Staat van de rampenbestrijding 2016 - Landelijk beeld

Staat van de
rampenbestrijding
2016
Landelijk beeld

1

Inhoudsopgave

Infographic landelijk beeld

3

Voorwoord

4

1

Inleiding

5

2

Ontwikkelingen in de veiligheidsregio’s

9

3

Planvorming

12

4
4.1
4.2
4.3
4.4

Netwerk en samenwerking
Samenwerking met netwerkpartners
Samenwerking met gemeenten
Interregionale samenwerking
Internationale samenwerking

14
14
17
18
21

5
5.1
5.2

Operationele prestaties
Het algemene beeld van de kwantitatieve normen
Het beeld van de meer kwalitatieve normen

23
23
25

6
6.1
6.2
6.3

Kwaliteit
Kwaliteitszorg
Evalueren
Inzicht in vakbekwaamheid multi-functionarissen

30
30
32
34

7

Eindconclusies en overzicht aanbevelingen

36

I
II

Bijlagen
Beoordelingskader Staat van de rampenbestrijding 2016
Lijst met afkortingen

39
50

INFOGRAPHIC STAAT VAN DE RAMPENBESTRIJDING 2016

Landelijk beeld
De Staat van de rampenbestrijding 2016 laat zien dat de veiligheidsregio’s in de afgelopen
jaren een positieve ontwikkeling doormaakten. De voorbereiding op rampen en
incidenten in de plannen is doorgaans goed geregeld en de samenwerking met de (vitale)
partners gaat steeds beter. De gemeenten hebben belangrijke stappen gezet, niet alleen
als verantwoordelijke voor de veiligheidsregio, maar ook op weg als partner in
crisisbeheersing. De daadwerkelijke taakuitvoering bij de aanpak van incidenten
en oefeningen is echter op meerdere punten nog voor verbetering vatbaar.
Ook kwaliteitszorg is in de veiligheidsregio’s nog volop in ontwikkeling. Het evalueren
van oefeningen en incidenten is de afgelopen jaren duidelijk verbeterd. Het zicht op
de vakbekwaamheid van de multidisciplinaire crisisfunctionarissen daarentegen is in
de meeste veiligheidsregio’s nog beperkt.

Samenhang
Plannen

Samenwerking
Netwerkpartners

Gemeenten

Interregionaal

Internationaal

Operationele prestaties
Besluit veiligheidsregio’s

Kwaliteit taakuitvoering
Alarmering andere
functionarissen

Calamiteitencoördinator

Advisering aan het
Operationeel Team

Advisering aan het
Beleidsteam

Afstemming met
netwerkpartners

Sturing en coördinatie

Besluitvorming op
basis van actueel beeld

Nafase/Afschaling

Kwaliteit
Kwaliteitszorg

LEGENDA SCORES AANTAL REGIO’S

Evalueren

VOOR VERBETERING VATBAAR

BASIS OP ORDE

Inzicht in vakbekwaamheid
multi-functionarissen

OP NIVEAU

DIT IS EEN UITGAVE VAN DE INSPECTIE VEILIGHEID EN JUSTITIE WWW.INSPECTIEVENJ.NL

GEEN SCORE

Staat van de rampenbestrijding 2016 - Landelijk beeld

Voorwoord

Voor de derde maal brengt de Inspectie Veiligheid en Justitie een Staat van de rampenbestrijding
uit. De eerste ‘Staat’ verscheen in 2010 bij het van kracht worden van de Wet op de veiligheids­
regio’s. In 2013 volgde de tweede Staat, waarin de Inspectie vooral inging op de wijze waarop de
wet en het daarbij behorende besluit in de praktijk vorm kregen.
De Staat van de rampenbestrijding 2016 laat zien dat de veiligheidsregio’s in de afgelopen jaren
een positieve ontwikkeling hebben doorgemaakt. De voorbereiding op rampen en incidenten in
de plannen is doorgaans goed geregeld en de samenwerking met de (vitale) partners gaat steeds
beter. De gemeenten hebben belangrijke stappen gezet, niet alleen als verantwoordelijke voor de
veiligheidsregio, maar ook op weg als partner in crisisbeheersing. Uit de Staat 2016 blijkt echter
ook dat de taakuitvoering bij de aanpak van incidenten en oefeningen op meerdere punten nog
voor verbetering vatbaar is.
De Staat van de rampenbestrijding 2016 markeert waar de veiligheidsregio’s op dit moment staan
en bevat aanbevelingen voor de komende jaren. De Inspectie beoordeelt de veiligheidsregio’s op
een aantal onderwerpen, die qua karakter en gewicht van elkaar verschillen en niet zonder meer
bij elkaar kunnen worden opgeteld. De Inspectie brengt daarom geen ranking aan in de scores
van de veiligheidsregio’s.
Ik ga ervan uit dat de veiligheidsregio’s zelf actief aan de slag gaan met de onderwerpen die ‘voor
verbetering vatbaar’ zijn en daarnaast blijven investeren in de onderwerpen die weliswaar in de
basis op orde zijn, maar waar op diverse onderdelen nog groei mogelijk is. Ter inspiratie zijn op
verschillende deelonderwerpen in deze Staat ‘good practices’ opgenomen van veiligheidsregio’s,
die de kwaliteit van de taakuitvoering in de praktijk zodanig ‘op niveau’ hebben dat zij een
voorbeeld zijn voor andere veiligheidsregio’s.
Ik hoop dat deze derde Staat van de rampenbestrijding de veiligheidsregio’s handvatten biedt
voor verdere verbetering van de kwaliteit van de taakuitvoering.
J.G. Bos
Hoofd Inspectie Veiligheid en Justitie

4

Staat van de rampenbestrijding 2016 - Landelijk beeld

1

Inleiding

De start van de veiligheidsregio’s
Rampen en (grootschalige) incidenten zijn in de afgelopen decennia diverse malen aanleiding
geweest de organisatie van de rampenbestrijding en crisisbeheersing te onderzoeken.
De rapporten over de vuurwerkramp in Enschede (13 mei 2000) en de cafébrand in Volendam
(1 januari 2001) maakten duidelijk dat de multidisciplinaire samenwerking tussen de hulpverleningsdiensten op veel punten voor verbetering vatbaar was. Dit leidde tot het besef dat verdere
doorontwikkeling van de crisisorganisatie noodzakelijk was om rampen en incidenten adequaat
aan te pakken.
In 2010 trad de Wet veiligheidsregio’s (Wvr) in werking. De wet heeft tot doel de burger beter te
beschermen tegen risico’s in de regio door het beter inrichten van de hulpverlening en de
nazorg. De wet beoogt een efficiënte en kwalitatief hoogwaardige organisatie van de brandweerzorg, de geneeskundige hulpverlening, de rampenbestrijding en de crisisbeheersing onder
één bestuurlijke regie te realiseren. De wet en het daarbij behorende Besluit veiligheidsregio’s
(Bvr) bevatten een codificering van normen die met behulp van het veld in de jaren daaraan
vooraf­gaand zijn ontwikkeld. Daarnaast bevatten wet en besluit vooral condities en randvoorwaarden voor de inrichting van de crisisorganisatie in de veiligheidsregio’s. In hetzelfde jaar
verrichte de Inspectie een nulmeting, de eerste ‘Staat van de rampenbestrijding’.
De Inspectie stelde vast dat de rampenbestrijding in Nederland nog niet overal en op alle
aspecten op orde was. Tevens constateerde de Inspectie dat tussen de veiligheidsregio’s onderling
sprake was van grote verschillen.

5

Staat van de rampenbestrijding 2016 - Landelijk beeld

Het beeld in 2013
In 2013 onderzocht de Inspectie of de veiligheidsregio’s de prestaties die de Wvr en het Bvr
voorschrijven sinds 2010 ook daadwerkelijk hebben gerealiseerd (zie kader).
Conclusies Staat Van de rampenbestrijding 2013
In 2013 stelde de Inspectie vast dat de veiligheidsregio’s in toenemende mate voldeden
aan de eisen die de Wvr op het gebied van rampenbestrijding en crisisbeheersing aan hen
stelt, maar dat geen enkele veiligheidsregio aan alle door de wet aan hen gestelde eisen
voldeed. De verbeteringen betroffen vooral het opstellen van de verplichte plannen en
het realiseren van organisatie-eisen. De groei in het voldoen aan prestatie-eisen was
sinds 2010 zeer beperkt.
De Staat 2013 liet tevens zien dat een aantal veiligheidsregio’s nauwelijks de eigen
prestaties tijdens incidenten en oefeningen evalueerde, waardoor zij een zeer beperkt
inzicht in de eigen operationele slagkracht hadden. Slechts twee veiligheidsregio’s
voldeden aan de jaarlijkse verplichting een systeemoefening te organiseren waarmee
de operationele slagkracht van de totale rampbestrijdingsorganisatie kan worden
vastgesteld. Een derde van de veiligheidsregio’s beschikte in 2013 over een continuïteitsplan ten behoeve van het onafgebroken functioneren rampbestrijdingsorganisatie. Deze
continuïteitsplannen richten zich echter met name op de personele capaciteit en niet op
de continuïteit van de voor de crisisbeheersing vitale infrastructuur.
Voor wat betreft de gemeenten was de conclusie dat de prestaties achter bleven en dat op
fundamentele onderdelen knelpunten waren in de uitvoering van de bevolkingszorgtaken. Het ontbreken van wettelijke normen en het feit dat rampenbestrijding en crisisbeheersing voor veel gemeentelijke functionarissen een neventaak was speelden daarbij een
belangrijke rol.
Zie voor meer informatie de ‘Staat van de rampenbestrijding 2013’.

Doorontwikkeling toezicht
In de eerste jaren na de invoering van de wet was de aandacht van de Inspectie vooral gericht op
de vraag in hoeverre de veiligheidsregio’s voldeden aan de bepalingen in de Wvr en het Bvr.
Omdat de wet veel kwantitatieve bepalingen (het betreft vooral randvoorwaarden en condities)
bevat riep dit de vraag op of de Inspectie zich hiermee niet te veel richtte op het ‘afvinken’ van
wettelijke bepalingen en daarmee onvoldoende oog had voor het feitelijk functioneren van de
veiligheidsregio’s. In het verlengde hiervan deed de commissie Hoekstra in haar rapport over de
evaluatie van de Wvr1 de aanbeveling het toezicht meer te richten op de prestaties van de
veiligheidsregio’s en op kwalitatieve toetsing.

1

Eindrapportage Evaluatiecommissie Wet veiligheidsregio’s en het stelsel van Rampenbestrijding en Crisisbeheersing,
18 september 2013.

6

Staat van de rampenbestrijding 2016 - Landelijk beeld

Meer kwalitatieve normen
In de afgelopen jaren heeft de Inspectie onderzocht in hoeverre het mogelijk is om tot meer
kwalitatieve normen te komen om het optreden van de veiligheidsregio’s te meten. Aanvankelijk
is getracht hier in samenspraak met de veiligheidsregio’s inhoud aan te geven, maar dit leverde
niet het beoogde resultaat op. Hetzelfde gold voor een in opdracht van het WODC uitgezet
onderzoek naar de mogelijkheid om output- en/of outcome-indicatoren op te stellen voor
veiligheidsregio’s. Uit het onderzoek kwam naar voren dat wel relevante indicatoren zijn te
benoemen, maar dat deze zelden goed meetbaar en toerekenbaar zijn. Daarnaast kennen
veiligheidsregio’s een aantal bijzondere kenmerken, die het problematische karakter van
output- en/of outcome-indicatoren versterken. Daar kwam nog bij dat de onderzoekers in de
veiligheidsregio’s zijn gestuit op veel weerstand tegen (extra) indicatoren. Zie voor meer
informatie het WODC-rapport ‘Inzicht in presterend vermogen van veiligheidsregio’s’. Hierop
heeft de Inspectie voor deze Staat 2016 zelf een beoordelingskader opgesteld.

Regiobeelden met een beoordeling op vier niveaus
Evenals voor de Staat van de rampenbestrijding 2013 (Staat 2013) heeft de Inspectie voor de
Staat 2016 van elke veiligheidsregio een regiobeeld opgesteld. Ten opzichte van 2013 zijn de
regiobeelden voor de Staat 2016 gebaseerd op meer en uitgebreidere informatie. Dit levert een
diepgaander beeld op dat meer zicht geeft op de kwaliteit van de multidisciplinaire taakuitvoering. De Inspectie neemt de stand van zaken in de 25 veiligheidsregio’s als basis voor het
opstellen van een landelijk beeld van de rampenbestrijding in Nederland. Voor de beoordeling
van de onderzochte thema’s stelde de Inspectie een beoordelingskader op. Dit beoordelingskader gebruikt de Inspectie om een uitspraak te kunnen doen over de kwaliteit van het
presteren van de veiligheidsregio’s (zie kader).
Het beoordelingskader
Per onderwerp hanteert de Inspectie een beoordeling op de volgende vier niveaus:
• op niveau;
• basis op orde;
• voor verbetering vatbaar;
• onvoldoende.
De Wvr, het Bvr, het toetsingskader van de Inspectie en de gemiddelde prestaties van de
veiligheidsregio’s zijn het uitgangspunt voor de beoordeling. Wanneer de prestaties van
de veiligheidsregio hiermee overeenkomen stelt de Inspectie vast dat voor het betreffende element de basis op orde is. De veiligheidsregio is op een onderwerp ‘op niveau’
wanneer de veiligheidsregio duidelijk boven de gemiddelde prestaties scoort en hiermee
als voorbeeld kan dienen voor andere veiligheidsregio’s. De veiligheidsregio scoort ‘voor
verbetering vatbaar’ wanneer beperkt wordt voldaan aan de Wet en het Besluit, het
toetsingskader en/of de gemiddelde prestaties van veiligheidsregio’s. De veiligheidsregio
scoort ‘onvoldoende’ als er in het geheel niet wordt voldaan aan de Wvr, het Bvr, het
toetsingskader van de Inspectie en/of de gemiddelde prestaties van veiligheidsregio’s.
Voor het volledige beoordelingskader wordt verwezen naar bijlage 1.

7

Staat van de rampenbestrijding 2016 - Landelijk beeld

Opzet van de rapportage
Na dit inleidende hoofdstuk gaat hoofdstuk 2 op hoofdlijnen in op de belangrijkste ontwikkelingen binnen de veiligheidsregio’s.
De hoofdstukken 3 tot en met 6 bevatten een het totaalbeeld van de 25 regiobeelden op de vier
onderzochte thema’s: de voorbereiding in de plannen, de samenwerking binnen de veiligheidsregio en over de regiogrenzen heen, de operationele prestaties tijdens systeemtesten en/of
incidenten en de invulling van kwaliteitszorg in de veiligheidsregio’s. De Inspectie benoemt in de
hoofdstukken 3 tot en met 6 steeds ‘good practices’. Het gaat hierbij om resultaten van veiligheidsregio’s die kwalitatief zodanig op niveau zijn dat zij een voorbeeld zijn voor andere veiligheidsregio’s. Ieder hoofdstuk sluit af met een conclusie en aanbevelingen. Hoofdstuk 7 bevat de
algemene conclusie en aanbevelingen voor de komende periode.

