.019

2.990

-

-

555

1.126

744

seksuele misdrijven

Bijlage 4 387

Tabel 5.8

(vervolg)
Ongeacht afloopa
2009

Verkeersmisdrijven
verlaten plaats ongeval
rijden onder invloed

2011

2009

2010

2011

2012

2013c

4.620 11.837 12.265 15.913 12.029

2.098

6.816

7.350

6.730

3.307

-

2012

Geslaagde afloopb
2013c

-

2010

1.788

2.817

2.470

-

-

1.239

1.819

1.358

4.620 11.836 10.292 12.750

9.265

2.098

6.815

6.016

4.755

1.869

rijden tijdens ontzegging/onbevoegd besturen

-

-

10

84

64

-

-

3

19

16

overige verkeersmisdrijven

-

1

175

262

230

-

1

92

137

64

Drugsmisdrijven

-

-

750

1.662

2.311

-

-

356

707

621

harddrugs

-

-

400

975

1.219

-

-

182

417

346

softdrugs

-

-

350

687

1.092

-

-

174

290

275

(Vuur)wapenmisdrijven

-

-

747

1.442

1.412

-

-

450

758

451

Misdrijven overige wettene

-

3

1.808

5.555

6.261

-

2

1.204

3.714

3.437

Wet op de economische delicten

-

3

1.646

4.910

5.505

-

2

1.108

3.380

3.112

overige misdrijven

-

-

162

645

756

-

-

96

334

325

a
Strafzaken waarin het Openbaar Ministerie een strafbeschikking heeft opgelegd, ongeacht de afloop.
b
Strafzaken waarin een strafbeschikking is geëxecuteerd; de strafbeschikking kan in hetzelfde of eerder jaar zijn opgelegd.
c
Voorlopige cijfers.
d
Betreft (poging tot) doodslag/moord en overige misdrijven tegen het leven.
e
Inclusief zaken waarbij het soort misdrijf onbekend is.
Bron bij noot a WODC, bij noot b CBS

Tabel 5.9

Door het Openbaar Ministerie afgedane misdrijfzaken: onvoorwaardelijke
beleidssepots naar delictgroep
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013a

Totaal

10.172

10.857

11.752

8.620

12.667

14.962

15.486

Wetboek van Strafrecht

7.556

8.198

7.503

6.242

9.252

10.831

10.961

Vermogensmisdrijven

2.578

2.975

2.859

2.152

4.546

4.664

4.497

diefstal/verduistering en inbraak

1.412

1.501

1.501

1.361

1.617

2.789

2.972

diefstal en inbraak met geweld

41

33

24

35

35

54

37

eenvoudige diefstal

691

714

777

727

827

1.382

1.674

gekwalificeerde diefstal

436

492

446

398

499

973

873

verduistering

244

262

254

201

256

380

388

bedrog

230

254

220

178

1.631

727

279

valsheidsmisdrijven

549

767

720

330

902

607

691

heling

331

379

348

231

319

458

451

afpersing en afdreiging

11

10

9

11

8

11

7

overige vermogensmisdrijven

45

64

61

41

69

72

97

Vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag

1.982

2.114

1.743

1.566

1.753

2.177

2.397

vernieling en beschadiging

791

779

701

623

750

916

1.066

tegen de openbare orde

871

947

709

655

672

827

758

662

749

551

500

469

576

517

openlijk geweld

388 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 5.9

(vervolg)
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013a

huisvredebreuk

150

107

101

92

122

150

153

lokaalvredebreuk

13

28

15

17

17

28

25

computervredebreuk

3

8

7

6

5

18

8

discriminatie

3

6

4

5

8

6

4

tegen openbare orde overig

40

49

31

35

51

49

51

brandstichting/ontploffing

72

80

62

48

43

49

63

tegen het openbaar gezag

248

308

271

240

288

385

510

niet opvolgen van ambtelijk bevel

98

123

110

102

97

139

269

overige misdrijven tegen het openbaar gezag

150

185

161

138

191

246

241

2.695

2.786

2.682

2.308

2.672

3.629

3.647

1.975

2.099

1.960

1.725

1.982

2.651

2.662

549

492

515

423

509

746

742

bedreiging

501

421

477

389

451

674

681

stalking

48

71

38

34

58

72

61

107

104

119

92

90

116

154

aanranding

27

25

36

24

29

32

41

verkrachting

4

2

8

7

4

8

6

schennis der eerbaarheid

32

25

41

22

26

36

48

Gewelds- en seksuele misdrijven
mishandeling
bedreiging en stalking

seksuele misdrijven

ontucht met minderjarige

2

7

2

2

1

2

1

overige seksuele misdrijven

42

45

32

37

30

38

58

misdrijven tegen het levenb

30

27

18

7

19

12

20

overige gewelds- en seksuele misdrijven

34

64

70

61

72

104

69

Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht

301

323

219

216

281

361

420

Verkeersmisdrijven

390

422

2.158

674

728

840

1.042

verlaten plaats ongeval

134

186

170

129

176

192

206

rijden onder invloed

127

97

1.853

399

405

320

639

rijden tijdens ontzegging/onbevoegd besturen

45

32

57

73

61

189

107

overige verkeersmisdrijven

84

107

78

73

86

139

90

Drugsmisdrijven

880

907

823

556

684

1.223

1.155

harddrugs

637

647

592

382

359

497

506

softdrugs

243

260

231

174

325

726

649

115

147

126

111

364

636

881

(Vuur)wapenmisdrijven
Misdrijven overige wettenc

1.231

1.183

1.142

1.037

1.639

1.432

1.447

Wet op de economische delicten

926

861

870

824

1.026

994

859

overige misdrijven

305

322

272

213

613

438

588

a
Voorlopige cijfers.
b Betreft (poging tot) doodslag/moord en overige misdrijven tegen het leven.
c
Inclusief zaken waarbij het soort misdrijf onbekend is.
Bron: CBS

Bijlage 4 389

Tabel 5.10 Bij het Openbaar Ministerie ingeschreven misdrijfzaken met minderjarige
verdachten naar delictgroep
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013a

Totaal

38.924

36.577

31.739

28.113

25.898

23.062

19.200

Wetboek van Strafrecht

35.063

32.184

27.741

24.825

22.734

19.969

16.976

Vermogensmisdrijven

14.311

13.428

12.454

11.510

10.543

9.517

8.068

diefstal/verduistering en inbraak

12.266

11.356

10.455

9.751

8.781

7.961

6.878

diefstal en inbraak met geweld

1.513

1.162

1.279

1.372

1.460

1.537

1.284

eenvoudige diefstal

3.774

3.606

3.575

3.209

2.864

2.408

2.008

gekwalificeerde diefstal

6.423

5.964

5.032

4.669

3.980

3.672

3.319

556

624

569

501

477

344

267

bedrog

344

266

267

284

252

154

114

valsheidsmisdrijven

299

290

353

253

239

186

131

1.308

1.419

1.248

1.097

1.123

1.044

794

afpersing en afdreiging

82

84

99

94

92

99

118

overige vermogensmisdrijven

12

13

32

31

56

73

33
3.929

verduistering

heling

Vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag

11.723

10.376

7.948

6.541

5.664

4.743

vernieling en beschadiging

2.636

2.486

1.845

1.407

1.252

1.072

993

tegen de openbare orde

7.398

6.446

4.956

4.165

3.626

3.043

2.393

openlijk geweld

7.127

6.164

4.711

3.961

3.396

2.841

2.265

huisvredebreuk

151

149

116

107

129

113

74

lokaalvredebreuk

21

21

14

16

10

23

9

computervredebreuk

23

30

20

15

23

13

10

discriminatie

40

34

36

26

20

6

12

tegen openbare orde overig

36

48

59

40

48

47

23

brandstichting/ontploffing

796

677

489

379

309

271

230

tegen het openbaar gezag

313

893

767

658

590

477

357

niet opvolgen van ambtelijk bevel

435

363

279

258

210

112

82

overige misdrijven tegen het openbaar gezag

458

404

379

332

267

245

231

Gewelds- en seksuele misdrijven

7.947

7.469

6.482

5.955

5.763

4.994

4.491

mishandeling

5.511

5.180

4.606

4.161

4.034

3.491

2.980

bedreiging en stalking

1.517

1.474

1.168

1.052

1.079

930

898

bedreiging

1.488

1.459

1.160

1.041

1.058

917

888

stalking

29

15

8

11

21

13

10

623

552

470

501

424

394

437

aanranding

218

215

176

179

100

89

94

verkrachting

141

132

110

110

117

91

130

schennis der eerbaarheid

42

42

41

35

22

24

18

ontucht met minderjarige

4

7

-

5

1

3

1

overige seksuele misdrijven

218

156

143

172

184

187

194

misdrijven tegen het levenb

255

231

202

215

199

155

142

overige gewelds- en seksuele misdrijven

41

32

36

26

27

24

34

Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht

1.082

911

857

819

764

715

488

seksuele misdrijven

390 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 5.10 (vervolg)

Verkeersmisdrijven

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013a
643

1.389

1.762

1.703

1.358

1.225

959

verlaten plaats ongeval

270

229

182

130

140

88

74

rijden onder invloed

860

1.201

1.301

1.032

921

712

446

rijden tijdens ontzegging/onbevoegd besturen

2

10

11

5

6

13

10

257

322

209

191

158

146

113

Drugsmisdrijven

730

771

649

588

565

607

511

harddrugs

376

393

220

247

218

213

194

softdrugs

354

378

429

341

347

394

317

(Vuur)wapenmisdrijven

805

844

729

640

649

626

380

Misdrijven overige wettenc

overige verkeersmisdrijven

937

1.016

917

702

725

901

690

Wet op de economische delicten

812

863

789

591

583

554

486

overige misdrijven

125

153

128

111

142

347

204

a
Voorlopige cijfers.
b Betreft (poging tot) doodslag/moord en overige misdrijven tegen het leven.
c
Inclusief zaken waarbij het soort misdrijf onbekend is.
Bron: CBS

Tabel 5.11 Door het Openbaar Ministerie afgedane misdrijfzaken (inclusief opgelegde
strafbeschikkingen) a met minderjarige verdachten naar delictgroep
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013b

Totaal

24.700

24.411

20.918

17.917

16.412

14.840

11.219

Wetboek van Strafrecht

21.841

21.156

17.734

15.392

14.004

12.616

9.532

Vermogensmisdrijven

8.558

8.196

7.700

6.708

6.113

5.396

4.084

diefstal/verduistering en inbraak

7.052

6.700

6.196

5.485

4.802

4.224

3.290

diefstal en inbraak met geweld

247

218

217

235

232

308

289

eenvoudige diefstal

2.531

2.438

2.491

2.170

1.897

1.594

1.183

gekwalificeerde diefstal

3.865

3.622

3.016

2.666

2.291

2.022

1.625

409

422

472

414

382

300

193

bedrog

243

220

189

185

188

135

73

valsheidsmisdrijven

200

211

275

171

229

172

98

heling

998

1.029

995

829

818

772

558

afpersing en afdreiging

31

20

25

18

21

27

35

overige vermogensmisdrijven

34

16

20

20

55

66

30
2.432

verduistering

Vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag

7.852

7.664

5.488

4.381

3.801

3.470

vernieling en beschadiging

1.929

1.966

1.487

1.096

903

831

644

tegen de openbare orde

4.933

4.765

3.323

2.689

2.423

2.242

1.473

openlijk geweld

4.710

4.526

3.160

2.535

2.275

2.101

1.376

huisvredebreuk

143

125

82

90

98

80

52

lokaalvredebreuk

14

18

13

11

6

12

10

Bijlage 4 391

Tabel 5.11 (vervolg)
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013b

computervredebreuk

22

24

26

14

8

17

7

discriminatie

27

31

14

6

10

8

9

tegen openbare orde overig

17

41

28

33

26

24

19

brandstichting/ontploffing

383

331

231

165

132

119

113

tegen het openbaar gezag

607

602

447

431

343

278

202

niet opvolgen van ambtelijk bevel

315

310

205

209

162

104

58

overige misdrijven tegen het openbaar gezag

292

292

242

222

181

174

144

4.592

4.521

3.906

3.694

3.514

3.234

2.660

3.383

3.255

2.902

2.752

2.592

2.362

1.825

892

941

729

655

628

601

523

bedreiging

874

930

722

647

618

591

514

stalking

18

11

7

8

10

10

9

274

279

235

259

262

236

269

aanranding

96

100

74

99

61

52

63

verkrachting

56

52

55

44

55

54

60

schennis der eerbaarheid

28

34

39

24

19

19

18

ontucht met minderjarige

6

6

2

4

1

4

-

overige seksuele misdrijven

88

87

65

88

126

107

128

misdrijven tegen het levenc

26

31

29

21

19

20

24

overige gewelds- en seksuele misdrijven

17

15

11

7

13

15

20

Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht

839

775

640

609

576

516

353
400

Gewelds- en seksuele misdrijven
mishandeling
bedreiging en stalking

seksuele misdrijven

Verkeersmisdrijven

1.004

1.230

1.395

1.132

950

671

verlaten plaats ongeval

199

171

139

97

95

65

50

rijden onder invloed

653

841

1.132

923

755

504

293

rijden tijdens ontzegging/onbevoegd besturen

1

5

6

1

4

7

5

151

213

118

111

96

95

52

Drugsmisdrijven

524

538

459

360

386

421

355

harddrugs

190

222

116

100

121

133

105

softdrugs

334

316

343

260

265

288

250

(Vuur)wapenmisdrijven

649

731

653

511

544

516

306

Misdrijven overige wettend

overige verkeersmisdrijven

a

682

756

677

522

528

616

629

Wet op de economische delicten

606

693

643

471

468

450

457

overige misdrijven

76

63

34

51

60

166

172

Een afgedane zaak door het OM is een OM-beslissing tot sepot, transactie, voeging, overdracht of opgelegde strafbeschikking. Dagvaardingen zijn buiten beschouwing gelaten. Bron voor de opgelegde strafbeschikkingen is WODC.
b Voorlopige cijfers.
c
Betreft (poging tot) doodslag/moord en overige misdrijven tegen het leven.
d Inclusief zaken waarbij het soort misdrijf onbekend is.
Bron: CBS

392 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 5.12 Door het Openbaar Ministerie afgedane misdrijfzaken (inclusief opgelegde
strafbeschikkingen) met minderjarige verdachten naar wijze van afdoeninga
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013b

Totaal

24.700

24.411

20.909

17.916

16.412

14.840

11.219

Onvoorwaardelijk sepot

3.798

4.274

3.630

3.127

3.165

3.232

3.908

1.914

2.359

2.103

1.826

1.761

1.928

2.438

1.569

1.925

1.697

1.457

1.456

1.632

1.945

1.884

1.915

1.527

1.301

1.404

1.304

1.470

159

185

196

167

218

168

195

104

128

132

101

155

114

159

38

51

33

45

54

54

53

technisch sepot
w.o.
geen wettig bewijs
beleidssepot
op gronden samenhangend met maatregelen van anderen dan de officier van justitie
w.o.
ander dan strafrechtelijk ingrijpen prevaleert
op gronden samenhangend met de algemene rechtsorde
w.o.
onvoldoende nationaal belang

38

49

33

43

54

53

53

746

719

573

461

533

441

508

gering feit

187

170

146

106

128

94

124

gering aandeel in het feit

245

177

169

115

88

76

80

oud feit

276

333

225

219

288

238

291

543

577

449

351

348

386

424

op gronden samenhangend met het gepleegde feit
w.o.

op gronden samenhangend met de persoon van de
verdachte
w.o.
leeftijd

9

8

13

7

7

4

5

recente bestraffing

196

202

131

112

112

114

125

door feit of gevolgen getroffen

105

118

94

92

82

68

76

gezondheidstoestand

45

43

36

18

37

34

46

gewijzigde omstandigheden

66

67

54

50

51

61

83

dienstverlening

53

65

67

33

22

43

45

398

383

276

277

251

255

290

verhouding tot de benadeelde geregeld

136

129

88

98

83

82

101

medeschuld van benadeelde

215

217

169

153

145

147

148

beperkte kring

29

24

13

18

14

17

36

1.248

1.450

1.120

904

774

635

551

636

465

407

397

630

669

919

Voorwaardelijk beleidssepot

1.332

1.515

1.474

1.504

1.688

1.623

1.304

Voeging ad informandum

624

640

533

356

412

502

502

Voeging ter berechting

2.917

2.901

2.159

1.927

1.693

1.552

1.061

Transactiec

14.687

13.767

11.883

9.861

8.488

6.794

3.585

betaling geldsom

1.629

1.574

1.403

1.112

909

658

318

schadevergoeding

1.512

1.392

1.096

889

821

739

417

op gronden samenhangend met de verhouding tussen
verdachte en benadeelde
w.o.

beleidssepot met waarschuwing
‘kaal’ beleidssepot

w.o.

Bijlage 4 393

Tabel 5.12 (vervolg)
taakstraf

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013b

10.018

9.339

7.961

6.596

5.729

4.419

2.417

17

281

370

Strafbeschikking, opgelegd
Overdracht naar een ander parket
Wijze afdoening onbekendd

1.325

1.299

1.211

1.122

935

839

387

17

15

19

19

21

17

102

a

Een afgedane zaak door het OM is een OM-beslissing tot sepot, transactie, voeging, overdracht of opgelegde strafbeschikking. Dagvaardingen zijn buiten beschouwing gelaten. Bron voor de opgelegde strafbeschikkingen is WODC.
b Voorlopige cijfers.
c
Inclusief lik-op-stukzaken. Vóór 2001 ook inclusief wijze afdoening onbekend.
d De zaken met een onbekende wijze van afdoening zijn tot en met 2000 als transactie geteld.
Bron: CBS

Tabel 5.13 Door het Openbaar Ministerie afgedane misdrijfzaken met minderjarige
verdachten: transacties a naar delictgroep
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013b

Totaal

14.687

13.767

11.883

9.861

8.488

6.794

3.585

Wetboek van Strafrecht

12.701

11.610

9.648

8.091

6.985

5.640

2.997

Vermogensmisdrijven

5.009

4.661

4.309

3.604

3.174

2.456

1.305

diefstal/verduistering en inbraak

4.123

3.869

3.504

2.969

2.584

1.959

1.093

diefstal en inbraak met geweld

29

23

25

16

17

26

23

eenvoudige diefstal

1.474

1.391

1.429

1.232

1.047

801

434

gekwalificeerde diefstal

2.326

2.143

1.712

1.463

1.239

952

537

294

312

338

258

281

180

99

bedrog

148

109

110

98

81

59

18

valsheidsmisdrijven

129

99

117

78

77

88

28

heling

578

575

560

444

415

324

154

afpersing en afdreiging

6

7

8

5

3

9

2

overige vermogensmisdrijven

25

2

10

10

14

17

10

verduistering

Vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag

4.853

4.383

3.143

2.393

1.976

1.654

855

vernieling en beschadiging

1.122

1.142

836

573

445

342

193

tegen de openbare orde

3.126

2.766

1.936

1.518

1.295

1.148

571

openlijk geweld

3.015

2.642

1.858

1.450

1.235

1.085

541

huisvredebreuk

71

65

36

39

44

36

17

lokaalvredebreuk

5

8

7

5

3

6

2

computervredebreuk

10

8

13

5

1

9

3

discriminatie

18

21

5

2

2

2

2

tegen openbare orde overig

7

22

17

17

10

10

6

brandstichting/ontploffing

215

144

128

75

75

40

27

tegen het openbaar gezag

64

390

331

243

227

161

124

niet opvolgen van ambtelijk bevel

220

183

124

116

81

49

9

overige misdrijven tegen het openbaar gezag

170

148

119

111

80

75

55

394 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 5.13 (vervolg)
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013b

2.288

2.135

1.819

1.737

1.528

1.278

716

1.817

1.665

1.488

1.427

1.285

1.055

560

408

413

305

268

223

207

144

bedreiging

395

411

300

267

221

202

144

stalking

13

2

5

1

2

5

-

61

54

25

41

19

15

11

aanranding

30

31

7

23

5

6

4

verkrachting

-

-

1

-

-

-

-

schennis der eerbaarheid

13

12

14

13

4

4

3

ontucht met minderjarige

-

2

-

-

-

-

-

overige seksuele misdrijven

18

9

3

5

10

5

4

Gewelds- en seksuele misdrijven
mishandeling
bedreiging en stalking

seksuele misdrijven

misdrijven tegen het levenc

1

-

1

-

-

-

-

overige gewelds- en seksuele misdrijven

1

3

-

1

1

1

1

Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht

551

431

377

357

307

252

121
208

Verkeersmisdrijven

758

887

1.053

893

735

450

verlaten plaats ongeval

124

104

84

60

51

39

22

rijden onder invloed

554

667

906

778

647

369

171

rijden tijdens ontzegging/onbevoegd besturen

-

-

2

1

1

2

1

overige verkeersmisdrijven

80

116

61

54

36

40

14

Drugsmisdrijven

309

295

266

208

229

256

125

harddrugs

92

111

58

46

57

64

37

softdrugs

217

184

208

162

172

192

88

(Vuur)wapenmisdrijven

492

514

457

358

318

278

139

Misdrijven overige wettend

a

427

461

459

311

221

170

116

Wet op de economische delicten

371

420

439

272

198

154

107

overige misdrijven

56

41

20

39

23

16

9

Bij de transactie gaat het om de aangeboden transacties (zie ook noot a bij tabel 5.12).
Inclusief lik-op-stukzaken en tot 2001 ook inclusief zaken met een onbekende wijze van afdoening (zie ook voetnoot c in
tabel 5.4).
b Voorlopige cijfers.
c
Betreft (poging tot) doodslag/moord en overige misdrijven tegen het leven.
d Inclusief zaken waarbij het soort misdrijf onbekend is.
Bron: CBS

Bijlage 4 395

Tabel 5.14 Door het Openbaar Ministerie afgedane misdrijfzaken met minderjarige
verdachten: transacties a met als voorwaarde betaling geldsom naar
delictgroep
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013b

1.629

1.574

1.403

1.112

909

658

318

Wetboek van Strafrecht

743

612

403

379

334

281

125

Vermogensmisdrijven

Totaal

223

230

162

153

161

134

57

diefstal/verduistering en inbraak

152

164

119

113

110

96

46

diefstal en inbraak met geweld

1

-

1

-

-

-

-

eenvoudige diefstal

72

82

54

44

56

53

32

gekwalificeerde diefstal

53

64

52

57

46

38

10

verduistering

26

18

12

12

8

5

4

bedrog

11

11

3

5

3

4

1

valsheidsmisdrijven

18

20

23

17

21

19

8

heling

41

35

16

18

27

15

2

afpersing en afdreiging

1

-

-

-

-

-

-

overige vermogensmisdrijven

-

-

1

-

-

-

32

Vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag

268

211

132

116

92

60

vernieling en beschadiging

51

56

27

26

21

12

4

tegen de openbare orde

106

84

67

45

43

30

19

openlijk geweld

87

72

54

39

40

25

17

huisvredebreuk

18

6

8

4

2

3

2

lokaalvredebreuk

-

2

3

-

-

1

-

computervredebreuk

1

1

1

-

-

-

-

discriminatie

-

1

-

-

-

1

-

tegen openbare orde overig

-

2

1

2

1

-

-

brandstichting/ontploffing

-

2

-

3

3

-

1

tegen het openbaar gezag

111

69

38

42

25

18

8

niet opvolgen van ambtelijk bevel

82

59

29

34

20

12

2

overige misdrijven tegen het openbaar gezag

29

10

9

8

5

6

6

Gewelds- en seksuele misdrijven

79

57

36

34

29

34

14

mishandeling

60

45

27

26

24

25

13

bedreiging en stalking

19

11

7

8

5

6

1

bedreiging

19

11

7

8

5

6

1

stalking

-

-

-

-

-

-

-

-

1

2

-

-

3

-

aanranding

-

-

-

-

-

1

-

verkrachting

-

-

-

-

-

-

-

schennis der eerbaarheid

-

1

2

-

-

1

-

ontucht met minderjarige

-

-

-

-

-

-

-

overige seksuele misdrijven

-

-

-

-

-

1

-

misdrijven tegen het levenc

-

-

-

-

-

-

-

overige gewelds- en seksuele misdrijven

-

-

-

-

-

-

-

Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht

173

114

73

76

52

53

22

seksuele misdrijven

396 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 5.14 (vervolg)
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013b

423

520

576

471

371

227

114

verlaten plaats ongeval

33

28

20

16

10

6

-

rijden onder invloed

364

456

542

448

356

217

112

Verkeersmisdrijven

rijden tijdens ontzegging/onbevoegd besturen

-

-

2

-

-

1

-

overige verkeersmisdrijven

26

36

12

7

5

3

2

Drugsmisdrijven

105

76

68

40

50

59

30

harddrugs

17

20

5

6

9

15

9

softdrugs

88

56

63

34

41

44

21

(Vuur)wapenmisdrijven

97

79

48

46

47

48

14

Misdrijven overige wettend

261

287

308

176

107

43

35

253

279

305

170

105

42

29

8

8

3

6

2

1

6

Wet op de economische delicten
overige misdrijven

a
Bij de transactie gaat het om de aangeboden transacties (zie ook noot a bij tabel 5.12).
b Voorlopige cijfers.
c
Betreft (poging tot) doodslag/moord en overige misdrijven tegen het leven.
d Inclusief zaken waarbij het soort misdrijf onbekend is.
Bron: CBS

Tabel 5.15 Door het Openbaar Ministerie afgedane misdrijfzaken met minderjarige
verdachten: transacties a met als voorwaarde leer- of werkprojectb naar
delictgroep
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013c

Totaal

10.072

9.407

8.028

6.630

5.752

4.462

2.463

Wetboek van Strafrecht

9.168

8.418

6.999

5.768

4.959

3.860

2.127

Vermogensmisdrijven

3.714

3.554

3.269

2.657

2.347

1.724

963

diefstal/verduistering en inbraak

3.043

2.940

2.651

2.194

1.917

1.364

789

diefstal en inbraak met geweld

22

21

19

11

11

16

17

eenvoudige diefstal

1.098

1.045

1.095

914

784

552

288

gekwalificeerde diefstal

1.715

1.644

1.288

1.070

900

662

414

208

230

249

199

222

134

70

bedrog

78

55

56

47

39

31

11

valsheidsmisdrijven

100

70

72

53

45

57

18

heling

466

480

481

352

334

252

134

afpersing en afdreiging

2

7

5

2

1

4

1

overige vermogensmisdrijven

25

2

4

9

11

16

10

verduistering

Vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag

3.336

2.929

2.091

1.560

1.265

1.053

558

vernieling en beschadiging

639

642

501

345

227

175

106

tegen de openbare orde

2.282

1.956

1.321

1.006

869

761

378

openlijk geweld

2.202

1.861

1.260

959

820

717

353

huisvredebreuk

48

50

26

28

37

27

12

lokaalvredebreuk

4

3

4

4

3

3

2

Bijlage 4 397

Tabel 5.15 (vervolg)
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013c

computervredebreuk

8

7

11

2

1

6

3

discriminatie

15

17

5

2

1

-

2

tegen openbare orde overig

5

18

15

11

7

8

6

brandstichting/ontploffing

176

107

88

55

56

31

23

tegen het openbaar gezag

51

239

224

181

154

113

86

niet opvolgen van ambtelijk bevel

123

109

84

67

57

31

6

overige misdrijven tegen het openbaar gezag

116

115

97

87

56

55

45

1.786

1.651

1.384

1.305

1.128

920

522

1.400

1.264

1.133

1.073

946

755

404

334

338

237

202

168

156

113

bedreiging

324

338

234

201

167

152

113

stalking

10

-

3

1

1

4

-

50

46

13

30

14

8

4

aanranding

29

30

4

17

5

3

2

verkrachting

-

-

1

-

-

-

-

schennis der eerbaarheid

10

9

6

9

2

2

-

ontucht met minderjarige

-

-

-

-

-

-

-

overige seksuele misdrijven

11

2

2

4

7

3

2

Gewelds- en seksuele misdrijven
mishandeling
bedreiging en stalking

seksuele misdrijven

misdrijven tegen het levend

1

-

1

-

-

-

-

overige gewelds- en seksuele misdrijven

1

3

-

-

-

1

1

Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht

332

284

255

246

219

163

84

Verkeersmisdrijven

292

334

445

396

343

193

88

verlaten plaats ongeval

71

65

57

38

37

24

16

rijden onder invloed

180

205

349

318

278

137

56

rijden tijdens ontzegging/onbevoegd besturen

-

-

-

1

1

1

1

overige verkeersmisdrijven

41

64

39

39

27

31

15

Drugsmisdrijven

152

147

130

126

120

133

76

harddrugs

64

62

32

29

31

35

21

softdrugs

88

85

98

97

89

98

55

(Vuur)wapenmisdrijven

346

368

326

235

225

171

97

Misdrijven overige wettene

114

140

128

105

105

105

75

Wet op de economische delicten

100

128

123

88

89

93

74

overige misdrijven

14

12

5

17

16

12

1

a
Bij de transactie gaat het om de aangeboden transacties (zie ook noot a bij tabel 5.12).
b Hieronder vallen de leerstraf, de werkstraf en de sepots met sepotgrond ‘Dienstverlening’.
c
Voorlopige cijfers.
d Betreft (poging tot) doodslag/moord en overige misdrijven tegen het leven.
e
Inclusief zaken waarbij het soort misdrijf onbekend is.
Bron: CBS

398 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 5.16 Door het Openbaar Ministerie afgedane misdrijfzaken met minderjarige
verdachten: strafbeschikkingen naar delictgroep
Opgelegda

Geëxecuteerdb

2011

2012

2013c

2011

2012

2013c

Totaal

17

281

370

7

163

207

Wetboek van Strafrecht

3

13

35

-

2

4

Vermogensmisdrijven

3

8

18

-

2

4

Vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag

-

1

3

-

-

1

Gewelds- en seksuele misdrijven

-

-

3

-

-

1

Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht

-

4

11

-

-

1

Verkeersmisdrijven

1

6

16

2

4

7

Drugsmisdrijven

-

-

31

-

-

26

(Vuur)wapenmisdrijven

-

-

4

-

-

-

Misdrijven overige wettend

13

262

284

5

157

167

a
Strafzaken waarin het Openbaar Ministerie een strafbeschikking heeft opgelegd, ongeacht de afloop.
b Strafzaken waarin een strafbeschikking is geëxecuteerd; de strafbeschikking kan in hetzelfde of eerder jaar zijn opgelegd.
c
Voorlopige cijfers.
d Inclusief zaken waarbij het soort misdrijf onbekend is.
Bron bij noot a WODC, bij noot b CBS

Tabel 5.17 Door het Openbaar Ministerie afgedane rechtbankstrafzaken met minderjarige
verdachten: onvoorwaardelijke beleidssepots naar delictgroep
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013a

Totaal

1.884

1.915

1.527

1.301

1.404

1.304

1.470

Wetboek van Strafrecht

1.661

1.660

1.305

1.132

1.124

1.112

1.199

Vermogensmisdrijven

485

487

403

360

419

394

400

diefstal/verduistering en inbraak

367

348

285

279

238

275

301

diefstal en inbraak met geweld

19

9

7

6

6

8

6

eenvoudige diefstal

152

143

146

121

102

125

138

gekwalificeerde diefstal

175

181

110

127

120

120

132

verduistering

21

15

22

25

10

22

25

bedrog

18

21

14

12

30

19

9

valsheidsmisdrijven

21

40

40

20

81

17

25

heling

76

69

56

46

57

70

57

afpersing en afdreiging

1

-

5

1

2

-

1

overige vermogensmisdrijven

2

9

3

2

11

13

7

Vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag

623

604

429

337

298

282

317

vernieling en beschadiging

187

156

130

79

105

104

105

tegen de openbare orde

369

371

234

212

162

145

162

openlijk geweld

334

347

219

197

143

129

144

huisvredebreuk

28

14

9

10

13

9

12

lokaalvredebreuk

1

3

2

1

-

1

3

computervredebreuk

3

3

-

2

-

3

-

Bijlage 4 399

Tabel 5.17 (vervolg)
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013a

discriminatie

-

2

3

-

2

-

2

tegen openbare orde overig

3

2

1

2

4

3

1

brandstichting/ontploffing

29

33

23

16

7

7

18

tegen het openbaar gezag

38

44

42

30

24

26

32

niet opvolgen van ambtelijk bevel

19

23

13

13

14

8

11

overige misdrijven tegen het openbaar gezag

19

21

29

17

10

18

21

Gewelds- en seksuele misdrijven

493

484

429

389

362

395

432

mishandeling

371

379

326

302

275

310

320

bedreiging en stalking

81

77

73

64

64

65

77

bedreiging

81

77

73

63

62

65

73

stalking

-

-

-

1

2

-

4

32

22

23

22

19

16

32

aanranding

11

5

8

5

5

8

10

verkrachting

-

1

-

4

-

1

-

schennis der eerbaarheid

9

5

10

1

3

2

5

seksuele misdrijven

ontucht met minderjarige

-

-

-

-

-

-

-

overige seksuele misdrijven

12

11

5

12

11

5

17

misdrijven tegen het levenb

2

4

4

1

-

1

1

overige gewelds- en seksuele misdrijven

7

2

3

-

4

3

2

Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht

60

85

44

46

45

41

50
57

Verkeersmisdrijven

38

53

73

37

31

39

verlaten plaats ongeval

13

17

9

11

3

7

4

rijden onder invloed

13

14

55

13

17

18

33

rijden tijdens ontzegging/onbevoegd besturen

1

-

1

-

1

1

1

overige verkeersmisdrijven

11

22

8

13

10

13

19

Drugsmisdrijven

61

47

54

24

19

27

51

harddrugs

11

12

15

8

5

13

11

softdrugs

50

35

39

16

14

14

40

(Vuur)wapenmisdrijven

33

46

34

18

47

37

56

Misdrijven overige wettenc

91

109

61

90

183

89

107

Wet op de economische delicten

88

102

61

85

161

78

66

overige misdrijven

3

7

-

5

22

11

41

a
Voorlopige cijfers.
b Betreft (poging tot) doodslag/moord en overige misdrijven tegen het leven.
c
Inclusief zaken waarbij het soort misdrijf onbekend is.
Bron: CBS

400 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 5.18 Door het Openbaar Ministerie afgedane misdrijfzaken: doorlooptijd naar wijze
van afdoening
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013a

(abs. in dagen)
Totaal strafzaken

81

99

117

90

85

104

124

147

175

192

170

143

151

163

technisch sepot

149

171

168

175

138

125

118

beleidssepot

144

180

223

163

149

187

233

Voorwaardelijk sepot

129

136

131

117

107

126

120

Voegingen

100

113

143

145

140

144

155

Transactieb

53

62

85

46

44

62

78

3

23

25

37

37

Onvoorwaardelijk sepot
w.v.

