Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 412

Voorstel van wet van de leden Van der Ham en
Van Gent tot wijziging van de Winkeltijdenwet
in verband met het verruimen van de
bevoegdheid van gemeenten om vrijstelling te
verlenen van de verboden met betrekking tot de
zondag en een aantal feestdagen

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 10 januari 2011
Inleiding
De indieners danken de fracties van VVD, PvdA, CDA, SP, Groenlinks, D66,
SGP en ChristenUnie voor de reacties op het onderhavige wetsvoorstel.
Deze leden hebben in verschillende toonaarden hun reflecties op het
wetsvoorstel gegeven, en de indieners hopen via de beantwoording van
de verschillende vragen en opmerkingen de evenwichtigheid van het
voorstel te kunnen toelichten. Ook de leden die niet hebben deelgenomen
aan het Verslag willen we hier gaarne van overtuigen. De indieners menen
dat het overhavige wetsvoorstel recht doet aan verschillende belangen,
aan de lokale autonomie en de vaagheden in de huidige wetgeving
kunnen wegnemen.
Algemeen
De leden van de PvdA vragen wat het is verschil met Wetsvoorstel 31 728,
de wet die net door de Eerste Kamer is aangenomen. Het grootste verschil
is dat met onderhavig wetsvoorstel gemeenten de bevoegdheid krijgen
om naar eigen inzicht af te wegen of en zo ja hoeveel koopzondagen er
per jaar worden toegestaan. Met het Wetsvoorstel 31 728 is de
bevoegdheid voor gemeenten ingeperkt om uitzonderingen te maken op
het verbod om op zondag winkels te openen, doordat gemeenten dienen
te motiveren dat zij voldoen aan de voorwaarden die de wet hiervoor
heeft geformuleerd. Het onderhavige wetsvoorstel vraagt een dergelijke
motivatie niet. Gemeenten kunnen zelf uitmaken of zij openstelling van
winkels op zondag wensen, en ook zelf bepalen met welke frequentie dit
gebeurt. Indieners menen dat gemeenten de overwegingen, pro en
contra’s zelf het beste kunnen wegen. Hiermee geven de indieners ook
antwoord op de vraag van de leden van de PvdA waarom de specificaties
uit wet 31 728 niet in onderhavig wetsvoorstel zijn opgenomen
De leden van de fractie van de VVD willen weten in hoeverre dit
wetsvoorstel meer duidelijkheid geeft over voorwaarden voor vergunningen om open te zijn op zondag. De indieners stellen dat door het

kst-32412-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 412, nr. 6

1

verwijderen van de toerismebepaling (substantieel en autonoom) de wet
beter uitvoerbaar wordt en er direct meer duidelijkheid ontstaat voor
lokale toepassing. Winkeliers kunnen op basis van lokale argumenten
deelnemen aan de lokale discussie en de democratische besluitvorming
zonder zich te hoeven verhouden tot onheldere definities van het begrip
«toeristisch» en «substantieel» die vanuit de landelijke overheid zijn
opgelegd. Eveneens schrapt het onderhavig wetsvoorstel de landelijke eis
dat een avondopenstelling slechts kan geschieden per 15 000 inwoners.
De leden van de CDA fractie vragen waarom het in 2009 ingediende
wetsvoorstel (31 728) niet de gewenste duidelijkheid bieden, die indieners
beogen? Indieners stellen dat het hoofddoel van onderhavige
wetsvoorstel is om gemeenten in staat te stellen naar eigen inzicht te
bepalen of en zo ja hoeveel koopzondagen er per jaar worden toegestaan.
Daarmee komt de interpretatiediscussie met betrekking tot de gestelde
algemene voorwaarden automatisch te vervallen. Met wetsvoorstel 31 728
worden daarentegen meer voorwaarden geschept die tot interpretatiediscussies kunnen leiden Indieners noemen als voorbeeld de vraag die men
kan opwerpen over wat «substantiële omvang» precies is. Ook menen de
indieners dat de term «toeristisch» tot veel interpretatie kan leiden.
Indieners hebben groot vertrouwen in de kracht van de lokale democratie
die op het meest decentrale niveau tot een evenwichtige afweging kan
komen.
De leden van de PvdA-fractie vragen naar een beknopt maar helder
overzicht van de mogelijkheden ten opzichte van de huidige mogelijkheden uit de Winkeltijdenwet, inclusief het vrijstellingsbesluit, als het gaat
om opstelling op zondagen en de overige mogelijkheden voor extra
openstelling. Zij vragen welke veranderingen worden doorgevoerd en wat
is daarvan het effect voor de bevoegdheid van een kleine, middelgrote en
een grote gemeente? De indieners kunnen deze vraag inderdaad beknopt
beantwoorden. De verandering ten aanzien van de bevoegdheid bestaat
dat de koppeling met «substantieel en autonoom» toerisme wordt
losgelaten. Met onderhavig wetsvoorstel wordt ontheffing van de
zondagsluiting een democratisch lokaal besluit, en er kunnen ook lokaal
eisen worden gesteld aan tijden, frequentie en locatie. Indieners menen
dat onderhavig wetsvoorstel de ruimte laat aan gemeenten om het hoofd
te bieden aan lokale omstandigheden en lokale, specifieke wensen.
De leden van de fractie van de PvdA vragen voorts om een overzicht van
het aantal gemeenten dat gebruik heeft gemaakt van de ruimte in de oude
wet voor verruiming van de zondagsopening.
Navraag bij Ministerie van Economische Zaken biedt daarover informatie
op basis van onderzoek door Stratus van begin 2009: er zijn in Nederland
441 gemeenten en zo’n 30 deelgemeenten; van de 441 gemeenten maken
185 gemeenten op de een of andere manier gebruik van de toerismebepaling. Dit betekent dat zij een toerismebepaling in de Verordening
hebben opgenomen.
Dit betekent echter niet dat zij daadwerkelijk van de toerismebepaling
gebruik maken. Van de 185 gemeenten zijn er ook veel gemeenten die
slechts enkele winkels van het verbod op meer dan 12 koopzondagen
uitzonderen of slechts gedurende een korte periode. De gemeenten
maken als volgt gebruik van de toerismebepaling:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 412, nr. 6