8

Staat van de rampenbestrijding 2016 - Landelijk beeld

2

Ontwikkelingen in de
veiligheidsregio’s
In het kader van de totstandkoming van de Staat 2016 onderzocht de Inspectie bij
alle veiligheidsregio’s met welke ontwikkelingen zij zijn of worden geconfronteerd.
Dit leverde het volgende beeld op.
Veel veranderingen in korte tijd
De veiligheidsregio’s hebben zich in de afgelopen jaren ontwikkeld in een omgeving waarin veel
veranderingen plaatsvinden. Gemeentelijke herindelingen, de regionalisatie van de brandweer,
de vorming van de nationale politie en ontwikkelingen rondom de Landelijke Meldkamer­
organisatie (LMO) zorgden voor de nodige turbulentie. Daarnaast zijn de veiligheidsregio’s zelf
bezig met de doorontwikkeling van de eigen organisatie. Daar komt bij dat veel veiligheidsregio’s
te maken hebben (gehad) met een financiële taakstelling, die met name de monodisciplinaire
taken van de brandweer raakt(e). De uitgaven voor de brandweer vormen immers verreweg de
grootste post op de begroting van de veiligheidsregio2. Uit het onderzoek komt naar voren dat de
taakstelling nog geen negatieve consequenties heeft voor de multidisciplinaire taakuitvoering
van de veiligheidsregio’s.

De strategische agenda verschillend ingevuld
Medio 2015 stemde het Veiligheidsberaad in met de uitvoering van zes projecten in het kader
van de Strategische Agenda Versterking Veiligheidsregio’s. Ondanks dat de projecten in het
Veiligheidsberaad gezamenlijk zijn vastgesteld maken de individuele veiligheidsregio’s in de
praktijk per project een afweging in hoeverre zij hierin participeren. Als een project relevant is
voor de eigen veiligheidsregio werken de veiligheidsregio’s doorgaans mee aan de uitwerking.
Is dit naar het oordeel van de betreffende veiligheidregio’s niet het geval, dan worden ontwikkelingen hooguit gevolgd, maar wordt er verder geen capaciteit vrijgemaakt.

2

De Inspectie is inmiddels een onderzoek gestart naar de repressieve brandweerzorg, waarbij de opkomsttijden, de
variabele voertuigbezetting en de paraatheid centraal staan. De uitkomsten van het onderzoek worden in de loop
van 2017 gepubliceerd.

9

Staat van de rampenbestrijding 2016 - Landelijk beeld

Zorgen om de Landelijke Meldkamerorganisatie (LMO)
Een goed functionerende meldkamer is onmisbaar, niet alleen bij de reguliere taakuitvoering
van de hulpdiensten, maar zeker ook bij de aanpak van bij rampen en incidenten. Veel
veiligheidsregio’s maken zich zorgen over de vertraging in het proces en het dreigende uitstel
van de samenvoeging van de meldkamers. Sommige veiligheidsregio’s zijn hierdoor genoodzaakt
meer te investeren in de huidige meldkamer dan zij oorspronkelijk hadden gepland.
Voor enkele veiligheidsregio’s zijn de investeringskosten echter te hoog. De conclusies uit
het Inspectierapport ‘Meldkamers’ van februari 2015 zijn ook nog steeds actueel.

Flexibilisering cisisorganisatie
De afgelopen jaren zocht een aantal veiligheidsregio’s naar een flexibele toepassing van de
hoofdstructuur van de crisisorganisatie. De veiligheidsregio’s beschrijven in plannen en ambities
de flexibilisering van de organisatie en de aanpak van crises. Het gaat bijvoorbeeld om de
toepassing van het ‘knoppenmodel’, waarbij de inzet van de teams en functionarissen wordt
afgestemd op de aard, omvang en impact van de ramp of het incident. Ook zijn er veiligheidsregio’s die afwijken van de invullling van de hoofstructuur zoals de Wvr en het Bvr voorschrijven.
Sommige veiligheidsregio’s werken bijvoorbeeld zonder operationeel team. Overigens blijkt uit
het onderzoek dat de beschreven mogelijkheden voor flexibel opschalen in de praktijk weinig
worden beoefend.
De flexibilisering komt de effectiviteit van de crisisbeheersing zeker ten goede, mits de veiligheidsregio’s voldoen aan de volgende twee voorwaarden. In de eerste plaats dienen de veiligheidsregio’s binnen de grenzen van de wet te blijven. In de tweede plaats moet een andere vorm
van crisisbeheersing en een andere toepassing van procedures wel aansluiten op de wijze waarop
de andere veiligheidsregio’s dit hebben georganiseerd. Uit het onderzoek naar de stroomstoring
in Noord-Holland in maart 2015 bleek bijvoorbeeld dat de interregionale samenwerking
moeizaam tot stand kwam, omdat niet duidelijk was hoe informatie tussen de verschillende
veiligheidsregio’s kon worden uitgewisseld.

Van klassieke rampenbestrijding naar crisisbeheersing
Naast de meer klassieke rampen en incidenten (met name gericht op fysieke veiligheid) zijn de
veiligheidsregio’s steeds vaker een partner bij andere rampen en incidenten. Dit blijkt
bijvoorbeeld uit de rol van veiligheidsregio’s bij de voorbereiding op calamiteiten in de
jeugdhulp of de aanpak van de tijdelijk verhoogde asielinstroom in 2015. De inzet op incidenten
in het sociale domein, op het gebied van de openbare orde, terrorisme(-dreiging) of gebeurtenissen met maatschappelijke impact (verhoogde asielinstroom) vragen in de basis om dezelfde
‘mechanismen’ in de organisatie van het crisismanagement. De operationele aanpak en verantwoordelijkheden kunnen echter verschillen. Zo zijn andere partijen (mede-)verantwoordelijk
voor veiligheid en de respons op incidenten. Het gaat hierbij om het onderscheid tussen de
‘algemene keten’ en de ‘functionele keten’, maar bijvoorbeeld ook om de toenemende maatschappelijke afhankelijkheid van de dienstverlening van private partijen. De veiligheidsregio’s
vullen dit verschillend in.

10

Staat van de rampenbestrijding 2016 - Landelijk beeld

Onderzoek rol en positie burgemeesters
Uit een verkennend onderzoek naar de rol en positie van de burgemeester tijdens rampen en
incidenten komt eveneens naar voren dat zij flexibel willen omgaan met de crisisorganisatie
(zie kader). De geïnterviewde burgemeesters gaven aan dat zij zoeken naar praktische oplossingen
die passen bij het incident. De geïnterviewde burgemeesters gaven tevens aan dat zij crisis­
communicatie als het belangrijkste onderdeel zien van hun rol tijdens een ramp of incident.
De rol van de burgemeester bij rampen en crises
De Inspectie voerde een verkennend onderzoek uit onder een aantal burgemeesters hoe
zij aankijken tegen hun wettelijke rol bij rampen en crises en welke problemen zij hierbij
ervaren.
Het onderzoek laat zien dat de burgemeesters alle in de wet genoemde rollen in de
praktijk toepassen. Zij gaan flexibel om met de GRIP-procedure, die voor hen voldoende
structuur en kaders biedt. De opschaling naar GRIP4 wordt bijvoorbeeld niet automatisch
toegepast als een incident de gemeentegrens overschrijdt. Burgemeesters geven er soms
de voorkeur aan het incident gezamenlijk aan te pakken vanuit GRIP3. Zij informeren dan
wel de voorzitter van de veiligheidsregio hierover.
De meeste burgemeesters ervaren crisiscommunicatie als het belangrijkste onderdeel
van hun rol bij de aanpak van een incident, mede omdat zij hierop het meest worden
aangesproken. Tijdens een incident wordt veel druk op hen gelegd om snel en met een
zo volledig mogelijke boodschap naar buiten te treden.
De burgemeesters zijn van mening dat zij over voldoende wettelijke mogelijkheden
beschikken om hun rol in te vullen, zowel bij de voorbereiding als bij de incidentbestrijding.

11

Staat van de rampenbestrijding 2016 - Landelijk beeld

3

Planvorming

Veiligheidsregio’s moeten de voorbereiding op rampen en incidenten hebben
uitgewerkt in plannen en procedures. De Inspectie onderzocht voor de Staat 2016
niet alleen of de veiligheidsregio’s beschikken over de wettelijk voorgeschreven
plannen, maar tevens in hoeverre de (prioritaire) risico’s uit het risicoprofiel
terugkomen in de beleidsprioriteiten, in oefenbeleidsplannen en in de oefeningen.
Voorbereiding in de plannen
Veiligheidsregio’s moeten goed zijn voorbereid op rampen en incidenten. Hiervoor is het in de
eerste plaats nodig dat zij zicht hebben op de risico’s die zich kunnen voordoen. Mede op basis
hiervan bepaalt het Algemeen Bestuur van de veiligheidsregio in het beleidsplan de strategische
uitgangspunten voor de komende beleidsperiode. Onderdeel hiervan is het multidisciplinaire
oefenbeleid (MOTO-beleid), doorgaans verder uitgewerkt in oefenjaarplannen. Daarnaast dient
elke veiligheidsregio te beschikken over een crisisplan, waarin staat beschreven hoe de hoofdstructuur van de crisisorganisatie is ingericht. Het crisisplan bevat tevens de taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden van de delen van de hoofdstructuur en de daarin participerende actoren.
Alle veiligheidsregio’s beschikken over de voorgeschreven regionale plannen, al sluiten in een
aantal veiligheidsregio’s de plannen in de tijd gezien niet altijd goed op elkaar aan. Om dit op te
lossen hebben deze veiligheidsregio’s inmiddels een termijn bepaald waarbinnen zij dit herstellen.
Niet alle veiligheidsregio’s actualiseren de plannen tussentijds. In dit opzicht is nog verbetering
mogelijk.
Figuur 1. Totale score van alle veiligheidsregio’s op de samenhang tussen de plannen.

Samenhang tussen de plannen
17

5
Voor verbetering vatbaar

3
Basis op orde

12

Op niveau

Staat van de rampenbestrijding 2016 - Landelijk beeld

Samenhang tussen de plannen
De plannen van de meeste veiligheidsregio’s voldoen aan de wettelijke eisen en vertonen een
logische samenhang (zie figuur 1). Risico’s uit het risicoprofiel komen over het algemeen terug in
het beleidsplan en het MOTO-beleid van de veiligheidsregio’s.
Veiligheidsregio’s kunnen de voorbereiding kwalitatief nog wel op een hoger niveau brengen
door regelmatig te bezien of vastgestelde plannen moeten worden aangepast naar aanleiding
van nieuwe ontwikkelingen. Daarnaast zijn de omschrijvingen in de plannen veelal erg algemeen
en is niet duidelijk in hoeverre de uitvoeringsactiviteiten (met name oefeningen) zijn gebaseerd
op de risico’s uit het risicoprofiel. Immers alleen dan is sprake van een reële voorbereiding op
een ramp of crisis.
Good practices
De samenhang tussen de plannen is in de veiligheidsregio’s
Fryslân, Gelderland-Midden en Midden- en West-Brabant
op niveau. In deze veiligheidsregio’s is zichtbaar welke
beleidsprioriteiten voor de risico’s uit het risicoprofiel worden
gesteld. De risico’s komen specifiek terug in scenario’s van
oefeningen.
Daarnaast monitoren deze regio’s actief en periodiek of de
risico’s en de beleidsprioriteiten moeten worden bijgesteld als
gevolg van actuele ontwikkelingen.

Wettelijke termijnen
Uit het onderzoek komt naar voren dat de meeste veiligheidsregio’s een cyclus van vier jaar (te)
lang vinden. De actualiteit vraagt van hen een snellere beoordeling van potentiële risico’s
(bijvoorbeeld opkomende radicalisering en jihadisme) en een herijking van de plannen en
procedures. In meerdere veiligheidsregio’s kiest het bestuur er daarom voor een meerjaren
beleidsvisie op hoofdlijnen te formuleren, om hierna jaarlijks vast te stellen wat in het licht
hiervan concreet wordt gedaan.
Conclusies
De voorbereiding op rampen en incidenten in de plannen en procedures is in de veiligheidsregio’s over het algemeen op orde. Alle veiligheidsregio’s beschikken over de
voorgeschreven plannen. In de meeste veiligheidsregio’s is sprake van samenhang tussen
de plannen, zij het dat de risico’s vaak nog onvoldoende zichtbaar terugkomen in de
oefen(beleids)plannen en de oefenactiviteiten. Ook het regelmatig beoordelen van de
actualiteit van de plannen is in veel veiligheidsregio’s nog een aandachtspunt.

Aanbevelingen
• Beoefen minimaal één keer per planvormingscyclus de prioritaire risico’s uit het regionaal
risicoprofiel.
• Beoordeel jaarlijks of de verschillende plannen op basis van actuele ontwikkelingen
moeten worden bijgesteld.

13

Staat van de rampenbestrijding 2016 - Landelijk beeld

4

Netwerk en
samenwerking
Veiligheidsregio’s zijn netwerkorganisaties. De kwaliteit van de samenwerking is
hierbij bepalend voor een succesvolle aanpak van (de voorbereiding op) rampen en
incidenten. Sinds de inwerkingtreding van de Wvr hebben de veiligheidsregio’s zich
verder ontwikkeld als netwerkorganisatie. Voor de Staat 2016 onderzocht de
Inspectie hoe de veiligheidsregio’s de samenwerking met de verschillende partners
vormgeven, zowel binnen de veiligheidsregio zelf als over de regiogrenzen heen.

4.1 Samenwerking met netwerkpartners
Samenwerking krijgt steeds meer gestalte
De samenwerking tussen de veiligheidsregio’s en de netwerkpartners is van cruciaal belang. Dit
geldt meer in het bijzonder voor de samenwerking met de vitale partners met het oog op een
goede afhandeling bij uitval van vitale infrastructuur. Partijen hebben (gezamenlijke) verantwoordelijkheden als het gaat om de aanpak, de communicatie en de effecten bij de uitval van
vitale infrastructuur. Voor zowel de veiligheidsregio als voor de (vitale) netwerkpartner moet
vooraf, maar ook tijdens een incident duidelijk zijn wat men van elkaar mag verwachten en wie
welke taken uitvoert.
De samenwerking met de netwerkpartners is in de onderzoeksperiode in alle veiligheidsregio’s
verder doorontwikkeld. De vaste kernpartners (brandweer, GHOR, politie en gemeenten) binnen de
veiligheidsregio werken over het algemeen goed samen, zowel bij de totstandkoming van de
plannen als bij de oefeningen. De samenwerking met de vitale partners heeft de afgelopen jaren
eveneens een positieve ontwikkeling doorgemaakt. De vitale partners worden intensiever
betrokken bij de activiteiten van de veiligheidsregio’s. Uit de onderzoeken van de Inspectie naar
het gaslek in Velsen en de stroomstoring in Noord-Holland blijkt echter duidelijk, dat – als het er
bij een incident echt op aankomt – op verschillende punten, zoals betekenis van verantwoordelijkheden in de praktijk en informatie-uitwisseling, nog winst is te behalen.
De Inspectie heeft tevens onderzocht hoe vitale partners de samenwerking met de veiligheids­
regio’s ervaren. Hieruit komt naar voren dat drinkwaterbedrijven en energieleveranciers zich over
het algemeen voldoende betrokken voelen bij zowel het opstellen van het risicoprofiel als bij
incidenten en oefeningen. De betrokkenheid bij het opstellen van het beleidsplan en het

14

Staat van de rampenbestrijding 2016 - Landelijk beeld

oefenbeleid kan beter. Met name de telecomsector en de chemische industrie willen intensiever
samenwerken. De samenwerking bij incidenten op operationeel niveau vindt inmiddels
voldoende plaats. Dit geldt nog niet voor de betrokkenheid op het strategische en het tactische
niveau. Op dit punt ligt er voor verschillende veiligheidsregio’s nog een ontwikkelopgave, met
name waar het de partners betreft die wat verder van de veiligheidsregio afstaan, zoals de
telecomsector en de chemische industrie.
Figuur 2. Totale score van alle veiligheidsregio’s op de samenwerking met netwerkpartners.

