Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1840
Vragen van de leden Van den Berg (CDA) en Den Haan (Fractie Den Haan)
aan de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over moleculaire
diagnostiek bij oncologie (ingezonden 24 februari 2023).
Antwoord van Minister Kuipers (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 13 maart 2023).
Vraag 1
Bent u bekend met het artikel «Het dna van de tumor compleet in kaart, zoals
de Kamer wil: hebben kankerpatiënten daar inderdaad baat bij?»1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Herinnert u zich de Initiatiefnota van de leden Sazias, Van den Berg en
Veldman over urgentie invoering uitgebreid persoonlijk profiel, inclusief de
destijds aangenomen moties en uw antwoorden op de schriftelijke vragen
van de leden Maeijer en Agema over het bericht dat het sterftecijfer voor
kanker in Nederland hoger ligt dan het EU-gemiddelde?2, 3
Antwoord 2
Ja.
Vraag 3
Kunt u helderheid geven over of de kengetallen van Dutch Institute for
Clinical Auditing (DICA) eenduidige uitkomstdata beschikbaar maken met
betrekking tot kankerbehandelingen, of dat zoals signalen uit het veld
aangeven men veel tijd kwijt is aan overleg omdat adequate data ontbreekt
voor het breed bespreken van patiënten? Wat is de rol van DICA hierin? Is
iedereen daarbij verplicht aangesloten? Kan DICA voldoende onderscheid
maken in resultaten tussen patiëntencategorieën, bijvoorbeeld een fitte
dertiger met kanker en zestig plus met obesitas en suikerziekte?
1

Volkskrant, 13 januari 2023, «Het dna van de tumor compleet in kaart, zoals de Kamer wil:
hebben kankerpatiënten daar inderdaad baat bij?» (Het dna van de tumor compleet in kaart,
zoals de Kamer wil: hebben kankerpatiënten daar inderdaad baat bij? (volkskrant.nl))
2
Kamerstuk 35 838
3
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2022–2023, nr. 1590

