Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

21 501-20

Europese Raad

Nr. 1872

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 november 2022
Hierbij bied ik u, mede namens de Minister-President, het verslag aan van
de Europese Raad van 20 en 21 oktober 2022.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
W.B. Hoekstra

kst-21501-20-1872
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-20, nr. 1872

1

VERSLAG VAN DE EUROPESE RAAD VAN 20 EN 21 OKTOBER
2022
Op donderdag 20 en vrijdag 21 oktober vond in Brussel de Europese Raad
(ER) plaats, waar werd gesproken over energie, inclusief de economische
situatie in de Unie, en de Russische agressie tegen Oekraïne. Onder het
agendapunt externe betrekkingen werd gesproken over de EU-relaties met
China en de ASEAN-regio, de voorbereiding van de klimaattop in Sharm
el-Sheikh (COP27) en de biodiversiteitstop in Montréal (COP15) en het
geweld tegen demonstranten in Iran. De ER nam over deze onderwerpen
conclusies aan.1 Zoals gebruikelijk sprak de voorzitter van het Europees
Parlement, Roberta Metsola, aan het begin van de ER.2 Ook hield de
Oekraïense president, Volodymyr Zelensky, via een videoverbinding, een
korte toespraak. De Minister-President nam deel aan deze ER.
Oekraïne
In zijn videotoespraak ging de Oekraïense president Zelensky in op de
escalatie van het Russische geweld tegen burgers en vroeg om voortzetting van de militaire en financiële steun voor het land, evenals het
belang van meer sancties en gerechtigheid ten aanzien van Russische
oorlogsmisdaden en mensenrechtenschendingen. De ER herbevestigde
haar steun voor de onafhankelijkheid, soevereiniteit en territoriale
integriteit van Oekraïne en het recht om zichzelf te verdedigen tegen de
Russische agressie. De ER riep Rusland op om zich onvoorwaardelijk
terug te trekken en alle aanvallen tegen Oekraïne te stoppen.
De ER veroordeelde in de stevigste bewoordingen de recente raket- en
droneaanvallen van Rusland op burgers en burgerdoelen in Kiev en
andere delen van Oekraïne. Ook veroordeelde de ER de Russische acties
bij de nucleaire centrale Zaporizja en sprak steun uit voor de inspanningen
van het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA) om de veiligheid
van de centrale zeker te stellen. Conform de VN-resolutie van 12 oktober
2022 veroordeelde de ER opnieuw de illegale annexatie door Rusland van
de Oekraïense regio’s Donetsk, Loehansk, Zaporizja en Cherson.
De EU zal doorgaan met het verlenen van militaire steun aan Oekraïne. De
ER verwelkomde het besluit van de Raad over de EU Military Assistance
Mission (EUMAM), de ophoging van de ondersteuning van het Oekraïense
leger uit de Europese Vredesfaciliteit en de ER sprak waardering uit voor
het werk van de civiele EU Advisory Mission in Oekraïne.
De ER riep op om de toegezegde 3 miljard euro aan liquiditeitssteun aan
Oekraïne spoedig beschikbaar te stellen. De ER nodigde de Commissie
daarnaast uit om een duurzame en structurele oplossing te vinden voor
de steun aan Oekraïne. De ER is vastbesloten om de humanitaire,
financiële en wederopbouwinspanningen van Oekraïne te ondersteunen
en sprak over de governance en financiering van deze inspanningen,
inclusief het belang van hervormingen, met het oog op de International
Expert Conference op 25 oktober in Berlijn. Voortbouwend op de
ER-conclusies van 30 en 31 mei 2022 nodigde de ER de Commissie uit om
in lijn met internationaal en Europees recht opties te presenteren om
bevroren tegoeden aan te wenden voor de wederopbouw van Oekraïne.
De Russische oorlogsmisdaden tegen Oekraïners en de vernietiging van
de civiele infrastructuur zijn een grove schending van het internationaal
1
2

https://www.consilium.europa.eu/media/59734/2022-10-2021-euco-conclusions-nl.pdf.
Metsola calls for forceful response to energy crisis, inflation, war in Ukraine | The President |
European Parliament (europa.eu).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-20, nr. 1872

