Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

31 936

Luchtvaartbeleid

Nr. 1044

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 februari 2023
Op 11 juli 20221 is de Kamer per brief geïnformeerd over de voortgang
van de «Programmatische Aanpak Meten (en berekenen) Vliegtuiggeluid»
(PAMV), de bepalingsmethode voor de geluidbelasting als gevolg van
vliegtuigverkeer van en naar luchthavens (Doc29) en een aantal bredere
ontwikkelingen omtrent vliegtuiggeluid. Tevens ontvangt u de onderzoeksrapporten van de bepalingsmethoden voor de geluidbelasting,
namelijk Doc29 en NORAH. Aangezien de verschillende onderzoeken en
trajecten omtrent luchtverkeergeluid een sterke onderlinge samenhang
kennen, worden ze tegelijkertijd aangeboden. Tenslotte wordt in deze brief
stilgestaan bij de ontwikkeling van een nieuw normenstelsel voor
vliegtuiggeluid, zoals aangekondigd in de Luchtvaartnota 2020–20502 en
de Hoofdlijnenbrief Schiphol3.
Programmatische aanpak meten (en berekenen) vliegtuiggeluid
Hieronder wordt u per thema geïnformeerd over de voortgang van de
PAMV, waarvan de uitvoering wordt gedaan door een consortium van
RIVM, NLR en To70.
Meetstrategie, meetdatabase en modelvalidatie
De nationale meetstrategie voor vliegtuiggeluid is op regionaal niveau
voor alle luchthavens van nationale betekenis uitgewerkt en aan de regio’s
gepresenteerd. Deze presentaties zijn verspreid via de websites van de
regionale overlegorganen. Het consortium heeft aangegeven rond het
zomerreces van dit jaar een rapport op te leveren waarin het toepassingsbereik van het meten en bereken van de geluidbelasting staat en waarin
wordt beschreven tot waar geluidmetingen en -berekeningen leiden tot
1

Kamerstuk 31 936, nr. 984.
Kamerstuk 31 936, nr. 820.
3
Kamerstuk 29 665, nr. 432.
2

kst-31936-1044
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 936, nr. 1044

1

betrouwbare resultaten. Tevens verwacht het consortium een rapport op
te leveren over de validatie van rekenmethoden voor vliegtuiggeluid.
Hiermee wordt onderzocht hoe de gemeten en berekende jaargemiddelde
geluidbelasting op elkaar aansluiten, en op welke onderdelen inspanningen zouden moeten worden gepleegd om de verschillen tussen
metingen en berekeningen te verkleinen.
Hinder en gezondheid
Het RIVM heeft op basis van de uitkomsten van de GGD Gezondheidsmonitor 2020 relaties afgeleid voor het aantal ernstig gehinderden, en ernstig
slaapverstoorden als gevolg van blootstelling aan vliegtuiggeluid. In deze
zogenoemde blootstelling-respons relaties (BR-relaties) wordt de
blootstelling (de jaargemiddelde geluidbelasting) modelmatig gekoppeld
aan de respons (de zelfgerapporteerde hinder rondom de luchthavens).
Met deze relaties kan het percentage ernstig gehinderden berekend
worden, en kunnen de effecten van bijvoorbeeld hinderbeperkende
maatregelen inzichtelijk gemaakt worden. Met de relaties kan niet
voorspeld worden hoeveel hinder op specifieke plekken of door individuele omwonenden ervaren zal worden. De relaties zijn afgeleid met
behulp van een internationaal gebruikelijke onderzoeksmethodiek.
Het onderzoek is uitgevoerd per luchthaven en zowel voor hinder als
slaapverstoring. Uit de resultaten van de Gezondheidsmonitor bleek al dat
het aantal ernstig gehinderden als gevolg van vliegtuiggeluid was
toegenomen ten opzichte van eerdere onderzoeken. Dit beeld is uiteraard
ook zichtbaar in de BR-relaties die hiervan zijn afgeleid.
Zoals eerder aangegeven4, bij de resultaten van het «Belevingsonderzoek
geluidhinder en slaapverstoring luchtvaart 2020» van de GGD, moeten bij
de representativiteit voor de toekomstige situatie kanttekeningen
geplaatst worden. De Gezondheidsmonitor is in het najaar van 2020
afgenomen toen het vliegtuigverkeer als gevolg van de COVID-19pandemie ernstig verstoord was. Inmiddels is er sprake van een sterk
herstel van de luchtvaartsector. Aangezien de BR-relaties gebaseerd zijn
op de resultaten van de Gezondheidsmonitor gelden hiervoor dezelfde
kanttekeningen. In de conclusie van het RIVM-rapport staat dat de
BR-relaties uit 2020 representatiever zijn voor de opvolgende jaren
(2021–2023). Ze zijn minder geschikt voor een situatie waarin de luchtvaart
weer sterk hersteld is na de COVID-19-pandemie. Hoewel er vragen
gesteld kunnen worden bij de representativiteit voor de toekomstige
situatie van het GGD- en RIVM-onderzoek, staat wel vast dat de ervaren
geluidhinder, rondom met name Schiphol, is toegenomen. Beide
onderzoeken ondersteunen de noodzaak om een nieuw balans in de
omgeving van Schiphol te bewerkstelligen, zoals door het kabinet
aangekondigd in de Hoofdlijnenbrief Schiphol op 24 juni 2022.
Zoals volgt uit de aanbevelingen uit het rapport «Vliegtuiggeluid: meten,
berekenen en beleven»5 moeten de ontwikkeling van de hinder en
slaapverstoring door vliegtuiggeluid periodiek gemonitord worden. Het
RIVM beveelt aan vaker BR-relaties rondom luchthavens te actualiseren,
bijvoorbeeld met behulp van de Gezondheidsmonitor. Een eerstvolgende
actualisatie zou kunnen worden uitgevoerd met de GGD Gezondheidsmonitor 2024. Het RIVM concludeert dat de steekproef onder omwonenden in
gebieden met een relatief hoge geluidbelasting door vliegtuigverkeer
vergroot moet worden. Hierover en over de insteek van de monitor zal

