Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

26 485

Maatschappelijk verantwoord ondernemen

Nr. 190

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 2 juli 2014
Graag informeer ik u hierbij, mede namens de bewindspersonen van
Economische Zaken, Sociale Zaken en Werkgelegenheid en Infrastructuur
en Milieu, over het nieuwe Instellingsbesluit Nationaal Contactpunt voor
de OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen (Instellingsbesluit NCP 2014) dat op korte termijn in de Staatscourant wordt
gepubliceerd.
De OESO-richtlijnen, kaders voor internationaal verantwoord ondernemen
Nederland voert een actief beleid om Internationaal Maatschappelijk
Verantwoord Ondernemen (IMVO) te bevorderen. IMVO is van groot
belang in productieketens die zich over de hele wereld uitstrekken. Het
draagvlak voor globalisering is mede afhankelijk van verantwoord
ondernemende bedrijven.1 De Nederlandse regering onderschrijft daarom
de Richtlijnen voor multinationale ondernemingen van de Organisatie
voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (verder: OESOrichtlijnen of de Richtlijnen). De OESO-richtlijnen bevatten beginselen en
normen voor goed gedrag, in overeenstemming met de van toepassing
zijnde wetgeving en internationaal erkende normen. Ze bieden een
overkoepelend kader voor wat de Nederlandse overheid in ieder geval
verwacht van bedrijven op het vlak van onder meer arbeidsomstandigheden, het tegengaan van kinderarbeid, milieuschade, corruptie en
schendingen van mensenrechten, rechtstreeks of in hun keten.
In 2011 zijn de OESO-richtlijnen aangepast, onder andere naar aanleiding
van het werk van John Ruggie op het vlak van bedrijfsleven en mensenrechten, dat later uitmondde in de UN Guiding Principles on Business and

1

kst-26485-190
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

SER, Advies Duurzame globalisering: een wereld te winnen, adviesnr. 2008/06

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 26 485, nr. 190

1

Human Rights.2 De Richtlijnen worden momenteel onderschreven door 46
landen. De OESO-richtlijnen vereisen dat alle deelnemende overheden
een Nationaal Contactpunt (NCP) inrichten om de kennis over en de
naleving van de Richtlijnen door multinationale ondernemingen te
bevorderen.
Daartoe heeft een NCP twee hoofdtaken: het uitdragen van de Richtlijnen
en het behandelen van specifieke gevallen waar behoefte is aan duidelijkheid over de toepassing van de Richtlijnen.
Het NCP stimuleert en ondersteunt bedrijven om de OESO-richtlijnen in
de praktijk te brengen. Belanghebbenden kunnen bij het NCP een melding
doen van vermeende schendingen van de toepassing van de Richtlijnen.
Het NCP behandelt deze meldingen, probeert geschillen hierover op te
lossen en geeft toekomstgericht advies om de effectieve naleving van de
Richtlijnen te bevorderen. Het NCP vormt in die zin een sluitstuk op het
Nederlandse IMVO-beleid. Het feit dat er meldingen van vermeende
schendingen kunnen worden gedaan bij een geschillenbeslechtingsmechanisme is een onderscheidend kenmerk van de OESO Richtlijnen ten
opzichte van andere MVO-gedragscodes.
De werkzaamheden van een NCP dienen, conform de procedurevoorschriften van de Richtlijnen3, te beantwoorden aan de volgende basiscriteria, teneinde de gelijkwaardigheid van het functioneren van de NCP’s
wereldwijd te bevorderen:
• Zichtbaarheid: wat betekent dat het NCP groot belang hecht aan zijn
voorlichtende taak om de bekendheid van de OESO-richtlijnen en de
toepasbaarheid ervan te vergroten.
• Toegankelijkheid: wat inhoudt in dat het NCP goed bereikbaar is en
open staat voor overleg met partijen en stakeholders.
• Transparantie: wat betekent dat het NCP duidelijkheid over het
proces van behandeling en bemiddeling nastreeft. Het betekent niet
dat het NCP de inhoud van bemiddeling bekend maakt, aangezien
bemiddeling gebaat is bij vertrouwelijkheid.
• Verantwoording: wat betekent dat het NCP actief naar buiten treedt
om de bekendheid van de Richtlijnen te vergroten en helder communiceert over zijn activiteiten, bijvoorbeeld in de vorm van een jaarverslag
of via het uitwisselen van ervaringen tussen NCP’s onderling.
In het geval van de behandeling van een melding van (vermeende)
schending van de Richtlijnen, geldt dat het NCP op onpartijdige,
navolgbare, billijke en met de principes en normen van de Richtlijnen
overeenkomende wijze bijdraagt aan de oplossing van problemen die in
specifieke gevallen ontstaan bij de toepassing van de Richtlijnen.
Het Nederlandse NCP: internationaal vooraanstaand
De samenstelling en de institutionele inrichting van de NCP’s is overgelaten aan het inzicht van de landen zelf. Het Nederlandse NCP werd
ingericht in 2000. Bij de eerste inrichting bestond het uit een interdepartementaal ambtelijk comité. Na een grondige beleidsevaluatie is in
december 2006 besloten de inrichting van het Nederlandse NCP te
herzien. Er werd gekozen voor een NCP met onafhankelijke leden dat zelf
verantwoordelijk is voor zijn werkwijze en besluitvorming, en dat
functioneert in lijn met de procedurele aanwijzingen in de
2