2

Gemeenten met toeristisch regime en 52 koopzondagen
Gemeenten met toeristisch regime en tussen 21 en 51 koopzondagen
Gemeenten met toeristisch regime en tussen de 13 en 20 koopzondagen
Gemeenten met toeristisch regime en tussen de 1 en 12 koopzondagen
Gemeenten met toeristisch regime zonder koopzondagen

38
16
16
90
25

Totaal

185

De leden van de fractie van de CDA-fractie vragen voor wie en welke
groepen in de samenleving dit wetsvoorstel een grote verbetering brengt.
De indieners beogen vooral om de onhelderheid van de huidige regelgeving te doorbreken. Bij helderheid heeft iedereen voordeel. Door de
afweging tot openstelling op zondag, de frequentie en aanvullende eisen
aan de lokale overheid te laten, kan er maatwerk ontstaan per gemeente.
Indieners verwachten dat de wenselijkheid van (verdere) openstelling op
zondag per gemeente zal verschillen.
Problematiek van de toerisme-bepaling en het begrip «substantieel»
De leden van de fractie van het CDA vragen de indieners naar de
aanzienlijke economische gevolgen van de onduidelijkheden volgend uit
toerismebepaling. Ook vragen zij waarom het begrip «substantieel»
problematisch is volgens de indieners. De leden van de PvdA en SGP
vragen om een toelichting waarom er voor werkgevers en werknemers
onduidelijkheid is door de nu bestaande toerismebepaling. Zij vragen
voorts naar voorbeelden van gemeenten die te kampen hebben gehad
met problemen rond de toerismebepaling. De leden van de SP vragen of
nadere definiëring van het begrip «toeristisch» niet beter is dan het geheel
schrappen ervan. De leden van de SGP vragen of de indieners menen dat
«funshoppen» an sich geen toerisme is en dat de huidige bepaling
daarmee geen ruimte biedt om op basis hiervan over te gaan tot
zondagopenstelling? Deze leden verzoeken de indieners bovendien of zij
erkennen dat exotische feestdagen niets met de toerismebepaling van
doen hebben.
De indieners constateren dat sinds de invoering van de Winkeltijdenwet
1996 er een praktijk is gegroeid waarin de toerismebepaling ruim is
geïnterpreteerd. Dat heeft onder meer geleid tot nieuwe bedrijvigheid,
bijvoorbeeld, in de grensgebieden, maar ook tot innovatieve winkelgebieden elders. Het is echter onhelder of dit soort bedrijvigheid ook zou
hebben kunnen ontstaan indien de aangescherpte winkeltijdenwet 2009
van kracht was geweest. Indieners wijzen erop dat hierbij zowel de
onduidelijkheid rond het begrip «toeristisch» als het begrip «substantieel»
een rol speelt. Als een gemeente de behoefte heeft om op zondag
bedrijvigheid toe te staan, dan zal, ook indien deze een «toeristisch»
motivatie heeft, bij het opstarten ervan naar alle waarschijnlijkheid niet
«substantieel» zijn. Ook een toeristische attractie moet immers aan
populariteit winnen. Ergo, combinatie van de eis om een toeristische
bestemming te zijn en dat deze substantieel dient te zijn, is een problematische figuur omdat het «nieuwkomers» benadeeld. Zo is er discussie
geweest over of de gemeente Almere wel terecht zou handelen indien zij
het winkelgebied in het centrum van de stad op meer dan 12 dagen met
jaar open zou stellen. Ook is het onhelder op welke wijze de nieuwe wet
zal uitwerken op de al bestaande gevallen. De indieners zijn voorts van
mening dat toerisme vele verschijningsvormen heeft en niet onder één
definitie valt te vangen. Zij wezen in de Memorie van Toelichting al op de
verschillende definities er zijn van het begrip «toeristisch». In verschillende debatten over de winkeltijdenwet is deze kwestie al aan de orde
gekomen. De heer Graus (PVV) stelde in 2009: «Het blijkt al dat niemand in
deze zaal kan zeggen wat een toerismebepaling is, want die definitie is zo

