Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

26 485

Maatschappelijk verantwoord ondernemen

Nr. 166

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 juli 2013
In deze brief wordt uitvoering gegeven aan de moties Peters c.s.
(Kamerstuk 33 000 V, nr. 98) en Verhoeven c.s. (Kamerstuk 26 485 V,
nr. 139). De moties vragen respectievelijk om:
– Uitvoeren human rights due diligence, conform de VN Ruggie- en
OESO-richtlijnen, van bedrijven die gebruik maken van economische
diplomatieke dienstverlening of andere middelen, zoals handelsmissies of matchmaking;
– Voldoen aan de OESO Richtlijnen en uitvoeren van due diligence
proces door bedrijven die gebruik maken van het financieel buitenlandinstrumentarium of meegaan met handelsmissies.
Verder zal in deze brief toegelicht worden hoe Internationaal Verantwoord
Ondernemen (IMVO) tot structureel onderdeel is gemaakt van de uitvoering van economische missies en match making. Tevens ontvangt u een
rapportage over MVO aspecten in een drietal economische missies.
Het belang van IMVO
Het Kabinet ondersteunt de internationalisering van het Nederlandse
bedrijfsleven door middel van economische diplomatie. Missies zijn een
effectief instrument om handel te bevorderen en investeringsstromen op
gang te brengen. Bedrijven kunnen met economische missies een markt
verkennen, contacten opdoen en contracten sluiten. Het stimuleren van
Internationaal Verantwoord Ondernemen (IMVO) vindt het Kabinet daarbij
essentieel. Het Kabinet verwacht en stimuleert MVO inspanningen van het
bedrijfsleven om hun verantwoordelijkheid te nemen voor de impact die
het heeft op mens en milieu.
Uitvoering moties van Peters en Verhoeven
Het uitvoeren van een (human rights) due diligence proces door bedrijven
heeft het Kabinet vorm gegeven in de uitvoering van economische

kst-26485-166
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 26 485, nr. 166

1

missies. De OESO Richtlijnen bieden daarvoor het uitgangspunt, met als
doel dat bedrijven due diligence doen. Van bedrijven verwacht het Kabinet
dat zij inzicht verwerven in de (potentiele) effecten die hun onderneming
heeft op mensenrechten in het land waar de missie naartoe gaat en dat zij
een beleid hebben om de negatieve impact te vermijden. De OESO
Richtlijnen geven aan dat dit op een praktische manier en proportioneel
moet gebeuren.
Het Kabinet geeft invulling aan de moties langs twee lijnen: 1) voorwaarden stellend, en 2) informerend.
1) Bedrijven die mee willen op een economische missie, en in sommige
gevallen gebruik willen maken van matchmaking, wordt gevraagd om
bij aanmelding akkoord te gaan met de voorwaarden voor deelname.
Door ondertekening van de voorwaarden verklaren bedrijven kennis
te hebben van de OESO richtlijnen en bereidt zijn daarnaar te handelen, met speciale aandacht voor risico analyse ten aanzien van
mensenrechten. Het ondertekenen van de voorwaarden is niet zonder
consequenties. Indien een bedrijf, dat zich akkoord heeft verklaard
met de deelnemersvoorwaarden, negatief met MVO kwesties in
verband wordt gebracht, zal de overheid met het bedrijf daarover in
gesprek gaan en verbeterplannen vragen. Bedrijven die niet
meewerken of onvoldoende verbetering boeken worden uitgesloten
van deelname aan toekomstige missies.
2) Daarnaast worden bedrijven geïnformeerd over het belang van due
diligence, op basis van een factsheet due diligence. Voor bedrijven
die investeren of samenwerken met een lokale partij is er de factsheet
«ketenverantwoordelijkheid». De Risico Checker van MVO Nederland
kan bedrijven helpen bij het in kaart brengen van risico’s. Momenteel
werkt de commissie IMVO bij de Sociaal Economische Raad (SER)
aan een document met voorbeelden en ervaringen van bedrijven aan
de hand van de stappen van due diligence. Dat zal eind dit jaar
gereed zijn en het Kabinet zal dit verwerken in de informatievoorziening aan missiedeelnemers.
Deze elementen zijn opgenomen in het IMVO kader voor economische
missies, dat gepubliceerd is op de website van Agentschap.nl.
In het licht van bovenstaande verwijst het Kabinet nog graag naar een
aankomend project. Het Kabinet ziet dat het belangrijk is dat bedrijfsleven
geholpen wordt bij de noodzakelijke afwegingen en prioriteringen ten
aanzien van risico’s. De overheid zal daartoe haar inzet naar het bedrijfsleven coördineren met het Sector Risico Project (met verwijzing naar de
IMVO visie «Maatschappelijk verantwoord ondernemen loont»). Vanuit
een integrale analyse van de belangrijkste MVO-issues die in sectoren
spelen, wordt bezien of de bedrijven in die sectoren voldoende aandacht
besteden aan issues die in de betreffende sector een aanzienlijk risico
vormen. Het project zal voor het bedrijfsleven zogenoemde wereldrisicokaarten opleveren.
Over de integratie van de OESO richtlijnen en meer specifiek de due
diligence vereisten in de overige bedrijfsleveninstrumenten, waar de
moties eveneens om vragen, werd u geïnformeerd in Kamerbrief van
6 maart jl. (Kamerstuk 31 250, nr. 102) en meer recent bij de beantwoording van de Kamervragen over de Beleidsnota «Wat de wereld
verdient: Een nieuwe agenda voor hulp, handel en investeringen».
IMVO bij missies
Om te borgen dat Internationaal Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (IMVO) structureel wordt meegenomen in economische missies, is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 26 485, nr. 166