John Ruggie (2011). Guiding Principles on Business and Human Rights: Implementing the
United Nations «Protect, Respect and Remedy» Framework.
3
Deze zijn afgeleid van de effectiviteitscriteria die John Ruggie ontwikkelde voor geschillenbeslechtingssystemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 26 485, nr. 190

2

OESO-richtlijnen. De taakuitoefening van het NCP in die vorm is geëvalueerd voor de periode 2007–2010. Naar aanleiding daarvan is in het
Instellingsbesluit NCP 2011 voorzien in een verlenging van de instelling
van het NCP. De structurele inrichting en taken zijn daarin onveranderd
gebleven, er zijn slechts enkele aanpassingen gemaakt met betrekking tot
de benoeming en het ontslag van de leden van het NCP en de werkwijze
van het NCP.
Het Nederlandse NCP geldt internationaal als een best practice en het
model met onafhankelijke leden heeft internationaal navolging gekregen.
Tegelijkertijd zijn sinds de hervorming van het Nederlandse NCP in andere
landen, deels geïnspireerd door het Nederlandse voorbeeld, NCP’s
opgericht met ook andere vooruitstrevende elementen in de werkwijze.
Het is een uitdaging voor een NCP om in een globaliserende wereld
optimaal te blijven functioneren, daarom is mede op verzoek van de
Tweede Kamer onderzocht op welke wijze het functioneren van het
Nederlands NCP verder versterkt zou kunnen worden. Daarbij is gekeken
naar de organisatie van NCP’s in het Verenigd Koninkrijk, Noorwegen en
Denemarken en is gesproken met diverse stakeholders en het NCP zelf. In
het Nationaal Actieplan bedrijfsleven en mensenrechten4 (NAP) werd
geconcludeerd dat de resultaten van het onderzoek aanleiding geven tot
een aantal aanpassingen in het Instellingsbesluit ter versterking van het
NCP en werd reeds ingegaan op een aantal mogelijke veranderingen.
Om tot een gedegen en toekomstbestendig Instellingsbesluit NCP 2014 te
komen dat aansluit bij de ontwikkelingen in het internationale domein en
de ambitieuze agenda van Nederland op het gebied van IMVO, zijn de
onafhankelijke NCP-leden, de ambtelijke adviserende NCP-leden en
vertegenwoordigers van de Nederlandse belanghebbenden betrokken bij
de ontwikkeling van het nieuwe besluit. Het Instellingsbesluit dat nu
gepubliceerd is, is tot stand gekomen na overleg met deze partijen.
Het nieuwe Instellingsbesluit draagt bij aan een NCP dat goed toegerust is
om zijn functie uit te kunnen oefenen en zorgt voor de verdere verfijning
en versterking van het werk van het NCP. De volgende vernieuwingen, die
deels al in praktijk gebracht werden, zijn vastgelegd:
• Mogelijkheid tot een meer expliciete rol voor het NCP in het interpreteren van de OESO-richtlijnen voor Multinationale Ondernemingen,
bijvoorbeeld bij het sluiten van IMVO-convenanten en de mogelijkheid
voor het kabinet om aan het NCP bedrijfsoverstijgend onderzoek te
vragen;
• Ruimte voor het NCP om dialoog over de Richtlijnen te begeleiden,
ook wanneer die dialoog niet plaatsvindt op basis van de formele
melding van een (vermeende) schending van de OESO-richtlijnen bij
het NCP;
• Formalisering overleg NCP met belanghebbenden, in het bijzonder
VNO-NCW, OECD Watch en FNV (mede namens overige vakbonden);
• Mogelijkheid voor het NCP om advies in te winnen bij andere
vakdepartementen, in aanvulling op de reeds bestaande advisering
door de adviserende ambtelijke leden van BZ, EZ, SZW en I&M.
Taken en rollen van het NCP: ambitieus en toekomstgericht
Het NCP heeft tot doel de naleving van de Richtlijnen door internationaal
opererende ondernemingen te bevorderen. In de Richtlijnen is ook
aangegeven welke taken het NCP moet hebben. Deze houden in: het
infomeren over en promoten van de Richtlijnen, alsook het bijdragen aan
de oplossing van problemen die in specifieke gevallen ontstaan bij de
4

