Position paper TNO voor het rondetafelgesprek over Voedsel, duurzame en gezonde keuzes voor
consumptie, op 5 April 2018
Inleiding
De urgentie is groot om consumenten tot verantwoorde voedingskeuzes te bewegen. Dit draagt bij
aan het individuele welzijn, de volksgezondheid en het in toom houden van medische kosten. In dit
position paper wordt ingegaan op de vraag hoe consumenten betere keuzes kunnen maken in het
licht van de voedseltransitie. Dit gebeurt aan de hand van de volgende paragrafen:
-Kader: kernboodschap;
-Korte toelichting op TNO en onze rol op het gebied van Gezond Leven;
-De behoefte van de consument aan betrouwbare informatie en de vertaling naar concrete
adviezen;
-Publiek-private innovaties als middel om consumenten in staat te stellen keuzes te maken;
-Adviezen en aanbevelingen.
Kader: kernboodschap
Het is voor consumenten nu erg lastig om een goede afweging te maken bij het kiezen van voedsel.
Wat past nu echt goed bij mijn lijf en mijn leven? Het slim combineren van persoonlijke
gezondheidsdata, informatie over persoonlijke voorkeuren én informatie over de persoonlijkheid
kan helpen in het genereren van een wetenschappelijk onderbouwd en vooral persoonlijk relevant
advies dat mensen beweegt om de juiste keuze te maken. Om dit voor elkaar te krijgen moeten
verschillende partijen (uit markt en overheid) en verschillende wetenschapsdisciplines
samenwerken. De overheid kan de samenwerking tussen verschillende partijen stimuleren en
burgers in staat stellen eigen data in te zetten voor relevante adviezen.
TNO: oplossen maatschappelijke vraagstukken en versterken concurrentiekracht
Nederland en de wereld staan voor grote uitdagingen. Het is onze missie om een bijdrage te leveren
aan de oplossing van de belangrijkste maatschappelijke vraagstukken. TNO doet dat - als publieke
toegepaste onderzoeksorganisatie - door onafhankelijk onderzoek te verrichten en
wetenschappelijke concepten in praktische innovaties om te zetten, die door bedrijven naar de
markt worden gebracht. Daarmee draagt TNO bij aan (1) de versterking van de concurrentiekracht
van Nederland en (2) de oplossing van maatschappelijke vraagstukken zoals op het gebied van
volksgezondheid. TNO heeft negen inhoudelijke aandachtsgebieden1, waaronder Gezond Leven, met
als speerpunt gezondheidsbehoud via een gepersonaliseerde aanpak.
Consument heeft behoefte aan betrouwbare informatie en de vertaling naar concrete adviezen
Consumenten zien door alle communicatie op het gebied van voeding door de bomen het bos niet
meer. Informatie hierover van bedrijven, wetenschap en overheid wordt gewantrouwd2.
Tegelijkertijd is er wel een grote behoefte aan betrouwbare informatie over gezonde keuzes en
vertegenwoordigt die informatie ook een grote waarde voor consumenten en bedrijven. Er is geen
betrouwbaardere informatie dan metingen aan jezelf3. Nieuwe tools, zoals slimme apps en nietinvasieve draagbare technologie waarmee consumenten eenvoudig en snel hun eigen gedrag,
fysiologie en gezondheid kunnen monitoren, bewaken en positief beïnvloeden dragen bij aan meer
gemotiveerde en beter geïnformeerde consumenten. Om de waarde van deze informatie te
ontginnen moeten marktpartijen de handen ineen slaan. De overheid heeft hierin een rol door het
scheppen van kaders en het faciliteren van samenwerking. De privacyaspecten van persoonlijke data
is één van de aspecten die hierin steeds meegenomen moeten worden.

