Regio-indelingen zorg en welzijn:
een onderzoek naar congruentie,
effectiviteit en legitimatie
13 juni 2023

CONCEPT

Samenvatting (1)
Aanleiding (zie onderzoeksvragen op volgende pagina)
Een tweetal moties1 vraagt om op basis van praktijkervaringen onafhankelijk
onderzoek uit te voeren naar meer effectieve en congruente regio-indelingen
en daarbij te bezien of/hoe op de langere termijn tot minder regio-indelingen
te komen en of een ‘matroesjkamodel’ daarbij een mogelijke oplossingsrichting
is.

Elementen aanpak
1. Regionale casus-sessies om knelpunten/
oplossingsrichtingen op te halen
2. Verdiepende interviews

3. Documentanalyse
4. Onafhankelijke weging
toekomstscenario’s

Belangrijkste conclusies
 Het top-down uittekenen en opleggen van een landelijk (theoretisch)
ideaalbeeld van regio-indelingen is niet de gewenste route. Hiermee wordt
geen recht gedaan aan de inhoudelijke opgaven die ten grondslag liggen
aan de samenwerking. Het komt de effectiviteit van de regionale
samenwerking naar verwachting niet ten goede.
 Voor een effectieve regionale samenwerking is het van belang om binnen
de huidige regio-indelingen door te ontwikkelen. In rust en met regionale
ruimte om samen verder te bouwen.

2

 Dit betekent niet dat de huidige situatie optimaal is. Regionale
samenwerkingsverbanden verschillen in de mate waarin ze een volwassen
organisatiegraad hebben bereikt, met duidelijke governance en (voor zover
relevant) afspraken over onder andere de organisatie, samenwerking en
verantwoording (zie het advies over hoe hierop in te zetten).

Advies voor het vervolg (1)
1. Pas regio-indelingen niet top-down aan zonder dat de regionale partijen die
het raakt hier de meerwaarde van zien. Niet naar minder regio-indelingen,
matroesjkamodel of welke andere constructie dan ook.
2. Volwassen organisatiegraad: werk toe naar een heldere governance in - en
vanuit – regionale samenwerkingsverbanden, met afspraken over onder
meer besluitvorming, verantwoordelijkheidsverdeling, verantwoording,
financiering, ondersteunende infrastructuur, verbindingen tussen regio’s
en met relevante andere regio-indelingen. Inclusief afspraken over hoe
wordt gewerkt aan betrokkenheid van burgers/ patiënten, en (waar
relevant) specifiek over hoe gemeenteraden worden betrokken. Inzet op
een duidelijke governance vermindert naar verwachting inefficiëntie en
bevordert effectiviteit van samenwerking en democratische legitimatie.
 Maak deze afspraken waar nodig: regio-indelingen winnen aan kracht
met eenheid in wat in de basis is geregeld, waarbij het per regioindeling kan verschillen welke aspecten van belang zijn om te
regelen. Zo hoeft de governance van relatief eenvoudige
samenwerkingsverbanden minder in detail geregeld te zijn (bijv.
omdat financieringsafspraken niet aan de orde zijn). En als er al
afspraken zijn hoeven deze niet opnieuw gemaakt.
 Belangrijke notie: de invulling van de governance dient vanuit de
regio’s tot stand te komen (niet top-down landelijk opgelegd te
worden) en dient voort te bouwen op wat er al is.
 Zorg voor een markering waarmee de regionale
samenwerkingsafspraken goed zichtbaar/ deelbaar worden.
3. Haak in op de behoefte aan een ondersteunende leerinfrastructuur voor
regionale samenwerkingsverbanden

1Detail 2020D50169 | Tweede Kamer der Staten-Generaal; / Detail 2020D50169 | Tweede Kamer der Staten-Generaal

CONCEPT

Samenvatting (2)
Advies voor het vervolg (2)
4. Kom bij toekomstige landelijke taakherschikkingen tot meer weloverwogen keuzes.
Regio-indelingen kennen verschillen die niet goed te verklaren zijn. Zorg rond
landelijke taakherschikkingen voor een proces met weloverwogen keuzes over
de karakteristieken van regio-indelingen, zoals wettelijke grondslag,
financieringswijze en de ondersteunende regionale infrastructuur.
 Volg hierbij een ‘ja, tenzij - principe’: nieuwe/ herijkte regionale
verantwoordelijkheden worden in beginsel langs een congruente en
consistente regio-indeling georganiseerd, tenzij een inhoudelijk sterke
motivering is om hiervan af te wijken voor een bepaalde opgave.

Onderzoeksvraag 1. Hoe kan – mede in het licht van het IZA, WOZO en andere
programma’s/akkoorden – binnen en tussen regio-indelingen effectieve
regionale samenwerking tot stand komen? Wat zijn resterende knelpunten?
 (Congruentie van) regio-indelingen is slechts één aspect dat invloed heeft op
effectiviteit van samenwerken in de zorg- en welzijnssector en wordt in de
praktijk niet ervaren als groot probleem. Onder meer ‘zachte’ aspecten zoals
korte lijnen tussen personen en de intrinsieke motivatie om samen te werken
(volgend uit de inhoudelijke gezamenlijke opgave) worden genoemd als
belangrijke factoren. Het streven naar landelijke congruentie is dan ook geen
gewenste richting. Sterker: het kan belemmerend werken, wanneer het in de
regio’s als niet logisch wordt ervaren. Rust en stabiliteit in regio-indelingen is
van belang om regionaal verder te bouwen.

3

 Effectieve regionale samenwerking brengt enige inefficiëntie met zich mee.
Deels is dit een gegeven wanneer de inhoudelijke opgave leidend is in de
organisatie en wijze van samenwerken. Er zijn immers diverse overlegtafels en
contactpersonen. Bepaalde vormen van inefficiëntie dienen echter wel degelijk
aangepakt te worden om effectief met elkaar samen te werken in de regio (zie
het advies over hoe in te zetten op een heldere governance).

Onderzoeksvraag 2. Welke mogelijkheden zijn er om op termijn te
komen tot minder regio-indelingen?
a) Wat zijn de voor- en nadelen van de verschillende mogelijkheden?
Vermindert het bijvoorbeeld daadwerkelijk de bestuurlijke
complexiteit en leidt het tot efficiëntere samenwerking en
besluitvorming? Theoretisch kan het, maar er is geen draagvlak voor
een top-down aanpassing van regio-indelingen: minder of andere
regio-indelingen (zoals een matroesjkamodel) leiden naar verwachting
niet tot meer effectiviteit en het is de vraag of het efficiënter/ minder
complex wordt wanneer het in de praktijk niet wordt gezien als
logische indeling. Mogelijk nemen inefficiëntie en bestuurlijke
complexiteit iets af, maar dat weegt niet op tegen de spanning die het
zet op de regionale samenwerking wanneer deze niet logisch volgt uit
de inhoudelijke opgave waar de regionale partners voor staan. In de
huidige regio-indelingen zit voldoende ruimte om de indeling aan te
passen wanneer regionale partners deze ongewenst vinden.
b) Is binnen deze mogelijkheden ruimte om zoveel mogelijk recht te
doen aan bestaande samenwerkingsverbanden? In hoeverre is het
zogeheten ‘matroesjkamodel’, waarin regio-indelingen van groot
naar klein in elkaars grenzen samenlopen, een efficiënte en
wenselijke optie voor regio-indelingen binnen de zorg en welzijn?
Zie punt a)
c) Hoe kan democratische legitimatie worden gecreëerd? Hoe groter
de schaal van samenwerken hoe ingewikkelder het is om
democratische legitimatie goed vorm te geven. Er ligt echter wel
degelijk potentie om de betrokkenheid van patiënten/ burgers te
verstevigen en om de samenwerking met de gemeenteraad beter te
organiseren (bij de relevante regio-indelingen). Afspraken over de
regionale governance dienen ook op dit aspect in te gaan.