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 412, nr. 6

3

subjectief als maar kan.» Indieners onderschrijven dit, en vinden een
discussie over wat al dan niet onder toeristisch begrepen mag worden, in
het kader van dit wetsvoorstel, niet vruchtbaar. Door de moeilijkheden
rond het begrip «toeristisch» is er onduidelijkheid en onzekerheid over
welke gemeente wel en welke niet meer dan 12 koopzondagen kan
aanwijzen. Het gevolg daarvan is dat er juridische procedures worden
gevoerd. Zij wijzen bijvoorbeeld op de zaak die speelde in AmsterdamNoord waarbij een ondernemer exotische feestdagen als aanleiding nam
om op zondag open te kunnen zijn. Indieners stellen dat deze pogingen
invoelbaar zijn, omdat de Winkeltijdenwet van 1996 immers ruimte biedt
aan winkelopenstelling op zon- en feestdagen in combinatie met de
toerismebepaling. Toerisme en feestdagen blijken ruim te definiëren
begrippen te zijn, die zich volgens de indieners niet in tevredenstellende
wijze laten gebruiken bij het hanteren van landelijke wetgeving op het
punt van de winkeltijden. Onderhavig wetsvoorstel koppelt koopzondagen
daarom niet langer aan «toerisme» of aan «feestdagen» waardoor deze
interpretatiekwestie wordt voorkomen. De indieners kiezen ervoor de
wenselijkheid – om welke reden ook – aan de gemeenten te laten, daar zij
de lokale wensen en ambities het beste kunnen wegen. Het feit dat de
Verenigde Nederlandse Gemeenten steun geeft aan onderhavig
wetsvoorstel zien de indieners als belangrijke steun.
Afweging verschillende belangen
De PvdA-fractie en de ChristenUnie vragen naar de garanties die af te
geven zijn door de indieners over het juist en volledig afwegen van alle
lokale belangen? Indieners vertrouwen op de kracht van de lokale
democratie. Omdat een gemeente «dichter op» haar inwoners zit dan de
landelijke overheid, gaan de indieners ervan uit dat gemeenten beter in
staat zijn om in te schatten waar de inwoners en het bedrijfsleven al dan
niet behoefte aan hebben. Een gemeente zal – zoals met alle besluitvorming – moeten voldoen aan de eisen die de wet stelt aan (transparant)
bestuur. Zoals dat in zijn algemeenheid geldt bij bezwaar tegen besluiten
door een bestuursorgaan, in dit geval de gemeenteraad, kan er in beroep
worden gegaan. Overigens geldt de mogelijkheid tot verweer niet alleen
voor ondernemers, maar ook voor burgers. Een ondernemer kan via een
bezwaarschrift een besluit van een bestuursorgaan aanvechten. Daarmee
wordt een bestuursrechtelijke procedure begonnen. In deze procedure
dient het bestuursorgaan dat het aangevochten besluit heeft genomen,
het besluit te heroverwegen op basis van alle relevante feiten en
belangen. Tegen de beslissing op het bezwaarschrift kan binnen zes
weken na bekendmaking ervan beroep worden ingesteld bij de sector
bestuursrecht van de rechtbank. Als iemand beroep instelt bij de
rechtbank start de normale procedure (bodemprocedure). Daarnaast is er
nog de voorlopige voorzieningenprocedure, vergelijkbaar met een kort
geding. Zolang de bezwaar- of beroepsprocedure loopt, blijft het besluit
van de overheid van kracht. In een voorlopige voorzieningenprocedure
kan de bestuursrechter worden gevraagd te bepalen dat de uitvoering van
het besluit wordt uitgesteld tot na de bezwaar- of beroepsprocedure. De
rechtbank doet vervolgens een uitspraak. Tegen de uitspraak van de
rechter in een bodemprocedure kan in de meeste gevallen hoger beroep
worden aangetekend. In de uitspraak van de rechter staat of het hoger
beroep moet worden ingesteld bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de
Raad van State in Den Haag of bij de Centrale Raad van Beroep in Utrecht.
Bovendien zijn elke vier jaar verkiezingen in de gemeente, en kan een
genomen besluit door een – door de burger gewilde – andere samenstelling van de gemeenteraad en/of gemeentebestuur worden veranderd.
De leden van de PvdA-fractie vragen wie worden bedoeld met
«bewoners». Welke aandacht geven zij aan kleine ondernemers,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 412, nr. 6

