Regeling van de Minister voor Medische Zorg
van kenmerk
houdende wijziging van de Subsidieregeling
abortusklinieken

De Minister voor Medische Zorg,
Gelet op artikel 3 van de Kaderwet Subsidies;
Besluit:
Artikel I
De Subsidieregeling abortusklinieken wordt als volgt gewijzigd:
A
Artikel 1, eerste lid, wordt als volgt gewijzigd:
1. Onderdeel b vervalt.
2. In onderdeel c wordt “consulten en nazorg” vervangen door “gesprekken,
nazorg en nacontrole”.
3. In onderdeel d wordt “binnen een periode van 12 weken” vervangen door ”tot
en met 12 weken en 6 dagen”.
4. In onderdeel e wordt “na een periode van 12 weken” vervangen door “vanaf 13
weken”.
5. Onderdeel f komt te luiden:
f. consult: gesprek met een arts in verband met het voornemen om een
zwangerschap af te breken zonder dat in die zwangerschap in die betreffende
kliniek een afbreking plaatsvindt;
6. Onderdeel g komt te luiden:
g. procedurele sedatie of analgesie: het toedienen van een sedativum of
(sederend) analgeticum in het kader van een zwangerschapsafbreking;
7. Onder vervanging van de punt aan het slot van onderdeel j door een
puntkomma worden onderdelen toegevoegd, luidende:
k. algehele anesthesie: het door middel van narcotica teweegbrengen van een
omkeerbare en gecontroleerde toestand van bewusteloosheid, pijnloosheid en
uitschakeling van lichaamsreflexen;
l. abortushulpverlening: de activiteiten, bedoeld in artikel 4, voor zowel personen
die overeenkomstig de Wet langdurige zorg zijn verzekerd als personen die niet
overeenkomstig de Wet langdurige zorg zijn verzekerd;
m. opbrengsten: baten uit gesubsidieerde abortushulpverleningen en baten uit

Pagina 1 van 14

niet-gesubsidieerde abortushulpverlening;
n. kosten: kosten van abortushulpverlening;
o. resultaat uit abortushulpverlening: het verschil tussen baten uit en kosten van
abortushulpverlening blijkend uit de jaarrekening;
p. resultaat uit gesubsidieerde abortushulpverlening: het resultaat uit
abortushulpverlening vermenigvuldigd met de baten uit gesubsidieerde
abortushulpverlening gedeeld door baten uit abortushulpverlening;
q. egalisatiereserve: het bedrag dat wordt gevormd door een toevoeging bij een
positief resultaat uit gesubsidieerde abortushulpverlening en een onttrekking bij
een negatief resultaat uit gesubsidieerde abortushulpverlening;
r. richtlijnen: de Richtlijnen voor de Jaarverslaggeving, zoals vastgesteld door de
Raad voor de Jaarverslaggeving.
B
Na artikel 1a wordt een artikel ingevoegd, luidende:
Artikel 1b
1. Het verrichten van de activiteiten, bedoeld in artikel 2, wordt aangewezen als
een dienst van algemeen economisch belang in de zin van artikel 106, tweede lid,
van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.
2. Subsidie wordt uitsluitend verstrekt indien de aanvrager met de Staat een
overeenkomst sluit waarbij de Staat hem belast met en hij zich verplicht tot het
verrichten van de dienst van algemeen economisch belang, bedoeld in het eerste
lid.
C
Artikel 2 wordt als volgt gewijzigd:
1. Het eerste lid komt te luiden:
1. De minister kan op aanvraag aan een abortuskliniek als bedoeld in artikel 1 van
de Wet afbreking zwangerschap subsidie verlenen voor het verrichten van de in
artikel 4 genoemde activiteiten.
2. In het vierde lid, onder c, vervalt “van de subsidieontvanger”.
D
Artikel 4 komt te luiden:
Artikel 4
1. De subsidie voor een activiteit als hieronder vermeld, bedraagt maximaal:
a. € 40 per consult;
b. € 400 per eerste trimesterbehandeling, indien de zwangerschapsafbreking
medicamenteus wordt verricht;
c. € 533 per eerste trimesterbehandeling, indien de zwangerschapsafbreking door
middel van vacuümaspiratie wordt verricht zonder procedurele sedatie of
analgesie of algehele anesthesie;
d. € 628 per eerste trimesterbehandeling indien de zwangerschapsafbreking door
middel van vacuümaspiratie wordt verricht, waarbij procedurele sedatie of
analgesie wordt toegepast door een abortusarts;
e. € 650 per eerste trimesterbehandeling indien de zwangerschapsafbreking door
middel van vacuümaspiratie wordt verricht, waarbij procedurele sedatie of
analgesie of algehele anesthesie wordt toegepast door een anesthesioloog;