CONCEPT

Inhoud

4

1.

Toelichting onderzoek: aanleiding, doel en aanpak

2.

Huidige feitelijke situatie

3.

Kernbevindingen uit interviews en regionale casussessies

4.

Conclusies met betrekking tot een effectieve regionale samenwerking
‐ Beoordelingskader toekomstscenario’s

5.

Advies voor het vervolg

CONCEPT
H1. Aanleiding en doel onderzoek

Aanleiding | Het toenemende belang van regionale samenwerking en een
politiek debat over de invloed van (in)congruentie
De regionale samenwerking kent een lange geschiedenis en heeft een
steeds belangrijkere rol in het zorg- en welzijnslandschap
 We werken in Nederland al lange tijd op regionale schaal samen. De
regio wordt voor tal van maatschappelijke domeinen gezien als een
cruciale schaal om samen te werken aan belangrijke opgaven. Deze
manier van samenwerken, veelal gericht op consensus, past goed bij
ons polderlandschap.
 De regionale samenwerking in de zorg- en welzijnssector is volop in
ontwikkeling. In onder andere de recent gesloten IZA- en GALAakkoorden, het WOZO programma en de Hervormingsagenda Jeugd
heeft de regionale samenwerking een belangrijke rol gekregen in het
realiseren van een toekomstbestendige organisatie van de zorg.
Behoefte aan onderzoek naar congruentie, effectiviteit en
democratische legitimatie
Nederland kent een grote diversiteit aan regio-indelingen in de zorg- en
welzijnssector (zie toelichting hoofdstuk 2). In een tweetal moties worden
zorgen geuit over de effectiviteit en democratische legitimatie van de
regionale samenwerking en wordt verzocht om te bezien of/hoe op termijn
minder regio-indelingen en een ‘matroesjkamodel’ mogelijke
oplossingsrichtingen zijn (zie toelichting in het kader rechts).

5

1Detail 2020D50169 | Tweede Kamer der Staten-Generaal

2Detail 2020D50169 | Tweede Kamer der Staten-Generaal

Moties en Tweede Kamerbrieven
Een motie van het lid Bergkamp e.a. verzoekt de regering om
onafhankelijk onderzoek uit te laten voeren naar meer effectieve en
congruente bestuurlijke regio-indeling(en), om tot regionale
samenwerkingsafspraken in de zorg te komen1. De motie van de leden
Van den Berg en Paulusma constateert dat de diverse regio-indelingen
de samenwerking bemoeilijken en verzoekt de regering om daarbij als
mogelijke oplossing te streven naar een ‘matroesjkamodel’, waarbij
regio-indelingen naadloos op elkaar aansluiten2.
De bewindspersonen van VWS hebben in reactie op de moties
aangegeven dat met het oog op efficiëntie mogelijk gekomen kan
worden tot minder regio’s, c.q. minder regio-indelingen op de lange
termijn.
Naar aanleiding van de moties heeft het ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport adviesbureau Andersson Elffers
Felix gevraagd om onafhankelijk onderzoek te doen naar optimale
regio-indelingen op de lange termijn.

CONCEPT
H1. Aanleiding en doel onderzoek

Doel en aanpak | Onderzoek als basis voor gedachtevorming over
toekomstige regio-indelingen
Doel
Dit onderzoek biedt input voor beantwoording van de moties en een basis voor
gedachtevorming over de toekomst van de regio-indelingen binnen de zorg- en
welzijnssector. Het rapport voorziet in een denkkader voor de langere termijn én
biedt handvatten om op de kortere termijn knelpunten aan te pakken en de
effectiviteit van samenwerking binnen en tussen regio-indelingen te versterken.
Hoofdlijn aanpak
1. Regionale casussessies (5) om knelpunten en oplossingsrichtingen op te
halen voor het samenwerken binnen en tussen regio-indelingen. We spraken
zorgverzekeraars, gemeenten en zorgaanbieders uit diverse regio’s.
Praktijkervaringen vormen het hart van ons onderzoek. Het maakt inzichtelijk
welke problemen partijen daadwerkelijk in de praktijk ervaren en in hoeverre
die knelpunten samenhangen met de manier waarop regio’s zijn
georganiseerd. Zo vergroten we de kans dat adviezen meerwaarde hebben in
de praktijk en dempen we het risico dat alleen ‘tekentafel-oplossingen’ worden
geboden.
2. Verdiepende interviews (9) met landelijke partijen over hun inzichten (al dan
niet uit rapportages), perspectief en rol bij regionale samenwerkingen.
3. Documentanalyse. Er zijn al de nodige onderzoeken gedaan naar regioindelingen. Deze benutten we en hier bouwen we op voort.
4. Onafhankelijke weging toekomstscenario’s, waarin de huidige situatie wordt
afgezet tegen minder regio-indelingen en een matroesjkamodel.

Onderzoeksvragen
Hoofdvragen voor het onderzoek:
1.
Hoe kan – mede in het licht van het IZA, WOZO en andere
programma’s en akkoorden – binnen en tussen verschillende regioindelingen effectieve 4 regionale samenwerking tot stand komen? Wat
zijn resterende knelpunten?
2.
Welke mogelijkheden zijn er om op termijn te komen tot minder
regio-indelingen?
Deelvragen bij de tweede hoofdvraag:
a.
Wat zijn de voor- en nadelen van de verschillende mogelijkheden?
Vermindert het bijvoorbeeld daadwerkelijk de bestuurlijke
complexiteit en leidt het tot efficiëntere samenwerking en
besluitvorming?
b. Is binnen deze mogelijkheden ruimte om zoveel mogelijk recht te
doen aan bestaande samenwerkingsverbanden? In hoeverre is het
zogeheten ‘matroesjkamodel’, waarin regio-indelingen van groot naar
klein in elkaars grenzen samenlopen, een efficiënte en wenselijke
optie voor regio-indelingen binnen de zorg en welzijn?
c.
Hoe kan democratische legitimatie worden gecreëerd?
Uitgangspunt: minder regio-indelingen zijn geen doel op zich. We onderzoeken
de aanname dat dit leidt tot effectievere samenwerking en onderbouwen de
stelling/haar nuances.

Zie in de bijlage een overzicht van de gesproken partijen.
4 Definitie effectiviteit: in het rapport ‘Regionale samenwerking en gemeenteraden’ wordt effectiviteit in algemene zin gedefinieerd als het behalen van de

(beleids)doelen. Wij sluiten aan bij deze brede definitie en gaan hier in het hoofdstuk over de kernbevindingen concreet op in.

CONCEPT

Inhoud

7

1.

