SCHULDHULPVERLENING IN
NEDERLAND

Schuldhulpverlening in Nederland

Een inventarisatie van beschikbare gegevens over
schuldhulpverlening in Nederland.

Colofon
Opdrachtgever
Ministerie van SZW
Datum
Februari 2017
Auteurs
Bert van Putten
Tessa Schoot Uiterkamp
KWIZ
Stavangerweg 23 - 5
9723 JC Groningen
050 - 5252473
contact@kwiz.nl
Uitgave
Deze publicatie is een uitgave van KWIZ B.V.. Het overnemen van cijfers en / of teksten is
toegestaan, mits de bron duidelijk wordt vermeld. Niets uit deze publicatie mag worden
verveelvoudigd en / of openbaar gemaakt worden in welke vorm dan ook zonder voorafgaande
toestemming van KWIZ B.V..

Inhoudsopgave
Inleiding ....................................................................................................................................... 2
Samenvatting............................................................................................................................... 4
1. Afbakening schuldhulpverlening.............................................................................................. 8
1.1. Wat is schuldhulpverlening ............................................................................................... 8
1.2. Schuldhulpverlening in beeld ............................................................................................ 9
2. Bronnen voor onderzoek ....................................................................................................... 11
2.1. Onderzoeken schuldhulpverlening ................................................................................. 11
2.2. NVVK .............................................................................................................................. 11
2.3. Divosa benchmark Armoede en Schulden ..................................................................... 11
2.4. Jaarverslagen gemeenten en schuldhulpverleningsorganisaties ................................... 12
2.5. Wsnp-monitor ................................................................................................................. 12
3. Huishoudens in de schuldhulpverlening ................................................................................ 13
3.1. Fase A: Meldingen .......................................................................................................... 13
3.2. Fase B: Aanmelding schuldhulpverlening, informatie en advies .................................... 15
3.3. Fase C: Intake ................................................................................................................ 17
3.4. Fase D: Stabilisatie ......................................................................................................... 18
3.5. Fase E: Toeleiding minnelijke regeling ........................................................................... 19
3.6. Fase F: Toeleiding wettelijke regeling Wsnp .................................................................. 20
3.7. Fase G: Budgetbeheer ................................................................................................... 21
3.8. Fase H: Toeleiding beschermingsbewind ....................................................................... 21
3.9. Fase I: Huishoudens in een minnelijke regeling ............................................................. 22
3.10. Fase J: Wettelijke regeling Wsnp ................................................................................. 22
3.11. Samenvattend: schuldhulpverlening in beeld ............................................................... 23
4. Kosten van de schuldhulpverlening ...................................................................................... 24
4.1. Definiëring ....................................................................................................................... 24
4.2. Kosten schuldhulpverlening ............................................................................................ 24
4.3. Concluderend ................................................................................................................. 25
5. Conclusies ............................................................................................................................. 26
5.1. Bevindingen .................................................................................................................... 26
5.2. Beantwoorden van de onderzoeksvragen ...................................................................... 27
Bijlage 1. Beschrijving van de fases .......................................................................................... 30
Bijlage 2. Bestudeerde bronnen ................................................................................................ 35
Bijlage 3. Begrippenlijst ............................................................................................................. 36
Bijlage 4. Samenstelling klankbordgroep .................................................................................. 37

1

Inleiding
In 2016 zijn verschillende onderzoeken verschenen over de stand van zaken rond
schuldhulpverlening. Zo constateerde de Algemene Rekenkamer dat er een beperkt landelijk
beeld is van de werking van het stelsel voor de aanpak van problematische schulden.1 Mede
naar aanleiding van dit onderzoek is de motie van Karabulut en Koser Kaya aangenomen,
waarbij de regering wordt verzocht voor het einde van 2016 in kaart te brengen hoe groot de
instroom, doorstroom en uitstroom van het stelsel van schuldhulpverlening precies is, en wat
de resultaten en uitgaven zijn.2
Met de invoering van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) in 2012 hebben
gemeenten de expliciete taak gekregen om hun inwoners schuldhulpverlening te bieden met
een ruime beleidsvrijheid. Uitgangspunt is een op de lokale situatie afgestemde invulling van
schuldhulpverlening en een daarop afgestemde lokale registratie. Het lokale bestuur toetst de
doelmatigheid van de lokale invulling. De afgelopen jaren zijn diverse onderzoeken uitgevoerd
en aan de Kamer gezonden die op specifieke onderdelen een beeld geven over de
schuldhulpverlening.
Doel van het onderzoek
Het doel van het onderzoek is een zo actueel en volledig mogelijk beeld te geven van de
instroom, doorstroom en uitstroom van schuldhulpverlening en van de bijbehorende
resultaten en uitgaven. Dit onderzoek brengt de beschikbare cijfers in beeld, de eventuele
witte vlekken die er zijn en welke aanvullende informatie in een eventuele volgende fase op
korte termijn bij gemeenten kan worden verzameld.
De centrale onderzoeksvraag is:
Hoe groot is de instroom, doorstroom en uitstroom van de gemeentelijke schuldhulpverlening
op landelijk niveau, en wat zijn de resultaten en uitgaven?
Daarbij gelden de volgende deelvragen:
a.
b.
c.
d.
e.

Welke cijfers van welke bron zijn reeds beschikbaar?
In hoeverre zijn deze cijfers vergelijkbaar als het gaat om jaartallen en definities?
In hoeverre zijn deze cijfers landelijk representatief?
Welke witte vlekken zijn er?
Welke cijfers zijn via een enquête bij gemeenten uit te vragen? In hoeverre zijn deze
cijfers vergelijkbaar als het gaat om definities en wijze van registratie?

Opzet van het onderzoek
Er is gestart met een nadere afbakening en definiëring van schuldhulpverlening samen met de
klankbordgroep. In de klankbordgroep hebben diverse partijen uit het veld en het ministerie van
SZW zitting gehad.3 De klankbordgroep heeft in latere stadia van het onderzoek per mail twee
keer gereageerd op de conceptrapportage.
Na de afbakening en definiëring zijn diverse onderzoeken en bronnen geïnventariseerd. Dit
heeft geresulteerd in een schematische weergave van het proces van schuldhulpverlening. In
bijlage 1 staat een lijst van deze gebruikte bronnen.
Vervolgens is gezocht naar bestaande cijfers over het aantal mensen in de schuldhulpverlening.
Hiervoor zijn diverse bronnen gebruikt: diverse onderzoeken zoals de evaluatie Wet
gemeentelijke schuldhulpverlening, Toegankelijkheid van schuldhulpverlening en dergelijke4, de
1http://www.rekenkamer.nl/Publicaties/Onderzoeksrapporten/Introducties/2016/06/Aanpak_problematische

schulden.
2 Kamerstuk 24515, nr. 362.
4 In bijlage 2 staat een overzicht van de onderzoeken die gebruikt zijn ten behoeve van deze rapportage.

2

beschikbare jaarcijfers van de NVVK en gegevens van de benchmark armoede en schulden
van Divosa en de Monitor Wsnp van de Raad voor de Rechtsbijstand. Daarnaast zijn
jaarverslagen gebruikt van gemeenten en schuldhulpverleningsorganisaties die cijfermatig de
schuldhulpverlening goed in beeld hebben.
Aanvullend hebben we 10 gemeenten5 nader geanalyseerd door het bestuderen van openbare
jaarrapportages en beleidsstukken en door het stellen van een aantal gerichte vragen. We
hebben hierbij een selectie gemaakt op basis van landsdeel en gemeentegrootte. Door op deze
wijze meer achtergrondinformatie over (het proces en de registratie van) schuldhulpverlening te
verzamelen, is het mogelijk de beschikbare data beter te kunnen duiden.
Leeswijzer
Na de samenvatting gaan we in het eerste hoofdstuk in op de reikwijdte van het onderzoek.
Concreet bakenen we het begrip schuldhulpverlening nader af. Daarnaast definiëren we de
centrale begrippen in de onderzoeksvraag en brengen het proces van schuldhulpverlening in
beeld. We geven een korte beschrijving van elke fase, inclusief de definities ten behoeve van dit
onderzoek.
Het tweede hoofdstuk brengt de bronnen van onderzoek in beeld. We beschrijven de
verschillende gehanteerde bronnen en de wijze waarop we deze hebben toegepast.
Vervolgens is per fase in de schuldhulpverlening geïnventariseerd welke mogelijkheden er zijn
om te kwantificeren hoeveel huishoudens er in de fase zitten, de doorstroom, uitstroom en de
resultaten. Het vierde hoofdstuk gaat nader in op de kosten van schuldhulpverlening. Hoofdstuk
5 sluit af met de conclusies.
In de bijlagen staat de uitgebreide omschrijving van de fases, de gehanteerde bronnen van
onderzoek, de begrippenlijst en de lijst met leden van de klankbordgroep.

5 De gesprekken zijn op basis van anonimiteit gevoerd. Daarom wordt in de rapportage niet aangegeven

om welke gemeenten het gaat.

3

Samenvatting
Wat is schulpverlening
Als uitgangspunt nemen we de keten van dienstverlening die onder verantwoordelijkheid van de
gemeente ingezet wordt om de financiële en / of schuldenproblematiek van het huishouden op
te lossen. In dit onderzoek betrekken we nadrukkelijk de toegang tot de schuldhulpverlening. De
toegang definiëren we daarbij als het loket (fysiek of virtueel) waar mensen zich tot kunnen
wenden bij financiële hulpvragen. Er hoeft dus niet noodzakelijkerwijs sprake te zijn van
problematische schulden. Een informatie- en adviesgesprek kan bijvoorbeeld voldoende zijn,
maar een huishouden kan uiteindelijk ook worden toegeleid naar een minnelijke of wettelijke
regeling (Wsnp) waarna men na drie jaar schuldenvrij is.6
Bronnen
De voornaamste bronnen die zijn gebruikt voor dit onderzoek zijn de jaarcijfers 2015 NVVK, de
benchmark armoede en schulden van Divosa over 2015, jaarverslagen van gemeenten en
schuldhulpverleningsorganisaties en de monitor Wsnp. Daarnaast is aan een beperkt aantal
gemeenten (10) een nadere specificatie of toelichting gevraagd. Er zijn korte gesprekken
geweest met betrokkenen. Tevens zijn er diverse onderzoeken over schuldhulpverlening
gebruikt, zoals het evaluatierapport Wet gemeentelijk schuldhulpverlening (Berenschot), de
rapportage over toegankelijkheid van schuldhulpverlening (Inspectie SZW) en het onderzoek
van Panteia naar huishoudens in de rode cijfers. In bijlage 2 is de volledige bronnenlijst
opgenomen.
Afbakening
Voor dit onderzoek richten we ons op huishoudens die zich in 2015 gemeld hebben met een
financiële vraag en / of die een actief schuldhulpverleningsdossier hebben gehad. Specifiek is
daarvoor een aantal fases onderscheiden waardoor schematisch de diverse stadia van
schuldhulpverlening in beeld gebracht kunnen worden. Zie daarvoor figuur 1.2.1 op pagina 9.
Beantwoording centrale onderzoeksvraag
De centrale onderzoeksvraag luidt: Hoe groot is de instroom, doorstroom en uitstroom van
de gemeentelijke schuldhulpverlening op landelijk niveau, en wat zijn de resultaten en
uitgaven?
Op deze vraag is op basis van de huidige beschikbare gegevens geen antwoord te geven. Op
onderdelen van het schuldhulpverleningsproces is antwoord te geven op basis van betrouwbare
cijfers, op andere onderdelen is hoogstens een schatting te geven. Voor de resultaten zijn er tal
van cijfers beschikbaar uit andere onderzoeken en de cijfers van de NVVK. Een landelijk
eenduidig beeld hiervan geven is echter niet mogelijk.
Ook voor de uitgaven aan de schuldhulpverlening is geen landelijk dekkend beeld beschikbaar.
Er zijn wel gegevens beschikbaar van individuele gemeenten en kredietbanken, maar voor de
meeste gemeenten geldt dat de kosten niet in de openbare stukken staan gespecificeerd.
Beantwoording deelvragen
Welke cijfers van welke bron zijn reeds beschikbaar?
Voor dit onderzoek hebben we de cijfers gebruikt die beschikbaar zijn vanuit de NVVK en de
Divosa Benchmark armoede en schulden en de Monitor Wsnp. Daarnaast zijn er gegevens
beschikbaar uit openbare jaarrapportages van een aantal Kredietbanken, evenals uit een aantal
onderzoeken over schuldhulpverlening. In bijlage 2 staat een overzicht van de gebruikte
bronnen voor het onderzoek.

6 In artikel 1 van de Wgs wordt het begrip ‘schuldhulpverlening’ omschreven als: “het ondersteunen bij het

vinden van een adequate oplossing gericht op de aflossing van schulden indien redelijkerwijs is te
voorzien dat een natuurlijke persoon niet zal kunnen voortgaan met het betalen van zijn schulden of indien
hij in de toestand verkeert dat hij heeft opgehouden te betalen, alsmede de nazorg”.

