Rondetafelgesprek 25-5-23
Spreidingswet
Position Paper IPO

De provincies onderschrijven de doelen van de wet en onderstrepen het belang van een uitvoerbare wet,
zodat de wet ook effectief is. De provincies dringen daarom aan op een spreidingswet die uitvoerbaar en
minder complex is, geen perverse prikkel veroorzaakt en de interbestuurlijke verhouding tussen
gemeenten onderling en gemeenten en provincies niet onder druk zet. In dit position paper gaan wij eerst
in op een aantal bezwaren, dan op de recent ontvangen AMvB’s en tot slot doen we een verbetervoorstel.

Zorgen van de provincies bij de spreidingswet
Verdeel- en bonussystematiek is te complex en leidt tot perverse prikkels
In de wet is sprake van “twee rondes”:
1e ronde op basis van de nationale opgave vrijwillige inbreng bestaande en binnen een jaar te
realiseren locaties (zonder gezamenlijk overleg aan de provinciale regietafel) voor een hogere prikkel
(2.500 euro);
2e ronde waarbij de vrijwillig aangemelde opvangplaatsen worden afgetrokken van de nationale
opgave en de provinciale opgave wordt vastgesteld (met een indicatieve verdeling naar gemeenten)
Hier kan ‘dwang’ (interbestuurlijk toezicht) op plaatsvinden. Vrijwillig ingebrachte plaatsen tellen niet
meer mee in de provinciale opgave.
In de praktijk kan dit betekenen dat provincies die op basis van de nationale opgave al voldoende
opvangplaatsen bieden door deze systematiek alsnog een ‘verhoogde’ wettelijk taak krijgen (provinciaal).
Vrijwillige inbreng is in dit geval misleidend in het kader van het spreidingsprincipe die wet beoogt. Deze
systematiek zal calculerend gedrag in de hand werken en de samenwerking en onderlinge solidariteit zullen
onder druk komen te staan.
Stel een provincie heeft reeds voldoende opvangplekken in de nationale opgave en brengt het geheel
nationaal vrijwillig in. Bij de tweede ronde zal deze provincie alsnog opvangplekken moeten realiseren.
Immers, de resterende opvangbehoefte wordt op basis van inwoneraantal verdeeld over de provincies
(provinciale opgave) en het reeds nationaal ingebrachte deel mag niet opnieuw ingebracht worden.

Borging rol provincies in interbestuurlijk toezicht nodig
In de memorie van toelichting van deze wet wordt mogelijkheid van uitruil van taakstellingen benoemd. Een
nadere uitwerking ontbreekt. Deze wet biedt borging in termijnen en taakstelling voor de aangewezen
gemeenten met een asielopvangtaak maar voorziet niet een borging in termijnen voor de huisvesting van
statushouders bij onderlinge uitwisseling. Theoretisch kan dit betekenen dat bestaande interbestuurlijk
toezichttrajecten afgebroken worden bij herverdeling naar een andere gemeente. Effectief toezicht door
provincies op het nakomen van de taakstelling huisvesting statushouders zal hierdoor belemmerd worden.
Borging hiervan zou kunnen worden opgenomen in het verdeelbesluit.
Het wetsvoorstel beoogt om vier jaar na inwerkingtreding van de wet het volledig interbestuurlijk toezicht op
deze wet bij gedeputeerde staten neer te leggen. Dit staat voor ons niet zonder meer vast. Mocht u hiertoe
toch besluiten, dan stellen wij hier ten eerste als harde randvoorwaarde dat het interbestuurlijk toezicht
binnen 2 jaar na inwerkingtreding van de wet zal worden geëvalueerd op effectiviteit en efficiëntie. Ten
Interprovinciaal Overleg:
Herengracht 23
2511 EG Den Haag
Tel: (070) 888 12 12

tweede verwachten wij dat al lopende toezichts-trajecten door de minister juridisch volledig afgerond zullen
worden. Ook moet er aandacht komen over de rolverdeling op dat moment tussen de voorzitter van de
provinciale tafel en de bestuurder die toezicht moet houden op de gerealiseerde opgave.

Termijnen (ruimtelijke ordening) niet realistisch
Het krappe tijdsbestek waarbinnen de provinciale asielopgave moet worden vertaald in een taak voor
bepaalde gemeenten en de termijnen waarbinnen deze taak moet worden uitgevoerd, is niet realistisch.
Zeker gezien het grote aantal gemeenten in bepaalde provincies waarmee afstemming plaats moet vinden.
De asielopvang heeft ook een ruimtelijke component voor zowel gemeenten als provincies. Vanuit de
verplichte participatie volgend uit de omgevingswet zullen alle belangen goed moeten worden afgewogen. Wij
vragen dan ook aandacht voor de zorgvuldigheid waarmee de provinciale belangen binnen het ruimtelijk
domein afgewogen worden bij de ruimtelijke plannen. Een wettelijke verplichting om een vergunning te
verlenen of een bestemmingsplan op te stellen verhoudt zich slecht tot de bevoegdheden en
verantwoordelijkheden van de diverse bestuursorganen waaronder die van de provincie op grond van de Wet
ruimtelijke ordening.