Strafbeschikkingc
Totaal strafzaken tegen minderjarigen

60

78

72

71

76

83

92

105

125

109

103

116

110

104

technisch sepot

54

109

95

107

116

110

82

beleidssepot

107

144

128

98

117

110

140

Voorwaardelijk sepot

101

110

97

92

96

107

107

Voegingen

74

83

85

84

83

93

87

Transactieb

58

63

59

59

60

68

83

Onvoorwaardelijk sepot
w.v.

a
Voorlopige cijfers.
b Inclusief lik-op-stukzaken en vóór 2001 ook inclusief wijze van afdoening onbekend.
c
Alleen de geëxecuteerde strafbeschikkingen.
Bron: CBS

Bijlage 4 401

Tabel 5.19 Door het Openbaar Ministerie afgedane misdrijfzaken: doorlooptijda naar
delictgroep
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013b

(abs. in dagen)
Totaal strafzaken

81

99

117

90

85

104

124

Wetboek van Strafrecht

91

107

105

98

94

107

121

vermogensmisdrijven

93

113

107

97

97

106

129

vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag

87

100

102

97

90

106

117

gewelds- en seksuele misdrijven

97

112

110

107

98

115

115

overige misdrijven Wetboek van Strafrecht

59

76

68

55

60

74

96

Verkeersmisdrijven

52

80

188

66

62

106

177

Drugsmisdrijven

84

92

81

93

94

127

170

(Vuur)wapenmisdrijven

58

67

63

52

47

52

73

Misdrijven overige wettenc

70

82

84

87

65

71

85

Totaal strafzaken tegen minderjarigen

60

78

72

71

76

83

92

Wetboek van Strafrecht

61

81

74

73

79

85

92

vermogensmisdrijven

59

81

71

71

82

83

94

vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag

65

83

81

77

78

90

92

gewelds- en seksuele misdrijven

58

80

73

74

74

84

89

overige misdrijven Wetboek van Strafrecht

52

72

60

54

70

79

82

Verkeersmisdrijven

43

52

55

49

56

71

101

Drugsmisdrijven

60

53

60

68

57

65

115

(Vuur)wapenmisdrijven

51

54

54

56

62

59

79

Misdrijven overige wettenc

76

84

75

83

68

82

89

w.v.

w.v.

a
Bij de strafbeschikkingen zijn alleen de geëxecuteerde strafbeschikkingen meegenomen.
b Voorlopige cijfers.
c
Inclusief zaken waarbij het soort misdrijf onbekend is.
Bron: CBS

402 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabellen bij hoofdstuk 6

Tabel 6.1

Door de rechter in eerste aanleg afgedane misdrijfzaken naar geslacht,
minder- en meerderjarigheid, soort rechter en eindbeslissing

Totaalb
mannen

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013a

127.579

127.389

126.990

109.527

104.542

95.910

92.891

109.634

109.201

109.052

93.828

89.542

83.271

80.882

meerderjarige mannen

98.652

97.734

98.912

84.991

81.523

75.768

74.905

minderjarige mannen

10.982

11.467

10.140

8.837

8.019

7.503

5.977

16.003

16.396

16.269

14.039

13.488

11.519

11.466

meerderjarige vrouwen

14.130

14.360

14.531

12.614

12.131

10.386

10.587

minderjarige vrouwen

1.873

2.036

1.738

1.425

1.357

1.133

879

rechtspersonen

1.642

1.424

1.385

1.302

1.234

836

375

politierechter

104.518

103.069

104.569

88.683

84.322

75.813

74.722

meervoudige kamer

11.624

12.178

11.830

11.831

12.177

12.795

12.408

kinderrechter

11.437

12.142

10.589

8.954

7.988

7.207

5.682

schuldigverklaring

vrouwen

117.818

116.302

115.959

98.893

93.815

86.041

83.475

met strafoplegging

116.719

114.952

114.550

97.498

92.134

84.384

81.746

zonder strafoplegging

1.099

1.350

1.409

1.395

1.681

1.657

1.729

8.446

9.589

9.479

9.311

9.386

8.602

8.391

ontslag van rechtsvervolging

512

618

705

671

732

652

558

overige uitspraken

803

880

847

652

609

615

467

niet-ontvankelijk OM

722

723

744

586

570

569

423

onbevoegdverklaring van de rechter

68

144

97

60

36

40

39

schorsing van vervolging

13

13

6

6

3

6

5

vrijspraak

a
Voorlopige cijfers.
b Inclusief zaken waarbij het geslacht of de soort rechter onbekend is en exclusief voegingen ter zitting.
Bron: CBS

Bijlage 4 403

Tabel 6.2

Door de rechter in eerste aanleg afgedane misdrijfzakena naar delictgroep
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013b

Totaal

127.579

127.389

126.990

109.527

104.542

95.910

92.891

Wetboek van Strafrecht

81.115

83.251

81.373

74.979

74.004

68.616

66.056

Vermogensmisdrijven

37.598

37.313

37.082

35.493

36.254

34.312

34.114

diefstal/verduistering en inbraak

28.162

28.067

28.296

27.873

29.229

27.816

27.982

diefstal en inbraak met geweld

3.211

2.915

2.861

2.904

3.019

3.229

2.967

eenvoudige diefstal

10.315

10.579

11.326

11.455

12.687

11.012

11.668

gekwalificeerde diefstal

13.006

12.875

12.336

12.155

12.176

12.301

12.163

verduistering

1.630

1.698

1.773

1.359

1.347

1.274

1.184

bedrog

1.232

1.305

1.323

1.181

1.120

1.024

945

valsheidsmisdrijven

4.304

3.924

3.600

2.933

2.476

2.204

1.936

heling

3.301

3.319

3.159

2.779

2.718

2.485

2.396

afpersing en afdreiging

280

270

251

248

249

255

254

overige vermogensmisdrijven

319

428

453

479

462

528

601

16.311

17.110

15.866

14.034

12.660

11.384

10.215

vernieling en beschadiging

4.966

5.122

5.107

4.481

4.378

3.802

3.561

tegen de openbare orde

7.162

7.592

6.711

5.873

5.034

4.841

4.290

openlijk geweld

6.069

6.352

5.563

4.707

3.870

3.866

3.310

huisvredebreuk

662

773

696

781

745

581

595

lokaalvredebreuk

93

106

84

79

75

47

43

computervredebreuk

14

22

16

30

15

13

23

discriminatie

45

56

52

54

35

33

28

tegen openbare orde overig

279

283

300

222

294

301

291

Vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag

brandstichting/ontploffing

785

780

601

499

422

403

446

tegen het openbaar gezag

3.398

3.616

3.447

3.181

2.826

2.338

1.918

niet opvolgen van ambtelijk bevel

1.056

1.149

1.008

1.077

803

533

274

overige misdrijven tegen het openbaar gezag

2.342

2.467

2.439

2.104

2.023

1.805

1.644

Gewelds- en seksuele misdrijven

24.291

25.614

25.036

21.968

21.461

20.286

19.677

mishandeling

15.138

16.304

16.451

14.078

13.816

13.017

12.607

bedreiging en stalking

5.809

5.982

5.783

5.126

5.102

4.817

4.595

bedreiging

5.428

5.612

5.407

4.837

4.821

4.537

4.266

stalking

381

370

376

289

281

280

329

1.891

1.725

1.451

1.446

1.265

1.266

1.196

aanranding

421

374

350

310

269

226

230

verkrachting

311

257

205

203

154

172

128

schennis der eerbaarheid

277

240

222

177

189

207

170

ontucht met minderjarige

21

20

19

22

20

33

21

overige seksuele misdrijven

861

834

655

734

633

628

647

seksuele misdrijven

misdrijven tegen het levenc

1.082

1.218

1.010

987

925

817

862

overige gewelds- en seksuele misdrijven

371

385

341

331

353

369

417

Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht

2.915

3.214

3.389

3.484

3.629

2.634

2.050

404 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 6.2

(vervolg)

Verkeersmisdrijven

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013b

28.074

26.021

28.665

19.184

15.698

15.278

15.569

verlaten plaats ongeval

1.843

2.159

2.058

1.675

1.474

937

765

rijden onder invloed

22.213

19.352

21.843

13.251

9.988

10.615

11.811

rijden tijdens ontzegging/onbevoegd besturen

2.395

2.793

3.141

2.782

2.951

2.568

1.858

overige verkeersmisdrijven

1.623

1.717

1.623

1.476

1.285

1.158

1.135

Drugsmisdrijven

8.506

8.496

8.118

7.164

6.966

6.784

7.524

harddrugs

5.528

5.388

4.957

4.278

4.227

3.965

4.161

softdrugs

2.978

3.108

3.161

2.886

2.739

2.819

3.363

(Vuur)wapenmisdrijven

1.923

2.022

2.007

1.897

1.824

1.695

1.643

Misdrijven overige wettend

7.961

7.599

6.827

6.303

6.050

3.537

2.099

Wet op de economische delicten

5.598

5.832

5.288

4.844

4.900

2.488

1.232

overige misdrijven

2.363

1.767

1.539

1.459

1.150

1.049

867

a
Exclusief voegingen ter zitting.
b Voorlopige cijfers.
c
Betreft (poging tot) doodslag/moord en overige misdrijven tegen het leven.
d Inclusief zaken waarbij het soort misdrijf onbekend is.
Bron: CBS

Tabel 6.3

Door de rechter in eerste aanleg afgedane misdrijfzaken: schuldigverklaringen
naar delictgroep
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013a

Totaal

117.818

116.302

115.959

98.893

93.815

86.041

83.475

Wetboek van Strafrecht

74.186

75.235

73.454

67.051

65.832

60.880

58.558

Vermogensmisdrijven

34.998

34.392

34.153

32.419

33.046

31.212

30.977

diefstal/verduistering en inbraak

26.505

26.150

26.385

25.817

27.035

25.676

25.781

diefstal en inbraak met geweld

2.984

2.673

2.648

2.620

2.738

2.925

2.642

eenvoudige diefstal

9.833

9.975

10.741

10.875

12.026

10.471

11.070

gekwalificeerde diefstal

12.198

11.985

11.385

11.102

11.059

11.144

11.047

verduistering

1.490

1.517

1.611

1.220

1.212

1.136

1.022

bedrog

1.100

1.130

1.174

1.034

997

876

791

valsheidsmisdrijven

3.954

3.587

3.253

2.591

2.157

1.898

1.658

heling

2.904

2.916

2.750

2.366

2.281

2.119

2.037

afpersing en afdreiging

258

242

226

225

209

222

224

overige vermogensmisdrijven

277

367

365

386

367

421

486

Vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag

14.732

15.195

14.102

12.257

10.975

9.811

8.806

vernieling en beschadiging

4.612

4.709

4.683

4.114

4.020

3.455

3.257

tegen de openbare orde

6.249

6.546

5.796

4.845

4.143

3.941

3.480

openlijk geweld

5.263

5.450

4.775

3.817

3.154

3.154

2.640

huisvredebreuk

610

690

637

705

648

456

518

lokaalvredebreuk

85

99

76

71

69

35

37

Bijlage 4 405

Tabel 6.3

(vervolg)
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013a

computervredebreuk

11

19

13

19

11

10

19

discriminatie

33

38

39

42

26

25

20

tegen openbare orde overig

247

250

256

191

235

261

246

brandstichting/ontploffing

722

686

519

423

370

345

373

tegen het openbaar gezag

3.149

3.254

3.104

2.875

2.442

2.070

1.696

niet opvolgen van ambtelijk bevel
overige misdrijven tegen het openbaar gezag
Gewelds- en seksuele misdrijven

967

959

850

943

642

441

218

2.182

2.295

2.254

1.932

1.800

1.629

1.478

21.767

22.735

22.090

19.179

18.508

17.452

16.886

mishandeling

13.641

14.597

14.610

12.303

11.951

11.223

10.872

bedreiging en stalking

5.297

5.401

5.160

4.579

4.482

4.225

3.999

bedreiging

4.967

5.083

4.836

4.311

4.248

3.990

3.723

stalking

330

318

324

268

234

235

276

1.583

1.408

1.207

1.190

1.038

1.021

980

aanranding

340

291

276

240

206

165

182

verkrachting

232

179

144

137

108

117

90

schennis der eerbaarheid

246

218

201

163

166

178

146

seksuele misdrijven

ontucht met minderjarige

20

18

12

21

20

26

20

overige seksuele misdrijven

745

702

574

629

538

535

542

misdrijven tegen het levenb

927

1.000

828

824

750

678

687

overige gewelds- en seksuele misdrijven

319

329

285

283

287

305

348

Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht

2.689

2.913

3.109

3.196

3.303

2.405

1.889
14.954

Verkeersmisdrijven

27.286

25.117

27.687

18.398

14.888

14.611

verlaten plaats ongeval

1.606

1.861

1.765

1.459

1.215

833

670

rijden onder invloed

21.900

19.066

21.475

13.004

9.814

10.425

11.572

rijden tijdens ontzegging/onbevoegd besturen

2.257

2.607

2.932

2.567

2.685

2.298

1.676

overige verkeersmisdrijven

1.523

1.583

1.515

1.368

1.174

1.055

1.036

Drugsmisdrijven

7.918

7.861

7.470

6.570

6.356

6.165

6.764

harddrugs

5.215

5.099

4.628

3.995

3.925

3.714

3.876

softdrugs

2.703

2.762

2.842

2.575

2.431

2.451

2.888

(Vuur)wapenmisdrijven

1.839

1.923

1.903

1.799

1.701

1.607

1.533

Misdrijven overige wettenc

6.589

6.166

5.445

5.075

5.038

2.778

1.666

Wet op de economische delicten

5.019

5.153

4.653

4.247

4.344

2.159

1.099

overige misdrijven

1.570

1.013

792

828

694

619

567

a
Voorlopige cijfers.
b Betreft (poging tot) doodslag/moord en overige misdrijven tegen het leven.
c
Inclusief zaken waarbij het soort misdrijf onbekend is.
Bron: CBS

406 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 6.4

Door de rechter in eerste aanleg afgedane misdrijfzaken: vrijspraken en
ontslagen van alle rechtsvervolging naar delictgroep
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013a

Totaal

8.958

10.207

10.184

9.982

10.118

9.254

8.949

Wetboek van Strafrecht

6.436

7.506

7.433

7.505

7.740

7.325

7.149

Vermogensmisdrijven

2.352

2.690

2.703

2.859

2.985

2.888

2.940

diefstal/verduistering en inbraak

1.504

1.759

1.750

1.918

2.061

2.014

2.079

diefstal en inbraak met geweld

206

212

185

256

253

280

294

eenvoudige diefstal

440

556

538

547

624

507

567

gekwalificeerde diefstal

734

816

870

983

1.053

1.095

1.058

verduistering

124

175

157

132

131

132

160

bedrog

122

164

139

140

113

138

149

valsheidsmisdrijven

286

298

309

293

268

248

228

heling

381

391

403

402

423

359

353

afpersing en afdreiging

20

25

21

23

33

28

26

overige vermogensmisdrijven

39

53

81

83

87

101

105

Vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag

1.489

1.820

1.664

1.708

1.609

1.495

1.344

vernieling en beschadiging

330

382

398

350

341

331

293

tegen de openbare orde

872

1.006

871

999

859

864

774

openlijk geweld

782

870

767

867

689

693

643

huisvredebreuk

51

83

54

75

96

123

75

lokaalvredebreuk

8

7

8

8

5

12

6

computervredebreuk

3

3

3

9

4

3

4

discriminatie

12

18

12

12

9

8

8

tegen openbare orde overig

16

25

27

28

56

25

38

brandstichting/ontploffing

54

90

75

74

49

53

67

tegen het openbaar gezag

233

342

320

285

360

247

210

niet opvolgen van ambtelijk bevel

85

184

150

128

155

88

55

overige misdrijven tegen het openbaar gezag

148

158

170

157

205

159

155

2.387

2.712

2.807

2.662

2.833

2.728

2.710

1.431

1.630

1.778

1.705

1.804

1.735

1.701

480

549

590

527

591

576

577

bedreiging

434

500

543

509

551

534

528

stalking

46

49

47

18

40

42

49

287

292

226

241

212

229

207

aanranding

77

80

68

65

59

60

47

verkrachting

72

66

58

63

43

50

36

schennis der eerbaarheid

30

22

21

13

21

28

24

ontucht met minderjarige

1

2

5

1

-

5

1

overige seksuele misdrijven

107

122

74

99

89

86

99

misdrijven tegen het levenb

139

190

162

142

167

127

162

overige gewelds- en seksuele misdrijven

50

51

51

47

59

61

63

Gewelds- en seksuele misdrijven
mishandeling
bedreiging en stalking

seksuele misdrijven

Bijlage 4 407

Tabel 6.4

(vervolg)

Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht
Verkeersmisdrijven

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013a

208

284

259

276

313

214

155
611

729

836

864

749

783

650

verlaten plaats ongeval

228

289

280

214

257

103

93

rijden onder invloed

279

240

284

222

154

178

237

rijden tijdens ontzegging/onbevoegd besturen

132

179

200

210

264

269

182

overige verkeersmisdrijven

90

128

100

103

108

100

99

Drugsmisdrijven

524

574

565

551

561

573

716

harddrugs

276

262

278

255

271

226

269

softdrugs

248

312

287

296

290

347

447

75

84

98

90

116

79

105

(Vuur)wapenmisdrijven
Misdrijven overige wettenc

1.194

1.207

1.224

1.087

918

627

368

Wet op de economische delicten

522

558

573

549

539

296

110

overige misdrijven

672

649

651

538

379

331

258

a
Voorlopige cijfers.
b Betreft (poging tot) doodslag/moord en overige misdrijven tegen het leven.
c
Inclusief zaken waarbij het soort misdrijf onbekend is.
Bron: CBS

408 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 6.5

Door de rechter in eerste aanleg afgedane misdrijfzaken: schuldigverklaringen
met strafoplegging en opgelegde sancties
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013a

Totaal schuldigverklaringen met strafopleggingb

116.719

114.952

114.550

97.498

92.134

84.384

81.746

Enkelvoudige hoofdstraf

98.525

97.456

98.839

83.702

79.450

71.547

69.369

gevangenisstraf of jeugddetentiec

26.279

25.558

24.120

22.289

23.177

23.700

24.727

geldboete

46.172

44.036

46.227

36.490

32.108

23.805

22.479

taakstraf

26.074

27.862

28.492

24.923

24.165

24.042

22.163

Gecombineerde hoofdstraffen

16.611

15.910

14.270

12.510

11.484

11.321

10.599

gevangenisstraf of jeugddetentiec plus geldboete

2.074

1.928

1.725

1.538

1.642

1.666

1.741

gevangenisstraf of jeugddetentiec plus taakstraf

12.171

11.423

10.254

9.087

8.315

8.243

7.739

10.207

9.842

8.941

7.783

7.082

6.690

5.782

2.366

2.559

2.291

1.885

1.527

1.412

1.119

1.554

1.561

1.369

1.109

908

975

1.162

29

25

72

177

292

541

616

Totaal opgelegde sancties

175.421

171.820

167.556

139.786

130.611

122.191

117.566

Hoofdstraf

132.053

129.593

127.629

108.954

102.606

94.411

90.732

geldboete

50.612

48.523

50.243

39.913

35.277

26.883

25.339

geheel onvoorwaardelijk

42.528

40.619

41.753

32.201

27.943

20.851

19.725

deels onvoorwaardelijk

3.935

3.730

4.029

3.549

3.328

2.639

2.152

geheel voorwaardelijk

4.149

4.174

4.461

4.163

4.006

3.393

3.462

39.669

41.041

40.496

35.565

33.746

33.399

30.772

geheel onvoorwaardelijk

30426

30028

28907

25218

23784

23.511

21.990

deels onvoorwaardelijk

5555

6573

6904

6412

5900

5.840

5.002

geheel voorwaardelijk

3688

4440

4685

3935

4062

4.048

3.780

942

803

541

330

261

298

249

geheel onvoorwaardelijk

930

786

527

325

257

289

244

deels onvoorwaardelijk

4

4

6

1

1

2

1

geheel voorwaardelijk

8

13

8

4

3

7

4

36.946

36.004

33.821

31.024

31.451

32.059

32.956

geheel onvoorwaardelijk

15.634

15.371

14.983

13.822

14.727

14.967

15.269

deels onvoorwaardelijk

8.040

7.724

6.821

6.582

6.622

6.911

7.413

geheel voorwaardelijk

13.272

12.909

12.017

10.620

10.102

10.181

10.274

w.o.
voorwaardelijke gevangenisstraf of jeugddetentiec plus
taakstraf
geldboete plus taakstraf
Geen hoofdstraffen
Straf onbekend

werkstrafd

leerstrafe

gevangenisstrafc

jeugddetentie

3.884

3.222

2.528

2.122

1.871

1.772

1.416

geheel onvoorwaardelijk

616

517

426

413

380

396

319

deels onvoorwaardelijk

1.242

1.062

862

813

781

786

587

geheel voorwaardelijk

2.026

1.643

1.240

896

710

590

510

22.611

21.252

20.011

13.358

10.974

10.791

10.745

18.551

16.904

16.170

10.817

9.039

9.248

9.555

berispingf
Bijkomende straf
ontzegging rijbevoegdheid

Bijlage 4 409

Tabel 6.5

(vervolg)
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013a

geheel onvoorwaardelijk

6.266

6.024

6.402

5.715

4.874

4.993

5.223

deels onvoorwaardelijk

3.158

3.001

2.521

1.994

1.686

1.951

1.967

geheel voorwaardelijk

9.127

7.879

7.247

3.108

2.479

2.304

2.365

4.017

4.321

3.816

2.511

1.916

1.527

1.163

43

27

25

30

19

16

27

verbeurdverklaring
overige bijkomende straffeng
Maatregel

19.975

20.214

19.305

17.087

16.784

16.757

15.728

volwassenen-tbs

247

200

165

160

147

151

155

plaatsing in een inrichting voor jeugdigen (PIJ)h

213

141

114

110

129

132

101

plaatsing in inrichting voor stelselmatige daders (ISD)

374

381

318

342

322

278

216

plaatsing in een psychiatrische inrichting

118

129

125

117

97

91

96

15

78

86

73

84

54

maatregel gedragsbeïnvloeding jeugdigen (MGJ)i
betaling aan de staat - schadevergoeding - ontneming
wederrechtelijk verkregen voordeel

16.145

16.316

15.920

14.129

14.248

14.544

14.028

onttrekking aan het verkeer

2.876

3.032

2.585

2.143

1.767

1.477

1.078

2

-

-

-

1

-

-

782

761

611

387

247

232

361

overige maatregelenj
Straf of maatregel onbekend
a
b

Voorlopige cijfers.
Het betreft schuldigverklaringen waarbij één hoofdstraf is opgelegd. Wel kunnen er ook bijkomende straffen en maatregelen
zijn opgelegd.
c
In deze tabel zijn ‘hechtenis’ en ‘militaire detentie’ geteld bij de gevangenisstraf. In deze categorie zijn ook de tuchtschoolstraffen en de arresten geteld, die tot en met 1996 zijn opgelegd.
d In 2001 zijn de taakstraffen hoofdstraffen geworden; sindsdien kunnen zij (deels) voorwaardelijk worden opgelegd.
e
Met ingang van 2001 zijn deze straffen apart zichtbaar te maken. Tot die tijd zijn ze geteld onder ‘Overige sancties’.
f
Deze sancties bestaan sinds de inwerkingtreding van het nieuwe jeugdstrafrecht in 1995 niet meer.
g Hieronder vallen: storting in het waarborgfonds, ontzegging van bepaalde rechten, openbaarmaking gerechtelijke uitspraak
en stillegging van de onderneming.
h De PIJ-maatregel is ingegaan op 1 september 1995, als opvolger van de ‘Plaatsing in inrichting voor bijzondere behandeling
(PIBB)’. In 1995 zijn overwegend PIBB-maatregelen opgelegd.
i
De maatregel gedragsbeïnvloeding jeugdigen kan sinds 2008 worden opgelegd.
j
Hieronder vallen: jeugd-tbs, strafrechtelijke OTS, onderbewindstelling en opleggen verplichtingen.
Bron: CBS

410 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 6.6

Door de rechter in eerste aanleg afgedane misdrijfzaken: opgelegde (deels)
onvoorwaardelijke gevangenisstraffen en hechtenissen naar delictgroep
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013a

Totaal

23.674

23.092

21.801

20.403

21.349

21.877

22.684

Wetboek van Strafrecht

18.289

17.843

16.907

16.015

16.662

17.418

18.378

Vermogensmisdrijven

12.038

11.651

11.375

10.709

11.406

11.971

12.824

diefstal/verduistering en inbraak

9.114

8.906

8.971

8.619

9.388

10.050

10.900

diefstal en inbraak met geweld

1.595

1.510

1.566

1.498

1.628

1.688

1.486

eenvoudige diefstal

3.315

3.149

3.315

3.228

3.560

3.689

4.363

gekwalificeerde diefstal

4.004

4.044

3.898

3.768

4.064

4.529

4.916

200

203

192

125

136

144

135

290

314

264

262

252

244

259

1.685

1.510

1.328

1.035

980

807

691

heling

617

635

529

492

496

537

644

afpersing en afdreiging

177

136

133

132

129

134

128

overige vermogensmisdrijven

155

150

150

169

161

199

202

verduistering
bedrog
valsheidsmisdrijven

Vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag

1.912

1.847

1.673

1.574

1.481

1.598

1.544

vernieling en beschadiging

428

412

414

358

363

372

407

tegen de openbare orde

620

568

500

482

452

499

494

openlijk geweld

367

330

303

313

252

279

266

huisvredebreuk

107

100

83

87

102

99

119

lokaalvredebreuk

4

4

-

4

3

2

4

computervredebreuk

1

2

-

-

-

-

1

discriminatie

-

-

1

-

1

1

1

141

132

113

78

94

118

103

brandstichting/ontploffing

194

193

138

152

144

127

152

tegen het openbaar gezag

670

674

621

582

522

600

491

niet opvolgen van ambtelijk bevel

63

137

83

93

130

131

57

overige misdrijven tegen het openbaar gezag

607

537

538

489

392

469

434

tegen openbare orde overig

Gewelds- en seksuele misdrijven

4.173

4.162

3.683

3.563

3.584

3.613

3.794

mishandeling

1.861

1.887

1.752

1.638

1.747

1.684

1.843

bedreiging en stalking

1.006

946

831

761

778

828

811

bedreiging

959

903

792

723

743

791

778

stalking

47

43

39

38

35

37

33

505

441

353

389

334

372

382

seksuele misdrijven
aanranding

64

70

45

52

45

37

55

verkrachting

161

126

105

100

77

88

69

schennis der eerbaarheid

15

11

16

9

6

8

10

ontucht met minderjarige

7

3

3

10

9

9

9

overige seksuele misdrijven

258

231

184

218

197

230

239

misdrijven tegen het levenb

667

713

613

615

570

546

549

overige gewelds- en seksuele misdrijven

134

175

134

160

155

183

209

Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht

166

183

176

169

191

236

216

Bijlage 4 411

Tabel 6.6

(vervolg)
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013a

1.113

1.198

1.301

1.178

1.407

1.285

974

verlaten plaats ongeval

58

27

45

44

50

54

42

rijden onder invloed

420

412

383

299

327

354

332

rijden tijdens ontzegging/onbevoegd besturen

550

666

777

760

944

797

532

overige verkeersmisdrijven

85

93

96

75

86

80

68

Drugsmisdrijven

3.582

3.533

3.125

2.778

2.817

2.665

2.810

harddrugs

3.269

3.216

2.810

2.425

2.450

2.311

2.340

softdrugs

313

317

315

353

367

354

470

(Vuur)wapenmisdrijven

422

402

418

363

403

431

405

Misdrijven overige wettenc

Verkeersmisdrijven

268

116

50

69

60

78

117

Wet op de economische delicten

39

23

17

21

17

17

32

overige misdrijven

229

93

33

48

43

61

85

a
Voorlopige cijfers.
b Betreft (poging tot) doodslag/moord en overige misdrijven tegen het leven.
c
Inclusief zaken waarbij het soort misdrijf onbekend is.
Bron: CBS

Tabel 6.7

Door de rechter in eerste aanleg afgedane misdrijfzaken: opgelegde (deels)
onvoorwaardelijke geldboetes naar delictgroep
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013a

Totaal

46.463

44.349

45.782

35.750

31.271

23.490

21.877

Wetboek van Strafrecht

16.906

17.190

17.413

16.692

15.795

10.671

9.670

Vermogensmisdrijven

6.218

6.293

6.800

7.086

7.011

4.585

4.560

diefstal/verduistering en inbraak

4.670

4.843

5.358

5.849

5.997

3.882

3.906

diefstal en inbraak met geweld

39

40

37

32

29

38

26

eenvoudige diefstal

2.934

3.040

3.560

3.842

4.035

2.533

2.512

gekwalificeerde diefstal

1.340

1.409

1.371

1.675

1.666

1.120

1.193

357

354

390

300

267

191

175

bedrog

274

248

306

252

182

127

111

valsheidsmisdrijven

397

348

288

272

179

143

131

heling

843

819

811

672

629

407

371

afpersing en afdreiging

5

4

4

6

2

2

3

overige vermogensmisdrijven

29

31

33

35

22

24

38

verduistering

Vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag

4.443

4.515

4.289

3.860

3.279

2.243

1.772

vernieling en beschadiging

1.982

1.893

1.933

1.740

1.611

1.160

935

tegen de openbare orde

1.028

1.178

1.045

954

773

554

432

openlijk geweld

634

693

622

471

371

327

206

huisvredebreuk

286

354

310

380

299

163

150

lokaalvredebreuk

54

57

42

40

40

10

15

412 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 6.7

(vervolg)
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013a

computervredebreuk

5

7

5

6

3

2

6

discriminatie

15

17

16

18

11

14

9

tegen openbare orde overig

34

50

50

39

49

38

46

brandstichting/ontploffing

16

12

9

18

2

5

8

tegen het openbaar gezag

1.417

1.432

1.302

1.148

893

524

397

niet opvolgen van ambtelijk bevel

644

594

506

504

307

110

62

overige misdrijven tegen het openbaar gezag

773

838

796

644

586

414

335

Gewelds- en seksuele misdrijven

4.515

4.505

4.370

3.729

3.504

2.752

2.516

mishandeling

3.114

3.078

3.047

2.584

2.418

1.946

1.768

bedreiging en stalking

1.284

1.321

1.216

1.041

1.003

721

677

bedreiging

1.272

1.306

1.203

1.027

991

712

668

stalking

12

15

13

14

12

9

9

96

85

79

77

71

67

58

aanranding

24

12

11

17

18

14

8

verkrachting

1

1

-

1

2

-

-

schennis der eerbaarheid

60

61

65

52

47

52

39

seksuele misdrijven

ontucht met minderjarige

1

1

-

1

-

-

2

overige seksuele misdrijven

10

10

3

6

4

1

9

misdrijven tegen het levenb

10

10

15

7

2

9

2

overige gewelds- en seksuele misdrijven

11

11

13

20

10

9

11

Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht

1.730

1.877

1.954

2.017

2.001

1.091

822
9.947

Verkeersmisdrijven

22.566

20.259

22.018

13.400

10.094

9.658

verlaten plaats ongeval

1.294

1.483

1.398

1.127

918

592

489

rijden onder invloed

19.625

16.902

18.769

10.710

7.807

7.964

8.504

rijden tijdens ontzegging/onbevoegd besturen

798

941

975

806

757

558

407

overige verkeersmisdrijven

849

933

876

757

612

544

547

Drugsmisdrijven

1.386

1.484

1.452

1.258

1.108

933

915

harddrugs

679

677

647

572

564

423

471

softdrugs

707

807

805

686

544

510

444

695

720

714

659

610

459

458

4.909

4.696

4.185

3.741

3.664

1.769

887

4.018

4.118

3.668

3.249

3.265

1.465

666

891

578

517

492

399

304

221

(Vuur)wapenmisdrijven
Misdrijven overige wettenc
Wet op de economische delicten
overige misdrijven

a
Voorlopige cijfers.
b Betreft (poging tot) doodslag/moord en overige misdrijven tegen het leven.
c
Inclusief zaken waarbij het soort misdrijf onbekend is.
Bron: CBS

Bijlage 4 413

Tabel 6.8

Door de rechter in eerste aanleg afgedane misdrijfzaken: opgelegde (deels)
onvoorwaardelijke taakstraffen naar delictgroep
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013a

Totaal

36.915

37.391

36.341

31.954

29.941

29.641

27.237

Wetboek van Strafrecht

28.581

29.147

27.871

24.519

23.422

23.045

20.520

Vermogensmisdrijven

13.318

13.007

12.390

11.238

11.076

11.016

9.848

diefstal/verduistering en inbraak

10.044

9.768

9.310

8.632

8.737

8.739

7.917

diefstal en inbraak met geweld

1.011

808

763

782

733

842

807

eenvoudige diefstal

2.441

2.552

2.535

2.516

2.896

2.693

2.563

gekwalificeerde diefstal

5.805

5.601

5.148

4.681

4.437

4.591

4.014

787

807

864

653

671

613

533

453

495

488

412

443

392

293

valsheidsmisdrijven

1.517

1.378

1.321

1.061

806

754

617

heling

1.140

1.110

1.058

898

877

894

796

afpersing en afdreiging

64

80

62

69

55

56

56

overige vermogensmisdrijven

100

176

151

166

158

181

169
3.535

verduistering
bedrog

Vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag

6.099

6.375

5.712

4.677

4.129

4.084

vernieling en beschadiging

1.241

1.398

1.280

1.136

1.042

992

928

tegen de openbare orde

3.779

3.817

3.383

2.670

2.226

2.249

1.957

openlijk geweld

3.641

3.653

3.185

2.514

2.055

2.096

1.781

huisvredebreuk

65

93

80

71

90

67

96

lokaalvredebreuk

9

3

15

6

7

6

8

computervredebreuk

3

3

5

9

6

5

7

discriminatie

9

13

16

15

10

6

7

tegen openbare orde overig

52

52

82

55

58

69

58

brandstichting/ontploffing

411

405

299

197

168

161

138

tegen het openbaar gezag

668

755

750

674

693

682

512

niet opvolgen van ambtelijk bevel

99

95

105

107

116

111

45

overige misdrijven tegen het openbaar gezag

569

660

645

567

577

571

467

Gewelds- en seksuele misdrijven

8.754

9.289

9.219

8.033

7.577

7.281

6.637

mishandeling

5.942

6.417

6.533

5.552

5.213

5.119

4.784

bedreiging en stalking

1.848

1.966

1.921

1.747

1.700

1.626

1.380

bedreiging

1.667

1.814

1.765

1.618

1.585

1.516

1.253

stalking

181

152

156

129

115

110

127

659

603

535

525

451

403

338

aanranding

160

160

142

115

98

76

70

verkrachting

43

33

19

18

25

11

6

schennis der eerbaarheid

75

64

52

49

54

63

34

seksuele misdrijven

ontucht met minderjarige

11

12

5

7

9

17

8

overige seksuele misdrijven

370

334

317

336

265

236

220

misdrijven tegen het levenb

177

206

135

134

118

72

57

overige gewelds- en seksuele misdrijven

128

97

95

75

95

61

78

Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht

410

476

550

571

640

664

500

414 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 6.8

(vervolg)
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013a

4.468

4.586

4.891

4.129

3.537

3.428

3.341

verlaten plaats ongeval

220

265

226

196

179

164

127

rijden onder invloed

2.259

2.122

2.376

1.959

1.675

1.831

2.118

rijden tijdens ontzegging/onbevoegd besturen

1.398

1.596

1.742

1.464

1.247

1.024

749

591

603

547

510

436

409

347

Drugsmisdrijven

2.868

2.673

2.644

2.341

2.174

2.257

2.570

harddrugs

1.330

1.169

1.106

934

823

904

965

softdrugs

1.538

1.504

1.538

1.407

1.351

1.353

1.605

(Vuur)wapenmisdrijven

594

602

563

581

481

561

474

Misdrijven overige wettenc

Verkeersmisdrijven

overige verkeersmisdrijven

404

383

372

384

327

350

332

Wet op de economische delicten

223

220

256

272

227

222

204

overige misdrijven

181

163

116

112

100

128

128

a
Voorlopige cijfers.
b Betreft (poging tot) doodslag/moord en overige misdrijven tegen het leven.
c
Inclusief zaken waarbij het soort misdrijf onbekend is.
Bron: CBS

Bijlage 4 415

Tabel 6.9

Door de rechter in eerste aanleg afgedane misdrijfzaken: opgelegde (deels)
onvoorwaardelijke straffen naar hoogte of duur van het onvoorwaardelijke
deel
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013a

46.463

44.349

45.781

35.749

31.270

23.490

21.877

tot € 100

1.750

1.837

1.616

1.080

848

399

254

€ 100 tot € 200

7.302

6.861

6.728

6.364

5.832

2.564

1.909

€ 200 tot € 250

4.754

4.319

3.471

2.596

2.465

2.213

2.486

€ 250 tot € 300

5.201

4.707

4.986

3.986

3.453

2.663

2.196

€ 300 tot € 450

9.791

9.716

11.327

8.399

7.158

5.110

4.957

€ 450 tot € 600

7.005

6.445

6.235

4.421

3.798

3.418

3.297

€ 600 tot € 1.000

6.811

6.709

7.398

5.308

4.652

4.132

4.076

€ 1.000 of meer

3.849

3.755

4.020

3.595

3.064

2.991

2.702

Opgelegde taakstraffen

36.915

37.391

36.344

31.956

29.942

29.642

27.237

1 tot en met 20 uren

4.402

4.834

5.176

4.828

4.789

4.489

4.289

21 tot en met 40 uren

12.405

12.975

13.066

10.980

10.513

10.018

9.410

41 tot en met 60 uren

7.174

7.241

6.777

5.912

5.357

5.539

5.029

61 tot en met 80 uren

3.865

3.931

3.809

3.254

3.090

3.158

2.827

81 tot en met 120 uren

4.777

4.578

4.063

3.801

3.488

3.625

3.183

meer dan 120 uren

4.292

3.832

3.453

3.181

2.705

2.813

2.499

Opgelegde geldboetesb

Opgelegde gevangenisstraffenc

23.532

22.969

21.690

20.290

21.260

21.801

22.596

minder dan 1 maand

6.703

6.869

7.147

6.878

7.479

8.092

9.105

1 maand tot 3 maanden

6.516

6.047

5.591

4.990

5.059

4.960

5.253

3 maanden tot 6 maanden

4.274

4.162

3.578

3.396

3.608

3.644

3.610

6 maanden tot 1 jaar

3.129

3.233

2.966

2.735

2.794

2.704

2.493

1 jaar tot 3 jaar

2.086

1.815

1.616

1.505

1.494

1.508

1.326

3 jaar en langer

824

843

792

786

826

893

809

a
Voorlopige cijfers.
b Exclusief boetes met onbekend bedrag.
c
Exclusief straffen met onbekende duur.
Bron: CBS

416 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 6.10 Door de rechter in eerste aanleg afgedane misdrijfzaken: detentiejarena
van (deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraffen en hechtenissen naar
delictgroep
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013b

Totaal

9.514

9.801

9.553

9.100

9.189

9.440

9.020

Wetboek van Strafrecht

6.861

6.996

6.989

6.916

7.024

7.416

7.056

Vermogensmisdrijven

3.606

3.609

3.795

3.696

3.854

4.069

3.623

diefstal/verduistering en inbraak

2.762

2.754

2.999

2.935

3.129

3.376

2.913

diefstal en inbraak met geweld

1.356

1.396

1.664

1.693

1.785

1.906

1.476

333

300

281

260

282

287

327

1.041

1.018

1.010

948

1.033

1.149

1.088
22

eenvoudige diefstal
gekwalificeerde diefstal

32

41

44

34

29

34

bedrog

verduistering

91

91

76

80

76

79

78

valsheidsmisdrijven

398

394

371

347

312

238

240

heling

112

124

122

97

91

113

102

afpersing en afdreiging

142

135

123

117

138

129

136

overige vermogensmisdrijven

102

112

104

122

108

134

154
451

Vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag

610

561

525

533

442

475

vernieling en beschadiging

50

42

58

36

39

49

41

tegen de openbare orde

272

248

193

201

200

204

187

openlijk geweld

86

79

68

71

73

68

46

huisvredebreuk

6

7

4

3

5

4

5

lokaalvredebreuk

x

x

-

x

x

x

x

computervredebreuk

x

x

-

-

x

-

0

discriminatie

-

-

x

-

x

x

x

179

159

121

127

121

132

135

brandstichting/ontploffing

141

144

125

179

104

116

132

tegen het openbaar gezag

148

127

149

117

99

107

90

4

17

11

12

15

15

4

143

111

139

105

84

92

86

tegen openbare orde overig

niet opvolgen van ambtelijk bevel
overige misdrijven tegen het openbaar gezag
Gewelds- en seksuele misdrijven

2.595

2.781

2.633

2.637

2.666

2.787

2.930

mishandeling

446

454

449

438

513

482

430

bedreiging en stalking

189

188

137

151

151

141

142

bedreiging

174

176

124

140

139

128

134

stalking

15

12

13

11

12

12

8

471

467

416

391

362

451

391

seksuele misdrijven
aanranding

28

30

22

38

19

17

32

verkrachting

221

204

195

154

129

146

132

schennis der eerbaarheid

1

0

1

1

1

0

1

ontucht met minderjarige

4

x

x

6

6

7

4

overige seksuele misdrijven

216

231

193

193

207

281

221

misdrijven tegen het levenc

1.353

1.515

1.506

1.497

1.449

1.478

1.691

overige gewelds- en seksuele misdrijven

137

158

125

158

192

235

276

Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht

50

44

36

50

62

84

53

Bijlage 4 417

Tabel 6.10 (vervolg)
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013b

117

120

117

101

120

110

84

verlaten plaats ongeval

6

6

2

3

5

5

6

rijden onder invloed

35

37

31

23

28

25

26

rijden tijdens ontzegging/onbevoegd besturen

37

44

46

46

52

40

28

overige verkeersmisdrijven

39

34

38

29

36

39

24

Drugsmisdrijven

2.311

2.494

2.200

1.908

1.823

1.679

1.609

harddrugs

2.232

2.392

2.079

1.793

1.698

1.570

1.477

softdrugs

79

101

122

114

125

109

131

(Vuur)wapenmisdrijven

171

162

221

158

199

207

231

Misdrijven overige wettend

Verkeersmisdrijven

a

54

29

26

18

23

27

40

Wet op de economische delicten

12

5

5

4

9

5

10

overige misdrijven

42

24

21

14

14

22

30

Detentiejaren zijn berekend door de som te nemen van de opgelegde strafduur van het onvoorwaardelijke deel, waarbij het
deel dat op grond van de VI-regeling niet wordt uitgezeten, van de strafduur is afgetrokken. Er zijn geen detentiejaren berekend als het aantal opgelegde straffen kleiner is dan 5; dit wordt weergegeven met ‘x’.
b Voorlopige cijfers.
c
Betreft (poging tot) doodslag/moord en overige misdrijven tegen het leven.
d Inclusief zaken waarbij het soort misdrijf onbekend is.
Bron: CBS

418 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 6.11 Door de rechter in eerste aanleg afgedane misdrijfzaken: detentiedagena
van (deels) onvoorwaardelijke gevangenisstraffen en hechtenissen naar
delictgroep
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013b

Totaal

147

155

160

163

157

157

145

Wetboek van Strafrecht

137

143

151

158

154

155

140

Vermogensmisdrijven

103

109

113

122

126

123

124

diefstal/verduistering en inbraak

111

113

122

124

122

123

98

diefstal en inbraak met geweld

310

337

388

412

400

412

363

eenvoudige diefstal

37

35

31

29

29

28

27

gekwalificeerde diefstal

95

92

95

92

93

93

81

verduistering

58

73

84

98

77

87

58

bedrog

114

105

105

111

110

119

110

valsheidsmisdrijven

86

95

102

122

116

108

127

heling

66

71

84

72

67

77

58

afpersing en afdreiging

292

362

338

322

391

351

387

overige vermogensmisdrijven

241

272

253

263

244

245

279
107

Vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag

116

111

115

124

109

109

vernieling en beschadiging

43

37

51

37

39

48

36

tegen de openbare orde

160

159

141

152

161

149

138

openlijk geweld

85

87

81

83

106

88

63

huisvredebreuk

20

26

18

14

18

15

16

lokaalvredebreuk

x

x

-

x

x

x

x

computervredebreuk

x

x

-

-

x

-

x

discriminatie

-

-

x

-

x

x

x

464

441

391

592

468

408

479

brandstichting/ontploffing

265

272

330

430

264

334

318

tegen het openbaar gezag

81

69

88

73

69

65

67

niet opvolgen van ambtelijk bevel

26

45

46

48

42

41

24

overige misdrijven tegen het openbaar gezag

86

75

94

78

79

72

73

tegen openbare orde overig

Gewelds- en seksuele misdrijven

227

244

261

270

272

282

282

mishandeling

88

88

93

98

107

105

85

bedreiging en stalking

69

73

60

72

71

62

64

bedreiging

66

71

57

71

68

59

63

stalking

118

105

119

103

124

123

93

340

386

430

367

395

442

373

aanranding

161

154

175

264

151

168

213

verkrachting

502

592

676

562

610

606

700

schennis der eerbaarheid

24

16

30

34

46

22

31

ontucht met minderjarige

227

x

x

212

261

266

168

overige seksuele misdrijven

seksuele misdrijven

305

365

384

324

384

445

338

misdrijven tegen het levenc

746

777

900

890

928

990

1.133

overige gewelds- en seksuele misdrijven

372

329

341

361

452

468

483

Bijlage 4 419

Tabel 6.11 (vervolg)
Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht
Verkeersmisdrijven