Toelichting onderzoek: aanleiding, doel en aanpak

2.

Huidige feitelijke situatie

3.

Kernbevindingen uit interviews en regionale casussessies

4.

Conclusies met betrekking tot een effectieve regionale samenwerking
‐ Beoordelingskader toekomstscenario’s

5.

Advies voor het vervolg

CONCEPT
H2. Feitelijk beeld

Feitelijk beeld | Huidige regio-indelingen
De zorg- en welzijnssector kent vele regio-indelingen, waarbij ‘de regio’
of ‘de regio-indeling’ niet bestaan
Er is geen eensluidende definitie van ‘de regio-indelingen’ in de zorg- en
welzijnssector. Dé regio en dé regio-indeling bestaan dan ook niet.

Voorbeelden van regio-indelingen op gebied van zorg en welzijn die in
dit onderzoek regelmatig aan de orde kwamen:

In het kader zijn enkele regio-indelingen genoemd die in dit onderzoek
regelmatig naar voren kwamen.

 Veilig thuis

Naast samenwerkingsverbanden vanuit regio-indelingen, die over het
algemeen een landelijke dekking kennen, kunnen er in regio’s andere
samenwerkingsconstructies zijn
Dit kan vanuit een specifieke behoefte in een bepaalde regio ontstaan
(bijvoorbeeld om meer preventief en/of domein-overstijgend samen te
werken). Het kan per regio verschillen in hoeverre en hoe partijen hiertoe te
handen ineen slaan. Hier gaan we in dit rapport niet nader op in.

 Zorgkantoor
 GGD
 Jeugdhulp
 ROAZ
 Veiligheidsregio
 Regionale Ambulance Voorzieningen
 Verloskundige Samenwerkingsverbanden
 Zorg- en Veiligheidshuizen
 Centrumgemeenten vrouwenopvang en geweld in huiselijke kring
 Centrumgemeenten maatschappelijke opvang en beschermd wonen
 Integrale ouderenzorgnetwerken

 ZN-VNG samenwerkingsregio
 Huisartsendienstenstructuren
 Onderwijs- en Opleidingsregio (OOR)
 Netwerkregio's voor specialistische zorg
 Arbeidsmarkt
8

Daarbij worden ook aanpalende regio-indelingen, zoals Onderwijs regelmatig
genoemd, gezien de samenhang in doelgroepen en thematiek.

H2. Feitelijk beeld

Huidige situatie | Regio-indelingen verschillen in hun karakteristieken
Element

Toelichting

Element

Toelichting

1. Schaal: aantal regio’s

- 7 tot 70

2. Deelnemende partijen

- Opdrachtgevers/financiers
- Uitvoering
- Vertegenwoordiging van
verschillende inhoudelijke
domeinen

6. Besluitvorming en
verantwoording (democratische
legitimatie)

- Inspraak burgers/ patiënten
- Bij de regio belegde
verantwoordelijkheden/
mandaten
- Verlengd lokaal bestuur
- Lokale besluitvorming
- Voornamelijk privaat belegd,
stelselverantwoordelijkheid
minister

3. Ontstaansgeschiedenis

- Top-down
- Bottom-up

7. Wettelijke borging

4. Doel en functie

- Inhoudelijke
opgave/transformatiedoelen
- Inkoop
- Capaciteitsvraagstukken

- Bij of krachtens de wet
- Samenwerkingen geborgd via Wgr
- Formele overeenkomsten of
convenanten
- Overige afspraken

8. Verhouding regio en Rijk

- Sturings-/interventiemogelijkheden voor het Rijk
- Opschalings-/escalatieroutes

9 Financieringswijze

- Landelijke middelen voor
inhoudelijke opgave
- Landelijke middelen voor
samenwerking
- Geen (aanvullende) middelen
- Incidenteel of structurele
middelen

5. Governance

9

- Verantwoordelijkheidsverdeling
- Overlegstructuur
- Regie

CONCEPT

Inhoud

10

1.

Toelichting onderzoek: aanleiding, doel en aanpak

2.

Huidige feitelijke situatie

3.

Kernbevindingen uit interviews en regionale casussessies

4.

Conclusies met betrekking tot een effectieve regionale samenwerking
‐ Beoordelingskader toekomstscenario’s

5.

Advies voor het vervolg

CONCEPT
H3: Kernbevindingen uit interviews en regionale casussessies

Vooraf | Regionale samenwerking is een groot goed en in de praktijk nog
volop in ontwikkeling
Kernbevindingen

 Gesprekspartners (zie de bijlage voor een opsomming) waarderen de
regionale samenwerking: het wordt over het algemeen gezien als groot
goed en randvoorwaardelijk om effectief samen te werken in de zorg- en
welzijnssector.
 Er is een gedeeld beeld over wanneer de samenwerking op regionale
schaal gezocht moet worden: bij lokaal-overstijgende vraagstukken/
opgaven waar de samenwerking met andere partijen nodig is.
 Ook zijn gesprekspartners het eens dat het van belang is om ervoor te
waken dat de regionale samenwerking niet wordt gezien als dé
oplossing. Het is geen doel an sich, maar een middel om te werken aan
opgaven die het lokale niveau overstijgen.

11

Regionale samenwerking is volop in ontwikkeling
 Met de decentralisaties en landelijke akkoorden en programma’s is de
regionale samenwerking volop in ontwikkeling in regio’s.
 Zorgaanbieders, zorgverzekeraars en gemeenten geven aan elkaar steeds
beter te kunnen vinden in de samenwerking op regionale schaal (binnen en
tussen regio-indelingen). Over het algemeen zijn zij hier tevreden over. Dit
komt met name door:

1. Intrinsieke motivatie vanuit regionale partijen voor samenwerking c.q.
belang van samenwerken wordt ingezien
2. De juiste vraagstukken worden opgepakt
3. Met elkaar voort kunnen bouwen op eerdere ervaringen

 ‘Lokaal, tenzij…’: volgens gesprekspartners moet altijd kritisch bezien
worden of regionale samenwerking meerwaarde heeft. Thema’s die
lokaal opgepakt kunnen worden, dienen niet op regionale tafels te
belanden, tenzij het vraagstuk daarom vraagt (juiste zorg op de juiste
plek). De meeste gesprekspartners ervaren dat deze afweging logisch
gemaakt wordt in de praktijk en dat zij zich aan de regionale tafels met
de juiste opgaven bezig houden.

 De organisatie staat nog niet overal stevig genoeg volgens gesprekspartners,
maar neemt in hun beleving steeds professionelere vormen aan.

 NB. Gesprekspartners noemen veelal hun waardering van regionale
samenwerking en hun visie op regio-indelingen. Daar waar er verschillen
zitten tussen gesprekspartners wordt dit expliciet aangegeven binnen
deze rapportage.

 Een aantal gesprekspartners uit behoefte aan inzicht over wat van belang is bij
het vormgeven en onderhouden van regionale samenwerkingen. Juist omdat
er op zoveel verschillende plekken en manieren aan gewerkt wordt, is het
prettig als niet ieder voor zich het wiel opnieuw moet uitvinden.