Samenwerking met netwerkpartners
19

6
0
Voor verbetering vatbaar

Basis op orde

Op niveau

Good practices
De samenwerking met netwerkpartners is in de in de
veiligheidsregio’s Groningen, IJsselland, Kennemerland,
Utrecht, Zeeland en Zuid-Holland Zuid op niveau. Deze
veiligheidsregio’s kennen een specifiek doelgroepenbeleid met
vele publieke maar ook private netwerkpartners, waarbij
onderscheid wordt gemaakt in de mate van samenwerking bij
bepaalde thema’s, risico’s en ontwikkelingen. Tevens hebben
deze veiligheidsregio’s per netwerkpartners accountmanagers
aangesteld of zijn samenwerkingsafspraken op maat gemaakt.

Zorgen over de samenwerking met de politie
De politie is een belangrijke partner voor de veiligheidsregio’s en heeft een substantiële rol bij de
aanpak van rampen en crises. Veel veiligheidsregio’s ervaren dat de vorming van de nationale
politie tot gevolg heeft dat de politie als crisispartner – vaak letterlijk – meer op afstand is komen
te staan. Dit komt volgens de veiligheidsregio’s tot uiting in een verminderde deelname aan
multidisciplinaire cursussen en oefeningen en het afstoten van de taak van voorlichter CoPI.
Inmiddels wordt de functie van voorlichter CoPI nu door andere disciplines, zoals brandweer en
gemeente, ingevuld.
De politie bedient nu per eenheid meerdere veiligheidsregio’s en dit zet druk op de aanwezigheid
van politiefunctionarissen bij overleggen, in werkgroepen of bij oefeningen. Hetzelfde geldt
voor de piket-functionarissen van de politie. Zij moeten een groter gebied bedienen, met als
risico dat opkomsttijden niet worden gehaald. Ook voorzien de veiligheidsregio’s problemen
wanneer zich gelijktijdig meerdere incidenten in meerdere veiligheidsregio’s voordoen. Dan
bestaat het risico dat er ‘gaten’ ontstaan in de multidisciplinaire teams. Vrijwel alle veiligheidsregio’s hebben overigens aangegeven dat de persoonlijke contacten met de politie over het
algemeen goed zijn en dat de politie probeert de negatieve effecten van de reorganisatie zo
beperkt mogelijk te houden.

15

Staat van de rampenbestrijding 2016 - Landelijk beeld

De reactie van de nationale politie
De Inspectie heeft de signalen uit de veiligheidsregio’s besproken met de nationale politie.
De nationale politie is zich bewust van de zorgen die de veiligheidsregio’s hebben over de
participatie van de politie in de rampenbestrijding en crisisbeheersing. De vorming van de
nationale politie en meer in het bijzonder de reorganisatie van 25 naar tien eenheden heeft
consequenties voor de taakuitvoering op dit gebied. Daarom is de nationale politie begin 2015
gestart met een traject om de samenwerking met de veiligheidsregio’s aan te passen aan de
gewijzigde organisatievorm. Op landelijk niveau voert de nationale politie hiertoe overleg met
de directeuren van de veiligheidsregio’s en het ministerie van Veiligheid en Justitie.
De nationale politie geeft aan de ambitie te hebben een betrouwbare partner van de veiligheidsregio’s te zijn en te blijven en wil hiervoor duidelijke, uniforme en transparante afspraken
maken, bij voorkeur in een landelijk convenant. Deze afspraken moeten zijn gericht op een
optimale bijdrage van de politie aan de rampenbestrijding en crisisbeheersing. Politiechefs en
veiligheidsregio’s kunnen vervolgens op basis van het landelijke convenant gezamenlijke
aanvullende afspraken maken over wederzijdse verwachtingen, zowel in kwaliteit als in
kwantiteit. De nationale politie maakt hiervoor momenteel inzichtelijk welke bijdrage zij op
dit moment levert aan de 25 veiligheidsregio’s in personeel, materieel en financiëel opzicht.
Conclusies
De samenwerking krijgt in de veiligheidsregio’s steeds meer gestalte. De samenwerking
tussen de vaste kernpartners verloopt over het algemeen goed, zij het dat er wel zorgen zijn
over de aansluiting van de politie op de multidisciplinaire crisisorganisatie en over de
ontwikkelingen (met name het uitstel) rondom de Landelijke Meldkamerorganisatie.
De samenwerking met de vitale partners heeft de afgelopen jaren eveneens een positieve
ontwikkeling doorgemaakt. De vitale partners worden intensiever betrokken bij de
activiteiten van de veiligheidsregio’s, al beperkt de samenwerking bij incidenten zich
vooral tot het operationele niveau. De vitale partners hebben aangegeven behoefte te
hebben aan een grotere betrokkenheid bij het tactische en strategische niveau, juist bij
de aanpak van incidenten. De onderzoeken van de Inspectie naar het gaslek in Velsen en
de stroomstoring in Noord-Holland maken duidelijk, dat – als het er bij een incident echt
op aankomt – op verschillende punten nog winst is te behalen in de samenwerking met de
vitale partners.

Aanbevelingen
• Zoek op basis van de risico’s en aan de hand van scenario’s steeds naar de juiste
invulling van de samenwerking (maatwerk).
• Maak duidelijke afspraken tussen de veiligheidsregio en de (vitale) partners wie in
een voorkomende geval wat doet bij de aanpak van een incident (bijvoorbeeld
crisiscommunicatie).
• Zorg voor grotere betrokkenheid van alle (vitale) partners bij het tactische en
strategische niveau van de crisisorganisatie.

16

Staat van de rampenbestrijding 2016 - Landelijk beeld

4.2 Samenwerking met gemeenten
Gemeenten maken een forse inhaalslag
In de Staat 2013 was nog sprake van een achterblijvende positie van de gemeenten. Thans
constateert de Inspectie dat de gemeenten een forse inhaalslag hebben gemaakt. Aanvankelijk
was de betrokkenheid van de gemeenten vooral budget gedreven. Op dit moment zijn de rol en
de positie van de gemeenten in de rampenbestrijding en de crisisbeheersing veel duidelijker
ingevuld (zie figuur 3). Voor een belangrijk deel is dit te danken aan de actieve houding en
opstelling van de veiligheidsregio’s, die de gemeenten doorgaans goed bij de beleidsvorming,
beleidsverantwoording en bedrijfsvoering betrekken. Alle veiligheidsregio’s stellen de
gemeenten in de gelegenheid hun zienswijze kenbaar te maken. Daarbij geven veel regio’s een
toelichting in de gemeenteraden op de plannen of de taakuitvoering van de veiligheidsregio.
Enkele veiligheidsregio’s betrekken de gemeenten nog intensiever en stellen hen in staat mede
te sturen op de taakuitvoering van de veiligheidsregio.
Figuur 3. Totale score van alle veiligheidsregio’s op de samenwerking met de gemeenten.

Samenwerking gemeenten
21

3

1
Voor verbetering vatbaar

Basis op orde

Op niveau

Rol in de crisisorganisatie nog een aandachtspunt
Bij de aanpak van een incident maken de gemeenten onderdeel uit van de hoofdstructuur van de
rampenbestrijdingsorganisatie. De gemeenten zijn aan de slag gegaan om de inrichting van de
taakuitvoering binnen de hoofdstructuur te verbeteren. Zo hebben veel veiligheidsregio’s
inmiddels regionale pools met gemeentefunctionarissen, die worden ingezet bij incidenten of
oefeningen, ook in andere dan de eigen gemeente. Ook werken steeds meer veiligheidsregio’s
met een coördinerend gemeentesecretaris. Gemeenten kunnen zich als crisispartner nog verder
verbeteren bij de aanpak van incidenten. In de praktijk blijkt verder nog dat het voor de teams
bevolkingszorg lastig is om aansluiting te vinden bij de crisisorganisatie (zie ook hoofdstuk 5).

17

Staat van de rampenbestrijding 2016 - Landelijk beeld

Good practices
De samenwerking met gemeenten is in de in de veiligheids­
regio’s Brabant-Noord, Gooi en Vechtstreek en Utrecht op
niveau. Gemeenten in de veiligheidsregio’s worden goed
geïnformeerd en in staat gesteld om al in de eerste stadia van
beleidsontwikkeling of bij het opstellen van plannen actief mee
te denken en te sturen op de resultaten van de veiligheids­regio.
Daarnaast leggen de veiligheidsregio’s aan de gemeenten
verantwoording af over de behaalde resultaten. De veiligheids­
regio’s hebben in specifieke werkgroepen gezamenlijk met de
gemeenten kaders opgesteld en verwachtingen jegens elkaar
duidelijk gemaakt. Soms is sprake van op maat gemaakte
afspraken per gemeente.

Conclusies
De gemeenten krijgen binnen de veiligheidsregio’s een steeds steviger positie. De veiligheidsregio’s doen er veel aan om de gemeenten te betrekken, niet alleen als verantwoordelijke voor het in stand houden van de veiligheidsregio, maar ook als partner in de
crisisorganisatie (bevolkingszorg). In de praktijk blijkt het voor de teams bevolkingszorg
lastig aansluiting te vinden bij de crisisorganisatie.

Aanbeveling
Betrek de gemeenten al in de eerste stadia van de beleidsontwikkeling bij het opstellen
van plannen.

4.3 Interregionale samenwerking
Veiligheidsregio’s geven steeds beter invulling aan de interregionale samenwerking
De interregionale samenwerking tussen de veiligheidsregio wordt steeds meer gemeengoed
(zie figuur 4). Alle veiligheidsregio’s werken intensief samen met buurregio’s. Het gaat daarbij
zowel om operationele samenwerking als om samenwerking bij het opstellen van specifieke
plannen, zoals incidentbestrijdingsplannen. De veiligheidsregio’s zoeken hierbij logische
samenwerkingsverbanden, ingegeven door de risico’s in een bepaald gebied, zoals het samenwerkingsverband ‘Zuidwestelijke Delta’3 en de ‘SAMIJ’4 (Samenwerkingsregeling ongevallen­
bestrijding IJsselmeergebied).

3

In de Zuidwestelijke Delta werken de veiligheidsregio’s Rotterdam-Rijnmond, Zuid-Holland Zuid, Zeeland en
Midden- en West-Brabant samen op het gebied van onder andere incidentbestrijding op het water, veiligheid op
het spoor, MOTO en bedrijfsvoering.

4

De SAMIJ is een langlopend samenwerkingsverband (sinds 2006) van de tien veiligheidsregio’s en waterschappen
rondom het IJsselmeergebied, Rijkswaterstaat, de Koninklijke Nederlandse Reddingsmaatschappij, de
Reddingsbrigade Nederland, de Kustwacht en de Nationale Politie. Veiligheidsregio Flevoland is de coördinerende
veiligheidsregio voor de SAMIJ.

18

Staat van de rampenbestrijding 2016 - Landelijk beeld

Dat de samenwerking in de praktijk nog niet altijd soepel verloopt, blijkt uit het onderzoek van
de Inspectie naar de stroomstoring in Noord-Holland. Onduidelijkheid over de vraag welke
veiligheidsregio bij een regiogrens overschrijdend incident de coördinatie op zich neemt voor een
goede informatie-uitwisseling zorgde ervoor dat de samenwerking niet goed van de grond kwam.
De interregionale samenwerking kan nog verder worden uitgebouwd, met name door scenario’s
gezamenlijk uit te werken (bijvoorbeeld ‘hoogwater’ of ‘uitval van nutsvoorzieningen’) en deze
ook gezamenlijk te beoefenen.
Figuur 4. Totale score van alle veiligheidsregio’s op de interregionale samenwerking.

Samenwerking interregionaal
15
10

0
Voor verbetering vatbaar

Basis op orde

Op niveau

Operationele schaalvergroting
Verschillende veiligheidsregio’s bezien momenteel de mogelijkheid de crisisorganisatie zo in te
richten dat er congruentie bestaat met de gebiedsindeling van de politie en de LMO. Voorbeelden
hiervan zijn Noord-Nederland (Groningen, Fryslân en Drenthe), Midden-Nederland (Utrecht,
Gooi en Vechtstreek en Flevoland) en Oost-Brabant (Brabant-Noord en Brabant Zuidoost).
In eerste aanleg gaat het hierbij om het herinrichten van het operationele proces om te komen
tot een effectievere en efficiëntere crisisorganisatie.
De uitkomsten van de Staat 2016 dwingen op zich niet tot verdergaande schaalvergroting van de
huidige 25 veiligheidsregio’s. Voortzetting van de intensivering van de operationele samenwerking, maar dan als natuurlijk proces, ligt met name in de kleinere veiligheidsregio’s echter
wel voor de hand. Het besef van de eigen kwetsbaarheid en de hoge eisen die de samenleving
vandaag de dag aan de rampenbestrijding en de crisisbeheersing stelt vormen hiervoor een
belangrijke drijfveer.

19

Staat van de rampenbestrijding 2016 - Landelijk beeld

Good practices
De interregionale samenwerking is in de in de veiligheidsregio’s
Drenthe, Flevoland, Fryslân, Gooi en Vechtstreek, Groningen,
Haaglanden, Hollands-Midden, IJsselland, Kennemerland,
Midden- en West-Brabant, Noord-Holland Noord,
Rotterdam-Rijnmond, Zaanstreek-Waterland en Zeeland
op niveau. Deze regio’s werken veel samen en doen dit op basis
van de regiogrens overschrijdende risico’s. Het gaat hierbij
specifiek om de samenwerking tussen de veiligheidsregio’s in
de provincie Noord-Holland, in de zogeheten Zuidwestelijke
Delta, in de ‘Noord drie’ en de zeer intensieve samenwerking
tussen de regio Gooi en Vechtstreek en Flevoland.
De regio’s betrekken de omliggende veiligheidsregio’s actief
bij het opstellen van de plannen en oefenen met elkaar.
Ook is sprake van gezamenlijke kaders of convenanten en
gezamenlijke incidentbestrijdingsplannen. Een aantal regio’s
heeft ook de bovenregionale risico’s gezamenlijk in kaart
gebracht en sommige veiligheidsregio’s hanteren een
gezamenlijke piketregeling.