4

werknemers en omwonenden van een winkelgebied? Zij vragen of het
zinvol is om aan te sluiten bij de nadere precisering uit het wetsvoorstel
Winkeltijdenwet (31 728) en een en ander integraal over te nemen. Ook de
leden van de ChristenUnie verzoeken in te gaan op de positie van de
ondernemers. De indieners bedoelen met «bewoners» iedereen die in de
betreffende gemeente woont/onderneemt waar het besluit voor het aantal
koopzondagen per jaar betrekking op heeft. Al hun belangen dienen te
worden meegewogen in de besluitvorming. Dat zijn de belangen van
burgers, die zich zowel in de rol van «consument», «werknemer» als in de
rol van «ondernemer» manifesteren. Met ondernemers worden zowel
zelfstandigen zonder personeel bedoeld, als kleine ondernemers, als de
middenstand en grotere bedrijven. Naast hun belangen, kan een
gemeente ook rekening houden met andere belangen. Bijvoorbeeld met
immateriële belangen zoals de zondagsrust, met spreiding van drukte in
het weekend, met emancipatoire of milieuoverwegingen. Indieners achten
het in onze democratie van groot belang dat ook de minderheidsstem
vertegenwoordigd wordt bij de totstandkoming van besluiten. Wel is het
zo dat de meerderheid uiteindelijk beslist. Ons pluriforme systeem zorgt
er juist voor dat zowel ondernemers worden vertegenwoordigd, als
consumenten, als werknemers, en ook immateriële belangen kunnen
worden meegewogen. De indieners gaan ervan uit dat de lokale
democratie volwaardig functioneert. Daarmee sluit onderhavig
wetsvoorstel beter aan bij de wens van de indieners dan het wetsvoorstel
(31 728), omdat dat gemeenten juist verder inperkt bij verschaffen van een
op maat gesneden belangenafweging.
De leden van de fracties van het CDA, SGP en SP spreken hun zorgen uit
over onzekerheden voor kleine ondernemers als gevolg van de nieuwe
wet en spreken de gedachte uit dat ze nu door concurrentie worden
gedwongen 7 dagen per week open te zijn. Tevens vragen de leden van de
fractie van het CDA naar de beoordeling van de indieners van het
wetsvoorstel van de effecten op de vrije tijd voor kleine ondernemers en
werknemers. De leden van de SP vragen of de indieners het eens zijn met
de stelling dat met onderhavige wet het aantal koopzondagen en andere
vrijstellingen vergroot zal worden? De leden van de SP denken dat de
extra dag zal leiden tot extra kosten waar tegenover geen inkomsten staan
en misschien zelfs faillissement. De leden van de PvdA-fractie vragen of
het schrappen van de bepaling waarin per 15 000 inwoners één supermarkt ontheffing niet meer lokale problemen zal opleveren.
De indieners benadrukken allereerst wordt de winkelopenstelling niet
volledig vrijgegeven. In principe blijven de winkels volgens het
wetsvoorstel op zondag dicht. De lokale overheid maakt de afweging of er
op zondag winkels open kunnen, en met welke frequentie. De indieners
zijn zich er echter van bewust dat het onderhavig wetsvoorstel in
bepaalde gevallen zou kunnen leiden tot extra zondagopenstellingen en
dat kleine ondernemers hiervan gebruik maken. Indieners wijzen er dan
op dat winkeliers om hun moverende redenen op elke willekeurige dag
hun winkel gesloten kunnen houden. Ondernemers kunnen zelf bepalen
op welke dagen ze open willen zijn en op welke niet. Wanneer een
winkelier door de mogelijkheid van zondagopenstelling in zijn gemeente
zijn winkel op zondag opent, kan de ondernemer ervoor kiezen een andere
dag waar bijvoorbeeld minder omzet wordt verwacht dicht te blijven.
Indieners wijzen er tenslotte op dat de huidige Winkeltijdenwet op
sommige punten al meer mogelijkheden biedt dan benut worden. Alle
winkels mogen immers van maandag tot en met zaterdag van 6 tot 22 uur
open zijn. In de detailhandel wordt daar maar zeer beperkt gebruik van
gemaakt. Ook van de mogelijkheid om op zondag bij 15 000 inwoners een
ontheffing te verlenen wordt lang niet overal gebruikt.
Per gemeente zal de praktijk verschillen, omdat de behoeften ook per
gemeenten verschillen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 412, nr. 6

5

De leden van de SGP-fractie en de leden van de CDA-fractie vragen naar
de keuzevrijheid van zelfstandig ondernemers in het MKB om te kiezen
voor zondag als rustdag. De leden van de ChristenUnie en de SGP vragen
of de indieners van mening zijn dat de zelfstandig winkeliers voldoende
stem hebben in huidige discussies over de Winkeltijdenwet. De indieners
stellen dat het ondernemers vrij staat – ookal is er door de gemeente
bepaald dat er een koopzondag is – de deuren van de winkel gesloten te
houden. Bovendien kan een ondernemer zijn wensen kenbaar maken
omtrent de zondag in de besluitvorming bij de gemeente. De lokale
overheden kunnen rekening houden met lokale belangen en kleine
ondernemers in hun afweging. Daarmee is er naar de mening van de
indieners ook meer maatwerk mogelijk voor de specifieke belangen van
alle soorten ondernemers, ook kleine zelfstandigen, dan wanneer de
regels generiek en vanuit de Rijksoverheid worden bepaald. Indieners
wijzen er voorts op dat ook onder de huidige wet ondernemers geconfronteerd kunnen worden met openstelling van de winkels op zondag door
een besluit van de gemeenteraad, en dat onderhavig wetsvoorstel op dit
punt dus geen principiële andere situatie voor hen creëert.
De leden van de SGP, ChristenUnie en SP wijzen op de druk die ontstaat
voor omliggende gemeenten om ook de openingstijden van de winkels te
verruimen, indien een gemeente besluit de winkeltijden te verruimen. De
indieners verwachten dat deze beïnvloedingseffecten zullen meevallen.
Een gemeente kan op basis van zijn eigen afweging een keuze maken om
al dan niet over te gaan tot een ontheffingsverlening. Wanneer een
gemeente besluit om hier niet toe over te gaan dan zal dat naar
verwachting overeenstemmen met de gedachten die hierover heersen
onder een deel van de lokale bevolking en ondernemers. De wens om dan
toch elders te gaan winkelen zal onder dat deel van de bevolking
waarschijnlijk minder groot zijn. Voor het deel van de bevolking dat wel
behoefte heeft om te winkelen op zondag bestaat er inderdaad de
mogelijkheid om dat elders te doen. Dat is het goed recht van mensen.
Bovendien stemmen gemeenten hun beleid af op de lokale behoefte. De
behoefte in de ene gemeente hoeft helemaal niet te bestaan bij de
omliggende dorpen/gemeenten. Daarnaast kunnen gemeenten hun
koopzondagen op elkaar afstemmen, door af te wisselen, of juist tegelijk
de koopzondag te hebben. Indieners wijzen er wederom op dat waar een
mogelijke uitbreiding van koopzondagen wordt gerealiseerd, dit niet per
definitie meteen 52 hoeven te zijn. De ervaring leert juist dat de
verschillen in benutting van de huidige regels al divers is. Zij wijzen
daarbij op de verstrekte informatie omtrent de benutting van de huidige
wet.
De leden van de ChristenUnie vragen of door onderhavig wetsvoorstel de
zondagsluiting feitelijk een dode letter wordt? De indieners achten dat niet
het geval. In de wet blijft het uitgangspunt van zondagsluiting staan. Pas
door een expliciet besluit van de gemeente wordt van dat uitgangspunt
afgeweken. In de huidige situatie beslissen gemeenten al of er van de
standaard van nul koopzondagen per jaar wordt afgeweken en dat wordt
met onderhavig wetsvoorstel niet anders. Nu mogen gemeenten ervoor
kiezen om daarvan af te wijken en maximaal 12 koopzondagen per jaar
toe te staan. Willen gemeenten daarvan afwijken, dan moeten zij volgens
de huidige bepaling voldoen aan verschillende voorwaarden. Met
onderhavig wetsvoorstel komen die voorwaarden te vervallen en krijgen
de gemeenten de vrijheid zelf haar afwegingen en voorwaarden voor het
aantal koopzondagen te bepalen.
De leden van de SGP-fractie stellen een vraag over het uitdelen van
boetes door winkelcentra aan winkeliers die niet op zondag open willen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 412, nr. 6