4

In hoeverre zijn deze cijfers vergelijkbaar als het gaat om jaartallen en definities?
Deze cijfers en de gehanteerde definities van de NVVK en Divosa Benchmark zijn onderling
goed vergelijkbaar. Beide bronnen bevatten gegevens over 2015. Daarnaast zijn er veel
landelijke onderzoeken geweest naar schuldhulpverlening. Ook die definities zijn vergelijkbaar.
Alle cijfers betreffen 2015. De Monitor Wsnp geeft een volledig dekkend beeld van de cijfers
rond de Wsnp.
In hoeverre zijn deze cijfers landelijk representatief?
De gegevens vanuit de Divosa benchmark zijn niet representatief voor heel Nederland omdat
het aantal deelnemers waarvan de cijfers beschikbaar zijn voor dit onderzoek te klein is (24 - 40
gemeenten) om een betrouwbaar landelijk beeld te geven. Wel zijn deze cijfers voor dit
onderzoek gebruikt om op onderdelen de omvang van de huishoudpopulatie per fase te
schatten.
De NVVK-jaarcijfers zijn niet geschikt voor het vertalen naar landelijk dekkende cijfers over
schuldhulpverlening. De eerste reden is dat niet alle schuldhulpverleningsorganisaties en
gemeenten aangesloten zijn bij de NVVK, waardoor er geen compleet landelijk beeld is.
Tweede punt is dat niet alle NVVK-leden de gegevens aanleveren waardoor we niet weten wat
de precieze dekkingsgraad van de cijfers is. Een derde reden is, zoals uit dit onderzoek ook
blijkt, dat er diverse gemeenten zijn die sommige onderdelen van de schuldhulpverlening zelf
uitvoeren en andere onderdelen hebben uitbesteed. De consequentie hiervan is dat per
onderscheiden fase in de schuldhulpverlening het werkgebied van de NVVK-leden verschilt. De
NVVK heeft weliswaar een dekkingsgraad van 93% onder de Nederlandse gemeenten, maar dit
geldt niet voor elke fase van de schuldhulpverlening. De jaarcijfers van de NVVK zijn derhalve
niet voor elke fase te vertalen naar landelijke cijfers.7
De cijfers uit de diverse openbare jaarrapportages van Kredietbanken en gemeenten geven
gezamenlijk geen landelijk dekkend cijfer weer.
Welke witte vlekken zijn er?
In dit onderzoek is de schuldhulpverlening onderverdeeld in verschillende fases. Niet voor elke
fase zijn landelijke gegevens beschikbaar. Feitelijk is voor twee onderdelen een betrouwbaar
cijfer gevonden (toeleiding Wsnp en budgetbeheer). Voor sommige andere onderdelen is het
aantal geschat. Daarbij gaat het om het aantal aanmeldingen (exclusief informatie- en
adviesgesprek), intakes, stabilisatie en de toeleidingen naar beschermingsbewind vanuit de
gemeentelijke schuldhulpverlening. Deze schattingen zijn echter indicatief.
Over de resterende fases (meldingen financiële hulpvragen, informatie en advies, toeleiding
minnelijke schuldregeling, lopende minnelijke schuldregeling) zijn geen landelijke gegevens
bekend. Wel beschikken individuele gemeenten en schuldhulpverleningsorganisaties over de
eigen cijfers.
Ook voor de doorstroom, uitstroom en resultaten geldt dat maar voor een klein aantal fases hier
een landelijk dekkend cijfer over bekend is. Er zijn cijfers beschikbaar over welk deel van de
schuldregelingen succesvol wordt afgesloten en het aandeel huishoudens dat na de
aanmelding doorstroomt. Op de overige onderdelen zijn geen landelijke cijfers bekend. Wel
presenteren diverse studies succespercentages. Op regionaal en lokaal niveau zijn er meer
cijfers beschikbaar. Kredietbanken en sommige individuele gemeenten beschikken over
betrouwbare cijfers voor hun werkgebied.
Ten aanzien van de kosten zijn er geen landelijke gegevens beschikbaar. Individuele
gemeenten en kredietbanken hebben wel de beschikking over deze cijfers, maar met name de
kosten van de financiële hulpvragen en aanmeldingen inclusief informatie- en
adviesgesprekken ontbreken. De kosten van wijkteams en loketten vallen buiten de begroting
zoals de gemeente die heeft opgesteld voor de schuldhulpverlening.
7 Overigens is het goed om te benadrukken dat het ook niet de doelstelling is van de NVVK om met de

jaarcijfers landelijke cijfers te presenteren. Het zijn de jaarcijfers van de leden van de brancheorganisatie.

5

Op basis van deze bronnen komen we per fase tot de volgende aantallen huishoudens in de
schuldhulpverlening. Tevens geven we per fase kort de bevindingen weer rond de definities,
registratie, volledigheid, representativiteit en eventuele witte vlekken.
Fase

Aantal

Uitstroom, doorstroom

Definities en registratie

en resultaten

Volledigheid,
representativiteit en
witte vlekken
De versnippering,
definitie en registratie
maakt het lastig een
volledig en representatief
beeld te geven.

Onbekend

Over de uitstroom en
resultaten is geen
informatie beschikbaar.

De definitie van financiële
hulpvraag is niet eenduidig. Ook
verschilt de wijze van registratie
en kunnen inwoners zich bij veel
verschillende loketten melden.

B: Aanmelding,
info en advies

90.500 – 124.000

De uitstroom ligt op 20 30%. Een deel daarvan is
direct geholpen, inclusief
informatie en advies. De
doorstroom ligt op 70 tot
80 procent.

De definitie van een aanmelding
schuldhulpverlening is helder. De
wijze van registratie van de
aanmeldingen verschilt.

Het aantal aanmeldingen
is een onderbouwde
schatting; het is echter
niet volledig betrouwbaar.

C: Intake

72.500 – 98.000

Geen cijfers bekend.

Het gepresenteerde cijfer
is een schatting en dus
niet volledig betrouwbaar.

44.000 – 61.000

Over uitstroom,
doorstroom en resultaten
is geen landelijk cijfer
bekend, wel bij
individuele organisaties.

De definiëring van de intake is in
het algemeen gelijk. Het product
kan wel anders worden genoemd.
Binnen stabilisatie kunnen
verschillende instrumenten
worden ingezet. Er is derhalve
geen eenduidige registratie. De
inhoudelijke doelen van
stabilisatie worden wel breed
gedeeld.

E: Toeleiding
minnelijke
regeling

Onbekend

Van de pogingen om een
regeling te treffen waarin
een schuldenaar met zijn
schuldeisers overeen
stemming bereikt over de
wijze waarop hij zijn
schuld tegen finale
kwijting afbetaalt, slaagt
37 procent. Er zijn grote
verschillen per
organisatie. Een deel van
de uitstroom gaat door
naar de toeleiding Wsnp.

De toeleiding naar een minnelijke
regeling is in principe een duidelijk
product. Inhoudelijk zitten er wel
verschillen tussen de gekozen
oplossingen (schuldregeling,
saneringskrediet, etc.).

F: Toeleidingen
Wsnp

17.000

Succesvolle toeleidingen
11.700.

De definities van deze fase zijn
helder.

A: Melders met
financiële
hulpvragen

D: Stabilisatie

Dit cijfer is gebaseerd op het
aantal openstaande
budgetbeheerrekeningen en niet
op personen.
De toeleiding naar
beschermingsbewind kan door
veel verschillende actoren worden
ingezet. De schuldenproblematiek
kan daar een grondslag voor zijn.

G:
Budgetbeheer

51.400

Geen gegevens bekend.

H: Toeleiding
beschermingsb
ewind

5.500

Onbekend.

I: Huishoudens
in een lopende
minnelijke
regeling

Onbekend

Uit de jaarcijfers van de
NVVK blijkt dat 66
procent van de gestarte
minnelijke regelingen na
3 jaar succesvol wordt
afgerond (regeling is
geslaagd).

De beëindiging van een minnelijke
regeling is een helder en
afgebakend product. De
definiëring van het resultaat kan
leiden tot interpretatieverschillen.

J: Huishoudens
in een lopend
Wsnp-traject

36.649

86 procent stroomt
succesvol uit.

De definities van deze fase zijn
helder.

6

Het gepresenteerde cijfer
is een indicatie van de
stabilisaties.

Er is geen landelijk beeld
van het aantal
toeleidingen naar een
minnelijke regelingen

Het gepresenteerde cijfer
is een volledig en
betrouwbaar cijfer.
Het gepresenteerde
aantal geeft een volledig
en representatief beeld
voor Nederland.
Het gepresenteerde cijfer
Is een indicatie.

Het gepresenteerde cijfer
is een volledig en
betrouwbaar cijfer.

Welke cijfers zijn via een enquête bij gemeenten uit te vragen? In hoeverre zijn deze
cijfers vergelijkbaar als het gaat om definities en wijze van registratie?
Naar onze mening is het mogelijk om binnen een redelijke termijn een beter en vollediger beeld
te krijgen van het aantal huishoudens in de schuldhulpverlening. Dit kan door te concentreren
op een beperkt aantal onderdelen in het schuldhulpverleningsproces waarbij er weinig discussie
is over de definitie en de gehanteerde begrippen. Concreet gaat het daarbij om de volgende
onderdelen:
 De aanmelding schuldhulpverlening: de aanmelding als start van het
schuldhulpverleningsproces is een redelijk eenduidige fase in het proces. Alhoewel er
zeker definitieverschillen tussen gemeenten zijn, zijn deze verschillen niet zo groot dat
gegevensverzameling niet mogelijk is.
 Intakes schuldhulpverlening. De intake is een duidelijk afgebakend onderdeel van de
schuldhulpverlening en gegevens daarover kunnen dus goed verzameld worden.
 De toeleidingen naar schuldregelingen: deze regelingen worden vrijwel uitsluitend
uitgevoerd door de leden van de NVVK. Deze gegevens zijn qua definitie en registratie
behoorlijk eenduidig.
 De lopende schuldregelingen: deze regelingen worden vrijwel uitsluitend uitgevoerd
door de leden van de NVVK. Deze gegevens zijn qua definitie en registratie behoorlijk
eenduidig.
 Een onderdeel dat mogelijk meegenomen kan worden is de stabilisatie. Stabilisatie is
een steeds belangrijker wordend onderdeel van de schuldhulpverlening. Echter,
stabilisatie kan bestaan uit verschillende deelproducten. Daardoor kunnen
werkprocessen en definities alsnog uiteenlopen. Een goede beschrijving en definitie
van de verschillende onderdelen van stabilisatie is daarom essentieel.
 Landelijke gegevens over het aantal meldingen met financiële hulpvragen, informatieen adviesgesprek en intakes zijn lastiger te verzamelen. De lokale dienstverlening ten
aanzien van financiële hulpvragen en informatie en advies is versnipperd over
meerdere loketten. Dit vergroot de toegankelijkheid van deze dienstverlening, maar
bemoeilijkt een complete dataverzameling.
We raden nadere gegevensverzameling over de doorstroom en de resultaten van de
schuldhulpverlening af. Op dit moment is er te weinig overeenstemming over de definiëring van
de resultaten (wat is wel of niet succesvol). Een informatie- en adviesgesprek kan succesvol
zijn gevoerd, maar de klant hoeft er niet per se mee geholpen te zijn. De registratie van het
resultaat van een dergelijk gesprek zal derhalve sterk verschillen.

7

1. Afbakening schuldhulpverlening
Schuldhulpverlening is een breed begrip. In dit eerste hoofdstuk bakenen we de scope
van het onderzoek nader af. Dit doen we op basis van een schematische weergave van
de schuldhulpverlening. Daarna lichten we de verschillende fases nader toe. De stappen
in het schema zijn de structuur voor het onderzoek.

1.1. Wat is schuldhulpverlening
In 2012 is de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) van kracht geworden. In de wet
krijgen gemeenten de expliciete taak om hun inwoners schuldhulpverlening te bieden inclusief
een ruime beleidsvrijheid. In artikel 1 van de Wgs wordt het begrip ‘schuldhulpverlening’
omschreven als: “het ondersteunen bij het vinden van een adequate oplossing gericht op de
aflossing van schulden indien redelijkerwijs is te voorzien dat een natuurlijk persoon niet zal
kunnen voortgaan met het betalen van zijn schulden of indien hij in de toestand verkeert dat hij
heeft opgehouden te betalen, alsmede de nazorg”. In de memorie van toelichting wordt
benadrukt dat schuldhulpverlening integraal kijkt naar de problematiek en daarbij enigerlei vorm
van hulp verleent zonder dat dit in alle gevallen direct of zelfs op termijn hoeft te leiden tot een
traject gericht op het definitief oplossen van de problematische schulden van de schuldenaar.
Hiervoor kunnen verschillende redenen (gedrag, verslaving, verstandelijke beperkingen) zijn.
Dat betekent dat hulp gericht op stabilisatie van de situatie langdurig kan plaatsvinden.8
In dit onderzoek betrekken we nadrukkelijk de toegang tot de schuldhulpverlening. De toegang
definiëren we daarbij als het loket (fysiek of virtueel) waar mensen zich tot kunnen wenden bij
financiële hulpvragen. Er hoeft dus niet noodzakelijkerwijs sprake te zijn van problematische
schulden. Als uitgangspunt nemen we de keten van dienstverlening die ingezet wordt om de
financiële en/ of schuldenproblematiek van het huishouden op te lossen. Een informatie- en
adviesgesprek kan voldoende zijn, maar een huishouden kan uiteindelijk ook worden toegeleid
naar een minnelijke of wettelijke regeling (Wsnp) waarna men na drie jaar schuldenvrij is.
Daarnaast kunnen huishoudens ook langdurig ondersteuning krijgen bij het op orde houden van
hun financiën, zonder dat een oplossing van de schulden te realiseren is. Hier gaat het juist om
het stabiliseren van de problematiek.

8 Bron: Toegankelijkheid van schuldhulpverlening, Inspectie SZW, Ministerie van Sociale Zaken en

Werkgelegenheid 2016.

8

1.2. Schuldhulpverlening in beeld
In dit onderzoek is het volgende schema van de schuldhulpverlening als leidraad genomen.
Figuur 1.2.1 Schema schuldhulpverlening

Het schema laat zien dat mensen op diverse momenten kunnen uitstromen uit de
schuldhulpverlening. Mensen kunnen voldoende hebben aan een informatie- en adviesgesprek
om hun financiële problemen op te lossen, terwijl anderen verder gaan in de
schuldhulpverlening om uiteindelijk te stabiliseren en/of een schuldregeling te treffen.

