Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2721
Vragen van de leden Podt en Van Weyenberg (beiden D66) aan de
Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid en de Minister van Financiën over
problemen bij het inschrijven van vluchtelingen uit Oekraïne in Nederland
(ingezonden 31 maart 2022).
Antwoord van Staatssecretaris Van der Burg (Justitie en Veiligheid), mede
namens de Minister van Financiën (ontvangen 12 mei 2022). Zie ook
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 2494.
Vraag 1
Kunt u de Kamer informeren over de uitkomsten van de gesprekken tussen
de Nederlandse overheid, de Nederlandse gemeenten en de Vereniging
Nederlandse Gemeenten (VNG) over het versnellen van het inschrijvingsproces van vluchtelingen uit Oekraïne bij de Nederlandse gemeenten, zoals
aangegeven door de Staatssecretaris van Koninkrijksrelaties en Digitalisering
tijdens het mondelinge vragenuur van dinsdag 29 maart?
Antwoord 1
Het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties onderhoudt
voortdurend contact met de Nederlandse Vereniging voor Burgerzaken
(NVVB) en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) over de
registratie van de ontheemden uit Oekraïne in de Basisregistratie Personen
(BRP).
Gemeenten hebben momenteel veel behoefte aan ondersteuning in de vorm
van voorlichting en het zo snel mogelijk beantwoorden van vragen over de
correcte uitvoering van de registratie. Op verzoek van en in samenwerking
met de NVVB heeft BZK tijdens een webinar op 5 april jongstleden uitleg
gegeven en vragen beantwoord. Op de site van de Rijksdienst voor Identiteitsgegevens (www.rvig.nl) en via de NVVB worden aanvullende vragen en
antwoorden gepubliceerd. De VNG heeft voor haar leden een Forum waar
ook informatie over registratie beschikbaar is. Er bleek ook behoefte aan
vertalingen in het Oekraïens van bij de registratie gebruikte formulieren, zoals
formulieren voor het afnemen van een verklaring onder eed of belofte (VOE).
Die laat RvIG nu vertalen en de NVVB plaatst ze op hun website.
Ondertussen zijn er door gemeenten inmiddels (peildatum 10 mei 2022)
55.020 mensen met de Oekraïense nationaliteit geregistreerd. Het aantal
bezette bedden in de opvang is 35.636 (peildatum 10 mei 2022). Dit betekent
dat ook mensen zich laten registeren die niet in de gemeentelijke opvang
verblijven. Het is goed dat we ook zicht krijgen op deze groep.