6

De indieners verwijzen hiervoor naar de antwoorden van de Minister van
EZ naar aanleiding van Kamervragen van de ChristenUnie, SP en SGP
over dit onderwerp.1 De boeteregeling is onderdeel van het Huishoudelijk
Reglement van het betreffende winkelcentrum, waar ondernemers zelf
mee hebben ingestemd, en de betreffende winkeliers staat het vrij om
hiervoor een civielrechtelijke procedure aan te spannen.
Maatschappelijke context van het wetsvoorstel
De leden van de CDA-fractie vragen of de economie het primaat is
waaraan alles ondergeschikt gemaakt dient te worden in het samenleven
tussen mensen? Zij vragen of de belangen van mensen die willen
winkelen op zondag voorrang hebben boven de belangen van kleine
ondernemers en werknemers, en vragen of in tijden van «economische
ratrace» er niet momenten van rust gecreëerd moeten worden? De leden
van de SP-fractie vragen in te gaan op de gedachte dat meer flexibiliteit
met betrekking tot betaalde activiteiten ten koste gaat van de flexibiliteit
en dus mogelijkheden voor het organiseren van andere maatschappelijk
nuttige activiteiten. De indieners achten het belangrijk dat mensen
evenwicht kunnen vinden in het combineren van werk, hun persoonlijk
leven, vrije tijd en het benutten van diensten en bedrijvigheid. Voor een
ieder zal die balans echter op een ander wijze tot stand komen. Dat zal
steeds afhankelijk zijn van de persoonlijke omstandigheden en aspiraties.
Ook de inrichting van de week zal door een ieder anders worden ingevuld.
De een zal graag in de weekenden thuis zijn, de ander zal dan graag willen
werken om door de weeks meer tijd te hebben voor het gezin. Dat geldt
ook voor het begrip «vrije tijd». De een zal deze besteden aan het
beluisteren van een radioconcert, de ander door ontspannen te gaan
winkelen of met de trein met familie naar het strand te gaan. In al deze
gevallen zijn er vaak ook anderen nodig om hen te bedienen in deze
behoeften. Aangezien er een grote diversiteit is in wensen omtrent
wanneer te willen werken en de wensen omtrent ontspanning, zal de
samenleving steeds meer maatwerk moeten bieden elkaar te bedienen in
elkaars behoefte aan diensten en ontspanning. Meer flexibiliteit in het
kunnen winkelen en boodschappen doen kan juist voor meer ontspanning
zorgen, zodat er op andere tijden meer aandacht aan niet economische
gerelateerde bezigheden, zoals aandacht voor het gezin en ontspanning.
Indieners menen in z’n algemeenheid dat meer flexibiliteit ertoe zal leiden
dat iemand ook meer flexibel is in de wijze welke betaalde of niet betaalde
activiteiten te ondernemen of te organiseren.
De leden van de ChristenUnie vragen de indieners in te gaan op de
stelling dat de behoefte aan ruimere openingstijden van winkels door de
initiatiefnemers te groot wordt geschat. De indieners beogen met
onderhavig wetsvoorstel niet in de eerste plaats een verruiming van het
aantal koopzondagen te bewerkstelligen. Het wetsvoorstel is bedoeld om
gemeenten de ruimte te geven om een weloverwogen eigen afweging te
kunnen maken over het aantal koopzondagen per jaar. Aan hen is het in
eerste instantie om het draagvlak in te schatten, die per gemeente kan en
zal verschillen.

1

2009–2010 Kamerstuknummer 2009Z25100.