4
5

Kamerstuk 31 936, nr. 984.
Kamerstuk 31 936, nr. 711.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 936, nr. 1044

2

voorafgaand aan de Gezondheidsmonitor 2024 in overleg worden
getreden met de betrokken GGD-en.
Een concept versie van het RIVM-rapport is gelezen door de begeleidingsgroep bestaande uit experts. Het advies dat zij hebben geschreven
inclusief de reactie van het RIVM hierop zijn opgenomen als bijlagen bij
deze brief.
Publiekscommunicatie en citizen science
De begeleidingsgroep bestaande uit experts heeft ook een advies
geschreven over een aantal PAMV-onderwerpen rond publieksvoorlichting
en betrokkenheid van burgers. Het advies is als bijlage aan deze brief
gevoegd. Het advies bestaat uit vier onderdelen. Er wordt geadviseerd
om:
• te borgen dat de resultaten van de PAMV meegenomen worden in
andere lopende beleidstrajecten;
• de informatievoorziening op de website vliegtuiggeluid.nl te verbreden
en de mogelijkheid open te stellen voor belanghebbenden om via de
website input te geven op de PAMV;
• bij de validatie van rekenmodellen zoveel mogelijk gebruik te maken
van actuele invoergegevens voor de geluidberekeningen;
• en om de inzichten over aanvullende hinderindicatoren eerder een plek
te geven in het programma.
Aan alle adviezen is of wordt opvolging gegeven, met deels een uitzondering van het tweede punt. Er wordt ingezet op het verbreden van de
informatievoorziening op vliegtuiggeluid.nl. Het is echter niet haalbaar om
via de website belanghebbenden in de gelegenheid te stellen inbreng te
geven op het programma. Binnen de PAMV wordt uitwerking gegeven
aan de aanbevelingen van het RIVM, NLR en KNMI uit het rapport
«Vliegtuiggeluid: meten, berekenen en beleven» waarin staat dat de
website www.vliegtuiggeluid.nl bedoeld is voor informatievoorziening.
Daarnaast is de invulling van de PAMV gebaseerd op participatie rondom
het opstellen van de Luchtvaartnota, waarin op meerdere momenten
inbreng is opgehaald bij belanghebbenden. Uiteraard zal in andere
participatietrajecten aandacht zijn voor de resultaten van de
PAMV-onderzoeken, indien mogelijk zal de daar opgehaalde inbreng
worden meegenomen in het programma.
Bepalingsmethode geluidbelasting
Er bestaan verschillende bepalingsmethoden voor de geluidbelasting als
gevolg van luchtverkeer van en naar een luchthaven. Het huidige is het
Nederlands Rekenmodel (NRM). Deze is echter steeds minder actueel.
Doc29 voor regionale luchthavens
Op 18 oktober 2018 is aangegeven dat onderzocht wordt of de Europese
bepalingsmethode voor vliegtuiggeluid, ECAC Doc29, toepasbaar is voor
de regionale luchthavens6. De Kamer is op 11 augustus 2021 geïnformeerd over het eerste deel van dit onderzoek7. De belangrijkste conclusie
uit dit onderzoek is dat de methode inderdaad toepasbaar is voor de
regionale luchthavens; zowel die van nationale betekenis als die waarvoor
de provincies bevoegd gezag zijn. Ook werd aanbevolen om de methode
voor het aanmaken van de benodigde geluid- en prestatiegegevens van
vliegtuigen nader te onderzoeken (invoergegevens). Dit vervolgtraject is in
6
7

