1

Vakcentrum
Het Vakcentrum is de onafhankelijke belangenbehartiger en bewezen partner van zelfstandig
detaillisten in food, non-food, fast moving consumer goods en franchisenemers.
Bij het Vakcentrum zijn zelfstandig ondernemers aangesloten met supermarkten,
foodspecialiteitenwinkels, slijterijen, drogisterijen, winkels in kookartikelen en serviezen,
huishoudelijke artikelen en speelgoed.
Het Vakcentrum behartigt de belangen van 2.800 aangesloten winkels en is aangesloten bij de
Koninklijke Vereniging MKB-Nederland, Detailhandel Nederland, het Centraal Bureau
Levensmiddelenhandel (CBL) en MVO Nederland.

INHOUD
1. INLEIDING ..................................................................... 1
2. SAMENVATTING .............................................................. 2
3. WINKELCRIMINALITEIT ...................................................... 6
3.1. Winkeldiefstal............................................................ 6
3.2. Agressie, geweld en vernieling ....................................... 9
3.3. Rondreizende bendes .................................................. 9
3.4. Geld ........................................................................ 9
3.5. Inbraak, overval en ramkraak ...................................... 10
3.6. Cybercriminaliteit..................................................... 10
3.7. Interne Criminaliteit.................................................. 11
4. PREVENTIE ................................................................... 12
4.1. Preventieve maatregelen............................................ 13
4.2. Overige genoemde preventiemaatregelen ....................... 13
5. INFORMATIE-UITWISSELING .............................................. 15
5.1. Informatie-uitwisseling in algemene zin.......................... 15
5.2. Waarschuwingsregister Detailhandel (FAD) ...................... 16
5.3. Waarschuwingen rondreizende bendes........................... 16
6. AFHANDELING............................................................... 17
6.1. Winkelverbod .......................................................... 17
6.2. Verhalen van schade ................................................. 17
6.3. Protocol Interne criminaliteit ...................................... 17
7. INSCHAKELEN VAN POLITIE EN JUSTITIE............................... 18
7.1. Aangifte ................................................................. 18
7.2. Inschakelen van de politie bij heterdaad ........................ 22
8. SLACHTOFFERHULP EN VEILIGHEIDSBELEVING ....................... 24
8.1. Slachtofferhulp ........................................................ 24
8.2. Veiligheidsbeleving ................................................... 24
VERANTWOORDING ............................................................ 28

1. INLEIDING
Winkeldiefstal, agressie, geweld en vernieling, rondreizende bendes, vals geld, inbraken,
overvallen, ramkraken, cybercriminaliteit en interne fraude, bijna elke winkelier heeft ermee
te maken. Dit blijkt uit een door het Vakcentrum in september 2019 gehouden onderzoek onder
al haar leden, bestaande uit zelfstandig ondernemers in supermarkten, foodspeciaalzaken,
drogisterijen, slijterijen, biologische winkels en non-food speciaalzaken.
In de aanloop naar de Week van de Veiligheid 2019 heeft het Vakcentrum haar leden gevraagd
naar de ervaringen met winkelcriminaliteit. En die ervaring is breed en veel. Honderden
ondernemers vulden de vragenlijst in waarmee een goed beeld ontstaat van de problematiek.
Dit rapport geeft een totaalbeeld van de ervaringen van onze leden en waar relevant ook per
branchegroep. Let op: de ervaringen betreffen slechts het afgelopen jaar. Veel meer winkeliers
zijn reeds geconfronteerd met alle vormen van criminaliteit, zoals overvallen, interne fraude
etc. De gevolgen hiervan ijlen bij velen vaak jaren na.
Naast de cijfers zijn in dit rapport ook (emotionele) reacties van ondernemers opgenomen.
Cijfers zijn belangrijk. Door de toevoeging van de ervaringen van de ondernemers en hun team
wordt de noodzaak tot ingrijpen onderstreept. Winkeliers hebben het gevoel dat criminelen te
makkelijk wegkomen. Regelgeving blokkeert informatie-uitwisseling. De werkdruk bij politie en
justitie is te hoog. Vervolging blijft daardoor uit en als het al tot vervolging komt zijn de
straffen te laag. Winkeliers voelen zich in de steek gelaten.
Dit is samengevat, de mening van de Vakcentrumleden.
Het Vakcentrum roept haar leden op volop in te zetten op preventie en alle betrokkenen op om
te werken aan consequente handhaving, slimme samenwerking en goede informatieuitwisseling.
Dit kan onder meer bereikt worden door:
• Het doorzetten van initiatieven om aangifte te vergemakkelijken;
• Het waar mogelijk optimaal delen van informatie tussen politie, justitie en ondernemers;
• Een goede terugkoppeling van politie en aan ondernemers, en waar nodig het AVG-beleid
hierop aan te passen;
• Serieus over te gaan tot vervolging van de daders;
De politiek wordt met klem gevraagd dit proces te ondersteunen en te zorgen dat met spoed
adequate stappen worden gezet. In een rechtstaat dient de veiligheid op alle niveaus
gewaarborgd te zijn en wetsovertreders aangepakt.

Woerden, oktober 2019

1

2. SAMENVATTING
Om snel inzicht te geven in het onderwerp onderstaand een puntsgewijze samenvatting.

2.1. Problematiek
2.1.1. Winkeldiefstal
• 87% van de winkels heeft te maken met winkeldiefstal.
2.1.2. Agressie, geweld en vernieling
• 45% van de winkels heeft het afgelopen jaar te maken gehad met agressie en
geweld;
• 26% heeft het afgelopen jaar te maken gehad met vernieling.
2.1.3. Rondreizende bendes
• 41% heeft het afgelopen jaar te maken gehad met rondreizende bendes.
2.1.4. Vals geld
• 42% heeft het afgelopen jaar te maken gehad met vals geld;
• 37% heeft het afgelopen jaar te maken gehad met een “wisseltruc”.
2.1.5. Inbraak, overval en ramkraak
• 6% heeft het afgelopen jaar te maken gehad met een overval;
• 6% heeft het afgelopen jaar te maken gehad met inbraak;
• 1% heeft te maken gehad met een ramkraak.
2.1.6. Cybercriminaliteit
• 6% is slachtoffer geweest van cybercriminaliteit.
2.1.7. Interne Criminaliteit
• In totaal geeft 33% aan te maken te hebben met diefstal door eigen medewerkers.
2.1.8. Totaaloverzicht
In onderstaande tabel en grafieken wordt weergegeven welk percentage winkels minstens één
keer per jaar te maken heeft gehad met respectievelijk vals geld, een wisseltruc, agressie en
geweld in de winkel, vernieling, een overval, inbraak en ramkraak.
Vraag: Heeft u het afgelopen jaar te maken gehad met: (meerdere antwoorden mogelijk)
Overzicht
problematiek
Winkeldiefstal
Agressie en geweld in
de winkel
Vernieling
Rondreizende bendes
Vals geld
Wisseltruc
Inbraak
Overval
Ramkraak
Cybercriminaliteit
Interne criminaliteit