De leden van de SGP-fractie wensen een analyse van het aantal uren dat
winkels in Nederland gemiddeld per week open zijn en het aantal uren dat
de Nederlander gemiddeld werkt. Ook vragen deze leden naar de
verdeling tussen mannen en vrouwen, en naar de verhouding tot
deeltijdarbeid. De indieners rekenen graag voor dat de huidige Winkeltijdenwet bepaalt dat winkels in principe alleen tussen zes uur ’s ochtends
en tien uur ’s avonds open mogen zijn, en niet op zon- en feestdagen, de
uitzonderingsbepalingen niet meegerekend. Dat betekent dat een winkel
gemiddeld 96 uur per week open mag zijn. Uit de Evaluatie van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 412, nr. 6

7

Winkeltijdenwet blijkt dat (in 2005) in de praktijk het gemiddelde van de
openingsuren van alle winkels 64,7 uur per week betreft. In dit gemiddelde zitten zowel de winkels met personeel als zonder personeel, grote
en kleine winkels. De gemiddelde arbeidsduur van een werkend persoon
is in 2009 31,5 uur (bron: CBS). In 2005 was dat 31,6 uur. Het ontbreekt
vooralsnog aan cijfers over de arbeidsparticipatieverdeling tussen
vrouwen en mannen die werkzaam zijn in winkels. Echter uit cijfers van
het CBS over 2009 blijkt dat van de beroepsbevolking vrouwen per week
gemiddeld 28.5 uur werken en mannen 39.3 uur per week. Ruim
2.3 miljoen vrouwen werkten in 2009 parttime in Nederland, tegenover
674 duizend mannen. In dit urental zit niet meegerekend de tijd dat
iemand besteed aan het huishouden en andere verplichtingen. Indieners
stellen dat de uurindeling van persoon tot persoon verschillen, en dat dit
dus ook tot verschillende wensen leidt.
De leden van de SGP stellen dat het toenemend aantal deeltijdbanen
ervoor zorgt dat de door de indieners gesignaleerde problemen rond de
ruime openingstijden in Nederland er eigenlijk niet of nauwelijks zijn?
Indieners antwoorden hierop dat sinds 1975 het aantal werkende vrouwen
alsmaar blijft stijgen. Ook werken vrouwen steeds meer uren per week,
zoals blijkt uit de meest recente Emancipatiemonitor van het SCP/CBS
(2008). Naarmate mensen meer tijd per week kwijt zijn aan arbeid, blijft er
als vanzelfsprekend minder tijd over voor andere taken. Uiteraard zal dit
niet voor alle werkende mannen en vrouwen een even groot probleem
zijn. Met onderhavig wetsvoorstel krijgen gemeente de ruimte om in te
spelen op de behoeften die leven bij haar inwoners.
De leden van de SGP willen graag een internationale vergelijking
ontvangen van de verhouding van het aantal openingsuren, het aantal
arbeidsuren en het voorkomen van deeltijdbanen in de omringende
landen om op deze wijze het wetsvoorstel in een breder internationaal
perspectief te kunnen beoordelen. Ook wensen deze leden een overzicht
van de discussie over de winkeltijden, in specifieke Duitsland en België.
De indieners antwoorden als volgt. In België zijn de winkels op zondag in
principe gesloten, maar de winkelier mag besluiten zijn winkel te openen
en deze op een andere dag in de week te sluiten. In Groot-Brittannië
mogen de grotere winkels (groter dan 280 m2) tussen 10.00 en 18.00 uur
open. Sinds 2006 beslissen de landsdelen in Duitsland over de
openstelling van winkels op zondag. De meeste landsdelen kiezen er voor
om de winkels op zondag gesloten te houden. Ook in Frankrijk verschilt dit
per regio en zelfs per stad. In toeristische zones mogen de winkels op
zondag open zijn, in steden met meer dan één miljoen inwoners (exclusief
Lyon) en in de regio’s Moselle, Bas-Rhin en Haut-Rhin. De winkels in
Frankrijk met levensmiddelen mogen alle zondagen open zijn tot
13.00 uur. Ook in Spanje is dit per regio vastgelegd. In Luxemburg zijn de
winkels op zondag open tussen 6.00 en 13.00 uur. In Finland mogen de
winkels tussen 12.00 en 21.00 uur open op zondag in de zomermaanden,
november en december. En Zweden kent geen restricties. Wat betreft de
huidige stand van zaken ten aanzien van zondagopenstelling van winkels
in België en Duitsland verwijzen naar bijgevoegd overzicht waarin de
status van verschillende Europese landen wordt beschreven per januari
2010.1
Aangaande de vraag over deeltijd antwoorden de indieners als volgt.
De Europese Commissie heeft in 2008 verslag uitgebracht over het
percentages parttimerwerkers (vrouw, man) in de landen:

1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

België:
Groot-Brittannië:
Duitsland:
Frankrijk:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 412, nr. 6

3 en 1.5 procent.
43 en 11 procent.
47 en 10 procent.
30 en 5 procent.

8

Luxemburg:
Finland:
Zweden:
Nederland:

40 en 2 procent.
19 en 9 procent.
41 en 13 procent.
75 en 23 procent.