Pagina 2 van 14

f. € 765 per tweede trimesterbehandeling, indien de zwangerschapsafbreking in de
periode vanaf 13 tot en met 17 weken en 6 dagen amenorroe wordt verricht,
waarbij procedurele sedatie of analgesie wordt toegepast door een abortusarts;
g. € 829 per tweede trimesterbehandeling, indien de zwangerschapsafbreking in
de periode vanaf 13 tot en met 17 weken en 6 dagen amenorroe wordt verricht,
waarbij procedurele sedatie of analgesie of algehele anesthesie wordt toegepast
door een anesthesioloog;
h. € 981 per tweede trimesterbehandeling, indien de zwangerschapsafbreking in
de periode vanaf 18 weken amenorroe wordt verricht, waarbij procedurele sedatie
of analgesie wordt toegepast door een abortusarts;
i. € 1.087 per tweede trimesterbehandeling, indien de zwangerschapsafbreking in
de periode vanaf 18 weken amenorroe wordt verricht, waarbij procedurele sedatie
of analgesie of algehele anesthesie wordt toegepast door een anesthesioloog;
j. € 61 voor het plaatsen van een langdurig anticonceptiemiddel na een
zwangerschapsafbreking.
2. De in het eerste lid, onder b tot en met j, vermelde bedragen omvatten mede
de kosten van gesprekken, nazorg en nacontrole.
E
Artikel 6, vijfde lid, komt te luiden:
5. De aanvraag tot verlening van de subsidie gaat vergezeld van:
a. een overzicht van het aantal te verrichten activiteiten, bedoeld in artikel 4 en
b. een ondertekende overeenkomst voor het vestigen van een dienst van
algemeen economisch belang, als bedoeld in artikel 1b.
F
Artikel 9 wordt als volgt gewijzigd:
1. In de onderdelen b, c en e wordt “consulten, behandelingen en plaatsingen van
langdurige anticonceptie” vervangen door “activiteiten, bedoeld in artikel 4,”.
2. In onderdeel d wordt “per consult, behandeling of plaatsing van langdurige
anticonceptie” vervangen door “per activiteit, bedoeld in artikel 4,”.
G
In artikel 12 wordt na “geen betalingen van verzekerden” een zinsnede ingevoegd
luidende “als bedoeld in artikel 2, derde lid,”.
H
Artikel 14, eerste lid, komt te luiden:
1. De subsidieontvanger neemt het volgende op in zijn administratie:
a. het aantal verrichte activiteiten, bedoeld in artikel 4, per zwangerschap van een
cliënt alsmede de datum waarop de activiteiten zijn verricht en
b. de ontvangsten en betalingen, duidelijk traceerbaar naar bron en bestemming.
I
Artikel 17 wordt als volgt gewijzigd:
1. Onderdeel b komt te luiden:
Pagina 3 van 14

b. voor de ontwikkeling van het beleid van de minister of
2. Er worden twee onderdelen toegevoegd, luidende:
c. voor het berekenen van tarieven voor de activiteiten, bedoeld in artikel 4, of
d. voor het verkrijgen van een volledig en recent overzicht van de financiële
situatie van de subsidieontvanger, alsook van de rechtspersoon of rechtspersonen
waarover de subsidieontvanger direct of indirect zeggenschap uitoefent.
J
Artikel 21 wordt als volgt gewijzigd:
1. Het derde lid komt te luiden:
3. Bij de bepaling van de hoogte van de vergoeding wordt uitgegaan van de
waarde van de zaken en andere vermogensbestanddelen, waaronder de
egalisatiereserve, op het tijdstip waarop de vergoeding verschuldigd wordt, met
dien verstande dat:
a. de waarde van de egalisatiereserve gelijk is aan het bedrag van de
egalisatiereserve,
b. de waarde van een schadevergoeding voor verlies of beschadiging van zaken
gelijk is aan het bedrag dat als schadevergoeding door de subsidieontvanger
wordt ontvangen, en
c. de waarde van onroerende zaken wordt bepaald door drie onafhankelijke
deskundigen. De minister en de subsidieontvanger wijzen elk een deskundige aan,
die in onderling overleg een derde deskundige aanwijzen.
2. In het vierde lid wordt in de eerste zin na “en andere vermogensbestanddelen”
ingevoegd “, waaronder de egalisatiereserve,”.
K
Artikel 24 wordt als volgt gewijzigd:
1. Het derde lid komt te luiden:
3. De aanvraag tot vaststelling van de subsidie gaat vergezeld van een
jaarverantwoording van de subsidieontvanger, bestaande uit:
a. een bestuursverslag,
b. een jaarrekening met inbegrip van door de minister vastgestelde modellen en
c. een controleverklaring bij de jaarrekening opgesteld door een accountant
overeenkomstig een door de minister vastgesteld model met inachtneming van
een door de minister vastgesteld protocol, indien de subsidieverlening € 125.000
of meer bedraagt.
2. Het vierde lid komt te luiden:
4. Op de jaarverantwoording van de subsidieontvanger is Titel 9 Boek 2 van het
Burgerlijk Wetboek van overeenkomstige toepassing, met uitzondering van de
afdelingen 1, 10, 11 en 12, een en ander voor zover in deze regeling niet anders
is bepaald.
L
Artikel 25, tweede lid, komt te luiden:
2. De subsidie wordt vastgesteld op de bedragen per activiteit, bedoeld in artikel
4, eerste lid, voor het aantal activiteiten dat is verricht in het jaar waarvoor de
subsidie is verleend, verminderd met de eventuele overschrijding van de
maximaal toegestane toevoeging aan de egalisatiereserve als bedoeld in artikel
28, tweede lid.

