Aan het Presidium
Den Haag, 3 september 2015

Geachte dames en heren,
De commissie voor de Rijksuitgaven heeft bij brief van 2 april 2015 voorgesteld de
Regeling Grote Projecten extern te evalueren. Bij brief van 3juni 2015 vraagt het
Presidium, met waardering voor de uitvoerige toelichting die bij dat voorstel is gevoegd,
een reactie op de volgende vragen:
•
•
•

Kunt u kort en helder aangeven wat “nut en noodzaak” van dit onderzoek zijn? Welke
baten verwacht de commissie van dit onderzoek en wegen die op tegen de kosten?
Is het mogelijk om de kosten te verlagen door het minder omvangrijk te laten zijn en
door het intern te laten uitvoeren?
Is er een adviesorgaan dat wellicht in staat is deze evaluatie uit te voeren?

De commissie beantwoordt de gestelde vragen graag als volgt.
Nut en noodzaak van de evaluatie
Uw eerste vraag behelst de terechte vraag naar de nut en noodzaak van de evaluatie van
de Regeling Grote Projecten. Deze regeling acht de commissie een belangrijk controle

instrument van de Tweede Kamer. Op basis van deze regeling maakt de Tweede Kamer
stringente afspraken met het kabinet over de informatievoorziening over projecten die
bijzondere risico’s met zich mee brengen. Zowel qua maatschappelijke impact als qua
financiële consequenties.
In 2006 is de Regeling Grote Projecten voor het laatst herzien en aangescherpt naar
aanleiding van de uitkomsten van de Tijdelijke Commissie Infrastructuur. Na tien jaar vindt
de commissie voor de Rijksuitgaven het van belang om de effectiviteit van de regeling te
evalueren en te kijken naar mogelijke verbeteringen in de opzet en werking ervan. Op die
manier wil de commissie een bijdrage leveren aan het verder verbeteren van de
instrumenten die de Tweede Kamer tot haar beschikking staan om haar controlerende taak
uit te oefenen. De commissie doet haar voorstel mede in het licht van het feit dat ook
bewindspersonen gehouden zijn om periodiek eens in de zeven jaar hun regelingen
door te lichten op hun effectiviteit.
-

—

Baten van de evaluatie afgezet tegen de kosten
Als baten van de evaluatie van de regeling ziet de commissie lessen en aanbevelingen voor
aanpassing en verbetering in de opzet en werking van de regeling. De veronderstelling is
dat daarmee een bijdrage wordt geleverd aan de controlerende taak van de Kamer en aan
het budgetrecht. Immers voor een goede uitoefening van die controlerende taak en het
budgetrecht is het van eminent belang dat de Tweede Kamer over voldoende en juiste
informatie beschikt. In het verlengde daarvan werken verbeteringen in de

informatievoorziening aan de Tweede Kamer door in de uitvoering van de grote projecten
zelf en dragen daarmee bij aan een effectievere en efficiëntere uitvoering van die grote
projecten. Grote projecten als de HSL-Zuid of de vervanging van de F-16 laten zien welk
belang kan worden toegekend aan een zodanige vormgeving van de regeling dat de
Tweede Kamer de juiste informatie krijgt. De commissie beziet de geraamde kosten van de
evaluatie (tussen de € 70.000 en € 90.000) dan ook tegen de achtergrond van het totale
budget van de op dit moment door de Tweede Kamer aangewezen 10 grote projecten
(ruim € 25 miljard).
Mogelijkheden de kosten te verlagen
Het Presidium vraagt naar de mogelijkheden de kosten te verlagen door deze minder
omvangrijk te laten zijn en door de evaluatie intern te laten uitvoeren.
Een beoordeling van de effectiviteit van de regeling is volgens de commissie niet goed
mogelijk op basis van uitsluitend deskresearch. De commissie heeft een opzet gekozen die
er in voorziet dat een substantieel aantal betrokkenen bij grote projecten kunnen worden
geïnterviewd zodat een waardevolle en onmisbare aanvulling wordt verkregen op de
‘papieren werkelijkheid’. Door het inperken van de scope (effectiviteitsvraag) van de
evaluatie of van de onderzoeksmethode (deskresearch én interviews) zal naar het oordeel
van de commissie de meerwaarde van de evaluatie beduidende minder zijn.
In het onderzoeksvoorstel heeft de commissie aangegeven dat zij het verstandig acht dat
bij deze evaluatie ‘de slager’ (de commissie als hoeder van de regeling en de betrokken
Kamerambtenaren) niet ‘zijn eigen vlees keurt’. Dit is ook een algemene eis die wordt
gesteld aan evaluaties binnen het Rijk. Om een zo onpartijdig mogelijke uitvoering van de
evaluatie te borgen, voorziet het onderzoeksvoorstel dan ook in uitvoering door een
externe partij. Een aanvullend argument voor externe uitvoering is de beoogde
onderzoeksmethode, waarin interviews met betrokkenen zoals gezegd een essentiële rol
spelen. Dit vergt specifieke kennis en expertise van dit soort kwalitatief onderzoek die
binnen de Kamerorganisatie onvoldoende voor handen is. In procesmatige zin is overigens
wel voorzien in maximale interne begeleiding en ondersteuning en kan het onderzoek juist
voort borduren op de jaarlijks opgestelde interne evaluaties.
In dit verband wil de commissie er tot slot op wijzen dat de kostenraming een maximale
bandbreedte is, waarbij de praktijk leert dat bij openbare aanbesteding externe partijen
die op prijs concurreren daar vaak onder blijven. Een werkgroep uit de commissie zal het
onderzoek begeleiden en in het aanbestedingstraject scherp toezien op de geoffreerde
prijsstelling.
-

-

Kan een adviesorgaan deze evaluatie uitvoeren?
Een laatste vraag van het Presidium is of er een adviesorgaan is dat wellicht in staat is om
de evaluatie uit te voeren. Gegeven het specifieke doel van de regeling (kwaliteit van de
informatievoorziening aan de Tweede Kamer over grote, risicovolle projecten) en de
variëteit aan grote projecten (infrastructuur, materieel aanschaf, ruimtelijke projecten,
stelselwijzigingen) komen de (vaak sectorspecifieke) adviesorganen daarvoor naar het
oordeel van de commissie niet in aanmerking. De commissie heeft in haar besluitvorming

2

over de evaluatie stilgestaan bij een mogelijk verzoek aan de Algemene Rekenkamer om
een evaluatie uit te voeren. Zij heeft daar echter van afgezien, omdat de Algemene
Rekenkamer een rol speelt, of heeft gespeeld, bij het merendeel van de grote projecten.
Verschillende keren ook als adviseur bij de opzet van een groot project of uitvoerder van
een verzoekonderzoeken naar individuele grote projecten. De Algemene Rekenkamer zal
daarom als betrokkene ook onderwerp van onderzoek zijn in de evaluatie en is daarmee
naar het oordeel van de commissie niet een aangewezen Organisatie om de Regeling te
evalueren.
De commissie voor de Rijksuitgaven hoopt dat uw vragen over het onderzoeksvoorstel met
deze brief voldoende zijn beantwoord.
Hoogachtend,
De voorzitter van de commissie voor de Rijksuitgaven,
M.G.J. Harbers

De griffier van de commissie voor de Rijksuitgaven
E.A.]. Groen

3