Kamerstuk 26 485, nr. 174.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 26 485, nr. 190

3

implementatie van de Richtlijnen (de behandeling van een melding van
een vermeende schending van de Richtlijnen). In het nieuwe Instellingsbesluit is een taakomschrijving aan het Nederlandse NCP gegeven die zo
veel mogelijk aansluit bij de meer proactieve insteek van NCP’s die de
OESO bij de update van de Richtlijnen in 2011 voorstond. Dit past tevens
bij de ambitie om de voortrekkersrol van het NCP te bestendigen en
hiermee wordt tegemoet gekomen aan de wensen van de Kamer, de
NCP-leden en overige belanghebbenden:
1. het uitdragen en interpreteren van de inhoud en betekenis van de
OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen om te
stimuleren dat bedrijven deze toepassen;
2. het behandelen van meldingen van vermeende schendingen van
(onderdelen van) de richtlijnen en het faciliteren van een dialoog om
vermeende schendingen van (onderdelen van) de richtlijnen op te
lossen.
De verschillende nieuwe en al bestaande wijzen waarop deze taken
worden ingevuld, licht ik hieronder toe.
Bedrijfsoverstijgend onderzoek
Naar het Nederlandse NCP is vaker verwezen als een «best practice».
Andere NCP’s die in 2010 het functioneren van het Nederlandse NCP
evalueerden, spraken van zo een hoge standaard bij het Nederlandse NCP
dat het moeilijk was om aanbevelingen voor verbetering te maken.5 Zowel
het kabinet als het NCP zelf zien graag dat het NCP deze leidende rol blijft
houden. Hierbij past een proactieve houding van het NCP binnen zijn
interpreterende taak die aansluit bij de proactieve agenda van de OESO. In
deze proactieve agenda worden NCP’s aangemoedigd om te participeren
in breder gedragen initiatieven die risico’s voor bepaalde producten,
regio’s, sectoren of industrieën identificeren en hierop reageren. Het NCP
kan al op verzoek van betrokkenen helpen om de Richtlijnen te interpreteren voor bepaalde situaties of in bepaalde sectoren. Nieuw wordt dat
wanneer ernstige misstanden voortduren en dergelijke initiatieven niet
van de grond komen, het kabinet zelf het initiatief kan nemen om het NCP
te vragen een bedrijfsoverstijgend onderzoek te doen. Het gaat dan om
zwaarwegende omstandigheden, waarbij Nederland (via Nederlandse
bedrijven of bedrijven in hun keten) nadrukkelijk betrokken is. Het
onderzoek dient ter duiding en interpretatie van de Richtlijnen voor een
bepaalde situatie of sector en beoogt een advies te geven waardoor
misstanden in de toekomst kunnen worden voorkomen. Bovendien dient
het ter ondersteuning van een maatschappelijk dialoog over de kwestie.
Op verzoek van de Franse overheid deed het Franse NCP na de Rana Plaza
ramp in Bangladesh onderzoek naar de invulling van ketenverantwoordelijkheid door de Franse textielsector. Dit is een goed voorbeeld van
bedrijfsoverstijgend onderzoek, zoals dat ook door het kabinet gevraagd
zal kunnen worden. Om tot aanbevelingen te komen voerde het Franse
NCP eerst literatuuronderzoek uit naar de situatie in Bangladesh, de
specifieke eigenschappen van de textiel- en kledingbranche en de
problemen waar deze keten mee te maken heeft. Daarnaast werd met
tientallen belanghebbenden en specialisten gesproken, waaronder
vertegenwoordigers van Franse textielbedrijven en retailers, maar ook
met academici, niet-gouvernementele organisaties, consumentenorganisaties en de Franse en internationale werkgeversorganisaties en vakbonden. In totaal werden dertig (vaak plenaire) sessies gehouden. Ook in
de Nederlandse context zal het bedrijfsoverstijgende onderzoek moeten
worden uitgevoerd op basis van bestudering van openbare bronnen en
5

OESO peer review, een vrijwillige beoordeling van het Nederlandse NCP, 15 maart 2010.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 26 485, nr. 190