9

De blauwe vlakken betreffen de producten en diensten die op het gebied van financiële en
schuld gerelateerde hulpverlening worden uitgevoerd. Uit de verschillende fases kan men
doorstromen naar een volgend blauw vlak of uitstromen uit de hulpverlening. Deze uitstroom
kan leiden tot wél (groen) of geen (rood) oplossing van de vraag of het probleem.
In het schema is onderscheid gemaakt tussen de producten en diensten die worden uitgevoerd
vanaf het punt dat iemand zich meldt tot en met het treffen van een minnelijke of wettelijke
regeling (fases A tot en met F), en de zogenaamde langdurige dienstverlening (fases G tot en
met J). De fases G en H kunnen gedurende langere tijd gelijktijdig of los van het voorgaande
proces worden ingezet. Deze diensten kunnen gedurende langere tijd lopen waarbij het doel
niet altijd finale kwijting is, maar juist het stabiliseren van de problematiek. Zo wordt
budgetbeheer veelal standaard ingezet bij stabilisatie. Tot slot hebben de fases I en J een
doorlooptijd van maximaal 36 maanden. Na afloop van deze termijn vindt bij succesvolle
uitstroom finale kwijting plaats.
Instroom
De instroom is de start van de schuldhulpverlening. In dit onderzoek nemen we daarbij alle
meldingen met financiële hulpvragen als uitgangspunt voor de instroom in de
schuldhulpverlening. Dit betekent dat de instroom wordt gevormd door alle huishoudens die
zich met een financiële hulpvraag melden. Dit kan bij het loket schuldhulpverlening, maar ook
bijvoorbeeld bij het sociaal wijkteam, een andere uitvoerende organisatie zoals maatschappelijk
werk of sociaal raadslieden of bij de gemeente zelf.
Doorstroom en de uitstroom
Feitelijk vindt na beëindiging van een fase of doorstroom of uitstroom plaats. De doorstroom in
de schuldhulpverlening definiëren we als de overgang naar de volgende fase in de
schuldhulpverlening, bijvoorbeeld van aanmelding naar intake. Uitstroom kan plaatsvinden in
elke fase van de schuldhulpverlening. Bij het definiëren van het resultaat van de uitstroom wordt
vervolgens bepaald of er wel of geen oplossing is gevonden.
Huishoudens als teleenheid
Voor de teleenheid gaan we uit van huishoudens die gedurende de periode van tellen een actief
dossier hebben gehad in de desbetreffende fase. Alle gegevens betreffen het jaar 2015, tenzij
anders vermeld.
Preventie en voorlichting niet in het onderzoek
Preventie en voorlichting richt zich op de groep huishoudens die mogelijk te maken
kunnen krijgen met financiële of schuldenproblematiek. Gemeenten en andere
organisaties in Nederland ondernemen tal van activiteiten rond preventie en
voorlichting. Dit kan variëren van lespakketten op scholen tot een actieve aanpak
bij betalingsachterstanden voor huur, energie of zorgverzekering. De registratie van
deze activiteiten is heel divers. Daarom is er in dit onderzoek voor gekozen om dit
deel niet mee te nemen.
Beschrijving van de fases
In bijlage 1 worden de verschillende fases die in het schema staan nader uitgewerkt.

10

2. Bronnen voor onderzoek
Er zijn verschillende bronnen beschikbaar over schuldhulpverlening. In het
onderstaande zetten we deze bronnen op een rij. In bijlage 2 is de volledige bronnenlijst
opgenomen.

2.1. Onderzoeken schuldhulpverlening
Over schuldhulpverlening worden jaarlijks veel onderzoeken gepubliceerd. In de onderzoeken is
vaak een onderscheid te maken tussen kwantitatieve uitkomsten (cijfers) en kwalitatieve
(ervaringen van mensen).
Er zijn meer evaluerende onderzoeken (evaluatie van de Wgs, onderzoek naar de
toegankelijkheid van de schuldhulpverlening) maar ook onderzoeken waarop wordt ingegaan
hoeveel Nederlanders financiële problemen hebben en waar die problemen uit voort komen.
Andere onderzoeken zoomen meer in op (een deel van) de schuldhulpverlening zelf.

2.2. NVVK
De NVVK9, de brancheorganisatie voor schuldhulpverlening en sociaal bankieren, brengt
jaarlijks haar jaarcijfers voor de branche uit. Voor deze jaarcijfers bevraagt de NVVK haar leden
met een vragenlijst. De NVVK is niet bevoegd informatie te delen die te herleiden is tot
individuele leden. De NVVK publiceert als brancheorganisatie de informatie. De vragenlijst zelf
en de gehanteerde definities zijn niet openbaar. In dit onderzoek wordt gebruik gemaakt van de
laatst bekende jaarcijfers over 2015. In dat jaar hebben 75 leden de vragenlijst ingevuld.10
De NVVK-jaarcijfers zijn niet geschikt voor het vertalen naar landelijk dekkende cijfers over
schuldhulpverlening. De eerste reden is dat niet alle schuldhulpverleningsorganisaties en
gemeenten aangesloten zijn bij de NVVK, waardoor er geen compleet landelijk beeld is.
Tweede punt is dat niet bekend is wat de precieze dekkingsgraad van de verschillende cijfers
per fase is. Een derde reden is dat, zoals in het derde hoofdstuk nader staat beschreven,
diverse gemeenten sommige onderdelen van de schuldhulpverlening zelf uitvoeren en andere
onderdelen hebben uitbesteed aan een NVVK-lid. De consequentie hiervan is dat per
onderscheiden fase in de schuldhulpverlening het werkgebied van de NVVK-leden verschilt. De
NVVK heeft weliswaar een dekkingsgraad van 93% onder de Nederlandse gemeenten, maar dit
geldt niet voor elke fase van de schuldhulpverlening. De jaarcijfers van de NVVK zijn derhalve
niet voor elke fase te vertalen naar landelijke cijfers.11

2.3. Divosa benchmark Armoede en Schulden
Divosa heeft een benchmark armoede en schulden ontwikkeld, die vanaf 2015 wordt gemaakt.
De benchmark geeft inzicht in hoe de deelnemende gemeenten ervoor staan op het gebied van
armoede en schulden. Aan deze benchmark doen 40 gemeenten mee. De gemeenten vullen
daarvoor een vragenlijst in. Daarin wordt onder meer gevraagd naar de cijfers over de
verschillende fases in de schuldhulpverlening en de uitgaven in de schuldhulpverlening. Voor dit
onderzoek hebben we de beschikking gekregen over de vragenlijst en de gehanteerde
definities. Omdat dit vertrouwelijke informatie is, publiceren we hier geen inhoudelijke informatie
over.
Via Divosa hebben we de beschikking gekregen over de cumulatieve data van 24 gemeenten.
De omvang van de gemeenten varieert in grootte. De data overlappen deels met de gegevens
van de NVVK: 8 gemeenten die aangeleverd hebben aan de benchmark zijn eveneens lid van
de NVVK.
9 De ledenlijst van de NVVK is hier te vinden http://www.nvvk.eu/Ledenoverzicht .
10 De NVVK heeft in totaal 102 leden, maar niet alle leden voeren in het kader van de jaarcijfers relevante

werkzaamheden uit. Daarnaast worden de verschillende leden uit Amsterdam als 1 geteld.
11 Overigens is het goed om te benadrukken dat het ook niet de doelstelling is van de NVVK om met de
jaarcijfers landelijke cijfers te presenteren. Het zijn de jaarcijfers van de leden van de brancheorganisatie.

11

De gegevens kunnen gebruikt worden om een voorzichtige schatting te geven van het landelijk
beeld van de schuldhulpverlening. De schatting bevat een behoorlijke statistische foutmarge,
maar geeft zeker een richting aan de cijfers.
Daarnaast geeft de opzet van de benchmark inzicht in hoe informatie over schuldhulpverlening
kan worden verzameld.

2.4. Jaarverslagen gemeenten en schuldhulpverleningsorganisaties
Gemeenten en uitvoerende organisaties op het gebied van schuldhulpverlening brengen
jaarverslagen uit over de verrichte werkzaamheden op het gebied van schuldhulpverlening.
Deze jaarverslagen zijn openbaar en een bron van gegevens voor dit onderzoek. Er zijn tal van
voorbeelden beschikbaar met daarin gedetailleerde gegevens over de schuldhulpverlening. Een
-niet uitputtende- lijst van voorbeelden betreft de verantwoordingen van Kredietbank Nederland,
de gemeenten Amsterdam, Amersfoort, Katwijk, Groningen, de GKB Drenthe en dergelijke.
Individueel bevatten deze jaarverslagen verschillende relevante gegevens voor dit onderzoek.
Een landelijk beeld genereren op basis van deze losse gegevensbronnen is niet mogelijk omdat
soms het proces van schuldhulpverlening bij verschillende partijen is ondergebracht. Daarnaast
zijn dergelijke jaarverslagen niet van alle gemeenten of organisaties openbaar beschikbaar. Dit
heeft tot gevolg dat het aanbod van deze bronnen te versnipperd en/ of onvolledig zijn om een
landelijk beeld te kunnen weergeven.
Verder hebben we bij een beperkt aantal gemeenten (10) een nadere specificatie of toelichting
gevraagd. Dit is gebeurd aan de hand van korte gesprekken met betrokkenen van deze
gemeenten. De gemeenten zijn over geheel Nederland verdeeld en variëren van groot tot klein.
Inhoudelijk is gevraagd naar de toegang tot de schuldhulpverlening, zoals waar mensen zich
kunnen melden met een financiële vraag, mate van inzicht in hoeveel huishoudens zich melden
en met welke issues/ aandachtspunten zij te maken krijgen bij het in beeld brengen van het
aantal huishoudens met financiële vragen. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om de registratie van
de meldingen en vragen, de plek waar men zich meldt, de doorverwijzing en samenwerking
door partners waar mensen zich kunnen melden etc. Daarnaast is gevraagd naar de door- en
uitstroom in de schuldhulpverlening (inzicht in cijfers, succesvolle en niet succesvolle door en
uitstroom en eventuele issues / aandachtspunten bij het in beeld brengen hiervan). Tot slot is
gevraagd of men een volledig beeld van de kosten van de schuldhulpverlening heeft.
Veel informatie die in de kaders in het volgende hoofdstuk zijn opgenomen, zijn afkomstig van
deze gemeenten of vanuit de openbare jaarverslagen.

2.5. Wsnp-monitor
De Raad voor de Rechtsbijstand, Bureau Wsnp en het CBS publiceren ieder jaar de Monitor
Wet schuldsanering natuurlijke personen. De Wsnp-monitor omvat een vaste kern van
gegevens die jaarlijks geactualiseerd wordt, met daarnaast een aantal per jaar wisselende
thema’s. Voor dit onderzoek is het aantal huishoudens dat in 2015 in de Wsnp zat, alsmede het
aantal huishoudens dat een verzoek tot toelating tot de Wsnp heeft gedaan, afkomstig uit de
Wsnp-monitor.

12

3. Huishoudens in de schuldhulpverlening
In dit hoofdstuk brengen we op basis van de beschikbare informatie de schuldhulpverlening in
Nederland in beeld. Alle genoemde cijfers gaan over het jaar 2015. Per fase beoordelen we de
cijfers op basis van volledigheid, betrouwbaarheid, actualiteit en gehanteerde definities.
Daarnaast kijken we naar de landelijke dekking, witte vlekken en mogelijke overlap.

3.1. Fase A: Meldingen
Mensen kunnen zich op allerlei plekken melden met een financiële vraag, zoals het wijkteam,
een sociaal loket, bij de gemeente enzovoort. Om zich bij een van deze plekken te melden met
een financiële vraag, hoeven mensen niet per se problematische schulden te hebben.

3.1.1. De cijfers
De Inspectie SZW 12 heeft onderzocht bij hoeveel meldpunten een burger zich kan melden bij
financiële problemen. Tabel 3.1.1 geeft weer bij welk aandeel van de gemeenten het
desbetreffende meldpunt aanwezig is.
Tabel 3.1.1 Soorten meldpunten bij gemeenten voor financiële hulp: percentages
gemeenten waar het betreffende meldpunt aanwezig is (meerdere antwoorden mogelijk)
Meldpunt
Sociaal wijkteam
Maatschappelijk werk
Balie stadhuis
Afdeling schuldhulpverlening
Kredietbank
Anders
Bron: Inspectie SZW, 2016

Aandeel
73%
65%
62%
58%
27%
49%

Bovenstaande tabel laat zien dat bij 73 procent van de gemeenten, inwoners zich kunnen
melden bij een sociaal wijkteam, 65 procent bij een maatschappelijk werk organisatie en bij 62
procent van de gemeenten bij de balie van het stadhuis. Ook kunnen inwoners zich direct
melden bij de schuldhulpverlening.
Uit het rapport van de inspectie blijkt bovendien dat een derde van de gemeenten meldingen
altijd registreert, 3% nooit en 63% soms wel en soms niet.
Uit de vierde voortgangsrapportage van de Transitiecommissie Sociaal Domein 13 blijkt dat in
ongeveer 80 procent van de zorgvragen, waar wijkteams mee geconfronteerd worden, het gaat
om financiële vragen.
In het volgende tekstkader gaan we nader in op een aantal voorbeelden uit de praktijk.

12 Inspectie SZW, Toegankelijkheid van Schuldhulpverlening.
13 Vierde voortgangsrapportage TSD: Eén sociaal domein, maart 2016.

13

Een plattelandsgemeente geeft aan dat huishoudens zich zowel kunnen melden bij een
sociaal team, de maatschappelijke dienstverlening of de regionale kredietbank. Ze
hebben eigenlijk alleen inzicht in de cijfers van de kredietbank. Het sociaal team
registreert, maar men kan niet zien of iemand dan ook werkelijk schuldhulpverlening
krijgt. De maatschappelijke dienstverlening medewerkers zitten in het sociaal team maar
de trajecten die zij uitvoeren met betrekking tot schuldhulpverlening kan de gemeente
niet uit de registratie halen. Ook voert de organisatie voor maatschappelijke
dienstverlening nog eigen trajecten uit, maar die worden niet apart aangeleverd aan de
gemeente.
Bij een grotere gemeente in het oosten van het land spelen dezelfde issues: burgers
melden zich op verschillende plekken en een samenhangend overzicht van het aantal
meldingen met financiële vragen is niet bekend.
Een Kredietbank in het zuiden van Nederland ziet een vergelijkbare ontwikkeling: een
aantal taken die eerst door de Kredietbank werden uitgevoerd, zullen worden
overgenomen door sociale buurt- of wijkteams en deze teams vormen de poort naar
schuldhulpverlening. Opdrachtgevers kiezen er gerichter voor om onderdelen van
schuldhulpverlening uit te besteden aan een gespecialiseerde partij of deze zelf uit te
voeren. De Kredietbank wordt daarbij vaker ingezet voor alleen de uitvoering van de
schuldregeling.
Een grote gemeente in Nederland heeft de ambitie om alle financiële hulpvragen te
monitoren. Hierdoor is de gemeente in staat meer inzicht te geven in het aantal
huishoudens dat zich jaarlijks meldt. Deze ambitie wordt in 2017 verwezenlijkt.

Uitstroom, doorstroom en resultaten
Uit het Evaluatierapport Wgs14 blijkt dat gemiddeld ongeveer de helft van de cliënten die zich bij
een van de loketten meldt met een financiële vraag, niet verder gaat in de schuldhulpverlening
en dus na fase A uitstroomt. De resultaten van de uitstroom zijn niet bekend: het kan dus heel
goed zijn dat mensen worden doorverwezen naar andere vormen van dienstverlening of direct
zijn geholpen. Kanttekening is dat het aantal gemeenten waarover dit percentage is berekend,
laag is (27). Dit gegeven leent zich derhalve niet voor extrapolatie ten behoeve van een
landelijk beeld.
Uit het rapport van de Inspectie SZW blijkt dat 58 procent van de mensen die zich melden bij
een loket worden doorverwezen naar de schuldhulpverlening (N=89).