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013b

110

87

75

107

118

131

89

38

37

33

31

31

31

32

verlaten plaats ongeval

39

75

19

26

34

36

55

rijden onder invloed

30

33

29

28

31

26

29

rijden tijdens ontzegging/onbevoegd besturen

25

24

22

22

20

18

19

overige verkeersmisdrijven

166

132

144

143

152

180

126

Drugsmisdrijven

235

258

257

251

236

230

209

harddrugs

249

272

270

270

253

248

230

softdrugs

92

116

141

118

125

112

102

148

147

193

159

180

176

208

(Vuur)wapenmisdrijven
Misdrijven overige wettend

a

73

91

188

93

139

127

125

Wet op de economische delicten

112

74

101

66

197

107

118

overige misdrijven

66

95

233

104

116

132

127

Berekend op basis van de opgelegde strafduur van het onvoorwaardelijke deel, waarbij het deel dat op grond van de VIregeling niet wordt uitgezeten, van de strafduur is afgetrokken. Er is geen gemiddelde duur berekend als het aantal opgelegde straffen kleiner is dan 5; dit wordt weergegeven met ‘x’.
b Voorlopige cijfers.
c
Betreft (poging tot) doodslag/moord en overige misdrijven tegen het leven.
d Inclusief zaken waarbij het soort misdrijf onbekend is.
Bron: CBS

420 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 6.12 Door de rechter in eerste aanleg afgedane misdrijfzakena met minderjarige
verdachten naar delictgroep
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013b

Totaal

12.855

13.508

11.880

10.269

9.379

8.639

6.856

Wetboek van Strafrecht

11.999

12.521

10.868

9.360

8.578

7.795

6.290

Vermogensmisdrijven

5.433

5.313

4.877

4.458

4.108

3.982

3.243

diefstal/verduistering en inbraak

4.739

4.489

4.117

3.840

3.478

3.377

2.770

diefstal en inbraak met geweld

989

804

752

836

864

953

802

eenvoudige diefstal

755

815

783

755

672

632

509

2.815

2.623

2.364

2.096

1.781

1.668

1.369

gekwalificeerde diefstal

180

247

218

153

161

124

90

bedrog

verduistering

52

77

73

60

74

49

30

valsheidsmisdrijven

74

95

117

61

63

46

39

heling

515

595

516

436

432

443

334

afpersing en afdreiging

44

48

44

50

46

56

56

overige vermogensmisdrijven

9

9

10

11

15

11

14

Vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag

3.574

3.932

3.185

2.528

2.174

1.843

1.431

vernieling en beschadiging

557

697

574

413

382

351

284

tegen de openbare orde

2.424

2.589

2.105

1.716

1.495

1.210

950

openlijk geweld

2.377

2.517

2.051

1.673

1.446

1.174

913

huisvredebreuk

26

38

28

18

31

21

20

lokaalvredebreuk

2

1

1

1

1

1

2

computervredebreuk

1

4

1

3

4

-

3

discriminatie

4

8

15

9

6

3

2

tegen openbare orde overig

14

21

9

12

7

11

10

brandstichting/ontploffing

358

352

252

172

121

135

107

tegen het openbaar gezag

235

294

254

227

176

147

90

niet opvolgen van ambtelijk bevel

70

81

73

69

56

35

15

overige misdrijven tegen het openbaar gezag

165

213

181

158

120

112

75

2.773

3.035

2.559

2.147

2.115

1.807

1.495

1.782

2.034

1.752

1.464

1.430

1.244

1.033

528

571

479

380

397

344

267

bedreiging

523

556

475

379

392

341

263

stalking

5

15

4

1

5

3

4

347

293

228

193

179

142

120

aanranding

114

94

101

69

41

26

30

verkrachting

49

43

32

34

26

28

17

schennis der eerbaarheid

16

10

11

11

11

5

4

ontucht met minderjarige

3

1

3

3

1

1

1

overige seksuele misdrijven

165

145

81

76

100

82

68

misdrijven tegen het levenc

93

119

83

91

89

63

60

overige gewelds- en seksuele misdrijven

23

18

17

19

20

14

15

Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht

219

241

247

227

181

163

121

Gewelds- en seksuele misdrijven
mishandeling
bedreiging en stalking

seksuele misdrijven

Bijlage 4 421

Tabel 6.12 (vervolg)
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013b

242

291

362

300

262

316

219

verlaten plaats ongeval

44

64

55

52

35

44

30

rijden onder invloed

107

132

210

167

141

222

149

Verkeersmisdrijven

rijden tijdens ontzegging/onbevoegd besturen

-

4

3

3

3

3

2

overige verkeersmisdrijven

91

91

94

78

83

47

38

Drugsmisdrijven

232

228

223

188

197

177

142

harddrugs

155

156

137

109

122

104

67

softdrugs

77

72

86

79

75

73

75

(Vuur)wapenmisdrijven

181

220

196

205

160

203

114

Misdrijven overige wettend

201

248

231

216

182

148

91

Wet op de economische delicten

109

157

145

126

116

74

42

overige misdrijven

92

91

86

90

66

74

49

a
Exclusief voegingen ter zitting.
b Voorlopige cijfers.
c
Betreft (poging tot) doodslag/moord en overige misdrijven tegen het leven.
d Inclusief zaken waarbij het soort misdrijf onbekend is.
Bron: CBS

Tabel 6.13 Door de rechter in eerste aanleg afgedane misdrijfzakena met minderjarige
verdachten naar eindbeslissing
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013b

Totaal

12.855

13.508

11.880

10.269

9.379

8.639

6.856

Schuldigverklaring

11.814

12.092

10.595

8.965

8.150

7.512

5.886

met strafoplegging

11.603

11.800

10.314

8.733

7.918

7.310

5.697

zonder strafoplegging

211

292

281

227

232

202

189

Vrijspraak

908

1.221

1.102

1.141

1.043

967

824

Ontslag van rechtsvervolging

23

53

49

38

58

39

37

Overige uitspraken

110

142

134

125

128

121

109

niet-ontvankelijk OM

98

129

122

116

122

112

98

onbevoegdverklaring van de rechter

11

13

12

9

6

8

11

schorsing van vervolging

1

-

-

-

-

1

-

a
Exclusief voegingen ter zitting.
b Voorlopige cijfers.
Bron: CBS

422 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 6.14 Door de rechter in eerste aanleg afgedane misdrijfzaken met minderjarige
verdachten: schuldigverklaringen naar delictgroep
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013a

Totaal

11.814

12.092

10.595

8.965

8.150

7.512

5.886

Wetboek van Strafrecht

11.078

11.250

9.713

8.204

7.463

6.782

5.397

Vermogensmisdrijven

5.101

4.839

4.444

3.954

3.629

3.546

2.803

diefstal/verduistering en inbraak

4.465

4.113

3.769

3.426

3.100

3025

2.415

diefstal en inbraak met geweld

939

739

698

749

792

860

698

eenvoudige diefstal

689

724

709

665

559

553

446

2.667

2.423

2.163

1.875

1.603

1498

1.191

gekwalificeerde diefstal

170

227

199

137

146

114

80

bedrog

verduistering

48

65

65

49

62

36

27

valsheidsmisdrijven

69

88

105

52

52

41

30

heling

470

525

461

377

362

384

277

afpersing en afdreiging

41

42

37

42

39

50

44

overige vermogensmisdrijven

8

6

7

8

14

10

10

Vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag

3.236

3.498

2.801

2.167

1.858

1.540

1.205

vernieling en beschadiging

502

602

508

360

342

306

252

tegen de openbare orde

2.184

2.316

1.846

1.454

1.253

991

783

openlijk geweld

2.143

2.253

1.799

1.419

1.212

966

751

huisvredebreuk

24

34

26

17

29

14

19

lokaalvredebreuk

1

-

1

1

1

-

1

computervredebreuk

1

3

1

1

2

-

3

discriminatie

3

7

11

5

4

2

1

tegen openbare orde overig

12

19

8

11

5

9

8

brandstichting/ontploffing

335

313

216

143

107

110

93

tegen het openbaar gezag

215

267

231

210

156

133

77

niet opvolgen van ambtelijk bevel

63

63

61

60

41

26

10

overige misdrijven tegen het openbaar gezag

152

204

170

150

115

107

67

2.551

2.713

2.252

1.882

1.824

1.564

1.293

1.653

1.855

1.558

1.298

1.234

1106

905

496

506

429

332

358

287

230

bedreiging

492

497

426

332

356

285

226

stalking

4

9

3

-

2

2

4

292

236

175

152

135

104

94

aanranding

95

73

75

55

28

18

25

verkrachting

36

28

22

24

19

18

10

schennis der eerbaarheid

14

9

8

11

10

1

2

ontucht met minderjarige

3

1

-

3

1

1

1

overige seksuele misdrijven

144

125

70

59

77

66

56

misdrijven tegen het levenb

89

101

74

84

77

57

51

overige gewelds- en seksuele misdrijven

21

15

16

16

20

10

13

Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht

190

200

216

201

152

132

96

Gewelds- en seksuele misdrijven
mishandeling
bedreiging en stalking

seksuele misdrijven

Bijlage 4 423

Tabel 6.14 (vervolg)
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013a

231

271

348

288

244

303

208

verlaten plaats ongeval

40

59

52

47

27

40

24

rijden onder invloed

103

125

204

163

137

217

147

Verkeersmisdrijven

rijden tijdens ontzegging/onbevoegd besturen

-

3

3

3

3

3

2

overige verkeersmisdrijven

88

84

89

75

77

43

35

Drugsmisdrijven

215

207

210

163

179

163

132

harddrugs

142

145

129

90

110

97

63

softdrugs

73

62

81

73

69

66

69

(Vuur)wapenmisdrijven

170

208

183

193

147

190

100

Misdrijven overige wettenc

120

156

141

117

117

74

49

Wet op de economische delicten

92

128

125

105

98

59

38

overige misdrijven

28

28

16

12

19

15

11

a
Voorlopige cijfers.
b Betreft (poging tot) doodslag/moord en overige misdrijven tegen het leven.
c
Inclusief zaken waarbij het soort misdrijf onbekend is.
Bron: CBS

Tabel 6.15 Door de rechter in eerste aanleg afgedane misdrijfzaken met minderjarige
verdachten: vrijspraken en ontslagen van rechtsvervolging naar delictgroep
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013a

Totaal

931

1.274

1.151

1.179

1.101

1.006

861

Wetboek van Strafrecht

837

1.155

1.040

1.057

1.004

912

802

Vermogensmisdrijven

290

428

378

438

419

390

392

diefstal/verduistering en inbraak

235

333

299

357

328

314

314

diefstal en inbraak met geweld

46

54

45

69

61

82

92

eenvoudige diefstal

57

85

66

79

101

73

57

gekwalificeerde diefstal

122

176

172

194

151

151

156

verduistering

10

18

16

15

15

8

9

bedrog

4

12

8

9

12

12

2

valsheidsmisdrijven

5

6

10

5

10

4

6

heling

42

68

52

56

63

55

55

afpersing en afdreiging

3

6

6

8

5

4

11

overige vermogensmisdrijven

1

3

3

3

1

1

4
205

Vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag

312

405

354

346

295

277

vernieling en beschadiging

50

85

55

51

36

40

30

tegen de openbare orde

227

258

245

252

230

204

154

openlijk geweld

221

250

240

245

222

194

149

huisvredebreuk

2

4

1

1

2

6

1

lokaalvredebreuk

1

1

-

-

-

1

1

424 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 6.15 (vervolg)
2007

2008

2009

2010

2011

2012

computervredebreuk

-

1

-

1

2

-

-

discriminatie

1

1

3

4

2

1

1

tegen openbare orde overig

2013a

2

1

1

1

2

2

2

brandstichting/ontploffing

18

37

33

29

13

21

11

tegen het openbaar gezag

17

25

21

14

16

12

10

niet opvolgen van ambtelijk bevel

6

16

11

9

12

8

4

overige misdrijven tegen het openbaar gezag

11

9

10

5

4

4

6

Gewelds- en seksuele misdrijven

208

283

279

250

267

221

182

mishandeling

122

158

183

156

180

126

118

bedreiging en stalking

29

55

40

46

34

51

32

bedreiging

29

49

40

45

32

50

32

stalking

-

6

-

1

2

1

-

51

51

48

40

41

34

23

aanranding

18

21

26

13

11

8

5

verkrachting

13

12

10

10

6

9

6

schennis der eerbaarheid

2

1

3

-

1

3

2

ontucht met minderjarige

-

-

1

-

-

-

-

overige seksuele misdrijven

18

17

8

17

23

14

10

misdrijven tegen het levenb

4

16

7

5

12

6

7

overige gewelds- en seksuele misdrijven

2

3

1

3

-

4

2

Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht

27

39

29

23

23

24

23

seksuele misdrijven

Verkeersmisdrijven

10

19

12

10

15

12

8

verlaten plaats ongeval

3

5

3

5

7

4

4

rijden onder invloed

4

6

5

4

3

4

1

rijden tijdens ontzegging/onbevoegd besturen

-

1

-

-

-

-

-

overige verkeersmisdrijven

3

7

4

1

5

4

3

Drugsmisdrijven

14

18

11

23

14

14

6

harddrugs

11

11

6

18

9

7

4

softdrugs

3

7

5

5

5

7

2

(Vuur)wapenmisdrijven

10

8

13

9

12

10

13

Misdrijven overige wettenc

32

60

74

75

80

56

58

Wet op de economische delicten

8

25

17

19

15

12

4

overige misdrijven

52

49

58

61

41

46

28

a
Voorlopige cijfers.
b Betreft (poging tot) doodslag/moord en overige misdrijven tegen het leven.
c
Inclusief zaken waarbij het soort misdrijf onbekend is.
Bron: CBS

Bijlage 4 425

Tabel 6.16 Door de rechter in eerste aanleg afgedane misdrijfzaken met minderjarige
verdachten: schuldigverklaringen met strafoplegging en opgelegde sancties
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013a

Totaal schuldigverklaringen met strafopleggingb

11.603

11.800

10.314

8.738

7.918

7.310

5.697

Enkelvoudige hoofdstraf

9.180

9.762

8.761

7.563

6.890

6.303

4.921

1.708

1.480

1.199

1.122

962

929

763

geldboete

394

543

452

348

337

263

208

taakstraf

6.993

7.667

7.065

6.062

5.535

5.060

3.919

Gecombineerde hoofdstraffen

2.236

1.833

1.376

1.017

889

837

608

jeugddetentie plus geldboete

25

28

12

7

6

7

4

jeugddetentie plus taakstraf

2.106

1.681

1.269

945

836

764

559

jeugddetentie

w.o.
1.514

1.202

908

633

486

421

321

geldboete plus taakstraf

voorwaardelijke jeugddetentie plus taakstraf

60

82

63

53

36

42

32

overige combinaties van hoofdstraffen

45

42

32

12

11

24

13

185

200

169

152

130

160

131

2

5

8

6

9

10

37

Totaal opgelegde sanctiesc

16.690

16.339

14.122

12.007

11.070

10.299

7.998

Hoofdstraf

13.660

13.433

11.518

9.604

8.670

7.977

6.142

gevangenisstraf

129

114

77

43

67

74

42

geldboete

480

655

531

409

379

312

244

jeugddetentie

3.848

3.194

2.485

2.081

1.806

1.701

1.331

werkstraf

8.515

8.872

8.002

6.777

6.170

5597

4.279

leerproject

688

598

423

294

248

293

246

Bijkomende straf

Geen hoofdstraffen
Straf onbekend

217

253

226

186

190

275

161

ontzegging rijbevoegdheid

71

91

89

84

93

178

104

verbeurdverklaring

146

162

137

102

97

97

57

2.692

2.531

2.321

2.175

2.190

2.023

1.662

2.352

2.221

2.034

1.884

1.887

1.702

1.465

onttrekking aan het verkeer

137

164

127

125

127

126

66

plaatsing in een inrichting voor jeugdigen (PIJ maatregel)

203

136

106

104

115

126

87

10

54

62

61

69

44

4

4

2

1

3

2

-

117

118

55

47

17

22

33

Maatregel
betaling aan de staatd

maatregel gedragsbeïnvloeding jeugdigen (MGJ)
Overige straffen en maatregelene
Straf of maatregel onbekend
a
b

Voorlopige cijfers.
Het betreft schuldigverklaringen waarbij één hoofdstraf is opgelegd. Wel kunnen er ook bijkomende straffen en maatregelen
zijn opgelegd.
c
Het betreft zowel voorwaardelijke als onvoorwaardelijke straffen.
d Schadevergoeding en ontneming wederrechtelijk verkregen voordeel.
e
Overige straffen en maatregelen: storting in waarborgfonds, openbaarmaking recht, ontzetting uit bepaalde rechten,
­plaatsing in psychiatrisch ziekenhuis, onderbewindstelling en oplegging verplichting.
Bron: CBS

426 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 6.17 Door de rechter in eerste aanleg afgedane misdrijfzaken met minderjarige
verdachten: opgelegde (deels) onvoorwaardelijke jeugddetenties naar
delictgroep
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013a

Totaal

1.836

1.560

1.257

1.193

1.110

1.125

834

Wetboek van Strafrecht

1.752

1.500

1.207

1.154

1.067

1.076

802

Vermogensmisdrijven

1.168

973

823

788

780

825

603

diefstal/verduistering en inbraak

1.072

872

745

716

717

761

543

diefstal en inbraak met geweld

504

411

395

410

450

458

324

eenvoudige diefstal

59

63

40

37

26

41

27

gekwalificeerde diefstal

501

386

301

263

236

258

187

8

12

9

6

5

4

5

bedrog

verduistering

2

4

4

5

7

2

4

valsheidsmisdrijven

7

23

21

14

11

4

7

heling

74

59

38

32

29

31

29

afpersing en afdreiging

13

14

15

21

15

27

19

overige vermogensmisdrijven

-

1

-

-

1

-

1
65

Vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag

222

203

146

141

85

85

vernieling en beschadiging

17

15

16

14

11

10

7

tegen de openbare orde

139

134

95

86

54

56

44

openlijk geweld

135

133

95

86

54

53

41

huisvredebreuk

1

1

-

-

-

1

1

lokaalvredebreuk

-

-

-

-

-

-

-

computervredebreuk

-

-

-

-

-

-

1

discriminatie

-

-

-

-

-

-

-

tegen openbare orde overig

3

-

-

-

-

2

1

brandstichting/ontploffing

53

45

28

27

15

10

12

tegen het openbaar gezag

13

9

7

14

5

9

2

niet opvolgen van ambtelijk bevel

1

1

2

1

2

1

-

overige misdrijven tegen het openbaar gezag

12

8

5

13

3

8

2

Gewelds- en seksuele misdrijven

353

321

232

223

200

165

133

mishandeling

150

154

106

113

80

76

49

bedreiging en stalking

70

45

41

22

33

23

18

bedreiging

70

44

41

22

32

23

18

stalking

-

1

-

-

1

-

-

73

43

31

33

29

32

21

seksuele misdrijven
aanranding

12

9

4

9

3

4

3

verkrachting

24

12

14

14

14

9

8

schennis der eerbaarheid

-

-

-

-

-

-

-

ontucht met minderjarige

1

-

-

-

-

-

-

overige seksuele misdrijven

36

22

13

10

12

19

10

misdrijven tegen het levenb

55

73

49

50

53

32

39

overige gewelds- en seksuele misdrijven

5

6

5

5

5

2

6

Bijlage 4 427

Tabel 6.17 (vervolg)
Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht
Verkeersmisdrijven

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013a

9

3

6

2

2

1

1

5

4

2

4

3

2

1

verlaten plaats ongeval

-

-

-

1

1

-

1

rijden onder invloed

3

-

1

1

-

-

-

rijden tijdens ontzegging/onbevoegd besturen

-

1

-

-

-

-

-

overige verkeersmisdrijven

2

3

1

2

2

2

-

Drugsmisdrijven

57

40

35

23

29

23

20

harddrugs

51

38

28

21

28

22

12

softdrugs

6

2

7

2

1

1

8

(Vuur)wapenmisdrijven

18

15

12

11

9

20

10

Misdrijven overige wettenc

1

4

1

1

1

2

4

Wet op de economische delicten

-

-

-

-

-

1

-

overige misdrijven

4

1

1

1

2

3

1

a
Voorlopige cijfers.
b Betreft (poging tot) doodslag/moord en overige misdrijven tegen het leven.
c
Inclusief zaken waarbij het soort misdrijf onbekend is.
Bron: CBS

428 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 6.18 Door de rechter in eerste aanleg afgedane misdrijfzaken met minderjarige
verdachten: opgelegde (deels) onvoorwaardelijke straffen naar hoogte of duur
van het onvoorwaardelijke deel
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013a

403

547

433

336

296

231

167

tot € 50

17

29

22

16

19

9

3

€ 50 tot € 100

68

97

65

49

48

24

16

€ 100 tot € 150

101

114

103

80

85

60

48

€ 150 tot € 200

73

98

76

58

42

35

27

€ 200 tot € 300

86

105

97

76

57

51

39

€ 300 of meer

58

104

70

57

45

52

34

Opgelegde taakstraffen

7.796

7.779

6.768

5.647

4.967

4.520

3.448

1 tot en met 20 uren

1.676

1.885

1.726

1.555

1.422

1.245

917

21 tot en met 40 uren

3.377

3.447

3.004

2.349

2.014

1.830

1.396

41 tot en met 60 uren

1.472

1.251

1.124

876

789

679

548

61 tot en met 80 uren

533

540

414

367

293

318

252

81 tot en met 120 uren

467

417

327

334

286

299

216

meer dan 120 uren

271

239

173

166

163

149

119

Opgelegde jeugddetentiesc

1.836

1.560

1.257

1.193

1.110

1.125

834

minder dan 2 weken

268

197

168

122

128

134

110

2 weken tot 1 maand

303

319

204

212

172

189

159

1 maand tot 2 maanden

468

394

313

313

284

269

210

2 maanden tot 3 maanden

228

214

180

155

141

171

80

3 maanden tot 4 maanden

196

151

117

94

98

108

67

4 maanden tot 6 maanden

170

110

138

138

121

90

94

6 maanden en langer

203

175

137

159

166

164

114

Opgelegde geldboetesb

a
Voorlopige cijfers.
b Exclusief boetes met onbekend bedrag.
c
Exclusief straffen met een onbekende duur.
Bron: CBS

Bijlage 4 429

Tabel 6.19 Door de rechter in eerste aanleg afgedane misdrijfzaken met minderjarige
verdachten: opgelegde (deels) onvoorwaardelijke taakstraffen naar
delictgroep
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013a

Totaal

7.796

7.779

6.768

5.647

4.967

4.520

3.448

Wetboek van Strafrecht

7.378

7.323

6.328

5.203

4.661

4.144

3.197

Vermogensmisdrijven

3.395

3.158

2.904

2.560

2.249

2.187

1.690

diefstal/verduistering en inbraak

2.981

2.701

2.475

2.224

1.924

1.855

1.459

diefstal en inbraak met geweld

571

410

368

420

412

477

411

eenvoudige diefstal

429

454

436

396

341

322

251

1.858

1.672

1.543

1.303

1.073

982

748

123

165

128

105

98

74

48

bedrog

38

49

45

33

38

24

9

valsheidsmisdrijven

40

38

63

21

27

25

14

heling

305

341

298

255

227

248

177

afpersing en afdreiging

26

24

20

20

22

27

27

overige vermogensmisdrijven

5

5

3

7

11

8

4

gekwalificeerde diefstal
verduistering

Vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag

2.374

2.484

1.977

1.473

1.251

1.053

786

vernieling en beschadiging

314

376

296

199

181

162

118

tegen de openbare orde

1.681

1.718

1.363

1.061

899

727

561

openlijk geweld

1.653

1.689

1.341

1.042

883

715

542

huisvredebreuk

15

17

7

8

6

7

10

lokaalvredebreuk

1

-

1

-

1

-

1

computervredebreuk

1

1

1

-

2

-

3

discriminatie

2

5

7

3

3

1

1

tegen openbare orde overig

9

6

6

8

4

4

4

brandstichting/ontploffing

249

239

175

101

75

85

61

tegen het openbaar gezag

46

130

151

143

112

96

79

niet opvolgen van ambtelijk bevel

38

30

32

28

21

12

3

overige misdrijven tegen het openbaar gezag

92

121

111

84

75

67

43

1.500

1.573

1.347

1.070

1.074

844

676

1.065

1.131

999

783

758

639

512

260

270

221

178

189

141

97

bedreiging

257

264

220

178

188

139

94

stalking

3

6

1

-

1

2

3

124

124

93

69

75

41

44

aanranding

47

48

43

27

18

6

16

verkrachting

13

14

6

8

9

2

1

schennis der eerbaarheid

5

6

4

8

4

2

-

ontucht met minderjarige

2

-

-

1

1

1

1

overige seksuele misdrijven

Gewelds- en seksuele misdrijven
mishandeling
bedreiging en stalking

seksuele misdrijven

57

56

40

25

43

30

26

misdrijven tegen het levenb

34

42

28

32

31

17

16

overige gewelds- en seksuele misdrijven

17

6

6

8

21

6

7

430 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 6.19 (vervolg)
Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht
Verkeersmisdrijven

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013a

109

108

100

100

87

60

45

140

163

180

183

123

139

95

verlaten plaats ongeval

30

36

34

31

20

24

10

rijden onder invloed

42

63

84

90

44

83

59

rijden tijdens ontzegging/onbevoegd besturen

1

4

2

3

2

2

2

overige verkeersmisdrijven

67

60

60

59

57

30

24

Drugsmisdrijven

122

122

110

103

86

97

73

harddrugs

80

90

67

56

43

55

34

softdrugs

42

32

43

47

43

42

39

(Vuur)wapenmisdrijven

102

107

83

115

72

105

60

Misdrijven overige wettenc

54

64

67

43

25

35

23

Wet op de economische delicten

38

49

51

29

16

27

18

overige misdrijven

16

15

16

14

9

8

5

a
Voorlopige cijfers.
b Betreft (poging tot) doodslag/moord en overige misdrijven tegen het leven.
c
Inclusief zaken waarbij het soort misdrijf onbekend is.
Bron: CBS

Tabel 6.20 Door de rechter in eerste aanleg afgedane misdrijfzaken met minderjarige
verdachten: opgelegde (deels) onvoorwaardelijke geldboetes naar delictgroep
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013a

Totaal

403

547

433

336

296

231

167

Wetboek van Strafrecht

278

363

255

189

160

113

92

Vermogensmisdrijven

119

159

109

87

71

49

56

diefstal/verduistering en inbraak

81

123

77

59

55

37

49

diefstal en inbraak met geweld

2

1

2

-

3

2

-

eenvoudige diefstal

29

37

24

24

14

18

16

gekwalificeerde diefstal

45

74

44

30

32

13

31

verduistering

5

11

7

5

6

4

2

bedrog

2

5

4

4

3

-

-

valsheidsmisdrijven

5

5

7

8

1

1

1

heling

30

25

21

15

12

11

6

afpersing en afdreiging

-

1

-

1

-

-

-

overige vermogensmisdrijven

1

-

-

-

-

-

18

Vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag

92

103

78

55

50

29

vernieling en beschadiging

31

30

23

23

9

6

4

tegen de openbare orde

40

38

30

22

30

19

10

openlijk geweld

38

33

25

21

27

18

8

huisvredebreuk

1

3

4

1

3

-

2

Bijlage 4 431

Tabel 6.20 (vervolg)
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013a

lokaalvredebreuk

-

-

-

-

-

-

-

computervredebreuk

-

-

-

-

-

-

-

discriminatie

1

-

1

-

-

-

-

tegen openbare orde overig

-

2

-

-

-

1

-

brandstichting/ontploffing

2

1

2

1

-

-

1

tegen het openbaar gezag

19

34

23

9

11

4

3

niet opvolgen van ambtelijk bevel

10

13

9

2

5

2

1

overige misdrijven tegen het openbaar gezag

9

21

14

7

6

2

2

Gewelds- en seksuele misdrijven

40

55

38

21

22

22

13

mishandeling

28

41

27

16

18

19

12

bedreiging en stalking

11

13

9

5

4

3

-

bedreiging

10

13

9

5

4

3

-

stalking

1

-

-

-

-

-

-

1

1

1

-

-

-

1

aanranding

-

-

-

-

-

-

1

verkrachting

-

-

-

-

-

-

-

schennis der eerbaarheid

-

-

1

-

-

-

-

ontucht met minderjarige

-

-

-

-

-

-

-

overige seksuele misdrijven

1

1

-

-

-

-

-

misdrijven tegen het levenb

-

-

1

-

-

-

-

overige gewelds- en seksuele misdrijven

-

-

-

-

-

-

-

Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht

27

46

30

26

17

13

5
60

seksuele misdrijven

Verkeersmisdrijven

61

95

114

85

76

92

verlaten plaats ongeval

6

15

12

8

1

10

7

rijden onder invloed

48

59

85

62

66

78

50

rijden tijdens ontzegging/onbevoegd besturen

-

-

-

-

2

1

-

overige verkeersmisdrijven

7

21

17

15

7

3

3

Drugsmisdrijven

18

20

16

12

9

6

4

harddrugs

1

5

6

3

6

1

1

softdrugs

17

15

10

9

3

5

3

(Vuur)wapenmisdrijven

10

16

16

9

6

7

2

Misdrijven overige wettenc

36

53

32

41

45

13

9

Wet op de economische delicten

31

48

32

37

37

12

8

overige misdrijven

5

5

-

4

8

1

1

a
Voorlopige cijfers.
b Betreft (poging tot) doodslag/moord en overige misdrijven tegen het leven.
c
Inclusief zaken waarbij het soort misdrijf onbekend is.
Bron: CBS

432 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 6.21 Door de rechter in eerste aanleg afgedane misdrijfzaken met minderjarige
verdachten: detentiejarena van (deels) onvoorwaardelijke jeugddetenties naar
delictgroep
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013b

Totaal

375

321

271

277

268

267

199

Wetboek van Strafrecht

358

310

262

270

261

256

195

Vermogensmisdrijven

245

202

189

183

195

195

139

diefstal/verduistering en inbraak

233

188

174

173

184

184

131

diefstal en inbraak met geweld

143

114

123

127

145

134

102

eenvoudige diefstal

6

7

4

4

3

4

3

gekwalificeerde diefstal

83

66

46

41

35

45

26

verduistering

0

1

2

1

1

1

x

bedrog

x

x

x

0

1

x

x

valsheidsmisdrijven

1

4

3

1

1

x

0

heling

8

6

7

4

4

4

3

afpersing en afdreiging

3

3

5

5

5

6

5

overige vermogensmisdrijven

-

x

-

-

x

-

x

Vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag

32

35

21

24

14

15

11

vernieling en beschadiging

1

2

1

2

2

3

1

tegen de openbare orde

18

23

14

14

9

8

6

openlijk geweld

18

22

14

14

9

7

5

huisvredebreuk

x

x

-

-

-

x

x

lokaalvredebreuk

-

-

-

-

-

-

-

computervredebreuk

-

-

-

-

-

-

x

discriminatie

-

-

-

-

-

-

-

tegen openbare orde overig

x

-

-

-

-

x

x

brandstichting/ontploffing

11

9

5

7

3

3

4

tegen het openbaar gezag

1

1

1

2

0

2

x

niet opvolgen van ambtelijk bevel

x

x

x

x

x

x

-

overige misdrijven tegen het openbaar gezag

1

1

1

2

x

1

x

Gewelds- en seksuele misdrijven

80

73

51

62

52

46

44

mishandeling

23

22

15

21

15

13

12

bedreiging en stalking

9

5

4

3

5

4

2

bedreiging

9

5

4

3

5

4

2

stalking

-

x

-

-

x

-

-

23

13

8

7

9

8

6

aanranding

3

2

x

1

x

x

x

verkrachting

10

6

3

3

6

4

3

schennis der eerbaarheid

-

-

-

-

-

-

-

ontucht met minderjarige

x

-

-

-

-

-

-

overige seksuele misdrijven

10

5

5

3

3

2

3

misdrijven tegen het levenc

24

30

22

29

22

21

23

overige gewelds- en seksuele misdrijven

1

3

2

2

1

x

2

seksuele misdrijven

Bijlage 4 433

Tabel 6.21 (vervolg)
Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht
Verkeersmisdrijven

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013b

1

x

1

x

x

x

x

0

x

x

x

x

x

x

verlaten plaats ongeval

-

-

-

x

x

-

x

rijden onder invloed

x

-

x

x

-

-

-

rijden tijdens ontzegging/onbevoegd besturen

-

x

-

x

-

-

-

overige verkeersmisdrijven

x

x

x

x

x

x

-

Drugsmisdrijven

14

8

7

4

5

5

2

harddrugs

13

8

6

3

5

5

2

softdrugs

1

x

0

x

x

x

0

(Vuur)wapenmisdrijven

3

2

2

3

2

5

2

Misdrijven overige wettend

x

x

x

x

x

x

x

Wet op de economische delicten

-

-

-

-

-

x

-

overige misdrijven

x

x

x

x

x

x

x

a
Er zijn geen detentiejaren berekend als het aantal straffen kleiner is dan 5, dit wordt weergegeven met ‘x’.
b Voorlopige cijfers.
c
Betreft (poging tot) doodslag/moord en overige misdrijven tegen het leven.
d Inclusief zaken waarbij het soort misdrijf onbekend is.
Bron: CBS

Tabel 6.22 Door de rechter in eerste aanleg afgedane misdrijfzaken met minderjarige
verdachten: detentiedagena van (deels) onvoorwaardelijke jeugddetenties
naar delictgroep
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013b

Totaal

75

75

79

85

88

87

87

Wetboek van Strafrecht

75

75

79

85

89

87

89

Vermogensmisdrijven

84

76

76

84

85

91

86

diefstal/verduistering en inbraak

79

79

85

88

94

88

88

diefstal en inbraak met geweld

103

101

114

113

118

107

115

eenvoudige diefstal

36

39

38

36

41

35

41

gekwalificeerde diefstal

61

62

56

57

54

64

51

verduistering

33

48

27

39

68

x

19

bedrog

x

x

x

32

49

x

x

valsheidsmisdrijven

33

58

51

35

31

x

14

heling

41

38

70

45

53

50

34

afpersing en afdreiging

77

87

111

86

124

83

87

overige vermogensmisdrijven

-

x

-

-

x

-

x

Vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag

52

63

52

63

60

65

64

vernieling en beschadiging

24

52

31

60

52

97

43

tegen de openbare orde

48

61

53

58

62

52

51

48

61

53

58

62

48

43

openlijk geweld

434 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 6.22 (vervolg)
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013b

huisvredebreuk

x

x

-

-

-

x

x

lokaalvredebreuk

-

-

-

-

-

-

-

computervredebreuk

-

-

-

-

-

-

x

discriminatie

-

-

-

-

-

-

-

tegen openbare orde overig

x

-

-

-

-

x

x

brandstichting/ontploffing

73

74

66

92

73

111

132

tegen het openbaar gezag

41

47

29

41

17

61

x

niet opvolgen van ambtelijk bevel

x

x

x

x

x

x

-

overige misdrijven tegen het openbaar gezag

43

51

37

44

x

67

x

Gewelds- en seksuele misdrijven

83

83

80

101

94

103

122

mishandeling

57

51

53

68

67

63

86

bedreiging en stalking

44

43

33

44

58

65

34

bedreiging

44

43

33

44

60

65

34

stalking

-

x

-

-

x

-

-

116

110

99

78

113

88

108

seksuele misdrijven
aanranding

101

86

x

50

x

x

x

verkrachting

147

173

82

76

145

158

136

schennis der eerbaarheid

-

-

-

-

-

-

-

ontucht met minderjarige

x

-

-

-

-

-

-

overige seksuele misdrijven

102

86

127

106

94

48

110

misdrijven tegen het levenc

160

149

163

212

150

235

212

overige gewelds- en seksuele misdrijven

93

193

134

123

69

x

135

Overige misdrijven Wetboek van Strafrecht

46

x

76

x

x

x

x

Verkeersmisdrijven

24

x

x

x

x

x

x

verlaten plaats ongeval

-

-

-

x

x

-

x

rijden onder invloed

x

-

x

x

-

-

-

rijden tijdens ontzegging/onbevoegd besturen

-

x

-

-

-

-

-

overige verkeersmisdrijven

x

x

x

x

x

x

-

Drugsmisdrijven

89

72

68

62

68

82

39

harddrugs

94

73

79

61

67

84

51

softdrugs

45

x

25

x

x

x

23

(Vuur)wapenmisdrijven

53

54

61

95

71

83

58

Misdrijven overige wettend

x

x

x

x

x

x

x

Wet op de economische delicten

-

-

-

-

-

x

-

overige misdrijven

x

x

x

x

x

x

x

a
Er is geen gemiddelde duur berekend als het aantal straffen kleiner is dan 5, dit wordt weergegeven met ‘x’.
b Voorlopige cijfers.
c
Betreft (poging tot) doodslag/moord en overige misdrijven tegen het leven.
d Inclusief zaken waarbij het soort misdrijf onbekend is.
Bron: CBS

Bijlage 4 435

Tabel 6.23 Door de rechter in eerste aanleg afgedane misdrijfzaken: doorlooptijda van
inschrijving tot afdoening naar delictgroep en soort rechter
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013b

(abs. in dagen)
Totaal meervoudige kamer

248

269

284

296

304

327

346

Wetboek van Strafrecht

246

267

283

287

294

318

339

vermogensmisdrijven

235

264

265

275

276

299

333

vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag

273

285

332

316

347

420

375

gewelds- en seksuele misdrijven

248

262

281

289

296

314

332

overige misdrijven Wetboek van Strafrecht

376

343

528

556

534

484

529

Verkeersmisdrijven

278

317

306

315

329

352

345

Drugsmisdrijven

197

218

238

262

269

301

340

(Vuur)wapenmisdrijven

238

288

273

278

270

275

296

Misdrijven overige wettenc

512

591

560

698

766

773

612

Totaal politierechter

180

206

226

222

219

240

254

Wetboek van Strafrecht

179

204

214

206

206

227

235

vermogensmisdrijven

166

183

192

185

179

199

201

vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag

187

217

228

220

226

246

270

gewelds- en seksuele misdrijven

197

230

241

237

242

263

272

overige misdrijven Wetboek van Strafrecht

163

186

194

182

196

223

267

Verkeersmisdrijven

161

199

246

259

252

273

317

Drugsmisdrijven

179

184

209

212

211

225

242

(Vuur)wapenmisdrijven

200

216

223

209

201

237

272

Misdrijven overige wettenc

254

269

279

281

288

346

319

Totaal kinderrechter

164

171

155

154

157

159

161

Wetboek van Strafrecht

164

171

154

152

157

160

160

vermogensmisdrijven

161

167

148

151

154

155

151

vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag

168

180

162

155

162

167

174

gewelds- en seksuele misdrijven

162

167

153

153

157

161

159

overige misdrijven Wetboek van Strafrecht

161

168

160

147

168

152

187

Verkeersmisdrijven

149

157

151

142

145

124

138

Drugsmisdrijven

151

158

141

150

148

157

163

(Vuur)wapenmisdrijven

160

164

164

143

162

158

163

Misdrijven overige wettenc

241

225

237

241

177

230

318

w.v.