Kamerstuk 31 936, nr. 518.
Kamerstuk 31 936, nr. 870.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 936, nr. 1044

3

het najaar van 2021 gestart door een consortium van adviesbureaus
Adecs, Aerlabs, dBVision en NLR, onder leiding van To70. In januari 2023
is dit onderzoek afgerond. Het eindrapport van dit onderzoek vindt u als
bijlage bij deze brief.
Als onderdeel van dit vervolgtraject is de methode voor het opstellen van
de invoergegevens benodigd voor de geluidberekeningen opnieuw
beoordeeld. Hiervoor heeft de methode zoals opgesteld voor Schiphol8
als uitgangspunt gediend. Ten opzichte van die methode is een aantal
verbeteringen doorgevoerd voor de specifieke eigenschappen van het
vliegtuigverkeer op de regionale luchthavens. Na het aanpassen van de
systematiek is vervolgens de gehele database met invoergegevens
aangemaakt, waarbij gebruik is gemaakt van de nieuwste invoergegevens
zoals beschikbaar in de Europese Aircraft Noise and Performance (ANP)
database. Daarmee is de bepalingsmethode Doc29 technisch gereed om
gebruikt te worden voor regionale luchthavens (hierna: Doc29 regionaal).
NORAH voor alle burgerluchthavens
De bepalingsmethode Doc29 is niet geschikt voor het bepalen van het
geluid van helikopters. Daarom is, parallel aan de onderzoeken naar de
implementatie van Doc29, een advies gevraagd aan het NLR naar de
toepassing van het Europese rekenmodel voor helikoptergeluid, NORAH.
Het adviesrapport en het bijbehorende rekenvoorschrift van het NLR zijn
als bijlage bij deze brief gevoegd. Het NLR concludeert in het rapport dat
de methode NORAH een representatiever beeld geeft van de geluidbelasting als gevolg van helikopters dan wanneer deze met het NRM wordt
bepaald.
Rekenvoorschrift regionale luchthavens
De bepalingsmethode voor vliegtuiggeluid, Doc29 regionaal, en die voor
helikoptergeluid, NORAH, geven gezamenlijk een representatiever beeld
van de geluidbelasting rondom luchthavens dan bepaald met het NRM.
Het voornemen is dan ook om deze methoden op te laten nemen in een
integraal rekenvoorschrift voor de bepaling van vliegtuig- en helikoptergeluid voor de regionale luchthavens, ter vervanging van het NRM. De
voorbereiding voor de verankering in de regelgeving is inmiddels gestart.
In de voorbereidingen van de luchthavenbesluiten van Maastricht Aachen
Airport, Groningen Airport Eelde en Rotterdam The Hague Airport zullen
daarmee Doc29 en NORAH gebruikt worden als bepalingsmethode.
Ditzelfde geldt voor het in procedure zijnde wijzigingsbesluit van het
luchthavenbesluit van Lelystad Airport.
Doc29 voor Schiphol
In het rapport «Vliegtuiggeluid: meten, berekenen en beleven» wordt
aanbevolen om rekenmodellen op basis van Doc29 te verbeteren. Toen
het rapport verscheen was alleen voor Schiphol een Doc29-implementatie
beschikbaar. De aanbeveling richt zich op Schiphol, maar in het rapport
wordt ook rekening gehouden met de overweging binnen afzienbare tijd
Doc29 op andere burgerluchthavens in te voeren. Doc29 regionaal is
gebaseerd op Doc29 Schiphol waarbij door voortschrijdend inzicht een
aantal verbeteringen is doorgevoerd. Doc29 regionaal kan zonder
noemenswaardige aanpassingen ook worden gebruikt voor Schiphol.
Een uniform rekenvoorschrift voor de bepaling van de geluidbelasting
voor zowel Schiphol als regionale luchthavens heeft de voorkeur omdat
8