3.1.2. Analyse
Gegevens over het aantal huishoudens dat zich meldt met een financiële hulpvraag vanuit de
verschillende loketten, zoals de wijkteams, eigen gemeentelijke balies en maatschappelijke
dienstverlening, ontbreken. De voorbeelden uit bovenstaand kader onderschrijven dit.
Het is dus op dit moment niet mogelijk een landelijk eenduidig beeld te geven van het aantal
huishoudens dat zich meldt bij een loket met financiële vragen. De veelheid aan loketten maakt
dat het beeld versnipperd is. Daarnaast geven gemeenten zelf aan dat zij geen goede
gegevens hebben vanuit wijkteams of de maatschappelijke dienstverlening. De registratie en
informatievoorziening is nog niet zodanig op orde dat gegevens eenduidig te verzamelen zijn.
Wel is dit op dit moment sterk in ontwikkeling en heeft het onderwerp de aandacht bij
gemeenten.

14 Bron: Evaluatierapport Wgs, Berenschot 2016.

14

3.2. Fase B: Aanmelding schuldhulpverlening, informatie en advies
In deze fase vindt de voorselectie plaats voor de formele toegang tot de schuldhulpverlening.
Binnen deze fase onderscheiden we 2 deelproducten: aanmelding en informatie en advies.

3.2.1. De cijfers
Over het aantal aanmeldingen schuldhulpverlening zijn geen landelijke cijfers bekend. Wel
publiceert de NVVK het aantal aanmeldingen15 vanuit de branche schuldhulpverlening en
worden gegevens over de aanmeldingen verzameld in de benchmark van Divosa. Tabel 3.2.1
bevat de gegevens vanuit de NVVK en Divosa.
Tabel 3.2.1 Aantal aanmeldingen (2015)
Aanmeldingen

Aantal

Toelichting

schuldhulpverlening
NVVK (N=75)

90.400

Divosa (N=21 )

18.500

Dit betreft het totaal van de 75 NVVKleden die de enquête jaarcijfers 2015
hebben ingevuld.
Het totaal aantal aanmeldingen bij de
deelnemers aan de benchmark die dit
onderdeel hebben beantwoord.

Het is niet mogelijk om op basis van de bovenstaande gegevens een betrouwbaar en volledig
dekkend beeld voor geheel Nederland te geven. Dit omdat niet alle aanmeldingen bekend zijn
bij bovenstaande organisaties.
Op basis van de gegevens van de NVVK aangevuld met de gegevens van de Divosa
benchmark16 zijn we in staat een grove schatting te geven van het aantal aanmeldingen. Het
aantal aanmeldingen is berekend door het aantal huishoudens in de gemeenten die deelnemen
aan de benchmark af te zetten tegen het aantal huishoudens in Nederland. Landelijk zouden op
basis van deze cijfers in 2015 tussen de 90.500 en 124.000 huishoudens zich hebben
aangemeld voor schuldhulpverlening.
Uitstroom, doorstroom en resultaten na de aanmelding
Uit jaarcijfers van een grote gemeente in het westen van Nederland blijkt dat ongeveer 20
procent van de cliënten na de aanmelding uitstroomt, waarvan bij het grootste deel een
oplossing is gevonden. Zo’n 10 tot 15 procent stroomt uit nadat ze Informatie en advies hebben
gekregen. Gemeenten die door Berenschot zijn bevraagd in het kader van de evaluatie Wgs
geven aan dat ongeveer 10 tot 20 procent na een formele aanvraag uitstroomt (N=63).17
In Het verhaal achter de cijfers18 wordt geschat dat voor ongeveer een derde van de groep die
zich aanmeldt voor schuldhulpverlening uiteindelijk geprobeerd wordt een schuldregeling te
treffen en ongeveer 15 procent naar de Wsnp gaat. In datzelfde rapport wordt ook het
jaarverslag NVVK 2013 aangehaald. De NVVK geeft in het jaarverslag over 2013 aan dat 41
procent van de aanmeldingen bij haar leden uiteindelijk leidt tot een aanvraag voor een
minnelijke regeling. Hiervan leidde 14 procent tot een aanvraag Wsnp. De uitstroom in de
tussenliggende fases (intake, stabilisatie) is dus ongeveer 40 tot 50 procent van de
aanmeldingen. Dit komt overeen met het onderzoek Onoplosbare schuldsituaties waarbij 20
procent meteen na aanmelding (via informatie en advies dan wel uitval verdwijnt) en 40 procent
gedurende het traject uitstroomt. De uitstroom kan daarbij zowel succesvol als niet succesvol
zijn.
15 De NVVK omschrijft een aanmelding als de registratie van de hulpvraag van de cliënt. Bron: modules

NVVK.
16 Omdat de benchmarkgegevens vertrouwelijk zijn, geven we geen inzicht in de specifieke cijfers per
gemeente of de deelnemers aan de benchmark.
17 Bron: Evaluatierapport Wgs, Berenschot 2016. Hierbij gaan we ervan uit dat een aanmelding tevens de
start is van de formele aanvraag voor schuldhulpverlening.
18 Het verhaal achter de cijfers, Hogeschool Utrecht en Regioplan, 2014.

15

3.2.2. Analyse
De bovenstaande cijfers geven geen volledig beeld van het totaal aantal aanmeldingen voor de
schuldhulpverlening. De oorzaak is tweeledig, hoewel de cijfers van de NVVK en de benchmark
betrouwbaar zijn, beslaan ze niet alle aanmeldingen. Een tweede oorzaak is de registratie, die
verschilt per uitvoerende gemeente c.q. schuldhulpverleningsorganisatie. De aanmelding is in
het algemeen de start van het schuldhulpverleningsproces. In de praktijk wordt dit verschillend
geregistreerd. In sommige gevallen wordt het hele proces vanaf de aanmelding geregistreerd in
één systeem. Maar het kan ook zijn dat de aanmelding los wordt gedaan door een andere
instantie in een ander systeem.
Ten aanzien van informatie en advies geldt grotendeels dezelfde analyse als bij de meldingen
met financiële vragen. Immers, mensen kunnen zich direct melden bij de schuldhulpverlening
voor een informatie en adviesvraag, maar ook bij een sociaal wijkteam of bijvoorbeeld
maatschappelijke dienstverlening. De informatie- en adviesvragen van de laatsten ontbreken in
de bovenstaande cijfers.
Het volgende kader ondersteunt de analyse met een aantal voorbeelden.
In het rapport van de Inspectie SZW over de toegang tot de schuldhulpverlening staat in
een casestudie een voorbeeld nader beschreven1. Bij een gemeente die samenwerkt
met een kredietbank die lid is van de NVVK worden aanmeldingen, al dan niet na
verwijzing vanuit bijvoorbeeld een sociaal wijkteam, direct toegeleid naar de kredietbank
en de aanvraag start. Deze aanmelding is opgenomen in de bovenstaande cijfers. Bij
twee gemeenten die de uitvoering schuldhulpverlening in eigen beheer uitvoeren komen
de hulpvragen binnen bij een generalist. De generalist verwijst mensen met schulden
door naar een professional binnen het wijkteam. Via de professional wordt een
aanvraagformulier ingevuld en er volgt - al dan niet - een workshop waarin wordt
uitgelegd hoe het vervolgtraject er uitziet. Daarna volgt de intake door de gemeente.
Indien de gemeente geen lid is van de NVVK is de aanmelding en ook de intake niet
opgenomen in de bovenstaande cijfers.
Een voorbeeld hoe de gegevens wel volledig inzichtelijk zijn, zien we bij een gemeente
in Zuidwest Nederland. Een inwoner met schulden kan zich bij verschillende
organisaties melden (kredietbank, maatschappelijk werk of sociale dienst) en wordt,
ongeacht de plaats waar hij zich meldt, op eenzelfde manier geholpen.
In een middelgrote gemeente in Zuid-Holland kunnen de inwoners zich melden bij een
budget informatiepunt van de gemeente. Dit is een centraal loket waar inwoners voor
alle vragen, maar waar ook cursussen, schuldhulpverlening, betalingsregelingen etc.
worden geregeld. Vanuit dit loket vindt ook de aanmelding voor schuldhulpverlening
plaats. De gemeente heeft hiermee een volledig inzicht in de meldingen en de
aanmeldingen.
Inwoners van een Limburgse gemeente moeten zich voor schuldhulpverlening melden
bij het gemeentelijke schuldhulpverleningsbureau. Indien er sprake is van
problematische schulden wordt de klant overgedragen aan de Kredietbank. Bij een
andere Limburgse gemeente vindt het eerste gesprek direct plaats bij de Kredietbank.
In een tweetal kleinere gemeenten in Overijssel kunnen burgers voor (financiële)
hulpvragen terecht bij het lokale Zorgloket. Als uit de vraagstelling blijkt dat schulden
(mede) een thema vormen wordt een nieuwe afspraak gemaakt en wordt een intake bij
de gemeentelijke uitvoeringsorganisatie voor Werk en Inkomen georganiseerd.
Vervolgens wordt de klant doorgeleid naar ofwel een lokale ondersteuningsorganisatie
of, als er sprake is van problematische schulden, naar een professionele
uitvoeringsorganisatie.

16

Concluderend
Op basis van de huidige beschikbare gegevens is er geen eenduidig cijfer van het aantal
huishoudens die zich aanmelden voor schuldhulpverlening beschikbaar. De cijfers die op basis
van de NVVK en de benchmark van Divosa beschikbaar zijn, geven wel een beeld van het
aantal aanmeldingen. Op basis van de benchmarkgegevens is het aantal aanmeldingen
geschat tussen de 90.500 en 124.000. Hoewel er op verschillende manieren wordt gewerkt in
Nederland, is het begrip van een aanmelding schuldhulpverlening wel eenduidig.

3.3. Fase C: Intake
De intake vindt plaats na (of soms ook tegelijkertijd met) de aanmelding. De intake kan
beschouwd worden als het formele gedeelte van het toegangsproces. Bij de formele
besluitvorming wordt bepaald of en welke vorm van schuldhulpverlening men gaat krijgen.

3.3.1. De cijfers
Er zijn geen landelijke cijfers bekend over de intake schuldhulpverlening. Vanuit de Divosabenchmark is van de deelnemende gemeenten een totaalcijfer bekend.
Tabel 3.3.1 Aantal huishoudens met een intake schuldhulpverlening in 2015
Intake
Aantal huishoudens met een
intake (N=23)

Aantal

Bron

12.489

Divosa

Toelichting

Het enige bekende geaggregeerde cijfer van het aantal intakes komt vanuit de Divosabenchmark. Ook zijn er een aantal percentages bekend van hoeveel aanmeldingen doorgaan
naar de intake (zie ook voorgaande paragraaf). In Onoplosbare schuldsituaties staat dat 20
procent meteen na aanmelding uitstroomt (en dus 80 procent doorstroomt naar de intake). De
Evaluatie Wgs geeft aan dat 10 tot 20 procent uitstroomt na de formele aanvraag.
Wanneer wij uitgaan van een doorstroompercentage na aanmelding van 80 procent en we gaan
uit van het aantal aanmeldingen van tussen de 90.500 en 124.000 (zie vorige paragraaf) dan
zou dat betekenen dat er in 2015 tussen de 72.500 en 98.000 intakes hebben plaatsgevonden.
Uitstroom, doorstroom en resultaten
Cijfers over de uitstroom, doorstroom en resultaten van de intakefase ontbreken. Wel zijn er in
specifieke jaarverslagen van kredietbanken cijfers terug te vinden over de uitstroom en de
resultaten.

3.3.2. Analyse
Het berekende cijfer is hoogstens een indicatie van intakes in 2015 en is berekend op basis van
het geschatte aantal aanmeldingen. Zoals ook uit de praktijk bij de aanmeldingen het geval is,
worden intakes door zowel gemeenten, kredietbanken als organisaties voor maatschappelijke
dienstverlening uitgevoerd.
Het volgende kader laat zien dat de intakes op verschillende plekken worden geregistreerd en
daardoor niet altijd terugkomen in beschikbare jaarverslagen.

17

In een grote gemeente wordt de gehele uitvoering tot de toeleiding naar de
minnelijke schuldregeling uitgevoerd door de maatschappelijke dienstverlening.
De gemeente verzorgt alleen de minnelijke schuldregeling.
Een behoorlijk aantal middelgrote gemeenten in Gelderland organiseert
nagenoeg de gehele keten van schulddienstverlening zelf. Concreet betekent dit
dat de aanmelding, intake en de dienstverlening, inclusief de doorverwijzing naar
de Wsnp zoveel mogelijk zelf uitgevoerd wordt. Alleen de specialistische
producten zoals bijvoorbeeld leningen en kredieten worden bij de regionale
kredietbank ingekocht. De klantenaantallen die jaarlijks een traject doorlopen zijn
in deze uitvoeringsvariant bekend. De aantallen en verschillende soorten
trajecten die doorlopen worden zijn niet altijd bekend.
Op regionaal niveau zijn er organisaties die (wel) een volledig overzicht hebben
van de klanten in de schuldhulpverlening. Zij kunnen cijfers over de
schuldhulpverlening in kaart brengen. Uiteraard is dat alleen een overzicht van
diegenen die in dat deel van de schuldhulpverlening zitten dat zij uitvoeren;
immers ligt soms een deel van de schuldhulpverlening bij de gemeente en soms
een deel (zoals uitvoering van de regelingen) bij de kredietbanken. Deze cijfers
zijn te vinden in verschillende jaarverslagen.
Deze regionale cijfers geven vooral een goed beeld van het aantal klanten dat
ná de intake verder gaat in de schuldhulpverlening. Dit zijn de ‘producten’
waarvan de inhoud overal nagenoeg hetzelfde is en de definities dus eenduidig
zijn. Het gaat dan voornamelijk over huishoudens die langdurige financiële
dienstverlening krijgen, zoals huishoudens die in een minnelijke regeling zitten,
huishoudens met budgetbeheer/ budget coaching en huishoudens met
Beschermingsbewind.
Concluderend
Op basis van de huidige beschikbare gegevens is geen eenduidig aantal te geven van het
aantal intakes die hebben plaatsgevonden in 2015.
Over intakes hebben we percentages uit landelijke en gemeentelijke onderzoeken en zijn er
gegevens beschikbaar vanuit de benchmark van Divosa. Op basis van deze gegevens is een
voorzichtige schatting gemaakt van het aantal huishoudens dat in 2015 een intake heeft gehad.