ah-tk-20212022-2721
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Over eventuele aanvullende ondersteuning, met name wanneer het aantal te
registreren ontheemden gaat toenemen, is BZK nog met VNG en NVVB in
gesprek. Er wordt nagedacht over eventueel vereenvoudigen van processen,
waarbij wel gegarandeerd moet kunnen blijven worden dat de kwaliteit van
de registratie daar niet onder gaat lijden. Niet alleen snelheid is belangrijk,
het is ook belangrijk dat de registratie correct en compleet is. Anders treden
er bij het gebruik van de gegevens problemen op en is ook het vaststellen
van het verblijfsrecht een probleem. De gegevens worden gebruikt door
honderden overheidsorganisaties, die naast identiteitsgegevens bijvoorbeeld
ook gegevens over de gezinssamenstelling nodig hebben.
Er wordt in sommige gevallen al afgeweken van standaardregels. Voor
minderjarigen die in gezinsverband zijn meegekomen en die geen identiteitsbewijs hebben, kunnen de ouders (bij gebrek aan overige documenten) een
verklaring onder eed of belofte afleggen, waarmee de gemeente de identiteit
van de kinderen vaststelt en de kinderen inschrijft. Vervolgens kan de
nationaliteit met toepassing van het nationaliteitsrecht worden ontleend aan
de ouders. Dit is een uitzondering op de standaardregel dat hiervoor een
identiteitsbewijs nodig is. Deze uitzondering is alleen toepasbaar voor deze
doelgroep in de huidige omstandigheden.
Vraag 2
Kunt u daarbij ook ingaan op de mogelijke belemmeringen als de identificatiepapieren van vluchtelingen uit Oekraïne en of de Oekraïense ambassade in
Nederland bijvoorbeeld meer hulp vanuit Nederlandse instanties nodig heeft?
Antwoord 2
Ik begrijp uit uw vraag dat u wilt weten of er belemmeringen zijn om
ontheemden uit Oekraïne te helpen aan documenten ten behoeve van
identificatie en of er in dat verband vanuit Nederlandse instanties meer hulp
geboden moet worden aan de Oekraïense ambassade.
Ontheemden met de Oekraïense nationaliteit kunnen bij de Oekraïense
ambassade een certificaat aanvragen met een foto van de persoon, waarin de
identiteit en nationaliteit wordt bevestigd. Inmiddels (stand van zaken tweede
helft april) heeft de ambassade ruim 4.000 van deze certificaten afgegeven.
Daarnaast schrijft de ambassade kinderen bij op de paspoorten van ouders.
Inmiddels zijn ruim 350 kinderen bijgeschreven. Er is regelmatig contact met
de ambassade, er is niet gevraagd om meer hulp vanuit Nederlandse
instanties.
De Oekraïense ambassade kan geen ondersteuning bieden bij de identiteitsof rechtmatigheidsvaststelling van mensen zonder Oekraïense nationaliteit die
uit Oekraïne gevlucht zijn.
Ontheemden met een andere nationaliteit dan de Oekraïense waarvan de
identiteit, nationaliteit of rechtmatig verblijf in Oekraïne niet kan worden
vastgesteld, worden verwezen naar een aanvullend herkomst- en identificatieproces. Er is gestart bij enkele opvanglocaties met een mobiel team om
documenten van derdelanders te controleren waar twijfel over bestaat.
Derdelanders die hun herkomst, identiteit en rechtmatig verblijf in Oekraïne
aannemelijk kunnen maken worden dan alsnog ingeschreven in de BRP.
Vraag 3
Kunt u verder uitweiden over de huidige financiële situatie van vluchtelingen
uit Oekraïne en Oekraïners die al aanwezig waren in Nederland en daarbij ook
ingaan op de toegang van deze groep tot bijvoorbeeld de zorg?
Antwoord 3
Momenteel is er geen tot weinig inzicht in de financiële situatie van ontheemden uit Oekraïne alsook Oekraïners die aanwezig waren in Nederland vóór het
uitbreken van de oorlog. Deze situatie verschilt uiteraard per individu en
wordt niet geregistreerd. In het algemeen kan ik aangeven op basis van de
eerste berichten dat de meeste ontheemden goed gedocumenteerd en in
bezit van functionerende Oekraïense betaalkaarten de grens zijn overgestoken. Dit is echter slechts een eerste beeld, gezien de aantallen en snel
veranderende omstandigheden, kan dit nu anders zijn. Daarnaast zijn er
studenten uit Oekraïne die te maken hebben met onvoorziene problemen met
hun financiën vanwege de situatie in hun thuisland en met hun familie,
omdat zij geen toegang meer hebben tot hun bankrekening of door de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