Pagina 4 van 14

M
Paragraaf 7. Slotbepalingen komt te luiden:
Paragraaf 7. Egalisatiereserve
Artikel 26
1. De subsidieontvanger vormt in de jaarrekening een egalisatiereserve.
2. De egalisatiereserve bedraagt ten minste € 0 en ten hoogste 10% van het bij
het besluit tot verlening bepaalde bedrag van de subsidie.
3. Voor een periode van drie jaar na oprichting van de subsidieontvanger bedraagt
de egalisatiereserve ten hoogste 20% van het bij het besluit tot verlening
bepaalde bedrag van de subsidie.
4. Indien de subsidie wordt verlaagd wegens het niet of niet geheel verrichten van
de activiteiten waarvoor de subsidie is verleend, wordt de maximaal toegestane
egalisatiereserve berekend op basis van de verlaagde subsidie.
Artikel 27
1. De egalisatiereserve wordt in een boekjaar uitsluitend besteed aan activiteiten
waarvoor de subsidie in dat boekjaar is verleend.
2. De besteding van de egalisatiereserve wordt verantwoord in de jaarrekening.
Artikel 28
1. De maximale toevoeging aan de egalisatiereserve is het bedrag dat aan de
egalisatiereserve kan worden toegevoegd zonder de maximale omvang daarvan te
overschrijden. De maximale onttrekking aan de egalisatiereserve is het bedrag
van de egalisatiereserve.
2. Voor zover het voor de toevoeging beschikbare bedrag hoger is dan de
maximale toevoeging, wordt dat bedrag bij de vaststelling in mindering gebracht
op de subsidie.
3. Voor de toepassing van de vorige leden worden uitsluitend in aanmerking
genomen de kosten en opbrengsten uit gesubsidieerde abortushulpverlening.
4. Kosten die worden veroorzaakt door toevoegingen aan voorzieningen zijn geen
onderdeel van het resultaat uit gesubsidieerde abortushulpverlening, tenzij de
minister met deze toevoegingen schriftelijk heeft ingestemd.
N
Na Paragraaf 7. Egalisatiereserve (nieuw) wordt een paragraaf toegevoegd,
luidende:
Paragraaf 8. Slotbepalingen
Artikel 29
De minister kan een of meer bepalingen van deze regeling buiten toepassing laten
of daarvan afwijken voor zover toepassing gelet op het belang dat de
desbetreffende bepaling beoogt te beschermen, zal leiden tot een onbillijkheid van
overwegende aard.

Artikel 30
Deze regeling treedt in werking met ingang van 1 januari 2021 en vervalt met
ingang van 31 december 2025.

Pagina 5 van 14

Artikel 31
Deze regeling wordt aangehaald als: Subsidieregeling abortusklinieken.
Artikel II
Deze regeling treedt in werking met ingang van 1 januari 2021.
Deze regeling zal met de toelichting in de Staatscourant worden geplaatst.