 Enkele bestuurders geven aan dat het van belang is om oog te hebben voor de
verantwoordelijkheden, aangezien zij formeel geen verantwoordelijkheid
dragen voor de regionale samenwerking. Zij zien dit als belangrijk vraagstuk,
waarbij ze erop wijzen dat de oplossing niet ligt in het sec opschrijven dat je als
bestuurder verantwoordelijk bent voor de regionale samenwerking.

CONCEPT
H3: Kernbevindingen uit interviews en regionale casussessies

Een veelkoppig vraagstuk | (Congruentie van) regio-indelingen is één aspect
dat invloed heeft op effectiviteit van samenwerken, maar niet het enige
Kernbevindingen
 Gesprekspartners geven regelmatig aan ‘het is onmogelijk om
uitsluitend met de organisatie van de regio-indelingen te willen sturen
op de effectiviteit van de samenwerking’. Dat is te nauw: regionale
samenwerkingen zijn veelzijdig en vele aspecten zijn hierop van
invloed.
 Uit de regionale casussessies wordt genoemd dat de volgende
aspecten de samenwerking in de praktijk met name beïnvloeden:
1. De inhoudelijke opgaven/ vraagstukken die vragen om een
lokaal-overstijgende samenwerking zorgen voor intrinsieke
motivatie om samen te werken. Deze opgave dient volgens
gesprekspartners te bepalen of, met wie, hoe en op welke schaal
wordt samengewerkt. Dit kan per opgave verschillen. Dit maakt
ruimte voor variatie in de samenwerking binnen en tussen regioindelingen noodzakelijk. Alleen dan wordt recht gedaan aan de
specifieke opgaven, historie die men met elkaar heeft opgebouwd
en regionale organisatie.

12

5 Raad voor het Openbaar Bestuur (2021). Adviesrapport “Droomland of niemandsland?”

2. Een stevige, volwassen organisatiegraad, met een duidelijke
governancestructuur (besluitvorming, rolverdeling, mandaten,
overlegstructuur, financieringsafspraken), heldere
verantwoordingsafspraken. De Raad voor Openbaar Bestuur
herkent dat er (te) beperkt aandacht is voor de borging van de
regionale organisatie5.
3. ‘Zachte’ aspecten zoals korte lijnen tussen personen: elkaar
kennen, vertrouwen, elkaars perspectief/belang en
verantwoordelijkheid snappen.
 Hierbij wordt ‘tijd’ als belangrijke factor genoemd: met elkaar kunnen
bouwen aan toekomstbestendige zorg vraagt om stabiliteit van regioindelingen en de partijen met wie je voor de opgaven staat.
De crux voor een effectieve regionale samenwerking zit voor mij niet zozeer
in de regio-indeling, maar meer op het vraagstuk ‘hoe kom je tot succesvolle
netwerksamenwerking’? Dit is een complexe samenwerkingsvorm die in
opkomst is. – geïnterviewde vanuit een zorgaanbieder

CONCEPT
H3: Kernbevindingen uit interviews en regionale casussessies

Incongruentie wordt in de praktijk nauwelijks ervaren als probleem, er
is ruimte voor aanpassingen | Inzet op landelijke congruentie kan
belemmerend werken
Kernbevindingen



Uit de gesprekken blijkt dat incongruentie in de praktijk over het
algemeen geen probleem is: regio-indelingen in de zorg- en
welzijnssector worden over het algemeen als logisch gezien.



Wanneer de incongruentie niet als logisch wordt gezien ervaren
zorgaanbieders, zorgverzekeraars en gemeenten ruimte om het aan te
(laten) passen of om ermee om te gaan. Voorbeeld: rond Amsterdam bleek 
de ROAZ-indeling niet optimaal te werken. Op basis van de signalen uit de
praktijk is dit vervolgens aangepast.

Bij belemmerende incongruentie zijn de partijen in de regio aan zet.
Geïnterviewden benadrukken dit belang en ook in het rapport van de
Raad voor Openbaar Bestuur wordt dit onderschreven 6. Indien
incongruentie de samenwerking dermate belemmert, is dat aanleiding
voor een gesprek tussen de partijen die het betreft in de regio over of
en hoe een andere regio-indeling de situatie zou verbeteren.
Eén partij maakt het onderscheid tussen clusters regio-indelingen rond
1) Acute zorg, 2) Basiszorg/welzijn/ preventie en 3) Complexe/
specialistische zorg en geeft daarbij aan dat congruentie vooral binnen
deze clusters relevant is. Ook hier wordt benadrukt dat dit niet oproept
tot een landelijke blauwdruk/ clustering van regio-indelingen, maar om
het gesprek tussen regionale partners waar het knelt.



Partijen weten er over het algemeen voor te zorgen dat incongruentie in
de praktijk geen probleem wordt. Onder andere door de lange
ontstaansgeschiedenis snappen zij de oorsprong en weten ze elkaar te
vinden.



Zowel regionale als landelijke partijen geven aan dat het top-down
aanpassen van regio-indelingen naar minder of andere regio-indelingen
geen oplossing is. Immers, de inhoudelijke opgave dient bepalend te zijn
voor de regio-indeling. Daarnaast houden inwoners en werkgebieden van
zorgaanbieders zich niet aan de grenzen van regio-indelingen.

‘Mensen tanken soms ook in Duitsland’. Oftewel: een scherpe/ congruente
regiogrens werkt niet en doet geen recht aan de realiteit in de praktijk.’

Partijen wijzen op het risico dat waardevolle kennis, ervaring en inzet
vanuit de huidige regio-structuren mogelijk verloren gaat wanneer wordt
gestreefd naar landelijke congruentie.

Let op de droom van maakbaarheid. Realiseer je wat je allemaal overhoop
haalt als je de regio-indelingen wijzigt. Het is net trekken aan een loszittend
draadje in je kleding: voor je het weet valt het helemaal uiteen –
geïnterviewde vanuit een gemeente


13



56Raad voor het Openbaar Bestuur (2021). Adviesrapport “Droomland of niemandsland?”

– geïnterviewde vanuit een zorgverzekeraar

CONCEPT
H3: Kernbevindingen uit interviews en regionale casussessies

Effectiviteit vs. efficiëntie (1) | Effectieve regionale samenwerking brengt
enige inefficiëntie met zich mee. Dat is de andere kant van de medaille
Kernbevindingen
 Komen tot een effectieve samenwerking brengt volgens de
geïnterviewden uit de praktijk een bepaalde mate van inefficiëntie met
zich mee: ‘ja, we zijn soms veel tijd kwijt aan de diverse overlegtafels/
afstemming, maar dat is de enige manier waarop het werkt. Als we de
inhoudelijke opgaven als vertrekpunt nemen, verschilt het met wie en
hoe we samenwerken per opgave’. Dit is de andere kant van de
medaille.
 Inefficiëntie bij de één kan bijdragen aan effectiviteit van het totaal.
 Gesprekspartners vanuit met name bovenregionaal werkende partijen
zoals zorgverzekeraars en zorgaanbieders geven aan dat het leggen van
de nodige dwarsverbanden een uitdaging kan zijn, soms al binnen de
eigen organisatie (bijv. tussen prioriteiten vanuit de Zvw en Wlz). Zij
ervaren dat hierdoor soms wat aan slagkracht wordt ingeboet.