extreme waardedaling van hun munteenheid. Zoals aangegeven in de
Kamerbrief van 6 april jl. stelt het kabinet geld beschikbaar voor financiële
ondersteuning aan deze studenten, vanuit de onderwijsinstellingen, vooralsnog voor de periode maart tot en met mei. Voor wat betreft de medische zorg
verwijs ik naar de Kamerbrief van de Minister van VWS van 1 april jl.1
Vraag 4
Hoe beoordeelt u de huidige bancaire situatie van deze groep, waarvan velen
aangeven dat geld opnemen van Oekraïense bankrekeningen niet of
nauwelijks lukt? Welke mogelijkheden heeft u hier iets aan te doen? Kunnen
Oekraïense vluchtelingen in andere landen zoals Duitsland of Polen makkelijker geld opnemen van hun bankrekening en zo ja, hoe komt dat?
Antwoord 4
In Oekraïne uitgegeven betaalkaarten die zijn aangesloten op het internationale betaalsysteem (zoals Mastercard en Visa) werken in principe zonder
belemmering in de gehele Europese Unie. Daarbij zijn er geen verschillen per
lidstaat. Volgens de Betaalvereniging Nederland en de internationale
betaaldienstverleners is een voorwaarde hiervoor wel dat de Oekraïense
betaalinstelling of bank zelf nog operationeel is en er aan de voorwaarden
voor het gebruik (bijvoorbeeld voldoende saldo/krediet) wordt voldaan.
Vraag 5
Bent u bekend met het feit dat het storten van uit Oekraïne meegenomen
contant (spaar)geld vrijwel onmogelijk is, hetgeen het voor Oekraïners lastig
maakt in hun eigen levensonderhoud te voorzien? Zijn er mogelijkheden het
voor vluchtelingen uit Oekraïne makkelijker te maken Oekraïens contant geld
(tot bepaalde maximum bedragen en met controles op de herkomst van het
geld) te storten?
Antwoord 5
Nederlandse banken hebben geen voorzieningen om buitenlandse contante
valuta op een Nederlandse rekening te laten storten of om buitenlandse
valuta om te wisselen, dus ook niet voor Oekraïense Hryvnia. Hiervoor
ontbreekt volgens de Betaalvereniging Nederland de benodigde infrastructuur. Vanwege de situatie in Oekraïne is het niet mogelijk om contante
Hryvnia aldaar om te wisselen voor andere valuta. Deze onzekerheid maakt
dat contante Hryvnia op dit moment nauwelijks door partijen in de Europese
Unie geaccepteerd worden en daarom geen reële waarde vertegenwoordigen.
De Europese Commissie heeft een voorstel voor een Raadsaanbeveling
opgesteld om een regeling te treffen voor het omwisselen van Hryvnia, deze
is op 19 april jl. vastgesteld. In het voorstel is voorzien dat de lidstaten er zelf
voor zorgen dat elke Oekraïner, eenmalig, 10.000 Hryvnia tegen ongeveer
300 euro kan inwisselen. Dit is gebaseerd op een model dat in Polen gebruikt
wordt. Lidstaten dienen zelf de uitvoering van een dergelijke regeling in te
richten en bovendien zelf garant te staan voor het mogelijke wisselkoersrisico. Vanwege het ontbreken van de benodigde infrastructuur bij banken in
Nederland is de uitvoering van deze regeling gecompliceerder dan in
lidstaten waar banken nog wel over deze infrastructuur beschikken. Het
Ministerie van Financiën is op dit moment in gesprek met De Nederlandsche
Bank en mogelijke partijen om de regeling uit te voeren.
Vraag 6
Kunt u voorts verder uitweiden over de mogelijkheid voor vluchtelingen uit
Oekraïne om een Nederlandse bankrekening te openen en de problemen die
hierbij spelen? Herkent u de problemen die banken ervaren de controles, die
vereist zijn vanuit de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van
terrorisme, uit te voeren voor Oekraïense vluchtelingen en hun meegebrachte
geld?

1

Gevolgen situatie Oekraïne op VWS terrein

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Antwoord 6
Op grond van de Wet ter voorkoming van witwassen moet een bank een
cliënt identificeren alvorens een zakelijke relatie aan te gaan. Normaliter
gebruiken banken hiervoor een paspoort of identiteitsbewijs en het BSN,
omdat dit de meest betrouwbare middelen zijn om iemands identiteit vast te
stellen. Daarnaast moeten banken maatregelen nemen om te voorkomen dat
de bankrekening gebruikt wordt voor witwassen. Vanzelfsprekend beschikken
ontheemden uit Oekraïne nog niet (altijd) over deze registratie of documenten
en zouden aanvullende controles extra tijd kosten. Vanuit de Nederlandse
Vereniging van Banken kreeg het Ministerie van Financiën het signaal dat de
banken verwachtten op korte termijn veel aanvragen te ontvangen van
Oekraïense ontheemden om een bankrekening te openen. De Minister van
Financiën heeft daarom toezichthouder De Nederlandsche Bank 21 maart
jongstleden verzocht om in haar handhavingsbeleid ten aanzien van banken,
in het belang van de groep Oekraïense ontheemden die onder het uitvoeringsbesluit 2022/382 van de Raad valt, de benodigde flexibiliteit te betrachten en, indien de omstandigheden daartoe nopen, niet te handhaven.
De banken hebben inmiddels, in overleg met toezichthouders, de overheid,
gemeenten, hulporganisaties en sectororganisaties, hun processen gestroomlijnd en extra capaciteit ingezet om de verwachte grote aantallen ontheemden
te kunnen helpen. Volgens de laatst bekende cijfers zijn er inmiddels
ongeveer 18.000 rekeningen geopend. Volgens de Betaalvereniging Nederland vragen aanbieders van betaalrekeningen altijd om een geldig Oekraïens
biometrisch paspoort of identiteitsbewijs en veelal ook om een BSN.
Gemeenten zorgen dat Oekraïense ontheemden bij aankomst in Nederland
worden ingeschreven en een BSN krijgen en daarnaast beschikken de meeste
ontheemden over een geldig identiteitsbewijs. Bovendien hebben bancaire
toezichthouders de regels en richtlijnen voor het verstrekken van betaalrekeningen aan ontheemden uit Oekraïne tijdelijk versoepeld. Zo kunnen de
verwachte grote aantallen aanvragen sneller worden afgehandeld.
Hoewel het merendeel van de ontheemden een bankrekening kan openen of
heeft geopend, doet zich ook een knelpunt voor. Zo is het voor banken niet
mogelijk om verlopen biometrische paspoorten of andere niet-biometrische
identificatiedocumenten te gebruiken om een bankrekening te openen. De
systemen van banken zijn ingericht op het direct inlezen van biometrische
documenten, wat wil zeggen: documenten die een beveiligde chip bevatten.
Dit is sinds 2004 de standaard voor Europese reis- en identiteitsdocumenten2.
Het accepteren van niet-biometrische documenten vereist per type document
een handmatig protocol en aanpassing van de systemen dat niet eenvoudig
in een kort tijdsbestek door alle banken volledig doorgevoerd kan worden.
Hoewel deze groep ontheemden voor de uitkering van het leefgeld kan
terugvallen op de prepaid bankpassen of uitkering in contanten, is dit geen
duurzame oplossing. Daarbij komt dat deze terugvaloptie niet van toepassing
is op ontheemden die arbeid verrichten; zij hebben een bankrekening nodig
om salaris op gestort te krijgen. Momenteel wordt tussen de rijksoverheid, de
Nederlandsche Bank, de Nederlandse vereniging van Banken, de betaalvereniging en de banken gekeken naar mogelijkheden om ook personen met
verlopen biometrische paspoorten, of andere vormen van identificatie
waartoe het systeem van banken niet is toegerust, toegang tot een bankrekening te geven.
Vraag 7
Ziet u het hebben van een Nederlandse bankrekening als noodzakelijk om het
voorgenomen plan om Oekraïners leefgeld te bieden?3 Zo ja, welke stappen
zet u om ervoor te zorgen dat Oekraïense ontheemden snel over een
Nederlandse bankrekening kunnen beschikken? Zo nee, hoe gaat u hen dit
leefgeld aanbieden?