4

vrijwillige medewerking van partijen. Het NCP is immers geen inspectie of
enquêtecommissie.
Bedrijfsoverstijgend onderzoek draagt bij uitstek bij aan de taak van het
NCP om de OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen uit te
dragen en te interpreteren. Ter bevordering van een gelijk speelveld zullen
de uitkomsten van een dergelijk onderzoek in de MVO-werkgroep van de
OESO onder de aandacht worden gebracht van alle landen die de
Richtlijnen onderschrijven. Het kabinet bepaalt wanneer er sprake is van
een zwaarwegende situatie en het van maatschappelijk belang is om het
NCP te vragen bedrijfsoverstijgend onderzoek te doen. Wetende dat de
Sector Risico Analyse reeds is opgezet om onvoorziene risico’s in
Nederlandse sectoren op te sporen en dat een bedrijfsoverstijgend
onderzoek capaciteit vraagt van het NCP, zal het kabinet waarschijnlijk niet
vaker dan eens per jaar om een bedrijfsoverstijgend onderzoek vragen.
De rol van het NCP bij IMVO-convenanten
Aan de SER is gevraagd om advies te geven over de rol die het NCP als
facilitator of geschillenbeslechtingsmechanisme zou kunnen vervullen bij
het afsluiten van effectieve MVO afspraken met bedrijfssectoren naar
aanleiding van de Sector Risico Analyse (de IMVO-convenanten). De SER
heeft ervoor gekozen een advies op hoofdlijnen te geven. In ieder geval
stelt de SER dat het voor de hand ligt dat het NCP, als «hoeder» van de
OESO-richtlijnen in Nederland, wordt betrokken bij de IMVO-convenanten.
Met het nieuwe Instellingsbesluit wordt het mogelijk dat partijen in het
kader van het opstellen van IMVO-convenanten de hulp inroepen van het
NCP bij het interpreteren van de te maken afspraken in het licht van de
Richtlijnen. Ook dit sluit aan bij de proactieve agenda van de OESO.
Het voeren van dialogen
Sinds de aanpassing van de Richtlijnen in 2011 hebben NCP’s meer ruimte
gekregen om te opereren als informele probleemoplossers in disputen
over maatschappelijk verantwoord ondernemen. Het Nederlandse NCP
faciliteert in de praktijk reeds op verzoek van maatschappelijke organisaties en/of bedrijven MVO-dialogen. Deze vinden plaats buiten het kader
van een formele melding volgens de door de OESO beschreven procedure. Partijen proberen langs deze weg tot verbeteringen te komen, soms
mede om een eventuele officiële melding bij het NCP te voorkomen. Dit
past goed bij de Nederlandse manier van problemen oplossen: in gesprek
er samen uitkomen. Het Nederlandse NCP heeft de laatste tijd weinig
formele meldingen ontvangen, wat een gevolg kan zijn van het tijdig
faciliteren van dialoog.
Behandelen van meldingen
Al vanaf de oprichting heeft het NCP tot taak specifieke gevallen waar
behoefte is aan duidelijkheid over de toepassing van de Richtlijnen te
behandelen. Wanneer er in specifieke gevallen problemen bij de implementatie van de Richtlijnen door een bedrijf ontstaan, kunnen belanghebbenden hierover een melding doen bij het NCP. Wanneer de melding
ontvankelijk is, behandelt het NCP de melding met als doel te helpen bij
het oplossen van de problemen. Het behandelen van de melding is
gebaseerd op consensusgerichte, niet-conflictueuze middelen zoals
verzoening of bemiddeling, waarbij het NCP een onafhankelijke positie
heeft. Aan het eind van het traject komt het NCP met een eindverklaring
waarin het verloop van het proces beschreven wordt en hoe de op de
toekomst gerichte oplossing zich tot de OESO-richtlijnen verhoudt. Het is
mogelijk dat partijen overeenkomen dat er remedie door het bedrijf wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 26 485, nr. 190