3.4. Fase D: Stabilisatie
Het doel van stabilisatie is een financieel stabiele situatie te creëren.

3.4.1. De cijfers
Over stabilisatie zijn geen landelijke cijfers bekend. Uit de jaarcijfers van de NVVK over 2015
blijkt dat 49 procent van alle huishoudens die zich aanmelden uiteindelijk een
stabilisatieovereenkomst sluit.
Wanneer we het percentage van 49 procent loslaten op het aantal aanmeldingen van 124.000
dan komen we uit op een aantal tussen de 44.000 en 61.000 huishoudens met een stabilisatie
overeenkomst. Ook hier geldt echter dat het om een grove schatting gaat.
Uitstroom, doorstroom en resultaten
Over de resultaten en doorstroom vanuit stabilisatie zijn geen duidelijke gegevens bekend. Het
cijfer dat bekend is, komt uit het rapport “Het verhaal achter de cijfers”. Uit de enquête die is
gehouden onder 40 van de 89 NVVK-leden, blijkt dat 18 procent uitvalt gedurende het
stabilisatietraject.19
19 Het verhaal achter de cijfers, Hogeschool Utrecht en Regioplan, 2014.

18

Uit een interview met een grote gemeente blijkt dat in die gemeente 49 procent van de
huishoudens uitstroomt na stabilisatie en dat 51 procent doorstroomt naar een volgende fase.
Voor de groep die doorstroomt is de stabilisatie succesvol geweest. Bij de groep huishoudens
die uitstroomt is 58 procent succesvol gestabiliseerd. Van de totale groep huishoudens in
stabilisatie is dan in totaal 20 procent niet succesvol. Dit komt dicht in de buurt van het
percentage uitval van 18 procent dat in “Het verhaal achter de cijfers” is beschreven.

3.4.2. Analyse
Er zijn geen landelijke cijfers beschikbaar. De NVVK geeft in haar jaarcijfers aan dat bij 49
procent van de aanmeldingen uiteindelijk een stabilisatieovereenkomst wordt getekend.
Stabilisatie wordt echter niet alleen uitgevoerd door NVVK-leden, gemeenten voeren stabilisatie
ook in eigen beheer uit. Deze gegevens ontbreken in de cijfers van de NVVK. Doordat het
aantal huishoudens met een stabilisatie-overeenkomst is geschat op basis van de een
percentage van de aanmeldingen is het niet geheel betrouwbaar.
Concluderend:
Op basis van de huidige beschikbare gegevens is geen betrouwbaar cijfer te geven van het
aantal stabilisaties. Wel kunnen met een percentage het aantal stabilisaties schatten.

3.5. Fase E: Toeleiding minnelijke regeling
In deze fase gaat het om het aantal toeleidingen naar een minnelijke regeling. Een minnelijke
regeling kan bestaan uit 100% herfinanciering of een betalingsregeling, een saneringskrediet of
een schuldbemiddeling. Een succesvolle toeleiding leidt automatisch tot de start van een
regeling.

3.5.1. De cijfers
Over de toeleidingen naar een minnelijke regeling zijn geen landelijke cijfers beschikbaar. Er is
een cijfer beschikbaar vanuit de benchmark van Divosa. Maar dit zijn alleen de geslaagde
schuldregelingen waarbij tot overeenstemming met de schuldeisers is gekomen.
Tabel 3.5.1 Aantal gestarte minnelijke regelingen in 2015
Gestarte minnelijke regeling

Aantal

Divosa (N=16)

2.790

Toelichting
Ingevuld aantal gestarte regelingen
schuldbemiddelingen en saneringen.

Verder zijn er een aantal percentages uit landelijke en gemeentelijke onderzoeken bekend. In
“Het verhaal achter de cijfers” wordt geschat dat voor ongeveer een derde van de groep die
zich aanmeldt voor schuldhulpverlening uiteindelijk geprobeerd wordt een schuldregeling te
treffen.
Op basis van dit percentage schatten we dat er jaarlijks circa 37.000 schuldregelingen starten.
Ook hier geldt dat het een grove schatting is die met grote voorzichtigheid gehanteerd dient te
worden.
In het onderzoek “Het verhaal achter de cijfers” is op basis van enquête
onderzoek onder NVVK-leden in kaart gebracht welke verschillen er per
organisatie zijn ten aanzien van de toeleiding naar een minnelijke regeling. Het
meest in het oog springende verschil hierbij is dat de mate waarin wordt
geprobeerd om een minnelijke regeling op te starten sterk verschilt tussen de
organisaties. Probeert de ene organisatie bij 23 procent van haar cliënten een
minnelijke regeling te treffen, bij een andere organisatie is dit maar liefst 79
procent.

19

Uitstroom, doorstroom en resultaten
In het jaarverslag van de NVVK over 2015 staat dat 37 procent van de pogingen leidt tot een
regeling waarin een schuldenaar met zijn schuldeisers overeenstemming heeft bereikt over de
wijze waarop hij zijn schuld de komende 36 maanden (tegen finale kwijting) afbetaalt. 20 De
overige 63 procent stroomt hier uit of stroomt door naar de Wsnp. Uit de analyse van de
verschillende beschikbare jaarverslagen blijkt dat de verschillen per kredietbank echter groot
zijn.

3.5.2. Analyse
De gepresenteerde berekening is een schatting van het aantal gestarte schuldregelingen (dus
niet het aantal toeleidingen). Het treffen van een minnelijke regeling wordt vrijwel uitsluitend
uitgevoerd door leden van de NVVK. Omdat hier geen cijfers over beschikbaar zijn, gebruiken
we een percentage uit een landelijk onderzoek.
Concluderend
We kunnen op basis van dit onderzoek en de huidige gegevens geen betrouwbaar cijfer geven
van het aantal minnelijke schuldregelingen.

3.6. Fase F: Toeleiding wettelijke regeling Wsnp
In deze fase gaat het om het aantal huishoudens waarvoor wordt geprobeerd tot een wettelijke
regeling te komen. Het gaat dus niet om de klanten die al in een wettelijke regeling zitten, maar
om de klanten die worden toegeleid naar een regeling.

3.6.1. De cijfers
Over het aantal verzoeken tot toelating tot de Wsnp zijn landelijke cijfers beschikbaar. De Raad
voor Rechtsbijstand publiceert deze jaarlijks in de Monitor Wsnp. Naast het aantal verzoeken is
ook het aantal gestarte regelingen bekend.
Tabel 3.6.1 Verzoeken toelating Wsnp en gestarte Wsnp-trajecten in 2015
Wsnp21
Aantal verzoeken toelating Wsnp
Aantal huishoudens met gestarte wettelijke regeling

Aantal
16.995
11.700

In totaal zijn in 2015 bijna 17.000 verzoeken geweest tot toelating tot de Wsnp. Dit is inclusief
de pro forma verzoeken die verplicht zijn bij de verzoeken om een voorlopige voorziening, een
moratorium of een dwangakkoord22 In 2015 zijn 11.700 huishoudens gestart met een wettelijke
regeling.23 Niet alle verzoeken tot toelating komen via de gemeentelijke schuldhulpverlening.
Concluderend
Voor het aantal verzoeken tot toelating tot de de Wsnp is een eenduidig en betrouwbaar
landelijk beeld te geven. Welk deel precies via de gemeentelijke schuldhulpverlening komt is
niet bekend.

20 http://www.nvvk.eu/jaarverslag2015/cijfers/
21 Bron Monitor Wsnp 2015, CBS/ Raad voor Rechtsbijstand
22 Deze voorzieningen zijn sinds 1 januari 2008 in de Faillissementswet opgenomen ter versterking van

het minnelijk traject. In bijlage 3 staan deze onderdelen nader gedefinieerd.
23 Omdat de Wsnp buiten de scope van het onderzoek valt, vermelden we hier uitsluitend het cijfer zonder
nadere analyse.

20

3.7. Fase G: Budgetbeheer
Budgetbeheer omvat alle activiteiten in het kader van het beheren van de inkomsten van de
klant en het verrichten van betalingen, overeenkomstig het vastgestelde budgetplan.

3.7.1. De cijfers
Over budgetbeheer publiceert de NVVK jaarlijks cijfers. De leden van de NVVK hebben een
landelijke dekking met deze dienstverlening.
Tabel 3.7.1 Aantal huishoudens in budgetbeheer in 2015
Budgetbeheer

Aantal

NVVK

51.400

Toelichting
Het aantal openstaande budget
beheerrekeningen per 31/12/2015

Uitstroom, doorstroom en resultaten
Er zijn geen gegevens beschikbaar over de uitstroom en de resultaten.

3.7.2. Analyse
Budgetbeheer wordt in het algemeen uitgevoerd door NVVK-leden. Het hierboven
gepresenteerde cijfer geeft daardoor een landelijk representatief beeld.
Concluderend
Voor budgetbeheer is een eenduidig en betrouwbaar landelijk beeld te geven.

3.8. Fase H: Toeleiding beschermingsbewind
In dit onderdeel gaat het om het aantal huishoudens dat vanuit de gemeentelijke
schuldhulpverlening instroomt in beschermingsbewind.

3.8.1. De cijfers
In 2015 stonden er 6.200 mensen onder beschermingsbewind (meerderjarigenbewind) bij een
NVVK-lid. Verondersteld kan worden dat in deze gevallen een problematische schuldsituatie de
grondslag heeft gevormd voor het toepassen van beschermingsbewind.
Uitstroom, doorstroom en resultaten
Er zijn geen gegevens beschikbaar over de uitstroom en de resultaten.

3.8.2. Analyse
Bovenstaand cijfer geeft een beperkt beeld: het betreft uitsluitend het aantal keer dat een
NVVK-lid als bewindvoerder is benoemd.
Landelijke cijfers over het aantal onder beschermingsbewindgestelden zijn niet beschikbaar. Op
basis van het verdiepend onderzoek door Bureau Bartels24 is een schatting te maken van de
instroom vanuit de gemeentelijke schuldhulpverlening. Uit de vervolgmeting blijkt dat er in 2014
40.100 aanvragen beschermingsbewind zijn gedaan. Bij deze 40.100 aanvragen tot
onderbewindstelling speelt bij ca. 60 procent (24.060) problematische schulden. Het gaat hierbij
om verschillende typen kenmerken en problemen die mede aanleiding kunnen hebben gevormd
voor het instellen van het beschermingsbewind en dus niet de formele grondslag voor het
instellen van beschermingsbewind. Van deze 24.060 geeft 10% (2.406) aan sowieso via de
gemeente verwezen te zijn. Het werkelijke aantal doorverwijzingen via de gemeentelijke
schuldhulpverlening ligt waarschijnlijk hoger. Daarnaast is 18 procent (4.330) doorverwezen via
het maatschappelijk werk. Het maatschappelijk werk voert voor een groot aantal gemeenten
24 Bureau Bartels, Verdiepend onderzoek naar de groep onderbewindgestelden, 2015

21

ook onderdelen van de schuldhulpverlening uit. Een deel van deze 4.330 kan daarom ook nog
toegerekend worden tot de groep die vanuit een schuldhulp gerelateerde vraag uiteindelijk bij
bewind terecht komt.
Resumerend schatten we dat er jaarlijks circa 5.500 personen vanuit een schuldhulpvraag door
de gemeentelijke schuldhulpverlening worden doorverwezen naar een bewindvoerder.
Concluderend
Er zijn geen landelijke cijfers bekend van het aantal toeleidingen naar beschermingsbewind
vanuit de gemeentelijke schuldhulpverlening. Een grove schatting is dat jaarlijks circa 5.500
toeleidingen plaatsvinden.

3.9. Fase I: Huishoudens in een minnelijke regeling
Het gaat hier om huishoudens die in 2015 een minnelijke regeling hadden.

3.9.1. De cijfers
Over het aantal huishoudens die in een minnelijke regeling zitten, zijn geen landelijke cijfers
bekend.
Uitstroom, doorstroom en resultaten
Uit de jaarcijfers 2015 van de NVVK blijkt dat 66 procent van de gestarte minnelijke regelingen
na 3 jaar succesvol wordt afgerond.

3.9.2. Analyse
Er zijn geen landelijke cijfers over het aantal huishoudens in een minnelijke regeling.
Gezien het feit dat minnelijke regelingen vrijwel alleen door leden van de NVVK uitgevoerd
worden, zou dit cijfer eenduidig, volledig en betrouwbaar te leveren moeten zijn.
Concluderend
Het aantal huishoudens in een minnelijke regeling is op te vragen in een aanvullende uitvraag
onder de leden van de NVVK. Zij voeren immers vrijwel uitsluitend dergelijke regelingen uit.

3.10. Fase J: Wettelijke regeling Wsnp
Het aantal huishoudens dat in de Wsnp zit of is in- of uitgestroomd in de periode. Formeel
behoort de Wsnp niet tot de gemeentelijke schuldhulpverlening waarover dit onderzoek gaat,
maar voor de volledigheid presenteren we hier wel de aantallen huishoudens die in de Wsnp
zaten in 2015. De toeleiding tot de Wsnp behoort immers wel tot de gemeentelijke
schuldhulpverlening.

3.10.1. De cijfers
Tabel 3.10.1 Aantal huishoudens in de Wsnp 2015
Wsnp25
Aantal huishoudens uitgestroomd uit wettelijke regeling
 Schone lei
 Faillissement
 Akkoord
 Overig
Aantal huishoudens in wettelijke regeling

25 Bron Monitor Wsnp 2015, CBS/ Raad voor de rechtsbijstand

22

Aantal
13.446
11.349
281
281
1.635
36.649

3.11. Samenvattend: schuldhulpverlening in beeld
In de onderstaande tabel staan de gegevens nader op een rij.
Tabel 3.11.1 Samenvattende cijfers per fase schuldhulpverlening
Fase

Aantal: schatting

Betrouwbaarheid
26

A. Huishoudens die zich melden met financiële
hulpvragen
B. Aanmelding, info en advies en crisis
C. Intake
D. Stabilisatie
E. Toeleiding minnelijke schuldregeling
F. Toeleiding wettelijke regeling Wsnp
G. Budgetbeheer
H. Toeleiding naar Beschermingsbewind
I. Huishoudens in lopende minnelijke regeling
J. Huishoudens in lopende wettelijke regeling

Onbekend

N.v.t.