Conclusies
De veiligheidsregio’s werken in de voorbereiding steeds meer samen met elkaar dan
enkele jaren geleden. Enerzijds nodigt de schaalgrootte uit tot samenwerking, anderzijds
zoeken meerdere veiligheidsregio’s de samenwerking op basis van een gezamenlijke
risicoanalyse of vanwege aantoonbare voordelen op operationeel niveau. Overigens geldt
ook hier dat – als het er bij een incident echt op aankomt – de samenwerking nog voor
verdere verbetering vatbaar is (zie hiervoor het rapport van de Inspectie over de stroomstoring in Noord-Holland).

Aanbevelingen
• Werk gezamenlijk de scenario’s voor de regiogrens overschrijdende risico’s uit (bijvoorbeeld ‘hoogwater’ en ‘uitval van nutsvoorzieningen’) en maak hierbij afspraken over de
bovenregionale coördinatie van de aanpak van het incident en de hiermee verband
houdende informatie-uitwisseling.
• Beoefen minimaal één keer per planvormingscyclus een van de uitgewerkte scenario’s
(bijvoorbeeld in combinatie met een systeemtest).

20

Staat van de rampenbestrijding 2016 - Landelijk beeld

4.4 Internationale samenwerking
Mono lukt beter dan multi
In alle veiligheidsregio’s die grenzen aan Duitsland en/of België is sprake van samenwerking
tussen hulporganisaties, al verschilt de vorm en de mate waarin (zie figuur 5). Op operationeel
niveau komt de landsgrensoverschrijdende samenwerking doorgaans goed tot stand, al betreft
dit vooral de monodisciplinaire samenwerking tussen de hulpdiensten. Multidisciplinaire
samenwerking komt slechts in een enkele veiligheidsregio tot stand, terwijl dit voor een
adequate aanpak van incidenten in het grensgebied wel wenselijk is.
Figuur 5. Totale score van de veiligheidsregio’s grenzend aan België of Duitsland op de internationale samenwerking.

Samenwerking internationaal
7

3

2

Voor verbetering vatbaar

Basis op orde

Op niveau

Partijen moeilijk op een lijn te krijgen
De grensregio’s oefenen op ad hoc basis samen met buurlanden. Zij investeren ook in het
onderhouden van contact, zowel op strategisch niveau als in de operationele samenwerking.
Een aantal veiligheidsregio’s heeft de afspraken over samenwerking vastgelegd in convenanten.
Het zicht op de risico’s in de eigen veiligheidsregio is niet compleet als hierin niet ook de situatie
in de buurlanden wordt meegenomen. De veiligheidsregio’s voor wie dit geldt beschikken
slechts op hoofdlijnen over informatie over risico’s in België of Duitsland. Dit maakt het lastig
om een goede analyse te maken en op basis hiervan prioriteiten te stellen. Verschillen in
bestuursstructuur tussen Nederland, België en Duitsland maken dat het moeilijk is partijen op
een lijn te krijgen. In de provincie Noord-Brabant is dit onder aanvoering van de commissaris van
de Koning pragmatisch opgepakt. Hij heeft het initiatief genomen de verschillende binnen- en
buitenlandse partijen bijeen te roepen om op die manier samenwerkingsafspraken vast te leggen
als basis voor verdergaande samenwerking.

21

Staat van de rampenbestrijding 2016 - Landelijk beeld

Good practices
De internationale samenwerking is in de in de veiligheidsregio’s
Limburg-Noord, Zeeland en Zuid-Limburg op niveau. Deze
regio’s werken op verschillende niveaus samen met België en
Duitsland. Zo is sprake van een intensieve operationele
samenwerking, worden de plannen met elkaar gedeeld en
oefenen de regio’s grensoverschrijdend. Soms lukt het om voor
een risico een gezamenlijke aanpak te ontwikkelen en deze
zelfs gezamenlijk tot uitvoering te brengen.

Conclusies
Op operationeel niveau komt de monodisciplinaire landsgrensoverschrijdende samenwerking tussen de hulpdiensten doorgaans goed tot stand. Voor de multidisciplinaire
samenwerking blijkt dit moeilijker te zijn, mede door verschillen in de bestuursstructuur.
De veiligheidsregio’s hebben beperkt zicht op de risico’s uit de buurlanden voor de eigen
veiligheidsregio, terwijl zij dit in het licht van de voorbereiding op rampen en incidenten
wel zouden moeten hebben.

Aanbevelingen
• Blijf investeren in de internationale samenwerking op multidisciplinair niveau en maak
indien nodig gebruik van de bestuurlijke contacten op provinciaal niveau.
• Werk (gezamenlijk) de scenario’s voor grensoverschrijdende risico’s uit en beoefen deze
minimaal één keer per planvormingscyclus.

22

Staat van de rampenbestrijding 2016 - Landelijk beeld

5

Operationele prestaties

Om een uitspraak te kunnen doen over het presterend vermogen van de veiligheidsregio’s tijdens een ramp of een incident maakt de Inspectie gebruik van
informatie uit de evaluatierapporten van systeemtesten, incidenten (vanaf GRIP2)
en evenementen. Voor de Staat van de rampenbestrijding 2016 onderzocht de
Inspectie in hoeverre de veiligheidsregio’s op hoofdlijnen voldoen aan de (vooral
kwantitatieve) normen uit de Wvr, het Bvr en het toetsingskader van de Inspectie.
De Inspectie selecteerde daarnaast een aantal aspecten die meer inzicht geven in
de kwaliteit van de taakuitvoering en stelde hiervoor specifieke meer kwalitatieve
normen op. Op basis van de onderbouwing en toelichting in de door de veiligheidsregio aangeleverde evaluatierapporten komt de inspectie tot een oordeel op
deze aspecten.

5.1 Het algemene beeld van de kwantitatieve normen
Een consistent beeld op de normen uit het Bvr
De veiligheidsregio’s laten zien dat zij steeds meer in staat zijn te voldoen aan de kwantitatieve
normen (het betreft vooral condities en randvoorwaarden) gesteld in de wet en het besluit
(zie figuur 6). Uit het onderzoek blijkt dat de operationele prestaties van veiligheidsregio’s over
het algemeen in de basis op orde zijn. Voor de onderwerpen ‘organisatie’, ‘alarmering’ en
‘opschaling’ levert dit een overwegend positief beeld op, ‘informatiemanagement’ blijft in
veel veiligheidsregio’s evenwel een punt van aandacht. Ook de (volledige) opkomst van het
CoPI binnen de normtijd, het tijdig alarmeren na het besluit tot (verdere) opschaling en de
volledigheid en beschikbaarheid van het eigen beeld van teams en het totaalbeeld zijn voor
verbetering vatbaar.

23

Staat van de rampenbestrijding 2016 - Landelijk beeld

Figuur 6. Totale score van alle veiligheidsregio’s op de operationele prestaties uit Wvr en Bvr.

Operationele prestaties Wvr - Bvr
19

6
0
Voor verbetering vatbaar

Basis op orde

Op niveau

Systeemtesten
Een belangrijke manier om inzicht te krijgen in het presterend vermogen is het evalueren van
incidenten, oefeningen en systeemtesten en evenementen. Gezien het geringe aantal grote(re)
incidenten (GRIP3 en GRIP4) is een systeemtest de enige manier om de gehele hoofdstructuur
van de rampenbestrijding te toetsen. De veiligheidsregio’s oefenen weliswaar veelvuldig met
onderdelen van de crisisorganisatie, maar het belang van de systeemtest zit vooral in het
gezamenlijk en gelijktijdig oefenen en testen van de gehele hoofdstructuur. Pas dan wordt
ervaren dat het optreden van het ene team van invloed is (positief of negatief ) op het andere
team en daarmee op een succesvolle aanpak van het incident.
De Inspectie constateert dat een aantal veiligheidsregio’s in de afgelopen jaren besloot niet
jaarlijks een systeemtest te organiseren. Naast het feit dat zij hiermee niet voldoen aan een
wettelijke verplichting, ontnemen deze veiligheidsregio’s zichzelf de mogelijkheid aan te tonen
tot welke operationele prestaties zij in staat zijn. Voor 2015 voldeden alle veiligheidsregio’s wel
aan de verplichting. Punt van aandacht voor veel veiligheidsregio’s is de onderbouwing van de
waarnemingen in de evaluatieverslagen (zie ook paragraaf 6.2).
Conclusies
De veiligheidsregio’s voldoen steeds beter aan de kwantitatieve normen uit de Wvr en het
Bvr, al blijft informatiemanagement in veel veiligheidsregio’s (nog steeds) een belangrijk
verbeterpunt. Ook de (volledige) opkomst van met name het CoPI, het tijdig alarmeren na
het besluit tot (verdere) opschaling en de volledigheid en beschikbaarheid van het eigen
beeld en het totaalbeeld blijven aandachtspunten.
Veiligheidsregio’s hebben beperkt inzicht in het operationeel presterend vermogen van de
crisis­organisatie. Dit komt omdat verschillende veiligheidsregio’s niet jaarlijks de wettelijk
verplichte systeemtest organiseren. Daarnaast ontbreekt het in veel evaluatieverslagen
aan een goede onderbouwing van de waarnemingen.

Aanbeveling
Blijf jaarlijks minimaal één systeemtest organiseren zodat de veiligheidsregio hiermee
inzicht krijgt in het presterend vermogen van de gehele crisisorganisatie.

24

Staat van de rampenbestrijding 2016 - Landelijk beeld

5.2 Het beeld van de meer kwalitatieve normen
De kwalitatieve normen
De Inspectie selecteerde uit het Bvr en het toetsingskader van de Inspectie een aantal normen die
meer inzicht geven in de kwaliteit van de multidisciplinaire taakuitvoering. De normen hebben
betrekking op de afstemming, de informatie-uitwisseling en de taakverdeling tussen de teams
(CoPI, ROT, TBZ en BT)5, de samenwerking met andere partijen en een aantal specifieke
elementen van de taakuitvoering. Voor de beoordeling zijn meerdere normen samengevoegd om
een beeld van het betreffende onderwerp te krijgen. Een aantal veiligheidsregio’s stelde de
Inspectie aanvullende evaluatieverslagen van incidenten, oefeningen en/of evenementen
beschikbaar, waardoor het mogelijk is tot een nog beter onderbouwde waardering te komen6.
Samenwerking netwerkpartners in de praktijk
De veiligheidsregio’s laten in de operationele prestaties zien dat de afstemming met de netwerkpartners niet alleen in de voorbereidende fase, maar ook tijdens oefeningen en incidenten is
geborgd (zie figuur 7). Het lukt de meldkamer doorgaans goed om afhankelijk van het scenario de
benodigde externe partners tijdig te alarmeren. Vervolgens slagen de veiligheidsregio’s er ook
in om de netwerkpartners actief te laten deelnemen in de verschillende teams. In de meeste
gevallen vindt contact met netwerkpartners plaats op CoPI- en/of ROT-niveau. Het contact
beperkt zich in eerste instantie vooral tot informatie-uitwisseling. De functionarissen in de
teams zijn nog niet altijd in staat om de verantwoordelijkheden, die zijn vastgelegd in
convenanten en afspraken, in de praktijk tot uitvoering te brengen. Ook is niet altijd duidelijk
wat de crisisorganisatie en netwerkpartners van elkaar kunnen verwachten op het gebied van
bijvoorbeeld beschikbare informatie en de inzet van mogelijke (communicatie) maatregelen.
Figuur 7. Totale score van alle veiligheidsregio’s op de alarmering van andere functionarissen (A) en de afstemming met netwerkpartners (B).

A: Alarmering andere
functionarissen

B: Afstemming netwerkpartners
22

20

5

3

0
Voor verbetering Basis
vatbaar
op orde

Op niveau

Voor verbetering Basis
vatbaar
op orde

0
Op niveau

5

CoPI staat voor Commando Plaats Incident, ROT voor Regionaal Operationeel Team, TBZ voor Team Bevolkingszorg
en BT voor Beleidsteam.

6

Waar de Inspectie in deze paragraaf de term ‘in de praktijk’ hanteert wordt bedoeld de praktijk zoals die blijkt uit de
evaluaties van systeemtesten, incidenten en evenementen.

25

Staat van de rampenbestrijding 2016 - Landelijk beeld

Samenwerking gemeenten in de praktijk
Gemeenten hebben als onderdeel van het openbaar bestuur een algemene zorgplicht voor hun
inwoners en vervullen daarmee een essentiële rol in de rampenbestrijding en crisisbeheersing.
Gemeenten moeten daarom vanaf het begin van een incident uitvoerend betrokken zijn. Ook
na afloop van een incident liggen er voor de gemeenten vaak nog taken in het verschiet.
Crisiscommunicatie, opvang en verzorging en herstelzorg (nafase) zijn de drie belangrijkste
taken in dit verband.
De veiligheidsregio’s hebben de afgelopen jaren flink geïnvesteerd in het regionaal organiseren
van de bevolkingszorg. De operationele prestaties laten echter zien dat de taakuitvoering van de
teams bevolkingszorg tijdens incidenten nog altijd voor verbetering vatbaar is. Zo is het voor het
team bevolkingszorg lastig om daadwerkelijke adviezen aan het ROT te geven (zie figuur 8A). Het
komt ook nog steeds voor dat informatie vanuit het team bevolkingszorg niet wordt gedeeld met
de andere teams. Dit komt enerzijds door de soms complexe positie die het team bevolkingszorg
inneemt in de crisisorganisatie. De gemeenten hebben niet alleen een taak in de regionale
crisisorganisatie, maar zijn bij de aanpak van een incident met daarmee verband houdende
werkzaamheden in de eigen gemeenten. Anderzijds is het gebruik van LCMS door het team
bevolkingszorg niet in alle veiligheidsregio’s volledig geïmplementeerd. De manier waarop het
team bevolkingszorg invulling geeft aan informatiemanagement blijft ten opzichte van de
andere teams nog achter.
Figuur 8. Totale score van alle veiligheidsregio’s op de advisering aan het ROT (A) en de overdracht naar de nafase (B).

A: Advisering aan het ROT
18

B: Nafase

7

5

4
0

0
Voor verbetering Basis
vatbaar
op orde

Op niveau

Voor verbetering Basis
vatbaar
op orde

Op niveau

Ook de overdracht van de crisisorganisatie naar de gemeenten in de nafase is nog een aandachtspunt (zie figuur 8B). In de praktijk blijkt dat bij grotere incidenten, waarbij duidelijk is dat er nog
werkzaamheden in de nafase moeten plaatsvinden, wel beter invulling wordt gegeven aan de
afschaling en een goede overdracht van activiteiten naar de ‘nafase-organisatie’. Bij relatief
kleine incidenten is het echter niet altijd duidelijk wanneer de multidisciplinaire crisisbeheersing is afgerond en of er voor de verdere afhandeling nog een taak is weggelegd voor de
gemeente. Onduidelijkheden in de taken en verantwoordelijkheden tussen de gemeente en de
veiligheidsregio spelen hierbij eveneens een rol.
De scores van veiligheidsregio’s op het onderdeel nafase/afschaling zijn alleen gebaseerd op een
beperkt aantal evaluaties van incidenten. De Inspectie constateert dat bij evaluaties nog beperkt
aandacht wordt besteed aan de overgang naar de nafase.