ah-tk-20222023-1840
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Antwoord 3
Het Dutch Institute for Clinical Auditing (DICA) verzamelt en analyseert
gegevens over kwaliteitsuitkomsten per ziekenhuis. De resultaten van de
ziekenhuisanalyse worden vervolgens teruggekoppeld aan de betrokken
beroepsgroepen via een online dashboard. Zorgverleners kunnen hier
bijvoorbeeld zien hoe hun ziekenhuis op een per-ziekte-wisselend aantal
kwaliteitsindicatoren presteert ten opzichte van de andere (anonieme)
deelnemende ziekenhuizen. De beroepsverenigingen, zorgverzekeraars,
patiëntenorganisaties en de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ)
definiëren de kwaliteitsindicatoren die de standaard geven voor wat goede
zorg voor een bepaalde aandoening is.
Op dit moment zijn zorgaanbieders niet verplicht om data aan te leveren aan
kwaliteitsregistraties zoals die van DICA. Het wetsvoorstel kwaliteitsregistraties zorg (Kamerstuk 36 278) regelt een verplichting voor zorgaanbieders om
data aan te leveren aan kwaliteitsregistraties die in het (nieuwe) register voor
kwaliteitsregistraties van het Zorginstituut worden opgenomen. De kwaliteitsregistraties die worden opgenomen in het register zijn getoetst op nut en
noodzaak.
Daarbij wordt onder meer afgewogen of de kwaliteitsregistratie onderdeel is
van de kwaliteitscyclus van de beroepsvereniging(en), inzicht geeft in praktijkof uitkomstvariatie en wat het beoogd effect van de kwaliteitsregistratie is op
de veiligheid, de doelmatigheid en/of zorgkosten, de doeltreffendheid, de
patiënt/cliëntgerichtheid, tijdigheid en toegankelijkheid/ gelijkwaardigheid van
zorg.
Het programma Uitkomstgerichte Zorg is er in brede zin op gericht uitkomstensets te ontwikkelen met de beroepsgroepen en patiëntvertegenwoordigers. Het programma ondersteunt ook de implementatie hiervan in de
ziekenhuispraktijk. In het Integraal Zorgakkoord (IZA) is met de betrokken
koepels afgesproken dat dit programma de komende jaren wordt voortgezet
zodat in 2025 voor 50% van de ziektelast uitkomstensets gebruikt kunnen
worden. De focus ligt daarbij op samen beslissen, implementatie en
transparantie. Ook wordt gewerkt aan een generieke set uitkomstmaten die
de kwaliteit van leven van patiënten na de behandeling in beeld brengt en
bruikbaar is voor alle behandelingen. Uiteindelijk is de bedoeling dat, zoals in
de vraag aangegeven, voor «patients like me» informatie beschikbaar is over
verschillende patiëntengroepen, zodat patiënten behandelopties kunnen
afwegen op basis van de resultaten bij eerdere patiënten «zoals henzelf».
In het kader van de IZA-afspraken over kwaliteitsregistraties wordt onder
procesregie van Zorginstituut Nederland met de betrokken veldpartijen
verkend hoe de verbinding tussen kwaliteitsregistraties en uitkomstensets
geoptimaliseerd kan worden.
Naast uitkomstgegevens verzamelt DICA patiëntkenmerken zoals leeftijd,
geslacht en de aanwezigheid van twee of meer aandoeningen tegelijkertijd
(co-morbiditeit). Om de vergelijking tussen ziekenhuizen te faciliteren, past
DICA casemixcorrectie toe bij de analyse van kwaliteitsuitkomsten. Dit
betekent dat factoren waarop het ziekenhuis zelf geen invloed heeft, zoals de
eerdergenoemde patiëntkenmerken, worden gecorrigeerd om een eerlijke
vergelijking tussen ziekenhuizen mogelijk te maken.
Vraag 4
Wat is de rol van de Stichting Oncologische Samenwerking (SONCOS) met
betrekking tot de organisatie van de kankerbehandelingen? Ontbreekt het u
aan wetgevende instrumenten om snel tot netwerkzorg (shared care) en meer
concentratie te komen?4
Antwoord 4
Jaarlijks publiceert de Stichting Oncologische Samenwerking (SONCOS)
normeringsrapporten met als oogmerk om de zorg voor kankerpatiënten
continu te verbeteren. Deze rapporten bieden medische beroepsgroepen de
benodigde (rand)voorwaarden om te bepalen wat goede oncologische zorg
inhoudt. De volumenormen geformuleerd door SONCOS vormen ook een
belangrijke leidraad bij de concentratie en spreidingsopgave van het IZA.

4

SONCOS, 24 februari 2023, (https://www.soncos.org/)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