Bescherming tegen verplicht op zondag werken
De leden van de CDA-fractie, ChristenUnie en de SGP-fractie vragen naar
de bescherming van werknemers die principiële bezwaren, of welke
andere reden ook, hebben tegen werken op zondag. In dit kader wordt ook
verwezen naar het rapport hierover van het CNV. Ook stellen deze leden
de vraag of bij een toename van het aantal koopzondagen er een tekort
zou kunnen ontstaan aan personeel dat op die dag zou willen werken. De
leden van de ChristenUnie vragen naar de toekomst van de 200%
beloning.
De indieners vinden het belangrijk dat mensen die niet willen werken op
zondag, hiertoe niet kunnen worden verplicht. Het maakt de indieners dan
niet uit wat de motivatie is van deze keuze. Indieners hebben zeker oog
voor mensen die uit andere redenen dan religieuze bezwaren tegen
werken op zondag zijn. Uit de Evaluatie van de Winkeltijdenwet bleek dat
de geloofsovertuiging slechts voor een kleine groep werknemers de
beperkende factor is. Van de ondervraagden was slechts 7 procent het
eens met de stelling «ik wil niet werken op zondag omdat dit in strijd is
met mijn geloof». Er zijn genoeg mensen die waarde hechten aan een
vrije zondag uit principiële of praktische overwegingen. Dat bleek ook uit
het door de leden aangehaalde CNV-onderzoek. In de Winkeltijdenwet van
1996 is het niet toegestaan om personeel te verplichten om op zondag te
werken. Dit principe blijft met onderhavig wetsvoorstel van kracht. In
artikel 5.4 van de Arbeidstijdenwet is het uitgangspunt vastgelegd dat
winkelmedewerkers op zondag niet hoeven te werken. Dat dit artikel
zwaarder weegt dan CAO-afspraken bleek uit de uitspraak van de
kantonrechter, waarin een medewerker van de Bijenkorf niet verplicht
mocht worden om op zondag te werken. Een werkgever moet met iedere
medewerker individueel afspreken of hij of zij bereid is om op zondag te
werken. Dat neemt niet weg dat medewerkers onbeperkt ingeschakeld
mogen worden op zondag. In de Arbeidstijdenwet staat dat een
werknemer in iedere periode van 52 weken in ieder geval 13 vrije
zondagen heeft. Met toestemming van de werknemer is afwijking op die
regel mogelijk. Personeel dat op zondag werkt krijgt voor deze uren wel
een hogere vergoeding. Hoe hoog dat bedrag is, verschilt per CAO is een
exclusieve afspraak tussen werkgevers en werknemers.
De indieners wijzen bovendien op de Evaluatie van de Winkeltijdenwet
waaruit blijkt dat een grote groep mensen helemaal geen bezwaar heeft
om op zondag te werken, zeker niet als daar een hogere vergoeding (zoals
is geregeld in de wet uit 1996 en ook met onderhavig wetsvoorstel)
tegenover staat: «in principe is er een behoorlijke groep die geen
probleem heeft met werken op zondag (32%), maar bijna 66 procent van
de werknemers wil dit alleen als er een toeslag tegenover staat.
21 procent van de werknemers vindt de toeslag niet noodzakelijk».
Indieners verwachten dat er derhalve geen grote problemen zullen
ontstaan in het vinden van voldoende arbeidskrachten.
Verwachte (economische) opbrengsten wet
De leden van de SP-fractie stellen dat de indieners het economisch belang
overmatig groot wordt voorgesteld en dat zij de welvaartswinst te hoog
inschatten. De leden van de CDA-fractie stellen vragen over de verwachtte
hoeveelheid extra banen. De leden van de ChristenUnie hebben vergelijkbare vragen. De leden van de SGP-fractie poneert de stelling dat «Een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 412, nr. 6

9

euro maar een keer kan worden uitgegeven» en dat een extra omzet niet
te verwachten is.
De indieners willen benadrukken dat zij erg voorzichtig zijn met hun
inschattingen van de economische effecten van de wetswijziging. Immers,
een eventuele toename van het aantal koopzondagen is een lokale
afweging, dus in welke mate er een toename van koopzondagen zal
plaatsvinden valt nog te bezien. Indieners wijzen er ook op dat de
toegevoegde waarde van de koopzondag per locatie zal verschillen. Zij
wijzen bijvoorbeeld op de grensgebieden. De indieners zijn blij met een
mogelijke toename van werkgelegenheid die het gevolg zou zijn van meer
ruimte voor lokale overheden, zoals onderhavig wetsvoorstel beoogd. De
indieners zijn er zich van bewust dat, indien er lokaal wordt gekozen tot
uitbreiding van de koopzondag, er een gedeeltelijke verplaatsing zal
plaatsvinden van bijvoorbeeld zaterdag of de avonduren naar die zondag.
De indieners gaan voor een gedeelte uit van verplaatsing van omzet, maar
zien ook mogelijkheden voor omzetverhoging. Door een betere
afstemming tussen de wensen van de consument en de wensen en
mogelijkheden van de winkelier is er voordeel te behalen. Het inkomensgedeelte dat een persoon uitgeeft in detailhandel is immers variabel en
uitwisselbaar voor andere diensten in de maatschappij. Extra openstelling
biedt meer kansen tot creatief ondernemerschap, tot het aantrekken van
klandizie die anders niet zou komen, voor het aantrekken van toerisme en
grensverkeer, en bijvoorbeeld tot het extra prikkelen van horecabestedingen.
De leden van de SGP-fractie vragen of de indieners het effect erkennen
dat grote winkelketens meer zouden kunnen profiteren van koopzondagen.
De indieners snappen de gedachte van de vragende leden dat winkelketen
beschikken over meer personeel en daardoor flexibeler zijn met hun inzet
van mensen. Daarentegen denken de indieners ook dat kleine speciaalzaken juist op zondag voordeel kunnen hebben met aanvullende diensten.
Maar de indieners zijn tevens van mening dat dit een afweging is die op
lokaal niveau gemaakt zou moeten worden. Daar kan gekeken worden
welke voorargumenten en tegenargumenten er zijn om vervolgens tot een
beslissing te komen.
De leden van de SGP-fractie vraagt om nadere duiding waarom de
indieners het verlies van 11 400 banen in de horeca onrealistisch vinden.
De indieners verwijzen hiervoor naar een notitie van onderzoeksbureau
Foodstep1. Ook Koninklijke Horeca Nederland heeft deze notitie
bekrachtigd. In de eerdere berekening van FSIN worden alle inkomsten
van supermarkten op zondag één op één ten koste gebracht van horeca.
Er is door de indieners reeds verwezen naar verplaatsingseffecten (omzet
op zondag die voor een deel ten laste komt van zaterdag en andere
avonden). Deze verplaatsingseffecten spreken de berekening van FSIN
reeds tegen. Daarnaast wordt er in supermarkten ook non-food verkocht.
Als laatste nodigt een bezoek aan een stadscentrum juist uit tot een
bezoek aan een horecagelegenheid en kun je wellicht eerder positieve
spill-over effecten verwachten.