90.500 – 124.000
72.500 – 98.000
44.000 en 61.000
Onbekend
17.000
51.400
5.500
Onbekend
36.649

+/+/+/N.v.t.
+
+
-/+
N.v.t.
+

Het is niet bekend hoeveel huishoudens zich jaarlijks melden met financiële hulpvragen. Voor
wat betreft de fases na melding is het verdere verloop in de schuldhulpverlening voorzichtig te
schatten. Jaarlijks melden zich (voorzichtig geschat) 124.000 huishoudens zich aan voor de
schuldhulpverlening. Daarnaast zitten bijna 37.000 huishoudens in een lopende wettelijke
regeling. Hier komen het aantal huishoudens in een lopende minnelijke regeling bij. Panteia
schat het aantal huishoudens dat schuldhulpverlening ontving in de periode van oktober 2014
tot en met mei 2015 op 153.000.27

26 De betrouwbaarheid geeft een indicatie van de mate van betrouwbaarheid van het cijfer. Een – (min) is

onbetrouwbaar, een +/- is een onderbouwde schatting met een zekere mate van betrouwbaarheid en een
+ is redelijk betrouwbaar.
27 Huishoudens in de rode cijfers 2015, Panteia

23

4. Kosten van de schuldhulpverlening
De kosten van de schuldhulpverlening zijn in beeld gebracht door middel van
deskresearch. Op basis van openbare gemeentelijke begrotingen en jaarrekeningen is
getracht de kosten van schuldhulpverlening te achterhalen.

4.1. Definiëring
Om de kosten goed in beeld te kunnen brengen is een goede afbakening en definitie
noodzakelijk. De uitgaven omschrijven we hier als alle kosten gemoeid met de
schuldhulpverlening in de gemeente inclusief de kosten van de uitvoering. Naast de kosten van
gemeentelijke uitvoering kan het ook (deels) inkoopkosten van een uitvoerende organisatie
(kredietbank, maatschappelijke dienstverlening, particuliere uitvoeringsorganisatie) betreffen.
Deze definitie sluit goed aan bij de definitie die Divosa hanteert: de kosten van de gemeentelijke
formatie en/ of de kosten van de uitbesteding. In de uitvraag zijn de kosten van de primaire
schuldpreventie (de hulpverlening aan mensen zonder problematische schulden) uitgesloten.
Echter, in dit onderzoek betrekken we nadrukkelijk de hulpverlening aan de mensen zonder
problematische schulden door de gehele toegang tot de schuldhulpverlening erbij te betrekken.
Deze loketten zijn in het sociaal domein heel verschillend georganiseerd en kunnen onder
verschillende onderdelen van een begroting vallen.

4.2. Kosten schuldhulpverlening
Analyse jaarrekeningen
De kosten van de schuldhulpverlening betreffen alle gemeentelijke lasten die in de begrotingen
en jaarrekeningen zijn opgevoerd voor schuldhulpverlening.
Op basis van een steekproef van 191 gemeenten hebben we de jaarrekeningen en/ of
begrotingen geanalyseerd. Van deze 191 gemeenten heeft een zeer beperkt deel (26
gemeenten) daadwerkelijk de lasten van schuldhulpverlening concreet gepubliceerd.
De meeste van deze gemeenten noemen één bedrag voor de lasten. Sommige gemeenten
geven de baten voor schuldhulpverlening weer en ook een gemeente heeft het specifiek over
de uitvoeringskosten. Eén gemeente heeft de lasten uitgesplitst per
schuldhulpverleningsorganisatie/project.
Dit is een te beperkte basis om de kosten van schuldhulpverlening in Nederland te
concretiseren.
Aan 10 gemeenten door geheel Nederland is gevraagd naar de aandachtspunten die ze
verwachten tegen te komen om de kosten van de schuldhulpverlening in beeld te brengen. Van
deze gemeenten verwachten 8 van de 10 gemeenten geen problemen te hebben met het in
kaart brengen van de kosten van de schuldhulpverlening met uitzondering van de kosten voor
schuldhulpverlening in de wijkteams en de andere organisaties waar mensen zich kunnen
melden met financiële vragen. Wijkteams werken in het algemeen integraal en financiële vragen
vormen een onderdeel van hun werk. De specifieke kosten van het deel schuldhulpverlening
zijn dan lastig te kwantificeren.
Daarnaast hebben we verschillende jaarverslagen van schuldhulpverleningsorganisaties
bestudeerd. Vanuit deze jaarverslagen zijn duidelijk de kosten van de schuldhulpverlening te
destilleren. Uiteraard gelden deze kosten alleen voor diegenen die in dat deel van de
schuldhulpverlening zitten dat deze organisaties uitvoeren; immers ligt soms een deel van de
schuldhulpverlening bij de gemeente en soms een deel (zoals uitvoering van de regelingen) bij
de kredietbanken.

24

Onderzoeken
In het onderzoek “Onoplosbare schuldsituaties”28 worden verschillende getallen genoemd. In
2009 heeft Cebeon29 de uitgaven schuldhulpverlening geschat op 170 miljoen euro. Onderzoek
uit 2011 indiceert een bedrag van 1,4 miljoen euro per 100.000 inwoners.30 Indien dit bedrag nu
nog zou gelden, bedragen de kosten op jaarbasis circa 238 miljoen euro bedragen bij 17
miljoen inwoners. Daarnaast is er een maatschappelijke prijslijst gepubliceerd op de website
https://effectencalculator.nl/maatschappelijke-prijslijst. Hierin staan ook de kosten van
schuldhulpverlening. De kosten per jaar per huishouden zijn volgens deze prijslijst €1.500,-.Hoe
tot deze prijs is gekomen, is niet duidelijk. Ook is niet duidelijk wat de gebruikte definitie van
schuldhulpverlening is. Op basis van de schatting van Panteia dat er jaarlijks 153.000
huishoudens in de schuldhulpverlening zitten, komen de jaarkosten op 229,5 miljoen euro.

4.3. Concluderend
De kosten van de volledige toegang tot de schuldhulpverlening zijn niet eenduidig in beeld te
brengen. De versnippering van de toegang leidt ertoe dat niet alle kosten direct zijn toe te
rekenen naar financiële hulpvragen. Ook de kosten van de overige onderdelen van
schuldhulpverlening zijn niet landelijk beschikbaar.

28 Onoplosbare schuldsituaties, Hogeschool Utrecht en NVVK, 2014
29 Quickscan financiële gevolgen wetsvoorstel gemeentelijke schuldhulpverlening, Cebeon, 2009.
30 Schuldhulpverlening loont! Een onderzoek naar de kosten en baten van schuldhulpverlening,

Hogeschool Utrecht & Regioplan, 2011.

25

5. Conclusies
In het afsluitende hoofdstuk beantwoorden we de onderzoeksvragen. Daarvoor zetten we
eerst de bevindingen op een rij alvorens we tot de conclusies komen.

5.1. Bevindingen
In onderstaande schema’s staan de verschillende fases die we onderscheiden op een rij. Per
fase geven we kort de bevindingen weer.
Tabel 5.1.1 Bevindingen schuldhulpverlening
Fase

Aantal

Uitstroom, doorstroom

Definities en registratie

en resultaten

Volledigheid,
representativiteit en
witte vlekken

Onbekend.

Over de uitstroom en
resultaten is geen
informatie beschikbaar.

Fase B: Aanmelding,
info en advies

90.500 – 124.000

De uitstroom ligt op 20 30%. Een deel daarvan is
direct geholpen, inclusief
informatie en advies. De
doorstroom ligt op 70 tot
80 procent.

Fase C: Intake

72.500 – 98.000

Geen cijfers bekend.

44.000 – 61.000

Over uitstroom,
doorstroom en resultaten
is geen landelijk cijfer
bekend, wel bij
individuele organisaties.

Fase E: Toeleiding
minnelijke regeling

Onbekend

Van de toeleidingen leidt
37 procent tot
totstandkoming van een
schuldregeling.31 De
verschillen per
organisatie zijn groot.
Een deel van de
uitstroom gaat door naar
de toeleiding Wsnp.

De definitie van
financiële hulpvraag is
niet eenduidig. Ook
verschilt de wijze van
registratie en kunnen
inwoners zich bij veel
verschillende loketten
melden.
De definitie van een
aanmelding
schuldhulpverlening is
helder. De wijze van
registratie van de
aanmeldingen verschilt.
De definiëring van de
intake is in het algemeen
gelijk. Het product kan
wel anders worden
genoemd.
Binnen stabilisatie
kunnen verschillende
instrumenten worden
ingezet. Er is derhalve
geen eenduidige
registratie. De
inhoudelijke doelen van
stabilisatie worden wel
breed gedeeld.
De toeleiding naar een
minnelijke regeling is in
principe een duidelijk
product. Inhoudelijk
zitten er wel verschillen
tussen de gekozen
oplossingen
(schuldregeling,
saneringskrediet, etc.).

Fase F: Toeleidingen
Wsnp

17.000

Succesvolle toeleidingen
11.700.

De definities van deze
fase zijn helder.

Fase G: Budgetbeheer

51.400

Geen gegevens bekend

Dit cijfer is gebaseerd op
het aantal openstaande
budgetbeheerrekeningen
en niet op personen.

Fase A: Melders met
financiële hulpvragen

Fase D: Stabilisatie

31 http://www.nvvk.eu/jaarverslag2015/cijfers/

26

De versnippering,
definitie en registratie
maakt het lastig een
volledig en representatief
beeld te geven.

Het aantal aanmeldingen
is een onderbouwde
schatting; het is echter
niet volledig betrouwbaar.

Het gepresenteerde cijfer
is een schatting en dus
niet volledig betrouwbaar.

Het gepresenteerde cijfer
is een indicatie van de
stabilisaties.

Er is geen landelijk beeld
van het aantal
toeleidingen naar een
minnelijke regelingen

Het gepresenteerde cijfer
is een volledig en
betrouwbaar cijfer.
Het gepresenteerde
aantal geeft een volledig
en representatief beeld
voor Nederland.

Fase

Aantal

Uitstroom, doorstroom

Definities en registratie

en resultaten

Volledigheid,
representativiteit en
witte vlekken

5.500

Onbekend.

Fase I: Huishoudens in
een lopende minnelijke
regeling

Onbekend

Uit de jaarcijfers van de
NVVK blijkt dat 66
procent van de gestarte
minnelijke regelingen na
3 jaar succesvol wordt
afgerond (regeling is
geslaagd)

De toeleiding naar
beschermingsbewind
kan door veel
verschillende actoren
worden ingezet. De
schuldenproblematiek
kan daar een grondslag
voor zijn.
De beëindiging van een
minnelijke regeling is een
helder en afgebakend
product. De definiëring
van het resultaat kan
leiden tot
interpretatieverschillen.

Fase J: Huishoudens in
een lopend Wsnptraject

36.649

86 procent stroomt
succesvol uit.

De definities van deze
fase zijn helder.

Fase H: Toeleiding
beschermingsbewind

Het gepresenteerde cijfer
Is een indicatie.

Het gepresenteerde cijfer
is een volledig en
betrouwbaar cijfer.

Kosten
De kosten van de volledige toegang tot de schuldhulpverlening zijn niet eenduidig in beeld te
brengen. De versnippering van de toegang leidt ertoe dat niet alle kosten direct zijn toe te
rekenen naar financiële hulpvragen. Ook de kosten van de overige onderdelen van
schuldhulpverlening zijn niet landelijk beschikbaar.

5.2. Beantwoorden van de onderzoeksvragen
In deze paragraaf gaan we tot slot in op de onderzoeksvragen. We starten met de centrale
onderzoeksvraag.

5.2.1. Hoe groot is de instroom, doorstroom en uitstroom van de gemeentelijke
schuldhulpverlening op landelijk niveau, en wat zijn de resultaten en uitgaven?
Op deze vraag is op basis van de huidige beschikbare gegevens geen antwoord te geven. Op
onderdelen van het schuldhulpverleningsproces is voor de instroom antwoord te geven op basis
van betrouwbare cijfers, op andere onderdelen is hoogstens een schatting te geven.
Voor de resultaten, doorstroom en uitstroom zijn er tal van cijfers beschikbaar uit andere
onderzoeken, de jaarcijfers van de NVVK en jaarverslagen van kredietbanken en gemeenten.
Een landelijk beeld hiervan geven is echter niet mogelijk omdat er geen eenduidig beeld is. Er
zijn wel gegevens beschikbaar van individuele gemeenten en kredietbanken, maar voor de
meeste gemeenten geldt dat de kosten niet in de openbare stukken specifiek staan
gespecificeerd.

5.2.2. Deelvraag a. Welke cijfers van welke bron zijn reeds beschikbaar?
Voor dit onderzoek hebben we een aantal gegevens gebruikt vanuit de NVVK-jaarcijfers en de
Divosa Benchmark armoede en schulden en de Monitor Wsnp. De specifieke gegevens die we
konden gebruiken vanuit de NVVK betrof de fase Aanmeldingen en Informatie en Advies en de
fase budgetbeheer. Vanuit de Divosa Benchmark waren er cijfers beschikbaar voor de fases
Aanmeldingen en Informatie en Advies, Intakes en de Toeleiding minnelijke regelingen Voor de
overige fases zijn indien mogelijk schattingen gemaakt op basis van beschikbare kengetallen en
percentages vanuit de NVVK jaarcijfers en ook andere onderzoeken (zie bijlage 2 voor een
overzicht van de gebruikte onderzoeken). Daarnaast zijn er cijfers beschikbaar uit openbare
jaarrapportages van sommige Kredietbanken en gemeenten.

27

5.2.3. Deelvraag b. In hoeverre zijn deze cijfers vergelijkbaar als het gaat om
jaartallen en definities?
Deze cijfers en de gehanteerde definities van de NVVK en Divosa Benchmark armoede en
schulden zijn onderling goed vergelijkbaar. Beide bronnen bevatten gegevens over 2015.
Daarnaast zijn er veel landelijke onderzoeken geweest naar schuldhulpverlening. Ook die
definities zijn vergelijkbaar. Alle cijfers betreffen 2015. De Monitor Wsnp geeft een volledig
dekkend beeld van de cijfers rond de Wsnp.