14

Efficiëntie

Effectiviteit

Het zwaarwegende belang van effectiviteit. De enige manier
waarop een effectieve regionale samenwerking tot stand komt
is als enige mate van inefficiëntie wordt geaccepteerd (diverse
overlegtafels, contactpersonen e.d.).

CONCEPT
H3: Kernbevindingen uit interviews en regionale casussessies

Effectiviteit vs. efficiëntie (2) | Bepaalde vormen van inefficiëntie dienen
aangepakt te worden
Kernbevindingen
 Gesprekspartners geven aan dat er vormen van inefficiëntie zijn die wel
degelijk aangepakt dienen te worden. Onder andere inefficiëntie door
het ontbreken van een governance met goed werkbare, heldere
samenwerking(safspraken), besluitvorming, verantwoording en
overlegstructuren.
 Voorbeelden van genoemde punten die tot vermijdbare inefficiëntie
kunnen leiden:
 Onvoldoende duidelijkheid wie waarvan is
 Onduidelijkheid hoe en waarover besluitvorming plaatsvindt
 Met de komst van onder andere IZA, GALA, WOZO en de
Hervormingsagenda Jeugd is er veel in beweging in de regionale
samenwerking. Partijen zien dit als kans om de inefficiëntie aan te
pakken en toe te werken naar een volwassen organisatiegraad. Bij het
opstellen van de regiobeelden/-plannen en ROAZ-beelden/-plannen
kunnen inefficiënties naar voren komen (bijvoorbeeld over met wie en
hoe wordt samengewerkt), wat aanleiding kan zijn om hierover binnen
de regio in gesprek te gaan en afspraken te maken. NB. In het kader van
de akkoorden en programma’s zijn afspraken gemaakt over
verantwoordelijkheden en betrokkenheid van partijen. Het is van belang
om hierop voort te bouwen.

15

 Aspecten als ‘mandaat namens andere gemeenten’ en ‘volgbeleid vanuit
zorgverzekeraars’ moeten zich de komende tijd uitkristalliseren. Een
aantal geïnterviewden ziet hier potentie om minder tijd kwijt te zijn met
afstemmen (zich realiserende dat dit juist extra afstemming bij andere
partijen met zich mee kan brengen).

 Alle geïnterviewden zijn van mening dat de enige manier waarop de
aanpak van inefficiëntie goed kan uitwerken, is door dit te doen in
nauwe samenhang met regionale partijen (niet top-down een
blauwdruk opleggen).
Het belang van een ondersteunende infrastructuur
 Gesprekspartners geven aan dat een goede ondersteunende
infrastructuur noodzakelijk is om tot een goed functionerende,
volwassen organisatiegraad te komen. Vanuit staande organisaties die
de geschiedenis en organisatie in de regio kennen en voor continuïteit
kunnen zorgen. Enkele gesprekspartners noemen de ondersteuning
voor/vanuit de ROAZ-regio hierbij als goed voorbeeld.

 Vanuit sommige regio’s wordt aangegeven dat één van de partijen in de
regionale samenwerking of een externe, neutrale organisatie de
organiserende en coördinerende taken op zich neemt. Het expliciteren
en toewijzen van deze verantwoordelijkheid is volgens hen een
belangrijke randvoorwaarde voor een effectieve samenwerking binnen
en tussen regio-indelingen. Het verschilt tussen regio-indelingen in
hoeverre dit momenteel expliciet belegd is.
 Hoe meer de (organisatie van) de regionale samenwerking vraagt, hoe
relevanter een dergelijke infrastructuur wordt.

CONCEPT
H3: Kernbevindingen uit interviews en regionale casussessies

Een spanningsveld | Het organiseren van democratische legitimatie is
van belang, maar vaak nog onvoldoende geborgd (1)
Kernbevindingen over het betrekken van burgers/ patiënten

16



Betrokkenheid van burgers/ patiënten bij regionale thema’s is volgens de
regionaal werkende gesprekspartners van belang bij alle regio-indelingen
in de zorg- en welzijnssector, maar nog lang niet overal het geval.



Het is een belangrijke manier om legitimatie voor de regionale
samenwerking te creëren.



Burgers/ patiënten betrekken dient een ‘ja, tenzij’ principe te zijn:
mensen die het betreft worden in principe betrokken bij bespreekpunten
die voorliggen op regionale overlegtafels, tenzij er een goed te motiveren
reden is om hiervan af te wijken.



Betrokkenheid van burgers/ patiënten is niet eenvoudig te
realiseren. Hoe groter de schaal van samenwerken, hoe ingewikkelder
de betrokkenheid van burgers/ patiënten is om vorm te geven.



Betrokkenheid hoeft volgens gesprekspartners niet per definitie te leiden
tot (nieuwe) clientvertegenwoordiging op regionale schaal, maar kan per
thema/ vraagstuk dat voorligt opgepakt worden. Hierbij kan geleerd
worden van voorbeelden elders in het land.

Definitie democratische legitimatie
Democratische legitimatie kent vele facetten, waarbij de kern is dat burgers
invloed moeten kunnen uitoefenen. Bij alle regio-indelingen in de zorg- en
welzijnssector raakt het aan de betrokkenheid van burgers/ patiënten. Bij
regio-indelingen waar gemeenten een rol hebben, raakt dit ook direct aan de
rol van de gemeenteraden (zie volgende pagina). In dit rapport wordt – waar
relevant – een onderscheid gemaakt.

‘De regio is een soort EU: het voelt toch al snel als een ver-van-mijn-bedshow. Hoe betrekken we burgers op vraagstukken die hen raken, met een
representatieve vertegenwoordiging?’ - geïnterviewde vanuit een gemeente

CONCEPT
H3: Kernbevindingen uit interviews en regionale casussessies

Een spanningsveld | Het organiseren van democratische legitimatie is
van belang, maar vaak nog onvoldoende geborgd (2)
Kernbevindingen specifiek over de rol van de gemeenteraad

Overkoepelende kernbevindingen over democratische legitimatie



De gemeenteraad heeft als democratisch gekozen bestuursorgaan in de
gemeente een belangrijke rol bij regio-indelingen waar gemeenten bij
betrokken zijn (zoals Jeugd en Wmo).



Regionaal werkende gesprekspartners geven aan in de praktijk een
spanningsveld te ervaren tussen de steeds belangrijkere regionale
samenwerking en de druk op de democratische legitimatie.



Goede afspraken over hun betrokkenheid zijn volgens gesprekspartners
van groot belang bij deze regio-indelingen, maar dit is nog niet overal het
geval.



Zij zien dit spanningsveld deels als een (risicovol) gegeven:



Als het noodzakelijk is om de samenwerking rond bepaalde opgave
gemeente-overstijgend op te pakken, is het ingewikkelder om
burgers/patiënten goed te betrekken omdat zij meer afstand
ervaren tot sommige thema’s die op regionale tafels liggen. Dit
maakt het lastiger om democratische legitimatie goed te
organiseren.



Specifiek over de gemeenteraad (bij regio-indelingen waar gemeenten
een rol hebben): de samenwerking op regionale schaal maakt dat de
gemeenteraad niet de enige kaderstellende/ (bij)sturende partij is.
Daarnaast kan er spanning zitten tussen lokale en regionale
belangen. Dit vergroot de druk op democratische legitimatie, die in
de beleving van de gesprekspartners toch al onder druk staat.

