Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

36 487

Wijziging van de begrotingsstaat van het
Ministerie van Financiën (IXB) voor het jaar 2024
(Eerste incidentele suppletoire begroting inzake
lening TenneT)

Nr. 3

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 12 januari 2024
Via deze brief informeer ik uw Kamer, mede namens de Minister voor
Klimaat en Energie, over het voornemen van het kabinet om een lening
van € 25 miljard ter beschikking te stellen aan TenneT. De vormgeving van
de lening vindt u in het bijgevoegde toetsingskader. De incidentele
suppletoire begroting van Financiën zal via een separate kamerbrief aan u
worden toegezonden (Kamerstuk 36 487, nr. 1). De regeling treedt pas in
effect na formele instemming met deze begroting door beide Kamers.
Zoals bekend heeft het kabinet onderzocht of een volledige verkoop van
TenneT Duitsland aan de Duitse staat onder acceptabele voorwaarden
mogelijk is. Op basis van een brede weging van verschillende factoren,
zoals uiteengezet in de Kamerbrief van 24 februari jl.1 van de Minister
voor Klimaat en Energie en mijn voorganger, beschouwt het huidige
kabinet een volledige verkoop als voorkeursscenario.
Al enige maanden vinden er intensieve onderhandelingen plaats over de
verkoop van TenneT Duitsland tussen TenneT en de Nederlandse staat
enerzijds en de Kredietanstalt für Wiederaufbau («KfW») en de Duitse
staat anderzijds. KfW is door de Duitse staat gemandateerd om de
aandelen in TenneT Duitsland te kopen. Als aandeelhouder van TenneT is
het Ministerie van Financiën nauw betrokken bij deze onderhandelingen.
TenneT en KfW zijn elkaar genaderd, maar er is op dit moment nog geen
overeenstemming bereikt. Het is nu niet met zekerheid te zeggen dat het
tot een overeenkomst zal komen. Ondertussen moet TenneT blijven
investeren om ervoor te zorgen dat de congestieproblematiek afneemt en
alle huishoudens en bedrijven die een (extra) aansluiting willen deze
kunnen krijgen. Dit is essentieel voor de energietransitie en voor het
vestigingsklimaat.
1

kst-36487-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2024

Kamerstukken II, 2022–2023, 28 165, nr. 386.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 487, nr. 3

1

TenneT moet in 2024 ca. € 13 miljard nieuwe financiering aantrekken voor
de geplande investeringen in zowel Nederland als Duitsland. Ook moet
TenneT om haar credit rating te behouden in 2024 kunnen aantonen dat zij
de volgende 12 maanden kan voorzien in haar verwachte financieringsbehoefte.2 Met andere woorden, TenneT moet gedurende 2024 al kunnen
bewijzen dat zij ook in 2025 in haar financieringsbehoefte kan voorzien. De
financieringsbehoefte van TenneT in 2025 is ca. € 12 miljard.
TenneT geeft aan dat zij deze financiering alleen zelfstandig aan zou
kunnen trekken als de Nederlandse staat een deel van deze financieringsbehoefte invult door meerdere miljarden aan eigen vermogen te storten.
Deze storting van eigen vermogen wordt bijna volledig veroorzaakt door
de Duitse activiteiten van TenneT en zou ingepast moeten worden in de
Rijksbegroting. Gezien de staat van de onderhandelingen en het eerder
geformuleerde uitgangspunt dat de Nederlandse staat in beginsel niet
stort voor Duitse activiteiten3, stort het kabinet in deze situatie bij
voorkeur geen kapitaal.
Het alternatief om de financieringsbehoefte in te vullen is een lening van
de staat. Zonder ondersteuning van haar aandeelhouder bestaat er onder
deze onzekere omstandigheden een reëel risico dat TenneT niet in staat
zal zijn de benodigde financiering op te halen op de markt en als dit al zou
lukken dit alleen kan doen tegen ongunstige voorwaarden. Hierdoor zou
TenneT genoodzaakt zijn minder te investeren in het Duitse én Nederlandse elektriciteitsnet dan gepland. Deze investeringen zijn echter zowel
in Nederland als Duitsland wettelijk verplicht. Deze situatie is onwenselijk
aangezien dit niet alleen de energietransitie en de oplossing voor de
congestieproblematiek zou vertragen, maar ook de onderhandelingspositie van de Nederlandse staat en TenneT zou ondergraven.
Alles afwegende ben ik daarom voornemens TenneT een lening aan te
bieden voor de gehele financieringsbehoefte van 2024 en 2025 (in totaal
€ 25 miljard). Hierdoor is het niet nodig dat het bedrijf het komende jaar
naar de reguliere obligatiemarkt voor haar financieringsbehoefte voor
2024 gaat en kan TenneT nu al aantonen dat het ook in 2025 in haar
gehele financieringsbehoefte kan voorzien. TenneT houdt daarnaast nog
een aantal kredietfaciliteiten aan, zodat het een buffer heeft mocht de
financieringsbehoefte onverwachts stijgen. Het verstrekken van een lening
is, evenals een eenmalige kapitaalstorting, geen lange termijn oplossing,
maar biedt een overbrugging tot (i) de verkoop aan de Duitse staat is
afgerond of (ii) bij het onverhoopt mislukken van de onderhandelingen,
een andere structurele oplossing voor de financiering van TenneT is
gevonden.
De lening is marktconform vormgegeven waardoor het oordeel van het
Ministerie van Financiën is dat de lening als een financiële transactie
kwalificeert. Hiermee is de gehele lening niet relevant voor het
EMU-saldo. De marktconformiteit is tevens getoetst door een onafhankelijke adviseur. De uiteindelijke definitieve beoordeling ligt bij het CBS en
Eurostat. Zij beoordelen achteraf op basis van de voorschriften van het
ESA2010 of er sprake is van een echte lening en/of financiële transactie.
Indien zij anders oordelen, zal dit een incidenteel effect hebben op het
EMU-saldo in 2024 en 2025.