5.2.4. Deelvraag c. In hoeverre zijn deze cijfers landelijk representatief?
De gegevens vanuit de Divosa benchmark zijn niet representatief voor heel Nederland omdat
het aantal deelnemers waarvan de cijfers beschikbaar zijn voor dit onderzoek te klein is om een
betrouwbaar landelijk beeld te geven. Wel zijn deze cijfers voor dit onderzoek gebruikt om op
onderdelen de omvang van de huishoudpopulatie per fase te schatten.
De NVVK-jaarcijfers zijn niet geschikt voor het vertalen naar landelijk dekkende cijfers over
schuldhulpverlening. De eerste reden is dat niet alle schuldhulpverleningsorganisaties en
gemeenten aangesloten zijn bij de NVVK, waardoor er geen compleet landelijk beeld is.
Tweede punt is dat niet alle NVVK-leden de gegevens aanleveren waardoor we niet weten wat
de precieze dekkingsgraad van de cijfers is. Een derde reden is, zoals uit dit onderzoek ook
blijkt, dat er diverse gemeenten zijn die sommige onderdelen van de schuldhulpverlening zelf
uitvoeren en andere onderdelen hebben uitbesteed. De consequentie hiervan is dat per
onderscheiden fase in de schuldhulpverlening het werkgebied van de NVVK-leden verschilt. De
NVVK heeft weliswaar een dekkingsgraad van 93% onder de Nederlandse gemeenten, maar dit
geldt niet voor elke fase van de schuldhulpverlening. De jaarcijfers van de NVVK zijn derhalve
niet voor elke fase te vertalen naar landelijke cijfers32.
De cijfers uit de diverse openbare jaarrapportages van Kredietbanken en gemeenten geven
gezamenlijk geen landelijk dekkend cijfer weer.

5.2.5. Deelvraag d. Welke witte vlekken zijn er?
In dit onderzoek is de schuldhulpverlening onderverdeeld in verschillende fases. Niet voor elke
fase zijn landelijke gegevens beschikbaar. Feitelijk is voor twee onderdelen een betrouwbaar
cijfer gevonden (toeleiding Wsnp en budgetbeheer). Voor sommige andere onderdelen is het
aantal geschat. Daarbij gaat het om het aantal aanmeldingen (exclusief informatie en advies),
intakes, stabilisatie en de toeleidingen naar beschermingsbewind vanuit de gemeentelijke
schuldhulpverlening. Deze schattingen zijn echter indicatief.
Over de resterende fases (meldingen financiële hulpvragen, informatie en advies, toeleiding
minnelijke schuldregeling, lopende minnelijke schuldregeling) zijn geen landelijke gegevens
bekend. Wel beschikken individuele gemeenten en schuldhulpverleningsorganisaties over de
eigen cijfers.
Ook voor de doorstroom, uitstroom en resultaten geldt dat maar voor een klein aantal fases hier
een landelijk dekkend cijfer voor bekend is. Het is bekend welk deel van de schuldregelingen
succesvol wordt afgesloten en het aandeel huishoudens dat na de aanmelding doorstroomt. Op
de overige onderdelen zijn geen landelijke cijfers bekend. Wel presenteren diverse studies
succespercentages. Op regionaal en lokaal niveau zijn er meer cijfers beschikbaar.
Kredietbanken en individuele gemeenten beschikken over betrouwbare cijfers voor hun
werkgebied.
Ten aanzien van de kosten zijn er geen landelijke gegevens beschikbaar. Individuele
gemeenten en kredietbanken hebben wel de beschikking over deze cijfers, maar met name de
kosten van de financiële hulpvragen en aanmeldingen inclusief informatie- en
32 Overigens is het goed om te benadrukken dat het ook niet de doelstelling is van de NVVK om met de

jaarcijfers landelijke cijfers te presenteren. Het zijn de jaarcijfers van de leden van de brancheorganisatie.

28

adviesgesprekken ontbreken. De kosten van wijkteams en loketten vallen buiten de begroting
zoals de gemeente die heeft opgesteld voor de schuldhulpverlening

5.2.6. Deelvraag e. Welke cijfers zijn via een enquête bij gemeenten uit te
vragen? In hoeverre zijn deze cijfers vergelijkbaar als het gaat om definities en
wijze van registratie?
Naar onze mening is het mogelijk om binnen een redelijke termijn een beter en vollediger beeld
te krijgen van het aantal huishoudens in de schuldhulpverlening. Dit kan door te concentreren
op een beperkt aantal onderdelen in het schuldhulpverleningsproces waarbij er weinig discussie
is over de definitie en de gehanteerde begrippen. Concreet gaat het daarbij om de volgende
onderdelen:
 De aanmelding schuldhulpverlening: de aanmelding als start van het
schuldhulpverleningsproces is een redelijk eenduidige fase in het proces. Alhoewel er
zeker definitieverschillen tussen gemeenten zijn, zijn deze verschillen niet zo groot dat
gegevensverzameling niet mogelijk is.
 Intakes schuldhulpverlening. De intake is een duidelijk afgebakend onderdeel van de
schuldhulpverlening en gegevens daarover kunnen dus goed verzameld worden.
 De toeleidingen naar schuldregelingen: deze regelingen worden vrijwel uitsluitend
uitgevoerd door de leden van de NVVK. Deze gegevens zijn qua definitie en registratie
behoorlijk eenduidig.
 De lopende schuldregelingen: deze regelingen worden vrijwel uitsluitend uitgevoerd
door de leden van de NVVK. Deze gegevens zijn qua definitie en registratie behoorlijk
eenduidig.
 Een onderdeel dat mogelijk meegenomen kan worden is de stabilisatie. Stabilisatie is
een steeds belangrijker wordend onderdeel van de schuldhulpverlening. Echter,
stabilisatie kan bestaan uit verschillende deelproducten. Daardoor kunnen
werkprocessen en definities alsnog uiteenlopen. Een goede beschrijving en definitie
van de verschillende onderdelen van stabilisatie is daarom essentieel.
 Landelijke gegevens over het aantal meldingen met financiële hulpvragen en
informatie- en adviesgesprek zijn lastiger te verzamelen. De lokale dienstverlening ten
aanzien van financiële hulpvragen en informatie en advies is versnipperd over
meerdere loketten. Dit vergroot de toegankelijkheid van deze dienstverlening, maar
bemoeilijkt een complete dataverzameling.
We raden nadere gegevensverzameling over de doorstroom en de resultaten van de
schuldhulpverlening af. Op dit moment is er te weinig overeenstemming over de definiëring van
de resultaten (wat is wel of niet succesvol).

29

Bijlage 1. Beschrijving van de fases
In deze bijlage beschrijven we de verschillende fases in de schuldhulpverlening.

Fase A: Melding
De schuldhulpverlening start op het moment dat een huishouden zich meldt met een financieel
probleem bij een loket. Deze meldingen betreffen alle financiële hulpvragen en hoeven dus niet
noodzakelijkerwijs te gaan over (problematische) schulden. De melding kan leiden tot een
(informatie en advies) gesprek of vormt direct een aanmelding voor schuldhulpverlening.
Daarnaast kan men ook verwezen worden naar flankerende hulp.
Per gemeente varieert de plek waar een huishouden zich kan melden: een sociaal wijkteam,
een daarvoor aangewezen uitvoerende organisatie (maatschappelijk werk, sociaal raadslieden),
een organisatie die schuldhulpverlening voor de gemeente uitvoert en/ of de gemeente zelf33.
Naast de diversiteit van de locaties en organisaties is ook de wijze van registratie van de
melding divers. Twee derde van de gemeenten registreert niet alle contacten met de klant in
deze fase34.
Afbakening en definities in rapportage
Teleenheid:
Alle huishoudens die zich met een financiële hulpvraag melden
ongeacht het loket.
Doorstroom:
Het deel van de huishoudens dat na de melding in Fase A zich
meldt bij de schuldhulpverlening (fase B).
Uitstroom:
Alle huishoudens die zich melden bij een loket en niet meetellen bij
fase B (zie verderop). Gezien de diversiteit van loketten en relatief
gebrekkige registratie is het voor deze fase niet mogelijk
onderscheid te maken naar resultaten.

Fase B: Aanmelding en informatie en advies
In deze fase vindt de voorselectie plaats. De voorselectie is onderdeel van het toegangsproces.
In deze fase wordt bepaald of doorstroom naar de intake aan de orde is. In de intake wordt
besloten over de formele toegang tot verdere schuldhulpverlening. Gedurende de voorselectie
wordt bepaald of de hulpvrager direct kan worden geholpen met informatie en advies, het een
directe aanmelding voor schuldhulpverlening betreft of dat er direct redenen zijn waardoor de
hulpvraag kan worden afgewezen35.
Een aanmelding kan plaatsvinden óf op basis van verwijzing vanuit fase A óf door een
rechtstreekse aanmelding van de cliënt zelf bij de schuldhulpverlening. Bij de aanmelding wordt
bepaald of:
o de cliënt toegeleid wordt naar de intake schuldhulpverlening. In dit geval is er
sprake van doorstroom naar de volgende fase;
o de cliënt niet in aanmerking komt voor de schuldhulpverlening; de redenen hiervoor
kunnen divers zijn: er is geen sprake van een problematische schuldsituatie, de
cliënt voldoet niet aan toelatingscriteria van bijvoorbeeld woonplaats, etc.;
o een informatie en adviesgesprek voldoende is36. Het doel van informatie en advies
is om direct en adequaat de hulpvrager te helpen. Dit kan zijn door direct de vraag
33 Het rapport Toegankelijkheid van schuldhulpverlening van de Inspectie SZW meldt dat bij ruim 70% van

de gemeenten burgers bij drie of meer verschillende loketten hun schulden kunnen melden, waarbij het
sociaal wijkteam het meest wordt genoemd, maar ook de balie Werk & Inkomen bij het stadhuis, is naast
de afdeling schuldhulpverlening, een plek waar de klant meestal met zijn melding terecht kan. Minder dan
10% van de gemeenten heeft maar één plek waar burgers zich kunnen melden met schuldenproblematiek.
34 Bron: Toegankelijkheid van schuldhulpverlening, Inspectie SZW.
35 Van de gemeenten doet ruim 40 procent een voorselectie op basis van professionele en beleidsmatige
criteria. Op basis van deze criteria kan een hulpvraag direct worden afgewezen of juist direct worden
afgehandeld. Bron: Toegankelijkheid van schuldhulpverlening, Inspectie SZW
36 De NVVK definieert informatie en advies als het geven van advies over het zelfstandig bereiken van
duurzaam financieel evenwicht zonder beroep te doen op herfinanciering, schuldregeling of stabilisatie”.

30

te kunnen beantwoorden, door te verwijzen naar een andere organisatie of naar
verdere hulpverlening zoals concrete dienstverlening (bijvoorbeeld reparatie van
inkomen) of flankerende hulp (begeleiding bij problematieken zoals verslaving,
ondersteunen bij gedragsverandering). Dit is een succesvolle uitstroom.

Fase C: Intake
De intake vindt plaats na (of soms ook tegelijkertijd met) de aanmelding. Het doel van de intake
is het toetsen van de zelfredzaamheid van de klant en het vaststellen van het probleem van de
klant om een plan van aanpak te ontwikkelen37.
De intake kan beschouwd worden als het formele gedeelte van het toegangsproces en bepaald
wordt of en welke vorm van schuldhulpverlening men gaat krijgen.
Afbakening en definities in rapportage
Teleenheid
Aantal huishoudens dat een intake schuldhulpverlening heeft
gehad.
Doorstroom
Alle huishoudens die na de intake doorgaan naar een volgende
fase.
Uitstroom met oplossing
De klant kan zelfstandig schulden oplossen, bijvoorbeeld door
middel van informatie en advies. Of de klant wordt doorverwezen
naar een andere organisatie.
Uitstroom zonder oplossing Klant wordt niet toegelaten tot de schuldhulpverlening maar er is
ook geen andere oplossing gevonden. Klant komt niet (meer)
opdagen, klant houdt zich niet aan de afspraken etc.

Fase D: Stabilisatie
Het doel van stabilisatie is een financieel stabiele situatie te creëren. Het inkomen is
gerepareerd en de uitgaven zijn afgestemd op het inkomen, waardoor de vaste lasten worden
betaald en er geen nieuwe schulden ontstaan.
Binnen stabilisatie kunnen verschillende instrumenten worden ingezet. Dit kunnen bijvoorbeeld
zijn budgetbeheer, budget coaching, beschermingsbewind, flankerende hulpverlening,
doorbetalen vaste lasten en dergelijke.
De stabilisatiefase dient primair als voorbereiding op de regeling van de schulden, maar
stabilisatie kan ook het einddoel van schuldhulpverlening zijn.
Indien de stabilisatie gericht is op het voorbereiden op een schuldregeling vindt doorstroom
naar een schuldregeling alleen plaats indien een schuldregeling noodzakelijk is voor de
verduurzaming van de bereikte stabiliteit en het schuldenpakket en/of in de persoon gelegen
factoren een dusdanig traject kansrijk maakt. Een dergelijke regeling kan de vorm aannemen
van herfinanciering, 100% betalingsregeling, Saneringskrediet of Schuldbemiddeling.
Stabilisatie kan ook het einddoel zijn van de schuldhulpverlening. Met stabilisatie kan de cliënt
voldoende geholpen zijn of er is geconstateerd dat het bestaande schuldprobleem door in of bij
die persoon gelegen omstandigheden nog niet duurzaam opgelost kan worden. Binnen de
NVVK wordt in het laatste geval het traject Duurzame Financiële Dienstverlening (DFD)
onderscheiden. Doel hiervan is het in evenwicht brengen en houden van inkomsten en uitgaven
van de klant38. Feitelijk is DFD stabilisatie, maar dan met een andere doelstelling. Binnen deze
vorm van stabilisatie kunnen instrumenten ingezet worden als budgetbeheer, betalingsregeling,
budget coaching, beschermingsbewind en/of flankerende hulp.
Na stabilisatie kan een huishouden doorstromen naar een toeleiding naar een minnelijke of
wettelijke regeling. Ook kan een huishouden uitstromen uit deze fase. Dit kan succesvol zijn (de
Onder informatie en advies wordt ook verstaan het doorverwijzen naar derden. Informatie en advies kan
een resultaat van aanmelding zijn. Bron: Modules NVVK
37 Definitie zoals beschreven door de NVVK.
38 DFD is er op gericht om de maatschappelijke positie van de klant niet te laten verslechteren. Meerdere
vormen van hulpverlening zijn dan betrokken bij het huishouden. De primaire taak van de
schuldhulpverlener, als onderdeel van de hulpverleningsketen, is daarbij om voor een financiële basis voor
de klant te zorgen.

31

situatie is zodanig gestabiliseerd dat verdere schuldhulpverlening niet noodzakelijk is) of niet
succesvol (uitval, no-show, nieuwe schulden etc.).
Afbakening en definities in rapportage
Teleenheid
Het aantal huishoudens dat in stabilisatie heeft gezeten of nog
steeds in stabilisatie zit gedurende de periode.
Doorstroom
Alle huishoudens die na de stabilisatie doorgaan naar een
volgende fase.
Uitstroom met oplossing
De financiële situatie van de klant is gestabiliseerd, verdere
schuldhulpverlening is niet noodzakelijk.
Uitstroom zonder oplossing De klant heeft geen stabiele financiële situatie en stroomt ook niet
door naar een minnelijke of wettelijke regeling. Bijvoorbeeld door
uitval, no-show of nieuwe schulden.

