Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

28 286

Dierenwelzijn

Nr. 989

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 september 2018
In de procedurevergadering van de vaste commissie voor Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit van 4 juli 2018 is gesproken over het organiseren van een algemeen overleg Paarden. Met het oog daarop verzoekt u
mij om een stand van zakenbrief paarden te sturen, waarin wordt
ingegaan op de onderstaande punten.
1) De laatste ontwikkelingen inzake duurzame stalsystemen voor
paarden
Duurzaamheid in stalsystemen is de afgelopen jaren een steeds belangrijker onderwerp geworden, ook in de paardenhouderij. Zo moeten de
houderijsystemen duurzaam zijn voor mens, dier en milieu. Ze moeten
betaalbaar (investerings- en exploitatiekosten), werkbaar en veilig zijn en
het milieu mag er niet teveel onder lijden. Daarnaast past een duurzaam
systeem in het landschap en wordt het geaccepteerd door de samenleving
(landschappelijke en maatschappelijke inpassing). Het is vooral de sector
die aan zet is bij een verdere duurzame ontwikkeling van de houderijsystemen. Voorbeelden van duurzame initiatieven zijn: LTO Duurzame
paardenhouderij en de publicatie van de brochure Out of the Box.
Verder komt in Nederland steeds meer vraag naar kuddesystemen, waarin
paarden gehuisvest kunnen worden. Een kuddesysteem is een huisvestingsysteem waarbij een groep paarden bij elkaar gehuisvest wordt. Deze
huisvesting situeert een omheinde grotere oppervlakte, waarin verschillende functies van huisvesting collectief aan de paarden gepresenteerd
worden. Deze concepten dragen namen als Paddock Paradise en
Hit-Actiefstallen. De systemen dragen bij aan het welbevinden van het
paard, doordat het paard gehouden wordt in een kudde waarbij de
natuurlijke behoefte aan sociaal contact met soortgenoten vergroot wordt.
Momenteel telt Nederland zo’n 25 locaties variërend met een capaciteit
van 10 tot 50 paarden.

kst-28286-989
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 286, nr. 989

1

2) De stand van zaken van de ontwikkelingen in de paardensector
in het algemeen
Nederland is een land met een hoge paardendichtheid. Nederland kent
veel mensen die op vele manieren bezig zijn met deze dieren. Zo worden
paarden door particulieren gehouden soms op grond van emoties die
gelijk zijn aan die voor de bekende gezelschapsdieren. Paarden worden
ook bedrijfsmatig gehouden. In de sector zijn professionele houderijen en
bedrijven actief. De grootste groep bestaat uit burgers die enkele uren per
week met een paard in contact komen. Er zijn dan ook vele ontwikkelingen. Ik wil me beperken tot een aantal belangrijke gebieden.
a) Paardengezondheid
Paardenhouders zijn en voelen zich verantwoordelijk voor de gezondheid
van hun paarden. De eigenaar wordt bij het nemen van beslissingen die
de gezondheid betreffen, ondersteund door paardendierenartsen,
paardensport-, fokkerij- en ondernemersorganisaties en de overheid die
maatregelen kan nemen op wettelijke gronden.
Globalisering, het relatief hoge aantal wisselingen in het paardenbestand
en toenemend transport van (sport)paarden over de hele wereld maken
de paardensector kwetsbaar voor insleep van nieuwe ziekten en
verspreiding van besmettelijke ziekten. Deze ziekten kunnen het welzijn,
de gezondheid en de export van paarden ernstig belemmeren.
In december 2013 is de Sectorraad paarden (SRP) een samenwerking met
het toenmalige Ministerie van Economische Zaken aangegaan op het
gebied van paardengezondheid (het project «Samen werken aan
paardengezondheid 2013 – 2016»). Deze samenwerking hield onder meer
in:
– opzetten van een monitor voor een aantal infectieuze ziekten;
– opzetten van een helpdesk voor dierenartsen;
opzetten van een landelijk gezondheidsoverleg.
De monitoring is afgelopen jaren uitgevoerd door de Gezondheidsdienst
voor Dieren (GD) in opdracht van de SRP. De belangrijkste uitkomsten van
de monitoring worden besproken in het gezondheidsoverleg. Zo zijn
onder meer de zoönoserapporten besproken en is de casus van het paard
dat vorig jaar zomer besmet was met Infectieuze Anemie uitgebreid
geëvalueerd.
De helpdesk voor en door dierenartsen is sinds juli 2014 actief. Dierenartsen kunnen de Helpdesk gebruiken als vraagbaak. De GD geeft in
opdracht van de SRP uitvoering aan de helpdesk in nauwe samenwerking
met de Groep Geneeskunde Paard (GGP), de Faculteit diergeneeskunde
(FD) van de Universiteit Utrecht en Wageningen Bioveterinair Research
(WBVR).
In november 2014 is gestart met het gezondheidsoverleg paard. Dit
overleg was een nieuw initiatief, waarbij deskundigen op het gebied van
paardengezondheid bij elkaar komen om te overleggen over mogelijke
bedreigingen voor de sector. Het doel is het uitwisselen van informatie en
kennis delen. Als vanuit een bepaalde regio meerdere signalen worden
ontvangen over paarden met een onduidelijke aandoening kan worden
geconcludeerd dat er iets aan de hand is en dan kan daar door deskundigen snel onderzoek naar worden gedaan.
Eind 2016 is geconcludeerd dat het project «Samen werken aan paardengezondheid 2013 – 2016» een toegevoegde waarde heeft gehad voor
zowel het toenmalige Ministerie van Economische Zaken als de SRP.
Gezien het beperkte budget is er voor gekozen om een vervolgprojectplan
te maken op basis van twee onderdelen:
– voortzetten van de Helpdesk voor en door paardendierenartsen;
– voortzetten van het gezondheidsoverleg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 286, nr. 989