2

recht. De ER riep op om alle daders en medeplichtigen ter verantwoording
te roepen en sprak steun uit voor het onderzoek van de aanklager van het
Internationale Strafhof. De ER steunde ook de inspanningen van Oekraïne
om de misdaad van de Russische agressie tegen Oekraïne aan te klagen
en nodigde de Commissie en de Hoge Vertegenwoordiger uit om opties te
presenteren om dit te ondersteunen.
De Europese Unie staat klaar om restrictieve maatregelen tegen Rusland
verder te versterken en benadrukte het belang van effectieve implementatie en het tegengaan van sanctieontwijking. De ER riep Belarus op om
onmiddellijk te stoppen met het faciliteren van de Russische agressie
tegen Oekraïne door niet langer toe te staan dat het Russische leger
vanuit grondgebied van Belarus aanvallen uitvoert. De Europese Unie
staat klaar om snel verdere sancties tegen Belarus aan te nemen. De ER
veroordeelde ook de militaire steun aan Rusland door Iran en riep het land
op daarmee te stoppen. De ER verwelkomde tevens de op 20 oktober jl.
aangenomen sancties tegen Iran3, in lijn met de motie-van der Lee c.s.4.
Ten aanzien van de internationale voedselzekerheidscrisis concludeerde
de ER dat de Russische agressie in Oekraïne voor verstoringen van de
productie van landbouwproducten en handelsstromen zorgt, waardoor de
mondiale voedsel- en kunstmestprijzen zijn gestegen. De EU zet in op het
verbeteren van de efficiëntie van alle EU Solidarity Lanes en steunt de
VN-oproep tot verlenging van de graandeal in de Zwarte Zee.
Energie en economie
In het licht van de aanhoudende crisis rondom de Russische agressie
tegen Oekraïne sprak de ER over aanvullende energiemaatregelen gericht
op het beheersbaar houden van de energieprijzen, het borgen van de
leveringszekerheid en vraagreductie. De discussie vond mede plaats op
basis van het op 18 oktober jl. gepubliceerde maatregelenpakket van de
Europese Commissie.
De ER riep de Raad en de Commissie op om op basis van een effectbeoordeling en rekening houdend met de verschillende energiemixen en
nationale omstandigheden dringend een aantal maatregelen verder te
brengen. De eerste maatregel in dat kader betreft de vrijwillige gezamenlijke aankoop van gas, met een verplichting voor een volume gelijk aan
15% van de verplichte vulgraden (90% per 1 november 2023) voor
Europese gasopslagen. Hierbij roept de ER op optimaal gebruik te maken
van onderhandelingen met betrouwbare partners en het
EU-energieplatform. Ten tweede roept de ER op om uiterlijk begin 2023
een nieuwe complementaire benchmark in te voeren, die de omstandigheden op de gasmarkt nauwkeuriger weergeeft. Ten derde stelt de ER
voor om een tijdelijke dynamische prijscorridor voor aardgastransacties
nader te onderzoeken, om perioden van buitensporige gasprijzen te
kunnen voorkomen. De ER heeft deze maatregel (conform artikel 23 van
het Commissievoorstel) geclausuleerd, zodat onder andere de leveringszekerheid dient te worden gegarandeerd, de juridische aansprakelijkheidsrisico’s dienen te worden geminimaliseerd, gasopslag en de import van
gas niet worden gehinderd en de gasconsumptie niet stijgt. Ten vierde
heeft de ER verzocht om een nader onderzoek naar het zogeheten Iberisch
model, met inbegrip van een kosten-batenanalyse, waarbij een verhoogd
gasverbruik wordt voorkomen en waarbij de financierings- en distributiegevolgen en de gevolgen voor stromen naar niet-EU-landen in
3

Ukraine: EU sanctions three individuals and one entity in relation to the use of Iranian drones in
Russian aggression – Consilium (europa.eu).
4
Kamerstuk 21 501-20, nr. 1845.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-20, nr. 1872

3

aanmerking worden genomen. De vijfde maatregel betreft verbeteringen
aan de werking van de energiemarkten om de markttransparantie te
vergroten, de liquiditeitsstress te verminderen en de factoren weg te
nemen die de volatiliteit van de gasprijzen verhogen, terwijl het behoud
van financiële stabiliteit wordt gewaarborgd. Ten zesde verzoekt de ER om
versnelde vereenvoudiging van de vergunningsprocedures om de uitrol
van hernieuwbare energie en energienetten te bespoedigen. Ten zevende
verzocht de ER aan de Raad en de Commissie om besluiten in te dienen
voor energiesolidariteitsmaatregelen bij verstoringen van de gasvoorziening op nationaal, regionaal of Unie-niveau, daar waar bilaterale
solidariteitsovereenkomsten ontbreken. Tot slot riep de ER op tot meer
inspanningen om energie te besparen. De ER herhaalde daarnaast dat de
investeringen in energie-efficiëntie, in toekomstbestendige energieinfrastructuur, met inbegrip van interconnecties en opslag en in innovatieve technologieën voor hernieuwbare energie, moeten worden
opgevoerd. Verder verzocht de ER de Europese Commissie de werkzaamheden omtrent de structurele hervorming van de elektriciteitsmarkt verder
te brengen, met inbegrip van een effectbeoordeling en voortgang te
boeken om te komen tot een volledige energie-unie.
Op 25 oktober jl. vond in de Energieraad een vervolgdiscussie plaats over
het maatregelenpakket van de Commissie en het onderwerp zal opnieuw
worden besproken bij de Energieraad van 24 november a.s. De Kamer
wordt op de gebruikelijke wijze over de kabinetsinzet voor en de
uitkomsten van deze Raden geïnformeerd door de Minister voor Klimaat
en Energie.
De ER sprak ook over de huidige economische situatie en de manier
waarop lidstaten omgaan met de hoge inflatie en energieprijzen. Daarbij
concludeerde de ER dat in het licht van de energiecrisis alle relevante
instrumenten op nationaal en EU-niveau aangewend moeten worden om
de veerkracht van onze economieën te vergroten.
Kritieke infrastructuur
De Europese Raad veroordeelde de sabotage van de Nord Streampijpleidingen en riep lidstaten op om urgent maatregelen te nemen en
nauw samen te werken om de weerbaarheid van kritische infrastructuur te
verbeteren. De ER riep de Raad op om snel te komen met aanbevelingen
voor een gecoördineerde aanpak van de EU om de weerbaarheid te
versterken, waaronder via de uitvoering van de richtlijn over de veiligheid
van netwerken en informatiesystemen en de richtlijn over kritische
entiteiten.
China
De ER voerde een strategische discussie over de relaties van de Europese
Unie met China. Veel lidstaten waren van mening dat de drieslag van
China als partner, concurrent en systeemrivaal nog steeds een bruikbaar
kader biedt5 en dat er binnen de drieslag meer nadruk is komen te liggen
op het beschermen van onze waarden en belangen, evenals het afbouwen
van kwetsbaarheden en strategische afhankelijkheden. Ondanks
verschillen van inzicht zullen de EU en China de dialoog moeten blijven
aangaan en op basis van gedeelde belangen blijven samenwerken.
Nederland benadrukte het belang van effectieve implementatie en het
doorlopend monitoren van de impact van autonome maatregelen en
instrumenten die de EU de afgelopen jaren heeft ontwikkeld.