2

Verordening (EG) nr. 2252/2004 betreffende normen voor de veiligheidskenmerken van en
biometrische gegevens in door de lidstaten afgegeven paspoorten en reisdocumenten.
3
Kamerstuk 2022Z05390

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4

Antwoord 7
Het hebben van een Nederlandse bankrekening is niet noodzakelijk voor het
uitkeren van leefgeld, maar wel gewenst. Zoals ik in antwoord op vraag 6 heb
aangegeven wordt in samenwerking met de banken en De Nederlandsche
Bank ervoor gezorgd dat Oekraïners zo snel mogelijk over een Nederlandse
bankrekening kunnen beschikken. Indien dit nog niet het geval is kunnen
gemeenten het geld contant uitkeren of storten op een zogenaamde
prepaid-pinpas voor dit doel. De BNG Bank heeft gemeenten, in samenwerking met de VNG, op 1 april jl. benaderd met het aanbod om pinpassen te
bestellen voor het gebruik door ontheemden uit Oekraïne. Met de uitlevering
van deze pinpassen is inmiddels gestart. Daarnaast heeft de gemeente ook de
mogelijkheid om het leefgeld uit te keren in contanten of (deels) in natura in
de gemeentelijke opvang.
Vraag 8
Hoe dragen Nederlandse banken op dit moment verder bij om alle mogelijke
problemen gezamenlijk te mitigeren? In hoeverre is hierbij contact met
Oekraïense banken? In welke mate ziet u een rol voor Nederlandse banken
om Oekraïense vluchtelingen te helpen een bankrekening te openen in
Nederland? Hoe helpt u Nederlandse banken hierbij?
Antwoord 8
Zie beantwoording vraag 6.
Vraag 9
Op welke manieren wordt momenteel verder samengewerkt met andere
landen, partners en banken om de mogelijke problemen het hoofd te bieden?
Antwoord 9
De ontwikkelingen ten gevolge van de oorlog in Oekraïne volgen elkaar erg
snel op en ik heb dan ook geen volledig overzicht van alle inspanningen die
op dit gebied worden verricht. Ik kan wel meegeven dat op Europees niveau
ervaringen en mogelijke oplossingen bij zowel lidstaten, als financiële
instellingen, worden uitgewisseld en verzameld. Daarnaast maken Nederlandse banken, indien van toepassing, gebruik van de ervaringen opgedaan
door vestigingen uit andere lidstaten.
Vraag 10
Kunt u deze vragen zo snel als mogelijk beantwoorden?
Antwoord 10
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

5