Hierbij gaat het om vragen als wat wordt regionaal opgepakt, met welk
mandaat, wanneer/waarover/hoe is inspraak?



17



Deels zien de gesprekspartners de borging van democratische legitimatie
als ‘in ontwikkeling’: partijen in de regio’s zijn nog bezig om zich te
verhouden tot verantwoordelijkheden die zij de afgelopen jaren hebben
gekregen.

CONCEPT
H3: Kernbevindingen uit interviews en regionale casussessies

Er zijn grote verschillen tussen karakteristieken van regio-indelingen I
Dit vraagt om meer weloverwogen keuzes bij toekomstige landelijke
taakherschikkingen
Kernbevindingen

18



Regio-indelingen in de zorg- en welzijnssector kennen onderling soms grote
verschillen in karakteristieken. Zo verschilt het welke taken waar worden
belegd, in welke mate partijen vrij zijn om hun samenwerkingsverband zelf
te bepalen (wie, welke organisatievorm), welke wettelijke grondslag er is en
hoe zij gefinancierd worden en of er (al dan niet geoormerkte) bekostiging is
voor de ondersteunende infrastructuur.



Gesprekspartners kunnen deze variatie vaak niet inhoudelijk verklaren. En
geven tegelijkertijd aan dat het niet tot grote problemen leidt in de praktijk.



Bij toekomstige landelijke taakherschikkingen (bijvoorbeeld decentralisaties)
vinden zij een weloverwogen besluit over wat passend is in relatie tot de
organisatie van relevante regio-indelingen van belang, zodat deze zich
logisch tot elkaar verhouden.



Dit belang wordt vanuit diverse rapporten onderstreept 7, 8, 9, 10. BZK werkt
momenteel aan een landelijk beleidskader voor de ordening van openbaar
bestuur (breder dan zorg en welzijn), waarin dergelijke elementen naar
verwachting worden geadresseerd (nog in ontwikkeling).

7 Raad voor het Openbaar Bestuur (2021). Adviesrapport “Droomland of niemandsland?” en de Actieagenda Sterk Bestuur (BZK)
8 Raad voor de Volksgezondheid en Samenleving (2022). Essay “De regio als redding?”
9 D.J. Elzinga (2021). Onderzoek “Naar nieuwe vormen van decentraal bestuur”.

10 Vereniging van Nederlandse Gemeenten en Divosa (2021). Propositie aan het Kabinet “De winst van het sociaal domein”.

CONCEPT

Inhoud

19

1.

Toelichting onderzoek: aanleiding, doel en aanpak

2.

Huidige feitelijke situatie

3.

Kernbevindingen uit interviews en regionale casussessies

4.

Conclusies met betrekking tot een effectieve regionale samenwerking
‐ Beoordelingskader toekomstscenario’s

5.

Advies voor het vervolg

CONCEPT
H4. Conclusies met betrekking tot een effectieve regionale samenwerking

Beoordelingskader toekomstscenario’s I Toelichting

Het beoordelingskader op de volgende pagina is behulpzaam om
scenario’s onderling te vergelijken en om een weloverwogen afweging
te maken over of, en in hoeverre, het streven naar meer congruente
regio-indelingen meerwaarde kan hebben.
Op voorhand kan bijvoorbeeld te verwachten zijn dat minder regioindelingen leiden tot een efficiëntere, en wellicht ook effectievere
samenwerking, die beter democratisch gelegitimeerd kan worden (zoals
de motie stelt). Het beoordelingskader toetst dit op basis van input uit
de interviews, regionale casussessies en documentstudie.
NB. Het kader zet de huidige situatie af tegen de belangrijkste
alternatieve scenario’s: hoe verwachten we dat deze scenario’s
uitpakken en daarmee verschillen ten opzichte van de huidige situatie?
Het doet hierbij geen uitspraken over het functioneren van de huidige
situatie an sich (bijvoorbeeld hoe effectief de regionale samenwerking
is).

20

In de interviews en regionale casussessies hebben we gevraagd hoe de
scenario’s ‘minder regio-indelingen’ en ‘matroesjkamodel’ er concreet
uit kunnen zien. Dit is niet goed mogelijk gebleken om concreet te
schetsen omdat de betrokkenen dit niet als oplossingsrichting zien. Het
maakt de scenario’s theoretischer, maar geeft nog steeds goed inzicht in
hoe minder regio-indelingen en het matroesjkamodel naar verwachting
uitpakken op de relevante elementen.

Toelichting toekomstscenario’s
▹ De huidige situatie, waarin de regio-indelingen en de variatie daarin gelijk
blijven.
▹ Minder regio-indelingen, door bepaalde regio-indelingen (deels) samen te
laten gaan, dan wel taken zodanig te beleggen dat er een beweging maar
minder variatie in gang wordt gezet (bijvoorbeeld: bepaalde regio-indelingen
gaan samen met of op in de zorgkantoorregio’s).
▹ Een matroesjkamodel, waarbij regio-indelingen naadloos op elkaar
aansluiten en opgaan in een groter verband, waarin bijvoorbeeld bestuurlijke
besluitvorming plaatsvindt.

NB. Het ‘matroesjkamodel’, waarbij regio-indelingen naadloos op elkaar
aansluiten en opgaan in een groter verband, wordt in de motie genoemd,
maar niet nader toegelicht. In 1998 werd in Vlaanderen het model genoemd
als leidend principe: elke regio mag zijn zone afbakenen op voorwaarde dat
een (fusie) gemeentegrens wordt gerespecteerd (Federatie palliatieve zorg
Vlaanderen vzw, 2009).” In de Nederlandse praktijk geven partijen regelmatig
aan voor hun gevoel al een matroesjkamodel te hanteren, aangezien
sommige (sub)regio-indelingen opgaan in grotere indelingen.

CONCEPT
H4. Conclusies met betrekking tot een effectieve regionale samenwerking

Beoordelingskader toekomstscenario’s
1. Passende schaal
(juiste schaal voor
vraagstuk)
2. Efficiëntie van
samenwerking/
Besluitvorming

3. Effectiviteit/
slagkracht
Samenwerking
4. Bestuurlijke
complexiteit

21

Huidige situatie

Matroesjkamodel

Minder regio-indelingen

++ Dit sluit aan bij de behoefte van
partijen uit de regio. Indien dit niet goed
werkt ervaren zij ruimte om dit te (laten)
aanpassen.
- Deels inefficiënt wegens diversiteit regioindelingen, deels efficiënt, aangezien er
ruimte is om het te organiseren op een
passende (efficiënte) wijze in de regio.

- Regio-indelingen samen laten gaan binnen groter verband (of juist
uiteenvallen, zolang het maar logisch in elkaar past) zet druk op het
uitgangspunt ‘schaal volgt de inhoudelijke opgave’.

- Minder regio-indelingen zorgen voor
toenemende druk op de regio-indeling die op
dient te gaan in een andere indeling
(afhankelijk van de mate van incongruentie).
+/- Idem aan matroesjkamodel.

+ Ontstaan vanuit de inhoudelijke opgave
in de regio. Wegens diverse regioindelingen vraagt het wel wat om
dwarsverbanden goed te leggen.
- Diverse besluitvormende gremia.
Bestuurlijke gesprekspartners ervaren dit
over het algemeen niet als complex.