% winkels

% supermarkten

% foodspeciaalzaken

87%
45%

98%
66%

% non-food
speciaalzaken
55%
86%
17%
19%

26%
41%
42%
37%
6%
6%
1%
6%
33%

40%
61%
52%
48%
6%
10%
1%
4%
49%

8%
6%
35%
28%
6%
0%
0%
6%
6%

Winkelcriminaliteit bij Vakcentrumleden, een inventarisatie – oktober 2019

9%
25%
22%
16%
4%
0%
1%
11%
15%

2

Winkelcriminaliteit bij Vakcentrumleden, een inventarisatie – oktober 2019

3

2.2. Preventie
•
•
•
•
•
•
•

87% van de winkels heeft camerabewaking, 14% heeft beveiligers en 4% heeft een systeem
voor gezichtsherkenning;
69% heeft afroomkluisjes en 53% een kluis met tijdvertraging of tijdslot;
49% biedt aanvullende trainingen aan medewerkers aan;
48% werkt samen met een waardetransportbedrijf;
34% doet aan tassencontrole en 21% heeft een artikelbeveiligingssysteem;
22% maakt gebruik van afgesloten vitrines;
30% is aangesloten bij het Waarschuwingsregister Detailhandel (FAD).

2.3. Informatie-uitwisseling
•
•
•

72% van de leden deelt informatie over winkeldieven of gewelddadige personen met
collega-ondernemers;
70% deelt deze informatie met medewerkers;
12% deelt deze informatie niet. Als reden hiervoor worden verschillende antwoorden
gegeven:
a) In 36% van de winkels waarin informatie niet wordt gedeeld is dit vanwege de AVG;
b) In 29% van de winkels wordt informatie niet gedeeld omdat men geen bekendheid wil
geven aan misdrijven;
c) 16% van de winkels deelt geen informatie omdat dit hen te veel tijd kost;
d) Andere redenen die door circa 10% van de winkels waarin geen informatie wordt
gedeeld, worden aangegeven zijn: de privacy van de dader en het risico op een
agressieve reactie.

2.4. Afhandeling
•
•
•

85% van de winkels legt winkeldieven of agressieve klanten een winkelverbod op.
Hierbinnen legt 76% dit op voor de eigen winkel en 9% voor het winkelgebied. 29% van de
winkelverboden die zijn opgelegd voor de winkel, wordt overtreden;
73% verhaalt de schade op winkeldieven. Hiervan regelt 20% van de winkels dit zelf met de
winkeldief, 37% verhaalt de schade via “Afrekenen met Winkeldieven” en 17% verhaalt de
schade via SODA;
62% van de winkels heeft een vast protocol om interne diefstallen en/of fraude af te
handelen;

2.5. Rol van politie en justitie
2.5.1. Aangifte
• 26% doet altijd aangifte van winkeldiefstal;
• 32% doet nooit aangifte van winkeldiefstal;
• 43% doet soms aangifte van winkeldiefstal.
2.5.2. Heterdaad
• 67% van de winkels schakelt bij heterdaad altijd de politie in;
• 32% schakelt bij heterdaad niet altijd de politie in. Hiervoor worden verschillende
redenen gegeven;
• 64% van Vakcentrumleden die de politie niet inschakelen geeft als reden hiervoor
aan dat dit te veel tijd en moeite kost
Veelvoorkomende toelichtingen op het niet doen van aangifte hebben te maken met klachten
over politie en justitie: het proces duurt te lang en er is geen resultaat.

Winkelcriminaliteit bij Vakcentrumleden, een inventarisatie – oktober 2019

4

2.6. Slachtofferhulp en veiligheidsgevoel
2.6.1. Slachtofferhulp
• Slechts 11% heeft slachtofferhulp ingezet (via Slachtofferhulp Nederland, de
commerciële organisatie of in enkele gevallen via de politie).
2.6.2. Veiligheid
• 58% van de Vakcentrumleden geeft aan dat het werken in de winkel de laatste jaren
net zo veilig is gebleven;
• 31% geeft aan dat het onveiliger is geworden;
• 11% geeft aan dat het veiliger is geworden.

Winkelcriminaliteit bij Vakcentrumleden, een inventarisatie – oktober 2019

5

3. WINKELCRIMINALITEIT
3.1. Winkeldiefstal
Winkeldiefstal is veruit de meest voorkomende vorm van criminaliteit voor elke winkelier. In
totaal wordt 87% van de winkels geconfronteerd met winkeldiefstal.
Binnen de winkels die geconfronteerd worden met winkeldiefstal is de verdeling als volgt. 55%
van de winkels geeft aan op maandbasis met winkeldiefstal te maken te hebben. Hiervan wordt
16% één keer in de week geconfronteerd met winkeldiefstal, 14% iedere dag, 12% één keer per
maand, 7.5% twee keer per week en 5% meerdere keren per dag. 32% van de winkels wordt
minder dan één keer per maand geconfronteerd met diefstal.
De vraag wat onder winkeldiefstal wordt verstaan is soms moeilijk te beantwoorden, dat blijkt
uit onderstaande quote:
Quote:
Supermarkt

NoordHolland

Vorige week hebben wij een hoog bejaarde dame
aangehouden. Zij deed dit af als of ze dit "vergeten " was. In
dit geval geloof ik haar niet, aangezien er meer in haar tas
zat, maar bij ouderen is het wel lastig om te beoordelen of ze
verward zijn of echt stelen. Wij hebben ook afspraken met de
wijkagent en het wijkteam dat wij alles melden, zodat zij
deze mensen wat meer in de gaten kunnen houden. Met de
toenemende vergrijzing wordt dit een groter probleem.