1

http://www.horeca.org/smartsite.dws?id=
66018

De leden van de SGP vragen naar stijgende prijzen door stijgende kosten
voor energie en personeel als gevolg van koopzondagen. De indieners
delen dit beeld niet. De hoogste kosten voor een ondernemer in de
detailhandel zijn de «woonlasten»: huur en servicekosten. Dit zijn vaste
lasten. Door een betere afstemming tussen de wensen van de consument
en de winkelier wordt de spreiding van de koopstroom geoptimaliseerd.
De prijzen stijgen daarom in de detailhandel door koopzondagen niet.
Hoewel de lokale overheid beslist of de winkels op zondag open mogen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 412, nr. 6

10

zijn, beslist uiteindelijk de ondernemer of hij of zij de deuren, op welke
dag dan ook, wil openen en of daarbij de kosten opwegen tegen de baten.
De leden van de SGP-fractie vragen om inzicht in de cijfers ten aanzien
van een daling van het aantal kleine ondernemers in de achterliggende
veertien jaar. De indieners vermoedden dat de leden van de SGP-fractie
een daling verwachten van het aantal kleine ondernemers en daarmee
een causaal verband willen leggen met andere fenomenen. Echter uit
CBS-cijfers blijkt niet een duidelijke daling van het aantal kleine ondernemers. Wanneer gekeken wordt naar Detailhandel (kleinbedrijf SBI’93:
52) is een golfbeweging zichtbaar: een stijging van ’96–’98, een daling tot
2004, met daarna een stijging tot 2006. Vanaf 2006 geldt een nieuwe
indeling, maar is wederom een stijging zichtbaar.
Connectie met Europees recht en verdragen
De leden van de SP-fractie vragen hoe het initiatiefwetsvoorstel zich
verhoudt tot het ILO-verdrag waaraan Nederland gebonden is? De leden
van de ChristenUnie vragen voorts hoe strookt dit initiatiefwetsvoorstel
met het toepassen van artikel 2 van het Europees Sociaal Handvest,
waarin staat dat een land een wekelijkse rusttijd moet waarborgen, «die
zoveel mogelijk samenvalt met de dag die volgens traditie of gewoonte in
het betrokken land als rustdag wordt erkend». De leden van de VVD
vragen hoe het voorstel zich verhoudt met het internationaal recht.
Indieners hechten waarde aan de internationale afspraken waar
Nederland zich aan heeft gecommitteerd, zo ook aan het ILO-verdrag1 en
het Sociaal Handvest. Zij wijzen er op dat deze wet niet geheel de
zondagswetgeving afschaft, maar wil regelen dat de voorwaarden voor
ontheffing lokaal, en niet landelijk, worden bepaald. Wat betreft de
vrijheid van vestiging die door de huidige situatie wordt beperkt wijzen de
indieners erop dat dit iets is wat ook voor de wetten 1996 en 2009 gold en
enkel kan worden ondervangen door een volledige vrijstelling van de
zondagsluiting voor alle partijen.
Lastendruk
De leden van de VVD vragen welk effect het heeft voor de lastendruk op
bedrijven wanneer elke gemeente zelf zijn ontheffing organiseert. Het
onderhavig wetsvoorstel ontheft gemeenten in de eerste plaats van de
last zich te hoeven verhouden tot onheldere criteria daartoe. Dat is in
ieder geval een vermindering van last van rijksbeleid. Dit wordt als
zodanig erkend door de VNG. Ook ondernemers hoeven zich niet tot deze
onheldere criteria te verhouden om hun standpunt en wensen in dezen
lokaal kenbaar te maken. Indieners zien derhalve dit wetsvoorstel als een
positieve bijdrage aan het verminderen van overbodige regelgeving.
Van der Ham
Van Gent

1
Verdrag betreffende de wekelijkse rusttijd in
de handel en op kantoren (Verdrag 106),
Trb. 1964, nr. 61.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 412, nr. 6

11