Goede netwerkzorg, met waar nodig concentratie van specialistische
onderdelen van het zorgpad, is in de eerste plaats een zaak van samenwerking tussen zorgmedewerkers en zorgaanbieders, in samenhang met goede
afspraken met zorgverzekeraars. Daarom heb ik hier in het IZA met partijen
afspraken over gemaakt. Het is daarbij in eerste instantie aan ziekenhuizen in
de regio om profielkeuzes te maken en de onderlinge samenwerking te
organiseren. De zorgverzekeraars hebben hierbij een faciliterende rol.
Overheidspartijen kunnen dit proces ondersteunen, bijvoorbeeld in de vorm
van een werkwijze die de Nederlandse Zorgautoriteit oplevert om de impact
van regionale concentratiebewegingen in kaart te brengen.
Zoals ik in de visiebrief kwaliteit «Toegang tot goede zorg voor iedereen» heb
beschreven, moeten we daarnaast constateren dat op een aantal cruciale
aspecten van kwaliteit het veld zelf niet altijd voldoende voortgang boekt.
Bijvoorbeeld waar het gaat om afspraken over gegevensuitwisseling,
kwaliteitsregistraties, transparantie en ook concentratie en netwerkvorming.
Actieve inzet van de overheid is soms nodig om versnelling aan te brengen,
bijvoorbeeld door bindende afspraken te maken, verwachtingen te formuleren, knopen door te hakken en de benodigde faciliteiten op orde te brengen.
Kennis over wat werkt kan, gezien de druk op de toegang tot goede zorg, niet
langer vrijblijvend zijn. Naar aanleiding van de evaluatie van de taken van het
Zorginstituut en de afspraken in het IZA over de beheersing van het
kwaliteitsregistratielandschap bezie ik dan ook welke wettelijke taken opnieuw
tegen het licht moeten worden gehouden om de regie te kunnen waarmaken
die nodig is om iedereen toegang tot goede zorg te kunnen blijven geven.
Wanneer concentratie van onderdelen van het zorgpad noodzakelijk is om de
kwaliteit van zorg te borgen, en partijen er onderling niet uitkomen, beschik ik
wel over instrumenten om dit te bevorderen. In de eerste plaats gaat het
daarbij om de doorzettingsmacht van Zorginstituut Nederland om op basis
van haar meerjarenagenda de totstandkoming van kwaliteitsnormen, zoals
volumenormen, door te zetten. In de tweede plaats biedt de Wet op bijzondere medische verrichtingen (Wbmv) verschillende mogelijkheden om
concentratie omwille van kwaliteit, doelmatigheid of gepast gebruik van de
zorg af te dwingen, via een vergunningensysteem of het verlenen van
erkenningen (aanwijzingen). Inzet van wettelijke instrumenten is echter
nadrukkelijk een uiterste stap, die alleen aan de orde is als netwerkvorming of
concentratie niet op andere manieren tot stand komt.
Vraag 5
Hoe gaat u meten dat hoogcomplexe, laagvolume zorg meer geconcentreerd
gaat worden, aangezien u stelt dat dit moet? Per arts, per team of per
ziekenhuis? Bent u het eens dat per ziekenhuis geen zinvolle indicator is,
omdat de operaties dan verdeeld kunnen worden onder meerdere artsen
waardoor de praktijkervaring alsnog beperkt blijft?
Antwoord 5
Partijen hebben met elkaar in het IZA onder andere afspraken gemaakt over
een toekomstbestendig zorglandschap door spreiding en concentratie van
zorg. Het IZA specificeert dat volumenormen van toepassing zijn op medische
interventies die door een vast team van specialisten op één specifieke locatie
binnen een zorgnetwerk worden uitgevoerd. Dit vraagt dat elke zorgaanbieder
zich differentieert in specialismen waar men het beste in is en geen enkele
aanbieder is uiteraard in alle vormen van zorg het beste. Daar waar de
interventies voor de ene aandoening worden geconcentreerd, zullen andere
vormen van zorg losgelaten worden. Specialiseren, differentiëren en
concentreren is alleen mogelijk als goed wordt samengewerkt in een netwerk.
Alleen dan is het mogelijk de best passende zorg voor de patiënt blijvend te
borgen. Er bestaan overigens al voor vele interventies volumenormen per
instelling die zijn opgesteld door de relevante wetenschappelijke verenigingen. Daarnaast kunnen ook volumenormen per zorgverlener gelden.
Vraag 6
Klopt het dat er in de zomer van 2022 een MKNT (Minimaal Noodzakelijke
testen) lijst voor zes tumortypen gepubliceerd zou worden zodat duidelijk is
wanneer welke test in het zorgpad per tumortype is? Klopt het dat deze lijst,
ondanks uw toezegging tijdens het tweeminutendebat op 28 juni 2022 dat
ziekenhuizen deze tijdig zouden krijgen voor het maken van concrete