Totaal
Vraag: Hoe vaak wordt u geconfronteerd met winkeldiefstal? (niet door medewerkers)
Meerdere malen per dag
Iedere dag
Twee keer per week
Eén keer per week
Eén keer per maand
Minder dan één keer per maand
Nooit

Winkelcriminaliteit bij Vakcentrumleden, een inventarisatie – oktober 2019

% alle branches
5%
14%
8%
16%
12%
32%
13%

6

Vooral bij supermarkten komt winkeldiefstal erg vaak voor: 98% van de supermarkten geeft aan
hiermee te worden geconfronteerd en 29% iedere dag of zelfs meerdere malen per dag.
Supermarkten die niet of minder dan één keer per maand met winkeldiefstal te maken hebben
zijn veelal winkels in relatief veilige of kleine gemeenschappen waar relatief veel sociale
controle bestaat. Door de verschillen in bedrijfsvoering lopen de frequenties van winkeldiefstal
sterk uiteen. Hieronder de frequentie per branchegroep.
Supermarkten
Vraag: Hoe vaak wordt u geconfronteerd met winkeldiefstal? (niet door medewerkers)

Meerdere malen per dag
Iedere dag
Twee keer per week
Eén keer per week
Eén keer per maand
Minder dan één keer per maand
Nooit

% supermarkten
8%
21%
11%
20%
12%
26%
2%

Foodspeciaalzaken
55% van de foodspeciaalzaken wordt geconfronteerd met winkeldiefstal.
Vraag: Hoe vaak wordt u geconfronteerd met winkeldiefstal? (niet door medewerkers)

Meerdere malen per dag
Iedere dag
Twee keer per week
Een keer per week
Een keer per maand
Minder dan een keer per maand
Nooit

Winkelcriminaliteit bij Vakcentrumleden, een inventarisatie – oktober 2019

% foodspeciaalzaken
0%
6%
2%
6%
9%
32%
45%

7

Non-food speciaalzaken
Non-food speciaalzaken hebben na supermarkten het meest te maken met winkeldiefstal: deze
vorm van criminaliteit wordt door 86% van de non-food speciaalzaken gerapporteerd, waarvan
39% aangeeft hier op maandbasis mee geconfronteerd te worden.
Vraag: Hoe vaak wordt u geconfronteerd met winkeldiefstal? (niet door medewerkers)
% non-food speciaalzaken
Meerdere malen per dag

3%

Iedere dag
Twee keer per week
Eén keer per week
Eén keer per maand
Minder dan één keer per maand
Nooit

1%
4%
15%
16%
47%
14%

Winkelcriminaliteit bij Vakcentrumleden, een inventarisatie – oktober 2019

8

Uit bevindingen van het Vakcentrum blijkt dat de genoemde percentages van winkeldiefstal
veelal gaan over diefstal die op heterdaad wordt vastgesteld: de diefstal waar winkeliers in
directe zin mee te maken krijgen. Veel diefstal wordt echter pas achteraf vastgesteld door de
constatering van ontbrekende artikelen in de schappen of bestudering van camerabeelden.
Gemiddeld wordt aangegeven dat tussen 0 en 1 procent van de omzet verloren gaat aan
oorzaken die niet op het eerste oog zichtbaar zijn, zoals diefstal door zowel klanten als door
eigen personeel: grijze derving. Hierbij wordt niet zelf geconstateerde winkeldiefstal ingeschat
als minder dan de helft van de totale grijze derving.

3.2. Agressie, geweld en vernieling
“Agressie en geweld” is na winkeldiefstal de meestvoorkomende vorm van winkelcriminaliteit.
Gemiddeld heeft 45% van de winkels hier op jaarbasis mee te maken. Agressie en geweld wordt
door twee op de drie supermarktondernemers gemeld. Bij non-food speciaalzaken gaat het om
één op de vijf winkels. Foodspeciaalzaken scoren slechts een paar procent beter. Veel
winkeliers kiezen ervoor om agressieve klanten een winkelverbod op te leggen. Agressie is voor
winkeliers in sommige gevallen ook een reden om de politie niet in te schakelen, uit angst voor
escalatie.
Vernieling wordt gemeld door een kwart van de winkeliers en speelt wederom voornamelijk in
supermarkten.
Vraag: Heeft u het afgelopen jaar te maken gehad met agressie, geweld of vernieling?

Agressie en geweld in
de winkel
Vernieling

% alle % supermarkten % foodspeciaalzaken
branches
45%
66%
17%
26%

40%

% non-food
speciaalzaken
19%

8%

9%

3.3. Rondreizende bendes
Bijna één op de twee Vakcentrumleden werd het afgelopen jaar geconfronteerd met de
activiteiten van mobiele bendes.
Inmiddels is door politie, justitie en ondernemersorganisatie Detailhandel Nederland, waar het
Vakcentrum bij aangesloten is, een systeem opgezet om de informatie over rondtrekkende
bendes te delen. Tot op heden maken met name grootwinkelbedrijven gebruik van dit systeem
in een pilotfase.
In het onderzoek geeft de helft van de respondenten, allen mkb-winkeliers, aan graag op het
systeem van informatie-uitwisseling aan te sluiten.
Vraag: Heeft u het afgelopen jaar te maken gehad met rondreizende bendes?

Rondreizende bendes

% alle % supermarkten
branches
41%
61%

% foodspeciaalzaken

% non-food
speciaalzaken
6%
25%

3.4. Geld
Eurobiljetten zijn door middel van echtheidskenmerken goed beschermd tegen valsemunterij.
Toch zijn in het eerste halfjaar van 2019 in Nederland 19.800 valse eurobiljetten geregistreerd.
Maar liefst 42% van de Vakcentrumleden wordt nog geconfronteerd met vals geld. Iets meer
dan één op de drie bedrijven wordt geconfronteerd met wisseltrucs.

Winkelcriminaliteit bij Vakcentrumleden, een inventarisatie – oktober 2019

9

Vraag: Heeft u het afgelopen jaar te maken gehad met vals geld/wisseltrucs?
% winkels

% supermarkten

42%
37%

52%
48%

Vals geld
Wisseltruc

% foodspeciaalzaken

% non-food
speciaalzaken
35%
22%
28%
16%

3.5. Inbraak, overval en ramkraak
Het aantal overvallen in Nederland stijgt meer. Ook supermarkten ontkomen niet aan die
trend. Tot en met juli 2019 vonden er 69 overvallen op supermarkten plaats. Dat zijn er 20
meer dan vorig jaar. Belangrijk is dat het regelmatig gaat om series overvallen door dezelfde
daders. Overvallers zijn volgens de politie vaak serieplegers die de neiging hebben door te gaan
tot ze worden gepakt.
Onder de Vakcentrumleden die de enquête invulden waren het afgelopen jaar alleen
supermarktondernemers slachtoffer van een overval. Eén op de tien supermarkten werd
volgens het onderzoek overvallen. Ramkraken worden uitsluitend door supermarkten gemeld.
Inbraken komen in alle drie de segmenten ongeveer gelijk voor.
Vraag: Heeft u het afgelopen jaar te maken gehad met inbraak, overval en ramkraak?
% winkels