w.v.

w.v.

a
Als het aantal zaken kleiner is dan 10, is geen gemiddelde doorlooptijd berekend; dit wordt weergegeven met ‘x’.
b Voorlopige cijfers.
c
Inclusief zaken waarbij het soort misdrijf onbekend is.
Bron: CBS

436 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 6.24 Door de rechter in eerste aanleg afgedane misdrijfzaken: doorlooptijda van
inschrijving tot afdoening naar delictgroep en eindbeslissing
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013b

(abs. in dagen)
Totaal eindbeslissingen

185

209

226

225

225

246

261

Wetboek van Strafrecht

184

207

214

210

212

234

244

vermogensmisdrijven

173

190

196

193

190

211

217

vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag

188

213

223

216

225

250

268

gewelds- en seksuele misdrijven

201

228

238

238

244

264

276

overige misdrijven Wetboek van Strafrecht

169

189

201

188

205

229

275

Verkeersmisdrijven

162

201

245

259

252

272

315

Drugsmisdrijven

183

192

214

223

224

243

262

(Vuur)wapenmisdrijven

200

219

224

210

207

236

270

Misdrijven overige wettenc

267

281

292

302

311

378

371

Totaal schuldigverklaringen

178

202

219

217

215

234

253

Wetboek van Strafrecht

177

199

206

202

203

223

235

vermogensmisdrijven

166

183

188

185

181

201

208

vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag

182

206

217

209

216

236

261

gewelds- en seksuele misdrijven

193

219

229

229

233

254

267

overige misdrijven Wetboek van Strafrecht

163

183

196

184

200

224

269

Verkeersmisdrijven

161

198

244

257

250

267

313

Drugsmisdrijven

175

183

203

215

213

231

253

(Vuur)wapenmisdrijven

197

216

223

208

203

233

266

Misdrijven overige wettenc

259

269

280

285

286

327

350

Totaal vrijspraken en ontslagen van rechtsvervolging

229

258

265

262

263

291

299

Wetboek van Strafrecht

226

253

259

257

257

283

291

vermogensmisdrijven

213

240

247

241

233

259

264

vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag

225

253

252

255

251

289

292

gewelds- en seksuele misdrijven

241

268

277

280

286

307

317

overige misdrijven Wetboek van Strafrecht

210

234

229

229

240

264

341

Verkeersmisdrijven

214

256

267

269

267

326

354

Drugsmisdrijven

232

274

288

279

279

301

325

(Vuur)wapenmisdrijven

203

283

232

210

217

237

312

Misdrijven overige wettenc

251

285

291

287

308

342

318

w.v.

w.v.

w.v.

a
Als het aantal zaken kleiner is dan 10, is geen gemiddelde doorlooptijd berekend; dit wordt weergegeven met ‘x’.
b Voorlopige cijfers.
c
Inclusief zaken waarbij het soort misdrijf onbekend is.
Bron: CBS

Bijlage 4 437

Tabellen bij hoofdstuk 7

Tabel 7.1

Gevangeniswezen: strafrechtelijke instroom naar categorie en verblijfstitela
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

43.831

41.599

40.312

39.293

39.866

38.666

39.653

voorlopig gehechten

19.847

18.742

18.068

17.694

18.056

16.991

16.081

arrestanten

20.871

20.114

19.532

19.588

20.160

20.565

22.484

6.068

5.744

5.488

5.823

6.197

6.255

6.173

83

113

125

141

146

148

155

vervangende hechtenis taakstraf

4.874

5.071

4.999

4.844

4.440

3.981

3.891

vervangende hechtenis geldboeteb

11.279

Totaal ingestroomd

gevangenisstraf/hechtenis
ISD-maatregel

8.929

8.413

8.036

7.937

8.606

9.377

overigc

917

773

884

843

771

804

986

zelfmelders

3.113

2.743

2.712

2.011

1.650

1.110

1.088

2.133

2.031

2.039

918

2.113

2.027

2.017

904

20

4

22

14

980

712

673

1.093

1.650

1.110

1.088

973

706

658

1.080

1.637

1.109

1.086

7

6

15

13

13

1

2

elektronische detentied
gevangenisstraf/hechtenis
overig/onbekend
insluiting in gevangenis met beperkte beveiliging
gevangenisstraf/hechtenis
overig/onbekend
a
b

Een persoon kan meerdere keren in een jaar instromen.
Inclusief niet-betaalde verkeersboetes (gijzelingen Wet Mulder), vervangende hechtenis Wet Terwee en lijfsdwang ontnemingsmaatregel (‘pluk ze’).
c
Tbs-passanten, jeugddetentie, bewaring tot uitlevering, bewaring in het kader van WOTS, overig en onbekend.
d De elektronische detentie is per medio 2010 gestopt.
Bron: DJI

Tabel 7.2

Gevangeniswezen: kenmerken van strafrechtelijk gedetineerdena
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Totaal

12.769

11.934

11.682

11.736

11.545

11.160

10.544

man

11.956

11.117

10.914

11.002

10.882

10.562

9.983

vrouw

813

817

768

734

663

598

561

Leeftijd
t/m 19 jaar

476

450

486

479

451

412

316

20 t/m 29 jaar

4.361

4.068

4.184

4.174

4.088

3.992

3.688

30 t/m 39 jaar

4.084

3.701

3.476

3.318

3.234

3.128

2.968

40 t/m 49 jaar

2.736

2.603

2.452

2.563

2.536

2.428

2.302

50 en ouder

1.112

1.110

1.081

1.190

1.225

1.193

1.269

-

2

3

12

11

7

1

vermogensmisdrijven zonder geweld

2.277

2.254

2.146

2.104

2.107

2.029

1.966

vermogensmisdrijven met geweldc

1.718

1.606

1.722

1.861

1.999

1.966

1.771

geweldsmisdrijven (excl. seksuele misdrijven)

2.817

2.738

2.639

2.809

2.770

2.755

2.537

seksuele misdrijven

566

456

433

430

431

442

379

vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag

574

494

454

441

394

416

332

overige misdrijven Wetboek van Strafrecht

53

38

38

39

44

47

49

onbekend
Delictgroepb

438 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 7.2

(vervolg)
2007

2008

2009

2010

2011

2012

verkeersmisdrijven

301

252

347

340

324

339

422

drugsmisdrijven

2.576

2.368

2.249

2.107

1.855

1.666

1.600

wapens- en munitiemisdrijven

97

101

109

117

89

92

79

overige wetten

131

117

138

109

117

92

84

1.276

1.151

1.007

935

927

883

804

383

359

400

444

488

433

521

voorlopige hechtenise

5.756

5.443

5.492

5.623

5.643

5.453

4.911

gevangenisstraf

4.737

4.397

4.152

4.206

4.039

3.969

3.879

ISD-maatregel

675

588

508

492

500

478

409

hechtenis (principale hechtenis)

133

153

151

134

152

104

87

vervangende hechtenis taakstraf

524

548

501

435

342

333

362

vervangende hechtenis geldboete

209

185

188

183

201

178

141

gijzeling Wet Mulder (niet-betaalde verkeersboetes)

138

68

171

185

188

223

310

gijzeling Wet Terwee (niet-betaalde
schadevergoedingsregeling)

169

206

184

147

154

171

186

lijfsdwang ontnemingsmaatregel (‘pluk ze’)

38

31

45

48

61

43

24

tbs (passant)

157

120

58

32

17

20

11

strafr. maatregel plaatsing psych. ziekenhuis

31

28

28

31

19

20

23

bewaring (incl. uitlevering, gevangenhouding i.h.k.v. WOTS)

67

45

79

80

80

65

77

overig (incl. onbekend)

135

122

125

140

149

103

124

onbekend als gevolg van specifieke verblijfstiteld
onbekend om andere reden

2013

Verblijfstitel

Strafduur f

a
b
c
d
e

6.278

5.871

5.500

5.450

5.234

5.062

4.878

minder dan 1 maand

575

582

615

591

580

500

511

1 tot 3 maanden

686

718

626

575

486

449

480

3 tot 6 maanden

569

496

455

399

427

380

388

6 maanden tot 1 jaar

667

699

787

790

709

679

591

1 tot 2 jaren

682

616

608

678

616

621

522

2 tot 3 jaren

1.073

976

794

871

831

783

698

3 tot 4 jaren

362

323

290

300

330

339

305

4 tot 6 jaren

535

443

394

352

362

393

444

6 tot 8 jaren

341

300

268

260

239

261

265

8 tot 12 jaren

384

326

302

288

275

290

300

12 jaar of langer

317

319

306

294

310

318

340

onbekend

87

73

55

52

69

49

34

Peilmoment 30 september. Inclusief extramuraal verblijvenden.
De verkeersmisdrijven zijn inclusief Wet Mulder-zaken.
Diefstal met geweld en afpersing.
Bij bepaalde verblijfstitels als ISD, subsidiaire hechtenis en de Wet Terwee worden geen delicten geregistreerd.
Inclusief verdachten die al wel door de rechtbank in eerste aanleg zijn veroordeeld, maar van wie het vonnis nog niet onherroepelijk is. In 2013 ging het om 392 verdachten van wie het vonnis nog niet onherroepelijk was zonder dat er op dat moment
al sprake was van inschrijving van de zaak bij het Hof en 1.279 verdachten van wie het hoger beroep al wel liep. Zie ook DJI,
2014b.
f
De duur heeft betrekking op de straf waarvan de tenuitvoerlegging op 30 september loopt. De duur betreft de door de rechter opgelegde duur, zonder aftrek voorrarrest en zonder aftrek van de termijn van vervroegde of voorwaardelijke invrijheidstelling. Tijdens een detentie kunnen meerdere straffen achter elkaar ten uitvoer worden gelegd.
Bron: DJI

Bijlage 4 439

Tabel 7.3

Gevangeniswezen: detentieduur totale uitstrooma
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

44.108

41.845

39.979

39.720

40.589

39.617

40.619

tot 2 weken

11.557

10.929

10.432

10.314

10.943

10.691

11.592

2 weken tot 1 maand

9.080

8.901

8.886

8.861

8.973

9.115

9.917

1 maand tot 3 maanden

9.950

9.724

9.208

9.006

8.940

8.364

8.379

3 maanden tot 6 maanden

5.521

5.158

4.751

4.724

4.995

4.810

4.550

6 maanden tot 1 jaar

4.374

3.754

3.197

3.249

3.230

3.163

2.755

1 jaar tot 2 jaar

1.600

1.495

1.626

1.827

1.756

1.657

1.565

2 jaar tot 4 jaar

1.131

1.038

1.027

892

918

1.007

989

4 jaar en meer

251

265

253

196

202

215

208

onbekend

644

581

599

651

632

595

664

Totaal uitgestroomd

a
In voorkomende gevallen incl. duur extramuraal verblijf.
Bron: DJI

Tabel 7.4

Tbs: opleggingen, passanten, bezetting, proefverloven en beëindigingen
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013a

Opleggingen tbs met bevel tot verpleging

185

129

117

105

110

106

84

Tbs met ontslag tot rechtsvervolgingb

21

22

20

14

18

16

10

Tbs en gevangenisstraf tot 6 maanden

29

18

28

22

14

19

11

Tbs en gevangenisstraf van 6 mnd tot 1 jaar

49

18

19

26

19

21

14

Tbs en gevangenisstraf van 1 jaar tot 2 jaar

31

30

23

12

18

15

16

Tbs en gevangenisstraf van 2 jaar tot 3 jaar

16

14

10

11

11

8

10

Tbs en gevangenisstraf van 3 jaar tot 6 jaar

30

14

8

12

19

13

14

Tbs en gevangenisstraf langer dan 6 jaar

9

13

9

8

11

14

9

Tbs met voorwaarden

55

53

53

37

57

74

58

Passanten ultimo december

133

102

46

26

24

25

13

Gemiddeld aantal passanten

150

120

76

33

24

27

22

Gemiddelde wachttijd (in dagen)

297

312

261

135

124

88

100

Bezetting FPC’s ultimo december

1.839

1.918

2.010

1.959

1.841

1.714

1.670

Totaal aanwezig geweest in een FPC

1.912

2.045

2.136

2.115

2.059

1.920

1.859

205

200

218

128

110

102

111

1.707

1.845

1.918

1.987

1.949

1.818

1.748

Tbs-gestelden met proefverlof ultimo december

93

85

76

98

120

96

67

Gemiddeld aantal proefverloven

98

86

80

83

104

113

77

Gemiddelde duur proefverloven (dagen)c

574

864

939

1.090

760

558

589

Beëindigingen tbs met bevel tot verpleging

101

97

96

109

151

179

178

Voorwaardelijke (gestarte) beëindigingenb

16

58

75

119

115

132

177

Eerste opname in een jaar
Op 1 januari aanwezig

a
Voorlopig cijfer, i.v.m. na-ijleffect.
b De mogelijkheid tot voorwaardelijke beëindiging is in 1997 ingegaan.
c
De gemiddelde duur wordt berekend vanaf de eerste dag proefverlof tot de laatste dag proefverlof.
Bron: DJI

440 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 7.5

Tbs-gestelden: leeftijd en geslacht a
2008

Leeftijd

2009

2010

2011

2012

2013

(%)

t/m 19 jaar

0

0

0

0

0

0

20 t/m 29 jaar

16

14

14

13

11

10

30 t/m 39 jaar

36

36

34

33

33

31

40 t/m 49 jaar

30

32

33

33

33

34

50 t/m 59 jaar

14

14

14

16

17

18

60 jaar en ouder

4

4

5

5

6

7

40

41

41

41

42

43

man

94

94

93

93

94

94

vrouw

6

6

7

7

6

6

Leeftijd

(gemiddeld)

Geslacht

(%)

a
Peilmoment ultimo september.
Bron: DJI

Tabel 7.6

Justitiële jeugdinrichtingen (JJI’s): strafrechtelijke instroom naar verblijfstitela

Totaal
voorlopige hechtenis

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2.790

2.441

2.292

2.263

1.846

1.869

1.469

2.319

2.023

1.852

1.888

1.559

1.581

1.213

jeugddetentie

424

390

407

325

252

231

206

PIJ-maatregel

47

28

33

45

33

53

45

onbekend

-

-

-

5

2

4

5

1.134

1.011

684

OTS/gesloten jeugdzorg (civiel)b

a
Een persoon kan meerdere keren in een jaar instromen.
b Per 1 januari 2010 zijn er geen jeugdigen meer met een civielrechtelijke titel in een JJI.
Bron: DJI

Bijlage 4 441

Tabel 7.7

Populatie strafrechtelijk gedetineerden in justitiële jeugdinrichtingena
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

973

793

674

655

549

545

473

behandel/lang verblijf

484

408

333

288

283

306

286

opvang/kort verblijf

489

385

341

367

266

239

187

jongens

930

763

646

631

524

527

456

meisjes

43

30

28

24

25

18

17

Bezettingb

tot en met 13 jaar

4

2

1

2

4

1

7

14 en 15 jaar

96

73

49

43

44

37

25

16 en 17 jaar

374

282

243

237

205

183

154

18 jaar en ouder

499

436

381

373

296

324

287

51,28

54,98

56,53

56,95

53,92

59,45

60,68

voorlopige hechtenis

329

287

250

273

229

221

194

jeugddetentie

80

58

58

68

54

44

37

PIJ-maatregel

564

448

366

314

266

280

242
433

Verblijfstitel

Delictgroepc

843

668

598

600

558

515

vermogensmisdrijven zonder geweld

105

88

75

73

62

58

43

vermogensmisdrijven met geweld

254

231

235

235

238

249

212

geweldsmisdrijven

225

159

136

147

148

123

117

seksuele delicten

164

133

113

95

80

55

46

vernieling en openbare orde

73

48

33

36

26

21

9

drugsmisdrijven

14

5

1

7

2

5

4

vuurwapenmisdrijven

2

1

2

1

1

3

2

overige misdrijven

6

3

3

6

1

1

0

a
b

Peilmoment 30 september.
Tot 1 juli 2011 werden JJI’s onderscheiden in twee hoofdbestemmingen: opvanginrichtingen en behandelinrichtingen. Op
1 juli 2011 is er een nieuwe, gewijzigde Beginselenwet Justitiële Jeugdinrichtingen (BJJ) in werking getreden. Een van de
consequenties hiervan is dat het onderscheid tussen opvang- en behandelinrichtingen is komen te vervallen. Hiervoor in de
plaats is een scheiding aangebracht op grond van verblijfsduur: kort en lang verblijf.
c
Exclusief onbekend. Inclusief STP.
Bron: DJI

Tabel 7.8

Lopende strafrechtelijke (PIJ-)maatregelen minderjarigena,b

Lopende maatregelen
a
b

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

632

514

437

347

313

319

288

Peilmoment 31 december.
Vanaf 1 september 1995 wordt alleen nog de PIJ-maatregel opgelegd. De PIJ-maatregel is in de plaats gekomen voor Jeugdtbr en bijzondere behandeling. De aantallen zijn inclusief jeugdigen die STP/PV hebben.
Bron: DJI

442 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 7.9

Gemiddelde verblijfsduur bij uitstroom naar verblijfstitel in de justitiële
jeugdinrichtingen
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

(dagen)
Voorlopige hechtenis

48

48

43

45

49

48

45

Jeugddetentie

84

77

71

84

85

98

101

PIJ-maatregel

1.270

1.296

1.345

1.407

1.415

1.369

1.342

Bron: DJI

Tabel 7.10 Afgesloten taakstraffen meerderjarigen naar soort a
Totaal
werkstraffen
w.o. succesvol afgerond
leerstraffenb
w.o. succesvol afgerond

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

38.639

37.663

37.369

34.631

31.269

31.984

32.680

37.240

36.474

36.533

34.253

31.185

31.961

32.680

31.730

31.030

31.433

29.469

26.891

27.748

28.347

1.399

1.189

836

378

84

23

1.214

971

699

332

63

18

a

Het betreft de afgesloten taakstraffen van de 3 reclasseringsorganisaties (3RO) tezamen. Incl. voortijdig beëindigde taakstraffen.
b De leerstraf is met de invoering van de Wet Voorwaardelijke sancties op 1 april 2012 komen te vervallen.
Bron: 2002-2004 ClientVolgSysteem 3RO, 2005-2013 Monitorinformatie Reclasseringsketen

Tabel 7.11 Populatie taakgestrafte meerderjarigen naar geslacht en leeftijda,b
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

34.071

33.588

30.859

27.285

28.488

29.316

(abs.)
Totaal

35.776
(%)

Geslacht
man

86

86

86

87

86

85

84

vrouw

14

14

14

13

14

15

16

18-25 jaar

29

29

28

28

30

30

30

26-30 jaar

14

15

15

16

16

16

16

31-35 jaar

13

12

14

12

12

12

12

36-40 jaar

14

13

14

13

12

11

10

> 40 jaar

31

31

32

32

31

32

32

Leeftijd

a

Unieke personen. Het betreft de populatie taakgestraften bij de reclassering van wie de taakstraf is voltooid danwel voortijdig is beëindigd.
b Het peilmoment van de gegevens is begin januari t+1, waarbij de unieke personen zijn genomen waarbij de taakstraf in jaar t
is voltooid dan wel voortijdig is beëindigd.
Bron: 2002-2004 ClientVolgSysteem 3RO, 2005-2012 Monitorinformatie Reclasseringsketen

Bijlage 4 443

Tabel 7.12 Voltooide toezichten en opdrachten gedragsinterventies
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

8.767

9.371

9.529

9.898

10.683

11.085

(abs.)
Toezichten totaal

7.224
(%)

schorsing

22

21

22

22

24

27

27

voorwaardelijke veroordelinga

61

66

64

62

60

58

57

PP, PP/ET en VI

13

10

10

10

11

10

11

TBS/PIJ

2

2

3

3

3

3

3

overig

2

1

1

4

3

2

2

(abs.)
Opdrachten gedragsinterventies totaal

3.385

3.262

3.609

2.728

opdrachtgever OM/ZM

1.450

1.417

1.700

1.435

opdrachtgever DJI

1.935

1.845

1.909

1.293

a
Voorwaardelijke veroordeling inclusief voorwaardelijk sepot.
Bron: 2002-2004 ClientVolgSysteem 3RO, 2005-2013 Monitorinformatie Reclasseringsketen

Tabel 7.13 Gestarte taakstraffen minderjarigen
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Taakstraffen totaal

23.583

22.992

21.753

18.746

15.567

14.462

11.813

werkstraffen

19.064

19.049

18.621

16.721

14.091

13.089

10.603

leer- en combinatiestraffen

4.519

3.943

3.132

2.025

1.453

1.373

1.210

Bron: Raad voor de Kinderbescherming

444 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 7.14 Afgesloten taakstraffen opgelegd aan minderjarigen
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

23.583

22.992

21.753

18.746

15.567

14.462

11.813

combinatie

1.338

1.049

795

511

327

270

217

leerstraf b

3.181

2.894

2.337

1.514

1.126

1.103

993

werkstraf

19.064

19.049

18.621

16.721

14.091

13.089

10.603

Totaal afgesloten taakstraffen

Gemiddeld aantal opgelegde uren (totaal)

34

33

32

31

31

31

33

combinatie

67

67

64

66

63

63

71

leerstraf

30

30

28

26

24

25

30

werkstraf

32

32

31

31

31

31

33

Afgesloten taakstraffen naar eindbesluit (totaal)a

23.583

22.992

21.753

18.746

15.567

14.462

11.813

geslaagd

19.155

19.846

18.865

16.161

13.428

12.419

9.828

niet gestart/mislukt

4.428

3.146

2.888

2.585

2.139

2.043

1.985
11.799

Afgesloten taakstraffen naar leeftijd (totaal)b

22.395

22.985

21.770

18.744

15.563

14.454

12 jaar

359

289

256

173

97

105

84

13 jaar

1.431

1.460

1.128

885

652

538

394

14 jaar

2.965

2.945

2.674

2.004

1.527

1.453

1.000

15 jaar

4.619

4.515

4.155

3.293

2.690

2.363

1.778

16 jaar

5.491

5.504

5.101

4.402

3.552

3.187

2.596

17 jaar

5.197

5.500

5.427

4.969

4.270

3.840

3.286

18-21 jaar

2.333

2.772

3.029

3.018

2.775

2.968

2.661

Afgesloten taakstraffen naar modaliteit (totaal)

23.583

22.992

21.753

18.746

15.567

14.462

11.813

OM

12.553

11.706

10.655

8.660

6.906

6.079

4.488

ZM

11.030

11.286

11.098

10.086

8.660

8.341

7.311

-

-

-

-

48

42

14

overige
a

Aantallen vanaf 2007 gecorrigeerd t.o.v. de voorgaande editie van C&R. Vanaf 2007 maken zaken waarbij het eindbesluit
‘(jeugd)reclassering voert taakstraf uit/overige besluiten’ aan de orde is, geen onderdeel meer uit van de instroom en uitstroom van de RvdK.
b Onbekende leeftijden zijn niet meegeteld.
Bron: Raad voor de Kinderbescherming

Bijlage 4 445

Tabel 7.15 Halt-verwijzingen, afgeronde en geslaagde Halt-straffena,b
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Ingeschreven verwijzingenc

22.460

20.723

19.633

17.449

16.523

17.600

16.840

Afgeronde Halt-straffend

23.082

21.223

20.380

16.657

17.267

17.730

16.806

Geslaagde Halt-straffend

21.908

20.081

19.300

15.430

15.903

16.238

15.356

a
De cijfers van Halt Nederland omvatten zowel misdrijven als overtredingen. In 2013 was circa 43% een misdrijf.
b Aantallen zijn afhankelijk van peilmoment.
c
Exclusief niet in behandeling genomen zaken.
d Vóór 2011 werden de Halt-straffen Halt-afdoeningen genoemd.
Bron: Halt Nederland

Tabel 7.16 Instroom Bureau Jeugdzorg
2008

2009

2010

2011

2012

2013

8.796

8.014

8.293

7.498

6.526

4.813

Itb harde kern

283

274

332

296

290

214

Itb criem

683

577

594

484

399

228

.

85

109

69

68

45

2008

2009

2010

2011

2012

2013

621.870

554.143

565.877

465.534

156.724

77.689

65.822

472.651

409.217

424.218

349.417

95.146

54.825

51.403

33.568

28.167

15.196

7.733

4.204

79

57

transacties aangeleverd via OM

100.831

93.961

88.001

69.789

49.183

22.619

14.417

transacties aangeleverd via RDW

47.826

50.493

53.233

45.920

12.012

-

-

562

472

425

408

383

245

2

Reguliere jeugdreclasseringsmaatregel

Gedragsbeïnvloedende maatregel
Bron: Ministerie van Veiligheid en Justitie/WODC

Tabel 7.17 Geldsomtransacties bij het CJIB a,b
2007
(abs.)
Totaal
transacties aangeleverd via politie
misdrijven

transacties aangeleverd op een andere manierc
Transacties afgedaan

624.393

561.801

551.233

428.050

289.019 134.451

77.878

sepot

59.094

47.343

58.648

32.519

25.315

17.572

17.524

betaald

370.783

327.708

325.725

261.245

104.061

49.299

37.866

overigd

194.516

186.750

166.860

134.286

159.643

67.580

22.468

73

66

39

24

18

(mln euro)
Geïncasseerde transactiese
a

77

73

De cijfers over de geldsomtransacties betreffen zowel misdrijven als overtredingen. Alleen bij de politiestroom is onderscheid
te maken naar misdrijven en overtredingen. In hoofdstuk 9 wordt apart aandacht besteed aan de politietransacties bij overtredingen.
b Aantallen kunnen afwijken van eerdere edities, afhankelijk van het peilmoment.
c
De transacties in de categorie ‘overig’ bevatten een deel van de bestuurlijke transacties milieu.
d Deze categorie bevat voornamelijk zaken die door de officier van justitie zijn voorgelegd aan de rechter en waarin de rechter
tot een uitspraak is gekomen.
e
De bedragen hebben betrekking op transacties die in het genoemde jaar zijn geïnd (dit kunnen deelbetalingen zijn).
Bron: DWH CJIB

446 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 7.18 Strafbeschikkingen bij het CJIB a
2008

2009

2010

2011

2012

2013

Totaal aangeleverd bij CJIB

2.611

26.447

83.339

356.490

350.949

352.402

aangeleverd via politie

2.611

14.216

60.430

248.899

214.368

213.563

2.611

14.216

20.423

22.332

23.274

24.916

aangeleverd via parket

3.907

10.281

77.532

67.664

52.243

aangeleverd via gemeente

8.324

12.628

29.358

36.012

42.028

701

32.905

44.568

misdrijven

aangeleverd via overige instanties
Totaal afgedaan
betaald/voldaan
overige afdoeningen

1.915

14.563

39.097

180.438

239.300

259.292

1.491

14.087

37.086

168.102

202.550

192.247

424

476

2.011

12.336

36.750

67.045

a

De strafbeschikking is in 2008 gefaseerd ingevoerd. De door de politie aangeleverde strafbeschikking betreft in 2008 en
2009 alleen misdrijven (rijden onder invloed). De door de parketten aangeleverde strafbeschikkingen betreffen zowel misdrijven als overtredingen. De strafbeschikkingen aangeleverd door de gemeenten en overige instanties betreffen alleen overtredingen. In hoofdstuk 9 wordt apart aandacht besteed aan overtredingen.
Bron: statistisch jaarboek CJIB

Tabel 7.19 Geldboetes bij het CJIB a,b
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

(abs.)
Instroom

45.883

42.444

45.026

34.674

31.249

24.966

24.370

Uitstroom

50.144

44.621

44.806

40.787

35.145

29.895

27.762

(%)
geïnd

81

83

81

76

76

74

73

vervangende hechtenis

10

8

9

8

11

11

14

correctie

5

4

4

4

4

5

4

oninbaar

4

5

6

11

10

10

9

(€)
Gemiddeld te innen boetebedrag

649

614

758

584

613

708

835

Bedrag initiële boete (x 1.000)

29.797

26.071

34.115

20.245

19.151

17.681

20.361

Bedrag gevorderd (x 1.000)

28.787

24.481

25.663

26.151

22.866

16.948

20.555

a
De cijfers hebben betrekking op misdrijven. In hoofdstuk 9 komen de geldboetes bij overtredingen aan bod.
b Aantallen kunnen afwijken van eerdere edities, afhankelijk van peilmoment.
Bron: CJIB DWH

Bijlage 4 447

Tabel 7.20 Schadevergoedingsmaatregelen bij het CJIB a
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

(abs.)
Ter executie aangeboden aan CJIB

12.271

12.169

11.830

11.126

10.858

13.357

12.391

Afgedaan door CJIB

15.002

15.082

12.917

12.021

10.816

13.086

12.588

volledige betaling

80,2

80,7

82,2

82,3

83,4

81,2

79,2

vervangende hechtenis ondergaan

16,3

16,3

15,2

15,7

14,3

16,6

18,1

overigb

3,4

3,0

2,7

1,9

2,1

2,3

2,8

(%)

(€)
Totaal initieel vorderingsbedrag Terwee per jaar c

18.968.133 16.813.096 16.760.437 20.621.003 19.769.051 34.482.141 19.995.639

Gemiddeld initieel vorderingsbedrag

1.546

1.382

1.417

1.853

1.821

2.582

1.614

a
b

Aantallen kunnen afwijken van eerdere edities, afhankelijk van peilmoment.
Hieronder vallen de afdoeningen: oninbaar, regeling tussen veroordeelden slachtoffer, dossier gesloten i.v.m. WSNP (statistisch archief), appèl/cassatie ingesteld, veroordeelde overleden, staken executie, dossier verjaard.
c
In deze tabel wordt rekening gehouden met hoofdelijke aansprakelijkheid. Indien twee daders worden veroordeeld tot het
betalen van € 400 schadevergoeding (hoofdelijke aansprakelijkheid), wordt dit als één zaak gezien.
Bron: DWH CJIB

Tabel 7.21 Ontnemingsmaatregelen bij het CJIB a
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

(abs.)
Ter executie aangeboden aan CJIB

1.720

1.507

1.306

1.176

1.193

1.295

1.220

Afgedaan door CJIB

1.356

1.238

1.192

1.116

1.109

955

1.021

1.173

1107

1.092

1019

999

808

881

vervangende hechtenis

102

58

49

35

31

14

13

overigb

81

73

51

62

79

133

127

betaald

(€)
Afgedaan initiëel vorderingsbedragc
Gemiddeld initieel vorderingsbedrag afgedane
zaken
a
b
c

18.936.255 14.958.666 16.343.580 15.166.984 28.709.311 17.408.543 27.567.326
13.965

12.083

13.711

13.590

25.888

18.229

27.000

Aantallen kunnen afwijken van eerdere edities, afhankelijk van peilmoment.
Inclusief alle afdoeningen die als ‘oninbaar’ zijn geboekt, bijvoorbeeld als de persoon is overleden.
Het totaal aan initiële bedragen van alle afgedane zaken, inclusief afgedaan door vervangende hechtenis, als oninbaar afgeboekt, enz.
Bron: CJIB DWH

448 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 7.22 Gratieverzoeken en beslissingen
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Ontvangen verzoekschriften

2.852

2.413

1.988

2.081

2.002

1.608

1.488

Totaal aantal beslissingen

1.915

1.606

1.339

1.143

1.066

1.000

879

beslissingen tot onvoorwaardelijke gratieverlening

565

441

390

340

326

332

246

beslissingen tot voorwaardelijke gratieverlening

226

245

240

192

155

117

78

1.124

920

709

611

585

551

555

beslissingen tot afwijzing gratieverlening
Bron: CBS

Bijlage 4 449

Tabellen bij hoofdstuk 8

Tabel 8.1

Ondervonden delicten dooor burgers, geregistreerde criminaliteit en
geregistreerde verdachten, instroom OM, sancties politie, OM, ZM: misdrijven
totaal
2007

Ondervonden delicten door burgersa
Geregistreerde misdrijven

48

2008
39

2009
41

2010
36

2011
37

2012
36

2013

Bron

36 CBS

1.303.835 1.277.773 1.254.478 1.194.273 1.194.357 1.140.431 1.088.266 tabel 4.1

Geregistreerde verdachten

496.600

470.950

423.420

386.200

376.470

350.070

317.750 tabel 4.6

Instroom OM

272.657

260.308

232.316

211.993

230.917

225.229

208.620 tabel 5.2

Sancties OM: transacties

74.210

68.290

65.115

42.298

33.005

20.719

13.179 tabel 5.5

Sancties OM: strafbeschikking, opgelegd

4.620

11.842

24.803

44.448

41.840 tabel 5.8

Sancties OM: strafbeschikking, geëxecuteerd

2.098

6.820

13.724

20.351

13.122 tabel 5.8

Sancties OM: totaalb

74.210

68.290

69.735

54.140

57.808

65.167

55.019 som

Schuldigverklaringen rechter

117.818

116.302

115.959

98.893

93.815

86.041

83.475 tabel 6.5

Halt-verwijzingen door politie

12.971

11.760

10.588

8.231

6.998

7.096

7.241 Halt

Politietransacties

33.568

28.167

15.196

7.733

4.204

79

57 tabel 7.17

2.611

14.216

20.423

22.332

23.274

24.916 tabel 7.18

Politiestrafbeschikking
Sancties politie totaal

46.539

42.538

40.000

36.387

33.234

30.449

32.214 som

Sancties OM+rechter

192.028

184.592

183.172

148.011

140.544

127.111

138.494 som

Sancties politie+OM+rechter

238.567

227.130

225.694

189.420

184.857

181.657

170.708 som

a
b

Per 100 inwoners.
De sancties OM totaal betreffen de som van de transacties OM en de opgelegde strafbeschikkingen OM bij eerste beoordeling.

Tabel 8.2

Geregistreerde verdachten, instroom OM, sancties politie, OM en ZM:
minderjarigen
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Bron

Geregistreerde verdachten

97.660

86.510

73.050

61.090

54.440

47.940

39.840

tabel 4.12

Instroom OM

38.924

36.577

31.739

28.133

25.898

23.062

19.200

tabel 5.10

Sancties OM: transacties

14.687

13.767

11.883

9.861

8.488

6.794

3.585

tabel 5.13

11

2

17

281

370

tabel 5.16

163

207

tabel 5.16

Sancties OM: strafbeschikking, opgelegd
Sancties OM: strafbeschikking, geëxecuteerd
Sancties OM totaala

14.687

13.767

11.894

9.863

8.505

7.075

3.955

som

Schuldigverklaringen rechter

11.814

12.092

10.595

8.965

8.150

7.512

5.886

tabel 6.14

Halt-verwijzingen door politie

12.971

11.760

10.588

8.231

6.998

7.096

7.241

Halt

483

434

357

314

93

2

3

CJIB

Sancties politie totaal

13.454

12.194

10.945

8.545

7.091

7.098

7.244

som

Sancties OM+rechter

26.501

25.859

22.478

18.826

16.638

14.469

9.841

som

Sancties politie+OM+rechter

39.955

38.053

33.423

27.371

23.729

21.567

17.085

som

Politietransacties
Politiestrafbeschikking

a

nvt

De sancties OM totaal betreffen de som van de transacties OM en de opgelegde strafbeschikkingen OM bij eerste beoordeling.

450 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabellen bij hoofdstuk 9

Tabel 9.1

Afdoeningen van overtredingen door de politie en buitengewoon
opsporingsambtenaren
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Geldsomtransacties

439.083

381.050

409.022

341.684

90.942

54.746

51.346

verkeer te land

235.660

168.694

163.952

149.716

72.528

54.677

51.183

Reglement Verkeersregels en Verkeerstekens 1990
(­snelheidsovertredingen)

111.156

105.840

101.430

90.411

61.051

54.240

50.826

snelheid buiten bebouwde kom

46.972

46.007

43.807

39.785

26.325

24.637

19.343

snelheid binnen bebouwde kom

40.660

39.285

38.881

35.418

24.088

18.373

17.733

snelheid snelweg

21.334

18.533

17.039

13.637

10.328

11.229

13.750

snelheid (Video Controle Systeem)

2.190

2.015

1.703

1.571

310

1

-

Wet Aansprakelijkheidsverzekering Motorrijtuigen

20.610

15.811

16.213

17.225

3.982

9

10

Wegenverkeerswet 1994

49.687

35.329

35.663

32.798

5.563

13

32

overig

54.207

11.714

10.645

9.282

1.932

415

315

plaatselijk geldende verordeningena

108.383

94.028

106.172

78.863

5.816

32

88

Wetboek van Strafrecht

68.132

54.997

64.148

55.940

8.143

23

46

identificatieverplichting

39.626

28.704

33.241

32.227

6.231

17

15

verboden toegang

20.701

20.004

23.401

16.576

634

5

16

baldadigheid/straatschenderij

7.781

6.269

7.490

7.101

1.276

1

14

24

20

16

36

2

-

-

bijzondere wetten

26.908

28.835

36.065

30.766

3.132

6

6

personenvervoerb

18.359

16.956

18.212

20.402

2.762

5

3

Vreemdelingenwetc

2.102

1.695

1.836

1.484

46

-

1

goederenvervoer d

3.123

3.862

5.277

3.161

221

-

1

overig

3.324

6.322

10.740

5.719

103

1

1

milieu

29.704

27.774

30.566

21.927

1.317

8

16

verkeer te water

5.895

6.722

8.119

4.472

6

-

7

Strafbeschikkingene

.

.

40.007

226.567

191.094

188.647

verkeer te land

.

.

413

65.167

67.302

68.995

plaatselijk geldende verordeningen

.

.

21.804

77.469

59.609

56.429

Wetboek van Strafrecht

.

.

5.452

45.143

42.255

43.860

bijzondere wetten

.

.

5.725

17.062

8.799

6.708

milieu

.

.

5.219

17.822

10.562

10.694

verkeer te water

.

.

1.394

3.904

2.567

1.961

overig

a
b

Bevat overtredingen van lokale wetgeving m.b.t. diverse thema’s.
Bevat overtredingen van Wet Personenvervoer 2000, Besluit Personenvervoer 2000, Spoorwegwet, Algemeen Reglement
Vervoer en Reglement dienst hoofd- en lokaalspoorwegen.
c
Bevat overtredingen van verschillende wetten m.b.t. vreemdelingenbeleid (Vreemdelingenwet en Vreemdelingenbesluit).
d Bevat overtredingen van verschillende wetten m.b.t. goederenvervoer (Wet goederenvervoer over de weg en Besluit goederenvervoer over de weg).
e
Vanaf 1 april 2010 kan de politie voor bepaalde overtredingen een strafbeschikking opleggen.
Bron: CJIB

Bijlage 4 451

Tabel 9.2

Door het OM Ingeschreven en afgedane overtredingen (feiten) a
2007

2008

2009

2010

2011

2012b

2013b

Ingeschreven feiten

264.147

244.848

224.971

211.870

196.128

135.295

106.518

lokale regelgeving

54.317

48.160

46.568

34.179

32.449

.

.

w.o.
53.947

47.872

46.362

33.697

31.956

.

.

Wet Personenvervoer

Algemene Plaatselijke Verordening

32.369

34.093

37.428

39.169

52.669

.

.

Wet Aansprakelijkheidsverzekering Motorvoertuigen

43.939

47.663

36.680

55.197

21.334

.