De Minister voor Medische Zorg,

M.J. van Rijn

Pagina 6 van 14

Toelichting
Algemeen
Na het faillissement van de Stichting CASA klinieken heeft de toenmalig minister
van VWS toegezegd de Subsidieregeling abortusklinieken (hierna: de regeling) te
herzien1. De onregelmatigheden bij CASA leidden tot de wens tot aanscherping en
verbetering van de regeling. Daarnaast is er nog een aantal andere redenen voor
deze wijziging van de regeling. Die worden hieronder nader toegelicht.
Uit de evaluatie van de regeling (ADR, 2019) en uit het onderzoek ‘Toezicht bij de
subsidieregeling abortusklinieken’ (ADR, 2019) bleek dat de regeling op bepaalde
punten niet voldoende helder was. Door het aanpassen van de definities en de
omschrijving van de activiteiten is getracht deze onduidelijkheden weg te nemen.
Daarnaast is het noodzakelijk dat de bedragen die klinieken ontvangen voor de
abortushulpverlening reëel en gemiddeld kostendekkend zijn om goede en
toegankelijke abortushulpverlening te kunnen leveren. De abortusklinieken
hadden daarbij de wens om enkele subsidiabele activiteiten beter te laten
aansluiten op de praktijk. Als vervolg op een eerder uitgevoerd kostenonderzoek
in 2015, is er vanaf mei 2018 een kostenonderzoek over de periode 2016-2017
uitgevoerd. Uit dit onderzoek volgde de uitbreiding van de subsidiabele activiteiten
en zijn op basis van gewogen gemiddelden nieuwe, gemiddeld kostendekkende
tarieven voor deze activiteiten vastgesteld.
Staatssteun
De subsidies aan de abortusklinieken vormen staatssteun. De staatssteun kan
gerechtvaardigd worden door de subsidieontvanger te belasten met een Dienst
van Algemeen Economisch Belang (DAEB). Rechtspersonen die belast zijn met een
DAEB mogen met een subsidie gecompenseerd worden voor de kosten van het
uitvoeren van de DAEB. Om de uitvoering van de DAEB te realiseren, wordt met
elk van de subsidieontvangers een DAEB-overeenkomst gesloten. Door toepassing
te geven aan het Besluit van de Europese Commissie van 20 december 2011
(2012/21/EU), valt de compensatie op grond van de onderhavige regeling niet
onder de verplichting tot voorafgaande aanmelding van artikel 108, derde lid, van
het VWEU en is de compensatie verenigbaar met artikel 106, tweede lid, van het
VWEU.
Dit brengt met zich mee dat er voor het uitvoeren van publieke diensten slechts
een kostendekkend tarief mag worden verstrekt van de overheid naar de private
partij. Om overcompensatie te voorkomen zal er met ingang van deze regeling
gewerkt worden met een afrekening op basis van werkelijk gemaakte kosten. Dit
houdt in dat de kosten gedekt worden tot ten hoogste het tarief van de activiteiten
en dat bij een positief resultaat uit gesubsidieerde abortushulpverlening, de
abortuskliniek dit positieve resultaat tot een bepaald maximum mag behouden ten
behoeve van de egalisatiereserve. Het overige positieve resultaat uit
gesubsidieerde abortushulpverlening boven het maximum van de egalisatiereserve
wordt bij de aanvraag tot vaststelling gemeld bij het ministerie en zal door het
ministerie worden teruggevorderd. Hierbij is het volgende van belang. Afrekening
op basis van werkelijk gemaakte kosten houdt niet in dat indien een abortuskliniek
een negatief resultaat uit gesubsidieerde abortushulpverlening heeft, hetgeen
betekent dat kosten hoger zijn baten, dit negatieve resultaat voor subsidiëring in
1

Kamerstuk 34 775 XVI nr. 11
Pagina 7 van 14

aanmerking komt.
Gevolgen voor de regeldruk
Voor het berekenen van de administratieve lasten als gevolg van de wijzigingen
van de regeling, is het proces van de subsidieaanvraag en –verantwoording
uiteengezet in zes verschillende taken. In onderstaande tabel zijn voor deze taken
de administratieve lasten uitgedrukt in tijd en kosten. Het proces ziet er als volgt
uit.
De abortusklinieken die subsidie aanvragen, worden belast met het uitvoeren van
een DAEB. Bij de eerste aanvraag tot verlening van de subsidie dient een
abortuskliniek een DAEB-overeenkomst te tekenen (1). Deze DAEB-overeenkomst
is gedurende de looptijd van de regeling geldig.
Na afloop van het subsidiejaar dient de abortuskliniek een aanvraag tot
vaststelling van de subsidie in (2). Deze aanvraag gaat vergezeld van een opgave
van het aantal verrichte activiteiten. Hieruit moet blijken dat er voldaan is aan de
voorwaarden en de verplichtingen die verbonden zijn aan de verleende subsidie.
De aanvraag voor vaststelling gaat vergezeld van een jaarverantwoording waarop
Titel 9 Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek van overeenkomstige toepassing is, met
uitzondering van de afdelingen 1, 10, 11 en 12. De jaarverantwoording bestaat uit
een bestuursverslag (3) en een jaarrekening (4) met een controleverklaring van
de accountant (5) en vier hieronder nader gespecificeerde modellen (6).
Modellen 1 en 2 hebben betrekking op opbrengsten en personele informatie en
kosten die in de toelichting bij de staat van baten en lasten als onderdeel van de
jaarrekening dienen te zijn opgenomen. Modellen 3 en 4 hebben betrekking op de
personeels-, zorg- en huisvestingskosten en dienen elk jaar opgesteld te worden
en dienen in het bezit te zijn van de abortusklinieken. Indien het ministerie
hieraan behoefte heeft (bijvoorbeeld in het kader van een nieuw kostenonderzoek)
dient de kliniek deze informatie ter beschikking te stellen aan het ministerie,
hetgeen leidt tot optimalisatie van de snelheid en de kosten van een dergelijk
onderzoek.
De administratieve lasten die gepaard gaan met het opstellen van deze
documenten zijn berekend in onderstaande tabel.
Tarief p/u in euro1 Eenheid
(minuten)2
€
€