% supermarkten % foodspeciaalzaken

Overval
Inbraak

6%
6%

10%
6%

% non-food
speciaalzaken
0%
0%
6%
4%

Ramkraak

1%

1%

0%

1%

3.6. Cybercriminaliteit
Hoewel cybercriminaliteit in de diverse vormen sterk toeneemt en ook onder mkb-bedrijven
slachtoffers maakt, blijven Vakcentrumleden nog gespaard, zo lijkt het. Slechts 20 bedrijven
(6%) melden digitale aanvallen.
Opvallend is dat bij deze vorm van criminaliteit de non-food speciaalzaken vaker worden
getroffen. Daar werd één op de negen bedrijven (11%) digitaal aangevallen. Bij supermarkten
(4%) en foodspecialiteitenwinkels (6%) lag het aantal aanmerkelijk lager. Het gaat in de helft
van de gevallen om een virus gericht op het beschadigen over verwijderen van bestanden of
het verstoren van het functioneren van de computer. Zes bedrijven werden getroffen door een
Trojan horse (software waarmee hakkers de computer kunnen binnendringen, verstopt in
andere software). Ook werden gevallen van ransomware (een softwarevirus dat bestanden op
de computer vergrendelt en ’losgeld’ vraagt) en een enkele DDoS-aanval gemeld.
Phishing wordt opvallend weinig gerapporteerd door de respondenten. Waarschijnlijk is deze
vorm van criminaliteit voor ondernemers vaak zo herkenbaar, o.a. door de waarschuwingen die
de Fraudehelpdesk in het verleden kon geven waardoor deze direct wordt verwijderd.
Quote:
Non-food
speciaalzaak

NoordHolland

We hebben in 2017 te maken gehad met cybercriminaliteit. Er
zijn heel veel bestanden opgegeten, we hebben de afpersing
in bitcoins genegeerd.

Winkelcriminaliteit bij Vakcentrumleden, een inventarisatie – oktober 2019

10

3.7. Interne Criminaliteit
Interne criminaliteit leidt niet alleen tot financiële schade, de emotionele schade kan zeker zo
groot zijn. Het onderling vertrouwen wordt aangetast. Dit is wellicht ook de reden dat interne
criminaliteit nog minder makkelijk benoemd en besproken wordt. In het onderzoek geeft één
op de drie ondernemers het afgelopen jaar aan geconfronteerd te zijn met interne fraude.
Dat bedrijfsgrootte en bedrijfsvoering invloed hebben op de mate waarin intern fraude wordt
gepleegd wordt hier duidelijk. De helft van de supermarktondernemers geeft aan te maken te
hebben met interne fraude. Dit is aanmerkelijk meer dan in de andere branchegroepen.
Ook huishoudelijke artikelenwinkels en warenhuizen rapporteren een hoge mate van interne
criminaliteit: ruim één derde van de respondenten binnen de branche. Ongeveer één vijfde van
de drogisterijen en speelgoedwinkels kampt met diefstal door medewerkers.
Supermarkten
Vraag: Heeft u het afgelopen jaar te maken gehad met diefstal door medewerkers?

Ja

% supermarkten
49%

Nee
N.v.t. (Ik heb geen medewerkers)

50%
1%

Foodspeciaalzaken
Binnen de foodspeciaalzaken is de criminaliteit bij slijterijen veruit het hoogst: ruim de helft
van de slijterijen geeft aan hiermee te maken te hebben gehad. Opvallend is dat winkels in
zoetwaren, biologische winkels, notenwinkels en koffie- en theewinkels rapporteren niet met
interne criminaliteit te maken te hebben gehad. Winkeliers die aangeven geen medewerkers te
hebben zijn met name actief in de kaas- en delicatessebranche.
Vraag: Heeft u het afgelopen jaar te maken gehad met diefstal door medewerkers?

Ja
Nee
N.v.t. (Ik heb geen medewerkers)
Winkelcriminaliteit bij Vakcentrumleden, een inventarisatie – oktober 2019

% foodspeciaalzaken
6%
87%
6%

11

Non-food speciaalzaken
Binnen non-food speciaalzaken is de interne criminaliteit bij huishoudelijke artikelenwinkels en
warenhuizen het hoogst: zo’n één derde van de winkels heeft hier minstens eenmaal te maken
gehad in het afgelopen jaar. Ook drogisterijen en speelgoedwinkels rapporteren een relatief
hoog percentage interne criminaliteit van ruim één vijfde. Opvallend is dat feestwinkels
aangeven het afgelopen jaar niet met interne criminaliteit te maken te hebben gehad. De
winkels die aangeven geen medewerkers te hebben zijn achtereenvolgens voornamelijk actief
als kook- of servieswinkels, speelgoedwinkels, cadeau- of souvenirwinkels of de huishoudelijke
artikelenwinkels.
Vraag: Heeft u het afgelopen jaar te maken gehad met diefstal door medewerkers?

Ja
Nee
N.v.t. (Ik heb geen medewerkers)

% non-food speciaalzaken
15%
76%
9%

Winkelcriminaliteit bij Vakcentrumleden, een inventarisatie – oktober 2019

12

4. PREVENTIE
4.1. Preventieve maatregelen
De strijd tegen winkelcriminaliteit wordt gevoerd langs twee sporen. Enerzijds wordt er in
toenemende mate gebruik gemaakt van technologische hulpmiddelen als camera’s (inmiddels
gemeengoed, aanwezig in 83% van de winkels), artikelbeveiligingssystemen (in één op de vijf
winkels) en betaalautomaten (Easypay). Het is dan overigens van groot belang dat die techniek
goed wordt ingezet. Dit vraagt enerzijds een goede installatie en anderzijds een goede training
van de medewerkers die de betreffende techniek moeten inzetten.
Technische maatregelen
Vraag: Welke preventieve maatregelen gebruikt u? (meerdere antwoorden mogelijk)
Camerabewaking
Afroomkluisje
Kluis met tijdvertraging/tijdslot
Waardetransportbedrijf
Tassencontrole
Afgesloten vitrine
Artikelbeveiligingssysteem
Gezichtsherkenning

% alle branches
87%
69%
53%
48%
34%
22%
21%
4%

Personele maatregelen
In de helft van de winkels krijgen de medewerkers aanvullende trainingen op het gebied van
veiligheid en criminaliteitspreventie.
Een op de drie ondernemers maakt gebruik van het Waarschuwingsregister Detailhandel om de
betrouwbaarheid van sollicitanten te screenen.
In aanvulling op het eigen personeel lopen in 13% van de winkels inmiddels gediplomeerde
beveiligers.