5

geboden als onderdeel van de overeenkomst en dat op deze wijze
genoegdoening tot stand komt.
Ook als betrokken partijen niet tot een oplossing komen, een partij niet
heeft willen meewerken aan de procedures of indien een melding wordt
ingetrokken nadat het NCP zijn «goede diensten» heeft aangeboden,
publiceert het NCP een eindverklaring. In dat geval geeft het NCP, naast
een beschrijving van het proces, een aanbeveling over de oplossing van
de vermeende schending en de implementatie van de OESO-richtlijnen,
op basis van het verkregen inzicht in de feitelijke omstandigheden. Die
aanbevelingen beschrijven hoe de OESO-richtlijnen in de toekomst beter
toegepast kunnen worden.
Voorlichting
Het NCP draagt sinds zijn oprichting de OESO-richtlijnen op verschillende
manieren uit. Zo is op zijn website (www.oesorichtlijnen.nl) informatie
over de Richtlijnen en over de werkwijze van het NCP te vinden. Hierop
staan ook de eindverklaringen na een melding en nieuwsberichten over
de activiteiten van het NCP. De onafhankelijke leden van het NCP geven
presentaties en voorlichting over de OESO-richtlijnen in binnen- en
buitenland. Ook worden er twee keer per jaar brede stakeholderbijeenkomsten georganiseerd om belanghebbenden, bedrijven en andere
geïnteresseerden bij elkaar te brengen en te informeren over ontwikkelingen bij het NCP en over de OESO-richtlijnen. Hier worden belanghebbenden (vertegenwoordigers van bedrijven, brancheverenigingen,
vakbonden en maatschappelijke organisaties) onder andere geïnformeerd
over specifieke thema’s in het kader van de OESO-richtlijnen, de procedure van de behandeling van meldingen, resultaten van afgeronde
meldingen en aanbevelingen die daaruit voortvloeien, promotieactiviteiten en internationale bijeenkomsten in OESO-kader.
Samenstelling NCP: onafhankelijk, bekwaam en goed geadviseerd
De adviserende leden
Hoewel het Nederlandse NCP bestaat uit onafhankelijke leden, is het NCP
gebaat bij advies van andere partijen, die kunnen fungeren als klankbord
en kunnen bijdragen aan het vergroten van draagvlak voor het werk van
het NCP. Er zijn adviserende leden aangesteld; dit zijn ambtelijke leden die
de Ministeries van Buitenlandse Zaken, Economische Zaken, Infrastructuur en Milieu en Sociale Zaken en Werkgelegenheid vertegenwoordigen. Zij adviseren de onafhankelijke NCP-leden in het uitvoeren van hun
taak over onder andere de interpretatie en het uitdragen van de Richtlijnen. Dit systeem functioneert goed, maar met het oog op eventuele