Kosten (in euro) €

Taak

Uitgevoerd per
kliniek door

1 t/m 6

Bestuurder

80,3

1867

2.498,67

1, 2, 3, 4, 6

Hoge managers

80,3

1477

1.976,72

1, 2, 4

Hoog opgeleide medewerker

56,8

600

568,00

1, 2, 4

Administratief personeel

41,1

1380

945,30

3 t/m 6

Accountant

200 incl. btw

2282

7606,67

Totaal per abortuskliniek per jaar

€ 13.595,36

Totaal alle abortusklinieken per jaar (14 klinieken)

€ 190.335,04

1) Voor het uurtarief is uitgegaan van bruto uurloon plus gemiddelde opslag voor
werkgeverslasten: 47% (volgens jaarlijks CBS-onderzoek (2018 naar schatting opslag
voor overhead: 25%).
2) Voor de tijdsbesteding is uitgegaan van de Guidelines on the identification and
presentation of compliance costs in legislative proposals by the federal government,
2012, Statistisches Bundesamt zoals omschreven in het handboek meting
regeldrukkosten.
Pagina 8 van 14

Artikelsgewijs
Artikel I
Onderdeel A
Ter verduidelijking van het onderscheid zijn de definities van
zwangerschapsafbreking en consult beter op elkaar afgestemd.
Daarnaast zijn ter verduidelijking definities van sedatie en algehele anesthesie
opgenomen die hieronder nog nader toegelicht worden.
Bij lokale verdoving wordt met één of meerdere injecties rond de
baarmoedermond de baarmoederhals gevoelloos gemaakt. Bij sedatie gaat het om
een roesverdoving, waarbij een vrij krachtig kalmeermiddel wordt toegediend
waardoor de vrouw geen last meer heeft van de behandeling. Dit kan gaan van
een louter kalmerend effect tot een diepe slaap. De ademhaling wordt niet
onderdrukt. Bij algehele anesthesie (narcose) wordt door toediening van een
geneesmiddel een staat van bewusteloosheid veroorzaakt, waarbij de patiënt niet
wekbaar is en ook niet op een toegediende pijnprikkel reageert. Het vermogen om
de luchtweg open te houden zal verminderd of afwezig zijn.
Tevens zijn definities van financiële begrippen opgenomen die in het kader van de
bepaling van de omvang van de egalisatiereserve en de daarmee samenhangende
wijze van jaarverantwoording door klinieken van belang zijn.
Onderdeel B
Dit artikel is toegevoegd om te verduidelijken dat de subsidies aan de
abortusklinieken in de vorm van staatssteun worden verleend. De staatssteun kan
gerechtvaardigd worden door de subsidieontvanger te belasten met een DAEB.
Onderdeel C
Dit onderdeel is gewijzigd om te verduidelijken dat de subsidie op alle te
verrichten activiteiten ziet en niet slechts op zwangerschapsafbrekingen.
Volledigheidshalve wordt opgemerkt dat door de wijziging van dit onderdeel in
samenhang met artikel 1, eerste lid, onderdeel b, alleen een abortuskliniek waarin
vrouwen een behandeling ondergaan, gericht op het afbreken van zwangerschap,
een subsidie kan aanvragen en als de subsidieontvanger wordt aangemerkt.
Onderdeel D
Dit artikel bevat de nieuwe tarieven voor de verschillende activiteiten in de
abortushulpverlening. Voor alle activiteiten geldt dat deze plaatsvinden in de
kliniek en conform geldende richtlijnen en standaarden worden uitgevoerd. Op
basis van een uitgebreid kostenonderzoek is gekomen tot de volgende afbakening.
Zoals in de definitie is aangegeven, is een consult een gesprek met een arts in
verband met het voornemen om een zwangerschap af te breken zonder dat in die
zwangerschap in de betreffende kliniek een afbreking plaatsvindt. Onderdeel van
dit gesprek kan onder andere een echo zijn om de fase en de aard van de