5. Democratische
legitimatie

+/- Nog in ontwikkeling. Hoe groter de
schaal van samenwerken, hoe
ingewikkelder.

6. Context recht
doen
(historie,
verhoudingen)

++ Dit is de huidige situatie, die recht doet
aan lokale historie/verhoudingen.

7. Transitiekosten/
inzet

++ Dit is al de huidige situatie.

+/- Minder diversiteit regio-indelingen kan tot meer efficiëntie leiden.
Echter, als het laten samengaan van indelingen in groter verband in
de praktijk wordt gezien als onlogisch, kan het tot inefficiëntie leiden
(bijv. met workarounds voor bepaalde gremia om het in de praktijk
goed werkbaar te houden).
- Een top-down opgelegde indeling zet druk op een werkwijze
die in de praktijk werkt en daarmee op de effectiviteit.

+/- Het is de vraag of het minder complex wordt. Als het laten
samengaan van regio-indelingen in groter verband in de
praktijk wordt gezien als onlogisch, kan het complexiteit
vergroten en tot workarounds leiden (zie toelichting punt 2)
+/- Aan de ene kant evt. iets eenvoudiger te organiseren i.a.m.
minder gremia. Aan de andere kant kan een regio-Indeling die
landelijk is opgelegd druk zetten op democratisch draagvlak/
betrokkenheid, aangezien het niet vanuit lokaal niveau ontstaan is
(des te meer omdat vanuit de praktijk geen noodzaak wordt gezien)
- Doet minder recht aan bestaande verhoudingen en regionale
historie dan het huidige scenario.

- Het laten samengaan betekent een transitie voor een deel van
de taken (en daarmee extra kosten).

-- Idem aan de toelichting bij het
matroesjkamodel. Alleen is het risico hier
nog groter aangezien een regio-indeling
geheel opgaat in een andere indeling.
+/- Idem aan matroesjkamodel.

+/- Idem aan matroesjkamodel.

- Het laten opgaan van een regio-indeling
in een andere doet geen recht aan bestaande
verhoudingen/ historie (afhankelijk van de
betreffende regio-indelingen is de
verandering groot/klein).
-- Het laten opgaan in een andere indeling
brengt waarschijnlijk meer kosten met zich
mee.

CONCEPT
H4. Conclusies met betrekking tot een effectieve regionale samenwerking

Conclusie | Top-down opleggen van een ideaalbeeld van regio-indelingen doet
geen recht aan de inhoudelijke opgave en intrinsieke motivatie voor samenwerking
1. Vooraf | Regionale samenwerking is een groot
goed en in de praktijk nog volop in ontwikkeling
2. Een veelkoppig vraagstuk | (Congruentie van)
regio-indelingen is één aspect dat invloed heeft
op effectiviteit van samenwerken, maar niet
het enige
3. Incongruentie wordt in de praktijk nauwelijks
ervaren als probleem, er is ruimte voor
aanpassingen | Het streven naar landelijke
congruentie kan in de praktijk belemmerend
werken
4. Effectiviteit vs. efficiëntie (1) | Effectieve regionale
samenwerking brengt enige inefficiëntie met
zich mee. Dat is de andere kant van de medaille
5. Effectiviteit vs. efficiëntie (2) | Bepaalde vormen
van inefficiëntie dienen aangepakt te worden
6. Een spanningsveld | Het organiseren van
democratische legitimatie is van belang, maar
vaak nog onvoldoende geborgd

22

7. Er zijn grote verschillen tussen karakteristieken van
regio-indelingen I Dit vraagt om meer
weloverwogen keuzes bij toekomstige
landelijke taakherschikkingen

Overkoepelende conclusie
▹ Het top-down uittekenen en opleggen van een landelijk (theoretisch) ideaalbeeld van regioindelingen zorg en welzijn is niet de gewenste route. Hiermee wordt geen recht gedaan aan de
intrinsieke motivatie van samenwerking en de inhoudelijke opgaven die ten grondslag liggen aan de
manier en schaal waarop wordt samengewerkt. De vraag is welk probleem wordt opgelost. Ja, het
kan voor enkele (met name bovenregionaal werkende) partijen efficiënter worden, maar het
opleggen van een landelijk ideaalbeeld van regio-indelingen legt naar verwachting grote druk op de
effectiviteit van de samenwerking en daarmee op het succes waarmee aan de Juiste zorg op de juiste
plek-beweging gewerkt kan worden.
▹ Voor een effectieve regionale samenwerking is het van belang om binnen huidige regioindelingen door te ontwikkelen. In rust en met regionale ruimte om samen verder te bouwen,
na de veelheid aan opgaven die op hen is afgekomen de afgelopen jaren (onder andere de
decentralisaties en recent gesloten landelijke akkoorden). Dit betekent niet dat incongruentie
nergens aangepast dient te worden. Indien dit knelt kunnen betreffende regionale partijen de regioindeling waar nodig en gewenst aan (laten) passen om beter aan te laten sluiten bij de praktijk.
▹ De noodzakelijke rust en regionale ruimte binnen regio-indelingen betekent niet dat de
huidige situatie optimaal is. Regionale samenwerkingsverbanden verschillen in de mate
waarin ze een volwassen organisatiegraad hebben bereikt, met duidelijke governance en
afspraken over de verantwoordelijkheidsverdeling, besluitvorming, verantwoording, financiering,
ondersteunende infrastructuur, verbindingen tussen regio’s en met relevante regio-indelingen en
over de betrokkenheid van burgers/ patiënten en (waar relevant) gemeenteraden. Heldere afspraken
verminderen naar verwachting de inefficiëntie en bevorderen de effectiviteit en democratische
legitimatie van de samenwerking binnen en tussen regio-indelingen. Belangrijke notie hierbij: dit
dient vanuit de regio tot stand te komen om zich logisch te verhouden tot de regionale organisatie.
En het kan per regio-indeling verschillen welke afspraken nodig zijn (omdat het om een dermate
eenvoudige samenwerking gaat dat een paar basale afspraken voldoende zijn of omdat er al
afspraken gemaakt zijn).

CONCEPT

Inhoud

23

1.

Toelichting onderzoek: aanleiding, doel en aanpak

2.

Huidige feitelijke situatie

3.

Kernbevindingen uit interviews en regionale casussessies

4.

Conclusies met betrekking tot een effectieve regionale samenwerking
‐ Beoordelingskader toekomstscenario’s

5.