.

Reglement Verkeersregels en -tekens

39.253

32.803

28.508

23.290

29.009

.

.

Wetboek van Strafrecht

30.149

24.842

22.051

13.082

11.620

.

.

Wegenverkeerswet

40.080

34.472

29.386

20.965

22.063

.

.

overig

12.894

10.057

33.155

17.198

17.237

.

.

Voertuigreglement

3.905

4.307

2.925

59

6

.

.

Leerplichtwet

6.948

8.378

8.236

8.684

9.734

.

.

293

73

34

47

7

.

.

Afgedane feiten

288.558

265.149

271.019

232.196

177.842

101.420

55.861

dagvaarding

181.706

164.389

174.932

187.476

143.042

81.172

42.880

voeging

20.478

26.861

19.949

3.413

436

350

125

voeging ad informandum

8.831

9.975

11.114

2.299

52

23

7

voeging ter berechting

11.647

16.886

8.835

1.114

384

327

118

transacties

50.258

45.254

36.654

26.510

17.877

5.204

2.081

lik op stuk

1.121

1.048

920

396

182

126

11

transactie

49.137

44.206

35.734

26.114

17.695

5.078

2.070

36.116

28.645

39.484

14.797

16.487

14.694

10.734

669

873

814

903

910

906

823

35.447

27.772

38.670

13.894

15.577

13.788

9.911

Wet Aansprakelijkheid Motorvoertuigen

44.363

33.769

61.950

59.186

20.352

.

.

Wet Personenvervoer 2000

35.784

40.055

41.782

41.210

46.706

.

.

lokale regelgeving

62.179

58.710

51.717

38.605

31.692

.

.

Algemeen Reglement Vervoer

sepot
voorwaardelijk sepot
sepot
w.o.

w.o.
61.743

58.351

51.440

38.122

31.219

.

.

Reglement Verkeersregels en Verkeerstekens 1990

Algemeen Plaatselijke Verordeningen

43.042

37.218

32.622

25.431

21.306

.

.

Wegenverkeerswet 1994

39.367

39.837

32.867

23.898

20.587

.

.

Wetboek van Strafrecht

38.737

30.731

24.976

15.298

10.903

.

.

Leerplichtwet

7.119

9.429

8.949

9.579

10.149

.

.

a
Exclusief OM-strafbeschikkingen.
b In 2012 en 2013 is het vooralsnog niet mogelijk de feiten naar delictgroep uit te splitsen.
Bron: CBS

452 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 9.3

Door het OM Ingeschreven en afgedane overtredingen (zaken) a
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Ingeschreven strafzaken

252.213

233.595

211.019

193.636

167.102

119.876

87.728

Afgedane strafzaken

275.899

250.908

253.629

213.184

150.539

87.040

67.927

dagvaarding

174.834

157.536

167.180

170.988

117.498

68.310

51.602

voeging

14.861

20.024

10.956

1.439

399

340

193

overdracht

1.889

1.778

1.314

368

134

106

64

transactie

49.527

44.489

36.081

25.960

17.525

5.055

2.875

sepot

34.788

27.081

38.098

14.429

14.983

13.229

13.193

onvoorwaardelijk sepot

34.139

26.226

37.318

13.543

14.096

12.329

12.123

voorwaardelijk sepot

649

855

780

886

887

900

1.070

meerderjarigen

240.666

216.787

224.585

189.567

130.834

75.260

58.812

dagvaarding

159.815

142.415

152.934

157.243

105.621

60.427

45.879

voeging

13.654

18.618

10.122

1.015

32

33

20

overdracht

1.640

1.464

1.096

294

87

59

29

transactie

34.752

31.203

26.650

18.821

12.146

3.734

1.921

sepot

30.805

23.087

33.783

12.194

12.948

11.007

10.963

onvoorwaardelijk sepot

30.411

22.610

33.387

11.769

12.517

10.634

10.392

voorwaardelijk sepot

394

477

396

425

431

373

571

minderjarigen

31.885

30.967

25.310

21.260

17.692

10.433

8.056

dagvaarding

13.446

13.918

12.851

12.340

10.641

6.953

5.024

voeging

1.182

1.347

799

423

365

307

173

overdracht

158

224

148

61

41

43

34

transactie

13.898

12.452

8.580

6.749

5.113

1.160

792

sepot

3.201

3.026

2.932

1.687

1.532

1.970

2.033

onvoorwaardelijk sepot

2.957

2.652

2.555

1.232

1.079

1.446

1.534

voorwaardelijk sepot

244

374

377

455

453

524

499

rechtspersonen

3.348

3.154

3.734

2.357

2.013

1.347

1.059

dagvaarding

1.573

1.203

1.395

1.405

1.236

930

699

voeging

25

59

35

1

2

-

-

overdracht

91

90

70

13

6

4

1

transactie

877

834

851

390

266

161

162

sepot

782

968

1.383

548

503

252

197

onvoorwaardelijk sepot

771

964

1.376

542

500

249

197

voorwaardelijk sepot

11

4

7

6

3

3

-

Bron: CBS

Bijlage 4 453

Tabel 9.4

Afdoeningen van overtredingszaken door de kantonrechter en het gerechtshof
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

172.167

146.988

144.242

139.545

84.426

64.988

(abs.)
Totaal afdoeningen kantonrechter a

169.038
(%)

dagvaarding nietig

1

1

1

2

7

6

5

schuldigverklaring

95

95

95

94

89

89

89

met oplegging van straf of maatregel

94

94

93

92

86

84

85

zonder oplegging van straf of maatregel

1

1

1

2

3

5

4

vrijspraak

3

3

3

4

3

5

6

overig/onbekendb

1

1

1

1

1

1

1

Algemene Plaatselijke Verordening

21

22

20

18

17

15

18

Wetboek van Strafrecht

13

12

11

11

10

8

9

Wet Aansprakelijkheidsverzekering Motorvoertuigen

24

20

23

25

30

16

12

Wet Personenvervoer 2000

10

11

12

14

13

16

16

Wegenverkeerswet

10

14

13

12

10

13

12

overig

22

21

22

20

20

31

33

5.340

4.592

3.462

3.439

3.345

2.993

(%)

(abs.)
Totaal eindarresten gerechtshofc

7.300

a

Het aantal door het OM gepubliceerde afdoeningen door de kantonrechter ligt om onbekende redenen iets lager, maar de
trend komt globaal overeen.
b Hieronder vallen: OM niet-ontvankelijk, rechter niet bevoegd, ter terechtzitting gevoegd, verwijzing naar een ander forum.
c
Aantal eindarresten conform Jaarverantwoording Rechtspraak.
Bron: Raad voor de rechtspraak (jaarverslagen) en verwerking gegevens DataWareHouse en GPS-MI

Tabel 9.5

Afgehandelde boetevonnissen bij overtredingen
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

155.207

138.666

106.369

116.697

92.934

71.135

(abs.)
Verwerkte boetevonnissen

163.644
(%)

geïnd

60

63

63

75

67

63

59

vervangende hechtenis

16

15

17

17

19

18

19

oninbaar

19

18

17

7

12

17

20

correctie

4

3

3

2

1

2

2

(€)
Gemiddeld boetebedrag

245

235

266

262

268

299

306

Bedrag initiële boete (x 1.000)

37.305

32.144

32.712

28.509

29.191

17.889

13.630

Bedrag gevorderd (x 1.000)

38.647

37.494

34.233

28.606

31.061

25.685

21.400

Bron: CJIB

454 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 9.6

Bij CJIB binnengekomen WAHV-beschikkingen, transacties en bestuurlijke
boetes

Wet Administratiefrechtelijke
Handhaving Verkeersvoorschriften

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

12.640.881

11.662.981

11.823.239

10.973.493

9.728.818

9.661.094

10.334.619

snelheid

9.740.861

9.159.301

9.102.868

8.303.605

7.403.549

7.600.173

8.442.361

parkeren

949.896

880.512

921.642

911.677

852.731

715.879

668.399

rood licht

321.116

273.033

293.221

315.944

238.483

224.308

219.215

1.629.008

1.350.135

1.505.508

1.442.267

1.234.055

1.120.734

1.004.644

overig
Geldsomtransacties politie en
buitengewoon opsporingsambtenaren

439.083

381.050

409.022

341.684

90.942

54.746

51.207

verkeer te land

235.660

168.694

163.952

149.716

72.528

54.677

.

Wetboek van Strafrecht

68.132

54.997

64.148

55.940

8.143

23

.

bijzondere wetten

26.908

28.835

36.065

30.766

3.132

6

.

milieu

29.704

27.774

30.566

21.927

1.317

8

.

verkeer te water

5.895

6.722

8.119

4.472

6

-

.

108.383

94.028

106.172

78.863

5.816

32

.

34.163

31.980

25.653

22.442

19.451

7.092

4.014

1.329

1.322

970

909

832

-

219

Geldsomtransacties RDW

47.826

50.493

53.233

45.920

12.012

-

-

Bestuurlijke boetes/dwangsommen
(instroom)

14.868

14.442

17.329

13.479

67.473

61.744

44.087

overige
Geldsomtransacties OMa
w.o. Wetboek van Strafrecht

a
Voor deze categorie kon slechts een beperkte verfijning naar wetgeving worden aangebracht.
Bron: CJIB

Bijlage 4 455

Tabel 9.7

Beroepen tegen WAHV-beschikkingen
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

(abs.)
Instroom beroepen bij officier van justitie

368.015

343.650

348.490

334.221

306.071

366.487

460.518

Uitstroom beroepen bij officier van justitie

376.249

328.916

359.715

314.938

275.297

374.298

483.824

bekrachtigd

173.398

137.942

162.084

155.402

141.544

209.795

239.746

vernietigd

168.558

153.290

151.921

121.726

103.421

113.689

179.403

gewijzigd

10.400

9.491

11.996

8.960

5.895

6.921

6.571

niet-ontvankelijk

21.690

26.019

30.776

24.828

20.095

34.459

48.876

onbekend

2.203

2.174

2.938

4.022

4.342

9.434

9.228

Instroom beroepen bij kantonrechter a

45.670

35.107

40.647

35.531

29.271

53.146

63.275

Uitstroom beroepen bij kantonrechter a

41.241

42.492

38.547

34.507

31.796

34.705

37.978

beschikking bekrachtigd

12.060

12.785

11.408

11.543

12.589

9.257

10.381

beschikking niet-ontvankelijk

7.280

7.750

9.193

6.572

6.053

6.914

8.312

beschikking alsnog vernietigd door OvJ

11.588

11.183

9.433

8.733

3.393

309

56

beschikking vernietigd

4.774

4.785

3.522

2.870

4.731

6.938

8.999

beschikking gewijzigd

4.452

4.679

3.739

3.567

3.765

3.150

7.769

onbekend

1.087

1.310

1.252

1.220

1.264

8.137

2.461

1.844

2.466

2.793

2.669

1.934

1.546

2.331

Afdoeningen door het gerechtshof b

(%)c
afwijzing hoger beroep

59

45

44

44

43

44

46

niet-ontvankelijk

29

46

44

38

42

37

38

toewijzing hoger beroep

10

8

12

16

14

18

15

overig

2

1

0

1

2

1

1

a

Cijfers wijken af van die uit jaarverslagen Raad voor de rechtspraak, met name omdat laatstgenoemde ook zaken in verband
met gijzelingen/dwangbevelen bevatten.
b Aantal WAHV-beschikkingen op basis van opgave gerechtshof Leeuwarden.
c
Detail (wijze van afdoening) op basis van gegevenssysteem ReIS.
Bron: CJIB (OM en kantonrechter); Raad voor de Rechtspraak (gerechtshof)

Tabel 9.8

Door CJIB afgehandelde WAHV-beschikkingen
2007

Totaal
volledige betaling

2008

2009

2010

2011

2012

2013

12.753.297 11.789.911 11.959.557 11.285.478

9.771.754

9.294.098 10.462.700

12.273.583 11.319.668 11.530.767 10.897.380

9.425.725

8.930.210 10.024.391

afboeking

235.792

255.339

200.074

200.407

186.423

199.003

207.765

vernietigd

173.936

155.819

162.157

128.418

110.386

118.803

166.444

intrekking/correctie

53.570

43.164

52.281

43.881

39.826

42.968

60.678

overig

16.416

15.921

14.278

15.392

9.394

3.114

3.422

5.624

5.312

5.944

7.045

7.813

7.821

9.893

Toepassing gijzeling
Bron: CJIB

456 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 9.9

Door bestuursorganen behandelde overtredingen
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

85.410

81.500

81.700

87.700

79.700

74.800

76.000

douanea

35.110

36.000

35.000

32.000

25.000

22.000

26.000

overige belastingenb

50.300

45.500

46.700

55.700

54.700

52.800

50.000

Belastingdienst

Uitvoeringsorganen sociale zekerheid

67.675

63.521

62.129

64.184

77.108

.

.

Sociale Verzekeringsbankc

21.108

20.194

18.989

19.084

19.508

18.947

12.718

Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringend

33.969

32.023

33.000

34.000

45.000

41.900

46.900

gemeentend

12.598

11.304

10.140

11.100

12.600

.

.

Financieel-economische toezichthouders

342

721

1.084

560

418

276

200

Autoriteit Financiële Marktene

152

250

454

366

261

190

110

De Nederlandsche Banke

167

449

591

158

120

74

77

Onafhankelijke Post en Telecommunicatie Autoriteit f

17

16

27

24

31

6

6

Nederlandse Mededingingsautoriteitg

6

6

12

12

6

6

7

14.868

14.442

17.329

13.479

67.479

61.746

44.087

4.977

4.339

4.910

3.879

3.626

3.428

3.465

-

-

-

-

56.145

48.268

29.501

9.877

10.103

12.414

9.594

7.706

10.050

11.121

8.324

12.628

29.358

36.012

42.028

-

-

40

300

401

5.337

6.325

13.254

15.554

21.133
1.508

Instroom bestuurlijke boetes/dwangsommen CJIB
Arbeidsinspectieh
College voor zorgverzekeringenh
diverse andere toezichthouders/inspectiesi
Gemeentenj
verkeer te land en te water
plaatselijk geldende verordeningen
strafrecht

-

12

724

1.306

bijzondere wetten

-

589

4.544

5.464

5.063

2.987

5.702

10.796

13.388

13.923

milieu
a
b
c
d
e
f
g
h
i

Bekeuringen.
Navorderingen inkomstenbelasting en vennootschapsbelasting.
Boetes en maatregelen.
Overtredingen inlichtingenplicht.
(Formele) maatregelen.
Opgelegde boetes en lasten onder dwangsom.
Onderzoeken afgedaan met redelijk vermoeden overtreding.
Aan Centraal Justitieel Incassobureau gemelde opleggingen van bestuurlijke boete of last onder dwangsom.
Aan Centraal Justitieel Incassobureau door Voedsel- en Warenautoriteit, Dienst Regelingen Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, Inspectie Verkeer en Waterstaat, Agentschap Telecom, Dienst Justis, Bureau Financieel Toezicht en College
Bescherming Persoonsgegevens gemelde opleggingen van bestuurlijke boete of last onder dwangsom.
j
Strafbeschikkingen: vanaf 1 januari 2009 ingevoerd voor gemeenten.
Bron: J aarverslagen diverse bestuursorganen, diverse jaren; Integrale Rapportage Handhaving, diverse jaren; Statistisch Jaarboek
CJIB

Bijlage 4 457

Tabellen bij hoofdstuk 10

Tabel 10.1 Uitgaven veiligheidszorg totaal
2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012a

(mln €, nominaal)
Totaal veiligheidszorg

9.809,5 10.378,7 11.113,2 12.023,6 12.807,7 12.855,3 12.936,8 13.055,6

soort uitgaven
personele uitgaven

6.071,1

6.336,8

6.735,4

7.428,2

7.956,9

7.999,6

8.030,8

8.177,8

materiële uitgaven

3.738,4

4.041,9

4.377,8

4.595,5

4.850,8

4.855,8

4.906,0

4.877,8

preventie

4.671,8

4.923,6

5.244,9

5.627,8

5.946,5

5.927,3

5.942,0

5.991,8

opsporing

2.268,7

2.428,3

2.552,9

2.771,2

2.951,1

2.944,6

2.905,9

2.950,9

vervolging

593,5

590,0

619,2

669,4

714,1

714,5

751,8

750,5

berechting

243,4

259,0

275,9

290,7

307,7

316,1

321,8

331,2

1.613,3

1.669,3

1.874,4

2.083,4

2.223,8

2.296,8

2.344,5

2.334,3

ondersteuning van verdachten en daders

99,3

116,6

128,1

144,2

171,2

162,2

163,7

176,5

ondersteuning van slachtoffers

34,0

35,7

41,8

44,2

45,1

43,4

46,4

50,1

rechtskundige diensten

280,0

350,6

369,7

386,0

441,3

443,5

453,7

463,3

5,3

5,5

6,2

6,7

6,8

6,7

7,0

7,1

soort activiteit

tenuitvoerlegging

overige activiteitenb

(mln €, gecorrigeerd voor loon- en prijsstijgingen, prijzen van 2005)
Totaal veiligheidszorg

9.809,5 10.299,3 10.921,1 11.257,0 11.676,1 11.548,4 11.614,0 11.640,5

soort uitgaven
personele uitgaven

6.071,1

6.313,4

6.581,4

6.858,5

7.159,9

7.022,0

7.045,0

7.112,4

materiële uitgaven

3.738,4

3.985,9

4.339,7

4.398,5

4.516,2

4.526,4

4.569,0

4.528,1

preventie

4.671,8

4.900,6

5.188,4

5.305,6

5.456,2

5.370,5

5.381,3

5.371,5

opsporing

2.268,7

2.408,3

2.518,7

2.556,3

2.653,1

2.612,4

2.599,9

2.636,3

vervolging

593,5

582,0

598,9

624,3

648,9

636,9

665,7

657,4

berechting

243,4

255,4

266,4

270,6

278,5

278,9

282,0

286,0

1.613,3

1.649,5

1.819,0

1.954,5

2.032,9

2.064,7

2.094,2

2.055,5

ondersteuning van verdachten en daders

99,3

115,4

124,3

134,5

156,8

144,7

143,6

151,9

ondersteuning van slachtoffers

34,0

35,3

40,5

41,5

41,5

39,0

41,3

44,1

rechtskundige diensten

280,0

347,4

359,0

363,5

402,1

395,3

399,7

431,7

5,3

5,4

5,9

6,2

6,2

5,9

6,1

6,1

soort activiteit

tenuitvoerlegging

overige activiteitenb

a
Voorlopige cijfers.
b Activiteiten van de Directie wetgeving van het ministerie van Veiligheid en Justitie en de Inspectie Veiligheid en Justitie.
Bron: Veiligheidszorgrekeningen, CBS

458 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 10.2 Uitgaven veiligheidszorg per hoofd van de bevolking
2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012a

(€, nominaal)
Totaal veiligheidszorg

601,6

635,4

679,4

732,9

776,9

775,6

776,7

780,4

preventie

286,5

301,4

320,6

343,0

360,7

357,6

356,8

358,1

opsporing

139,1

148,7

156,1

168,9

179,0

177,7

174,5

176,4

vervolging

36,4

36,1

37,9

40,8

43,3

43,1

45,1

44,9

berechting

14,9

15,9

16,9

17,7

18,7

19,1

19,3

19,8

tenuitvoerlegging

98,9

102,2

114,6

127,0

134,9

138,6

140,8

139,5

ondersteuning van verdachten en daders

6,1

7,1

7,8

8,8

10,4

9,8

9,8

10,5

ondersteuning van slachtoffers

2,1

2,2

2,6

2,7

2,7

2,6

2,8

3,0

rechtskundige diensten

17,2

21,5

22,6

23,5

26,8

26,8

27,2

27,7

overige activiteitenb

0,3

0,3

0,4

0,4

0,4

0,4

0,4

0,4

(€, gecorrigeerd voor loon- en prijsstijgingen, prijzen van 2005)
Totaal veiligheidszorg

601,6

630,5

667,6

686,2

708,3

696,7

697,3

695,8

preventie

286,5

300,0

317,2

323,4

331,0

324,0

323,1

321,1

opsporing

139,1

147,4

154,0

155,8

160,9

157,6

156,1

157,6

vervolging

36,4

35,6

36,6

38,1

39,4

38,4

40,0

39,3

berechting

14,9

15,6

16,3

16,5

16,9

16,8

16,9

17,1

tenuitvoerlegging

98,9

101,0

111,2

119,1

123,3

124,6

125,7

122,9

ondersteuning van verdachten en daders

6,1

7,1

7,6

8,2

9,5

8,7

8,6

9,1

ondersteuning van slachtoffers

2,1

2,2

2,5

2,5

2,5

2,4

2,5

2,6

rechtskundige diensten

17,2

21,3

21,9

22,2

24,4

23,9

24,0

25,8

overige activiteitenb

0,3

0,3

0,4

0,4

0,4

0,4

0,4

0,4

a
Voorlopige cijfers.
b Activiteiten van de Directie wetgeving van het ministerie van Veiligheid en Justitie en de Inspectie Veiligheid en Justitie.
Bron: Veiligheidszorgrekeningen, CBS

Tabel 10.3 Uitgaven aan preventie
2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012a

(mln €, nominaal)
Totaal

4.671,8

4.923,6

5.244,9

5.627,8

5.946,5

5.927,3

5.942,0

5.991,8

personele uitgaven

2.916,9

3.031,7

3.232,1

3.500,8

3.736,2

3.736,7

3.755,2

3.848,5

materiële uitgaven

1.755,0

1.891,9

2.012,8

2.127,0

2.210,3

2.190,7

2.186,9

2.143,3

politie

1.502,4

1.587,5

1.654,2

1.775,4

1.913,1

1.907,9

1.883,5

1.932,5

personele uitgaven

1.067,7

1.094,4

1.132,4

1.247,1

1.353,4

1.379,3

1.357,8

1.397,7

materiële uitgaven

434,8

493,1

521,8

528,3

559,7

528,6

525,7

534,8

regionale politie

1.298,4

1.363,6

1.413,1

1.519,2

1.641,4

1.628,9

1.612,6

1.653,4

204,1

223,8

241,1

256,2

271,7

279,0

271,0

279,1

KLPD
VROM-inspectieb

33,8

34,6

38,7

31,4

32,2

33,5

31,8

48,3

personele uitgaven

19,6

20,1

22,1

18,2

21,4

22,3

21,2

32,1

materiële uitgaven

14,2

14,5

16,6

13,2

10,8

11,2

10,7

16,2

Bijlage 4 459

Tabel 10.3 (vervolg)
2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012a

(mln €, nominaal)
douane

297,5

306,5

298,2

301,7

304,2

328,2

315,9

311,4

personele uitgaven

253,9

252,9

264,0

273,0

279,6

284,2

287,0

286,6

materiële uitgaven

43,7

53,6

34,1

28,7

24,6

44,1

28,9

24,8

provincies en gemeenten

355,7

388,4

412,7

483,1

561,2

607,6

595,0

575,8

personele uitgaven

150,0

162,1

175,8

201,8

228,0

243,9

243,5

235,6

materiële uitgaven

205,7

226,2

236,9

281,3

333,1

363,6

351,5

340,1

beveiligings- en opsporingsbedrijven

1.392,2

1.486,0

1.618,9

1.746,9

1.844,6

1.809,5

1.854,8

1.895,6

personele uitgaven

1.048,9

1.119,6

1.231,0

1.321,1

1.394,9

1.368,4

1.402,7

1.433,5

materiële uitgaven

343,3

366,4

387,9

425,8

449,6

441,1

452,1

462,1

verkoop beveiligingsmaterialen

859,6

853,7

918,0

961,4

919,9

847,1

871,4

838,5

personele uitgaven

243,7

241,5

253,8

266,4

255,7

233,2

237,3

228,2

materiële uitgaven

615,9

612,2

664,2

695,0

664,3

614,0

634,1

610,4

overige aanbiedersc

230,5

266,9

304,4

328,0

371,3

393,5

389,5

389,8

personele uitgaven

133,2

141,0

153,1

173,3

203,1

205,4

205,7

234,9

materiële uitgaven

97,4

125,9

151,3

154,7

168,2

188,1

183,8

154,9

(mln €, gecorrigeerd voor loon- en prijsstijgingen, prijzen van 2005)
Totaal

4.671,8

4.900,6

5.188,4

5.305,6

5.456,2

5.370,5

5.381,3

5.371,5

1.502,4

1.574,5

1.636,8

1.634,7

1.716,8

1.691,2

1.687,3

1.731,0

1.298,4

1.352,7

1.398,4

1.397,4

1.471,7

1.441,5

1.442,3

1.478,8

204,1

221,8

238,5

237,3

245,2

249,7

244,9

252,2

VROM-inspectieb

33,8

34,2

37,2

29,3

29,2

29,6

28,0

42,1

douane

297,5

303,2

284,8

278,6

272,2

286,3

273,8

266,1

politie
regionale politie
KLPD

provincies en gemeenten

355,7

383,7

401,2

453,7

520,9

557,4

541,5

515,9

1.392,2

1.496,5

1.622,8

1.675,4

1.718,6

1.652,9

1.682,8

1.690,3

verkoop beveiligingsmaterialen

859,6

844,7

911,3

927,2

859,3

798,6

818,9

781,4

overige aanbiedersc

230,5

263,8

294,3

306,8

339,2

354,6

349,1

344,7

beveiligings- en opsporingsbedrijven

a
b

Voorlopige cijfers.
Per 1 januari 2012 zijn de VROM-inspectie en de Inspectie Verkeer en Waterstaat samengevoegd tot de Inspectie Leefomgeving en Transport. De uitgaven van de VROM-inspectie zijn daarom vanaf 2012 niet meer apart te onderscheiden.
c
Overige aanbieders preventie bestaan uit: JUSTIS, CCV, NCTb, IND, AIVD, Kustwacht, AFM en Kmar.
Bron: Veiligheidszorgrekeningen, CBS

460 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 10.4 Uitgaven aan opsporing
2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012a

(mln €, nominaal)
Totaal

2.268,7

2.428,3

2.552,9

2.771,2

2.951,1

2.944,6

2.905,9

2.950,9

personele uitgaven

1.611,3

1.675,7

1.750,4

1.937,3

2.075,5

2.101,9

2.074,2

2.118,7

materiële uitgaven

657,4

752,6

802,5

834,0

875,6

842,7

831,7

832,2

(mln €, nominaal)
politie

2.002,1

2.130,2

2.210,6

2.414,8

2.584,2

2.569,4

2.535,8

2.577,8

personele uitgaven

1.431,5

1.477,5

1.524,1

1.706,6

1.838,8

1.869,5

1.839,1

1.875,7

materiële uitgaven

570,6

652,7

686,5

708,3

745,4

699,9

696,7

702,1

regionale politie

1.725,3

1.811,2

1.876,1

2.042,1

2.189,9

2.161,6

2.138,8

2.193,0

KLPD

215,0

235,8

253,9

269,8

286,1

293,9

285,4

294,0

overige landelijke politiediensten

61,9

83,3

80,6

102,9

108,2

113,9

111,6

90,8

bijzondere opsporingsdienstenb

111,4

112,5

108,8

114,2

114,2

124,8

119,9

116,7

personele uitgaven

93,4

94,0

91,1

96,0

98,8

103,0

103,9

100,3

materiële uitgaven

18,0

18,5

17,8

18,2

15,4

21,7

15,9

16,4

7,9

7,9

8,3

9,4

8,9

9,0

7,3

7,3

w.o.
AID
beveiligings- en opsporingsbedrijven

32,8

35,0

38,1

41,1

43,4

42,6

43,7

44,6

personele uitgaven

24,7

26,4

29,0

31,1

32,8

32,2

33,0

33,7

materiële uitgaven

8,1

8,6

9,1

10,0

10,6

10,4

10,6

10,9

overigc

122,4

150,6

195,4

201,0

209,3

207,8

206,5

211,8

personele uitgaven

61,7

77,9

106,3

103,6

105,0

97,2

98,1

109,0

materiële uitgaven

60,7

72,8

89,1

97,4

104,2

110,7

108,4

102,9

45,0

48,3

57,7

66,8

73,5

70,1

76,7

78,2

w.o.
NFI

(mln €, gecorrigeerd voor loon- en prijsstijgingen, prijzen van 2005)
Totaal

2.268,7

2.408,3

2.518,7

2.556,3

2.653,1

2.612,4

2.599,9

2.636,3

2.002,1

2.113,0

2.187,5

2.223,0

2.318,5

2.276,7

2.270,9

2.308,2

1.725,3

1.796,8

1.856,5

1.878,4

1.963,4

1.912,9

1.913,1

1.961,4

KLPD

215,0

233,6

251,2

250,0

258,2

263,0

258,0

265,6

overige landelijke politiediensten

61,9

82,6

79,8

94,7

97,0

100,8

99,8

81,2

111,4

111,3

104,1

105,7

102,5

109,2

104,1

100,2

7,9

7,8

8,0

8,8

8,0

8,0

6,4

6,4

32,8

35,2

38,2

39,4

40,5

38,9

39,6

39,8

politie
regionale politie

bijzondere opsporingsdienstenb
w.o.
AID
beveiligings- en opsporingsbedrijven

Bijlage 4 461

Tabel 10.4 (vervolg)
2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012a

(mln €, gecorrigeerd voor loon- en prijsstijgingen, prijzen van 2005)
overigc

122,4

148,8

189,0

188,2

191,6

187,7

185,3

188,1

45,0

47,7

55,7

62,4

67,1

62,8

68,2

68,7

w.o.
NFI
a
b

Voorlopige cijfers.
De bijzondere opsporingsdiensten bestaan uit: AID, VROM-IOD, SIOD en de FIOD-ECD. Wat betreft de VROM-IOD zijn de
uitgaven van de gehele VROM-inspectie opgenomen. De VROM-IOD is hier een onderdeel van.
c
Overige opsporing bestaat uit: NFI, overig opsporing MinJus, JUSTIS, AFM, NMa, EOD en de KMar.
Bron: Veiligheidszorgrekeningen, CBS

Tabel 10.5 Uitgaven aan vervolging
2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012a

(mln €, nominaal)
Totaal

593,5

590,0

619,2

669,4

714,1

714,5

751,8

750,5

personele uitgaven

337,3

339,4

362,8

427,4

461,8

429,1

452,4

451,6

materiële uitgaven

256,2

250,6

256,4

242,0

252,3

285,4

299,3

299,0

Openbaar Ministerie

516,0

520,2

544,9

570,9

611,2

615,6

641,0

636,9

personele uitgaven

274,9

286,6

307,9

352,5

384,4

355,4

370,1

367,4

materiële uitgaven

241,1

233,5

237,0

218,4

226,8

260,2

270,9

269,5

Totaal schadevergoedingen

13,1

17,2

22,9

20,6

22,8

19,1

21,9

23,1

Wegens onterechte hechtenis

5,4

7,2

7,6

8,6

9,2

8,3

10,4

11,1

Vergoeding van gemaakte kosten

7,6

9,9

15,4

12,0

13,7

10,9

11,5

12,0

w.o.

Reclassering voor volwassenenb

30,1

34,4

36,8

43,0

44,7

40,7

45,3

44,2

personele uitgaven

24,3

28,1

27,6

35,6

37,4

33,7

37,5

36,5

materiële uitgaven

5,8

6,2

9,1

7,4

7,3

7,0

7,9

7,7

Raad voor de Kinderbescherming

47,5

35,5

37,5

55,5

58,2

58,2

65,4

69,4

personele uitgaven

38,1

24,6

27,2

39,3

40,0

40,0

44,9

47,6

materiële uitgaven

9,4

10,9

10,3

16,2

18,3

18,3

20,5

21,8

(mln €, gecorrigeerd voor loon- en prijsstijgingen, prijzen van 2005)
Totaal

593,5

582,0

598,9

624,3

648,9

636,9

665,7

657,4

516,0

512,9

527,2

532,6

555,2

549,2

568,4

559,0

Totaal schadevergoedingen

13,1

17,0

22,3

19,6

21,4

17,7

19,8

20,4

wegens onterechte hechtenis

5,4

7,1

7,4

8,2

8,6

7,7

9,4

9,8

vergoeding van gemaakte kosten

7,6

9,8

15,0

11,4

12,9

10,1

10,4

10,6

Reclassering voor volwassenenb

30,1

34,0

35,7

40,1

41,0

36,3

39,8

38,0

Raad voor de Kinderbescherming

47,5

35,1

36,0

51,6

52,7

51,5

57,6

60,4

Openbaar Ministerie
w.o.

a
Voorlopige cijfers.
b Drie reclasseringsorganisaties.
Bron: Veiligheidszorgrekeningen, CBS

462 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 10.6 Uitgaven aan berechting
2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012a

(mln €, nominaal)
Totaal

243,4

259,0

275,9

290,7

307,7

316,1

321,8

331,2

personele uitgaven

165,9

164,1

189,9

205,8

221,1

233,3

239,2

239,6

materiële uitgaven

77,5

94,9

86,0

84,9

86,6

82,8

82,6

91,6

Rechtbanken en gerechtshoven

214,7

225,1

249,3

263,3

279,3

286,7

289,7

297,9

personele uitgaven

146,6

148,7

173,0

188,0

202,3

212,9

217,0

219,9

materiële uitgaven

68,1

76,4

76,3

75,3

77,1

73,8

72,8

78,0

Hoge Raad

12,2

11,4

12,9

11,6

12,9

14,2

16,1

18,3

personele uitgaven

9,3

7,6

8,2

7,8

9,0

10,1

11,4

9,5

materiële uitgaven

2,9

3,9

4,7

3,9

3,9

4,2

4,7

8,8

Overige dienstenb

16,5

22,5

13,7

15,7

15,5

15,2

16,0

15,0

personele uitgaven

9,9

7,8

8,7

10,0

9,9

10,3

10,9

10,2

materiële uitgaven

6,5

14,7

5,0

5,8

5,6

4,9

5,1

4,8

(mln €, gecorrigeerd voor loon- en prijsstijgingen, prijzen van 2005)
Totaal

a
b

243,4

255,4

266,4

270,6

278,5

278,9

282,0

286,0

rechtbanken en gerechtshoven

214,7

222,0

240,7

245,0

252,7

252,8

253,8

257,0

Hoge Raad

12,2

11,3

12,4

10,8

11,7

12,6

14,1

15,9

overige dienstenb

16,5

22,2

13,3

14,7

14,0

13,5

14,1

13,0

Voorlopige cijfers.
Overige diensten bestaan uit: Commissie Gelijke Behandeling, College Bescherming Persoonsgegevens, Centrale Justitiële
Documentatiedienst, Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak en ingehuurde tolken.
Bron: Veiligheidszorgrekeningen, CBS

Bijlage 4 463

Tabel 10.7 Uitgaven aan tenuitvoerlegging
2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012a

(mln €, nominaal)
Totaal

1.613,3

1.669,3

1.874,4

2.083,4

2.223,8

2.296,8

2.344,5

2.334,3

personele uitgaven

770,0

796,2

850,6

971,3

1.018,9

1.057,0

1.056,5

1.049,7

materiële uitgaven

843,3

873,0

1.023,8

1.112,1

1.204,9

1.239,9

1.287,9

1.284,5
2.099,8

Dienst Justitiële Inrichtingen

1.438,0

1.466,4

1.668,7

1.845,8

1.962,7

2.024,0

2.093,0

personele uitgaven

664,7

670,0

721,1

817,8

850,5

874,3

888,6

891,5

materiële uitgaven

773,3

796,3

947,6

1.028,0

1.112,2

1.149,7

1.204,4

1.208,3

gevangeniswezen

1.046,1

1.044,2

1.113,3

1.110,1

1.161,6

1.071,0

1.126,0

1.117,6

justitiële jeugdinrichtingen

146,3

141,6

149,3

172,1

223,7

261,0

274,3

248,9

forensisch psychiatrische centra

245,5

280,5

406,1

563,6

577,3

692,1

692,7

733,4

Bureaus Jeugdzorg

37,7

49,7

47,6

53,4

57,9

60,2

62,9

66,7

personele uitgaven

30,1

39,3

38,6

42,5

46,2

48,1

50,3

53,3

materiële uitgaven

7,6

10,4

9,0

10,9

11,6

12,1

12,7

13,4

Overige aanbieders ministerie van Justitie

137,7

153,3

158,1

184,2

203,2

212,6

188,6

167,7

personele uitgaven

75,3

87,0

90,8

111,0

122,1

134,6

117,7

104,9

materiële uitgaven

62,4

66,3

67,2

73,2

81,1

78,0

70,9

62,8

Centraal Justitieel Incassobureau

71,9

79,5

79,6

88,6

100,1

99,8

100,2

86,7

Reclassering voor volwassenenb

32,8

34,1

36,8

41,1

45,2

55,2

44,1

40,9

overig tenuitvoerleggingc

33,1

39,7

41,6

54,5

58,0

57,6

44,2

40,1

(mln €, gecorrigeerd voor loon- en prijsstijgingen, prijzen van 2005)
Totaal

1.613,3

1.649,5

1.819,0

1.954,5

2.032,9

2.064,7

2.094,2

2.055,5

1.438,0

1.449,2

1.620,1

1.733,3

1.797,1

1.823,8

1.873,9

1.853,0

1.046,1

1.032,0

1.080,9

1.042,4

1.063,6

965,1

1.008,1

986,2

justitiële jeugdinrichtingen

146,3

140,0

144,9

161,6

204,8

235,1

245,6

219,6

forensisch psychiatrische centra

245,5

277,2

394,3

529,3

528,6

623,6

620,2

647,2

Bureaus Jeugdzorg

37,7

48,9

45,4

48,9

50,6

51,0

52,4

55,0

Overige aanbieders ministerie van Justitie

Dienst Justitiële Inrichtingen
gevangeniswezen

a
b

137,7

151,4

153,5

172,3

185,2

189,9

167,9

147,6

Centraal Justitieel Incassobureau

71,9

78,5

77,8

83,4

91,4

89,8

90,1

77,5

Reclassering voor volwassenenb

32,8

33,8

35,8

38,3

41,4

49,2

38,7

35,1

overig tenuitvoerleggingc

33,1

39,2

40,0

50,6

52,4

50,9

39,1

34,9

Voorlopige cijfers.
De 3 reclasseringsorganisaties zijn Reclassering Nederland, Stichting Verslavingszorg en de afdeling reclassering van het
Leger des Heils.
c
Overig tenuitvoerlegging: Raad voor de Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming, Raad voor de Kinderbescherming,
HALT Nederland en JUSTIS (gratieverleningen).
Bron: Veiligheidszorgrekeningen, CBS

464 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 10.8 Uitgaven aan ondersteuning van verdachten en daders
2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012a