Pagina 9 van 14

zwangerschap te kunnen vaststellen. Als een of meerdere gesprekken leiden tot
een zwangerschapsafbreking in dezelfde kliniek als waar het gesprek heeft
plaatsgevonden, maken deze gesprekken onderdeel uit van de behandeling en zijn
deze als zodanig in het tarief van de betreffende behandeling verdisconteerd.
Eerste trimester
Er is een onderscheid in de wijze waarop de zwangerschapsafbreking in het eerste
trimester kan worden verricht: medicamenteus of door middel van een
vacuümaspiratie.
Een medicamenteuze zwangerschapsafbreking vindt plaats door inname van
medicatie. Het betreft een medicijn met de werkzame stof mifepriston en een
medicijn met de werkzame stof misoprostol. De behandeling komt pas voor
subsidie in aanmerking na inname van mifepriston in de abortuskliniek.
Handelingen na eventuele complicaties of het verrichten van een eventuele
herhaalde medicamenteuze zwangerschapsafbreking in dezelfde zwangerschap
zijn onderdeel van de behandeling.
Bij een zwangerschapsafbreking door middel van vacuümaspiratie worden het
baarmoederslijmvlies en de vruchtblaas of vrucht uit de baarmoeder gezogen.
Dit kan plaatsvinden met (of zonder) lokale verdoving, met sedatie of met
algehele anesthesie. Voor een zwangerschapsafbreking door middel van
vacuümaspiratie zijn verschillende tarieven vastgesteld. Het tarief is
afhankelijk van het soort verdoving en van de arts die de verdoving toedient.
Het kan gaan om een geaccrediteerde abortusarts met een PSApraktijkspecialist of om een anesthesioloog. Algehele anesthesie kan alleen
door een anesthesioloog worden toegediend. Voor beide werkwijzen geldt dat
deze worden uitgevoerd conform de geldende randvoorwaarden zoals
beschreven in de professionele standaarden van de beroepsgroepen.
In de behandeling zonder PSA of algehele anesthesie zit de lokale verdoving reeds
in het tarief inbegrepen. Tarieven voor de behandelingen met sedatie en algehele
anesthesie zijn hoger vastgesteld dan het tarief voor de behandeling zonder
sedatie en algehele anesthesie. Dit is gelegen in het feit dat zowel de materiële als
personele kosten voor eerstgenoemde behandelingen hoger liggen.
Tweede trimester
Er is een onderscheid gemaakt in het moment waarop de zwangerschapsafbreking
in het tweede trimester wordt verricht: in de periode van 13 weken tot en met 17
weken en 6 dagen (activiteit f en g) en in de periode vanaf 18 weken (activiteit h
en i). Dit onderscheid is gemaakt omdat uit het kostenonderzoek is gebleken dat
er verschillen bestaan in tijdsbesteding, complexiteit en opleiding van de arts en
daarmee in de kosten tussen een vroege en een late tweede
trimesterbehandeling.
Bij een tweede trimester gaat het om een instrumentele behandeling. Dit kan
plaatsvinden met lokale verdoving, met PSA of met algehele anesthesie. Het tarief
is afhankelijk van de arts die de verdoving toedient.
In de praktijk kan sedatie door zowel abortusartsen als anesthesiologen worden
toegepast. Het merendeel van de klinieken werkt op dit moment met
anesthesiologen hetgeen kostenverhogend werkt. Het beleid van VWS is om waar
mogelijk taakherschikking en doelmatige zorg te bevorderen wanneer dit volgens
de geldende kwaliteitsstandaarden verantwoord is. Momenteel wordt de Richtlijn
sedatie en/of analgesie (PSA) op locaties buiten de operatiekamer herzien. Naar