Kamerstukken 29 665 en 31 936, nr. 385.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 936, nr. 1044

4

dit bijdraagt aan het vergroten van vertrouwen in berekeningen. Voor
toekomstige ontwerpwijzigingen van het Luchthavenverkeerbesluit
Schiphol (LVB) en de Regeling milieu-informatie voor luchthaven Schiphol
(RMI) wordt ernaar gestreefd de bepalingsmethode voor de geluidbelasting gelijk te trekken met de voorgenomen methoden voor de regionale
luchthavens. Doc29, en waarschijnlijk in de toekomst aangevuld met
NORAH, moet worden gebruikt voor de verplichte EU-kartering. Bezien zal
worden voorafgaand aan de volgende karteringsronde (in 2026) of de
«Regeling omgevingslawaai Schiphol» en de «Regeling geluid milieubeheer» respectievelijk de Omgevingsregeling onder de Omgevingswet
zodanig kunnen worden aangepast dat naar een uniform rekenvoorschrift
kan worden verwezen. Een uniform rekenvoorschrift kan vervolgens de
basis vormen van een nieuw normenstelsel.
Normenstelsel
In de Luchtvaartnota 2020–2050 wordt een nieuw normenstelsel voor
vliegtuiggeluid aangekondigd waarmee beter gestuurd kan worden op de
afname van de negatieve gezondheidseffecten door vliegtuiggeluid. Dit
wordt verder onderschreven in de Hoofdlijnenbrief Schiphol.
Omwonenden, de luchtvaartsector en andere belanghebbende partijen
zijn in het najaar over het voornemen en de eerste ideeën voor uitwerking
geïnformeerd en hebben gelegenheid gekregen hierop te reageren. De
resultaten hiervan worden betrokken bij de verdere uitwerking van het
nieuwe stelsel in de eerste helft van 2023. Bij deze verdere uitwerking
worden belanghebbende partijen ook steeds betrokken, bijvoorbeeld via
een nationale werkgroep waarin een stevige vertegenwoordiging van alle
stakeholders is uitgenodigd om deel te nemen.
De ontwikkeling van het stelsel staat los van het proces omtrent regionale
luchthavenbesluiten en het proces om – na het doorlopen van de
Balanced Approach procedure – de 440.000 vliegtuigbewegingen op
Schiphol juridisch te verankeren. Bij de ontwikkeling van het stelsel
worden de inzichten uit de PAMV en de implementatie van Doc29 en
NORAH uiteraard meegenomen. Dit sluit ook aan bij het hierboven
genoemde advies van de begeleidingsgroep van experts van de PAMV.
Open overheid
Een belangrijke aanbeveling uit de PAMV is het verbeteren van de
publieksvoorlichting. Het NLR heeft een computerapplicatie gemaakt voor
het publiek beschikbaar maken van het Doc29-model (van Schiphol)9. In
2022 hebben 16 personen ongeveer 150 berekeningen uitgevoerd met het
model. Afhankelijk van de uitwerking van het normenstelsel en de
ontwikkeling van de bezoekersaantallen zal eind 2023 een besluit worden
genomen over de toekomst van de computerapplicatie.
Tot slot
In deze brief bent u geïnformeerd over de voortgang van de diverse
geluiddossiers, zoals de PAMV, Doc29, en NORAH. De inzichten hieruit
dragen bij aan het ontwikkelen van een nieuw stelsel om invulling te
geven aan de ambities uit de Luchtvaartnota, waarbij het normeren van
de geluidbelasting – en niet meer alleen het aantal vliegtuigbewegingen –
centraal zal staan. Daarnaast loopt de PAMV door om de kennisbasis

9

Kamerstuk 31 936, nr. 984.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 936, nr. 1044

5

verder te vergroten. Na het zomerreces van dit jaar wordt de Kamer
wederom geïnformeerd over de voortgang op de verschillende geluiddossiers en de ontwikkeling van een nieuw normenstelsel.
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
M.G.J. Harbers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 936, nr. 1044

6