4.2. Overige genoemde preventiemaatregelen
Naast de in de vraag opgenomen preventiemaatregelen werden ook nog genoemd:
• De binnenkomende klant meteen aanspreken, zodat ze weten dat ze gezien zijn;
• Wij laten onze medewerkers altijd in de winkel en bij de klant staan als we het niet
vertrouwen. In de meeste gevallen heb je al snel door dat de persoon in de winkel niet
zuiver is;
• Een bedrijf kijkt op afstand mee op de camera’s en pakt dieven achteraf door middel van
producttellingen;
• DNA-spray bij overval;
• Camera detectie voor tassen en anders op de krattenhouder van de winkelwagen;
• Buizenpostsysteem;
• Vals geld detectie;
• We gebruiken ook piepjes op de ingangspoortjes;
• Safe-Pay;
• Alarm;
• Stoplockers;
• Pinnen stimuleren;
• Mistblazers;
• Een collegiaal waarschuwingssysteem;
• Burenalert-systeem in de winkel met alarmknop;
• Alarmopvolging door externe partij (niet politie);
• Extra mensen inzetten om diefstal door scholieren te voorkomen.
Winkelcriminaliteit bij Vakcentrumleden, een inventarisatie – oktober 2019

13

Quotes:
Supermarkt

Zuid-Holland

Foodspeciaalzaak

NoordBrabant

Het speelt niet echt in onze gemeenschap/winkel. Wel
probeer ik preventieve maatregelen te nemen: flappentap
achter in de winkel, geen buitenbord met verlichting
Rabobank/ING, aanwezigheid mistgenerator, aanwezigheid
camera en videosysteem Trainingen personeel via internet.
Er is zeker criminaliteit op het plein, het lijkt er op dat de
criminelen onze winkel minder aantrekkelijk vinden dan
andere winkels. We hebben met de ondernemers, gemeente
en politie samen het Keurmerk Veilig Ondernemen voor het
plein behaald. Dit werkt zeer prettig en is effectief.

Winkelcriminaliteit bij Vakcentrumleden, een inventarisatie – oktober 2019

14

5. INFORMATIE-UITWISSELING
5.1. Informatie-uitwisseling in algemene zin
Om recidive te voorkomen of om een winkelverbod te handhaven kan het nuttig zijn informatie
over winkeldieven en personen met een winkelverbod te delen. Binnen de onderneming wordt
dit vaak gedaan via het prikbord in de kantine. Daarnaast zijn er verschillende mogelijkheden
om ook met collega-ondernemers de informatie te delen. Daar zijn echter strenge eisen
verbonden. Niet toegestaan is het delen van de informatie met het algemeen publiek door
verdachten zichtbaar te maken in de winkel of op social media.
Twee derde van winkeliers deelt informatie over winkeldieven of gewelddadige personen met
medewerkers. 72% deelt deze informatie met collega-ondernemers (via Whatsapp of website
ondernemersvereniging). Eén op de tien ondernemers deelt de informatie niet buiten het
bedrijf. Als men de informatie niet deelt, is dat in de helft van de gevallen ingegeven vanwege
de Algemene Verordening Gegevensbescherming (36%) dan wel de privacy van de dader (10%).
29% van de ondervraagden geeft aan geen informatie te delen, omdat men geen bekendheid
wil geven aan misdrijven. Klanten moeten een veilig gevoel houden. Ook wordt het risico op
een agressieve reactie regelmatig (10%) genoemd als reden om geen bekendheid te geven aan
de verdachten/daders.
Vraag: Deelt u informatie over winkeldieven of gewelddadige personen? (meerdere
antwoorden mogelijk)

Ja, met collega-ondernemers
Ja, met medewerkers
Ja, op andere wijze
Ja
Nee

% alle branches
72
70
6
2
12

Vakcentrumleden geven aan informatie niet of niet altijd te delen vanwege verschillende
redenen. Hieronder een overzicht.
Winkelcriminaliteit bij Vakcentrumleden, een inventarisatie – oktober 2019

15

Vraag: Als u de informatie niet deelt, wat is daarvoor de reden?

Kost me te veel tijd
Ik wil geen bekendheid geven aan misdrijven
Met het oog op de privacy van de dader
Vanwege de Algemene Verordening Gegevensbescherming
(AVG)

% van het aantal winkels dat
informatie niet deelt
16
29
10
36

Risico van agressieve reactie(s)

9

Quotes:
supermarkt

Limburg

Het delen van informatie over winkeldieven met medewerkers
en collega's doen we alleen in uitzonderingsgevallen. Wij
hebben afgelopen jaar bijvoorbeeld heel veel last gehad van
bendes die met name koffie stelen. Als we een dader op het
oog hebben, is dat het moment dat we intern het beeld
verspreiden, zodat medewerkers weten op wie ze moeten
letten. Ik vind eigenlijk dat het eenvoudiger moet worden om
beelden van diefstal te publiceren.

supermarkt

NoordBrabant

Ik ben gemotiveerd om informatie te verstrekken om de
samenwerkingen en veiligheid te bevorderen. Tevens sta ik
open voor alle nieuwe initiatieven om vooral mijn
medewerkers een veiligere werkomgeving te verschaffen.

5.2. Waarschuwingsregister Detailhandel (FAD)
Het Waarschuwingsregister Detailhandel is opgezet om winkeliers de mogelijkheid te bieden de
betrouwbaarheid van sollicitanten te controleren. Medewerkers die ontslagen worden wegens
bewezen fraude kunnen in het Waarschuwingsregister worden opgenomen. Ondernemers die
een medewerker in het register laten opnemen, hoeven binnenkort niet meer zelf aangifte te
doen bij de politie. Dit kan via FAD centraal geregeld worden.
Iemand kan in het Waarschuwingsregister worden opgenomen als er sprake is van een aangifte
bij de politie, bewezen fraude en ontslag. De (ex-)werkgever kan dan de betreffende
medewerker aanmelden. Bij registratie riskeert een frauderende winkelmedewerker voor
maximaal vier jaar te worden uitgesloten van werk bij een groot deel van de
detailhandelssector. Onder interne fraude wordt verstaan diefstal, verduistering, valsheid in
geschrifte of oplichting. www.stichtingfad.nl.
Vraag: Bent u aangesloten bij het Waarschuwingsregister Detailhandel (FAD) om sollicitanten
te screenen?