toekomstige MVO-discussies in het domein van vakdepartementen die nu
nog geen adviserende leden leveren, is de tekst in het Instellingsbesluit
aangepast. In voorkomende gevallen kunnen de NCP-leden en adviserende leden er nu voor kiezen om een collega van een ander ministerie
om advies te vragen.
Overleg met belanghebbenden
Een klankbord wordt niet alleen gevonden in de ambtelijke adviserende
leden. Zoals eerder beschreven werd in het NAP, voert het NCP al
structureel overleg met maatschappelijke organisaties, werkgevers- en
werknemersorganisaties: het zogenoemde NCP+. Momenteel worden zij
vertegenwoordigd door OECD Watch, VNO-NCW en FNV. Voor deze
samenstelling is gekozen omdat die een afspiegeling is van de overlegstructuur die in OESO-verband wordt gehanteerd. Binnen de werkgroep

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 26 485, nr. 190

6

maatschappelijk verantwoord ondernemen werkt de OESO namelijk met
drie adviescommissies; OECD Watch, BIAC (Business and Industry
Advisory Committee to the OESO) en TUAC (Trade Union Advisory
Committee to the OESO).
Het overleg met de vertegenwoordigers van de belanghebbenden wordt
door iedereen gewaardeerd en versterkt de kwaliteit van het werk van het
NCP. De belanghebbenden vormen een klankbord en kunnen advies geven
aan de NCP-leden. De bijeenkomsten komen draagvlak voor de OESOrichtlijnen ten goede. Het NCP kan ook advies inwinnen over zijn eigen
werkwijze en andere onderwerpen die voortvloeien uit zijn taken, zoals het
voorlichtingsprogramma en lessen die getrokken kunnen worden uit de
behandeling van meldingen. In het nieuwe Instellingsbesluit heeft het
overleg met de belanghebbenden nu een formele basis gekregen. Het
NCP komt ten minste vier keer per jaar samen met de belanghebbenden.
Ten slotte merk ik op dat het kabinet de OESO-richtlijnen als het normatieve kader voor IMVO ziet en verwacht dat alle Nederlandse bedrijven de
OESO-richtlijnen naleven, ongeacht in welk land zij hun activiteiten
uitvoeren. Ik ben ervan overtuigd dat het NCP met dit nieuwe Instellingsbesluit zijn functie zo uit kan oefenen dat dit zal leiden tot verdere
versterking van gezag en naleving van de OESO-richtlijnen. In 2015 zal ik
in mijn verslag aan de Tweede Kamer ten behoeve van de beoordeling
van het functioneren van het NCP tevens aandacht besteden aan de in
deze brief genoemde vernieuwingen.
De Minister voor Buitenlandse Handelen Ontwikkelingssamenwerking,
E.M.J. Ploumen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 26 485, nr. 190

7