Pagina 10 van 14

verwachting is de herziening van deze richtlijn eind 2021 afgerond. In afwachting
van die herziening worden vooralsnog twee tarieven gehanteerd.
Bij elke zwangerschap kan slechts één zwangerschapsafbreking worden
gedeclareerd. Alleen als na een medicamenteuze zwangerschapsafbreking alsnog
wordt overgegaan tot een zwangerschapsafbreking door middel van
vacuümaspiratie, kunnen beide behandelingen worden gedeclareerd.
Gesprekken (zoals voorlichting over methoden ter voorkoming van een
ongewenste zwangerschap), nazorg en nacontrole in het kader van de
behandelingen b tot en met j maken onderdeel uit van de activiteit en zijn daarom
verdisconteerd in de genoemde tarieven.
Onderdeel E
De standaardbepaling voor de vereiste documenten bij een subsidieaanvraag is
vervangen door een bepaling toegespitst op de administratie van de
abortusklinieken.
Onderdeel H
Dit onderdeel heeft betrekking op de vereiste registratie door de
subsidieontvanger. Het onderdeel is gewijzigd zodat de formulering aansluit bij
artikel 4 en om inzicht te krijgen in het aantal verrichte activiteiten per
zwangerschap en de ontvangsten en betalingen, zodanig duidelijk traceerbaar
naar bron en bestemming dat duidelijk is wie op welk moment welke
verplichtingen voor of namens de subsidieontvanger is aangegaan.
Onderdeel I
De toevoeging in onderdeel c is opgenomen om tot gemiddeld en structureel
kostendekkende tarieven te kunnen komen voor de activiteiten, bedoeld in
artikel 4.
Onderdeel d is toegevoegd om inzicht te verkrijgen in de financiële situatie van de
subsidieontvanger en de met de subsidieontvanger samenwerkende organisaties.
Onder zeggenschap wordt verstaan de mogelijkheid om feitelijk of op basis van
een juridische hoedanigheid beslissende invloed uit te oefenen op de activiteiten
van een organisatie.
Onderdeel J
In artikel 21, derde lid wordt de egalisatiereserve als vermogensbestanddeel
toegevoegd. Voor een nadere toelichting van het begrip egalisatiereserve, zie
onderdeel M in de toelichting.
Onderdelen K en L
In artikel 24, derde lid wordt bepaald dat de aanvraag tot vaststelling van de
subsidie door de subsidieontvanger vergezeld dient te gaan van het jaarverslag,
bestaande uit een bestuursverslag, een jaarrekening en een controleverklaring.
Dit houdt verband met de bepalingen inzake staatssteun die van toepassing zijn
op de subsidies aan de abortusklinieken. Op grond hiervan mag er voor het

Pagina 11 van 14

uitvoeren van publieke diensten slechts een kostendekkend tarief worden
verstrekt van de overheid naar de private partij. Om overcompensatie te
voorkomen zal er met ingang van deze regeling gewerkt worden met een
jaarlijkse afrekening op basis van werkelijk gemaakte kosten. Dit houdt in dat de
kosten gedekt worden tot ten hoogste het tarief van de activiteiten, bedoeld in
artikel 4, en dat bij een positief resultaat uit gesubsidieerde abortushulpverlening,
de kliniek dit positieve resultaat tot een bepaald maximum mag behouden ten
behoeve van de egalisatiereserve. Het overige positieve resultaat uit
gesubsidieerde abortushulpverlening boven het maximum van de egalisatiereserve
zal door VWS jaarlijks worden teruggevorderd. De egalisatiereserve dient te
worden opgenomen in de jaarrekening van de subsidieontvanger.
De door de subsidieontvanger verrichte activiteiten, bedoeld in artikel 4, worden
zowel verantwoord in het bestuursverslag als in de jaarrekening overeenkomstig
een voorgeschreven model. Door dit model als onderdeel van de jaarrekening aan
te merken wordt dit model tevens onderdeel van de controlewerkzaamheden van
de accountant, hetgeen van belang is voor de vaststelling van de aanvraag tot
vaststelling van de subsidie.
Een tweede model met informatie over personele kosten en formatie wordt tevens
voorgeschreven als onderdeel van de jaarrekening. De abortusklinieken
rapporteerden hierover in de jaarrekening over 2018 op verschillende wijze. Door
middel van dit model, dat overigens door sommige abortusklinieken al grotendeels
wordt toegepast, wordt op betrouwbare wijze personeelsinformatie verkregen,
hetgeen voor het ministerie van belang is voor het abortusbeleid.
Richtlijn 640 van de Raad voor de jaarverslaggeving kan worden gehanteerd bij
het opstellen van de jaarverantwoording. Richtlijn 640 is specifiek voor
organisaties zonder winststreven.
Onderdeel M
Er worden nieuwe artikelen toegevoegd, die hieronder worden toegelicht.
Artikel 26
Na afloop van het jaar waarvoor de subsidie is verstrekt, blijkt bij de aanvraag tot
vaststelling of er een overschot dan wel een tekort is. De egalisatiereserve maakt
het voor de subsidieontvanger mogelijk om een overschot te bewaren teneinde
een tekort in latere jaren op te vangen. Dit overschot wordt de egalisatiereserve
genoemd. De egalisatiereserve is hooguit 10% van de verleende subsidie. Er kan
ook tot een lager percentage besloten worden. Indien het bedrag van de verlening
tussentijds wordt bijgesteld, wordt de maximale egalisatiereserve berekend aan
de hand van het herziene subsidiebedrag.
In het derde lid is geregeld dat voor een periode van drie jaar na oprichting van
de subsidieontvanger de egalisatiereserve ten hoogste 20% van het bij het besluit
tot verlening bepaalde bedrag van de subsidie bedraagt. Deze tijdelijke
uitzondering heeft te maken met de opbouwfase van nieuwe klinieken, waarin
veelal extra liquide middelen benodigd zijn.
In het vierde lid is geregeld dat de maximaal toegestane egalisatiereserve wordt
verlaagd als de gesubsidieerde activiteiten niet (geheel) zijn verricht. Voor zover
die activiteiten niet zijn verricht, kan de subsidie dienovereenkomstig worden
verlaagd. Dan wordt de maximum egalisatiereserve berekend aan de hand van het
aldus verlaagde bedrag van de subsidie. De egalisatiereserve wordt gevormd met
het overschot op de subsidie. De egalisatiereserve is derhalve altijd een bedrag