(mln €, nominaal)
Totaal

99,3

116,6

128,1

144,2

171,2

162,2

163,7

176,5

personele uitgaven

73,7

86,4

91,2

114,4

135,8

130,8

133,6

143,6

materiële uitgaven

25,6

30,2

36,9

29,7

35,5

31,4

30,1

32,9

Dienst Justitiële Inrichtingen

16,7

23,2

19,0

13,8

19,9

10,1

5,1

6,6

personele uitgaven

7,7

10,6

8,2

6,1

8,6

4,4

2,2

2,8

materiële uitgaven

9,0

12,6

10,8

7,7

11,3

5,7

2,9

3,8

Gevangeniswezen

15,2

22,3

18,0

12,8

19,1

9,6

5,1

6,6

Justitiële jeugdinrichtingen

1,4

0,9

1,0

1,0

0,8

0,5

0,0

0,0

Overige aanbieders ministerie van Justitie

82,6

93,4

109,1

130,4

151,3

152,1

158,6

169,8

personele uitgaven

66,0

75,8

83,0

108,3

127,2

126,4

131,4

140,8

materiële uitgaven

16,6

17,6

26,1

22,0

24,2

25,7

27,1

29,0

Reclassering voor volwassenenb

76,7

87,0

102,8

123,7

144,7

146,1

152,5

163,3

Raden voor de Rechtsbijstand

5,9

6,3

6,3

6,7

6,6

6,0

6,1

6,6

(mln €, gecorrigeerd voor loon- en prijsstijgingen, prijzen van 2005)
Totaal

99,3

115,4

124,3

134,5

156,8

144,7

143,6

151,9

Dienst Justitiële Inrichtingen

16,7

22,9

18,4

13,0

18,2

9,1

4,6

5,9

Gevangeniswezen

15,2

22,0

17,5

12,0

17,5

8,7

4,6

5,9

Justitiële jeugdinrichtingen

1,4

0,9

1,0

0,9

0,7

0,5

0,0

0,0

Overige aanbieders ministerie van Justitie

82,6

92,4

105,8

121,5

138,6

135,6

139,1

146,0

Reclassering voor volwassenenb

76,7

86,2

99,8

115,3

132,7

130,3

133,8

140,4

Raden voor de Rechtsbijstand

5,9

6,3

6,0

6,2

5,9

5,3

5,3

5,6

a
b

Voorlopige cijfers.
De 3 reclasseringsorganisaties zijn Reclassering Nederland, Stichting Verslavingszorg en de afdeling reclassering van het
Leger des Heils.
Bron: Veiligheidszorgrekeningen, CBS

Tabel 10.9 Uitgaven aan rechtskundige diensten
2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012a

(mln €, nominaal)
Totaal

280,0

350,6

369,7

386,0

441,3

443,5

453,7

463,3

personele uitgaven

178,0

223,2

237,4

247,2

282,7

284,1

290,6

296,7

materiële uitgaven

102,1

127,4

132,3

138,8

158,6

159,4

163,1

166,6

(mln €, gecorrigeerd voor loon- en prijsstijgingen, prijzen van 2005)
Totaal
a
Voorlopige cijfers.
Bron: Veiligheidszorgrekeningen, CBS

280,0

347,4

359,0

363,5

402,1

395,3

399,7

431,7

Bijlage 4 465

Tabel 10.10 Uitgaven aan ondersteuning van slachtoffers
2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012a

(mln €, nominaal)
Totaal

34,0

35,7

41,8

44,2

45,1

43,4

46,4

50,1

personele uitgaven

13,8

15,6

16,1

18,8

19,7

21,3

23,3

23,6

materiële uitgaven

20,2

20,1

25,7

25,4

25,4

22,2

23,1

26,5

Centraal Justitieel Incassobureau

4,1

5,6

5,4

6,7

5,6

5,1

5,1

5,3

Schadefonds Geweldsmisdrijven

14,8

13,1

17,4

17,4

18,6

15,7

15,9

19,6

Slachtofferhulp Nederland

15,1

17,1

19,0

20,1

20,9

22,6

25,3

25,3

(mln €, gecorrigeerd voor loon- en prijsstijgingen, prijzen van 2005)
Totaal

34,0

35,3

40,5

41,5

41,5

39,0

41,3

Centraal Justitieel Incassobureau

4,1

5,5

5,3

6,3

5,1

4,6

4,6

44,1
4,7

Schadefonds Geweldsmisdrijven

14,8

12,9

16,9

16,5

17,4

14,4

14,4

17,3

Slachtofferhulp Nederland

15,1

16,9

18,3

18,7

19,0

20,0

22,3

22,1

a
Voorlopige cijfers.
Bron: Veiligheidszorgrekeningen, CBS

Tabel 10.11 Verhouding personele en materiële uitgaven naar activiteit, 2012a
Totaal

personele uitgaven

materiële uitgaven

(%)
Totaal

100,0

62,6

37,4

preventie

45,9

29,5

16,4

opsporing

22,6

16,2

6,4

vervolging

5,7

3,5

2,3

berechting

2,5

1,8

0,7

tenuitvoerlegging

17,9

8,0

9,8

ondersteuning van verdachten en daders

1,4

1,1

0,3

rechtskundige diensten

3,5

2,3

1,3

ondersteuning van slachtoffers

0,4

0,2

0,2

100,0

100,0

100,0

preventie

45,9

47,1

44,0

opsporing

22,6

25,9

17,1

vervolging

5,7

5,5

6,1

berechting

2,5

2,9

1,9

tenuitvoerlegging

17,9

12,8

26,3

ondersteuning van verdachten en daders

1,4

1,8

0,7

rechtskundige diensten

3,5

3,6

3,4

ondersteuning van slachtoffers

0,4

0,3

0,5

100,0

62,6

37,4

Totaal

Totaal

466 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 10.11 (vervolg)
Totaal

personele uitgaven

materiële uitgaven

preventie

100,0

64,2

35,8

opsporing

100,0

71,8

28,2

vervolging

100,0

60,2

39,8

berechting

100,0

72,3

27,7

tenuitvoerlegging

100,0

45,0

55,0

ondersteuning van verdachten en daders

100,0

81,4

18,6

rechtskundige diensten

100,0

64,0

36,0

ondersteuning van slachtoffers

100,0

47,2

52,8

(%)

a
Voorlopige cijfers.
Bron: Veiligheidszorgrekeningen, CBS

Tabel 10.12 Kostprijzen voor veiligheidszorg
2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

(€, nominaal)
Raad voor de rechtspraak
gerechtshoven, strafzaken

1.103,7 1.179,1 1.371,9 1.385,7 1.392,0 1.524,0 1.302,8 1.656,8

rechtbanken, misdrijfzaken

638,5

653,6

738,3

777,7

844,0

924,0

865,4

980,5

rechtbanken, overtredingszaken

113,3

119,7

121,1

115,0

114,0

120,0

138,3

152,9

Strafzakena

951,3

937,4

949,7

965,0

980,9

997,3 1.054,5 1.074,7

Piketdiensten bij inverzekeringstelling

247,0

249,0

252,0

260,0

267,0

270,0

Raad voor de rechtsbijstand
242,2

261,0

7,0

CJIB
WAHV-sancties

4,1

4,0

3,9

4,2

4,9

5,2

5,4

Boetevonnissen

45,0

43,7

45,8

54,5

69,6

70,8

68,7

7,0

Transacties

13,4

13,8

16,2

16,6

23,4

34,8

15,3

21,8

16,6

23,4

34,8

65,9

7,0

50,5

50,5

63,5

60,9

116,0

73,4

98,8

67,0

305,9

409,4

397,0

489,4

449,7

438,5

468,0

399,3

Strafbeschikkingen
Vrijheidsstraffen
Schadevergoedingsmaatregelen
Ontnemingsmaatregelen/schikkingen
Taakstraffen

1.206,5 1.385,2 1.787,2 1.994,7 3.029,5 3.745,5 4.435,4 3.513,3
26,5

26,5

26,0

25,0

50,4

25,9

40,2

34,8

250,0

(€ per persoon per dag, nominaal)
Dienst Justitiële Inrichtingen
Volwassenen
gevangeniswezen (excl. vreemdelingenbewaring)

179,0

181,0

197,0

208,0

216,0

226,2

227,8

extramurale voorzieningen ((B)PP, ET, ED)

67,0

72,0

72,0

60,0

85,0

51,0

34,3

47,0

290,1

314,5

316,2

350,7

478,0

480,0

478,0

504,8

forensische zorg
forensisch-psychiatrische centra (voorheen tbs-klinieken)

435,0

444,0

449,0

455,0

Bijlage 4 467

Tabel 10.12 (vervolg)
2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

377,6

411,6

(€ per persoon per dag, nominaal)
Jeugd
jeugdinrichtingen

293,0

308,0

326,0

398,0

436,0

506,6

extramurale voorzieningen (STP)

67,0

31,0

32,0

32,0

32,0

32,0

(€, gecorrigeerd voor loon- en prijsstijgingen, prijzen van 2005)
Raad voor de rechtspraak
gerechtshoven, strafzaken

1.103,7 1.164,0 1.328,1 1.287,8 1.266,6 1.371,6 1.162,0 1.421,0

rechtbanken, misdrijfzaken

638,5

645,2

714,7

722,8

768,0

831,6

772,0

841,0

rechtbanken, overtredingszaken

113,3

118,2

117,2

106,9

103,7

108,0

123,4

131,1

Strafzakena

951,3

925,4

919,4

896,8

892,6

897,6

940,6

921,7

Piketdiensten bij inverzekeringstelling

247,0

245,8

243,9

241,6

242,9

243,0

216,1

223,8

6,0

Raad voor de rechtsbijstand

CJIB
WAHV-sancties

4,1

4,0

3,8

3,9

4,5

4,7

4,8

Boetevonnissen

45,0

43,2

44,3

50,7

63,3

63,7

61,3

6,0

Transacties

13,4

13,6

15,7

15,4

21,3

31,3

13,7

18,7

15,4

21,3

31,3

58,7

6,0

50,5

49,9

61,5

56,6

105,5

66,0

88,1

57,4

305,9

404,2

384,3

454,9

409,2

394,6

417,5

342,5

Strafbeschikkingen
Vrijheidsstraffen
Schadevergoedingsmaatregelen
Ontnemingsmaatregelen/schikkingen
Taakstraffen

1.206,5 1.367,5 1.730,1 1.853,8 2.756,6 3.371,0 3.956,4 3.013,3
26,5

26,1

25,2

23,2

45,8

23,3

35,8

29,8

214,4

(€ per persoon per dag, gecorrigeerd voor loon- en
prijsstijgingen, prijzen van 2005)
Dienst Justitiële Inrichtingen
Volwassenen
gevangeniswezen (excl. vreemdelingenbewaring)

179,0

178,7

190,7

193,3

196,5

203,6

203,2

extramurale voorzieningen ((B)PP, ET, ED)

67,0

71,1

69,7

55,8

77,3

45,9

30,6

40,3

264,0

283,1

282,1

300,8

forensische zorg
forensisch-psychiatrische centra (voorheen tbs-klinieken)

435,0

438,3

434,7

422,9

434,9

432,0

426,3

433,0

jeugdinrichtingen

293,0

304,0

315,6

369,9

396,7

455,9

336,8

353,1

extramurale voorzieningen (STP)

67,0

30,6

31,0

29,7

29,1

28,8

Jeugd

a
Incl. vreemdelingenbewaring en BOPZ.
b Prijs per rapportage.
Bron: Rijksbegroting/slotwet/jaarverslag ministerie van Veiligheid en Justitie (en voorlopers), jaarverslag DJI, bewerking WODC

468 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 10.13 Productie en uitgaven per eenheid product naar activiteit
2005

2006

2007

2008

266.857

267.710

272.657

260.228

266.857

267.710

272.657

260.228

-

-

-

-

(abs.)
Opsporing - misdrijven
instroom misdrijven OM
strafbeschikkingen politie misdrijven
Opsporing - overtredingen

11.747.095 12.658.767 13.332.177 12.277.626

WAHV-beschikkingen

10.977.390 11.943.755 12.640.881 11.662.981

instroom overtredingszaken OM

289.277

261.986

252.213

233.595

transacties politie/BOD

480.428

453.026

439.083

381.050

-

-

-

-

strafbeschikkingen politie/BOD
Vervolging - misdrijven: transacties en strafbeschikkingen OM

76.062

77.861

74.210

68.290

Vervolging - overtredingen

592.063

613.208

608.213

538.559

WAHV-beroepen

326.820

362.514

376.249

328.916

dagvaardingen - feiten

215.321

200.364

181.706

164.389

transacties - feiten

49.922

50.330

50.258

45.254

Berechting - misdrijven: afgedane zaken (eerste aanleg)

132.595

134.375

127.579

127.389

Berechting - overtredingen

198.172

211.147

210.279

214.659

WAHV-beroepen kantonrechter

29.982

27.830

41.241

42.492

vonnissen kantonstrafzaken

168.190

183.317

169.038

172.167

bezetting gevangeniswezenb

15.206

13.718

12.769

11.934

lopende tbs-maatregelenb

1.457

1.597

1.770

1.879

bezetting justitiële jeugdinrichtingenb

1.093

975

973

793

Tenuitvoerlegging

totaal ten uitvoer te leggen sancties

11.948.431 12.914.802 13.577.582 12.531.555

schuldigverklaringen misdrijven eerste aanleg

124.396

124.542

117.818

116.302

transacties OM misdrijven

76.062

77.861

74.210

68.290

boetevonnissen misdrijven

49.556

52.213

50.144

44.621

0

0

0

0

afgedane strafbeschikkingen misdrijven
tenuitvoerlegging CJIB i.v.m. overtredingen
transacties en strafbeschikkingen OM en schuldigverklaringen rechter

11.698.417 12.660.186 13.335.410 12.302.342
200.458

202.403

192.028

184.592

132.595

134.375

127.579

127.389

100

95

90

78

Opsporing

100

106

108

115

Tenuitvoerlegging

100

107

119

135

Berechting

100

102

110

111

Ondersteuning van slachtoffers

100

110

133

157

Vervolging

100

96

103

117

Ondersteuning van verdachten en daders

100

120

132

137

Ondersteuning van verdachten en daders
afgedane misdrijfzaken (eerste aanleg)
Ondersteuning van slachtoffers
door burgers ondervonden delicten (index, 2005=100)
Uitgaven per eenheid product (index, 2005=100)c, d

Bijlage 4 469

Tabel 10.13 (vervolg)
2009

2010

2011

2012a

231.142

229.019

247.870

241.135

231.142

208.596

225.528

217.861

-

20.423

22.342

23.274

(abs.)
Opsporing - misdrijven
instroom misdrijven OM
strafbeschikkingen politie misdrijven
Opsporing - overtredingen
WAHV-beschikkingen

(%)

12.443.280 11.548.820 10.213.429 10.026.810
11.823.239 10.973.493

9.728.818

9.661.094
119.876

instroom overtredingszaken OM

211.019

193.636

167.102

transacties politie/BOD

409.022

341.684

90.942

54.746

-

40.007

226.567

191.094

strafbeschikkingen politie/BOD

gewicht
2012

Vervolging - misdrijven: transacties en strafbeschikkingen OM

67.213

49.118

46.729

41.070

Vervolging - overtredingen

571.301

528.924

436.216

460.674

WAHV-beroepen

359.715

314.938

275.297

374.298

dagvaardingen - feiten

174.932

187.476

143.042

81.172

transacties - feiten

36.654

26.510

17.877

5.204

Berechting - misdrijven: afgedane zaken (eerste aanleg)

126.990

109.527

104.542

95.910

Berechting - overtredingen

185.535

178.749

171.341

119.131

WAHV-beroepen kantonrechter

38.547

34.507

31.796

34.705

vonnissen kantonstrafzaken

146.988

144.242

139.545

84.426

bezetting gevangeniswezenb

11.682

11.736

11.545

11.160

lopende tbs-maatregelenb

1.964

1.985

1.900

1.778

674

655

549

545

97

3

83
17

71
29

Tenuitvoerlegging

bezetting justitiële jeugdinrichtingenb
totaal ten uitvoer te leggen sancties

12.695.739 11.764.086 10.469.622 10.248.096

schuldigverklaringen misdrijven eerste aanleg

115.959

98.893

93.815

86.041

transacties OM misdrijven

65.115

42.298

33.005

20.719

boetevonnissen misdrijven

44.806

40.787

35.145

29.895

2098

6820

13724

20351

afgedane strafbeschikkingen misdrijven
tenuitvoerlegging CJIB i.v.m. overtredingen

48
31
11
4

12.467.761 11.575.288 10.293.933 10.091.090

transacties en strafbeschikkingen OM en schuldigverklaringen rechter

183.172

148.011

140.544

127.111

6

126.990

109.527

104.542

95.910

100

80

76

74

72

100

Opsporing

134

133

124

129

Tenuitvoerlegging

143

148

157

161

Berechting

120

135

142

172

Ondersteuning van slachtoffers

153

152

164

180

Vervolging

122

159

176

192

Ondersteuning van verdachten en daders

154

172

182

213

Ondersteuning van verdachten en daders
afgedane misdrijfzaken (eerste aanleg)
Ondersteuning van slachtoffers
door burgers ondervonden delicten (index, 2005=100)
Uitgaven per eenheid product (index, 2005=100)c, d

a
Voorlopige cijfers.
b Jaargemiddelde.
c
Gecorrigeerd voor loon- en prijsstijgingen.
d Activiteiten oplopend geordend naar groei uitgaven per eenheid product.
Bron: tabellen m.b.t. H3, H4, H5, H6, H7, H8 en 10.2 in deze bijlage.

470 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Ondersteuning van
slachtoffers

Rechtskundige diensten

176,5

50,2

463,3

7,1

6.029,3

2.971,6 1.791,1

223,1

113,3

683,1

47,7

17,1

181,6

0,7

5.092,6

2.348,1 1.669,6

180,6

93,8

589,8

42,3

14,3

153,6

0,6

Overige activiteitenb

Ondersteuning van
verdachten en daders

331,2 2.334,3

Tenuitvoerlegging

Berechting

750,5

Opsporing

5.991,9 2.950,9

Preventie

13.055,9

Totaal

Vervolging

Tabel 10.14 Uitgaven aan veiligheidszorgrekeningen naar delictcategorie en activiteit in
2012a

(mln €, nominaal)
Totaal
Vermogensmisdrijven
diefstal/verduistering en inbraak
bedrog

507,8

417,7

64,3

7,8

2,9

7,6

1,3

1,7

4,5

0,0

valsheidsmisdrijven

277,4

201,0

35,7

12,7

7,2

8,7

1,1

0,9

10,1

0,0

heling

63,7

3,8

16,2

14,6

5,9

13,2

0,9

0,0

9,0

0,1

afpersing en afdreiging

49,5

0,0

2,7

2,7

0,9

39,8

1,8

0,2

1,4

0,0

overige vermogensmisdrijven

38,3

1,0

2,5

4,8

2,5

24,1

0,4

0,0

3,0

0,0

Vernielingen en misdrijven tegen
openbare orde en gezag

2.641,8

1.922,7

416,4

74,1

32,1

116,7

13,6

11,2

54,8

0,3

vernieling en beschadiging

1.796,8

1.384,2

343,2

23,3

9,2

10,0

3,1

6,6

17,1

0,1

tegen de openbare orde

634,2

476,7

44,8

33,5

14,1

31,7

5,7

4,0

23,5

0,1

brandstichting/ontploffing

143,5

57,9

15,7

4,6

1,6

57,9

2,5

0,5

2,7

0,0

tegen het openbaar gezag

67,3

3,9

12,6

12,6

7,2

17,0

2,3

0,1

11,5

0,0

Gewelds- en seksuele misdrijven

2.461,8

676,1

280,1

149,7

62,9 1.112,7

63,0

17,6

99,3

0,4

mishandeling

658,6

93,4

146,0

83,7

36,0

201,0

30,1

8,2

59,9

0,3

bedreiging en stalking

658,3

405,6

94,4

31,0

14,7

68,1

16,9

3,5

24,0

0,1

seksuele misdrijven

417,0

167,0

23,5

14,1

4,3

191,7

7,7

2,8

5,9

0,0

misdrijven tegen het leven

649,2

6,0

9,7

14,7

5,8

596,3

6,9

2,7

7,1

0,0

overige geweldsmisdrijven

78,6

4,1

6,5

6,2

2,0

55,7

1,4

0,4

2,4

0,0

Verkeersmisdrijven

564,3

75,9

243,9

77,4

39,8

47,5

3,4

0,9

75,3

0,3

verlaten plaats ongeval

159,8

5,3

3,6

52,6

27,7

13,2

1,8

0,0

55,3

0,3

rijden onder invloed

319,5

68,9

230,6

9,9

2,0

3,4

0,1

0,9

3,7

0,0

overige verkeersmisdrijven

85,0

1,7

9,6

14,9

10,0

30,9

1,5

0,0

16,3

0,1

Drugsmisdrijven

349,8

8,7

45,2

44,2

18,0

194,1

12,5

0,0

26,9

0,1

harddrugs

268,7

3,9

20,3

26,2

12,1

177,9

10,5

0,0

17,7

0,1

softdrugs

81,1

4,8

24,9

17,9

5,8

16,3

2,0

0,0

9,2

0,1

54,3

3,5

18,0

11,4

2,7

13,7

0,4

0,0

4,6

0,1

(Vuur)wapenmisdrijven

Bijlage 4 471

Berechting

Tenuitvoerlegging

Ondersteuning van
verdachten en daders

Ondersteuning van
slachtoffers

56,0

46,0

12,3

59,2

35,9

3,4

20,8

0,2

4,5

16,7

20,7

4,7

2,4

0,1

0,0

7,9

0,1

overige misdrijven

500,9

319,4

39,3

25,4

7,6

56,9

35,8

3,4

13,0

0,1

Overtredingen

396,7

9,5

100,2

124,6

50,2

107,2

0,1

0,0

0,0

4,9

WAHV-feiten

113,8

9,4

14,4

6,2

19,9

60,2

0,0

0,0

0,0

3,7

overige overtredingen

283,0

0,1

85,8

118,4

30,3

47,1

0,1

0,0

0,0

1,3

100,0

45,9

22,6

5,7

2,5

17,9

1,4

0,4

3,5

0,1

Vermogensmisdrijven

46,2

22,8

13,7

1,7

0,9

5,2

0,4

0,1

1,4

0,0

Vernielingen en misdrijven tegen
openbare orde en gezag

20,2

14,7

3,2

0,6

0,2

0,9

0,1

0,1

0,4

0,0

Gewelds- en seksuele misdrijven

18,9

5,2

2,1

1,1

0,5

8,5

0,5

0,1

0,8

0,0

Verkeersmisdrijven

4,3

0,6

1,9

0,6

0,3

0,4

0,0

0,0

0,6

0,0

Drugsmisdrijven

2,7

0,1

0,3

0,3

0,1

1,5

0,1

0,0

0,2

0,0

(Vuur)wapenmisdrijven

0,4

0,0

0,1

0,1

0,0

0,1

0,0

0,0

0,0

0,0

Misdrijven overige wetten

4,3

2,5

0,4

0,4

0,1

0,5

0,3

0,0

0,2

0,0

Overtredingen (incl. WAHV)

3,0

0,1

0,8

1,0

0,4

0,8

0,0

0,0

0,0

0,0

Overige activiteitenb

Vervolging

324,0

57,0

Preventie

557,9

wet op de economische delicten

Totaal

Opsporing

Rechtskundige diensten

Tabel 10.14 (vervolg)

(mln €, nominaal)
Misdrijven overige wetten

(%)
Totaal

a
Voorlopige cijfers.
b Activiteiten van de Directie wetgeving van het ministerie van Veiligheid en Justitie en de Inspectie Veiligheid en Justitie.
Bron: Veiligheidszorgrekeningen CBS, bewerking WODC

472 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 10.15 Uitgaven aan veiligheidszorgrekeningen naar delictcategorie a
2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012a

(mln €, nominaal)
Totaal
Vermogensmisdrijven

9.809,4 10.378,6 11.113,2 12.023,6 12.807,6 12.855,2 12.936,7 13.055,9
4.558,2

4.749,8

4.809,8

5.372,6

5.735,0

5.795,1

5.909,8

6.029,3

3.711,8

3.800,9

3.840,7

4.400,2

4.707,9

4.791,0

4.959,6

5.092,6

bedrog

431,5

498,1

507,2

533,9

583,9

595,8

510,2

507,8

valsheidsmisdrijven

340,7

370,1

378,8

341,2

335,4

300,4

320,0

277,4

heling

46,9

51,6

51,8

61,2

66,9

64,2

67,2

63,7

afpersing en afdreiging

24,7

25,6

27,7

31,7

35,6

38,2

46,0

49,5

overige vermogensmisdrijven

2,6

3,5

3,7

4,3

5,2

5,5

6,9

38,3

Vernielingen en misdrijven tegen
openbare orde en gezag

2.069,2

2.286,3

2.527,7

2.643,5

2.883,1

2.699,8

2.677,3

2.641,8

vernieling en beschadiging

1.476,4

1.608,8

1.771,1

1.869,0

2.040,8

1.837,9

1.828,4

1.796,8

tegen de openbare orde

431,5

501,2

555,6

575,3

609,7

629,0

633,1

634,2

brandstichting/ontploffing

105,0

117,7

137,7

135,7

161,1

167,0

153,4

143,5

tegen het openbaar gezag

56,4

58,6

63,3

63,5

71,5

65,9

62,4

67,3

Gewelds- en seksuele misdrijven

diefstal/verduistering en inbraak

1.525,8

1.655,4

1.907,7

2.076,1

2.245,0

2.366,5

2.381,3

2.461,8

mishandeling

403,2

497,9

545,6

610,4

639,1

674,1

646,4

658,6

bedreiging en stalking

499,3

485,3

548,7

571,4

636,1

640,5

636,3

658,3

seksuele misdrijven

267,9

309,9

394,2

377,3

393,0

388,8

406,6

417,0

misdrijven tegen het leven

341,9

346,6

400,0

503,2

547,1

646,3

674,8

649,2

overige geweldsmisdrijven

13,5

15,6

19,2

13,9

29,6

16,8

17,2

78,6

Verkeersmisdrijven

392,9

452,1

491,5

514,8

569,8

561,4

562,2

564,3

verlaten plaats ongeval

217,8

242,9

263,7

287,3

300,1

327,6

320,2

319,5

rijden onder invloed

127,8

149,6

158,3

154,8

177,9

145,0

151,9

159,8

overige verkeersmisdrijven

47,3

59,5

69,5

72,8

91,7

88,9

90,1

85,0

Drugsmisdrijven

301,6

341,9

379,6

387,0

400,2

362,9

353,0

349,8

harddrugs

250,9

285,9

323,2

321,7

322,3

288,2

274,3

268,7

softdrugs

50,7

56,0

56,4

65,3

77,9

74,6

78,7

81,1

(Vuur)wapenmisdrijven

35,8

37,7

40,7

45,3

52,8

54,3

55,4

54,3

Misdrijven overige wetten

557,9

512,4

428,3

525,5

558,1

469,6

546,1

567,7

Wet op de economische delicten

72,4

72,5

69,3

76,2

83,2

80,2

67,0

57,0

overige misdrijven

440,0

355,7

456,2

481,9

386,4

465,9

500,7

500,9

Overtredingen

413,5

427,1

430,5

426,1

452,3

469,1

429,9

396,7

WAHV-feiten

83,2

96,6

103,9

110,3

121,8

121,4

116,8

113,8

overige overtredingen

330,3

330,5

326,6

315,8

330,5

347,7

313,0

283,0

Bijlage 4 473

Tabel 10.15 (vervolg)
2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012a

(mln €, gecorrigeerd voor loon- en prijsstijgingen, prijzen van 2005)
Totaal

9.809,4 10.299,2 10.921,1 11.257,0 11.676,0 11.548,3 11.613,9 11.640,8

Vermogensmisdrijven

4.558,2

4.713,5

4.726,7

5.030,0

5.228,3

5.206,0

5.305,5

5.375,8

Vernielingen en misdrijven tegen
openbare orde en gezag

2.069,2

2.268,9

2.484,0

2.475,0

2.628,3

2.425,3

2.403,5

2.355,5

Gewelds- en seksuele misdrijven

1.525,8

1.642,7

1.874,7

1.943,7

2.046,6

2.125,9

2.137,8

2.194,9

Verkeersmisdrijven

392,9

448,6

483,0

482,0

519,4

504,4

504,7

503,2

Drugsmisdrijven

301,6

339,3

373,1

362,4

364,9

326,0

316,9

311,9

(Vuur)wapenmisdrijven

35,8

37,4

40,0

42,4

48,1

48,7

49,7

48,4

Misdrijven overige wetten

512,4

425,0

516,4

522,5

428,1

490,6

509,7

497,4

Overtredingen (incl. WAHV)

413,5

423,8

423,1

399,0

412,3

421,4

385,9

353,7

2007

2008

2009

2010

2011

2012

a
Voorlopige cijfers.
Bron: Veiligheidszorgrekeningen CBS, bewerking WODC

Tabel 10.16 Ontvangsten uit veiligheidszorg door VenJ
2005

2006

(mln €, nominaal)
Totaal

673,1

727,7

842,0

818,5

846,8

842,8

839,4

1.050,3

strafrechtboetes, transacties, strafbeschikkingen en ­
WAHV-beschikkingen

639,8

679,9

718,0

731,1

763,6

746,1

732,2

898,0

ontnemingsmaatregelen en verbeurdverklaringen

11,5

17,5

23,6

23,4

39,1

33,9

30,8

29,2

overig

21,9

30,3

100,4

64,0

44,0

62,8

76,3

123,1

(mln €, gecorrigeerd voor loon- en prijsstijgingen, prijzen van 2005)
Totaal

673,1

718,4

815,1

760,7

770,5

758,6

748,7

900,8

strafrechtboetes, transacties, strafbeschikkingen en
WAHV-beschikkingen

639,8

671,2

695,1

679,5

694,8

671,5

653,2

770,2

ontnemingsmaatregelen en verbeurdverklaringen

11,5

17,3

22,8

21,7

35,6

30,5

27,5

25,0

overig

21,9

29,9

97,2

59,5

40,1

56,6

68,1

105,6

Bron: Rijksbegroting/slotwet/jaarverslag ministerie van Veiligheid en Justitie (en voorlopers), bewerking WODC

474 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 10.17 Maatschappelijke schade, 10-jaars gemiddelde, gecorrigeerd voor loon- en
prijsstijgingen, naar delicttype
2011

2012

(2002-2011)

(2003-2012)

(mln €, gecorrigeerd voor loon- en prijsstijgingen, prijzen van
laatste jaar)
Totaal
overheid

23.580,7

24.291,7

800,9

812,5

huishoudens

14.505,0

14.786,4

bedrijfsleven

6.211,9

6.342,1

meerdere partijen

2.062,9

2.350,8

vermogensmisdrijven

9.039,4

9.425,8

overheid

768,3

779,0

huishoudens

2.833,7

2.839,1

bedrijfsleven

3.374,6

3.456,9

meerdere partijen

2.062,9

2.350,8

3.450,8

3.511,2

vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag
overheid

32,6

33,5

huishoudens

1.974,4

1.999,1

bedrijfsleven

1.443,8

1.478,6

gewelds- en seksuele misdrijven

7.187,6

7.260,5

huishoudens

6.271,1

6.341,1

bedrijfsleven

916,5

919,4

verkeersmisdrijven

1.663,5

1.749,7

huishoudens

1.538,4

1.618,9

bedrijfsleven

125,1

130,8

misdrijven overige wetten

2.239,4

2.344,5

huishoudens

1.887,5

1.988,1

bedrijfsleven

352,0

356,4

(mln €, gecorrigeerd voor loon- en prijsstijgingen, prijzen van
2005)
Totaal
overheid

20.814,7

20.919,3

707,0

699,7

huishoudens

12.803,6

12.733,6

bedrijfsleven

5.483,2

5.461,6

meerdere partijen

1.820,9

2.024,4

vermogensmisdrijven

7.979,1

8.117,2

vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag

3.046,0

3.023,8

gewelds- en seksuele misdrijven

6.344,5

6.252,5

verkeersmisdrijven

1.468,3

1.506,8

misdrijven overige wetten

1.976,8

2.019,0

Bron: zie tabel 10.17 in de Excel-versie van deze tabel op de website van WODC of CBS. Zie ook bijlage 3; bewerking WODC

Bijlage 4 475

Tabel 10.18 Vergoeding van de schade aan huishoudens
2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

(mln €, nominaal)
Huishoudens, totaal
uitkeringen Schadefonds Geweldsmisdrijvena

10,8

8,8

13,1

12,5

13,4

10,7

10,4

13,6

schadevergoedingsmaatregelen

22,7

19,4

19,0

16,8

16,8

20,6

19,8

34,5

Waarborgfonds Motorverkeer b

63,7

55,7

57,7

56,5

59,3

65,2

64,7

57,6

1.048,3

1.103,1

1.167,5

1.213,9

1.170,5

1.198,2

1.223,2

1.223,8

Schadeverzekeringen

(mln €, gecorrigeerd voor loon- en prijsstijgingen, prijzen van 2005)
Huishoudens, totaal
uitkeringen Schadefonds Geweldsmisdrijvena

10,8

8,7

12,7

11,6

12,2

9,6

9,3

11,7

schadevergoedingsmaatregelen

22,7

19,2

18,4

16,0

15,7

19,1

17,9

30,4

Waarborgfonds Motorverkeer b

63,7

55,0

56,1

53,6

55,6

60,3

58,5

50,9

1.048,3

1.090,0

1.135,5

1.151,8

1.097,5

1.109,0

1.106,7

1.080,2

Schadeverzekeringen
a

Deze cijfers zijn ook onderdeel van de veiligheidszorgrekeningen. In tabel 10.10 staan de totale uitgaven van SGM, terwijl hier
alleen de uitkeringen vermeld zijn.
b Alleen onbekend gebleven motorrijtuigen, niet-verzekerde motorrijtuigen en door diefstal of geweld verkregen motorvoertuigen.
Bron: Veiligheidszorgrekeningen, CJIB, Waarborgfonds Motorverkeer, Politiemonitor Bevolking, bewerking WODC

476 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabellen bij hoofdstuk 11

Tabel 11.1 Geïndexeerd aantal slachtoffers naar delictgroep en onveiligheidsgevoelens
per land
2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

.

(index 2004 (of meest nabije jaar) = 100)
Voertuiggerelateerde criminaliteitc
Australië

100

.

.

110

90

80

België

100

.

91

.

91

.

.

Bulgarije

.

.

100

93

137

94

90

Canada

100

.

.

.

.

77

.

Engeland & Walesa

100

95

97

86

92

81

81

Frankrijk

.

.

100

98

83

83

79

Italiëb

100

.

.

.

.

92

.

Nederland

100

88

86

64

61

59

73

Nieuw-Zeeland

.

100

.

.

60

.

.

Verenigde Staten

100

95

95

93

75

68

56

Zweden

.

100

89

83

81

76

.

Australië

100

.

.

111

92

86

.

België

100

.

92

.

91

.

.

Bulgarije

.

.

100

103

84

86

93

Canada

100

.

.

.

.

109

.

Engeland & Walesa

100

99

99

93

99

88

93

Frankrijk

.

.

100

91

88

96

85

Italiëb

100

.

.

.

.

100

.

Nederland

100

100

89

80

70

77

107

Nieuw-Zeeland

.

100

.

.

108

.

.

Verenigde Staten

100

101

103

92

89

87

80

Zweden

.

100

124

100

118

106

.

Australië

100

.

.

152

129

125

.

België

100

.

96

.

82

.

.

Bulgarije

.

.

100

50

33

50

50

Canada

100

.

.

.

.

108

.

Engeland & Walesa

100

96

105

96

95

88

93

Frankrijk

.

.

100

98

102

89

87

Italiëb

100

.

.

.

.

100

.

Nederland

100

100

98

94

92

90

98

Nieuw-Zeeland

.

100

.

.

93

.

.

Verenigde Staten

100

99

115

96

90

81

69

Zweden

.

100

103

98

94

94

.

Australië

100

.

.

52

.

.

.

België

100

.

96

.

82

.

.

Overige vermogenscriminaliteitd

Geweldscriminaliteite

Onveiligheidsgevoelensf

Bijlage 4 477

Tabel 11.1 (vervolg)
2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

(index 2004 (of meest nabije jaar) = 100)

a
b
c

Canada

100

.

.

.

.

100

.

Frankrijk

.

.

100

86

86

98

111

Italiëb

100

.

.

.

.

105

.

Nederland

100

90

90

82

98

88

52

Nieuw-Zeeland

.

100

.

.

111

.

.

Zweden

.

100

84

84

79

79

.

Alle cijfers voor Engeland & Wales gaan over de tweede helft van het jaar in de kolom en de eerste helft van het jaar erna.
Eerste meetpunt en basis voor indexscore van Italië is niet 2004, maar 2002.
Gecorrigeerd voor voertuigbezit (behalve vermoedelijk in Canada en de VS). Optelsom van diefstal van auto, diefstal uit of
vanaf auto, motordiefstal en fietsendiefstal, waardoor mensen die verschillende typen in één jaar hebben ondervonden dubbel zijn geteld. In Australië en de Verenigde Staten is niet gevraagd naar diefstal uit (of vanaf) auto of voertuig. In Engeland &
Wales, Nederland en Nieuw-Zeeland is niet gevraagd naar motordiefstal. In Australië, Canada, Nieuw-Zeeland en de Verenigde Staten is niet gevraagd naar fietsendiefstal. In Australië, Bulgarije, Canada, Nieuw-Zeeland, de Verenigde Staten en
Zweden is niet apart naar autodiefstal, motordiefstal, etc. gevraagd, maar is gevraagd naar diefstal van een (gemotoriseerd)
voertuig in zijn algemeenheid, waardoor in deze landen geen sprake is van dubbeltelling bij deze delicten. Engeland & Wales,
Frankrijk en Italië hebben het percentage mensen dat in de genoemde jaren slachtoffer werd van één of meer voertuiggerelateerde delicten aan ons verstrekt voor deze publicatie. Hier is dus geen optelsom gemaakt van de slachtofferpercentages
van individuele delicttypen. Alleen fietsendiefstal is voor Engeland & Wales nog apart opgeteld.
d Optelsom van inbraak, poging tot inbraak, diefstal zonder geweld en diefstal met geweld, waardoor mensen die verschillende
typen in één jaar hebben ondervonden dubbel zijn geteld. In Bulgarije, Nieuw-Zeeland en Zweden is niet gevraagd naar
poging tot inbraak. In Canada en de Verenigde Staten is niet apart gevraagd naar inbraak en poging tot inbraak, waardoor in
deze landen geen sprake is van dubbeltelling bij deze delicten. In Australië en Zweden is niet gevraagd naar diefstal zonder
geweld. Italië heeft het percentage mensen dat in de genoemde jaren slachtoffer werd van één of meer overige vermogens­
delicten aan ons verstrekt voor deze publicatie. Hier is dus geen optelsom gemaakt van de slachtofferpercentages van
individuele delicttypen. Frankrijk heeft het percentage huishoudens dat in de genoemde jaren slachtoffer werd van (poging
tot) inbraak en het percentage personen dat slachtoffer werd van diefstal met of zonder geweld aan ons verstrekt voor deze
publicatie. Deze zijn opgeteld.
e
Optelsom van diefstal met geweld (nota bene: ook opgenomen in de categorie overige vermogensmisdrijven) en mishandeling en bedreiging. Seksuele delicten zijn buiten beschouwing gelaten. In Bulgarije is niet gevraagd naar mishandeling
en bedreiging. In Canada is niet gevraagd naar bedreiging. In Frankrijk handelt mishandeling en bedreiging alleen over
incidenten met een dader die geen deel uitmaakt van het huishouden van het slachtoffer. Er wordt wel apart naar huiselijk
geweld gevraagd, maar omdat dit niet voor alle jaren is gebeurd, is dat hier niet meegenomen. Engeland & Wales heeft het
percentage mensen dat in de genoemde jaren slachtoffer werd van één of meer geweldsdelicten aan ons verstrekt voor deze
publicatie. Hier is dus geen optelsom gemaakt van de slachtofferpercentages van individuele delicttypen.
f
Geïndexeerde proportie personen dat zich tenminste soms of enigszins onveilig voelt wanneer men ’s avonds alleen buiten
wandelt (in de eigen buurt). Geen informatie beschikbaar van of niet naar gevraagd in Bulgarije, Engeland & Wales, en de
Verenigde Staten. In Australië is alleen informatie beschikbaar voor de eerste twee meetmomenten en is gevraagd naar
onveiligheidsgevoelens binnenshuis in de nacht. In België is een algemene vraag gesteld over onveiligheidsgevoelens. In
Zweden is specifiek gevraagd in hoeverre men zich onveilig voelt in verband met criminaliteit wanneer men ’s avonds de
straat op gaat en hierbij kon men tevens antwoorden dat men i.v.m. angst voor criminaliteit’s avonds nooit de straat op gaat.
Bronnen: Household Survey of Crime and Safety (Australië), Veiligheidsmonitor (België), National Crime Survey (Bulgarije), General Social Survey on Victimization (Canada), Crime Survey for England and Wales (voorheen British Crime Survey genaamd),
Framework Life and Safety (Frankrijk), Citizens’ Safety Survey (Italië), Veiligheidsmonitor Rijk (t/m 2009) & Integrale Veiligheidsmonitor (2010) (Nederland), The New Zealand Crime and Safety Survey, National Crime Victimization Survey (Verenigde Staten)
en The Swedish Crime Survey

478 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 11.2 Aantal geregistreerde misdrijven per land en naar delictgroep, per 100.000
inwoners
2007

2011

Totaal

2007

2011

Diefstal

2007

2011

Diefstal met
geweld

2007

2011

Drugs

2007

2011

Mishandeling

2007

2011

2007

2011

Moord en
Verkrachting
doodslag (incl.
pogingen)

Nederland

7.971

7.169

4.187

4.020

84

92

120

101

438

357

9,8

24,6

13,1

9,5

België

9.351

9.469

3.792

3.849

200

248

421

381

702

713

8,6

9,6

31,0

28,8

Denemarken

8.174

8.394

5.021

5.296

41

40

324

385

253

224

4,4

3,7

13,4

10,1

Duitsland

7.635

7.328

3.112

2.940

64

59

302

289

641

634

3,0

2,8

8,5

8,6

Engeland & Wales

9.159

7.079

4.367

3.603

157

133

425

408

836

602

2,5

1,8

23,4

28,6

Frankrijk

5.808

5.462

2.879

2.657

183

193

254

293

354

384

3,6

3,5

16,0

16,9

Luxemburg

5.933

6.368

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

Noord-/WestEuropa

7.920

7.259

3.511

3.223

114

113

365

375

589

542

4,0

4,7

16,6

18,6

Zuid-Europa

2.869

2.886

1.231

961

77

74

52

52

86

87

2,8

2,5

3,1

2,9

Centraal Europa

2.570

2.571

979

937

38

30

101

121

93

89

3,0

2,6

4,6

4,0

Oost-Europa

2.082

1.551

875

700

166

77

156

139

37

31

3,2

2,4

4,3

3,1

Europa totaal

4.413

4.057

1.921

1.702

108

83

215

217

254

236

3,4

3,2

9,4

9,8

Bron: European Sourcebook, incidenteel aangevuld met gegevens van Eurostat

Bijlage 4 479

Tabel 11.3 Aantal slachtoffers van voltooide moord en doodslag per
land, per 100.000 inwoners
2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

Nederland

1,0

1,0

1,1

1,1

1,0

0,9

0,9

België

2,1

2,0

1,9

1,7

1,7

1,9

1,6

Denemarken

0,5

0,7

1,0

0,9

0,8

0,8

0,8

Duitsland

1,0

0,9

0,9

0,9

0,8

0,8

.