26

Staat van de rampenbestrijding 2016 - Landelijk beeld

Taakuitvoering
1. Calamiteitencoördinator (CaCo) in de meldkamer
De CaCo is bij multidisciplinaire incidenten de schakel tussen de drie hulpverleningsdiensten in
de meldkamer. Daarnaast zorgt de CaCo voor de eerste informatievoorziening richting de teams
en functionarissen in het veld. Een goede taakuitvoering van de CaCo is cruciaal voor een goede
start van de aanpak van een incident. Een aantal veiligheidsregio’s beschikt echter nog steeds
niet over een vrijgestelde calamiteitencoördinator die continu (24/7) op de meldkamer aanwezig
is. In de praktijk blijkt dat de CaCo doorgaans twee van de drie elementen van zijn taakomschrijving
goed uitvoert. Het betreft het halen en brengen van informatie en het bewaken van het opschalingsniveau. Het stellen van prioriteiten in de besluiten van de verschillende hulpverleningsdiensten is lastiger (zie figuur 9).
De meldkamer is een onmisbare schakel in de crisisorganisatie. De ontwikkelingen rondom de
samenvoeging van de meldkamers tot een landelijke meldkamerorganisatie zijn als enige tijd
reden tot zorg (zie kader).
De meldkamer als onderdeel van de crisisorganisatie
Veel veiligheidsregio’s maken zich zorgen over de vertraging in het proces en het dreigende
uitstel van de samenvoeging van de meldkamers (zie ook hoofdstuk 2). Een aantal veiligheidsregio’s geeft dit signaal al langer af en dringt erop aan de samenvoeging zo snel
mogelijk te realiseren.
De veiligheidsregio’s zijn sinds eind 2015 intensiever betrokken bij het invoeringstraject
voor de LMO en weer zelf verantwoordelijk voor de samenvoeging en voor het ‘going
concern’. Al in 2014 constateerde de Inspectie een aantal zorgwekkende knelpunten in
de continuïteit van de meldkamers. Zie het rapport Meldkamers. Nog meer vertraging in
de samenvoeging van de meldkamers is een extra risico. Een goed functionerende
meldkamer is onmisbaar, niet alleen voor de reguliere taakuitvoering van de hulpdiensten,
maar zeker ook bij de aanpak van bij rampen en incidenten. Naast de gevolgen voor de
(financiële) bedrijfsvoering maakt samenvoeging van meldkamers het tevens mogelijk dat
kan worden voorzien in het continu beschikbaar zijn van een CaCo.
Figuur 9. Totale score van alle veiligheidsregio’s op de taakuitvoering door de CaCo.

Taakuitvoering CaCo
14
11

0
Voor verbetering vatbaar

Basis op orde

27

Op niveau

Staat van de rampenbestrijding 2016 - Landelijk beeld

2. Commando Plaats Incident (CoPI)
In de praktijk blijkt dat het CoPI er in inmiddels goed in slaagt de verschillende taken op het
gebied van sturing en coördinatie van de operationele inzet uit te voeren. Hoewel een strikte
scheiding tussen bron- en effectgebied in de praktijk niet altijd is aan te brengen, is de taakverdeling tussen het CoPI en ROT op zich helder. Het CoPI heeft regelmatig contact met het ROT,
waarbij sprake is van informatie-uitwisseling en advisering. De advisering door het CoPI aan het
ROT over tactische vraagstukken komt nog onvoldoende uit de verf.
3. Regionaal Operationeel Team (ROT)
In de praktijk blijkt het voor het ROT lastig als verbindende schakel tussen de operationele inzet
en het bestuur te functioneren. Het ROT is belast met de sturing en coördinatie van de rampenbestrijding, maar in de praktijk houdt ook het CoPI zich hiermee bezig. Hierdoor ontstaan
situaties waarin het ROT feitelijk functioneert als backoffice van het CoPI. Ook is het voor het
ROT niet altijd duidelijk op welke vraagstukken zij een besluit of actie moet nemen.
Het ROT en het beleidsteam hebben regelmatig contact met elkaar en het ROT slaagt er in de
burgemeester goed te informeren. In de praktijk blijkt dat de advisering op strategisch en
bestuurlijk niveau nog te wensen overlaat (zie figuur 10).
Figuur 10. Totale score van alle veiligheidsregio’s op de (A) advisering aan het BT en (B) de sturing en coördinatie door het ROT en CoPI.

Advisering aan het BT

Sturing en coördinatie
16

14
11

9

0
Voor verbetering Basis
vatbaar
op orde

0

Op niveau

Voor verbetering Basis
vatbaar
op orde

Op niveau

4. Beleidsteam
Een beleidsteam heeft tot taak de burgemeester te ondersteunen bij de aanpak van het incident.
In de praktijk verloopt de informatievoorziening doorgaans goed, maar het lukt het beleidsteam
niet altijd om de taken te richten op de bestuurlijke en strategische vraagstukken. In plaats
hiervan houdt het beleidsteam zich regelmatig bezig met operationele vraagstukken, die door de
operationele teams moeten worden afgehandeld.

28

Staat van de rampenbestrijding 2016 - Landelijk beeld

Informatiemanagement
Uit de operationele prestaties blijkt dat het informatiemanagement nog altijd een punt van zorg
is. In de praktijk slagen niet alle teams erin om besluiten, adviezen en opdrachten te baseren op
het actuele beeld (zie figuur 11). Wegens het ontbreken van informatie is er onvoldoende zicht op
wat er in de omgeving gebeurt, op het aantal (mogelijke) slachtoffers en op de ontwikkeling van
het incident.
Figuur 11. Totale score van alle veiligheidsregio’s op de besluitvorming op basis van het actuele beeld (informatiemanagement).

Besluitvorming op basis van actueel beeld
14
11

0
Voor verbetering vatbaar

Basis op orde

Op niveau

Conclusies
Voor de Staat 2016 selecteerde de Inspectie een aantal normen uit het Bvr die meer inzicht
geven in de kwaliteit van de operationele prestaties. Uit het onderzoek blijkt dat deze
onderdelen van de taakuitvoering voor een groot deel nog voor verbetering vatbaar zijn.
Zowel de taakuitvoering als de borging van de calamiteitencoördinator op de meldkamer
blijft een aandachtspunt. Voor het CoPI is het inmiddels duidelijk wat de taken zijn en
hoe deze moeten worden uitgevoerd, maar het ROT en het BT hebben moeite met de
positionering en rolvastheid. Daarnaast laten de operationele prestaties zien dat de
samenwerking met de gemeenten tijdens incidenten nog altijd een belangrijks verbeter­
punt. Het blijft voor het team bevolkingszorg en de gemeentelijke functionarissen lastig
een adequate aansluiting bij de crisisorganisatie te realiseren.

Aanbeveling
• Richt de oefenactiviteiten in de komende jaren meer op de kwalitatieve taakuitvoering
van de teams. De aandacht moet vooral gericht zijn op:
- de interactie en de informatie-uitwissing tussen de verschillende teams;
- de positionering en rolvastheid van de teams;
- de aansluiting en taakuitvoering van de teams bevolkingszorg.

29

Staat van de rampenbestrijding 2016 - Landelijk beeld

6

Kwaliteit

De Wet veiligheidsregio’s schrijft in artikel 23 voor dat veiligheidsregio’s moeten
beschikken over een kwaliteitszorgsysteem7, maar stelt hieraan geen inhoudelijke
eisen. Dit leidt ertoe dat elke regio op een andere manier invulling geeft aan
kwaliteitszorg. Veiligheidsregio’s zien de verantwoordings- en evaluatietrajecten als
onderdeel van kwaliteitszorg en als een manier om specifieke verbeterpunten te
formuleren. Daarnaast leggen de veiligheidsregio’s over verschillende aspecten van
de taakuitvoering of de bedrijfsvoering verantwoording af, onder andere in nieuwe
beleids- en uitvoeringsplannen. Een aantal veiligheidsregio’s evalueert in het kader
van kwaliteitszorg ook de samenwerking met de partners.

6.1 Kwaliteitszorg
Kwaliteitszorg nog volop in ontwikkeling
Op het gebied van kwaliteitszorg hebben de veiligheidsregio’s de eerste stappen gezet en passen
zij onderdelen van kwaliteitszorg incidenteel en fragmentarisch toe. De veiligheidsregio’s die
kwaliteitszorg al enigszins op orde hebben meten op verschillende onderdelen de kwaliteit van
de taakuitvoering en ontplooien initiatieven tot kwaliteitsverbetering. Het betreft bijvoorbeeld
het evalueren van verschillende activiteiten (beleidsdoelstellingen, interne audits) en processen
(planvormingstrajecten). Op deze onderdelen wordt de PDCA cyclus doorlopen. Het ontwikkelen
van een overkoepelende visie op kwaliteit is een belangrijke verbeterstap voor de veiligheidsregio’s.

7

De Memorie van toelichting op de Wvr verstaat onder een kwaliteitszorgsysteem een managementsysteem met
het doel de bedrijfsvoering in een organisatie, zowel in profit als non-profitorganisaties te verbeteren. Met het
kwaliteitszorgsysteem worden op systematische wijze de kwaliteit van de taakuitvoering, de resultaten en het
beheer bewaakt, beheerst en verbeterd.

30

Staat van de rampenbestrijding 2016 - Landelijk beeld

Figuur 12. Totale score van alle veiligheidsregio’s op de kwaliteitszorg.

Kwaliteitszorg
15
9

1
Voor verbetering vatbaar

Basis op orde

Op niveau

Integraal kwaliteitszorgsysteem ontbreekt in alle veiligheidsregio’s
Veiligheidsregio’s zijn onderling moeilijk vergelijkbaar als het gaat om kwaliteitszorg, omdat de
aspecten van kwaliteitszorg en de methoden die worden toegepast zeer uiteenlopen. Uit het
onderzoek blijkt wel dat elke veiligheidsregio bezig is met het ontwikkelen van (onderdelen van)
een kwaliteitszorgsysteem.
De veiligheidsregio’s hebben wel een belangrijk stap gezet bij de invoering van de visitatie in
het kader van het project ‘kwaliteit en vergelijkbaarheid’ als methode om de prestaties en de
organisatieontwikkeling kwalitatief te beschouwen. Meerdere veiligheidsregio’s hebben
inmiddels bezoek gehad van een commissie, bestaande uit collega’s van ander veiligheidsregio’s
met een of meer externe partners en deskundigen.89
Good practice
De kwaliteitszorg is in de in de veiligheidsregio Noord-Holland
Noord op niveau. De veiligheidsregio beschikt over een
duidelijk beschreven visie op kwaliteit. Alle procedures van de
veiligheidsregio zijn conform ISO beschreven. Verbeter- en
actiepunten worden bijgehouden en gemonitord in een digitaal
systeem. De regio laat daarmee zien dat zij zich zelf continue
kan verbeteren. De ontwikkeling van de incidentenmonitor8
en de risicomonitor9 zijn voorbeelden om zicht te houden op
de ontwikkelingen in de veiligheidsregio.

8

De incidentmonitor geeft inzicht in de ontwikkeling van (fysieke) veiligheid in Noord-Holland Noord door risico’s te
detecteren, deze aan te pakken en zo mogelijk te voorkomen.

9

De risicomonitor bevat informatie over risicobedrijven in combinatie met informatie over het weer, waterstand,
treinen, scheepvaart enzovoorts. Vervolgens probeert de regio daar actief op te monitoren. Hiermee werkt de regio
toe naar een Veiligheid Informatie Centrum (VIC).

31

Staat van de rampenbestrijding 2016 - Landelijk beeld

Conclusies
De meeste veiligheidsregio’s hebben op het terrein van kwaliteitszorg belangrijke eerste
stappen gezet. Een aantal veiligheidsregio’s meet inmiddels op onderdelen de kwaliteit.
De veiligheidsregio’s beschikken echter nog niet over een integraal kwaliteitszorgsysteem.
Eén veiligheidsregio (Noord-Holland Noord) beschikt over een duidelijk omschreven visie
op kwaliteit. Deze veiligheidsregio heeft alle procedures beschreven, bewaakt verbeter- en
actiepunten en monitort deze in een digitaal systeem.
Een aantal veiligheidsregio’s heeft inmiddels een visitatietraject achter de rug en gebruikt
de uitkomsten om zich kwalitatief verder te ontwikkelen.

Aanbeveling
Kom gezamenlijk vanuit het project ‘kwaliteit en vergelijkbaarheid’ tot een landelijk
uniform beeld over een integraal kwaliteitszorgsysteem, dat alle aspecten van de taak­
uitvoering omvat. Werk dit vervolgens uit en implementeer dit in de veiligheidsregio’s.

6.2 Evalueren
Proces op orde, diepgang verschilt
Alle veiligheidsregio’s onderkennen het belang van het evalueren van incidenten om de kwaliteit
van de taakuitvoering te verbeteren . Vrijwel alle veiligheidsregio’s beschikken ook over een
systematiek voor het evalueren van incidenten. In ongeveer de helft van de veiligheidsregio’s
wordt het evalueren zodanig vormgegeven dat hieraan de kwalificatie ‘op niveau’ kan worden
toegekend. Deze veiligheidsregio’s onderwerpen de evaluaties aan een nadere beschouwing en
halen hieruit ‘rode draden’, die vervolgens in actiepunten worden omgezet. Daarbij zorgen zij
ervoor dat de actiepunten ook daadwerkelijk worden uitgevoerd. In andere veiligheidsregio’s
gebeurt dit minder structureel. Zij formuleren wel actiepunten, maar het blijft onduidelijk wat er
vervolgens mee gebeurt. Daar komt bij dat in enkele veiligheidsregio’s het aantal incidenten
dermate gering is, dat het lastig is een algemene lijn uit de evaluaties te halen.
De kwaliteit van het evalueren kan nog op een hoger niveau worden gebracht als de veiligheidsregio’s erin slagen de kennis en ervaring meer met elkaar te delen. Inmiddels is hiermee een
Werkgroep Evalueren10 aan de slag gegaan. Een van de belangrijkste doelstellingen van de
werkgroep is te komen tot meer gelijkvormigheid in de systematiek bij het evalueren van zowel
incidenten als oefeningen.

10

De Werkgroep Evalueren is opgericht vanuit het bestaande Netwerk MOTO van Brandweer Nederland met als
opdracht de kwaliteit van het evalueren te verbeteren. Het Netwerk MOTO is het platform van en voor hoofden
MOTO van de veiligheidsregio’s. Alle 25 veiligheidsregio’s zijn vertegenwoordigd in het platform. Het is de
bedoeling om in de nabije toekomst zowel het netwerk als de werkgroep onder te brengen binnen de
(multidisciplinaire) structuur van de rampenbestrijding en crisisbeheersing.

32

Staat van de rampenbestrijding 2016 - Landelijk beeld

Figuur 13. Totale score van alle veiligheidsregio’s op het evalueren van incidenten.