2

TenneT moet bijvoorbeeld op 31 maart 2024 kunnen aantonen dat zij in haar financieringsbehoefte t/m 31 maart 2025 kan voorzien en op 30 juni 2024 dat zij in haar financieringsbehoefte
t/m 30 juni 2025 kan voorzien, etc.
3
Kamerstukken II, 2022–2023, 28 165, nr. 381.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 487, nr. 3

2

Mocht er op de korte termijn een voorlopig akkoord worden bereikt tussen
TenneT en KfW, dan is het de verwachting dat het alsnog meerdere
maanden zal duren totdat de transactie daadwerkelijk wordt gefinaliseerd
(zo zal ik bijvoorbeeld eerst nog met uw Kamer van gedachten wisselen).
Tot aan dat moment heeft TenneT de mogelijkheid om gebruik te maken
van deze leningfaciliteit. Na afronding van de transactie zal TenneT niet
meer de mogelijkheid hebben om additioneel te lenen via deze lening. De
staat heeft met TenneT ook afspraken gemaakt over het terugbetalen van
de lening in een dergelijk scenario. Of TenneT het volledige geleende
bedrag in een keer zal kunnen terugbetalen bij een verkoop van TenneT
Duitsland is afhankelijk van een aantal factoren, waaronder de timing van
de transactie en uiteindelijke netto-opbrengst van de verkoop. De
verwachting is dat TenneT in staat zal zijn in ieder geval een substantieel
deel van de lening terug te betalen direct na een verkoop van TenneT
Duitsland. Een eventueel restant zal TenneT vervolgens terugbetalen
conform de voorwaarden van de lening zoals beschreven in dit
toetsingskader.
Zoals bekend is een van de belangrijkste redenen voor het kabinet om een
volledige verkoop van TenneT Duitsland aan de Duitse staat te realiseren,
dat dit een structurele oplossing biedt voor de kapitaalbehoefte van
TenneT Duitsland. Om die reden blijf ik dan ook inzetten op het realiseren
van de transactie. De Nederlandse staat is dan niet meer blootgesteld aan
de risico’s van de Duitse activiteiten. Als aandeelhouder van TenneT
Holding blijf ik tot het moment van verkoop nauw betrokken bij zowel
TenneT Nederland als TenneT Duitsland.
De Minister voor Klimaat en Energie en ik verzoeken beide Kamers om
voor 1 maart 2024 goedkeuring te verlenen voor de lening. Hierdoor heeft
TenneT tijdig zekerheid over haar financiering voor 2024 en kan zij
doorgaan met de uitvoering van haar investeringsprogramma. Daarnaast
voorkomt dit dat TenneT relatief dure financiering moet aantrekken om de
periode tot inwerkingtreding van de lening te overbruggen.
De Minister van Financiën,
S.P.R.A. van Weyenberg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 487, nr. 3

3