VK totaal

1,5

1,5

1,3

1,2

1,2

1,0

.

Frankrijk

1,4

1,3

1,4

1,1

1,1

1,2

1,0

Luxemburg

1,9

1,5

1,6

1,0

2,0

0,8

.

Bulgarije

2,4

2,3

2,3

2,0

2,0

1,7

1,9

Estland

6,8

6,9

6,3

5,2

5,2

5,0

.

Finland

2,3

2,4

2,5

2,3

2,2

2,1

1,6

Griekenland

1,0

1,1

1,2

1,3

1,6

1,7

.

Hongarije

1,7

1,5

1,5

1,4

1,3

1,4

1,3

Ierland

1,5

1,8

1,1

1,3

1,2

0,9

1,2

Italië

1,1

1,1

1,0

1,0

0,9

0,9

0,9

Letland

5,8

4,3

4,6

5,1

3,3

3,3

4,7

Litouwen

8,9

8,7

9,5

8,1

7,1

6,9

6,7

Noord-Ierland

.

.

.

.

.

.

.

Noorwegen

0,7

0,6

0,7

0,6

0,6

2,2

.

Oostenrijk

0,7

0,5

0,5

0,5

0,6

0,8

0,9

Polen

1,3

1,4

1,2

1,3

1,1

1,2

.

Portugal

1,5

1,7

1,2

1,2

1,2

1,1

1,2

Roemenië

2,0

1,9

2,1

1,8

1,8

1,5

1,7

Schotland

.

.

.

.

.

.

.

Slovenië

0,6

1,2

0,5

0,6

0,7

0,8

0,7

Slowakije

1,6

1,6

1,7

1,5

1,6

1,8

1,4

Spanje

1,1

1,1

0,9

0,9

0,8

0,8

0,8

Tsjechië

1,3

1,2

1,1

0,9

1,0

0,8

1,0

Zweden

1,0

1,2

0,9

1,0

1,0

0,9

0,7

Zwitserland

0,8

0,7

0,7

0,7

0,7

0,6

.

Australië

1,4

1,2

1,2

1,2

1,0

1,1

1,1

Canada

1,9

1,8

1,8

1,8

1,6

1,5

1,6

Japan

0,5

0,5

0,5

0,4

0,4

0,3

.

Verenigde Staten

5,8

5,7

5,4

5,0

4,8

4,7

4,7

Bron: UNODC

480 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 11.4 Minderjarige verdachten per land en naar delictgroep, als percentage van het
totaal aantal verdachten
2006

2010

Totaal

Nederland

19,6

België
Duitsland

2006

2010

Diefstal

15,9

30,3

11,4

2006

2010

Diefstal met
geweld

23,5

35,5

23,5

29,7

2006

2010

Drugs

3,8

30,9

4,5

2006

2010

2006

2010

2006

2010

Mishandeling

Moord en
Verkrachting
doodslag (incl.
pogingen)

18,6

10,3

11,0

14,4
12,1

6,5

17,6

4,8

17,2
18,3

16,6

15,0

29,7

28,1

34,7

31,3

11,3

9,2

18,9

16,5

7,7

7,3

12,6

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

18,3

18,5

31,8

31,1

41,6

44,9

12,5

13,1

19,2

19,7

8,4

8,1

22,7

24,1

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

Noord-/West-Europa

16,8

15,5

29,2

26,7

37,1

34,8

11,4

10,3

18,8

16,7

7,8

6,8

16,6

16,6

Zuid-Europa

4,5

4,2

16,8

12,4

.

14,2

.

8,6

.

5,1

.

3,5

.

7,9

Centraal Europa

9,0

8,9

20,4

16,5

29,5

21,7

12,4

13,1

14,4

18,9

5,7

3,7

12,5

9,4

Oost-Europa

10,5

6,4

15,5

12,0

19,0

13,1

2,8

1,9

7,1

5,3

5,6

3,4

7,5

12,1

Europa totaal

12,5

11,1

26,7

23,4

31,6

26,0

10,5

9,8

18,1

15,7

6,6

5,2

15,2

15,4

Engeland & Wales
Frankrijk
Luxemburg

9,6

Bron: European Sourcebook

Tabel 11.5 Vrouwelijke verdachten per land en naar delictgroep, als percentage van het
totaal aantal verdachten
2006

2010

Totaal

Nederland

14,2

Belgie
Duitsland

2006

2010

Diefstal

15,9

21,4

17,7

2006

2010

Diefstal met
geweld

23,4

1,0

20,2

8,5

2006

2010

Drugs

14,9

13,5

8,3

2006

2010

2006

2010

2006

2010

Mishandeling

Moord en
Verkrachting
doodslag (incl.
pogingen)

13,3

14,0

9,9

14,4
15,7

10,8

2,8

11,3

1,5
2,4

24,1

25,4

30,2

31,1

9,3

9,1

11,5

11,7

15,4

17,3

13,2

14,2

1,2

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

15,1

16,0

18,7

21,0

7,4

8,6

7,9

7,9

13,5

15,1

13,1

11,2

1,9

1,6

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

Noord-/West-Europa

21,1

21,2

26,6

27,1

7,8

9,0

10,9

10,7

14,7

16,3

13,3

12,2

1,5

1,3

Zuid-Europa

14,0

16,2

.

18,6

.

7,7

.

13,2

.

17,1

.

7,1

.

1,7

Centraal Europa

10,9

11,7

9,9

12,2

5,3

6,0

8,4

7,0

6,2

7,8

9,4

11,0

0,5

1,4

Oost-Europa

14,6

14,6

13,1

11,5

4,6

5,1

19,2

14,2

9,4

8,6

9,5

11,6

0,5

.

Europa totaal

17,6

18,2

22,7

23,6

6,0

7,9

11,3

11,1

14,2

15,8

11,1

10,8

1,3

1,3

Engeland & Wales
Frankrijk
Luxemburg

Bron: European Sourcebook

0,8

Bijlage 4 481

Tabel 11.6 Door de rechter veroordeelde verdachten per land en naar delictgroep, per
100.000 inwoners
2007

2011

Totaal

Nederland

720

België
Denemarken

2007

2011

Diefstal

549

135

2007

2011

Diefstal met
geweld

138

18,2

16,4

2007

2011

Drugs

2007

2011

Mishandeling

2011

2007

2011

Moord en
Verkrachting
doodslag (incl.
pogingen)

48

38

83
.

.

.

.

.

.

239

106

104

0,5

0,8

1,8

1,9

.

.

.

.

.

.

895

1.080

243

334

5,8

6,4

191

72

2007

5,7

4,5

1,4

0,6

Duitsland

1.090

988

181

168

13,0

11,8

69

68

102

94

0,9

0,8

1,4

0,9

Engeland & Wales

2.604

2.303

196

214

16,3

16,5

82

108

74

71

2,7

2,7

1,6

2,1

Frankrijk

1.010

959

142

122

.

.

59

85

110

110

1,2

0,9

2,6

1,9

Noord-/West-Europa

1.436

1.306

183

179

13,5

12,7

80

93

100

94

1,8

1,6

1,9

1,5

Zuid-Europa

802

895

106

89

14,0

20,1

37

97

92

77

8,3

11,8

0,8

0,7

Centraal Europa

727

708

146

168

18,0

17,2

35

38

62

59

2,0

1,9

2,0

1,6

Oost-Europa

557

506

77

125

30,1

19,9

59

50

24

20

5,4

3,5

5,3

3,6

Europa totaal

939

907

145

146

16,4

16,6

59

82

85

78

4,1

4,8

3,0

2,2

Bron: European Sourcebook

482 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 11.7 Aandeel van verschillende strafsoorten, uitgesplitst naar volwassenen en
jeugda , 2006 en totaal en jeugd 2010
2006

2010

6,8 71,5

2,5

6,6

6,6 12,4 65,6

Frankrijk

19,3 37,9 11,1 30,8

1,0

9,1

Vermaning / waarschuwing

Engeland & Wales

Voorwaardelijke straf

6,3

Andere onvw straffen

1,1

5,0 67,5

9,8

2,5

Boetes

. 13,3

1,1 13,9

Onvw gevangenisstraf

5,8 79,8

Vermaning / waarschuwing

Duitsland

Voorwaardelijke straf

3,7 77,3

Andere onvw straffen

3,3 84,5 93,7

.

Jeugd

Boetes

.

5,7

Onvw gevangenisstraf

6,7

5,9 87,2

Vermaning / waarschuwing

6,7 91,9 86,9

Denemarken

Voorwaardelijke straf

België

Andere onvw straffen

0,6 12,0

Boetes

8,9

Onvw gevangenisstraf

15,1 31,4 43,7

Boetes

Nederland

Onvw gevangenisstraf

Vermaning / waarschuwing

Totaal

Voorwaardelijke straf

Jeugd

Andere onvw straffen

Volwassenen

(%)
3,1 67,8 15,6

1,0 23,0 38,9 25,6 10,4

3,4

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

5,1 14,0

.

6,8 83,9

.

7,8

.

.

.

.

.

.

.

5,4 70,0 11,1 12,5

1,0

5,9

. 84,1 10,0

.

3,5

.

5,7

8,8 94,3

.

.

3,4 17,8 39,5 15,7 26,0

1,0

8,9

4,6 58,3 24,5

3,7

Noord-/West-Europa

9,8 60,4 45,6 11,1

4,5

6,3 15,0 71,3 12,3 13,5

Zuid-Europa

17,0 31,4 11,4

1,4 25,7 40,6

Centraal Europa

13,7 20,3 20,7 53,2

Oost-Europa

26,6 16,3 14,0

Europa totaal

12,4 47,7 34,6 14,9

a

1,3
9,8

. 84,1

9,6

0,0 12,4

4,8 57,0 25,7

7,5 65,3 92,5

8,2
.

4,4

8,6

8,4

.

6,0

2,9 87,7

9,8 11,7

. 22,9

4,9 64,2

.

4,3

.

9,4 19,0 63,8 11,4 13,2

De meeste landen hebben een keuze gemaakt welke straf in deze statistiek is opgenomen, waardoor het percentage optelt
tot 100. Voor de meeste landen is deze keuze gebaseerd op de zwaarste straf. Sommige landen, bijvoorbeeld België, hebben
alle straffen in deze statistiek vermeld, waardoor het totaalpercentage boven de 100 uitkomt.
Bron: European Sourcebook

Bijlage 4 483

Tabel 11.8 Aantal gevangenen per land, per 100.000 inwoners
2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

Nederland

125

113

103

99

71

70

68

België

96

95

98

101

105

108

111

Denemarken

69

66

63

68

71

71

69

Duitsland

96

95

91

89

88

87

85

Engeland & Wales

145

148

153

152

154

152

152

Frankrijk

92

100

104

103

104

111

117

Luxemburg

164

155

139

138

137

126

126

Bulgarije

159

151

148

132

124

151

146

Estland

322

263

280

265

259

253

258

Finland

71

69

67

67

62

61

59

Griekenland

91

100

110

98

106

110

112

Hongarije

155

150

152

164

164

174

177

Ierland

74

80

85

88

97

93

94

Italië

65

78

96

107

113

111

112

Letland

285

286

291

310

302

316

303

Litouwen

237

219

217

248

267

311

334

Noord-Ierland

86

82

86

81

82

94

98

Noorwegen

68

71

71

68

75

72

71

Oostenrijk

105

108

96

101

103

104

104

Polen

230

234

216

220

212

211

218

Portugal

119

109

101

104

109

120

129

Roemenië

167

141

122

126

131

139

159

Schotland

141

145

157

156

151

157

153

Slovenië

65

67

66

67

66

62

67

Slowakije

161

151

152

169

186

199

205

Spanje

146

151

160

168

165

156

147

Tsjechië

186

185

201

210

209

221

216

Zweden

79

75

76

77

74

72

68

Zwitserland

79

76

76

79

79

77

83

Australië

.

130

.

.

135

130

.

Canada

.

114

117

117

.

118

.

Japan

63

65

.

59

57

54

.

Verenigde Staten

751

756

.

743

734

716

707

Bron: Space/Council of Europe, World Prison Brief

484 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Tabel 11.9 Nederland ten opzichte van Noord-/West-Europa en Europa totaal
1990

1991

1992

1993

1994

1995

1996

(per 100.000 inwoners)
Geregistreerde criminaliteit
Nederland

7.556

7.704

8.303

8.337

8.473

7.819

7.529

Noord-/West-Europa

7.622

7.973

8.648

8.705

8.316

8.103

7.991

Europa totaal

3.401

3.852

4.197

4.315

4.251

4.254

4.265

(index 1990=100)
Aantal verdachten per geregistreerd misdrijf
Nederland

100

98

95

95

93

99

105

Noord-/West-Europa

100

96

94

94

100

103

107

Europa totaal

100

100

106

110

121

128

134

(index 1995=100)
Aantal veroordeelden per verdachte
Nederland

.

.

.

.

.

100

99

Noord-/West-Europa

.

.

.

.

.

100

103

.

.

.

.

.

100

105

Europa totaal

(abs.)
Aantal gevangenen per veroordeelde
Nederland

0,061

0,064

0,070

0,075

0,066

0,082

0,093

Noord-/West-Europa

0,044

0,044

0,045

0,046

0,048

0,050

0,050

Europa totaal

0,184

0,169

0,176

0,181

0,188

0,193

0,187

(%)
Jeugdige gedetineerden ten opzichte van totale gevangenispopulatie
Nederland

.

.

.

.

.

6,0

6,0

Noord-/West-Europa

.

.

.

.

.

2,3

2,4

Europa totaal

.

.

.

.

.

2,7

2,7

Nederland

.

.

.

.

.

6,1

6,0

Noord-/West-Europa

.

.

.

.

.

4,2

4,2

Europa totaal

.

.

.

.

.

4,9

4,8

(%)
Vrouwelijke gedetineerden ten opzichte van totale gevangenispopulatie

a
Voor een aantal tijdreeksen is om technische redenen een trendbreuk tussen 2006 en 2007. Dit is aangegeven met een verticale lijn.
Bron: European Sourcebook, bewerking WODC

Bijlage 4 485

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006a

2007

2008

2009

2010

2011

7.716

7.692

8.034

8.120

8.385

8.731

8.439

8.104

7.690

7.454

7.971

7.789

7.609

7.204

7.169

7.805

8.006

8.003

8.061

8.335

8.656

8.612

8.417

8.158

8.031

7.920

7.744

7.568

7.310

7.259

4.257

4.370

4.560

4.564

4.671

4.698

4.754

4.735

4.902

4.964

4.413

4.265

4.198

4.090

4.057

108

107

102

100

100

111

122

133

135

143

141

137

125

119

117

110

109

106

107

102

102

106

111

113

114

117

118

116

116

115

134

133

131

132

129

129

128

130

130

130

132

136

135

136

135

95

95

101

99

97

87

93

88

89

87

84

87

96

88

86

104

105

105

103

102

97

98

102

104

104

111

110

105

109

108

106

107

107

107

106

101

102

108

109

106

111

112

110

113

113

0,091

0,093

0,088

0,085

0,089

0,090

0,084

0,093

0,100

0,093

0,132

0,126

0,124

0,150

0,153

0,050

0,050

0,051

0,049

0,050

0,053

0,054

0,051

0,052

0,051

0,074

0,076

0,078

0,079

0,082

0,193

0,190

0,189

0,190

0,192

0,197

0,188

0,176

0,181

0,185

0,246

0,258

0,248

0,248

0,253

6,9

7,7

8,5

9,3

9,8

10,1

10,3

9,9

9,2

9,6

3,2

2,5

2,1

2,1

1,8

2,5

2,7

2,8

2,8

2,8

2,9

2,7

2,5

2,4

2,5

1,8

1,7

1,5

1,3

1,2

2,9

3,0

2,7

2,6

2,4

2,5

2,3

2,1

2,0

1,9

1,6

1,3

1,1

1,0

0,9

6,6

7,4

8,3

8,5

9,7

9,9

9,8

8,8

8,7

9,3

7,2

7,5

7,2

7,1

6,7

4,3

4,5

4,5

4,6

4,8

5,1

5,1

5,2

5,1

5,2

5,0

5,0

4,9

4,8

4,9

4,9

5,0

5,1

5,1

5,4

5,6

5,7

5,9

5,9

6,0

5,3

5,5

5,8

6,4

6,0

Bijlage 5
Afkortingen
ACM
AFM
AID
AIVD
BJJ
BJZ
BOA
BOD
BOOM
BPS
BVH
BVI
bVm
BZK
CAPI
CATI
CAWI
CBP
CBS
CCV
CGB
CJIB
COMPAS
CvB
CVOM
CVS
DANS
DBV
DForZo
DJI
DNB
DVOM
DWH
ED
EHRM
ELV
EOD
ERV
ESM
ET
EVRM

Autoriteit Consument en Markt
Autoriteit Financiële Markten
Algemene Inspectiedienst
Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst
Beginselenwet Justitiële Jeugdinrichtingen
Bureau Jeugdzorg
buitengewone opsporingsambtenaar
bijzondere opsporingsdiensten
Bureau Ontnemingswetgeving Openbaar Ministerie
bedrijfsprocessensysteem
Basisvoorziening Handhaving
Basisvoorziening Informatie
bureau Veiligheidsmonitor
ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijks­
relaties
Computer-assisted personal interviewing
Computer-assisted telephone interviewing
Computer-assisted web interviewing
College Bescherming Persoonsgegevens
Centraal Bureau voor de Statistiek
Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid
Commissie Gelijke Behandeling
Centraal Justitieel Incassobureau
Communicatiesysteem Openbaar Ministerie Parket
AdminiStratie
Centrum voor Beleidsstatistiek
Centrale Verwerking Openbaar Ministerie
Cliënt Volg Systeem
Data Archiving and Networked Services
Directie Bijzondere Voorzieningen
Directie Forensische Zorg
Dienst Justitiële Inrichtingen
De Nederlandsche Bank
dienstverleningsorganisatie OM
DataWareHouse
elektronische detentie
Europese Hof voor de Rechten van de Mens
Enquête Leefbaarheid en Veiligheid
Explosieve Opruimingsdienst
Enquête Rechtsbescherming en Veiligheid
Enquête Slachtoffers Misdrijven
elektronisch toezicht
Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens

488 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

FIOD-ECD

Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst/Economische
Controledienst
FIU-Nederland Financial Intelligence Unit-Nederland
FPC
forensisch psychiatrisch centrum
G4
de vier grote gemeenten (Amsterdam, Rotterdam,
’s-Gravenhage en Utrecht)
G31
de 31 grootste gemeenten van Nederland
GBA
Gemeentelijke Basisadministratie Persoonsgegevens
GBM
gedragsbeïnvloedende maatregel
GGZ
geestelijke gezondheidszorg
GIDS
Geïntegreerde Interactieve Databank voor Strategische
bedrijfsinformatie
GPS
Geïntegreerd Processysteem
GVO
gerechtelijk vooronderzoek
GW
Gevangeniswezen
Halt
Het Alternatief
HGK
Herziening Gerechtelijke Kaart
ICVS
International Crime Victims Survey
ILT
Inspectie Leefomgeving en Transport
IND
Immigratie en Naturalisatie Dienst
IOD
Inlichtingen- en Opsporingsdienst
ISD
inrichting voor stelselmatige daders
ISt
Inspectie voor de Sanctietoepassing
ITB
intensieve trajectbegeleiding
IVBPR
Internationaal Verdrag inzake Burgerrechten en Politieke
Rechten
IVenJ
Inspectie Veiligheid en Justitie
IVM
Integrale Veiligheidsmonitor
JCO-jeugd
Justitieel Casusoverleg-jeugd
JD
Justitiële Informatiedienst
JDS
Justitieel Documentatie Systeem
JJI
Justitiële Jeugdinrichtingen
JUSTIS
Justitiële Uitvoeringsdienst Toetsing, Integriteit en
Screening
JVS
Jeugd Volg Systeem
KB
Koninklijk Besluit
KBPS
kinderbescherming processysteem
KLPD
Korps Landelijke Politiediensten
KMar
Koninklijke Marechaussee
LIJ
Landelijk Instrumentarium Jeugdstrafrechtketen
LPTV
Landelijk Parket Team Verkeer
MCB
Monitor Criminaliteit Bedrijfsleven
MIR
Management Informatie Reservoir
mvt
memorie van toelichting
NCTb
Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding

Bijlage 5 489

NFI
NIFP
NMa
NRGD
NVvR
OBJD
OM
OMDATA
OPS
OPTA
ovar
OvJ
OW
P&V
PaG
PAPI
PI
PIJ
PMB
POLS
Polw
PP
r-c
RAC
RDW
RN
RO
RSJ
RvdK
Rvdr
RvR
RVZ
SCM
SGM
SHN
SIOD
SKDB
SOV
Sr
SSB
SSV
Stb.
Stcrt.
Sv

Nederlands Forensisch Instituut
Nederlands Instituut voor Forensische Psychiatrie en
Psychologie
Nederlandse Mededingingsautoriteit
Nederlands Register Gerechtelijk Deskundigen
Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak
Onderzoek- en Beleidsdatabase Justitiële Documentatie
Openbaar Ministerie
Beleidsinformatiesysteem van het OM
opsporingsregister
Onafhankelijke Post en Telecommunicatie Autoriteit
ontslag van alle rechtsvervolging
officier van justitie
Opiumwet
Plannings- & Verantwoordingscyclus
Parket-Generaal van het Openbaar Ministerie
Paper-and-pencil interviewing
penitentiaire inrichting
plaatsing in een inrichting voor jeugdigen
Politiemonitor Bevolking
Permanent Onderzoek Leefsituatie
Politiewet
penitentiair programma
rechter-commissaris
Rapsody Centraal
Rijksdienst voor het Wegverkeer
Reclassering Nederland
Wet op de rechterlijke organisatie
Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming
Raad voor de Kinderbescherming
Raad voor de rechtspraak
Raad voor Rechtsbijstand
Raad voor Volksgezondheid en Zorg
Standaardclassificatie misdrijven
Schadefonds Geweldsmisdrijven
Slachtofferhulp Nederland
Sociale Inlichtingen- en Opsporingsdienst
Strafketendatabase
Strafrechtelijke Opvang Verslaafden
Wetboek van Strafrecht
Sociaal Statistisch Bestand (van het CBS)
schriftelijke slachtofferverklaring
Staatsblad
Staatscourant
Wetboek van Strafvordering

490 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

SVB
SZW
tbs
Tobias
TRIAS
TUL
TULP
UNICRI
UWV
VenJ
VM
VMR
VROM
VROM-IOD
VZR
WAHV
WAM
Wbp
WED
Wet BOB
Wet MBVEO
WIVVG
WODC
WOTS
Wpg
WRB
WSA
WvMS
WVW
WWM
ZM
ZSM

Sociale Verzekeringsbank
ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
terbeschikkingstelling
Totaal Bekeuring Informatie Afhandelings Systeem en de
Transactiemodule
Transactie Registratie Inning en Informatie Afhandelings
Systeem
tenuitvoerlegging
Tenuitvoerleggingprogramma Dienst Justitiële
Inlichtingen
United Nations Interregional Criminal Justice Research
Institute
Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen
ministerie van Veiligheid en Justitie
Veiligheidsmonitor
Veiligheidsmonitor Rijk
ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieu
Inlichtingen- en Opsporingsdienst van het ministerie
van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu
Veiligheidszorgrekeningen
Wet administratiefrechtelijke handhaving
verkeersvoorschriften (Wet Mulder)
Wet aansprakelijkheidsverzekering motorrijtuigen
Wet bescherming persoonsgegevens
Wet op de economische delicten
Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden
Wet maatregelen bestrijding voetbalvandalisme en
ernstige overlast
Wet Identiteitsvaststelling Verdachten, Veroordeelden en
Getuigen
Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum
Wet Overdracht Tenuitvoerlegging Strafvonnissen
Wet politiegegevens
Wet op de Rechtsbijstand
Wetenschappelijk Statistisch Agentschap
Wetboek van Militair Strafrecht
Wegenverkeerswet
Wet wapens en munitie
Zittende Magistratuur
Zo Snel, Slim, Selectief, Simpel, Samen en
Samenlevingsgericht Mogelijk

Bijlage 6
Stroomschema justitieketen

Rechtsbijstand
Opsporing

Reclassering

Vervolging

Berechting

Tenuitvoerlegging

Verklaring van de tekens
hoofdroute

proces

zijspoor

instantie

beslissing

Vervolg
andere
bladzijde

Einde

beslismogelijkheid

Opsporing
Politie

Nee

Slachtoffer?

Sporenonderzoek?

Ja

Nederlands
Forensisch Instituut

Nee

Nee

Constatering
strafbaar feit

Ja

Inverzekeringstelling,
inbewaringstelling

WAHV-feit?
Ja
Ja

Overige
opsporingsinstanties

Geweldsmisdrijf?

In beroep
bij OvJ?

Nee

Verdachte?

Nee

Nee

Nee

Ja

Slachtofferhulp
Ernstig misdrijf?

4

Voorlopige
hechtenis
(DJI)

Ja

Nee

Schadefonds
Geweldsmisdrijven

Bestuurlijke
strafbeschikking

Bezwaar?

Naar OM

Bestuursorgaan

Nee

Herziening
besluit?
Nee

Halt

Tenuitvoerlegging
door CJIB?
Nee

Ja

In beroep bij
bestuursrechter?

Centraal Justitieel
Incassobureau

Verzet?

4

4

Nee

Ja
Zittende
Magistratuur

2

Ja

Succesvol
afgerond?

Advies
Raad voor de
Kinderbescherming

Sepot

Centraal Justitieel
Incassobureau

Naar OM

Betaald?

Ja

Ja

Nee

Nee

OM-transactie (via CJIB)

Openbaar Ministerie

1

Nee

Meerderjarig?
Nee

Politietransactie

Haltverwijzing

Centraal Justitieel
Incassobureau

Nee

Ja
Ja

Politionele
strafbeschikking

Ja

Advies
reclassering

Beslissing politie/hulp-ovj
Bestuurlijke
boete

Vroeghulp
(reclassering)

Gevaar?

Ja

Centraal Justitieel
Incassobureau

Constatering
strafbaar feit

Gesubsidieerde
rechtsbijstand

Betaald?

Ja

492 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Vervolging

1
Overdracht
Nee
Openbaar Ministerie

Beroepszaak
WAHV-feit?

Overdracht

Juiste instantie?

Gesubsidieerde
rechtsbijstand

Ja
Ander
arrondissement?

Ja

Gerechtelijk
vooronderzoek

Beroep
toegekend?

Nee
Dagvaarding

Ja

Ja
Succesvol
afgerond?

Nee

Centraal Justitieel
Incassobureau

Nee
Ja

Meerderjarig

Transactie

Centraal Justitieel
Incassobureau

Reclassering

Taakstraf

OM-strafbeschikking

4

Raad voor de
Kinderbescherming

Succesvol
afgerond?

Sepot

Centraal Justitieel
Incassobureau

Raad voor de
Kinderbescherming

Nee

Voeging

Nee

Ja

Reclassering

Beslissing OM

Ja

In beroep bij
kantonrechter?

Nee

Reclasseringsadvies?
Nee

Nee

Nee

Ja

Ja

Verdachte
meerderjarig?
Ja

OM-transactie

OM-strafbeschikking

Centraal Justitieel
Incassobureau

Geldsom

Voldaan?
Ja

Overige sancties
Overige
sancties

Geldsom

Centraal Justitieel
Incassobureau

Taakstraf
Ja

Centraal Justitieel
Incassobureau

Nee

4

Verzet?

Verzet?

Ja

Ja

Nee

Meerderjarig

Nee

Reclassering

Raad voor de
Kinderbescherming

Nee

Succesvol
afgerond?

Ja

Nee

Opsporingsregister

Oproep

Zittende Magistratuur

Nee

Dagvaarding in orde, OM ontvankelijk, rechter bevoegd?
Ja

2

Berechting
2

Verdachte
meerderjarig?

Gesubsidieerde
rechtsbijstand
Ja
Beroepszaak
bestuurlijke boete
of WAHV-feit?

Zittende magistratuur

Nee

Ja

Ja

Reclasseringsadvies?

Reclassering

Raad voor de
Kinderbescherming

Nee

Ja

Beroep
toegekend?

Nee

Uitspraak in eerste aanleg
(arrondissementsrechtbank)

Nee
In beroep?

Nee

Onherroepelijke beslissing ZM

Ja
Tenuitvoerlegging
door CJIB?

Nee

Voeging

Uitspraak gerechtshof
Vrijspraak

Ja
In beroep?

Ontslag van
rechtsvervolging

Ja
Centraal Justitieel
Incassobureau

bestuursorgaan
Hoge Raad

Schuldigverklaring

Nee

Ten onrechte
gezeten?
Ja

Strafoplegging?
Ja

4

Schadeloosstelling

3

Nee

Bijlage 6 493

Tenuitvoerlegging (1)
Strafoplegging

3

Ja

Schadeloosstelling

Taakstraf

Minderjarig?

Ontnemingsmaatregel

Ten onrechte
gezeten?

Schadevergoedingsmaatregel

Boete

Nee

Overige straffen

Overige
straffen en
maatregelen

Vrijheidsstraf
(gevangenisstraf,
jeugddetentie,
tbs, PIJ, vervangende
hechtenis)

Overige uitvoeringsinstellingen

Ja
Centraal Justitieel
Incassobureau

Raad voor de
Kinderbescherming

Succesvol
afgerond?

Succesvol
afgerond?

Nee

Schadeloosstelling

Ja

Ja

Nee

Vervangende
hechtenis
Ja

Voorlopige
hechtenis?

Ja

Zelfmelder?

4

Reclassering

Nee

Centraal Justitieel
Incassobureau

Centraal Justitieel
Incassobureau

Te lang op
behandeling
gewacht?

Arrestatiebevel

Centraal Justitieel
Incassobureau

Nee

Veroordeelde
vindbaar?
Nee

Ja

Dienst
Justitiële
Inrichtingen

Ja

Opsporingsregister

Klachten
over verblijf?

Ja

Re-integratie
nodig?

Reclassering

Ja

Nee

Penitentiair
programma

Raad voor Strafrechtstoepassing
en Jeugdbescherming

Tenuitvoerlegging (2)
Nee

Nee

Deurwaarder

Betaald?
Ja

Centraal Justitieel
Incassobureau

Betaald?
Ja

Toewijzing

Vordering dwangmiddel:
inname rijbewijs,
buitengebruikstelling voertuig,
beslaglegging op
voorwerpen en/of tegoeden

Toewijzing

Kantonrechter

Toepassing
dwangmiddel

Ja

Verzet?

Kantonrechter

Nee

Afwijzing

Afwijzing

Nee
Vordering
dwangmiddel:
gijzeling

Ja

Strafbeschikking

Nee

Alle mogelijke dwangmiddelen
behalve gijzeling geprobeerd?

Betaald?

Ja

Vonnis
Vervangende
hechtenis

Veroordeelde
vindbaar?

Arrestatiebevel

Ja

Ja

Betaald?

Nee

DJI

Nee

Opsporingsregister

Nee

Nee
Ja

Betaald?

DJI

Afwijzing

Ja

Toewijzing

Veroordeelde
vindbaar?

Afwijzing
Nee

Kantonrechter

Toewijzing

Gijzeling

Verzet?

Ja

Kantonrechter

4

Bijlage 7
Begrippen
Deze bijlage volgt in principe de begrippenlijst zoals het CBS die heeft
vastgesteld en online openbaar heeft gemaakt.
In deze bijlage staan alle niet algemeen bekend veronderstelde onder­
werpen die in tabellen en/of tekst worden genoemd of beschreven inclusief de zelfstandig naamwoorden ‘criminaliteit’ en ‘rechtshandhaving’ uit
de titel.
In deze begrippenlijst zijn niet opgenomen:
– Alle begrippen die zijn opgenomen in de Classificaties (bijlage 2).
Dit betreft momenteel de Standaardclassificatie Misdrijven, de classificatie van ondervonden delicten zoals die wordt gehanteerd in de
­Veiligheidsmonitor, en de indeling van politieregio’s zoals die o.a.
wordt gebruikt in hoofdstuk 3.
– Toelichtingen die een meetmethode inhouden. Operationaliseringen
worden opgenomen in de Bronnen en methoden (bijlage 3).
– Organisaties en instellingen.
– Begrippen die uitsluitend in een niet-vaste box worden behandeld.
In de boxen die eenmalig worden opgenomen, maken de auteurs vaak
gebruik van onderzoeken en bronnen die elders zijn gepubliceerd.
Het gaat daarbij vaak om gegevens die op een andere manier zijn gedefinieerd dan in C&R gebruikelijk is. In voorkomende gevallen wordt dit
ook benadrukt in een dergelijke box.

A
Aangifte (Politiestatistiek) – Kennisgeving aan een opsporingsambtenaar
dat een strafbaar feit is gepleegd.
Aangifte (Integrale Veiligheidsmonitor) – Melding van een ondervonden
voorval bij de politie via het internet of door ondertekening van een
proces-verbaal of een ander document.
Afdoening door het Openbaar Ministerie – Beslissing over een bij
het parket ingeschreven proces-verbaal door sepot, voeging ad
informandum, voeging ter berechting, transactie, strafbeschikking, of
overdracht aan de afdeling rechtbankzaken van een ander parket.
Allochtoon – Persoon van wie ten minste één ouder in het buitenland is
geboren. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen personen die zelf
in het buitenland zijn geboren (de eerste generatie) en personen die in
Nederland zijn geboren (de tweede generatie). Ook wordt onderscheid
gemaakt tussen westerse en niet-westerse allochtonen.
Arrestant – Persoon voor wie de aanhouding en plaatsing in een peniten­
tiaire inrichting is bevolen omdat hij:
– is veroordeeld tot een vrijheidsstraf en niet in aanmerking komt
voor of niet meewerkt aan de executie van de straf in een beperkt
beveiligde inrichting,

496 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

–

niet in voldoende mate meewerkt aan de executie van een andere
straf of maatregel (taakstraf, boete, schadevergoeding, etc.) en om
die reden een vervangende hechtenis of gijzelingsmaatregel moet
ondergaan,
– zich heeft onttrokken aan een eerdere detentie.
Autochtoon – Persoon van wie de beide ouders in Nederland zijn geboren,
ongeacht het land waar men zelf is geboren.

B
Beleidssepot – Beslissing van het Openbaar Ministerie (OM), waarbij het
afziet van vervolging van een strafbaar feit op grond van het algemeen
belang.
Beschikking Wet Mulder – Beschikking op grond van de Wet Adminis­­
tratiefrechtelijke Afdoening Verkeersovertredingen, ook wel de Wet
Mulder genoemd. Op grond daarvan kan het Centraal Justitieel
Incassobureau (CJIB) lichte verkeersovertredingen afdoen. Deze
werkwijze valt formeel niet onder het strafrecht, maar onder het
bestuursrecht.
Bestuurlijke strafbeschikking – strafbeschikking die alleen kan worden
opgelegd voor overlastfeiten en wordt uitgevaardigd door bijzondere
opsporingsambtenaren die in dienst zijn van of werkzaam zijn voor
gemeenten die hebben gekozen voor een bestuurlijke strafbeschikking.
Zie ook strafbeschikking.

C
Criminaliteit – Handelingen en gedragingen (zowel doen als nalaten) die
de wetgever strafbaar heeft gesteld.

D
Dagvaarding – Officieel geschrift dat iemand oproept op een bepaalde tijd
voor de rechter te verschijnen in verband met de vervolging van een
strafbaar feit.

E
Elektronisch Toezicht – Controle met technische hulpmiddelen (zoals
een enkelband) op de ongestoorde tenuitvoerlegging van
vrijheidsbeperkende maatregelen. Elektronisch toezicht (ET) kan door

Bijlage 7 497

de minister van Veiligheid en Justitie als aanvullende maatregel bij
een penitentiair programma in de laatste fase van een gevangenisstraf
worden toegepast. In de regel houdt ET een locatiegebod in, dat
wil zeggen huisarrest op de tijdstippen waarop geen inhoudelijke
uitvoering wordt gegeven aan het penitentiair programma.

G
Geregistreerd misdrijf – Misdrijf dat is vastgelegd in een proces-verbaal
van aangifte of ambtshalve opgemaakt proces-verbaal.
Geregistreerde criminaliteit – In processen-verbaal (van aangifte of
ambtshalve opgemaakt) vastgelegde strafbare feiten.
Geregistreerde verdachte – Persoon die wordt verdacht van het plegen van
een misdrijf.
Gevangenisstraf – Vrijheidsstraf, levenslang of tijdelijk met een strafduur
van ten hoogste 30 jaar, in de regel ondergaan in een penitentiaire
inrichting (PI).
Gratieverlening – Gehele of gedeeltelijke kwijtschelding van een opgelegde
straf. In de eerste plaats kan er sprake zijn van omstandigheden
waarmee de rechter bij de uitspraak niet of onvoldoende rekening
heeft gehouden, terwijl die omstandigheden wel zouden hebben geleid
tot een lagere straf. In de tweede plaats kan het zo zijn dat met (de
voortzetting van) de straf geen redelijk doel meer wordt gediend.

