2019D51018

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 11 december 2019
Conform het verzoek van de vaste commissie voor Volksgezondheid,
Welzijn en Sport, stuur ik u hierbij mijn reactie op uw vraag over wonen
en werken voor Nederlanders woonachtig in het buitenland, waarbij u
specifiek vraagt om een toelichting met betrekking tot het Zorgverzekeringswet gedeelte.
U heeft mij twee vragen van de heer M. v. V. doorgestuurd. Die vragen
zijn:
1. Waarom is door Nederland geen enkele aandacht gegeven aan het
probleem van dubbele belasting tijdens de verdragsonderhandelingen met Denemarken, naar het voorbeeld van Zweden?
2. Welke actie is door de Minister genomen met betrekking tot de
dubbele betaling voor ziektekosten? Als hier geen actie op is
ondernomen wanneer denkt de Minister hier actie op te ondernemen
en welke actie?
U vraagt mij vanuit de zorg om een toelichting op met name de tweede
vraag te geven. Beide vragen liggen echter in elkaars verlengde, en
worden daarom gezamenlijk beantwoord.
Het antwoord is afgestemd met (ambtelijk) Financiën, en gedeeld met
(ambtelijk) Sociale Zaken.
Antwoord op beide vragen
In afwijking van Nederland, hanteren sommige EU-landen een zorgstelsel
dat gebaseerd is op het uitgangspunt dat de kosten van de medische zorg
worden gefinancierd uit de algemene middelen. Nederland daarentegen
financiert de zorg uit premies. Als gevolg van verschillende wijzen van
financiering van de sociale zekerheid kan economische dubbele (premie)heffing ontstaan bij geëmigreerde gepensioneerden. Dit vloeit voort uit
de discoördinatie van zorgbijdragen en belastingheffing tussen lidstaten.
Belastingverdragen bieden slechts zelden een oplossing voor economische dubbele belasting en richten zich primair op vermijding van
juridische dubbele belasting. Van juridische dubbele belasting is sprake
wanneer één persoon ter zake van één inkomensbestanddeel door twee
landen in de belastingheffing wordt betrokken.
In een belastingverdrag wordt het heffingsrecht tussen Staten verdeeld
om situaties van juridische dubbele heffing te voorkomen. In artikel 18
van het verdrag tot het vermijden van dubbele belasting, gesloten tussen
Nederland en Denemarken (hierna: het Verdrag) zijn de heffingsrechten
ten aanzien van socialezekerheidsuitkeringen (o.a. AOW) toebedeeld aan
de bronstaat. Hiermee wordt een mogelijke juridische dubbele belasting
voorkomen. Deze in het Verdrag gerealiseerde heffingsverdeling van
socialezekerheidsuitkering is in lijn met het vaststaand Nederlands
verdragsbeleid.
Voor economische dubbele premieheffing biedt het belastingverdrag
echter geen oplossing. Het behoort tot de eigen verantwoordelijkheid van
lidstaten om hun socialezekerheidsstelsel en de financiering hiervan in te
richten. Deze autonomie hangt sterk samen met de nationale planning en
financiering van de zorg.

nds-tk-2019D51018

1

Dat maakt dat er verder weinig ruimte is om dit punt (alleen) vanuit
Nederlandse zijde op te lossen.
Er zijn enkele lidstaten, waaronder Zweden, die onder voorwaarden de via
de algemene middelen betaalde zorgpremie terugbetalen in het geval
tevens een zorgpremie verschuldigd is in het werkland. Dit zou eventueel
wel een oplossing kunnen zijn voor het probleem. Het is echter de keuze
van de betreffende lidstaat om tot een restitutie over te gaan. In dit
specifieke geval behoort dat tot de autonomie van Denemarken.
Om binnen de EU de socialezekerheidsrechten te kunnen coördineren (let
op: niet harmoniseren!) zijn daarover op Europees niveau afspraken
gemaakt in de Europese Verordening nr. 883/2004 (hierna: de Verordening). De Verordening bepaalt dat maar één socialezekerheidsstelsel
van één van de lidstaten tegelijk van toepassing kan zijn. De Verordening
regelt dwingend – afhankelijk van de individuele situatie – in welk land
iemand verzekerd is voor de sociale zekerheid.
In de Verordening is voor gepensioneerden bepaald dat het land dat de
zorgkosten draagt de bijdragen daarvoor in rekening kan brengen.
Nederland is in de zin van de Europese regels de bevoegde lidstaat en
houdt de zorgbijdragen in, omdat deze personen ten laste komen van
Nederland. Als het nieuwe woonland de zorg via de algemene middelen
bekostigt, kan dubbele betaling ontstaan. Iedere lidstaat maakt zijn eigen
afweging in de wijze waarop het stelsel gefinancierd wordt. De verschillende wijze van inrichting en financiering van sociale zekerheid kan voor
individuen voordelen of nadelen opleveren.
Hieruit blijkt dat er een bepaalde discoördinatie is tussen de sociale
zekerheidsverordening en de bilaterale belastingverdragen die tussen
lidstaten van toepassing zijn. Coördinatie van sociale zekerheid en
belastingheffing zijn twee verschillende rechtsgebieden, waar nationale
lidstaten exclusieve bevoegdheid hebben in de manier waarop ze dit
regelen.
De Minister voor Medische Zorg,
B.J. Bruins

2