2

Het grotere monitoringsprogramma is komen te vervallen, omdat de
verwachting was dat de kosten die het programma met zich zou brengen
niet in verhouding zouden staan met de waarde van de gegevens die de
monitoring zou opleveren. De helpdesk paard en het gezondheidsoverleg
worden door mij zowel financieel als beleidsmatig ondersteund.
b) Paardenwelzijn
Het welzijn van paarden is de afgelopen jaren meer en meer de agenda
van de sector gaan domineren. De SRP heeft hiervoor de Gids Goede
Praktijken ontwikkeld. Als logisch vervolg op de 12 richtlijnen voor
paardenwelzijn en de Gids voor Goede Praktijken is er een Paardenwelzijnscheck (website) ontwikkeld. De Paardenwelzijnscheck is een initiatief
van de samenwerkende partijen in de SRP. De informatie in de Paardenwelzijnscheck is tot stand gekomen in samenwerking met de Faculteit
Diergeneeskunde van de Universiteit Utrecht. De website is ontwikkeld
om de kennis over paardenwelzijn bij alle paardenhouders in Nederland
verder te vergroten. Door middel van het beantwoorden van de vragen
wordt inzicht verkregen in de relevante parameters voor de beoordeling
van het welzijn van het paard. Aan de hand van de Paardenwelzijnscheck
wordt een inschatting gemaakt van het welzijnsniveau van een paard. Het
doel van deze check is het bewustzijn omtrent paardenwelzijn te vergroten
bij paardenhouders en hen te wijzen op verbeterpunten op dit vlak.
Het bestuur van de SRP heeft in 2017 besloten om het Keurmerk Paard en
Welzijn (KPW) over te nemen en verder uit te rollen. Dit keurmerk was
reeds uitontwikkeld en werd gebruikt door enkele paardenhouders en
onderkend door de verschillende stakeholders. De bereidheid tot
samenwerken en het keurmerk verder te brengen (zodat het meer gebruikt
gaat worden), komt mede voort uit de gezamenlijke behoefte om het
bewustzijn omtrent paardenwelzijn bij paardenhouders te vergroten en
hen te wijzen op verbeterpunten op dit vlak en hierdoor paardenwelzijn in
de sector op een hoger niveau te brengen.
c) Problemen met paardenpaspoorten en vleesfraude
In het verleden zijn er regelmatig onvolkomenheden geconstateerd met
paardenpaspoorten. Soms werd het paspoort zo gemanipuleerd dat een
paard dat ongeschikt was voor menselijke consumptie weer geschikt
gemaakt werd. Regelmatig werden en worden daartoe strafrechtelijke
onderzoeken gestart (onder andere door de NVWA IOD) en personen
vervolgd. Sinds 1 januari 2016 is een gewijzigde Europese Verordening
van kracht, die nadere eisen stelt aan het paspoort, waardoor in combinatie met een centrale I&R-database, fraude wordt bemoeilijkt.
In Nederland mogen paarden alleen gehouden en vervoerd worden, als
voor die paarden een geldig paspoort met bijbehorende transponder
(chip) is afgegeven. Uit het hoofdstuk met veterinaire behandelingen in
het paardenpaspoort, van een voor de slacht bestemd paard, dient te
blijken dat het paard geschikt is voor humane consumptie. Een paard
wordt uitgesloten voor slacht voor humane consumptie als het behandeld
is met bepaalde diergeneesmiddelen. Bij een behandeling met een
dergelijk middel, dient de dierenarts dan wel de houder/eigenaar in het
paspoort de ongeschiktheid voor slacht voor humane consumptie aan te
tekenen.
Een paspoort wordt aangevraagd bij de instantie van uitgifte binnen zes
maanden na de geboorte van het paard. Indien de verstrekking later dan
zes maanden na de geboorte plaatsvindt, vindt uitsluiting voor slacht voor
humane consumptie automatisch plaats. Tussen 1 juli 2009 en 1 januari
2010 konden voor paarden met oude paspoorten zonder medicijnverklaring of voor oude paarden die geen paspoort hadden volledig nieuwe
paspoorten gemaakt worden, zonder dat zij uitgesloten werden voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 286, nr. 989