H
Haltwaardig strafbaar feit – Minder ernstige handeling, of juist nalatig­
heid om te handelen, die bij wet strafbaar is gesteld. Het gaat hier om
vormen van lichte criminaliteit, die door jongeren zijn begaan, en die
op een speciale manier kunnen worden behandeld door Justitie.
Hechtenis – Vrijheidsstraf met een strafduur van maximaal één jaar en
vier maanden, van lichtere aard dan gevangenisstraf en in de regel
ondergaan in een huis van bewaring. Deze meestal korte straf wordt
ook wel principale hechtenis genoemd. De term hechtenis wordt ook
gebruikt bij insluiting van iemand die wordt verdacht van een ernstig
delict (voorlopige hechtenis). Een derde variant is de vervangende
hechtenis die volgt wanneer een taakstraf niet lukt of een door de
rechter opgelegde, strafrechtelijke boete niet is betaald. Bij niet
betaalde boetes spreekt men ook wel van subsidiaire hechtenis.

498 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

I
Inschatting kans op slachtofferschap (Veiligheidsmonitor) – Het aandeel
personen dat denkt dat de kans groot of heel groot is om in de
komende 12 maanden zelf slachtoffer te worden van een bepaald
delict. Het gaat om zakkenrollerij (zonder geweld), beroving op straat
(met geweld), inbraak in eigen woning, mishandeling.
Inverzekeringstelling – Vrijheidsbeneming van een verdachte omdat dit
voor het onderzoek nodig is. De officier van justitie mag de politie het
bevel geven om een verdachte maximaal 3 dagen vast te houden, als
de normale tijd voor het verhoren van de verdachte (6 uur) niet genoeg
blijkt te zijn.

J
Jeugddetentie – Een vrijheidsstraf specifiek voor minderjarigen van 12 tot
en met 17 jaar.
Jeugdstrafrecht – Strafrecht voor jongeren van 12 tot en met 17 jaar. In het
jeugdstrafrecht kan de rechter andere en lagere sancties opleggen dan
in het normale (volwassenen)strafrecht. Jongeren van 18 en 19 jaar
kunnen ook volgens het jeugdstrafrecht worden berecht als hun
persoonlijkheid daar aanleiding toe geeft. De rechter bepaalt welk
recht wordt toegepast.

K
Kantonstrafzaak – Strafzaak die volgens de wet kan worden voorgelegd
aan de sector kanton van de rechtbank. Het gaat dan meestal om
overtredingen (minder ernstige strafbare feiten).

M
Meerderjarige verdachte – Verdachte natuurlijke persoon die ten tijde van
het plegen van het delict 18 jaar of ouder was.
Melding (Integrale Veiligheidsmonitor) – Het op de hoogte stellen van de
politie van een ondervonden voorval.
Minderjarige verdachte – Een verdachte natuurlijke persoon die ten tijde
van het plegen van het delict minimaal 12 jaar maar nog geen 18 jaar
was.
Misdrijf – Strafbaar feit van de zware soort, als zodanig aangeduid in de
strafwetten.

Bijlage 7 499

N
Niet-ontvankelijkverklaring – Oordeel van de rechter dat het rechtsmiddel,
op grond van de (schriftelijk) geleverde informatie, niet vatbaar is
voor berechting. De rechter geeft dan geen inhoudelijk oordeel over de
gegrondheid van het beroep op de rechter.
Niet-Westerse allochtoon – Allochtoon met als herkomstgroepering een
van de landen in de werelddelen Afrika, Latijns-Amerika en Azië (excl.
Indonesië en Japan) of Turkije. Op grond van hun sociaal-economische
en sociaal-culturele positie worden allochtonen uit Indonesië en Japan
tot de westerse allochtonen gerekend. Het gaat vooral om mensen die
in het voormalig Nederlands-Indië zijn geboren en werknemers van
Japanse bedrijven met hun gezin.

O
Onbevoegdverklaring van de rechter – Beslissing van een rechter dat deze
op grond van wettelijke bepalingen niet bevoegd is om van de zaak
kennis te nemen. De beslissing hiertoe neemt de rechter zelf. Hiervan
is bijvoorbeeld sprake als de wet een andere rechter voorschrijft.
Ondervonden delicten (Integrale Veiligheidsmonitor) – Aantal delicten
(in totaal of naar delictsoort) dat burgers of bedrijven in Nederland
binnen een periode van 12 maanden hebben meegemaakt.
Ongegrondverklaring – Oordeel van de rechter dat het rechtsmiddel op
grond van de (schriftelijk) geleverde informatie onterecht is ingesteld.
Ontslag van (alle) rechtsvervolging – Beslissing van de rechter, waarbij hij
het door de officier van justitie ten laste gelegde feit wel bewezen acht,
maar van oordeel is dat het feit of de verdachte niet strafbaar is.
Onttrekking aan het verkeer – Veiligheidsmaatregel waarbij (gevaarlijke)
voorwerpen het eigendom worden van de staat. De strafrechter legt
deze maatregel op.
Opgehelderd misdrijf – Misdrijf waarbij tenminste één verdachte bij
de politie bekend is, ook al is deze voortvluchtig of ontkent hij of zij
het strafbare feit te hebben gepleegd. Het is dus mogelijk dat een
opgehelderd misdrijf niet tot een werkelijke veroordeling van een
verdachte leidt.
Opgespoorde criminaliteit – De in ambtshalve opgemaakte processenverbaal vastgelegde strafbare feiten.
Ophelderingspercentage – Het aantal in een verslagjaar opgehelderde
misdrijven gedeeld door het aantal in datzelfde jaar geregistreerde
misdrijven. Een opgehelderd misdrijf kan in een eerder jaar zijn
geregistreerd, en een geregistreerd misdrijf kan in een later verslagjaar
worden opgehelderd.

500 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Overdracht – Wijze van afdoening van strafzaken door het Openbaar
Ministerie in een bepaald arrondissement door de verdere
behandeling van de strafzaak over te dragen aan de officier van justitie
in een ander arrondissement.
Overtreding – Een in de Nederlandse wetgeving als zodanig aangeduid
strafbaar feit van de minder ernstige soort.

P
Penitentiair programma – Door de Minister van Veiligheid en Justitie
erkend programma van samenhangende activiteiten die expliciet zijn
gericht op re-integratie in de maatschappij, waarbij de deelnemer
op een plaats buiten de inrichting verblijft in de laatste fase van een
gevangenisstraf.
Plaatsing in een inrichting voor jeugdigen (PIJ-maatregel) – Vrijheids­
benemende maatregel uit het jeugdstrafrecht ter plaatsing van een
jeugdige in een JJI.
Plaatsing in een inrichting voor stelselmatige daders (ISD) – Maatregel
bedoeld voor personen die regelmatig strafbare feiten plegen. Deze
maatregel kan maximaal 2 jaar duren.
Politiestrafbeschikking – Wanneer de politie, opsporingsambtenaren
(Koninklijke Marechaussee) of buitengewoon opsporingsambtenaren
een geldboete opleggen in het kader van de Wet OM-afdoening.
Politietransactie – Door de politie aan de pleger van een strafbaar feit
aangeboden transactie ter voorkoming van strafvervolging.
Proces-verbaal – Op schrift gestelde verklaring van een opsporings­
ambtenaar over door hem waargenomen feiten of omstandigheden.
Proces-verbaal van aangifte – Schriftelijk verslag van een kennisgeving
aan een opsporingsambtenaar dat een strafbaar feit is gepleegd.

R
Rechtbankstrafzaak – Strafzaak die volgens de wet kan worden voorgelegd
aan de sector strafrecht van de rechtbank. Het gaat dan meestal om
misdrijven (ernstige strafbare feiten).
Rechtshandhaving – Het in stand houden van de rechtsorde en het toezien
op de naleving van de wetten.

Bijlage 7 501

S
Sanctie – Straf of maatregel die is opgelegd in een strafzaak, zoals
geldboete, gevangenisstraf, terbeschikkingstelling en ontzegging van
de rijbevoegdheid.
Schadevergoeding aan ex-verdachten – Schadevergoeding die een
ex-verdachte kan claimen als hij voor een strafzaak in verzekering is
gesteld en/of in voorlopige hechtenis is genomen, terwijl de strafzaak
is geëindigd zonder dat een straf of maatregel is opgelegd. Ook kan een
verdachte deze schadevergoeding claimen als hij wel is veroordeeld,
maar er voorlopige hechtenis is toegepast voor een feit waarvoor dat
niet is toegelaten (art. 89 Wetboek van Strafvordering). Als een zaak
is geëindigd zonder oplegging van een straf of maatregel, kan de
ex-verdachte bovendien een beroep doen op vergoeding van gemaakte
kosten (art. 591a Wetboek van Strafvordering).
Schuldigverklaring – Uitspraak door de rechter, dat hij het door het
Openbaar Ministerie ten laste gelegde feit bewezen en strafbaar acht
en van oordeel is dat de verdachte strafbaar is.
Sepot – Beslissing van het Openbaar Ministerie waarbij het, op beleids­
matige of technische gronden, afziet van vervolging van een
geconstateerd strafbaar feit.
Slachtoffer – Persoon of instantie tegen wie een strafbaar feit is gericht of
die de gevolgen van een strafbaar feit rechtstreeks heeft ondervonden.
Slachtofferloos delict – Strafbaar feit dat geen direct aanwijsbaar
slachtoffer kent. Voorbeelden van slachtofferloze delicten zijn heling,
rijden onder invloed, drugs- en wapenhandel.
Strafbeschikking – Sanctie die kan worden opgelegd door de officier
van justitie in het kader van de Wet OM-afdoening. Naast de
officier kunnen ook politie, gemeenten en buitengewone
opsporingsambtenaren een strafbeschikking opleggen.
Strafbaar feit – Handeling, of juist nalatigheid om te handelen, die bij
wet strafbaar is gesteld. Strafbare feiten worden onderscheiden in
overtredingen en misdrijven.
Strafrecht – Onderdeel van het recht dat regelt hoe mensen zich
in de samenleving dienen te gedragen en hoe de overheid kan
en mag reageren op strafbare feiten. In het strafrecht wordt
onderscheid gemaakt tussen kantonstrafzaken (overtredingen) en
rechtbankstrafzaken (misdrijven).
Strafzaak – Proces-verbaal dat is ingeschreven bij het Openbaar
Ministerie, met als doel het voor te leggen aan de rechter. Een
strafzaak is in beginsel gericht op één verdachte.

502 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

T
Taakstraf – Onbetaalde arbeid die de strafrechter oplegt in plaats van een
gevangenisstraf.
Technisch sepot – Beslissing van het Openbaar Ministerie waarbij het
afziet van vervolging van een strafbaar feit omdat het van mening is
dat vervolging niet tot een veroordeling zal leiden, bijvoorbeeld omdat
voldoende bewijs ontbreekt of omdat het feit of de verdachte niet
strafbaar is.
Terbeschikkingstelling – Maatregel in het strafrecht waarbij de rechter
beveelt dat de verdachte van een misdrijf die een gebrekkige ontwik­
keling of een ziekelijke stoornis heeft, in een FPC zal worden
behandeld en begeleid.
Transactie – Het onder bepaalde omstandigheden ter voorkoming van
strafvervolging voldoen aan een of meer door de opsporingsambtenaar
(politie) of het Openbaar Ministerie (officier van justitie) gestelde
voorwaarden, zoals het betalen van een geldsom (‘boete’), waardoor
het recht tot strafvervolging vervalt.

V
Veiligheidszorg – Het aanbod en gebruik van goederen en diensten die tot
doel hebben criminaliteit, verloedering en overlast te voorkomen, te
bestraffen of de schade ervan te beperken, en daarnaast onveiligheids­
gevoelens weg te nemen.
Verdachte – Vóór het begin van de vervolging is een verdachte iemand
van wie uit feiten of omstandigheden een redelijk vermoeden van
schuld aan een strafbaar feit wordt aangenomen. Na aanvang van de
vervolging is de verdachte degene tegen wie de vervolging is gericht.
Voeging ad informandum – Het voegen, door het Openbaar Ministerie,
van een strafzaak zonder tenlastelegging bij een andere zaak die aan
de rechter wordt voorgelegd, met het doel de rechter bij de bepaling
van de strafmaat rekening te laten houden met de gevoegde zaak.
Voeging ter berechting – Het samenvoegen, door het Openbaar Ministerie,
van ingeschreven strafzaken, met het doel de rechter bij één vonnis
verschillende zaken tegelijk te laten afdoen.
Voeging ter zitting – Het samenvoegen, door de rechter, van verschillende
strafzaken tegen dezelfde verdachte, met het doel deze zaken als één
strafzaak te behandelen.
Voorlopige hechtenis – Vrijheidsbeneming in een huis van bewaring
voorafgaand aan behandeling ter terechtzitting, in het algemeen
toegepast bij verdenking van een ernstig misdrijf (misdrijf waarop
een gevangenisstraf van vier jaren of meer is gesteld), op grond van

Bijlage 7 503

ernstig vluchtgevaar en/of een gewichtige reden van maatschappelijke
veiligheid, bij voorbeeld vrees voor herhaling.
Vrijheidsstraf – Door de rechter opgelegde gevangenisstraf, (vervangende)
hechtenis, militaire detentie.
Vrijspraak – Uitspraak, door de rechter, waarbij hij niet bewezen acht dat
het door de officier van justitie ten laste gelegde feit door de verdachte
is gepleegd.

W
Westerse allochtoon – Allochtoon met als herkomstgroepering een van
de landen in Europa (exclusief Turkije), Noord-Amerika en Oceanië, of
Indonesië of Japan. Op grond van hun sociaal-economische en sociaalculturele positie worden allochtonen uit Indonesië en Japan tot de
westerse allochtonen gerekend. Het gaat vooral om mensen die in het
voormalig Nederlands-Indië zijn geboren en werknemers van Japanse
bedrijven met hun gezin.

Bijlage 8
Trefwoordenregister
aangifte 59, 70-74, 177-182, 194-196, 258-261, 344-345
administratieve boete (zie: bestuurlijk handhaving)
afdoening door openbaar ministerie (zie ook: OMDATA;
strafbeschikking) 33-39, 109-128, 171-173, 177-183, 194-196, 203-209,
213, 253, 266-268, 311-315, 334-336, 377-402, 450, 452-453, 456, 469470
afdoening door politie 31-33, 171-173, 177-182, 194-196, 203-206, 212-215,
450 , 451, 469-470
afdoening door rechter (zie: vonnis)
afkortingenlijst 489-492
allochtonencriminaliteit (zie ook: daderprofiel; verdachten) 81, 93-95,
100-101, 107, 363-364, 372-373
alternatieve (jeugd)straffen (zie ook: Halt; jeugdstraffen en -maatregelen)
45-46, 109, 115-116, 120, 123-124, 129, 134, 137-139, 142, 145-146, 151152, 165-168, 180, 195, 266-268, 381-382, 385-386, 392-393, 397-398,
409, 414-415, 426, 429-431, 438-439, 443-445, 467-468
angst voor criminaliteit (zie: onveiligheidsgevoelens)
arrondissementsrechtbank (zie: rechterlijke macht)
bedreiging (zie: geweldsdelicten)
bedrijven als slachtoffer 60, 180, 249-250, 475
begrippenlijst 497-506
behandelinrichtingen voor jeugdigen (zie: justitiële jeugdinrichtingen)
beleidssepot (zie: afdoening door openbaar ministerie)
beraadslaging (zie ook: strafproces) 41-42
berechting (zie: strafrechtspleging; vonnis)
beslissing omtrent vervolging (zie: afdoening door openbaar ministerie)
beslissing van de rechter (zie: vonnis)
bestuurlijke boete (zie: geldboetes)
bestuurlijke handhaving 33-35, 203, 218-222, 455, 457
bestuurlijke strafbeschikking (zie: strafbeschikking)
beveiligingsbranche 226-227, 328-331, 459-461
beveiligingsmaatregelen (zie: preventiemaatregelen)
bijkomende straffen (zie: ontzegging van rijbevoegdheid;
verbeurdverklaring)
bijzondere opsporingsdiensten (BOD) 30, 204-206, 218-222, 228-229, 457,
459-461, 469
boete (zie: geldboete)
brandstichting 353, 359, 361, 369, 371, 378-380, 382-392, 394-400, 404-407,
411-414, 417, 419, 421, 423-425, 427, 430-435, 471, 473
buitengewone opsporingsambtenaren (BOA) 38, 203-206, 219, 457
burgers als slachtoffer (zie: slachtoffers)
Bureaus Jeugdzorg (BJZ) 234-236, 446, 464
cassatie (zie: rechtsmiddelen)

506 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

Centraal Justitieel Incasso Bureau (CJIB) (zie ook: inning van
geldboete; inning van schadevergoedingsmaatregel; inning van
voordeelsontneming) 52, 210-211, 217, 220-221, 236, 240-241, 317319, 446-448, 455-456, 464, 466, 469-470
classificatie van misdrijven 285-289
COMPAS (zie ook: Geïntegreerd Processysteem; RAC-min) 109-110, 311315, 325-326, 334-336
computercriminaliteit 59, 65-66, 86, 339, 353, 359-360, 369, 371, 378-380,
382-392, 394-400, 404-407, 411-414, 417, 419, 421, 423-425, 427, 430435
conservatoir beslag (zie: voordeelsontneming)
criminaliteitsontwikkeling (zie ook: internationale vergelijking
criminaliteit; stadscriminaliteit) 59-66, 70-74, 81-89, 177, 179-184,
253-254, 257-261, 263, 270-271, 275, 338-342, 344, 352-357, 450, 477479, 486-487
criminele carrière (zie: recidive)
cybercrime (zie: computercriminaliteit)
daderprofiel (zie ook: verdachten) 81, 89-107, 263-266, 363-368, 372-376
delicten (zie: strafbaar feit)
delinquenten - kenmerken (zie: daderprofiel; verdachten)
deskundigen in het strafproces (zie: getuige-deskundigen)
diefstal (zie: vermogensdelicten)
diefstal met geweld (zie: vermogensdelicten)
Directie Forensische Zorg (zie: forensische zorg)
discriminatie 132, 353, 359, 361, 369,371, 378-380, 382-392, 394-400, 404407, 411-414, 417, 419, 421, 423-425, 427, 430-435
Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) 50-51, 235-236, 464-465, 467-468
doorlooptijd van strafzaken 109-110, 126-128, 129, 146-147, 401-402, 436437
doorrijden na ongeval (zie: verkeersdelicten)
douane 226-227, 457, 459-460
drugsdelicten 81, 84-89, 98, 104, 114, 122, 127-128, 132-139, 158, 184, 190192, 221, 245-247, 263-266, 352, 354, 360-361, 368, 370-371, 378-380,
382-392, 394-400, 402, 404-408, 411-414, 417-425, 427-428, 430-439,
442, 471-474, 479, 481-482
dwangmiddelen 27-28
economische delicten 113-114, 119, 122, 128, 133, 136-137, 378-380, 382392, 394-400, 404-408, 411-414, 417-425, 427-428, 430-435, 471-473
elektronisch huisarrest 45-46, 53, 153, 166, 438, 444, 467
Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie 56
European sourcebook 270-274, 332-333, 479, 481-483, 486-487
forensisch psychiatrisch centrum (FPC) (zie: tbs)

Bijlage 8 507

forensische zorg (zie ook: tbs) 52, 235-236, 440, 464, 467
fraude (zie: economische delicten; vermogensdelicten)
gedetineerden - kenmerken (zie: gevangenisbevolking)
gedragsinterventie (zie: Erkenningscommissie Gedragsinterventie Justitie)
gedragsmaatregel voor jeugdigen (zie ook: jeugdstraffen en –
maatregelen) 48-49, 146, 151, 166-167, 169-170, 409-410, 426, 444, 446
gefinancierde rechtshulp (zie: rechtshulp)
Geïntegreerd Processysteem (GPS) (zie ook: COMPAS; RAC-min) 311-315,
325-326, 334-336
geldboetes - incl. transacties (zie ook: bestuurlijke handhaving; inning
van geldboete) 46, 129, 134, 136-137, 142, 144, 151, 173, 180, 195, 203207, 219-222, 247-249, 381-382, 384-385, 393,396-397, 401, 409, 412413, 416, 426, 429, 431-432, 446-447, 451, 454-455, 467-468, 483
gemeentegrootte en criminaliteit (zie: stadscriminaliteit)
gerechtshof (zie: rechterlijke macht)
geregistreerde criminaliteit (zie: criminaliteitsontwikkeling)
getuige-deskundigen 26-27
getuigen 26
gevangenisbevolking - kenmerken 151, 153-161, 253, 268-270, 273-274, 319321, 438-439, 442, 484
gevangeniscapaciteit - bezetting en doorstroming 151, 153-161, 467-470
gevangenissen (zie: penitentiaire inrichtingen)
gevangenisstraffen (zie ook: jeugddetentie, vervangende hechtenis) 45,
129, 134-136, 151-159, 180, 235-236, 253, 268-270, 273-274, 409, 411412, 416-420, 438-440, 483
geweldsdelicten (zie ook: moord en doodslag) 59, 61-64, 67-68, 70-72,
81-91, 97-98, 104, 112-114, 116, 119, 121-122, 129, 126-128, 129, 131145, 157-158, 164, 183-184, 188-190, 197-198, 201, 221, 245-247, 264265, 271-272, 338-342, 344, 352-353, 358-359, 361, 367, 369-371, 378380, 382-392, 394-400, 402, 404-407, 411-414, 417, 419, 421, 423-425,
427, 430-438, 442, 471-474, 477-479, 481-482
GPS (zie: Geïntegreerd Processysteem)
gratie 50, 175-176, 449
Halt (zie ook: alternatieve (jeugd)straffen; Stop-reactie) 31-33, 151, 168-169,
180, 195, 324, 446, 450
hechtenis (zie: gevangenisstraffen; voorlopige hechtenis)
Herziening 50
Hoge Raad (zie: rechterlijke macht)
hoger beroep (zie: rechtsmiddelen)
huis van bewaring (zie: penitentiaire inrichtingen)
identiteitsfraude (zie: computercriminaliteit)
inbewaringstelling (zie: voorlopige hechtenis)
inbraak (zie: vermogensdelicten)
informatiebronnen criminaliteit en rechtshandhaving 293-336

508 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

inning van geldboete – incl. transacties (zie ook: geldboete) 151, 173, 210211, 220-222, 247-249, 446-447, 454, 469, 474
inning van schadevergoedingsmaatregel 151, 174, 247-249, 448
inning van voordeelsontneming (zie ook: voordeelsontneming) 151, 175,
247-249, 448, 474
Inspectie voor de sanctietoepassing (ISt) 54-55
Integraal Reclassering Informatiesysteem (IRIS) (zie ook: reclassering)
322-323
Integrale Veiligheidsmonitor (zie: Veiligheidsmonitor)
Internationale slachtofferenquête (ICVS) 257, 331-332
internationale rechtshulp (zie: overdracht van straftenuitvoerlegging)
internationale vergelijking criminaliteit en opsporing 253-266, 270-274,
477-481, 486-487
internationale vergelijking strafrechtspleging en tenuitvoerlegging 253,
266-270, 482-484, 486-487
interne criminaliteit (zie: bedrijven als slachtoffer)
inverzekeringstelling (zie: voorlopige hechtenis)
IRIS (zie: Integraal Reclassering Informatiesysteem)
ISD-maatregel (zie: plaatsing in inrichting voor stelselmatige daders)
jeugdbescherming - organisatie (zie: Raad voor de Kinderbescherming)
jeugdcriminaliteit (zie ook: meisjescriminaliteit) 81, 91-92, 97-107, 177,
194-225, 264-265, 362, 369-371, 450, 481
jeugddetentie 45, 129, 142-144, 151, 162-164, 195, 253, 274, 409, 426, 433435, 438, 441-443, 483, 486-487
jeugdmaatregelen (zie: jeugdstraffen en -maatregelen)
jeugdreclassering 45, 49, 53-54, 151, 169-170
jeugdstraffen en -maatregelen (zie ook: alternatieve (jeugd)straffen;
gedragsmaatregel voor jeugdigen, jeugddetentie, PIJ-maatregel)
45-46, 54, 129, 141-146, 151, 162-164, 167-170, 177, 194-198, 409-410,
421-434, 441-446, 450, 483
jeugdstrafrechtspleging 109-112, 120-126, 127, 129, 140-146, 177, 194-198,
377, 390-400, 377, 390-400, 421-426, 450,453, 483
justitieketen 493-495
justitiële documentatie (zie: Onderzoek- en beleidsdatabase Justitiële
Documentatie)
justitiële inrichtingen (zie: Dienst Justitiële Inrichtingen; justitiële
jeugdinrichtingen; penitentiaire inrichtingen)
justitiële jeugdinrichtingen - doelgroep, capaciteit, bezetting en
doorstroming 51, 151, 162-164, 236, 320-321, 442-443, 464-465, 467470
kantongerechten (zie: rechterlijke macht)
kinderbescherming (zie: Raad voor de Kinderbescherming)
Koninklijke Marechaussee 29, 226-227
Korps Landelijke Politiediensten (KLPD) (zie: Nationale Politie)
kosten van criminaliteit 221, 246-247, 249-251, 326-331, 471-475

Bijlage 8 509

kosten van preventie (zie ook: beveiligingsbranche) 226-227, 244, 246-247,
458-460, 466-467
kosten van (straf)rechtshandhaving 221, 228-229, 241-243, 246-247, 458459, 461-462, 466-467, 469-470
kosten van straftenuitvoerlegging 221, 234-236, 242-243, 244, 246-247,
458-459, 464-467, 469-470
kosten van veiligheidszorg 221-241, 241-244, 328-331, 458-459, 467-468,
471-474
kosten van vervolging en strafrechtspleging 221, 229-234, 241-244, 458459, 462-463, 465-470
landelijk parket (zie: openbaar ministerie)
landenvergelijking (zie: internationale vergelijking)
legaliteitsbeginsel 22
letsel van slachtoffers (zie: psychisch letsel bij slachtoffers)
levensdelicten (zie: moord en doodslag)
maatregelen (zie: straffen en maatregelen)
melding bij de politie (zie: aangifte)
meisjescriminaliteit (zie ook: jeugdcriminaliteit; vrouwencriminaliteit)
81, 91-93, 99-101, 104, 121, 131, 140, 164, 362, 367-368, 372-375, 377,
403
misdrijven (zie: strafbaar feit)
mishandeling (zie: geweldsdelicten)
MITS 321-322
Monitor criminaliteit bedrijfsleven (MCB) 60
moord en doodslag 87, 253, 263, 353, 361, 369, 371, 378-380, 382-392, 394400, 404-407, 411-414, 417, 419, 421, 423-425, 427, 430-435, 471, 473,
479-482
Nationale Politie - organisatie, taken en omvang 28-29, 222-229, 459-461
Nederlands Forensisch Instituut (NFI) 55, 228-229, 461-462
Nederlands Instituut voor Forensische Psychiatrie en Psychologie (NIFP)
55
OBJD (zie: Onderzoek- en beleidsdatabase Justitiële Documentatie)
OMDATA (zie ook: afdoening door openbaar ministerie) 312-313
ondertoezichtstelling 441
Onderzoek- en beleidsdatabase Justitiële Documentatie (OBJD) 316-317
onderzoek ter terechtzitting (zie: terechtzitting)
ongeregistreerde criminaliteit 59-66, 180, 258-261
ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel (zie:
voordeelsontneming)
ontslag van rechtsvervolging (zie: vonnis)
onttrekking aan het verkeer 46, 409-410, 426
ontzegging van rijbevoegdheid 50, 139, 180, 195, 409-410, 426
onveiligheidsgevoelens 59-60, 77-80, 253, 257-258, 261-262, 348-351, 477478

510 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

openbaar ministerie - organisatie, taken en omvang (zie ook: afdoening
door openbaar ministerie) 35-37, 229-230, 462
openbare orde delicten (zie: vandalisme)
ophelderingspercentage 81, 88-89, 352, 354-355
opsporingsonderzoek 27-28, 493
opvanginrichtingen voor jeugdigen (zie: justitiële jeugdinrichtingen)
overlevering (zie: uitlevering)
overtredingen (zie ook: strafbaar feit, verkeersovertredingen) 203-221,
245-247, 451-457, 469-474
parkeerovertredingen (zie: overtredingen)
parketten (zie: openbaar ministerie)
particuliere beveiliging (zie: beveiligingsbranche)
penitentiair programma 51, 444
penitentiaire inrichtingen - doelgroep, bestemming en mate van
beveiliging 51, 166-167, 235-236, 464-465, 469-470
PIJ-maatregel (zie ook: jeugdstraffen en -maatregelen) 48, 51, 140, 146,
162-164, 195, 409-410, 426, 441-443
plaatsing in inrichting voor stelselmatige daders 47, 139-140, 156, 409410, 438-439
plaatsing in psychiatrisch ziekenhuis 46-47, 409-410, 439
politieorganisatie (zie: Nationale Politie)
politiekosten (zie: kosten van (straf)rechtshandhaving)
Politiemonitor (zie ook: Veiligheidsmonitor) 299-300
politiesepot (zie: afdoening door politie)
politiestatistiek (zie ook: criminaliteitsontwikkeling) 81-107, 308-311
politiestrafbeschikking (zie: afdoening door politie)
politietransactie (zie: afdoening door politie)
processen-verbaal (zie: aangifte)
preventiekosten (zie: kosten van preventie)
preventiemaatregelen door burgers 59-60, 74-76, 346-347
Raad voor de Kinderbescherming (RvdK) 49, 53-54, 167, 229-230, 323-324,
462
Raad voor de Rechtspraak 39, 334-336, 467-468
Raad voor Rechtsbijstand (zie ook: rechtshulp) 55, 236-239, 465, 467-468
Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) 54-55
RAC-min (zie ook: COMPAS; Geïntegreerd Processysteem) 313-315, 334336
rassendiscriminatie (zie: discriminatie)
rechterlijke macht - organisatie, taken en omvang 39-40, 233-234, 241-244,
463, 466-468
rechtshulp – incl. gefinancierde rechtshulp 236-239, 241-243, 458-459, 465467, 469-470
rechtsmiddelen 43-44, 129, 147-149, 203, 209, 213-217, 221, 456
rechtszaken (zie: strafrechtspleging)
recidive 81, 96, 102, 366, 375

Bijlage 8 511

reclassering - organisatie, omvang en taken (zie ook: jeugdreclassering)
53, 165-167, 235-236, 241-243-244, 322-323, 458-459, 462, 464-465
regionale politie (zie: Nationale Politie)
revisie (zie: herziening)
rijden onder invloed (zie: verkeersdelicten)
Rijksdienst voor het Wegverkeer (RDW) (zie ook: verkeersovertredingen)
204-206, 455
rijksrecherche 30
sancties (zie: straffen en maatregelen)
schade van criminaliteit (zie: kosten van criminaliteit)
Schadefonds Geweldsmisdrijven 56-57, 240-241, 252, 466, 476
schadevergoeding aan ex-verdachten 231-232, 462
schadevergoedingsmaatregel (zie ook: inning van
schadevergoedingsmaatregel) 25-26, 46, 139, 174, 252, 381-382, 393,
409-410, 426, 439, 448, 467-468, 476
schikkingen (zie: afdoening door openbaar ministerie)
schuldigverklaringen (zie: vonnis)
seksuele delicten (zie: zedendelicten)
sepot (zie: afdoening door openbaar ministerie; afdoening door politie)
schuldigverklaringen (zie: vonnis)
slachtofferenquête (zie ook: internationale slachtofferenquête;
Veiligheidsmonitor) 59-80, 288-289, 294-300, 338-351
slachtofferhulp (zie ook: lichamelijk letsel bij slachtoffers; psychisch letsel
bij slachtoffers) 25, 56, 73-74, 240-241, 244, 252, 334, 345, 458-459,
466-467, 469-470, 476
slachtofferrisico 24-26
slachtoffers - kenmerken en rechtspositie (zie ook: psychisch letsel bij
slachtoffers) 24-26, 59-80, 180, 250-251, 253, 257-261, 338-343, 348349, 475
snelheid van berechting (zie: doorlooptijden van strafzaken)
snelheidsovertredingen (zie: overtredingen)
spreekrecht 25
staande magistratuur (zie: openbaar ministerie)
stadscriminaliteit 81, 95-96, 102-103, 356-357, 365, 374
standaardclassificatie misdrijven (zie: classificatie van misdrijven)
Stop-reactie (zie ook: alternatieve (jeugd)straffen; Halt) 33
strafbaar feit (zie ook: overtredingen) 21-23, 285-289
strafbeschikkingen (zie ook: afdoening door openbaar ministerie;
afdoening door politie) 31-32, 38-39, 109, 113, 116-118, 123, 131, 139,
172-173, 179-180, 182, 194-196, 203-211, 218-219, 247-249, 381-382,
387-388, 393-394, 399, 401, 447, 450, 451-453, 455-456, 467-470, 474
straffen en maatregelen (zie ook: alternatieve (jeugd)straffen;
jeugdstraffen en –maatregelen; vrijheidsbeperkende maatregelen)
44-50, 133-140, 177-183, 266-269, 272-273, 409-420, 450, 483

512 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

strafmaat 133-138, 141-146, 158-160, 164, 253, 266-269, 272-273, 416, 429,
439-440
strafonderbreking (zie: heenzending)
strafproces - organisatie en fasen 39-44, 177-183, 494
strafprocesrecht 21-24
strafrecht 21-24
strafrechtspleging (zie ook: doorlooptijd van strafzaken; internationale
vergelijking strafrechtspleging; jeugdstrafrechtspleging) 39-44, 113120, 126-128, 177-183, 203-217, 222-225, 229-234, 272-273, 311-319,
325, 334-336, 377-402, 403-437, 450-456, 458-459, 462-463, 465-470,
482, 493
strafrechtsysteem 21-57
straftenuitvoerlegging (zie ook: kosten van straftenuitvoerlegging) 50-52,
151-176, 203, 210-211, 234-236, 272-275, 319-322, 438-449, 452, 456,
458-459, 458-459, 464, 466-470, 495
strafvervolging 35-39
taakstraffen (zie: alternatieve (jeugd)straffen)
tbs - tenuitvoerlegging, capaciteit, bezetting en doorstroming (zie ook:
forensische zorg) 47, 140, 159-162, 409-410, 439-441, 464, 467-470
tbs-bevolking - kenmerken 160-161, 321-322, 439-441
technisch sepot (zie: afdoening door openbaar ministerie)
tenuitvoerlegging van sancties (zie: straftenuitvoerlegging)
terbeschikkingstelling (zie: tbs)
terechtzitting 40-41 (zie ook: beraadslaging; strafproces)
transacties (zie: afdoening door openbaar ministerie; afdoening door
politie; strafbeschikking)
TULP (zie ook: gevangenisbevolking; gevangeniscapaciteit; justitiële
jeugdinrichtingen) 319-321
uitlevering 439
uitspraak (zie: vonnis)
vandalisme (zie ook: brandstichting) 59, 61-64, 67-68, 70-72, 81-91, 97-98,
104, 112-114, 116, 121-122, 124, 126-128, 132-145, 157, 164, 183-184,
186-187, 196-197, 199, 221, 245-247, 338-342, 344, 352-353, 358-360,
369-371, 378-380, 382-392, 394-400, 402, 404-407, 411-414, 417, 419,
421, 423-425, 427, 430-438, 442, 471-474
veel voorkomende delicten (zie: criminaliteitsontwikkeling)
veelplegers (zie: recidive)
Veiligheidsmonitor (zie ook: Politiemonitor) 59-80, 289-291, 300-307
veiligheidszorg (zie: kosten van veiligheidszorg)
verbeurdverklaring 49-50, 409-410, 426, 474
verdachten - rechtspositie (zie ook: daderprofiel) 23-24, 81-82, 89-107, 109,
111-126, 180, 195, 253, 264-266, 271-272, 357-376, 450, 481-482, 486487

Bijlage 8 513

vergelijking criminaliteit en strafrechtspleging (zie: internationale
vergelijking criminaliteit; internationale vergelijking
strafrechtspleging)
verkeersboete (zie: bestuurlijke handhaving; geldboete)
verkeersdelicten 81-91, 97-98, 104, 112-114, 117, 122, 124, 127-129, 132-133,
135-141, 144-145, 158, 184, 192-193, 221, 245-247, 352, 354, 360-361,
368, 370-371, 378-380, 382-392, 394-400, 402, 404-408, 411-414, 417425, 427-428, 430-439, 471-474
verkeersovertredingen (zie ook: Rijksdienst voor het Wegverkeer) 203-217,
221, 451-452, 454-455, 457
vermogensdelicten (zie ook: economische delicten) 59, 61-64, 67-68, 70-72,
81-91, 97-98, 104, 106-107, 111-114, 116-117, 121-122, 124, 126-128, 129,
131-145, 157-158, 164, 184-186, 196-198, 221, 245-247, 258-260, 271272, 338-342, 344, 352-355, 358-360, 367, 369-370, 378-380, 382-392,
394-400, 402, 404-405, 407, 411-412, 414, 417, 419, 421, 423-424, 427,
430-431, 433-434, 436-438, 442, 471-475, 477-479, 481-482
vernieling (zie: vandalisme)
vervangende hechtenis 154-156, 173, 211, 217, 438-439, 447-448, 454, 456
vervolging (zie: strafvervolging)
vervolging en berechting (zie: strafrechtspleging)
vervroegde invrijheidstelling (zie: voorwaardelijke invrijheidstelling)
voeging (zie: afdoening door openbaar ministerie)
vonnis 43, 129-149, 203, 209-210, 177, 179-182, 194-195, 207-208, 214-217,
253, 266-269, 325-326, 403-437, 450, 454, 456, 677
voordeelsontneming (zie ook: inning van voordeelsontneming) 36, 45,
49-50, 139, 175, 177, 195, 247-249, 409-410, 426, 439, 467-468, 474
voorlopige hechtenis (zie ook: heenzendingen) 28, 153-155, 162-163, 438439, 442-443
voorwaardelijke invrijheidstelling 44-45
vrijheidsbeperkende maatregel 34-34, 47-48
vrijheidsstraffen (zie: gevangenisstraffen)
vrijspraak (zie: vonnis)
vrouwencriminaliteit (zie ook: meisjescriminaliteit) 81, 90-94, 97, 113, 131,
156, 161, 253, 265-266, 357-358, 362-366, 372-375, 377, 403, 481
vuurwapendelicten (zie: wapendelicten)
Waarborgfonds Motorverkeer 57, 252, 476
wapendelicten 81, 87-89, 97, 104, 114, 122, 127-128, 132-137, 221, 245-247,
352, 354, 360-361, 370-371, 378-380, 382-392, 394-400, 402, 404-408,
411-414, 417-425, 427-428, 430-439, 442,448, 471-474
winkeldiefstal (zie: vermogensdelicten)
zakkenrollerij (zie: vermogensdelict)

514 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013

zedendelicten 62, 64, 67-68, 81, 84-86, 88-90, 97-98, 104, 113-114, 122, 126,
128-129, 131-145, 157-158, 164, 183-184, 187-189, 196-197, 200, 221,
245-247, 338, 341, 344, 352-353, 358-359, 361, 369, 371, 378-380, 382392, 394-400, 402, 404-408, 411-414, 417-425, 427-428, 430-438, 442,
471-474, 479, 481-482
zelfmelders 153-154, 438
zittende magistratuur (zie: rechterlijke macht)