Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2588
Vragen van de leden Van der Graaf (ChristenUnie) en Anne Mulder (VVD)
aan de Minister van Buitenlandse Zaken over de Hongaarse noodwet ter
bestrijding van het coronavirus (ingezonden 30 maart 2020).
Antwoord van Minister Blok (Buitenlandse Zaken) (ontvangen 24 april 2020).
Vraag 1 t/m 10, 12, 13, 14 en 15
Bent u bekend met de door de Hongaarse regering voorgestelde wet ter
bestrijding van het coronavirus?
Bent u van mening dat deze wet in overeenstemming is met de eisen die de
Europese Unie aan de rechtsstaat stelt? Kunt u uw antwoord toelichten?
Biedt deze wet de Hongaarse regering de mogelijkheid om de eigen
Grondwet opzij te zetten? Kunt u uw antwoord toelichten?
Klopt het dat de «staat van gevaar» die de Hongaarse regering heeft
uitgeroepen volgens de eigen Hongaarse constitutionele regels aanvankelijk
slechts vijftien dagen mag gelden, waarna deze periode alleen met parlementaire instemming verlengd mag worden? Klopt het dat de voorgestelde wet
dit principe niet volgt? Hoe beoordeelt u dat?
Hoe beoordeelt u het feit dat de huidige wet voorziet in een «staat van
gevaar» voor onbepaalde tijd?
In welk opzichten gaat de nu voorgestelde (nog meer) verder dan de
Hongaarse «Fundamental Law»?
Is het onder de voorgestelde wet de Hongaarse regering zelf en alleen de
regering zelf die bepaalt wanneer de «staat van gevaar» opgeheven kan
worden? Kan deze «staat van gevaar» aangehouden worden ook als het
gevaar van het coronavirus voorbij is?
Wie gaat in Hongarije bepalen of informatie die verspreid wordt verkeerd of
verdraaid is of verwarring of onrust veroorzaakt? Wat vindt u van deze
maatregel die de Hongaarse regering heeft voorgesteld?
Bent u het eens met de beoordeling van de voorgestelde wet door Amnesty
International en verschillende Hongaarse mensenrechtenorganisaties als een
«carte blanche» voor de Hongaarse regering?
Hoe beoordeelt u deze stap van de Hongaarse regering in het licht van staat
van dienst van de regering Orbán ten aanzien van de rechtsstaat tot nu toe?
Gaat u het optreden van de Hongaarse regering aan de orde stellen in de
Raad? Zo nee, waarom niet? Zo ja, hoe en wat is daarbij uw inzet?
Zijn er collega-ministers die al hun zorgen over deze wet geuit hebben? Leeft
deze zorg breed binnen de Raad?