5

EU-China: a strategic outlook (2019).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-20, nr. 1872

4

Voorbereiding EU-ASEAN Top
De ER sprak over de eerste gezamenlijke EU-ASEAN Top die plaats zal
vinden op 14 december 2022 in Brussel. Deze top biedt een kans om het
strategische partnerschap van de EU met de ASEAN-regio te versterken
op basis van gedeelde belangen en internationaal afgesproken normen en
standaarden.
Iran
Ten aanzien van Iran veroordeelde de ER het ongerechtvaardigde en
onacceptabele geweld van de Iraanse autoriteiten tegen vreedzame
demonstranten, in het bijzonder tegen vrouwen, en verwelkomde de
Europese sancties die op 17 oktober 2022 zijn aangenomen tegen de
daders van de mensenrechtenschendingen. De ER riep Iran op onmiddellijk te stoppen met de gewelddadige acties tegen demonstranten en
hun politieke en burgerrechten te respecteren.
COP27 en COP15
De ER sprak over de voorbereiding van de COP27 over klimaat en de
COP15 over biodiversiteit. De ER onderstreepte de urgentie om de
klimaatcrisis en de biodiversiteitscrisis het hoofd te bieden. Om de
1,5°C-doelstelling binnen bereik te houden riep de ER alle landen op om
hun nationally determined contributions (NDCs) te herzien en te verstevigen. Ook riep de ER op tot een nieuw strategisch raamwerk met
afspraken voor de periode tot 2030 te komen om een eind te maken aan
biodiversiteitsverlies.
Toezeggingen uit het plenair debat over de Europese top van 19 oktober jl.
De Minister-President heeft in het plenair debat over de Europese top van
19 oktober jl. toegezegd in het verslag van de ER terug te zullen komen op
de vraag hoeveel LNG Nederland nog uit Rusland importeert. Er geldt op
dit moment geen EU-verbod op de import van gas dan wel LNG uit
Rusland. LNG komt Nederland binnen op twee punten, via de
Gate-terminal in Rotterdam en de Eems Energy Terminal in de
Eemshaven. Bij de terminal in de Eemshaven, die dit jaar is geopend,
geldt de gebruikersvoorwaarde dat geen Russisch LNG mag worden
geïmporteerd. Navraag bij de Gate-terminal leert dat er sinds afgelopen
zomer zeer beperkt Russisch LNG binnenkomt. Conform de gewijzigde
motie van de leden Piri en Van der Lee6 heeft de Minister-President tijdens
de Europese Raad aandacht gevraagd voor de noodzaak de import van
Russische LNG versneld af te bouwen.
In reactie op de motie van de leden Piri en Van der Lee7 kan het kabinet
melden dat ten tijde van de ER bekend werd dat Frankrijk, Spanje en
Portugal een akkoord hebben bereikt over een onderzeese pijpleiding van
Barcelona naar Marseille genaamd «BarMar», die naast aardgas naar alle
waarschijnlijkheid in de toekomst ook (groene) waterstof zal kunnen
transporteren. Met het oog op de energieleveringszekerheid is het positief
dat dit akkoord is bereikt. Met dit akkoord is de «MidCat»-pijpleiding door
de Pyreneeën van de baan.

6
7

Kamerstuk 21 501-20, nr. 1867.
Kamerstuk 21 501-20, nr. 1844.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-20, nr. 1872

5