Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 700 V

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het
jaar 2009

Nr. 73

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 december 2008
Graag bied ik u hierbij als bijlage het verslag aan van de Ministeriële Raad
van de OVSE te Helsinki op 4 en 5 december 2008.
De minister van Buitenlandse Zaken,
M. J. M. Verhagen

KST126656
0809tkkst31700V-73
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 V, nr. 73

1

Verslag van de OVSE Ministriële Raad op 4 en 5 december 2008
te Helsinki
In vervolg op mijn brief d.d. 18 november jl. onder nummer DVB/VD318/08 over de Nederlandse inzet tijdens de OVSE Ministeriële Raad op 4
en 5 december 2008 in Helsinki en het daarop volgende algemeen overleg
met uw Kamer, bericht ik u hierbij over het verloop en de uitkomsten van
deze jaarlijkse bijeenkomst.
Inleiding
De 16de Ministeriële Raad van de OVSE werd goeddeels beheerst door de
gevolgen van het conflict tussen Georgië en Rusland van afgelopen
augustus. Dit is niet verwonderlijk aangezien dit de eerste keer in de
geschiedenis van de OVSE was dat twee deelnemende Staten met elkaar
in een gewapend conflict raakten. In de Nederlandse interventie heb ik
gesproken over het overlijden van Stan Storimans in Gori afgelopen
augustus en heb ik landen opgeroepen het Verdrag inzake Clustermunitie
te ondertekenen.
Ondanks de verschillende meningen over de toedracht en consequenties
van het conflict was er toch ruimte om constructieve discussies te voeren.
Vooral tijdens de lunchbijeenkomst over de toekomst van de Europese
veiligheid zijn enkele belangrijke piketpalen geslagen. Daarnaast is
consensus bereikt over verschillende Ministeriële besluiten, waaronder
een besluit om verder te werken aan de juridische status van de OVSE.
Nederland had zich in de voorfase van de Ministeriële sterk gemaakt voor
een dergelijk besluit. In een aparte interventie heeft Nederland succesvol
gepleit voor NGO-aanwezigheid tijdens de slotceremonie van de Ministeriële.
Crisis in Georgië
Tijdens de Ministeriële stond vooral de crisis in Georgië centraal. In hun
nationale interventies spraken veel landen hun afschuw uit over het
gebeurde en riepen de aangegane OVSE-verbintenissen in herinnering.
Ook op andere OVSE-onderwerpen, bijvoorbeeld in de menselijke
dimensie, drukte de crisis zijn negatieve stempel. En marge van de Ministeriële is verder gesproken over de twee grootste problemen momenteel
met betrekking tot de OVSE-missie in Georgië, namelijk de verlenging van
het mandaat van de OVSE-missie in Georgië en de toegang van OVSE
militaire waarnemers tot Zuid-Ossetië. Hier zijn echter geen oplossingen
voor gevonden. Aangezien de kans op consensus klein werd geschat, is
afgezien van het opstellen van een regionale verklaring over Georgië.
Clustermunitie
Naar aanleiding van het overlijden van de Nederlandse cameraman Stan
Storimans op 12 augustus in Gori heb ik in mijn nationale interventie
nogmaals benadrukt dat gezien de uitwerking van clustermunitie bij inzet
van dit wapen extra voorzichtigheid moet worden betracht in situaties
waarbij de kans bestaat dat burgerslachtoffers worden gemaakt. Daarnaast heb ik de OVSE-lidstaten die nog geen partij zijn bij het Verdrag
inzake Clustermunitie opgeroepen dit alsnog te worden. Het Verdrag
inzake Clustermunitie werd door Nederland en 91 andere landen de dag
voorafgaand aan de OVSE Ministeriële Raad getekend in Oslo.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 V, nr. 73

2

Conflicten Moldavië en Azerbeidzjan
De crisis in Georgië heeft de aandacht voor de conflicten in Moldavië
(Transdnjestrië) en Azerbeidzjan (Nagorno-Karabach) hernieuwd. Dit bleek
ook tijdens de Ministeriële, waar verschillende landen opriepen tot een
snelle oplossing van deze bevroren conflicten. Velen riepen op de rol van
de OVSE bij de beslechting van de conflicten te vergroten.
Hoewel op korte termijn een oplossing van de conflicten niet in zicht is,
werd wel een regionale verklaring over Nagorno-Karabach aangenomen
tijdens de bijeenkomst. Hierin verklaarden Armenië en Azerbeidzjan te
zullen voortbouwen op de Moskou Verklaring van 2 november jl. In deze
verklaring werd verwezen naar het zogenaamde Madrid-document,
waarin de basisprincipes voor een oplossing uiteen worden gezet. Onderhandelingen worden voortgezet in het daarvoor bestaande raamwerk, de
Minsk-groep, waarvan Rusland, Frankrijk en de VS co-voorzitter zijn.
Nederland verwelkomt het constructieve momentum in het bereiken van
een duurzame oplossing voor het conflict over Nagorno-Karabach.
Een verklaring inzake Transdnjestrië bleek niet haalbaar vanwege onenigheid over een referentie aan de Istanboel-verplichtingen inzake troepenen materieelterugtrekking uit Georgië en Moldavië.
Europese veiligheid
Tijdens de lunch op 4 december bespraken de ministers de voorstellen
van president Medvedev over Europese veiligheid.
Minister Lavrov lichtte de Russische plannen toe voor een pan-Europese
veiligheidsarchitectuur; een juridische bindende architectuur die meer
recht moet doen aan de nieuwe realiteiten, waarbij over ideologische
vijandigheid heen gestapt moet worden. Minister Lavrov onderstreepte
het belang van ondeelbare veiligheid en collectieve acties.
Uit interventies van EU- en NAVO-lidstaten bleek een grote mate van
eensgezindheid dat Europa beschikt over unieke instellingen (NAVO, EU,
OVSE) die zorg dragen voor de veiligheid in Europa. Hierbij werd gesteld
dat de voorstellen van president Medvedev niet zouden mogen leiden tot
een verzwakking van deze instellingen. Bespreking van veiligheid in
Europa zou op een allesomvattende manier moeten gebeuren, en moeten
voortbouwen op het sinds de Helsinki akkoorden van 1975 bereikte
acquis. Bij het bevorderen van veiligheid in Europa hoort ook het oplossen van de bevroren conflicten en wapenbeheersing. In lijn hiermee heeft
Nederland betoogd geen behoefte te hebben aan nieuwe instituties en dat
Nederland het debat wil voeren aan de hand van gedeelde belangen.
Nederland gaf aan open te staan voor de discussie, maar dan eerst over
de inhoud en dan pas over de vorm.
De discussie riep voorlopig meer vragen dan antwoorden op. Er was
echter een breed gedeeld gevoel onder de deelnemende Staten dat de
discussie voort moet worden gezet. De OVSE was volgens velen bij uitstek
het forum waarbinnen dit te doen. Vooralsnog willen de deelnemende
Staten zich nog niet vastleggen op de bespreking van de Europese veiligheid tijdens een OVSE-top, zoals gesuggereerd door de Franse president
Sarkozy. Het is immers nog onvoldoende duidelijk waarover staten zich
zouden moeten uitspreken tijdens een dergelijke top.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 V, nr. 73