Ja
Nee

% alle branches
30
70

5.3. Waarschuwingen rondreizende bendes
Winkeliers, politie en Openbaar Ministerie delen informatie over mobiele bendes in een
waarschuwingsregister. Winkeliers kunnen niet alleen incidenten met rondreizende bendes
melden, zij ontvangen ook waarschuwingen. Vooralsnog leveren alleen grootwinkelbedrijven
informatie aan. De belangstelling van mkb-winkeliers om deel te nemen aan dit
waarschuwingsregister is bijzonder groot. In het onderzoek geeft de helft van de respondenten
aan graag informatie aan te leveren en te ontvangen.
Winkelcriminaliteit bij Vakcentrumleden, een inventarisatie – oktober 2019
16

6. AFHANDELING
6.1. Winkelverbod
Het winkelverbod is inmiddels een veel toegepast instrument. 85% van de winkels legt
winkeldieven of agressieve klanten een winkelverbod op. Eén op de tien ondernemers doet dit
dan voor het gehele winkelgebied.
Vraag: Legt u winkeldieven of agressieve klanten een winkelverbod op?
% alle branches
Ja, voor het winkelgebied

9

Ja, voor onze winkel

76

Nee

15

Uit het onderzoek blijkt dat 29% van de opgelegde winkelverboden overtreden wordt.

6.2. Verhalen van schade
Driekwart van de ondernemers verhaalt de schade op de winkeldief. Daarbij regelt één op de
vijf ondernemers het zelf met de dader. De overige ondernemers maken gebruik van de
regeling ‘Afrekenen met winkeldieven’ (37%) of SODA (17%). De vordering op de
verdachte/dader wordt dan overgenomen door de betreffende organisatie uit naam van de
ondernemer. Om schade te verhalen op een dader is het noodzakelijk dat aangifte wordt
gedaan bij de politie. Zoals eerder aangegeven is de mogelijkheid tot schadeverhaal voor veel
ondernemers niet voldoende reden om tot aangifte over te gaan en is de kans op vergoeding
van de schade als die wel wordt gedaan, niet altijd aanwezig.
Vraag: Verhaalt u de schade op winkeldieven?

Ja, dat regel ik zelf met de winkeldief
Ja, via 'Afrekenen met winkeldieven'
Ja, via SODA
Nee

% alle branches
20
37
17
27

Quote:
Supermarkt

NoordBrabant

Wij proberen de schade te verhalen via 'afrekenen met
winkeldieven' maar bij meer dan de helft van onze diefstal,
komt de dader hier niet voor in aanmerking. Dat kan zijn
door; geen vaste woon/verblijfplaats, uitkering etc. Ook is
vaak het gestolen bedrag te laag en wordt alles geseponeerd.

6.3. Protocol Interne criminaliteit
Vraag: Heeft u een vast protocol om interne diefstallen/fraude af te handelen?
% alle branches
Ja
Nee

Winkelcriminaliteit bij Vakcentrumleden, een inventarisatie – oktober 2019

63
37

17

7. INSCHAKELEN VAN POLITIE EN JUSTITIE
7.1. Aangifte
Vraag: Hoe vaak doet u aangifte van winkeldiefstal?
% alle branches
Altijd

26

In de helft van de gevallen

8

In driekwart van de gevallen

15

In een kwart van de gevallen

20

Nooit

32

Vraag: Waarom doet u niet altijd aangifte? (meerdere antwoorden mogelijk)
% winkels
Ik weet niet wie er gestolen heeft
Bedrag is te laag
Kost te veel tijd en moeite
Politie is onvoldoende bereikbaar
Straffen zijn te laag
Ik hoor er niets meer over terug
Ik los het zelf op met de dader
Anders, zie toelichting*

24
13
35
13
12
15
23
13

% van het aantal winkels dat niet altijd
aangifte doet
33
18
51
19
18
21
33
33

13% van de Vakcentrumleden doet niet altijd aangifte vanwege onvoldoende bereikbaarheid
van de politie. 28% van de winkels heeft te maken gehad met te lange aanrijtijden van de
politie.
* Toelichtingen op waarom er niet altijd aangifte wordt gedaan
Als antwoord op de vraag waarom er niet altijd aangifte wordt gedaan worden verschillende
toelichtingen gegeven.
Er wordt niet altijd aangifte gedaan omdat het zelf wordt opgelost met de dader, bijvoorbeeld
door het toepassen van een winkelverbod:
Supermarkt

Limburg

Foodspeciaalzaak

Noord-Holland

Foodspeciaalzaak

Utrecht

Foodspeciaalzaak

Zuid-Holland

Supermarkt

Gelderland

Supermarkt

Limburg

Dat is zeer divers, het liefst regel ik het met de dader
zelf, maar we zien echt nog niet de helft!
Mocht ik het merken, dan zal ik gewoon zeggen dat ze
moeten vertrekken.
Als het een heterdaad is heb ik het tot nu toe zelf kunnen
oplossen. En verder is het meer de constatering dat er
gestolen wordt omdat ik artikelen mis.
We hebben een beveiliger rond lopen en in erge gevallen
neemt hij de cliënt mee en handelt het af met de politie.
Spreek ze voor de tijd aan en zet ze buiten met
winkelverbod.
Meestal leggen we zelf een winkelverbod op. Helaas is dit
maar voor 1 jaar en hebben we al meegemaakt dat
dezelfde persoon na dat jaar weer in herhaling valt.

Winkelcriminaliteit bij Vakcentrumleden, een inventarisatie – oktober 2019

18

Er wordt niet altijd aangifte gedaan omdat er voor jongeren of senioren een andere aanpak
wordt gehanteerd:

Supermarkt

Friesland

Supermarkt

Gelderland

Bij jeugdige dieven informeer ik de ouders en ga het
gesprek aan.
Wanneer de dader "te jong" is of kind van bekende klant.

Noord-Holland

Bij jeugdigen informeren we de ouders en de school.

Supermarkt
Supermarkt

Utrecht

Supermarkt

Zeeland

Foodspeciaalzaak

Noord-Holland

Foodspeciaalzaak

Noord-Brabant

Non-food
speciaalzaak

Noord-Brabant

Supermarkt

Utrecht

Supermarkt

Groningen

Vaak halen we de ouders bij zeer jonge kinderen er bij en
laten het straffen aan hen over met wel de kanttekening
bij de ouders dat mocht het weer gebeuren dan bellen we
wel de politie.
Daders jonger dan 15 jaar. Wij nemen dan contact op met
de ouders.
Minderjarige daders (snoepwinkel). Leg een winkelverbod
op als het klantjes zijn die vaker komen. Nog geen
duidelijke heterdaad kunnen constateren, maar als dit
voor komt dan ga ik wel aangifte doen.
De enige keer dat iemand iets heeft proberen te stelen
(wat ons is opgevallen), was een zoontje van een vaste
klant. We hebben hem er voorzichtig op gewezen en het
zakje nootjes is terug gezet.
Bij kinderen waarschuwen we eerst altijd de ouders,
samen nemen we dan gepaste stappen.
Soms bij hele jonge klanten regelen we het met ouders en
soms bij hele oude klanten kan het ook zijn dat we het
anders regelen.
We wonen in een klein dorp, en het zijn vaak de oudere
mensen die iets "per ongeluk" in de tas stoppen. dit
regelen we dan intern.