Advies voor het vervolg

CONCEPT
H5. Advies voor het vervolg

Vervolg I Adviezen (1)

1. Pas regio-indelingen niet top-down aan, laat dit ontstaan uit de
regionale praktijk
▹ Pas regio-indelingen niet aan omdat op landelijk niveau verwacht wordt
dat het de effectiviteit, efficiëntie en/of democratische legitimatie ten
goede komt. Dit is maar zeer de vraag en kan mogelijk zelfs een
tegenovergesteld effect hebben.
▹ Pas regio-indelingen niet aan zonder dat de regio’s die het raakt hier de
meerwaarde van zien. Niet naar minder regio-indelingen, matroesjkamodel of welke andere constructie dan ook.
▹ Wel kan – juist nu regionale samenwerkingen volop in ontwikkeling zijn
(o.a. met regioplannen) – door regionale partners worden bezien of er
onwenselijke incongruenties in de regio zijn die volgens hen aangepast
kunnen worden en daar een passend proces voor afgesproken worden.
▹ Zorg voor regionale ruimte en rust om verder te bouwen vanuit bestaande
regio-indelingen. Daarmee zijn we er niet (zie punt 2) maar het is wel een
belangrijk uitgangspunt.
2. Volwassen organisatiegraad: werk toe naar een heldere, passende
governance vanuit regionale samenwerkingsverbanden
▹ Zet in op het bereiken van een heldere governance vanuit de betreffende
partijen in elke regio/ regio-indeling. Met afspraken over onder meer
verantwoordelijkheidsverdeling, besluitvorming, verantwoording,
24

financiering, ondersteunende infrastructuur, verbindingen tussen regio’s
en met relevante regio-indelingen. Onderdeel hiervan zijn afspraken over
hoe wordt gewerkt aan democratische legitimatie: hoe worden burgers/
patiënten en (waar relevant) specifiek gemeenteraden betrokken? Dit is
ingegeven door de urgentie die vanuit de praktijk wordt gevoeld om hier
de komende periode stappen in te zetten.
NB. Het kan per regio-indeling verschillen in welke mate inzet op
governance nodig is, omdat deze al geregeld is of omdat het om een
dermate eenvoudige samenwerking gaat dat een paar basale afspraken
voldoende zijn (bijvoorbeeld omdat financiering niet aan de orde is en/ of
afspraken over betrokkenheid van patiënten elders al zijn gemaakt).
▹ Belangrijke notie hierbij: de invulling van de governance dient vanuit de
regio’s tot stand te komen (niet top-down landelijk opgelegd te worden) en
dient voort te bouwen op wat er al is.
▹ Een regio-indeling wint aan kracht met eenheid in wat in de basis is
geregeld (niet per sé hoe). Dit zal niet vanzelf gaan. Zorg voor een
markering waarmee de regionale governance goed zichtbaar/ deelbaar
worden. Bestuurlijke afspraken kunnen gevat worden in een bestuurlijk
convenant, maar dat is geen doel op zich.
▹ Inzet hierop vermindert naar verwachting inefficiëntie en bevordert de
effectiviteit van de samenwerking en de democratische legitimatie.

CONCEPT
H5. Advies voor het vervolg

Vervolg I Adviezen (2)
3. Speel in op de behoefte aan een ondersteunende leerinfrastructuur
voor regionale samenwerkingsverbanden
▹ Zet in op de behoefte uit de praktijk om te leren over wat van belang is
en wat wel en niet werkt bij het vormgeven en onderhouden van
regionale samenwerkingen. Juist omdat er op zoveel verschillende
plekken en manieren aan gewerkt wordt, is er ruimte om het leren te
versnellen en niet ieder voor zich het wiel opnieuw moet uitvinden.
▹ Een ondersteunende en uitnodigende leerinfrastructuur helpt regionale
partners om een volwassen organisatiegraad met elkaar te bereiken en
de samenwerking te borgen in een duidelijke governance.
▹ Ook hier geldt: de behoefte kan verschillen en binnen regio-indelingen
is er soms al een bepaalde vorm van een leerinfrastructuur waarvan
geprofiteerd kan worden.
4. Kom tot meer weloverwogen keuzes bij toekomstige landelijke
taakherschikkingen
▹ Regio-indelingen kennen verschillen die niet goed te verklaren zijn. Zorg
rond landelijke taakherschikkingen voor een proces met weloverwogen
keuzes over de karakteristieken van regio-indelingen, zoals wettelijke
grondslag, financieringswijze en organiseren van een ondersteunende
regionale infrastructuur (zie pagina 9 voor een nadere toelichting op
relevante karakteristieken).
25

▹ Dit in lijn met het advies van de Raad voor Openbaar Bestuur, die

aangeeft dat de tijd rijp is voor een afwegingskader over taaktoedeling,
maatwerk en principes aangaande inhoud en vorm van regionaal
bestuur, passend bij het organiseren van de aanpak van
maatschappelijke opgaven op regionale schaal (opgesteld in samenspraak met vertegenwoordigers vanuit regio’s). Het raakt ook aan de
Uitvoerbaarheidstoets Decentrale Overheden (UDO), een instrument
dat het proces tussen overheden faciliteert om samen op te trekken bij
het ontwikkelen van nieuwe beleidsvoornemens.
▹ Voorbeeld van een belangrijk principe is het ‘ja, tenzij - principe’ dat
nieuwe/herijkte regionale verantwoordelijkheden in beginsel langs een
congruente en consistente regio-indeling worden georganiseerd, tenzij
een inhoudelijk sterke motivering is om hiervan af te wijken voor een
bepaalde opgave.
“We doen maar wat” stelt emeritus-hoogleraar Elzinga als het gaat over
taaktoedeling en de werking van decentraal bestuur. Ieder vakdepartement bepaalt
binnen de eigen koker welke bestuurslichamen en –organen bepaalde taken krijgen
toegewezen, een sectorale taaktoedeling. Daarentegen zijn gemeenten en provincies
juist de bestuurslichamen met een integrale werkwijze. Een belangrijke aanbeveling
is daarmee aandacht voor meer samenhang en minder verkokering. – emeritushoogleraar Elzinga in “Naar nieuwe vormen van decentraal bestuur” (2021)

CONCEPT

Bijlage
13 juni 2023

Geïnterviewde partijen

Verdiepende interviews

Regionale casussessies

4. Regio Foodvalley

NB. Niet in alle gevallen met raadpleging van de
achterban

1. Regio Overijssel

 Menzis

 Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB)

 Salland Zorgverzekeraar/Eno

 Gelderse Vallei

 Gemeente Deventer

 Pro Persona

2. Regio Amsterdam

5. Regio Noord-Limburg

 Zilveren Kruis

 VGZ

 Gemeente Amsterdam

 Gemeente Venlo

 Amsterdam UMC

 Vigo Groep

 Raad voor Volksgezondheid en Samenleving
(RVS)
 Ministerie van VWS, de volgende directies:
 Zorgverzekeringen, jeugd,
maatschappelijke ondersteuning,
curatieve zorg, publieke gezondheid,
langdurige zorg, arbeidsmarkt, langdurige
zorg, patiënt en zorgordening
 Ministerie van BZK, de volgende directies:
 Bestuur, financiën en regio’s. Democratie
en bestuur
 Zorgverzekeraars Nederland (ZN)
 Vereniging van Nederlandse Gemeenten
(VNG)

 Landelijk Netwerk Acute Zorg (LNAZ)
27

 Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen
(NVZ)
 Nederlandse Federatie van Universitair
Medische Centra (NFU)

 Sigra
3. Regio (West-)Brabant
 CZ
 Gemeente Breda
 Bravis Ziekenhuis

NB. Vanuit gemeenten verschilt het welke
functionaris geïnterviewd is. Bij grote
gemeenten zijn er vaak diverse medewerkers
bezig met de regionale samenwerking in het
sociaal domein en in verbinding met
zorgpartners, terwijl dit in kleine gemeenten
overzichtelijker is. Het is aan de betreffende
gemeente gelaten wie en hoeveel mensen
deelnamen aan het gesprek.