1

https://www.tno.nl/nl/aandachtsgebieden/.
TNO/WUR onderzoek ‘Personalised Nutrition and Health’
3
TNO/WUR onderzoek ‘Personalised Nutrition and Health’
2

Publiek-private innovatie ten behoeve van de keuzebekwame consument
De consument van de toekomst zal veel beter dan nu in staat zijn zin en onzin van elkaar te
scheiden. Persoonlijke gegevens zoals gezondheidsdata (bijvoorbeeld gewicht, activiteitenpatroon,
vitamine gehaltes in het bloed, etc.), informatie over persoonlijke voorkeuren (bijvoorbeeld ‘eet
geen varken’ of ‘vind chocolade lekker’) én informatie over de persoonlijkheid (bijvoorbeeld het
geloof in eigen kunnen) kunnen gecombineerd worden in slimme beslissystemen die perfect in staat
zullen zijn een relevant en persoonlijk advies te geven. Dit is de kern van ‘Personalised Nutrition’.
Objectieve metingen van gezondheid met apps, sensoren en wearables die data verzamelen en
betrouwbare netwerken van gelijkgestemde consumenten zorgen samen voor betrouwbare data die
door de consument gebruikt kunnen worden om persoonlijk advies te krijgen. Nieuwe business
modellen zullen ontstaan die de keuzebekwame consumenten (‘empowered consumers’) de kans
zullen geven hun data in te zetten voor persoonlijk voordeel. Tech bedrijven, supermarkten,
zorgaanbieders, verzekeraars, cateraars, levensmiddelenindustrie en andere partijen zullen elkaar
hierin moeten opzoeken om samen te kijken hoe ze de consument het beste kunnen bedienen. Ook
zullen ze samen pre-competitief publiek-privaat onderzoek moeten doen naar de basisvragen die nu
op tafel liggen. Transparantie en ethisch handelen is daarbij belangrijk. Er is sprake van een
geleidelijkeverschuiving van de macht van producent naar consument.
Adviezen en aanbevelingen
-TNO heeft, samen met Wageningen Research, een multidisciplinair, internationaal publiek-privaat
consortium ‘Personalised Nutrition and Health’ opgericht. In proeftuinen met echte consumenten
wordt onderzocht hoe persoonlijke adviessystemen in de praktijk kunnen werken. Extra
financieringsruimte voor dit consortium met private partners zoals Philips, Jumbo, Albert Heijn,
Google, Menzis, Campbell’s, Marks&Spencer, BASF en FrieslandCampina zal de wetenschappelijke
kennis op dit gebied vergroten en de mogelijkheden voor consumenten op dit vlak dichterbij
brengen. Zie:
https://www.personalisednutritionandhealth.com/en/personalisednutritionandhealth.htm;
-De Gamechanger ‘De Keuzebekwame Consument’ van de Nationale Wetenschapsagenda is deels
een vertaling van de kennisbehoeften die in dit position paper besproken worden en dus zeer
relevant om de voedseltransitie vooruit te helpen. Extra mogelijkheden voor onderzoek in dit kader
dragen dus direct bij aan de doelstellingen voor de voedseltransitie. Zie:
https://wetenschapsagenda.nl/route/duurzame-productie-van-veilig-en-gezond-voedsel/.
Om bovenstaande te stimuleren en optimaal te laten renderen, kan de overheid:
-Via bijv. ZonMw subsidies instellen voor de onderwerpen die samenhangen met de voedseltransitie
én die samenwerking tussen verschillende wetenschappelijke disciplines -zoals life sciences,
datawetenschappen en gedragswetenschappen- vereist;
-Wet- en regelgeving, maar ook handelingsruimte creëren die ervoor zorgt dat consumenten zelf
eigenaar kunnen zijn van hun gezondheidsdata en deze kunnen delen met partijen naar hun keuze.
Naar analogie vanontwikkelingen voor het gebruiken van persoonlijke medische data. Dit zal de
ontwikkeling van persoonlijke adviessystemen op het gebied van gezondheid versnellen.

Peter van Dijken, Managing Director TNO Gezond Leven (peter.vandijken@tno.nl)
Contactpersoon: Rogier van Keulen, directeur Public Affairs (rogier.vankeulen@tno.nl)