ah-tk-20192020-2588
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

Is de Europese Commissie of de Raad in staat op te treden tegen een
dergelijke de facto opheffing van de rechtsstaat voor onbepaalde tijd? Zo ja,
hoe? Zo nee, wat betekent dit volgens u voor de samenwerking binnen de
Europese Unie?
Vindt u dat de Europese Unie voldoende doeltreffende regels kent om
schendingen van de rechtsstaat door een lidstaat te voorkomen en tegen te
gaan? Zo nee, wat is er volgens u nodig om de Unie beter te beschermen
tegen ondemocratische en anti-rechtsstatelijke maatregelen in lidstaten?
Antwoord 1 t/m 10, 12, 13, 14 en 15
Op 11 maart jl. heeft de Hongaarse regering de «staat van gevaar» uitgeroepen die alleen door de regering kan worden opgeheven. Vervolgens heeft het
Hongaarse parlement op 30 maart jl. een autorisatiewet aangenomen
waarmee het de tijdsbeperking van uitgevaardigde decreten opheft. De
uitgevaardigde decreten hadden voordat de autorisatiewet werd aangenomen
een geldigheid van 15 dagen.
De autorisatiewet heeft geen voorrang ten opzichte van de huidige Hongaarse
Grondwet, de zogenoemde Fundamental Law. In de Fundamental Law wordt
overigens niet op de aanpak van rampenbestrijding ingegaan. Hoewel de
nieuwe autorisatiewet ook niet specifiek voorziet in bepalingen rond
rampenbestrijding, geeft deze de regering wel een breder mandaat.
Het Hongaarse parlement kan in principe met een gewone meerderheid de
geldigheidsduur van een decreet beperken. Daarnaast kan het Hongaarse
parlement bij twee derde meerderheid, indien het erin slaagt bijeen te komen,
de autorisatiewetgeving herroepen, waarmee de specifieke volmachten die de
Hongaarse regering momenteel bezit tevens tot een einde komen. De
regeringspartij heeft sinds 2010 een constitutionele meerderheid in het
parlement. De wetgeving bevat tevens bepalingen die de verspreiding van
fake news aan banden moeten leggen. De openbaar aanklager doet onderzoek naar zaken aangaande mogelijke verspreiding van fake news omtrent
het coronavirus, waarna een strafrechter het oordeel velt.
De Hongaarse autorisatiewetgeving roept vanuit het oogpunt van de
beginselen van rechtsstaat, democratie, grondrechten en persvrijheid vragen
op. Buitengewone maatregelen in het kader van de bestrijding van COVID-19
zijn geoorloofd en wenselijk vanuit het oogpunt van de bescherming van de
volksgezondheid, maar dienen wel te voldoen aan vereisten van noodzakelijkheid, proportionaliteit en tijdelijkheid, en dienen tevens de waarden van de
Unie en internationale verdragsverplichtingen te respecteren.
Het kabinet heeft zich er in Europees verband samen met gelijkgezinde
lidstaten voor ingespannen om een verklaring tot stand te brengen waarin
lidstaten wordt opgeroepen om bij het nemen van uitzonderlijke noodmaatregelen de beginselen van rechtsstaat, democratie en grondrechten te
respecteren. Deze verklaring is op 1 april jl. gepubliceerd. In de verklaring
wordt verder het voornemen van de Europese Commissie om de (toepassing
van) noodwetgeving in lidstaten te monitoren verwelkomd en de Raad
Algemene Zaken opgeroepen dit onderwerp op een gepast moment nader te
bespreken.
Tijdens de extra informele Raad Buitenlandse Zaken van 3 april heb ik het
onderwerp ook aan de orde gesteld, waarna ik tevens telefonisch met mijn
Hongaarse ambtsgenoot de zorgen over de Hongaarse autorisatiewetgeving
heb besproken. Van mijn Hongaarse ambtsgenoot heb ik begrepen dat
meerdere Ministers van Buitenlandse Zaken contact met hem hebben
opgenomen in verband met de autorisatiewetgeving. De Minister voor
Rechtsbescherming heeft tijdens de informele JBZ-Raad van 6 april jl.
eveneens het Nederlandse standpunt uitgedragen en gewezen op de
bijzondere verantwoordelijkheid die JBZ-Ministers hebben. Daarbij heeft de
Minister voor Rechtsbescherming onderstreept dat de vrijheid van meningsuiting en de persvrijheid niet beperkt mogen worden. Op de videoconferentie
van de leden van de Raad Algemene Zaken van 22 april is het onderwerp ook
zeer uitgebreid aan de orde gekomen. Het verslag van deze Raad ontvangt u
op korte termijn.
Het kabinet verwelkomt verder het rapport van het
EU-Grondrechtenagentschap van 8 april jl. over COVID-19 en de implicaties
voor grondrechten, en de handreiking van de Raad van Europa die op 7 april
jl. met alle 47 lidstaten is gedeeld. Het kabinet hoopt dat de internationale
druk Hongarije zal doen bewegen de autorisatiewetgeving te heroverwegen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

Vraag 11
Bent u bereid uw Hongaarse collega aan te spreken op deze voorgestelde
wet, voordat deze in stemming wordt gebracht?
Antwoord 11
Het kabinet maakt zich al langere tijd zorgen over de ontwikkelingen in
Hongarije rondom de rechtsstaat. Deze ontwikkelingen hebben de volle
aandacht van het kabinet, andere EU-lidstaten en de Commissie. De
Hongaarse autorisatiewetgeving is het laatste voorbeeld van de zorgelijke
ontwikkelingen op het gebied van de rechtsstaat in Hongarije.
Vraag 16
Kunt u deze vragen beantwoorden vóór dinsdag 31 maart 2020, aangezien
het Hongaarse parlement dan over dit wetsvoorstel gaat stemmen?
Antwoord 16
Het kabinet is voorstander van een verdere versterking van de rechtsstatelijke
gereedschapskist van de Unie, opdat in een eerder stadium mogelijke
problemen worden voorkomen en effectiever kan worden opgetreden in het
geval dat rechtsstatelijke beginselen geschonden worden. Zo is Nederland
uitgesproken voorstander van een koppeling tussen ontvangst van
EU-middelen en de naleving van rechtsstatelijkheidsbeginselen, gelet op de
zorgen die bestaan over de rechtsstaat. Tevens is Nederland voorstander van
de jaarlijkse toetsingscyclus voor de rechtsstaat die de Commissie dit jaar is
gestart.
Vraag 17
Kunt u deze vragen beantwoorden vóór dinsdag 31 maart 2020, aangezien
het Hongaarse parlement dan over dit wetsvoorstel gaat stemmen?
Antwoord 17
Deze vragen zijn zo snel mogelijk beantwoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3