Uitkering provincies onduidelijk
Daarnaast hebben de provincies nog veel vragen over de aan hen toegekende rol en bevoegdheden bij het
ontvangen van een uitkering/bonus bij het behalen van meer dan 75% aan opvangplaatsen na 2 jaar. Hoe dit
gestalte moet gaan krijgen is niet duidelijk. Ook bij de uitruil van taken tussen bijvoorbeeld de huisvesting van
statushouders met de opvang van asiel zien verwachte de provincies problemen indien er niet een bepaalde
mate van gelijke beloning dan wel compensatie in het vooruitzicht wordt gesteld. Een alternatief is een meer
evenredige stimuleringsaanpak die recht doet aan de gehele opgave.

Stabiel en duurzaam opvanglandschap noodzakelijk
Een stabiel een duurzaam opvanglandschap zien wij als integraal onderdeel van de flexibiliseringsagenda.
Deze wet kan goed dienen als instrument om dit te bereiken. Deze wet gaat echter alleen uit van groei van
opvangplaatsen en houdt geen rekening met krimpscenario’s. Wij maken ons zorgen over de borging van een
stabiel opvanglandschap nu er in de wet of de memorie niet een basis wordt gelegd voor een zogenaamde
ijzeren voorraad aan duurzame opvangplaatsen of een duurzame en stabiele basiscapaciteit bij het COA.

AMvB’s
Recent zijn een deel van de AMvB’s en ministeriele regelingen bekend geworden. Omdat deze zijn gebaseerd
op een wet die in de ogen van de provincies niet uitvoerbaar zal blijken, kunnen wij niet anders dan hierop
consulteren in lijn met de consultatiereactie op de wet: complex en niet uitvoerbaar. Wij doen een oproep
aan de staatssecretaris om de wet daarom alsnog te wijzigen/ te laten wijzigen in de Kamer, en op basis van
die wijzigingen de AmvB’s en ministeriele regelingen aan te passen.

Voorstel voor verbetering
IPO en VNG hebben een voorstel uitgewerkt waarmee een uitvoerbare wet tot stand kan komen waarmee
(snel) meer opvangplekken gerealiseerd kunnen worden, er een betere spreiding komt van opvangplekken
over Nederland, gemeenten beloond worden die meer doen dan hun opgave en dwang zo veel mogelijk
wordt voorkomen.
De twee rondes blijven behouden. Dat betekent dat gemeenten in de eerste ronde nog steeds vrijwillig hun
plekken kunnen aanbieden. De provincies en de VNG zijn geen voorstander van de beloningssystematiek,
maar met deze verdeelsystematiek kan deze ook behouden blijven.

Voorstel
Bij inwerkingtreding van de Spreidingswet krijgt iedere provincie (en daaruit volgend iedere gemeente) een
definitieve (maximale) opgave (ronde 1). Op dat moment weet iedere gemeente / regio / provincie wat ze
Interprovinciaal Overleg:
Herengracht 23
2511 EG Den Haag
Tel: (070) 888 12 12

moeten gaan leveren. Op basis van dit voorstel kunnen provincies/ gemeenten NU al aan de slag, omdat een
verdeling van 75.500 (danwel 77.100) opvangplekken over 12 provincies (en daaruit volgend een verdeling
onder gemeenten in een provincie) makkelijk inzichtelijk te maken is. Er wordt bepaald tot wanneer
gemeente vrijwillig opvangplekken kunnen realiseren. Na die datum zal ronde 2 in gaan.
Iedere gemeente die bij de start van de 2e ronde meer (duurzame) plekken heeft dan ze had op gekregen in
ronde 1 ontvangt een bonus voor de meerplekken die gerealiseerd zijn. Dit kan gemeenten stimuleren om
NU (meer) opvangplekken te realiseren. Dit geldt ook voor meerplekken die gerealiseerd worden door middel
van kleinschalige opvang (minder dan 100). Met ingang van ronde 2 moet het plan van de provinciale
regietafel (PRT) klaar zijn. De PRT’s kunnen hier NU al mee starten onder die randvoorwaarden dat de opgave
binnen de provincie die in ronde 1 wordt vastgesteld niet meer wijzigt. Per provincie kan gekeken worden
naar wat de opgave is, wat er al gerealiseerd is en wat er dus nog gerealiseerd moet worden. Dit kan in
samenhang met de totale opvang- en huisvestingsopgave binnen de provincie waarbij de bonus ingezet kan
worden voor de totale opvang- en huisvestingsopgave. Middels een verslag van de CdK wordt de minister op
de hoogte gesteld van het resultaat van de PRT en de afspraken vastgelegd (idem als nu in de wet staat). De
minister bepaalt enkel voor de plekken die nog niet gerealiseerd zijn of binnen afzienbare tijd gerealiseerd
gaan worden wat het vervolg is. Dit kan alleen binnen de genoemde provincie plaatsvinden, waarbij de
samenhang met bijvoorbeeld huisvesting van statushouders meegewogen wordt. De minister kan hierop
dwang toepassen (op een beperkt deel van de opgave) net als in de huidige Wet.

Interprovinciaal Overleg:
Herengracht 23
2511 EG Den Haag
Tel: (070) 888 12 12