3

slacht. Bij paspoorten uitgegeven vanaf 1 januari 2010 zit het veterinair
hoofdstuk vast in het paspoort, bij paspoorten afgegeven voor die tijd kan
het veterinaire hoofdstuk los bij het paspoort bijgevoegd zijn door de
paspoort uitgevende instantie.
d) Gevreesd risico van insleep van zoönosen via import paarden derde
landen
In Nederland is op grote schaal intensief contact tussen mensen en
paarden. Uit eerder onderzoek was bekend dat een aantal zoönosen
mogelijk kan voorkomen in de paardenpopulatie. Zoönosen zijn infectieuze ziekten die van dier (i.c. het paard) op de mens kunnen overgaan.
Met het oog op deze onbekendheid is aan de GD en het toenmalige
Centraal Veterinair Instituut gevraagd om onderzoek te verrichten naar
risico’s voor de mens van besmettelijke ziekten bij het paard. Dat heeft
geresulteerd in tweetal rapporten. Deze zijn aan uw Kamer aangeboden
op 27 januari 2015 (Kamerstuk 28 286, nr. 780). De vraag kwam mede
voort uit intensivering van het beleid rondom de gezondheidszorg voor
paarden dat enkele jaren geleden is ingezet.
Uit de risicobeoordeling blijkt dat de meeste ziekteverwekkers een laag
risico vormen voor overdracht via paarden. Wel wordt geconcludeerd dat
regelmatige consumptie van vers (onvoldoende verhit) paardenvlees een
risico vormt, net zoals dit bij vlees afkomstig van andere diersoorten het
geval is. Er is een aantal ziekteverwekkers geïdentificeerd, waarbij het
risico niet goed kon worden ingeschat omdat nog onvoldoende kennis
aanwezig is om het risico te bepalen. Een aanbeveling uit de rapporten is
dan ook om nader onderzoek uit te voeren om bestaande kennislacunes te
vullen.
Andere aanbevelingen zijn dat personen met een verlaagde immuunstatus enige voorzichtigheid in acht dienen te nemen bij omgang met
paarden en wordt aangeraden de handen goed te wassen na contact met
paarden en contact met zieke paarden te vermijden. De rapporten zijn ook
gedeeld met het RIVM en daar is het advies gegeven om vooral nader
onderzoek te verrichten naar het risico van Cryptosporidium. Dat is een
ziekteverwekker die diarree kan veroorzaken. Dit advies is door het
Ministerie van VWS opgepakt en er wordt nader onderzoek gedaan. Dat
onderzoek zal enkele jaren duren.
e) Diergezondheidsverordening
Op 19 april 2016 is de Diergezondheidsverordening (AHR) door de
Europese Commissie gepubliceerd. Middels gedelegeerde handelingen en
uitvoeringshandelingen wordt het geheel van de huidige Europese
regelgeving aangaande diergezondheid daarin opgenomen en waar nodig
aangepast. In april 2021 zal het geheel in werking treden. Voor de
paardensector gaat er naar verwachting nogal wat veranderen. Zo moeten
alle inrichtingen waar paarden (ook slechts één paard) worden gehouden,
worden opgenomen in een centrale door de overheid beheerde database.
In die centrale database moeten ook gegevens (zoals chip- en paspoortnummer) worden opgenomen van de paarden die gewoonlijk op die
inrichting worden gehouden. Dit wordt door de Europese Commissie
noodzakelijk geacht om een betere tracking en tracing uit te kunnen
voeren bij bepaalde aangewezen paardenziekten. Op dit ogenblik vinden
er binnen expertgroepen van de Commissie beraadslagingen plaats hoe
de verschillende gedelegeerde en uitvoeringshandelingen het beste
kunnen worden ingevuld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 286, nr. 989