Fase E: Toeleiding minnelijke regeling
Het doel van de toeleiding naar een minnelijke regeling is om tot afspraken te komen met de
klant en de schuldeisers over de te treffen regeling om de openstaande schuld geheel of deels
terug te betalen.
Een minnelijke regeling kan bestaan uit 100% herfinanciering of een betalingsregeling, een
saneringskrediet of een schuldbemiddeling. Tussen de instrumenten zitten grote verschillen.
De overeenkomst tussen de instrumenten is dat er een regeling met schuldeisers is getroffen
die de klant uiteindelijk vrij van (problematische) schulden maakt. De vordering wordt geheel of
gedeeltelijk in een aantal termijnen betaald. Daarom zijn in het kader van dit onderzoek de
verschillende instrumenten samengevat onder de noemer minnelijke regeling.
De toeleiding leidt tot een daadwerkelijke minnelijke regeling, tot een andere succesvolle
oplossing (bijvoorbeeld: klant kan het toch zelf regelen) of tot een niet succesvolle oplossing.
Het huishouden kan dan doorstromen naar de toeleiding Wsnp of uitstromen.
Afbakening en definities in rapportage
Teleenheid
Het aantal huishoudens dat gedurende de periode een traject
toeleiding naar een minnelijke regeling hebben gevolgd.
Doorstroom
Alle huishoudens die doorgaan naar toeleiding Wsnp.
Uitstroom met oplossing
De toeleiding leidt tot een daadwerkelijke minnelijke regeling of tot
een andere oplossing (de klant kan het bijvoorbeeld toch zelf
regelen).
Uitstroom zonder oplossing Er wordt geen oplossing gevonden. Er is geen minnelijke regeling
tot stand gekomen en het huishouden stroomt ook niet door naar
de Wsnp.

Fase F: Toeleiding wettelijke regeling Wsnp
Tijdens de toeleiding naar de Wsnp wordt een verzoek tot toelating tot de wettelijke
schuldsaneringsregeling gedaan bij de rechtbank. De rechtbank beoordeelt het verzoek aan de
hand van de criteria van artikel 288 van de Faillissementswet. De toeleiding naar de Wsnp valt
(in tegenstelling tot de daadwerkelijke instroom in de Wsnp) nog onder het bestek van dit
onderzoek omdat dit binnen de gemeentelijke schuldhulpverlening valt. De toeleiding leidt tot
een daadwerkelijke wettelijke regeling (oplossing gevonden), tot een andere succesvolle
oplossing (bijvoorbeeld: klant kan het toch zelf regelen) of het probleem wordt niet opgelost
(klant stroomt niet door naar de Wsnp en er wordt ook geen andere oplossing gevonden).
Afbakening en definities in rapportage
Teleenheid
Het aantal huishoudens waarvoor een verzoek tot toelating tot de
wettelijke schuldsaneringsregeling wordt gedaan. In dit onderzoek
betreft het alleen de huishoudens die vanuit gemeenten worden
toegeleid.
Doorstroom
Indien het huishouden wordt toegelaten, stroomt deze door naar
de Wsnp (fase J).
32

Uitstroom met oplossing

Indien er een andere succesvolle oplossing wordt bereikt (de klant
kan het bijvoorbeeld toch zelf regelen).
Uitstroom zonder oplossing De klant wordt niet toegelaten tot de Wsnp.

Fase G: Budgetbeheer
Budgetbeheer omvat alle activiteiten in het kader van het beheren van de inkomsten van de
klant en het verrichten van betalingen, overeenkomstig het vastgestelde budgetplan.
Het doel van budgetbeheer is het garanderen dat betalingen tijdig gedaan worden en dat er
geen (nieuwe) schulden of betalingsachterstanden ontstaan. Dit heeft minimaal betrekking op
huur/ hypotheek, nutsvoorzieningen en wettelijk verplichte verzekeringen. Budgetbeheer kan
een bijdrage leveren aan het integraal oplossen of beheersbaar maken van bestaande
financiële problemen en het voorkomen van nieuwe financiële problemen39.
Budgetbeheer is een onderdeel van stabilisatie en/ of Duurzame Financiële Dienstverlening
maar kan ook parallel aan een minnelijke regeling worden ingezet. Ook kan budgetbeheer als
los instrument worden ingezet.

Afbakening en definities in rapportage
Teleenheid
Het aantal huishoudens dat in budgetbeheer heeft gezeten.
Omdat budgetbeheer langdurig kan worden ingezet en het doel ervan niet is om verder te gaan
in het schuldhulpverleningstraject geven we geen doorstroom of uitstroomcijfers weer.

Fase H: Toeleiding beschermingsbewind
Indien een persoon vanwege zijn of haar lichamelijke dan wel geestelijke toestand niet meer in
staat is om zelf de eigen financiële zaken te regelen, kan de kantonrechter een meerderjarig
persoon onder beschermingsbewind plaatsen. Vanaf 1 januari 2014 vormen ook verkwisting en
het hebben van problematische schulden gronden voor het toepassen van
beschermingsbewind. Daarmee werd de reeds bestaande praktijk geformaliseerd. In dit
onderzoek richten we ons uitsluitend op de instroom in beschermingsbewind vanuit de
gemeentelijke schuldhulpverlening. Het beschermingsbewind zelf valt buiten het bestek van dit
onderzoek.
Afbakening en definities in rapportage
Teleenheid
Het aantal huishoudens dat vanuit de gemeentelijke
schuldhulpverlening instroomt in beschermingsbewind in de
periode.
Omdat beschermingsbewind langdurig kan worden ingezet en het doel ervan niet is om verder
te gaan in het schuldhulpverleningstraject geven we geen doorstroom of uitstroomcijfers weer.

Fase I: Minnelijke regeling
Na een succesvolle toeleiding wordt de minnelijke regeling gestart. De regeling duurt (over het
algemeen) drie jaar/ bij de toeleiding wordt bepaald over hoeveel termijnen de regeling loopt.
De minnelijke regeling is in dit onderzoek een verzameling van instrumenten waarbij het
onderscheid is of de schuldeiser 100% wordt terugbetaald of slechts een deel.
 Herfinanciering: de schuldhulpverleningsorganisatie regelt een
financieringsovereenkomst tussen klant en kredietverstrekker, waarmee de
vastgestelde vordering voor 100% en ineens wordt voldaan. De klant betaalt vervolgens
de gehele schuld af aan kredietverstrekker.
 Betalingsregeling: het 100% betalen van de vordering door klant aan schuldeiser in een
aantal termijnen.

39 Bron NVVK, modules NVVK.

33



Schuldregeling: de schuldhulpverleningsorganisatie brengt tussen de klant en zijn
schuldeisers een minnelijke regeling tot stand van de totale schuldenlast. Dit leidt tot:
o een saneringskrediet: het betalen van een gedeelte van de vordering ineens
door de schuldhulpverleningsorganisatie. De klant betaalt deze schuld aan de
schuldhulpverleningsorganisatie in termijnen af, tegen finale kwijting door
schuldeiser of
o een schuldbemiddeling: de totale schuldenlast wordt door de klant gedeeltelijk
terugbetaald in termijnen naar draagkracht en aan het einde van de looptijd
wordt kwijtschelding verleend.

Indien de schuldenaar zich gedurende de hele doorlooptijd aan de afspraken houdt dan is aan
het einde van de periode de regeling geslaagd (o.i.d.). Afhankelijk van het soort regeling wordt
er finale kwijting verleend of is de schuldenlast afbetaald conform de gemaakte afspraken.
Afbakening en definities in rapportage
Teleenheid
Het aantal huishoudens dat in de minnelijke regeling zit in de
periode.
Geslaagde uitstroom
De schuld is afbetaald/ kwijtgescholden.
Niet geslaagde uitstroom
De schuld is niet afbetaald/ kwijtgescholden. De redenen hiervoor
kunnen divers zijn (niet nakomen van afspraken, nieuwe schulden,
etc.).

Fase J: Wettelijke regeling Wsnp
Voor dit onderzoek richten we ons primair op het aantal verzoeken tot toelating tot de Wsnp
vanuit de gemeentelijke schuldhulpverlening. De gehele instroom Wsnp, ofwel degenen die
daadwerkelijk met een wettelijke regeling starten, vallen buiten het bestek van dit onderzoek.
Wel zullen we voor de volledigheid van de cijfers de instroom, uitstroom en resultaten voor dit
onderdeel vullen op basis van de Monitor Wsnp van de Raad voor de Rechtsbijstand.
Afbakening en definities in rapportage
Teleenheid
Het aantal huishoudens dat in de Wsnp zit is ingestroomd in de
periode.

34

Bijlage 2. Bestudeerde bronnen
NVVK (Regioplan & Hogeschool Utrecht) (2014). Het verhaal achter de cijfers. De doorstroom
van de minnelijke schuldhulpverlening naar de wettelijke schuldhulpverlening.
Berenschot (2016). Evaluatierapport Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (2016).
Bureau Bartels (2015). Verdiepend onderzoek naar de groep onderbewindgestelden.
NVVK & Hogeschool Utrecht (2014). Onoplosbare schuldsituaties.
Inspectie SZW, Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (2016). Toegankelijkheid van
schuldhulpverlening (2016).
Transitiecommissie Sociaal Domein (2016). Vierde voortgangsrapportage TSD: Eén sociaal
domein.
Panteia (2015). Huishoudens in de rode cijfers 2015. Over schulden van Nederlandse
huishoudens en preventiemogelijkheden.
Divosa (2016). Benchmark Armoede en schulden 2015.
NVVK (2016). Jaarcijfers 2015.
Raad voor de Rechtsbijstand / CBS (2016). Monitor Wsnp 2015.
Cebeon (2009). Quickscan financiële gevolgen wetsvoorstel gemeentelijke schuldhulpverlening.
Hogeschool Utrecht & Regioplan (2011). Schuldhulpverlening loont! Een onderzoek naar de
kosten en baten van schuldhulpverlening.
Jaarverslagen:
Stadsring51 (2016). Jaarbeeld 2015. Stadsring51 verbindt.
Kredietbank Limburg (2016). Jaarstukken 2015.
De Gemeentelijke Kredietbank (2016). Jaarverslag 2015.
Kredietbank Nederland (2015). Jaarverslag 2015. De blik vooruit.
Jaarverslag SDV 2015 Amsterdam.

35

Bijlage 3. Begrippenlijst
Tabel B3.1 Begrippenlijst
Begrip
Cumulatieve data
Doorstroom

Dwangakkoord

Finale kwijting
Financieel stabiele situatie

Geslaagde schuldregeling

Instroom

Minnelijke schuldregeling

Moratorium

Niet-regelbare schulden
Problematische schulden

Schuldhulpverlening

Uitstroom

Voorlopige voorziening bij
spoedeisende zaken

Wsnp (wettelijk traject)

Definitie
Data waarbij meerdere onderliggende data bij elkaar zijn
opgeteld en alleen het totaal wordt weergegeven.
De overgang van de ene fase in de schuldhulpverlening naar
de volgende fase. Het huishouden gaat verder in het proces.
De schuldenaar kan bij zijn verzoekschrift tot toepassing van
de Wsnp de rechtbank vragen één of meerdere schuldeisers
die weigeren mee te werken aan een minnelijke regeling, te
bevelen alsnog mee te werken aan een (minnelijk) akkoord
(artikel 287a Fw).
Alle schuldeisers schelden aan het einde van de
schuldregeling de nog openstaande vordering kwijt.
De schuldenproblematiek escaleert niet verder. De uitgaven
zijn afgestemd op het inkomen en er ontstaan geen nieuwe
schulden.
De schuldeisers werken mee aan de voorgestelde afspraken
om de schuld af te lossen. Ze zijn akkoord met het
betalingsvoorstel.
De start van de schuldhulpverlening. Zodra een huishouden
zich met een financiële hulpvraag (ergens) meldt behoort zij tot
de instroom.
Verzamelnaam voor een aantal instrumenten waarbij een
regeling met schuldeisers is getroffen die de klant uiteindelijk
vrij van (problematische) schulden maakt.
Het moratorium is de voorlopige voorziening bij bedreigende
situaties. De rechtbank kan voor een duur van maximaal 6
maanden een voorlopige voorziening toekennen om een
beperkt aantal bedreigende situatie(s) af te wenden met als
doel alsnog tot een minnelijk akkoord te komen (artikel 287b
Fw)
Schulden die niet voor een schuldregeling in aanmerking
komen. Zoals bepaalde boetes, fraudevorderingen of schulden
waar nog juridische procedures voor lopen.
Schulden waarvan redelijkerwijs is te verwachten dat ze niet
kunnen worden betaald, of die al niet worden betaald.
Het ondersteunen van natuurlijke personen met zowel
problematische als niet-problematische schulden bij het vinden
van een adequate oplossing. Deze oplossing kan per situatie
sterk verschillen.
Beëindiging van de schuldhulpverlening. Een huishouden kan
in elke fase uitstromen, zij gaat dan niet verder in het proces
van schuldhulpverlening. De uitstroom kan succesvol zijn
(financieel probleem is opgelost of beheersbaar of er is een
andere oplossing gevonden) of niet succesvol (financieel
probleem niet opgelost om diverse redenen).
Om tijd te winnen voor het behandelen van een verzoekschrift
tot toelating in de Wsnp kan een rechtbank een voorlopige
voorziening toekennen bij spoedeisende zaken.
De Wet schuldsanering natuurlijke personen (Wsnp) is bedoeld
voor personen die buiten hun schuld (‘te goeder trouw’) in een
problematische schuldsituatie terecht zijn gekomen en waarbij
een buitengerechtelijke (minnelijke) schuldregeling niet (meer)
tot de mogelijkheden behoort.

36

Bijlage 4. Samenstelling klankbordgroep
De volgende leden hebben zitting gehad in de klankbordgroep.








Wilma Reerink, Ministerie van SZW (opdrachtgever)
Nina Kox, Ministerie van SZW (opdrachtgever)
Rutger Schoenmakers, Den Haag
Anne-Mieke de Peuter, PLANgroep
Kosta Skliris, NVVK
Marleen Smit, Divosa
Jeannette de Ridder, VNG

37