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

budgetafspraken voor 2023 met zorgverzekeraars, nu nog steeds is niet
gepubliceerd? Wat zijn daarvan de oorzaken en wat gaat u eraan doen?
Antwoord 6
Een werkgroep van oncologen, longartsen en pathologen werkt onder leiding
van de Nederlandse Vereniging voor Medische Oncologie aan lijsten
Minimaal Klinisch Noodzakelijke Testen. Op dit moment vinden de laatste
stappen plaats om te komen tot publicatie en implementatie van de lijsten
voor verschillende tumortypes. Dit is een zorgvuldig proces dat tijd kost.
Wanneer deze lijsten beschikbaar zijn, worden deze op de websites van de
betrokken wetenschappelijke verenigingen geplaatst.
Vraag 7
Kunt u reflecteren op de verschillende opinies in het Volkskrantartikel met
betrekking tot de effectiviteit van whole gnome sequencing? Kunt u reflecteren op het feit dat ca 1,5 miljard euro per jaar wordt uitgegeven aan
oncologische geneesmiddelen en dat maar circa een derde effectief blijkt te
zijn?
Antwoord 7
In het Volkskrantartikel worden verschillende opinies gegeven, maar er is
overeenstemming over dat whole genome sequencing (WGS) waardevolle
informatie kan opleveren. Die opinie deel ik. Echter, een gerichte (smalle)
moleculaire test kan vaak ook voldoende zijn om de behandelkeuze te maken.
Het is daarom belangrijk om te bepalen of vanuit het oogpunt van gezondheidswinst en/of kosten het efficiënter is om direct breed te testen dan om
sequentieel gerichte(re) testen uit te voeren.
Dit kan verschillend zijn per tumorsoort. Hier wordt binnen het uitvoeringstraject onderzoek naar gedaan (het tipping point onderzoek).
In het algemeen kan gesteld worden dat geneesmiddelen niet bij 100% van
de patiënten effectief zijn. Dit is ook het geval voor oncologische geneesmiddelen. Moleculaire diagnostiek kan een bijdrage leveren aan het vooraf
identificeren van patiënten waarvoor een geneesmiddel effectief zou kunnen
zijn, maar moet zoals gezegd zorgvuldig ingezet worden.
Vraag 8
Klopt het dat de afgelopen jaren de concrete toegang voor patiënten tot
uitgebreid DNA-profiel 0 procent is verbeterd, omdat er alleen maar is
gepraat met zeer veel stakeholders? Zo nee, welke verbeteringen zijn er
volgens u wel behaald?
Antwoord 8
Patiënten in Nederland hebben al toegang tot (uitgebreide) moleculaire
diagnostiek. Dit staat ook in het Volkskrantartikel beschreven. Het uitvoeringstraject moleculaire diagnostiek is erop gericht om de kwaliteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid van moleculaire diagnostiek landelijk nog passender
te maken. Met onder andere de oprichting van de commissie Beoordeling
Diagnostiek en het opstellen van een kwaliteitsstandaard worden binnen dit
traject vele goede stappen gezet.
Vraag 9
Klopt het dat pathologen moeten komen met de guidance wie doet waar
welke testen in de regio (Kwaliteitsstandaard), dat de conceptversie hiervan
eind 2022 gereed zou zijn, maar nog steeds niet beschikbaar is? Zo ja, wat
gaat u doen om dit wel te realiseren?
Antwoord 9
De Nederlandse Vereniging voor Pathologie heeft op 22 februari 2023 de
conceptversie van de kwaliteitsstandaard Moleculaire diagnostiek in de
pathologie ter commentaar voorgelegd aan hun leden. Uiterlijk in juli 2023
wordt de kwaliteitsstandaard aangeboden aan het kwaliteitsregister.
Vraag 10
Klopt het dat het Zorginstituut Nederland aangeeft dat de oplossing een
«Lerend raamwerk» zal worden? Een lerende cultuur en daarmee permanente
actualisatie van de MKNT-lijsten en Kwaliteitsstandaard is uitstekend, maar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4