2

een IMVO-kader opgesteld. Dit IMVO kader voor economische missies is
gepubliceerd op de website van Agentschap.nl1.
De voorbereiding en uitvoering van economische missies kent vier fases
(voorbereiding, uitvoering in Nederland, uitvoering in het buitenland en
rapportage). Voor elk van die fases is in het IMVO kader aangegeven hoe
MVO daarin aan de orde komt: wat wordt gevraagd aan deelnemende
bedrijven, hoe verloopt de voorbereiding van de missie en op welke wijze
wordt er geëvalueerd.
Fase 1 voorbereiding: het ministerie dient een Terms of Reference in bij
Agentschap.nl voor de uitvoering van een economische missie met daarin
de doelstellingen en het verwachte resultaat van de missie. Aandacht voor
MVO is een vast onderdeel van deze Terms of Reference.
Fase 2 voorbereiding in Nederland: bij aanmelding ondertekenen de
deelnemende bedrijven de deelnemersvoorwaarden. Bedrijven verklaren
daarmee te zullen handelen overeenkomstig de OESO-richtlijnen. Hierbij
wordt expliciet aandacht gevraagd voor risicoanalyse ten aanzien van
MVO aspecten zoals mensenrechten, arbeidsomstandigheden, milieu en
corruptie. MVO is onderdeel van de vragenlijst die de deelnemers invullen
bij de intake. Bedrijven moeten hier laten zien waar ze staan ten opzichte
van hun oriëntatie op risico’s. Het geeft een beeld van de uitdagingen op
het gebied van MVO, waar bedrijven in het betreffende land mogelijk mee
geconfronteerd worden. Ook wordt bij aanmelding nagegaan of het
bedrijf mogelijk nul punten heeft op de Transparantiebenchmark2. Een
0-score kan erop wijzen dat een bedrijf geen maatschappelijke rapportage
heeft. Dit is aanleiding om in gesprek te gaan over het belang van een
wenselijke maatschappelijke verslaglegging.
Na de intake wordt ter voorbereiding een deelnemersbijeenkomst
georganiseerd. Bedrijven worden dan geïnformeerd over de OESO
richtlijnen voor Multinationale Ondernemingen en worden gestimuleerd
hiernaar te handelen. Tijdens die voorbereidende deelnemersbijeenkomst
wordt een presentatie gegeven over maatschappelijke risico’s en
duurzaamheidsuitdagingen. Bedrijven ontvangen dan ook een informatiepakket, met daarin onder andere een factsheet over de OESO Richtlijnen.
Consultaties met experts en organisaties op het gebied van MVO,
mensenrechten en andere onderwerpen uit de OESO Richtlijnen, zijn
onderdeel van de informatiebijeenkomst voorafgaand aan de missie.
Fase 3 uitvoering tijdens missie: tijdens de missie wordt er op verschillende manieren aandacht besteed aan MVO. De posten spelen hierbij een
belangrijke rol. Tijdens de briefing op de ambassade staan lokale MVO
uitdagingen op de agenda. MVO wordt geïncorporeerd in het programma
van de missie met bijvoorbeeld een seminar, bedrijfs- of veldbezoek en/of
bij gesprekken met de overheid. De manier waarop is afhankelijk van het
land waar de missie plaatsvindt. Gesprekken met of deelname van experts
en NGO’s kunnen onderdeel zijn van een missie. De MVO uitdagingen die
bedrijven bij de intake hebben aangegeven zijn hierbij relevante input.
Daar waar relevant, zal het Kabinet ook zelf spreken met lokale NGO’s.
Deze gesprekken geeft het Kabinet een breder inzicht in de lokale context
en uitdagingen die samenhangen met maatschappelijk verantwoord
ondernemen. Tegelijkertijd geeft het maatschappelijke organisaties in
lage- en middeninkomenslanden input om hun signaleringsrol of hun rol