Evalueren van incidenten
14
9
2
Voor verbetering vatbaar

Basis op orde

Op niveau

Zelfkritisch vermogen
Bij het opstellen van de Staat 2016 maakte de Inspectie meer dan bij de vorige Staat gebruik
van de input van de veiligheidsregio’s zelf. Bij de beoordeling van de operationele prestaties
constateert de Inspectie dat de mate van diepgang van de evaluatierapporten en het kritisch
vermogen van de veiligheidsregio’s varieert. Veel veiligheidsregio’s richten de evaluaties op de
kwantitatieve normen uit het Besluit veiligheidsregio’s. Daarbij ontbreekt het regelmatig aan
een duidelijke onderbouwing van de waarnemingen op basis waarvan de veiligheidsregio
concludeert of als dan niet wordt voldaan aan de gestelde eisen.
Daarnaast constateert de Inspectie dat een aantal veiligheidsregio’s niet alleen een gedegen
evaluatiesystematiek heeft, maar vaker komt tot een scherpe, kritische en goed onderbouwde
beoordeling van de eigen prestaties. Zij zijn meestal strenger voor zichzelf en dit levert op het
eerste gezicht mindere prestaties op. Aan deze veiligheidsregio’s heeft de Inspectie de score
‘op niveau’ toegekend, met daarbij de toevoeging dat zij over een hoog zelfkritisch vermogen
beschikken.
Good practices
Het evalueren van incidenten is in de in de meeste veilig­heids­regio’s op niveau. De veiligheidsregio’s passen de evaluatie­
systematiek consequent toe. Aanbevelingen worden
bijgehouden en toegewezen en er wordt toegezien op de
daadwerkelijke implementatie van verbeteringen. Een aantal
veiligheidsregio’s kent een specifieke aanvulling op de
systematiek. Zo ontwikkelde de veiligheidsregio IJsselland een
‘evaluatie-app’ om de evaluatie te versnellen. De veiligheids­
regio Noord-Holland-Noord is transparant over de evaluaties
en publiceert deze op haar website.
Zes veiligheidsregio’s onderscheiden zich in het bijzonder. Zij beschikken over een hoog zelfkritisch
vermogen. Het betreft de veiligheidsregio’s Amsterdam-Amstelland, Fryslân, Groningen, IJsselland,
Noord-Holland Noord en Zuid-Holland Zuid. De evaluatieverslagen van deze veiligheidsregio’s
bevatten per aspect een gedegen toelichting en duidelijke leerpunten. De veiligheidsregio’s zijn
hiermee in staat gericht te sturen en benutten de uitkomsten van de evaluaties optimaal voor verdere
kwaliteitsverbetering van de taakuitvoering.

33

Staat van de rampenbestrijding 2016 - Landelijk beeld

Conclusies
In 2013 concludeerde de Inspectie dat de veiligheidsregio’s nauwelijks de eigen prestaties
tijdens oefeningen en incidenten evalueerden. Thans stelt de Inspectie vast dat het
evalueren gemeengoed is in elke veiligheidsregio. Alle veiligheidsregio’s beschikken over
een evaluatiemethodiek en passen deze ook toe.
Een aantal veiligheidsregio’s voert de evaluaties bijzonder professioneel uit. Zij hebben
een hoog zelfkritisch vermogen ontwikkeld en evalueren systeemtesten, incidenten
en evenementen grondig, waarbij de waarnemingen goed worden onderbouwd. Dit
resulteert op het eerste gezicht in een kritischer oordeel en daarmee tot lagere scores.
Een nadere analyse van de rapportages laat zien dat de werkwijze zodanig is, dat hiervan
het meeste kan worden geleerd en dat het een belangrijke aanzet is tot verdere
kwaliteitsverbetering.

Aanbevelingen
• Evalueer vanaf 2017 iedere grootschalige oefening en grootschalig evenement, alsmede
alle GRIP-incidenten, leg de leerpunten vast en borg deze.
• Benut de werkwijze van de veiligheidsregio’s met een hoog zelfkritisch vermogen om de
eigen evaluatiesystematiek kwalitatief te verbeteren.

6.3 Inzicht in vakbekwaamheid multi-functionarissen
Nog te veel mono en te weinig multi
Het inzicht in de vakbekwaamheid van de multi-functionarissen is in nagenoeg alle veiligheidsregio’s voor verbetering vatbaar (zie figuur 14). De meeste veiligheidsregio’s beschikken weliswaar
over een registratiesysteem voor multi-functionarissen, maar zij beperken de registratie tot de
aanwezigheid bij opleidingsactiviteiten of oefeningen. Zij hebben hierdoor onvoldoende of geen
zicht op de kwaliteit en de ontwikkelingsmogelijkheden van multi-functionarissen in de
crisisorganisatie.
Veelal ligt de verantwoordelijkheid voor de vakbekwaamheid van de multidisciplinaire functionarissen nog bij de monodisciplinaire diensten. Hierdoor vindt de registratie in veel veiligheidsregio’s op verschillende manieren en in verschillende systemen plaats. Daarnaast ontbreekt het
in de meeste veiligheidsregio’s aan een actieve invulling van ‘warm’ loopbaanbeleid voor
multi-functionarissen, gericht op het functioneren in de crisisbeheersing. Een goede ontwikkeling is het voeren van functioneringsgesprekken met de medewerkers die een rol hebben in de
crisisorganisatie op basis van competentieprofielen.

34

Staat van de rampenbestrijding 2016 - Landelijk beeld

Figuur 14. Totale score van alle veiligheidsregio’s op het inzicht in de vakbekwaamheid van multi-functionarissen.

Inzicht vakbekwaamheid
19

5
1
Voor verbetering vatbaar

Basis op orde

Op niveau

Good practice
Het inzicht in de vakbekwaamheid van multi-functionarissen
is in de in de veiligheidsregio Utrecht op niveau. De veilig­
heidsregio beschikt over een visie op multidisciplinaire
vakbekwaamheid en heeft door middel van één systeem zicht
op de kwaliteit van het functioneren van multi-functionarissen.
Daarbij houdt de regio functioneringsgesprekken met de
multidisciplinaire functionarissen en biedt deze vervolgens
gerichte opleidings- en trainingsactiviteiten aan.

Conclusies
De veiligheidsregio’s hebben nog onvoldoende inzicht in de vakbekwaamheid van de
multi-functio-narissen. Verschillende veiligheidsregio’s beschikken wel over een
registratiesysteem, maar dit blijft veelal beperkt tot het bijhouden van de aanwezigheid.
De verantwoordelijkheid voor de vakbekwaamheid van de multi-functionarissen ligt in
de meeste veiligheidsregio’s bij de hulpdiensten zelf. Ook ontbreekt het in vrijwel alle
veiligheidsregio’s aan een loopbaanbeleid voor functionarissen in de crisisorganisatie, dat
is gebaseerd op competentieprofielen.

Aanbevelingen
• Stel een visie op over het loopbaanbeleid van multidisciplinaire crisisfunctionarissen
met daaraan gekoppeld een samenhangend geheel van oefenactiviteiten met tussentijdse toetsmomenten.
• Maak de vakbekwaamheid van multi-functionarissen inzichtelijk in een
functionarisvolgsysteem.

35

Staat van de rampenbestrijding 2016 - Landelijk beeld

7

Eindconclusies en
overzicht aanbevelingen
Alles overziend levert de Staat van de rampenbestrijding 2016 het volgende beeld op.
Was in de Staat van de rampenbestrijding 2013 het beeld dat de veiligheidsregio’s nog volop bezig
waren met de inrichting van de organisatie, uit de Staat 2016 komt naar voren dat de veiligheidsregio’s in de afgelopen jaren een positieve ontwikkeling hebben doorgemaakt en in toenemende
mate taakvolwassen zijn geworden. Het onderzoek laat zien dat dit met name geldt voor de
voorbereiding op rampen en incidenten en wat hiervoor is vastgelegd in plannen en samenwerkingsafspraken. Het operationeel presteren bij de aanpak van incidenten en bij oefeningen is
echter op verschillende punten nog voor verbetering vatbaar.
De veiligheidsregio’s hebben zicht op de risico’s en de voorbereiding in plannen en procedures is
vrijwel overal op orde. In de meeste veiligheidsregio’s is sprake van samenhang tussen de
verschillende plannen, al komen de risico’s vaak nog onvoldoende zichtbaar terug in de
oefenactiviteiten.
De veiligheidsregio’s vullen hun rol als netwerkorganisatie steeds meer in. Gemeenten worden
beter betrokken, niet alleen als verantwoordelijke voor het in stand houden van de veiligheidsregio, maar ook als partner in de crisisorganisatie. Ook betrekken de veiligheidsregio’s de
vitale partners intensiever in de voorbereiding en bij oefeningen. De samenwerking is in
plannen en convenanten doorgaans goed geregeld, maar een aantal incidenten heeft laten zien
dat de samenwerking in de praktijk nog voor verbetering vatbaar is.
De veiligheidsregio’s laten zowel bij oefeningen als bij de aanpak van incidenten zien dat zij
steeds beter in staat zijn te voldoen aan de (vooral kwantitatieve) condities en randvoorwaarden
uit de Wet en het Besluit veiligheidsregio’s. Als meer wordt gekeken naar de operationele prestaties
tijdens een ramp of een incident blijkt dat op een aantal belangrijke punten nog verbeterslagen
noodzakelijk zijn. Het betreft onder andere de afstemming en de onderlinge taakverdeling
tussen de verschillende onderdelen van de crisisorganisatie, de informatie-uitwisseling en de
aansluiting en taakuitvoering van de gemeenten in het kader van de bevolkingszorg.

36

Staat van de rampenbestrijding 2016 - Landelijk beeld

Kwaliteitszorg is in de veiligheidsregio’s nog volop in ontwikkeling. Ten opzichte van de situatie
in 2013 zijn er belangrijke stappen gezet op weg naar een kwaliteitszorgsysteem. Het evalueren
van oefeningen en incidenten is ten opzichte van 2013 duidelijk verbeterd. Het zicht op de
vakbekwaamheid van de multidisciplinaire crisisfunctionarissen daarentegen is in de meeste
veiligheidsregio’s nog beperkt.
Op basis van het onderzoek komt de Inspectie tot de volgende aanbevelingen.
Aan de minister van Veiligheid en Justitie
De Wet en het Besluit veiligheidsregio’s bevatten veel kwantitatieve normen (bijvoorbeeld
opkomsttijden en samenstelling van teams). Uit de Staat 2016 blijkt dat veiligheidsregio’s in de
praktijk soms flexibel omgaan met deze normen, mede omdat op sommige punten – mede door
technische ontwikkelingen – een andere aanpak meer voor de hand ligt. Het betreft onder
andere de opkomsttijden van onderdelen van de crisisorganisatie, de samenstelling van teams en
het tijdsbestek waarbinnen activiteiten moeten worden gestart.
De Inspectie doet de aanbeveling om de bevindingen uit deze Staat en de in de praktijk opgedane
ervaringen van de veiligheidsregio’s mee te nemen in het lopende traject van de aanpassing van
het Besluit veiligheidsregio’s.
Aan de veiligheidsregio’s
Algemeen
Elke veiligheidsregio dient op basis van het eigen regiobeeld de kwaliteit van de taakuitvoering
verder te verbeteren door actief aan de slag te gaan met de onderwerpen waaraan in het
regiobeeld de score ‘voor verbetering vatbaar’ is toegekend. Dit geldt in het bijzonder voor de
operationele prestaties. Daarnaast is het noodzakelijk te blijven investeren in de onderwerpen
die de score ‘basis op orde’ hebben gekregen. Een aantal aanbevelingen leent zich goed voor een
aanpak door groepen veiligheidsregio’s of de veiligheidsregio’s gezamenlijk.
Specifieke aanbevelingen voor de vier thema’s:
1. Planvorming
• Beoefen minimaal één keer per planvormingscyclus de prioritaire risico’s uit het regionaal
risicoprofiel.
• Beoordeel jaarlijks of de verschillende plannen op basis van actuele ontwikkelingen moeten
worden bijgesteld.
2. Samenwerking
• Zoek op basis van de risico’s en aan de hand van scenario’s steeds naar de juiste invulling van
de samenwerking (maatwerk).
• Maak duidelijke afspraken tussen de veiligheidsregio en de (vitale) partners wie in een
voorkomende geval wat doet bij de aanpak van een incident (bijvoorbeeld crisiscommunicatie).
• Zorg voor grotere betrokkenheid van alle (vitale) partners bij het tactische en strategische
niveau van de crisisorganisatie.
• Betrek de gemeenten al in de eerste stadia van de beleidsontwikkeling bij het opstellen van plannen.

37

Staat van de rampenbestrijding 2016 - Landelijk beeld

• Werk gezamenlijk de scenario’s voor de regiogrens overschrijdende risico’s uit (bijvoorbeeld
‘hoogwater’ en ‘uitval van nutsvoorzieningen’) en maak hierbij afspraken over de boven­
regionale coördinatie van de aanpak van het incident en de hiermee verband houdende
informatie-uitwisseling.
• Beoefen minimaal één keer per planvormingscyclus een van de uitgewerkte scenario’s
(bijv. in combinatie met een systeemtest).
• Blijf investeren in de internationale samenwerking op multidisciplinair niveau en maak indien
nodig gebruik van de bestuurlijke contacten op provinciaal niveau.
• Werk (gezamenlijk) de scenario’s voor grensoverschrijdende risico’s uit en beoefen deze
minimaal één keer per planvormingscyclus.
3. Operationele prestaties
• Blijf jaarlijks minimaal één systeemtest organiseren zodat de veiligheidsregio hiermee inzicht
krijgt in het presterend vermogen van de gehele crisisorganisatie.
• Richt de oefenactiviteiten in de komende jaren meer op de kwalitatieve taakuitvoering van de
teams. De aandacht moet vooral gericht zijn op:
-- de interactie en de informatie-uitwissing tussen de verschillende teams;
-- de positionering en rolvastheid van de teams;
-- de aansluiting en taakuitvoering van de teams bevolkingszorg.
4. Kwaliteit
• Kom gezamenlijk vanuit het project ‘kwaliteit en vergelijkbaarheid’ tot een landelijk uniform
beeld over een integraal kwaliteitszorgsysteem, dat alle aspecten van de taakuitvoering omvat.
Werk dit vervolgens uit en implementeer dit in de veiligheidsregio’s.
• Evalueer vanaf 2017 iedere grootschalige oefening en grootschalig evenement, alsmede alle
GRIP-incidenten, leg de leerpunten vast en borg deze.
• Benut de werkwijze van de veiligheidsregio’s met een hoog zelfkritisch vermogen om de eigen
evaluatiesystematiek kwalitatief te verbeteren.
• Stel een visie op over het loopbaanbeleid van multidisciplinaire crisisfunctionarissen met
daaraan gekoppeld een samenhangend geheel van oefenactiviteiten met tussentijdse
toetsmomenten.
• Maak de vakbekwaamheid van multi-functionarissen inzichtelijk in een
functionarisvolgsysteem.