hoe wordt geborgd dat er niet permanent gedelibereerd gaat worden? Komt
er een «Gouden standaard» waarmee men aan de slag kan?
Antwoord 10
Gezien de snelle ontwikkelingen binnen de moleculaire diagnostiek is het
volledige traject erop ingericht om een lerend raamwerk in te richten. Dit
wordt door alle betrokken partijen (o.a. wetenschappelijke verenigingen van
beroepsbeoefenaren en zorgverzekeraars) ondersteund en zij maken hier
afspraken over. Een onderdeel hiervan is bijvoorbeeld het actueel houden van
de lijsten Minimaal Klinisch Noodzakelijke Testen, waarvoor een onderhoudsplan wordt opgesteld.
Vraag 11
Klopt het dat er intussen wel een betaaltitel is, maar dat deze in de praktijk
dus nog niet gebruikt kan worden?
Antwoord 11
Dat klopt niet, er is al sinds jaren een betaaltitel voor (brede) moleculaire
diagnostiek. De enige wijziging die per 1 januari 2023 is doorgevoerd is dat
moleculaire diagnostiek uit de diagnose behandelcombinaties gehaald is en
een aparte declaratiecode heeft gekregen.
Vraag 12
Hoe gaat u de huidige postcodegeneeskunde oplossen, zijnde dat niet
iedereen dezelfde behandeling krijgt omdat de betreffende arts niet voldoende op de hoogte is van alle mogelijkheden c.q. deze niet gebruikt?
Antwoord 12
Op dit moment hebben kankerpatiënten niet overal evenveel kans op
optimale diagnostiek en behandeling 5. Het IZA heeft als doelstelling om de
praktijkvariatie binnen de kankerzorg tegen 2025 te verminderen en in kaart te
brengen. Dit betekent dat patiënten inzicht moeten krijgen in waar ze welke
zorg kunnen krijgen en welke expertise beschikbaar is. Zorgaanbieders dienen
deze informatie begrijpelijk beschikbaar te maken voor patiënten om te
kunnen gebruiken bij de keuze voor een zorgaanbieder en bij de keuze voor
een behandeling. Dit jaar worden concrete afspraken gemaakt over de
kwantitatieve doelen voor specifieke vormen van kanker en de bijbehorende
interventies. Het programma Uitkomstgerichte Zorg wordt voortgezet en
versterkt, wat patiënten en zorgverleners stimuleert om samen te beslissen
welke behandeling het beste past bij de wensen en behoeften van de patiënt.
Op deze manier wordt er toegewerkt naar de juiste behandeling voor de
juiste patiënt.
Zie mijn antwoord op vraag 8 voor wat betreft moleculaire diagnostiek.
Vraag 13
Wat gaat u doen om te borgen dat er een beter overzicht komt van de
medicijnen waar van de effectiviteit nog niet altijd bewezen is, maar die bij
uitbehandelde patiënten in een onderzoeksomgeving toegepast zouden
kunnen worden, mede om inzicht te krijgen?
Antwoord 13
Het is aan de beroepsgroepen om te kijken in welke gevallen patiënten
mogelijk gebaat zijn bij een experimentele behandeling in een onderzoekssetting. Dat is niet aan mij. Het is mijn rol te zorgen dat patiënten vanuit het
basispakket van de zorgverzekering toegang hebben tot geneesmiddelen die
voldoen aan de stand der wetenschap en praktijk en dus aantoonbaar
effectief zijn. Daarin biedt de voorwaardelijke toelating van geneesmiddelen
de mogelijkheid voor onder andere geneesmiddelen voor zeldzame ziektes
om nader onderzoek te doen naar de effectiviteit wanneer deze nog niet
(voldoende) is vastgesteld. Hierbij hebben patiënten dan wel gelijktijdig,
onder bepaalde voorwaarden, al toegang tot het geneesmiddel.

5

Grote variatie in toevoegen hormoontherapie bij bestraling matig-risico prostaatkanker.
21 januari 2020. Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL). Beschikbaar: https://iknl.nl/nieuws/
2020/grote-variatie-in-toevoegen-hormoontherapie-bij-be

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

5

Dit met als doel dat het Zorginstituut Nederland na een bepaalde periode een
uitspraak kan doen over de pakketwaardigheid van het betreffende geneesmiddel en het geneesmiddel mogelijk opgenomen kan worden in het
basispakket.
Vraag 14
Kunt u deze vragen beantwoorden voor het commissiedebat Geneesmiddelenbeleid van 22 maart a.s.?
Antwoord 14
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

6