1
2

http://www.agentschapnl.nl/content/imvo-kader-economische-missie?reference=91312
De jaarlijkse Transparantiebenchmark brengt de transparantie in maatschappelijke verslaggeving in beeld. De benchmark wordt, in opdracht en onder verantwoordelijkheid van het
ministerie van Economische Zaken uitgevoerd door PwC.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 26 485, nr. 166

3

als «watchdog» te kunnen spelen ten behoeve van een ondernemersklimaat met aandacht voor MVO.
Fase 4 rapportage: In de rapportage over de economische missie wordt
aangegeven op welke manier en in welke context MVO is betrokken bij de
economische missie.
MVO in drie economische missies in 2012/2013 – rapportage
Tijdens de drie economische missies in de tweede helft van 2012 en het
begin van 2013 zijn de deelnemende bedrijven vooraf en tijdens de missie
geïnformeerd over de OESO Richtlijnen en specifieke MVO aspecten van
zakendoen in de betreffende landen.
In het programma is MVO onder meer op de volgende wijzen over het
voetlicht gebracht:
– Turkije: Van 5–7 november 2012, heeft minister Ploumen, gezamenlijk
met MP Rutte en VNO-NCW Voorzitter Wientjes, Turkije bezocht met
een delegatie van tien CEO’s van Nederlandse multinationals en ruim
80 vertegenwoordigers van Nederlandse MKB-bedrijven. Tijdens de
missie vond het MVO seminar «Sustainability as a competitive
advantage» plaats met een openingsspeech door MP Rutte. Het
seminar met bedrijven, overheid en maatschappelijke organisaties
richtte zich op het integreren van duurzaamheid en MVO in de
bedrijfsstrategie en de uitwisseling van ervaringen hierover tussen
Turkse en Nederlandse bedrijven. Daarnaast heeft het Kabinet een
samenwerkingsovereenkomst ondertekend met de Internationale
Arbeidsorganisatie (ILO) in Turkije om samen met de Turkse overheid
en bedrijven te werken aan het tegengaan van kinderarbeid bij de
hazelnootoogst als gevolg van seizoenmigratie.
– Brazilië: Van 18–23 november 2012, heeft minister Ploumen gezamenlijk met staatssecretaris Dekker van OCW en een delegatie van circa
175 bedrijven en onderwijsinstellingen, onder leiding van MKB
Nederland-voorzitter Biesheuvel, een bezoek gebracht aan Brazilië. In
de missie was veel aandacht voor het tonen van duurzame innovaties
vanuit Nederland. Tijdens een gesprek met de minister van Landbouw
werd gesproken over de mondiale voedselzekerheid en het belang van
duurzaamheid en MVO daarbij. Het programma voor de deelnemers,
actief op landbouwgebied, stond in het teken van duurzame landbouw.
Met de minister van Financiën heeft minister Ploumen gesproken over
het belang van een voldoende toegerust Braziliaans Nationaal Contact
Punt (NCP) als geschillenbeslechtingssysteem van de OESO Richtlijnen. Als follow-up heeft de voorzitter van het Nederlandse NCP in
december 2012 workshops verzorgd over mediation voor het Braziliaanse NCP.
– Singapore/Brunei: Van 21–25 januari 2013 heeft minister Ploumen naar
aanleiding van de Staatsbezoeken aan beide landen, een bezoek
gebracht aan Singapore en Brunei. Een belangrijke focus in Singapore
lag op uitwisseling van ervaringen met samenwerking binnen de
gouden driehoek van bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheid ten
behoeve van innovatie. Innovatie is daarbij veelal gericht op verhoogde duurzaamheid en efficiency. In dat kader heeft minister
Ploumen ook het thema MVO aangesneden bij haar Singaporese
counterpart. Met enkele NGO’s werd gesproken over de positie van
vrouwen op de arbeidsmarkt om een beter beeld te krijgen van
mogelijke uitdagingen voor bedrijven op het gebied van vrouwenrechten. In Brunei is tijdens een toelichting over het Heart of Borneo
Initiatief, waarin Brunei-Shell Petroleum een belangrijke speler is,
ingegaan op de rol van het bedrijfsleven bij duurzaamheid en groene

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 26 485, nr. 166

4

groei en maatschappelijke – mede – verantwoordelijkheid voor
duurzaam bosbeheer en behoud van biodiversiteit in het bijzonder.
In alle economische missies wordt voortaan op basis van het IMVO kader
gewerkt en is aandacht voor IMVO een structureel onderdeel van de
missies.
Hierover zal worden gerapporteerd in kwartaal-missieverslagen aan uw
Kamer. In het eerste kwartaal rapport, dat uw Kamer voor de zomer
ontvangt, zijn de missieverslagen van de bovengenoemde missies
opgenomen, alsmede de verslagen van de meest recente missies.
Mede namens de Minister van Buitenlandse Zaken,
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
E.M.J. Ploumen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 26 485, nr. 166

5