Pagina 12 van 14

van € 0 of meer om te voorkomen dat klinieken een negatieve egalisatiereserve
opnemen. Dat is, wellicht ten overvloede, in het tweede lid bepaald. Voor zover
een tekort in enig boekjaar niet gedekt kan worden met de egalisatiereserve,
komt het voor rekening van de subsidieontvanger. De egalisatiereserve kan niet
op een negatief bedrag worden gesteld teneinde het tekort alsnog te dekken met
overschotten in latere boekjaren. Een egalisatiereserve is een door de
subsidieontvanger te vormen reserve die een buffer vormt om overschotten
vanwege onderbesteding in het ene jaar te kunnen opvangen met tekorten in een
ander jaar. Een egalisatiereserve kan door de subsidieontvanger uitsluitend
worden ingezet voor de activiteiten waarvoor de subsidie is verleend. De
subsidieontvanger verwerkt de egalisatiereserve in de jaarrekening op de
boekhoudkundig gebruikelijke wijze. Voor de minister moet duidelijk zijn wat de
hoogte van de egalisatiereserve is. De regeling gaat ervan uit dat bij de subsidie
altijd sprake is van een egalisatiereserve. Voor de berekening van de vaststelling
zijn de baten en kosten van niet-gesubsidieerde abortushulpverlening immers
opgenomen als onderdeel voor de berekening van egalisatiereserve. In theorie is
dus altijd sprake van een egalisatiereserve, maar die kan ook € 0 zijn.
Artikel 27
De egalisatiereserve kan alleen worden besteed aan activiteiten waarvoor de
subsidie is verleend, maar die daaruit niet kunnen worden bekostigd. De
egalisatiereserve die aan het eind van een boekjaar resteert, kan alleen worden
aangewend voor activiteiten die in de daaropvolgende jaren worden
gesubsidieerd. De egalisatiereserve is dan ook te beschouwen als een aanvulling
op de verleende subsidie. Daarom dient de aanwending van de egalisatiereserve
tegelijk met de subsidie verantwoord te worden in de jaarrekening.
Met de egalisatiereserve mogen uiteraard geen financiële risico’s gelopen worden.
Artikel 28
In het eerste lid van deze bepaling wordt de toevoeging aan de egalisatiereserve
gelimiteerd in verband met de maximaal toegestane egalisatiereserve. Als de
egalisatiereserve het maximum heeft bereikt, vloeit het resterende overschot
terug naar de subsidieverstrekker. Ook de onttrekking is gelimiteerd. Als de
egalisatiereserve is uitgeput, kan er vanzelfsprekend niets meer aan onttrokken
worden.
In het tweede lid wordt bepaald dat als de egalisatiereserve het maximum heeft
bereikt, het resterende overschot terugvloeit naar de subsidieverstrekker.
In het derde lid wordt, niet in de laatste plaats, bepaald dat er pas sprake kan zijn
van het vormen van een egalisatiereserve indien de gesubsidieerde activiteiten
zijn verricht. Voor zover die activiteiten niet zijn verricht, kan de subsidie
dienovereenkomstig worden verlaagd en wordt de mutatie van de
egalisatiereserve berekend aan de hand van het aldus verlaagde bedrag van de
subsidie.
Ter verduidelijking zullen rekenvoorbeelden op de website van de Rijksoverheid
worden geplaatst.
In het vierde lid worden toevoegingen aan voorzieningen in beginsel uitgesloten
van subsidiëring tenzij de minister met deze toevoegingen schriftelijk heeft
ingestemd. Deze bepaling is opgenomen om oneigenlijke vorming van

Pagina 13 van 14

voorzieningen tegen te gaan in verband met het effect van de vorming van
voorzieningen op de hoogte van de egalisatiereserve.
Onderdeel N
Deze bepaling bevat een hardheidsclausule. Toepassing van de hardheidsclausule
is aan strenge eisen gebonden en er zal met grote terughoudendheid gebruik van
worden gemaakt. Het is evenwel niet op voorhand uit te sluiten dat zich
omstandigheden zullen voordoen die noodzaken tot afwijken van deze regeling.
Het dient dan te gaan om onbillijkheden van overwegende aard.
De Minister voor Medische Zorg
en Sport,

Martin van Rijn

Pagina 14 van 14