Regelmatig wordt diefstal pas naderhand geconstateerd.
Supermarkt

Limburg

Heeft alleen zin bij heterdaad.

Supermarkt

Limburg

Supermarkt

Zuid-Holland

Foodspeciaalzaak

Zuid-Holland

Non-food
speciaalzaak
Non-food
speciaalzaak
Non-food
speciaalzaak

Gelderland

Vaak constateer je het pas achteraf, dan is dader al weg,
we proberen dan wel middels foto dader een volgende keer
op heterdaad te betrappen.
Dagelijks kom je er achter dat er producten weg zijn. Bij
heterdaad altijd aangifte.
Ik zie weleens een lege verpakking, dus is aangifte niet
mogelijk, eenmaal ben ik bedreigd door een winkeldief,
daar heb ik wel aangifte van gedaan.
Heterdaad is lastig, veel diefstallen constateer je achteraf
of je vindt lege verpakkingen.
Vaak wordt het pas achteraf opgemerkt.

Noord-Brabant
Noord-Brabant

Ontdekking diefstal bijna nooit op heterdaad, maar omdat
voorraad afwijkt.

De bewijslast kan een drempel zijn.
Foodspeciaalzaak

Gelderland

Meestal komen we er te laat achter, op de camera's is dan
wel wat te zien. Komt vaak voor dat het om wat kleins gaat
en dan is het in het huidige politiesysteem niet meer de
moeite om aangifte te doen.

Winkelcriminaliteit bij Vakcentrumleden, een inventarisatie – oktober 2019

19

non-food
speciaalzaak

Limburg

non-food
speciaalzaak

Noord-Holland

non-food
speciaalzaak

Noord-Holland

Indien wij iemand op de beveiliging camera en ook
daadwerkelijk staande houden moet de persoon buiten de
winkel of portiek zijn anders mogen wij de persoon NIET
staande houden.
We hebben tot de laatste keer altijd aangifte gedaan, maar
het aanleveren van bewijs zoals films en foto’s kost elke
keer veel tijd. Daarnaast moet je een afspraak maken. Die
tijd heb je niet altijd.
Combinatie van factoren: aandacht/tijd nodig voor klanten,
vaak zien we het pas later op videobeelden of soms niet te
zien op camera.

Er gaat veel tijd zitten in een aangifte.
Supermarkt

Limburg

Supermarkt

Noord-Brabant

Supermarkt

Noord-Brabant

Supermarkt

Noord-Holland

Supermarkt

Zuid-Holland

Supermarkt

Limburg

Supermarkt

Limburg

Supermarkt

Limburg

Supermarkt

Utrecht

Verbaal en fysiek geweld neemt enorm toe en wij maar
vriendelijk blijven. Meldingen worden niet serieus
genomen, lange tijd komst politie, langen tijd voordat je
aangifte kunt doen of beelden kunt overhandigen, meestal
verneem je niks. Als je iets verneemt is er vaak meer dan
een jaar overheen gegaan.
We merken dat er steeds meer klanten rondlopen die zich
verdacht gedragen. Vooral in vakantietijden. De opvolging
door de politie gebeurt door personeelstekorten te laat en
als ze iemand meenemen naar het bureau, lopen ook zij er
tegenaan dat ze vaak ook vele uren met de persoon bezig
zijn, maar dat justitie dan weer niet meewerkt. Ook duurt
het erg lang voordat een zaak afgehandeld is. Daardoor
hebben wij besloten om steeds minder vaak aangifte te
doen.
Ervaring is dat politietraject vrij lang duurt en veel
bureaucratie kent. In sommige winkels is contact met
wijkagent wel wat beter. We geven zelf een
winkelontzegging. Handhaven doen we dan ook zelf.
De tijd die het kost om aangifte te doen weegt niet op
tegen de baten ervan.
Kost te veel tijd en de politie doet er niets mee.
Wij werken maar met 3/4 mensen tegelijk in onze
supermarkt. De politie doet er vaak circa 1 uur over voordat
ze arriveren. Wij kunnen niet 1 uur 2 personeelsleden
missen.
Geen 2 personen ter beschikking om een winkeldief te laten
wachten omdat de bezetting het niet toe laat. Dan
confronteren we de winkeldief en laten we alles uit de
zakken/tassen halen en buiten zetten
Om onze kosten te dekken is het vaak interessanter om
direct met de dader tot een oplossing te komen. Het kost
meestal veel tijd om te schakelen met de politie.
Bij ons wordt wel eens aangifte gedaan, maar dan is een
medewerker minstens 2 uur verder en die tijd kan niet
gemist worden.

Winkelcriminaliteit bij Vakcentrumleden, een inventarisatie – oktober 2019

20

Het inschakelen van politie heeft soms nadelige neveneffecten, zoals onrust voor de omgeving
of een agressieve reactie van de winkeldief.
Supermarkt

Drenthe

Supermarkt

Zuid-Holland

Supermarkt

Zuid-Holland

Supermarkt

Zuid-Holland

Wij wonen in een kleine gemeenschap en soms werkt een goed
gesprek beter dan direct de politie te bellen.
In een dorp moet je altijd opletten wat je doet, politie zorgt
voor heel veel onrust. Over het algemeen schakelen we de
politie in als het boven de € 30 is of iemand die al vaker
gestolen heeft.
Wij lossen het meestal preventief op om escalatie te
voorkomen. Daders krijgen een winkelontzegging (2 jaar). Als
we aanhouden en aangifte doen is de kans op escalatie en
lange wachttijden te groot.
De wachttijden op de politie zijn zeer lang, vaak buitenlandse
winkeldieven die geen zin hebben om lang te blijven. Daardoor
ontstaan gevaarlijke situaties die wij liever vermijden.

