Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

22 054

Wapenexportbeleid

Nr. 324

BRIEF VAN DE MINISTERS VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING EN VAN BUITENLANDSE
ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 februari 2020
Tijdens het VAO wapenexport op 12 december 2019 (Handelingen II
2019/20, nr. 36, item 7) heeft Uw Kamer drie moties aangenomen.
Hieronder wordt per motie toegelicht hoe daaraan opvolging wordt
gegeven.
1. Motie Karabulut over het in kaart brengen welke mogelijkheden er zijn
of, als die er nu niet zijn, op zoek te gaan naar mogelijkheden om sancties
op te leggen aan wapenexporterende landen die criteria schenden
(Kamerstuk 22 054, nr. 318)
De achterliggende wens van deze motie, strikte naleving van de criteria
van Gemeenschappelijk Standpunt 2008/944, wordt door het kabinet ten
zeerste gedeeld. EU-lidstaten zijn op basis van het beginsel van loyale
samenwerking gehouden om het vastgestelde Gemeenschappelijk
Standpunt niet te doorkruisen.
De toetsing en toekenning van vergunningaanvragen voor de uitvoer van
militaire goederen is een nationale bevoegdheid. EU-lidstaten zijn zelf
verantwoordelijk voor toetsing van vergunningsaanvragen met inachtneming van Gemeenschappelijk Standpunt 2008/944.
Juist omdat de toetsing van vergunningsaanvragen op nationaal niveau
plaatsvindt, is het praktisch onmogelijk om objectief vast te stellen dat een
van onze EU-partners de criteria uit het EU Gemeenschappelijk Standpunt
inzake wapenexport schendt. Van formele sanctionering van EU-partners
kan dan ook geen sprake zijn. Bij deze toetsing speelt immers (bedrijfs)vertrouwelijke informatie en informatie van de veiligheidsdiensten een
rol. Dergelijke informatie kunnen of mogen andere lidstaten niet altijd
delen. Het is daardoor niet mogelijk om volledig inzicht te krijgen in de
case-by-case afweging die andere EU-landen maken over individuele
transacties.

kst-22054-324
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 054, nr. 324

1

Dit geldt ook wanneer achteraf blijkt dat de goederen een ongewenst
eindgebruik of een ongewenste bestemming hebben gekregen. Op basis
van het Gemeenschappelijk Standpunt maken lidstaten immers ex-ante,
dat wil zeggen vooraf, een risico-inschatting. Wanneer ex-post (achteraf)
blijkt dat een militair goed bij een verkeerde eindgebruiker terecht is
gekomen of een verkeerd eindgebruik heeft gekregen, betekent dat niet
per definitie dat de vergunning ten onrechte of in strijd met de EU-criteria
is afgegeven.
Zoals aangegeven is de exportcontrole van militaire goederen een
nationale bevoegdheid; juist omdat aspecten van nationale veiligheid
hierbij een grote rol spelen. Controle op het exportcontrolebeleid van
militaire goederen hoort plaats te vinden binnen de lidstaten. Het is dus
aan nationale parlementen en nationale rechters om de regering te
controleren en ter verantwoording te roepen wanneer de criteria van het
Gemeenschappelijk Standpunt niet in acht worden genomen. Gezien de
vele rechtszaken over wapenexportcontrole die momenteel spelen in
verschillende EU-lidstaten, wordt deze controle ook uitgevoerd.
Zoals bekend, schuwt het kabinet er niet voor om EU-landen aan te
spreken op hun internationale verplichtingen en om landen op te roepen
het Gemeenschappelijk Standpunt 2008/944 strikt te implementeren. De
Minister-President riep onze EU-partners bijvoorbeeld tijdens de Europese
Raad van 18 oktober 2018 (Kamerstuk 21 501-20, nr. 1486) op om een net
zo restrictief wapenexportbeleid te voeren jegens de landen die betrokken
zijn bij het conflict in Jemen als Nederland (conform de motie van het lid
Van Ojik c.s. van 17 oktober 2018, Kamerstuk 21 501-20, nr. 1368). De
Minister van Buitenlandse Zaken deed hetzelfde tijdens de Raad Buitenlandse Zaken van 18 maart 2019 (Kamerstuk 21 501-02, nr. 1980). Ten
aanzien van Turkije is het tijdens de Raad Buitenlandse Zaken van
14 oktober 2019 (Kamerstuk 21 501-02, nr. 2074) gelukt om een Europese
lijn te trekken. De uitvoering van deze afspraken wordt maandelijks
besproken in de Raadswerkgroep COARM.
Om naleving te bevorderen is juist meer samenwerking, transparantie en
vertrouwen nodig. De Nederlandse inzet op verdere EU-samenwerking is
in november 2019 schriftelijk met Uw Kamer gedeeld (Kamerstuk 22 054,
nr. 315). Deze inzet gaat onverminderd voort. Zo heeft Nederland in de
Raadswerkgroep COARM van januari 2020 nog suggesties aangedragen
om het onderlinge consultatiemechanisme over afgewezen vergunningaanvragen effectiever te maken en zo de samenwerking te bevorderen.
Het kabinet zal zich volledig blijven inzetten voor verdere harmonisatie
van de implementatie van het Gemeenschappelijk Standpunt inzake
wapenexportcontrole binnen de EU.
2. Motie van het lid Van Haga om bijzondere rekening te houden met de
consequenties voor bedrijven bij de behandeling van vergunningen voor
retour na reparatie, onderhoud of nalevering (Kamerstuk 22 054, nr. 323)
Deze motie wordt opgevat als ondersteuning van het kabinetsbeleid. Bij
de recente aanscherping van het wapenexportbeleid jegens Turkije
(Kamerstuk 22 054, nr. 316) wordt rekening gehouden met leveringen die
voortkomen uit eerdere zendingen (retour-na-reparatie, onderhoud en
naleveringen). Anders dan reguliere vergunningsaanvragen – die
momenteel worden aangehouden – kunnen vergunningen voor dergelijke
zendingen worden afgegeven, mits vaststaat dat de goederen niet in Syrië
kunnen worden ingezet en de afgifte van de vergunning in lijn is met de
acht criteria van het EU Gemeenschappelijk Standpunt inzake Wapenexport. Bij elke toetsing staat echter voorop dat het belang van nationale
en/of regionale veiligheid prevaleert boven commerciële belangen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 054, nr. 324

2

3. Motie van het lid Van Haga waarin hij verzoekt vergunningaanvragen
aan te houden wanneer de eindbestemming een land betreft waarvan de
status wordt veranderd naar een land waaraan niet mag worden geleverd
(Kamerstuk 22 054, nr. 322).
Deze motie wordt opgevat als ondersteuning van het kabinetsbeleid,
omdat ook nu al de behandeling van dergelijke aanvragen wordt
opgeschort in afwachting van hoe de situatie in het desbetreffende land
zich ontwikkelt. Deze lijn wordt bijvoorbeeld gevoerd in de recente
aanscherping van het wapenexportbeleid jegens Turkije (Kamerstuk
22 054, nr. 316).
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
S.A.M. Kaag
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 22 054, nr. 324

3