38

Staat van de rampenbestrijding 2016 - Landelijk beeld

I

Bijlage
Beoordelingskader
Staat van de rampenbestrijding 2016
Voor de Staat van de rampenbestrijding 2016 beoordeelt de Inspectie de veiligheidsregio’s op de onderwerpen ‘planvorming’ (hoofdstuk 3), ‘samenwerking’
(hoofdstuk 4), ‘operationele prestaties’ (hoofdstuk 5) en ‘kwaliteit‘ (hoofdstuk 6).
Per onderwerp hanteert de Inspectie een beoordeling op de volgende vier niveaus:
• op niveau;
• basis op orde;
• voor verbetering vatbaar;
• onvoldoende.
De Wet veiligheidsregio’s (Wvr), het Besluit veiligheidsregio’s (Bvr), het toetsingskader van de
Inspectie en de gemiddelde prestaties van de veiligheidsregio’s zijn het uitgangspunt voor de
beoordeling. Wanneer de prestaties van de veiligheidsregio hiermee overeenkomen stelt de
Inspectie vast dat voor het betreffende element de basis op orde is. De veiligheidsregio is op een
onderwerp ‘op niveau’ wanneer de veiligheidsregio duidelijk boven de gemiddelde prestaties
scoort en hiermee als voorbeeld kan dienen voor andere veiligheidsregio’s. De veiligheidsregio
scoort ‘voor verbetering vatbaar’ wanneer beperkt wordt voldaan aan de Wvr en het Bvr, het
toetsingskader en/of de gemiddelde prestaties van veiligheidsregio’s. De veiligheidsregio scoort
‘onvoldoende’ als er in het geheel niet wordt voldaan aan de Wvr, het Bvr, het toetsingskader van
de Inspectie en/of de gemiddelde prestaties van veiligheidsregio’s. Per thema heeft de Inspectie
uitgewerkt hoe de beoordeling tot stand is gekomen.

39

Staat van de rampenbestrijding 2016 - Landelijk beeld

Beoordelingskader planvorming
Samenhang tussen de plannen
Op niveau

Het beleidsplan en het moto-beleidsplan zijn gebaseerd op het risicoprofiel.
De belangrijkste risico’s vormen de kern van het beleid en van de uitvoeringsactiviteiten. De veiligheidsregio voldoet aan de wettelijke termijnen voor
planvorming en monitort actief en periodiek of (tussentijdse) bijstellingen
noodzakelijk zijn.

Basis op orde

Risico’s uit het risicoprofiel komen terug in het beleidsplan of het moto-beleidsplan. Het is echter niet duidelijk of uitvoeringsactiviteiten gebaseerd zijn op het
risicoprofiel. De planvormingscyclus is op orde. Er wordt echter niet regelmatig
gekeken of er wijzigingen in vastgestelde plannen moeten worden doorgevoerd.
De plannen voldoen aan de eisen van het toetsingskader van de Inspectie.

Voor verbetering vatbaar

De veiligheidsregio beschikt over de voorgeschreven plannen. Inhoudelijk is
niet vast te stellen of er samenhang is tussen de verschillende plannen.
Daarnaast sluiten de termijnen van de verschillende plannen niet op elkaar aan.
De plannen voldoen niet aan de eisen van het toetsingskader van de Inspectie.

Onvoldoende

De veiligheidsregio beschikt niet over de voorgeschreven plannen.

40

Staat van de rampenbestrijding 2016 - Landelijk beeld

Beoordelingskader netwerk en samenwerking
Samenwerking binnen de veiligheidsregio
Samenwerking met netwerkpartners
Op niveau

De veiligheidsregio voert een actief doelgroepenbeleid. De veiligheidsregio
heeft netwerkpartners, op basis van een risicoanalyse, geclusterd in doelgroepen.
Daarbij wordt onderscheid gemaakt in partners waarmee zeer intensief wordt
samengewerkt en partners waarmee de samenwerking minder intensief hoeft
te zijn. Deze uitgangspunten zijn de basis voor de wijze waarop partners worden
betrokken in bijvoorbeeld planvormingstrajecten en oefeningen. De veiligheidsregio heeft een of meer accountmanagers die de contacten met netwerkpartners
onderhoudt.

Basis op orde

De veiligheidsregio werkt regelmatig samen met netwerkpartners. Deze
samenwerking vindt plaats op specifieke onderdelen, zoals planvorming en
oefeningen. Deze samenwerking vindt ad hoc plaats, bijvoorbeeld op basis van
actualiteit, een specifiek risico of een verzoek van een netwerkpartner.

Voor verbetering vatbaar

De veiligheidsregio werkt operationeel samen met netwerkpartners tijdens
incidenten. In convenanten zijn basale samenwerkingsafspraken vastgelegd.

Onvoldoende

De veiligheidsregio beschikt niet over convenanten. Samenwerking tijdens
incidenten komt operationeel niet tot stand.

Samenwerking met gemeenten
Op niveau

De veiligheidsregio stelt gemeenten in staat om te sturen op de prestaties van
de veiligheidsregio. Dit doet de veiligheidsregio bijvoorbeeld door op thema’s
werkgroepen te formeren, accountmanagement te organiseren en regelmatig te
rapporteren over de voortgang op beleidsdoelstellingen. De veiligheidsregio is
in staat om de regionale opgaven te verbinden aan de lokale wensen.

Basis op orde

De veiligheidsregio betrekt gemeenten actief bij de beleidsvorming, beleids­
verantwoording en bedrijfsvoering. In planvormingstrajecten wordt actief
toelichting gegeven en zienswijzen ‘opgehaald’. Jaarlijks wordt in de gemeenteraden toelichting gegeven over de werkzaamheden van de veiligheidsregio.

Voor verbetering vatbaar

De veiligheidsregio betrekt gemeenteraden niet actief in planvormingstrajecten.
Betrokkenheid blijft beperkt tot het voldoen aan wettelijk voorgeschreven
bepalingen, zoals het geven van zienswijzen.

Onvoldoende

De veiligheidsregio voldoet niet aan de wettelijk voorgeschreven bepalingen
voor het betrekken van gemeenteraden bij planvorming.

41

Staat van de rampenbestrijding 2016 - Landelijk beeld

Interregionale en internationale samenwerking
Interregionale samenwerking
Op niveau

De veiligheidsregio werkt samen op basis van specifieke regiogrensoverschrijdende risico’s, bijvoorbeeld in het opstellen van plannen of het gezamenlijk
beoefenen van scenario’s. Veiligheidsregio’s betrekken elkaar actief bij de eigen
planvormingstrajecten.

Basis op orde

De veiligheidsregio werkt op operationeel, tactisch en strategisch niveau
structureel samen op een aantal onderwerpen. Deze samenwerking is
ingegeven door efficiencyvraagstukken. Op een beperkt aantal onderwerpen
wordt incidenteel samengewerkt.

Voor verbetering vatbaar

De veiligheidsregio werkt tijdens incidenten operationeel samen met andere
veiligheidsregio’s. Plannen worden onderling uitgewisseld. Verdere samen­
werking vindt incidenteel plaats, maar de veiligheidsregio is hierin volgend.
Het initiatief voor samenwerking komt van omliggende veiligheidsregio’s.

Onvoldoende

De veiligheidsregio werkt niet samen met omliggende veiligheidsregio’s.

Internationale samenwerking
Op niveau

De veiligheidsregio ontvangt informatie over grensoverschrijdende risico’s.
Op basis van deze risico’s wordt beleid geformuleerd, bijvoorbeeld ten aanzien
van gezamenlijk optreden bij incidenten (operationeel, tactisch en strategisch).

Basis op orde

De veiligheidsregio en het buurland informeren elkaar over planvormings­
trajecten. De veiligheidsregio verstrekt informatie over grensoverschrijdende
risico’s aan het buurland. Op ad hoc basis wordt samen geoefend. Er wordt
geïnvesteerd in het onderhouden van contact, zowel op beleidsniveau als in de
operationele samenwerking. Afspraken over samenwerking zijn vastgelegd in
convenanten.

Voor verbetering vatbaar

De internationale samenwerking beperkt zich tot operationeel samenwerken
met het buurland tijdens incidenten. Er wordt niet samen geoefend en er zijn
geen samenwerkingsafspraken vastgelegd in convenanten.

Onvoldoende

De veiligheidsregio werkt niet samen met het buurland.

42

Staat van de rampenbestrijding 2016 - Landelijk beeld

Beoordelingskader operationele prestaties
Besluit veiligheidsregio’s
Besluit veiligheidsregio’s
Op niveau

De veiligheidsregio houdt jaarlijks een systeemoefening en/of rapporteert over
de operationele prestaties bij een daadwerkelijk incident. De prestaties op de
toetspunten Organisatie, Alarmering, Opschaling en Informatiemanagement
geven een consistent beeld. Uit dit beeld blijkt dat de veiligheidsregio’s volledig
voldoet aan de eisen uit het Besluit veiligheidsregio’s.

Basis op orde

De veiligheidsregio houdt jaarlijks een systeemoefening en/of rapporteert over
de operationele prestaties bij een daadwerkelijk incident. De prestaties op de
toetspunten Organisatie, Alarmering, Opschaling en Informatiemanagement
geven een consistent beeld. Uit dit beeld blijkt dat de veiligheidsregio’s in ruime
mate voldoet aan de eisen uit het Besluit veiligheidsregio’s.

Voor verbetering vatbaar

De veiligheidsregio houdt jaarlijks een systeemoefening en/of rapporteert over
de operationele prestaties bij een daadwerkelijk incident. Bij uitzondering
voldoet de veiligheidsregio op basis van een duidelijk onderbouwd besluit niet
aan deze norm. De prestaties op de toetspunten Organisatie, Alarmering,
Opschaling en Informatiemanagement geven een wisselend beeld. Uit dit beeld
blijkt dat de veiligheidsregio’s soms in ruime mate en soms minder voldoet aan
de eisen uit het Besluit veiligheidsregio’s.

Onvoldoende

De veiligheidsregio houdt niet jaarlijks een systeemoefening en/of rapporteert
niet jaarlijks over de operationele prestaties bij een daadwerkelijk incident.
De prestaties op de toetspunten Organisatie, Alarmering, Opschaling en
Informatiemanagement geven een wisselend beeld. Uit dit beeld blijkt dat
de veiligheidsregio’s matig tot niet voldoet aan de eisen uit het Besluit
veiligheidsregio’s.

43

Staat van de rampenbestrijding 2016 - Landelijk beeld

Kwaliteit taakuitvoering
Taakuitvoering alarmering andere functionarissen door de meldkamer
Norm (Bvr artikel 2.2.3 lid 2
en toetsingskader Inspectie)

Afhankelijk van de aard en omstandigheden van de ramp of crisis, alarmeert
de meldkamer andere functionarissen en eenheden die nodig zijn voor de
rampenbestrijding en crisisbeheersing.

Op niveau

De veiligheidsregio voldoet aan de eisen uit het toetsingskader van de Inspectie.
Afhankelijk van het scenario lukt het de meldkamer altijd om tegelijkertijd met
of aansluitend aan de hoofdstructuur de juiste andere functionarissen te
alarmeren. Andere functionarissen zijn zowel de interne functionarissen zoals
de AGS als de externe functionarissen zoals de liaison vitaal.

Basis op orde

De veiligheidsregio voldoet aan de eisen uit het toetsingskader van de Inspectie.
Afhankelijk van het scenario lukt het de meldkamer vaak om tegelijkertijd met
of aansluitend aan de hoofdstructuur de juiste andere functionarissen te
alarmeren. Andere functionarissen zijn zowel de interne functionarissen zoals
de AGS als de externe functionarissen zoals de liaison vitaal.

Voor verbetering vatbaar

Afhankelijk van het scenario lukt het de meldkamer niet altijd om tegelijkertijd
met of aansluitend aan de hoofdstructuur de juiste andere functionarissen te
alarmeren. Het lukt vaak wel om de juiste interne functionarissen te alarmeren,
maar het alarmeren van externe functionarissen komt vaak niet tot stand.

Onvoldoende

Het lukt de meldkamer niet om tegelijkertijd met of aansluitend aan de
hoofdstructuur de juiste andere functionarissen te alarmeren.

Taakuitvoering eenhoofdige leiding meldkamer (calamiteitencoördinator)
Norm (Bvr artikel 2.2.2 lid 1
en toetsingskader Inspectie)

Zodra is vastgesteld dat is voldaan aan de criteria voor grootschalige
alarmering wordt de meldkamer door één leidinggevende aangestuurd.
Deze functionaris voert de volgende taken uit:
• Haalt en brengt informatie bij alle drie de disciplines.
• Bewaakt het opschalingsniveau en zorgt ervoor dat iedereen op de
meldkamer hiermee bekend is.
• En stelt prioriteiten in de coördinatie van de drie diensten en stemt de
besluiten van de drie diensten op elkaar af.

Op niveau

De veiligheidsregio voldoet aan de eisen uit het toetsingskader van de Inspectie.
De Calamiteitencoördinator voert continu de drie elementen van zijn taak­
omschrijving goed uit. Hij haalt en brengt regelmatig informatie en zorgt dat
iedere dienst tijdig van het juiste opschalingsniveau op de hoogte is. Stelt
duidelijke prioriteiten en neemt beslissingen.

Basis op orde

De veiligheidsregio voldoet aan de eisen uit het toetsingskader van de Inspectie.
De Calamiteitencoördinator voert doorgaans de drie elementen van zijn
taakomschrijving uit. Dat zijn informatie halen/brengen, het bewaken van het
opschalingsniveau en prioriteiten stellen.

Voor verbetering vatbaar

De Calamiteitencoördinator voert doorgaans twee van drie elementen van zijn
taakomschrijving uit. Dat zijn bijvoorbeeld informatie halen/brengen en het
bewaken van het opschalingsniveau. Prioriteiten stellen in de besluiten van de
diensten blijkt lastiger.

Onvoldoende

Er is niet voorzien in een Calamiteitencoördinator op de meldkamer.

44

Staat van de rampenbestrijding 2016 - Landelijk beeld

Taakuitvoering teams – Advisering aan het ROT
Norm (Bvr artikel 2.1.2 lid 2
en artikel 2.1.3 lid 2)

Een CoPI is belast met het adviseren van het Regionaal Operationeel Team.
Bij de taakuitvoering van het Team Bevolkingszorg is sprake van advisering
van het Regionaal Operationeel Team.

Op niveau

De veiligheidsregio voldoet aan de eisen uit het toetsingskader van de Inspectie.
Het CoPI en Team Bevolkingszorg hebben regelmatig contact met het ROT. Het
CoPI en het Team Bevolkingszorg adviseren het ROT over operationele en/of
tactische vraagstukken. Het is voor het ROT duidelijk op welke vraagstukken zij
een besluit of actie moet nemen.

Basis op orde

De veiligheidsregio voldoet aan de eisen uit het toetsingskader van de Inspectie.
Het CoPI en het Team Bevolkingszorg hebben contact met het ROT. Het CoPI en
het Team Bevolkingszorg communiceren adviezen richting het ROT.

Voor verbetering vatbaar

Er is contact tussen het CoPI en/of het Team Bevolkingszorg en het ROT. Er is
sprake van informatie-uitwisseling, maar niet (altijd) van adequate advisering.

Onvoldoende

Er is geen contact tussen het CoPI en/of het Team Bevolkingszorg en het
Regionaal Operationeel Team.