4

3) Het couperen van staarten
Het couperen van de staarten van bepaalde raspaarden blijkt in de praktijk
een hardnekkige gewoonte. Ik heb daarom onlangs besloten mijn beleid
op dit terrein te verscherpen. Reeds in de Gezondheids- en welzijnswet
voor dieren was een verbod opgenomen op het tentoonstellen van dieren
die een verboden ingreep hebben ondergaan. Dit verbod heeft ook een
plaats gekregen in artikel 2.16, vierde lid, van de Wet dieren. Het verbod is
ontstaan ter ondersteuning van het verbod op deze ingrepen zelf, dat zeer
lastig te handhaven is. Er zal immers zelden sprake zijn van een
heterdaad. Alhoewel het verbod al jaren bestaat, is nog geen sprake van
een gewenste verandering in gedrag. Nog steeds worden paarden
gecoupeerd, op tentoonstellingen getoond en worden er prijzen mee
gewonnen. Om deze gedragsverandering te bevorderen is besloten om de
deelname aan tentoonstellingen en wedstrijden met dieren die een bij
algemene maatregel van bestuur aangewezen ingreep hebben ondergaan
te verbieden, ongeacht of de ingreep een medische oorzaak heeft. Een
dier dat deze ingrepen heeft ondergaan mag nog steeds gehouden
worden, maar kan ingevolge dit voorstel niet langer tentoongesteld
worden en geen prijs meer winnen. Hierdoor zal dit voorstel naar
verwachting bijdragen aan de beoogde en gewenste gedragsverandering.
Het wetgevingstraject om dat te realiseren wordt binnenkort gestart. In
mijn beleidsbrief dierenwelzijn zal ik u nader informeren over dit
wetsvoorstel.
4) Misstanden op paardenmarkten en de handhaving daarop
In maart 2016 heeft mijn voorganger de Raad voor dierenaangelegenheden (RDA) een tweetal verzoeken gedaan aangaande het welzijn van
paarden op paardenmarkten. Het eerste verzoek is beantwoord met de
Zienswijze Paardenmarkten in «Nederland, Man en paard noemen», die
op 17 maart 2017 aan uw Kamer is verzonden (Kamerstuk 28 286, nr. 905).
In de bijlage treft u een brief van de (RDA) aan, waarin zij aangeeft wat er
is gedaan met het tweede verzoek1. Zij is in overleg getreden met
betrokken gemeenten om na te gaan op welke wijze de Zienswijze wordt
gebruikt. Zoals de RDA schrijft heeft deze impact gehad. Drie grote
paardenmarkten hebben een deel van de adviezen geïmplementeerd.
Daarnaast heeft de Sectorraad paarden aan alle betrokken gemeenten een
brief gestuurd met de oproep alleen een vergunning te verstrekken aan
markten die aan de Zienswijze van de RDA voldoen (zie bijlage)2. De RDA
constateert echter ook een aantal punten dat nog verbetering behoeft en
waar meer duidelijkheid nodig is. Zo moet er duidelijkheid komen over
een aantal juridische zaken zoals het stellen van eisen aan dierenwelzijn
door een gemeente op een paardenmarkt en de toepasselijkheid van de
Wet dieren. Mijn ministerie zal daartoe in overleg treden met de
Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) om een en ander uit te
zoeken. Ook zal met de VNG en de NVWA bekeken worden of er via
scholing extra aandacht voor lokaal deskundig toezicht en handhaving kan
komen.
5) Paardentransporten naar het buitenland (o.a. naar Polen)
Paarden die vanuit Nederland in het intra-verkeer (o.a. naar Polen) worden
gebracht moeten een exportkeuring ondergaan. De exportkeuring moet
aangevraagd worden bij de NVWA via de website van de NVWA.
Vervolgens doet de NVWA-dierenarts een klinische controle en controleert
de identiteit (chip) en het paspoort van het paard binnen 48 uur voor
1
2

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 286, nr. 989

5

vertrek. Als alles in orde is en het geplande vervoer aan de transportverordening voldoet, wordt een Tracescertificaat opgemaakt. Dit alles conform
de Regeling handel levende dieren en levende producten en de achterliggende EU-regelgeving voor paarden. In detail is de exportprocedure terug
te vinden in de exportinstructie voor paarden die op de NVWA-website
staat, zie link:
https://www.nvwa.nl/onderwerpen/export-dieren-dierlijke-producten/
documenten/export/veterinair/ks-documenten/eisen-eu-landen/prdiu-001paarden. Deze procedure is ook van toepassing ingeval van export van
paarden naar Polen. Navraag bij de NVWA en bij de sector laat geen
bijzonderheden zien.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
C.J. Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 286, nr. 989

6