3

Menselijke dimensie
Tijdens de Ministeriële is consensus bereikt over zes besluiten met betrekking tot de menselijke dimensie. De Ministers besloten tot verdere actie
op het gebied van de bestrijding van mensenhandel, de positie van Roma
en Sinti, het versterken van de «rule of law» in de OVSE-regio, bijdragen
aan de implementatiefase van het Alliantie der Beschavingen-initiatief en
de naleving van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens en
van de Genocide Conventie in het kader van het 60-jarig bestaan van
beide documenten.
Tijdens de onderhandelingen viel opnieuw op dat vooral Rusland en
Wit-Rusland af proberen te dingen op de verschillende OVSE-verbintenissen. Dit is in lijn met een algemene trend binnen de OVSE, waarbij
sprake is van een steeds verdere afkalving van de afspraken in de menselijke dimensie. Tijdens de Ministeriële kwam het voor Nederland en gelijkgezinde landen dan ook vooral neer op het in stand houden van datgene
wat in de afgelopen jaren bereikt is in de menselijke dimensie van de
OVSE. In dat kader heb ik en marge van de Ministeriële Raad ook gesproken met een vooraanstaande mensenrechtenverdediger uit Kazachstan.
In een aparte interventie tijdens de plenaire vergadering van de Ministeriële Raad heeft Nederland gepleit voor NGO-aanwezigheid bij de slotceremonie van de bijeenkomst. Ondanks het feit dat de regels van de
OVSE voorschrijven dat NGO’s aanwezig kunnen zijn bij de openings- en
slotceremonie van Ministeriële Raden, was dit keer slechts voorzien
NGO’s hierbij te betrekken via een directe televisieverbinding. Na de
Nederlandse interventie heeft het OVSE-voorzitterschap besloten alsnog
over te gaan tot NGO-aanwezigheid bij de slotceremonie.
Rechtspersoonlijkheid voor de OVSE
In de voorfase van de Ministeriële Raad heeft Nederland zich sterk
gemaakt voor een besluit over een juridisch kader voor de OVSE. Nederland had graag gezien dat de ministers zouden instemmen met de
Conventie betreffende Rechtspersoonlijkheid, Juridische Status, Privileges
en Immuniteiten voor de OVSE die onder voorzitterschap van de Nederlandse permanente vertegenwoordiger werd uitonderhandeld. Hoewel dit
niet gelukt is, is Nederland blij met het Ministeriële besluit om verder te
werken aan de juridische status van de OVSE.
Slot
Aan de ene kant valt niet te ontkennen dat er tegenstellingen bestaan
tussen Oost en West van Wenen; niet alleen over Georgië, maar ook op de
vele andere terreinen waarop de OVSE zich begeeft. De Ministeriële Raad
heeft deze tegenstellingen niet kunnen overbruggen. Vooral tijdens de
onderhandelingen over de Ministeriële verklaring (waarover geen consensus werd bereikt) en over de Ministeriële besluiten in de menselijke
dimensie, werd temeer duidelijk dat Nederland en gelijkgezinde landen er
op toe moeten zien dat de aangegane OVSE-verbintenissen overeind
blijven.
Aan de andere kant heeft de OVSE haar functie als platform-organisatie
bewezen door de constructieve discussie die tijdens de Ministeriële heeft
plaatsgevonden over de toekomst van de Europese veiligheid. Tijdens
deze discussie hebben de deelnemende Staten duidelijk de rode lijnen
aangegeven waarbinnen verder gediscussieerd kan worden over het
onderwerp. Dat deze discussie voortgezet wordt in OVSE-kader zonder dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 V, nr. 73

4

vooralsnog sprake is van een speciaal hiertoe bijeen te roepen OVSE-top,
is in lijn met de Nederlandse wens.
Het inkomende Griekse OVSE-voorzitterschap heeft de taak gekregen om
voortgang te maken met het toekennen van juridische status aan de
OVSE. Ook zal onder het Griekse voorzitterschap verder gesproken
worden over Europese veiligheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 V, nr. 73

5