Taakuitvoering teams – Advisering aan het Beleidsteam
Norm (Bvr artikel 2.1.4 lid 2)

Een Regionaal Operationeel Team is belast met het adviseren van het
gemeentelijk of regionaal beleidsteam.

Op niveau

De veiligheidsregio voldoet aan de eisen uit het toetsingskader van de Inspectie.
Het ROT heeft regelmatig contact met het Beleidsteam. Het ROT adviseert het
Beleidsteam op strategisch niveau en bereidt daarvoor strategische vraagstukken
voor. Operationele vraagstukken worden niet voorgelegd aan het Beleidsteam
maar in het ROT of CoPI afgehandeld. Het is voor het Beleidsteam duidelijk op
welke strategische en bestuurlijke vraagstukken zij een besluit moet nemen.

Basis op orde

De veiligheidsregio voldoet aan de eisen uit het toetsingskader van de Inspectie.
Er is contact tussen het ROT en het Beleidsteam en er worden vanuit het ROT
adviezen richting het BT gecommuniceerd.

Voor verbetering vatbaar

Het ROT heeft contact met het Beleidsteam. Het contact blijft beperkt tot
informatie-uitwisseling. Het ROT adviseert het Beleidsteam niet.

Onvoldoende

Er is geen contact tussen het ROT en het Beleidsteam.

45

Staat van de rampenbestrijding 2016 - Landelijk beeld

Taakuitvoering teams – Afstemming met netwerkpartners
Norm (Bvr artikel 2.1.2 lid 1
en 2, 2.1.4 lid 1 en 2, 2.1.5
lid 1 en 2)

Afstemming met netwerkpartners vindt plaats door het laten aansluiten van
liaisons in de verschillende teams. Het betreft hier de liaisons in het CoPI
en/of de liaisons in het ROT en/of de liaison in het Beleidsteam.

Op niveau

De veiligheidsregio voldoet aan de eisen uit het toetsingskader van de Inspectie.
Afhankelijk van het scenario lukt het om afstemming met andere betrokken
partijen te organiseren. Er is sprake van informatie-uitwisseling. Men maakt
duidelijke afspraken en een uitwerking van de (vastgelegde) verantwoordelijkheden. In het aansluiten van liaisons worden bewuste keuzes gemaakt (welk(-e)
team(-s), welke functionaris(-sen)).

Basis op orde

De veiligheidsregio voldoet aan de eisen uit het toetsingskader van de Inspectie.
De teams zorgen (afhankelijk van het scenario) voor afstemming met andere
betrokken partijen. Afhankelijk van het scenario sluiten liaisons aan in het CoPI,
ROT en Beleidsteam. De afstemming beperkt zich informatie-uitwisseling.

Voor verbetering vatbaar

Er sluiten liaisons aan in de verschillende teams, maar er vinden geen bewuste
keuzes plaats welke liaisons het hier betreft en wat er van de liaisons wordt
verwacht.

Onvoldoende

Er sluiten geen liaison aan in de teams, terwijl dit gezien het scenario wel
noodzakelijk is. Er is geen sprake van afstemming met andere partijen.

Taakuitvoering teams – Sturing en coördinatie
Norm (Bvr artikel 2.1.2 lid 2
en 2.1.4 lid 2)

Het CoPI is belast met de operationele leiding ter plaatse (sturing en
coördinatie van de operationele inzet). Het ROT is belast met de
operationele leiding (sturing en coördinatie van de rampenbestrijding).

Op niveau

De veiligheidsregio voldoet aan de eisen uit het toetsingskader van de Inspectie.
Het CoPI en ROT hebben duidelijke maatwerkafspraken gemaakt over de
sturing en coördinatie. Dat kan betekenen dat in voorkomende gevallen de
sturing en coördinatie over zowel de operationele inzet als de rampenbestrijding
bij het CoPI ligt. Essentieel is dat er, op basis van de specifieke omstandigheden,
gerichte en onderbouwde keuzes zijn gemaakt in de taakverdeling tussen CoPI
en ROT.

Basis op orde

De veiligheidsregio voldoet aan de eisen uit het toetsingskader van de Inspectie.
Het CoPI houdt zich bezig met de sturing en coördinatie van de operationele
inzet. Het ROT is belast met de sturing en coördinatie van de rampenbestrijding.
De taakverdeling tussen beide teams is helder. Hierin wordt geen maatwerk
toegepast.

Voor verbetering vatbaar

Het CoPI houdt zich in de basis bezig met de coördinatie van de operationele
inzet. Het ROT richt zich op de rampenbestrijding. Er komt geen expliciete
taakverdeling tussen het CoPI en het ROT tot stand.

Onvoldoende

De taakverdeling tussen het CoPI en het ROT komt niet tot stand. De teams
werken deels op elkaars terrein.

46

Staat van de rampenbestrijding 2016 - Landelijk beeld

Informatiemanagement – Besluitvorming gebaseerd op actueel beeld
Norm (Bvr artikel 2.4.3 en
artikel 2.4.2 lid 2 toetsings­
kader Inspectie)

Een advies of opdracht van een onderdeel van de hoofdstructuur van de
rampenbestrijding en crisisbeheersing is gebaseerd op het actuele beeld van
dat onderdeel en op het actuele totaalbeeld. Het totaalbeeld is daarbij
opgebouwd uit de beschikbare gegevens over het incident, de hulpverlening,
de prognose en aanpak en de getroffen maatregelen en de resultaten daarvan.

Op niveau

De veiligheidsregio voldoet aan de eisen uit het toetsingskader van de Inspectie.
In alle teams worden altijd besluiten, adviezen en opdrachten gebaseerd op
hetzelfde volledige actuele totaalbeeld en het actuele beeld van het team.
Het totaalbeeld voldoet aan alle eisen van het toetsingskader en bevat daarbij
alle beschikbare gegevens over het incident, de hulpverlening, de prognose en
aanpak en de getroffen maatregelen.

Basis op orde

De veiligheidsregio voldoet aan de eisen uit het toetsingskader van de Inspectie.
In alle teams worden zo veel mogelijk besluiten, adviezen en opdrachten
gebaseerd op het actuele totaalbeeld en het actuele beeld van het team. Het
totaalbeeld bevat daarbij een zo volledig mogelijk beeld van de beschikbare
gegevens over het incident, de hulpverlening, de prognose en aanpak en de
getroffen maatregelen.

Voor verbetering vatbaar

Niet bij alle teams worden besluiten, adviezen en opdrachten gebaseerd op het
actuele totaalbeeld en/of de veiligheidsregio beschikt niet over een zo volledig
mogelijk actueel totaalbeeld.

Onvoldoende

Bij geen van de teams worden besluiten, adviezen en opdrachten gebaseerd op
het actuele totaalbeeld. De veiligheidsregio beschikt niet over een actueel
totaalbeeld.

Afschaling/nafase

11

Norm (Bvr art. 2.1.3 lid 2 en
GROOTER)11

Het team bevolkingszorg is verantwoordelijk voor het verzorgen van nazorg
voor de bevolking. Voordat de acute fase van een crisis is afgerond is een
plan van aanpak opgesteld voor de nafase, vindt een goede overdracht
plaats van acute fase naar nafase en vindt afschaling plaats.

Op niveau

De veiligheidsregio voldoet aan de eisen uit het toetsingskader van de Inspectie.
Er is een duidelijk overdrachtsmoment van de activiteiten naar de ‘nafaseorganisatie’. Daarbij is voor alle teams duidelijk dat afgeschaald wordt. De
taakverdeling tussen de veiligheidsregio en de gemeenten is duidelijk
uitgewerkt en vastgelegd. De overdracht van acute fase naar nafase is
gebaseerd op een goede diagnose van de situatie en vervolgactiviteiten.

Basis op orde

De veiligheidsregio voldoet aan de eisen uit het toetsingskader van de Inspectie.
Er is een overdrachtsmoment van de acute fase naar de ‘nafase-organisatie’.
Daarbij is voor alle teams duidelijk dat afgeschaald wordt. Activiteiten zijn
vastgelegd in een (beknopt) plan van aanpak.

Voor verbetering vatbaar

Er is geen duidelijke afschaling en/of er is geen duidelijk moment waarop de
overdracht van taken van de crisisorganisatie naar gemeente of andere
organisatie plaatsvindt. Teams zijn niet op de hoogte van de afschaling.
Wel worden er activiteiten uitgevoerd als onderdeel van de nafase.

Onvoldoende

Na het afronden van de acute hulpverlening vindt geen overdracht van
activiteiten plaats.

Onder de vlag van GROOT(ER) werkten tussen 2010 en 2012 experts uit het hele land aan concrete producten om
de bevolkingszorg bij crises verder te professionaliseren. De producten van GROOTER zijn vastgesteld door het
landelijk overleg Coördinerend Gemeentesecretarissen (LOCGS), een managementraad van het landelijk
Veiligheidsberaad. GROOTER beschrijft per taakorganisatie helder de processen en de kwalificatieprofielen van de
sleutelfunctionarissen.

47

Staat van de rampenbestrijding 2016 - Landelijk beeld

Beoordelingskader kwaliteit
Kwaliteitszorg
Op niveau

De veiligheidsregio beschikt over een integraal kwaliteitszorgsysteem.
Onderdelen binnen de organisatie zijn continu bezig met het monitoren en
verbeteren van de eigen kwaliteit. Op alle relevante onderwerpen wordt de
PDCA-cyclus doorlopen.

Basis op orde

De veiligheidsregio meet op verschillende onderdelen de kwaliteit van de
taakuitvoering, zoals beleidsdoelstellingen, samenwerking met partners en
planvormingstrajecten. Op deze onderdelen wordt de PDCA-cyclus doorlopen.
Het ontbreekt echter aan een integraal kwaliteitszorgsysteem.

Voor verbetering vatbaar

De kwaliteit van de taakuitvoering wordt incidenteel in kaart gebracht. De
PDCA-cyclus wordt op deze onderdelen hoogstens deels doorlopen. In de
meeste gevallen blijft het monitoren van kwaliteit beperkt tot het registreren
van actiepunten of het vastleggen van prestaties en resultaten. De veiligheidsregio heeft geen expliciete visie op kwaliteitszorg.

Onvoldoende

De veiligheidsregio besteedt geen aandacht aan kwaliteit(-szorg).

Evalueren van incidenten
Op niveau

De veiligheidsregio beschikt over een systematiek voor het evalueren van
incidenten. Deze systematiek wordt toegepast. Periodiek worden ‘rode draden’
uit verschillende rapportages geïdentificeerd. Deze rode draden zijn de basis
voor het formuleren van actiepunten. Aanbevelingen worden bijgehouden en
toegewezen en er wordt toegezien op de daadwerkelijke implementatie van de
aanbevelingen.

Basis op orde

De veiligheidsregio beschikt over een systematiek voor het evalueren van
incidenten. Deze systematiek wordt regelmatig toegepast. De veiligheidsregio
definieert actiepunten. Incidenteel worden rode draden in beeld gebracht.
Niet duidelijk is wat er met de uitkomsten van de evaluaties wordt gedaan.

Voor verbetering vatbaar

De veiligheidsregio beschikt niet over een systematiek voor het evalueren van
incidenten. Incidenten worden soms geëvalueerd, maar niet aan de hand van
een vastgestelde systematiek.

Onvoldoende

Er zijn incidenten (opschalingen) in de veiligheidsregio, maar deze worden niet
geëvalueerd.

48

Staat van de rampenbestrijding 2016 - Landelijk beeld

Inzicht in vakbekwaamheid multi-functionarissen
Op niveau

De veiligheidsregio geeft vanuit een visie op multidisciplinaire vakbekwaamheid
actief invulling aan warm loopbaanbeleid voor multi-functionarissen. De
veiligheidsregio houdt zicht op de kwaliteit van multi-functionarissen door
het bijhouden van informatie over het functioneren. Op basis hiervan worden
functioneringsgesprekken gevoerd. In competentieprofielen is beschreven
welke kwaliteit er van de functionaris wordt verwacht. Er worden gerichte
opleidings- en trainingsactiviteiten aangeboden aan functionarissen.

Basis op orde

Beheersmatig is invulling gegeven aan de voorwaarden voor het toepassen
van het warm loopbaanbeleid. Competentieprofielen zijn beschreven en het
functionarisvolgsysteem is aanwezig en wordt gevuld met informatie. De
veiligheidsregio beschikt over een visie op multidisciplinaire vakbekwaamheid.

Voor verbetering vatbaar

De veiligheidsregio houdt informatie bij over de multi-functionarissen. Deze
registraties blijven beperkt tot registraties van aanwezigheid. Er wordt geen
invulling gegeven aan warm loopbaanbeleid aan de hand van competentie­
profielen, functioneringsgesprekken en gerichte opleidings- en trainings­
activiteiten. Multidisciplinaire vakbekwaamheid is een verantwoordelijkheid
van de afzonderlijke kolommen.

Onvoldoende

De veiligheidsregio houdt geen informatie bij over de vakbekwaamheid van
multi-functionarissen.

49

Staat van de rampenbestrijding 2016 - Landelijk beeld

II

Bijlage
Lijst met afkortingen
Afkorting
BT
Bvr
CaCo
CoPI
GBT
GHOR
GRIP
Inspectie
Inspectie VenJ
ISO
LCMS
LMO
MOTO
PDCA
RBP
RBT
RCP
ROT
SAMIJ
TBZ
Wgr
WODC
Wvr

Betekenis
beleidsteam
Besluit veiligheidsregio’s
calamiteitencoördinator
commando plaats incident
gemeentelijk beleidsteam
geneeskundige hulpverleningsorganisatie in de regio
gecoördineerde regionale incidentbestrijdingsprocedure
Inspectie Veiligheid en Justitie
Inspectie Veiligheid en Justitie
Internationale Organisatie voor Standaardisatie
Landelijk crisismanagementsysteem
Landelijke meldkamerorganisatie
Multidisciplinair Opleiden, Trainen en Oefenen
Plan Do Check Act
regionaal beleidsplan
regionaal beleidsteam
regionaal crisisplan
regionaal operationeel team
Samenwerkingsregeling ongevallenbestrijding IJsselmeergebied
Team bevolkingszorg
Wet gemeenschappelijke regelingen
Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum
Wet veiligheidsregio’s

50

Missie Inspectie Veiligheid en Justitie
De Inspectie Veiligheid en Justitie houdt voor de samenleving, de ondertoezichtgestelden en de politiek en bestuurlijk verantwoordelijken
toezicht op het terrein van veiligheid en justitie
om inzicht te geven in de kwaliteit van de taakuitvoering en de naleving van regels en normen,
om risico’s te signaleren
en om organisaties aan te zetten tot verbetering.
Hiermee draagt de Inspectie bij aan een veilige en rechtvaardige samenleving.

Dit is een uitgave van:
Inspectie Veiligheid en Justitie
Ministerie van Veiligheid en Justitie
Turfmarkt 147 | 2511 dp Den Haag
Postbus 20301 | 2500 eh Den Haag
www.inspectievenj.nl
Contactformulier

Oktober 2016 | Publicatienummer: 96803_00

Aan deze publicatie kunnen geen rechten worden ontleend.
Vermenigvuldigen van informatie uit deze publicatie is toegestaan,
mits deze uitgave als bron wordt vermeld.