Er wordt niet altijd aangifte gedaan omdat dit geen effect heeft in termen van vervolging.
Supermarkt

Drenthe

Supermarkt

NoordBrabant

Supermarkt

NoordBrabant

Supermarkt

NoordBrabant

Supermarkt

Zuid-Holland

Foodspeciaalzaak

Zuid-Holland

Non-food
speciaalzaak

NoordHolland

Non-food
speciaalzaak

Zuid-Holland

Het kan tegenwoordig digitaal, maar tot aanhouding en/of
veroordeling komt het nooit. Los het meestal zelf op
Het kost te veel tijd en altijd is het antwoord door
onvoldoende aanknopingspunten is het onderzoek gestaakt,
daarom schikken we altijd met de klant, of betalen € 181 of
politie en toch betalen.
Ik vind de algemene straffen niet te laag, maar vaak wordt
een zaak voorwaardelijk geseponeerd door justitie wegens een
capaciteitsgebrek van de rechtelijke macht.
Wat mij enorm frustreert is dat er gewoon geen capaciteit dan
wel noodzaak is bij justitie om fraudezaken aan te pakken. Ik
ben ruim 2 jaar aan het wachten totdat OVJ überhaupt een
forse fraudezaak (150K) oppakt. Te gek voor woorden. Ik begin
steeds meer te snappen dat mensen voor eigen rechter gaan
spelen...
Aangifte doen heeft alleen nog zin om een SODA-claim te
kunnen doen. Opsporing wordt niet gedaan en vervolging is
lastig. Met een beetje pech doet de dief geen afstand van de
gestolen spullen en ben je dus ook nog eens alle gestolen
producten kwijt (de wereld op zijn kop). Deze komen dan op
het bureau te liggen en vervolgens kun je ze niet meer
verkopen. In Nederland heeft iedereen rechten, behalve de
benadeelden en slachtoffers.
Ik heb in de enquête aangegeven geen winkeldief te hebben
betrapt, maar ook dat ik bij een winkeldiefstal geen aangifte
zal doen. Dit vanuit mijn ervaring dat bij een agressiegeval,
waarbij ik met de dood ben bedreigd, ik nooit meer wat van
de aangifte gehoord heb. Terwijl de persoon op het moment
van het geval is opgepakt. En aangezien een aangifte zomaar
een uur duurt, vind ik dat echt zonde van m'n tijd!
Heeft geen zin. Heel vaak aangifte gedaan en het resulteert in
niets, zonde van de tijd en moeite. Kan beter investeren in
preventie, dat heeft zin.
Onlangs nog ervaring met winkeldiefstal ca. € 400 schade.
Sinds tijden wel aangifte gedaan. echter kostte vreselijk veel
tijd en gevoelsmatig alleen maar een dossiernummer
gekregen, daarna radiostilte.

Winkelcriminaliteit bij Vakcentrumleden, een inventarisatie – oktober 2019

21

De schade is onverhaalbaar.
Supermarkt

Gelderland

Bij dak-/thuisloze en buitenlanders geen vergoeding mogelijk.

Supermarkt

Groningen

Het zijn bij ons bijna altijd asielzoekers, er valt weinig tegen
te doen ondanks alle afspraken, je bent er dagelijks mee bezig
maar vaak gaat het voor de kassa weer terug en kun je ze niets
maken.

Als het tot een veroordeling komt, wordt te laag gestraft of wordt geen schadevergoeding
toegekend.
Supermarkt

Friesland

Supermarkt

Gelderland

Supermarkt

Limburg

Supermarkt

Limburg

Supermarkt

Overijssel

Supermarkt

Utrecht

Harder optreden tegen winkeldieven, buitenlandse bendes als
die worden opgepakt het land uit. Meer politie inzet,
wijkagent onbekend en niet aanwezig.
Ik stoor me mateloos aan het gemak waarmee een rechter
beslist om geen schadevergoeding toe te kennen. Bijv. pas
geleden een klant die voor € 1000 heeft gestolen. De rechter
heeft besloten dat hij het niet terug hoeft te betalen.
Buitenlandse winkeldieven krijgen via de rechter een boete
van € 200 en de winkelier vangt bot? Geen compensatie op
welke wijze dan ook!!! Rondreizende bendes proberen
landelijk te koppelen via een site? Winkeldieven waar de € 181
niet kan worden geïncasseerd krijgen een "vrijbrief".
Onacceptabel. Betaal maar terug met een euro per week. Als
er geen straf op staat heb ik ze morgen bij wijze van weer in
de winkel staan. Diefstallen nemen alleen maar toe!! Meer
schrijfruimte nodig!!
Het frustrerende in het geheel is dat we het gevoel krijgen
dat we door het OM/rechters niet serieus genomen worden.
Overduidelijke gevallen worden gewoon vrijgesproken of niet
veroordeeld.
Een groot probleem en frustratie, waarbij het risico plus alle
kosten bij ondernemer komt te liggen i.p.v. dat er grotere
boetes aan winkeldieven worden uitgedeeld waarbij die boete
toe komt aan o.a. de ondernemer. Wordt de dieven veel te
makkelijk gemaakt door onvoldoende straffen.
Sancties zijn veel te laag, deze moeten drastisch omhoog.

7.2. Inschakelen van de politie bij heterdaad
Vraag: Wordt bij een heterdaad altijd de politie ingeschakeld?

Ja
Nee

% alle branches
67
32

Zelfs als verdachten op heterdaad worden betrapt, bellen ondernemers lang niet altijd de
politie. Dit houdt namelijk in dat men de verdachte ook vast moet houden. Daar zijn bedrijven
veelal niet op ingericht. Bovendien doet dit een zwaar beroep op de personeelscapaciteit. Een
verdachte moet immers door twee medewerkers begeleid worden. Daarbij komt dat een
aanhouding kan leiden tot grote agressiviteit en persoonlijke bedreigingen aan ondernemer en
medewerkers. Met het oog op langere aanrijtijden van de politie kiezen veel ondernemers voor
andere oplossingen.
Winkelcriminaliteit bij Vakcentrumleden, een inventarisatie – oktober 2019

22

Duidelijk wordt uit alle reacties dat politie en justitie niet voldoende adequaat handelen. Voor
veel ondernemers is de politie onvoldoende bereikbaar of te lang onderweg. Het OM en de
rechter worden verweten dat zaken te vaak worden geseponeerd of de straffen te laag zijn.
Ook de terugkoppeling wordt negatief beoordeeld. Zo wordt er voortgang gemeld over ‘een
winkeldiefstal’ zonder nadere specificatie, terwijl de betreffende ondernemer tientallen
aangiften heeft gedaan.
Vraag: Waarom schakelt u de politie niet in? (meerdere antwoorden mogelijk)

Kost te veel tijd en moeite
Ik los het zelf op met de dader
Het duurt te lang voordat de politie er is
Bedrag is te laag
Ik hoor er niets meer over terug
Leidt tot te veel agressie
Zaken worden te vaak geseponeerd
Straffen zijn te laag
Politie is onvoldoende bereikbaar

% van het aantal winkels waarbij politie niet
altijd wordt ingeschakeld
64
58
45
24
22
17
17
13
10

Winkelcriminaliteit bij Vakcentrumleden, een inventarisatie – oktober 2019

23

8. SLACHTOFFERHULP EN VEILIGHEIDSBELEVING
8.1. Slachtofferhulp
Eén op de negen ondernemers uit het onderzoek heeft zich het afgelopen jaar genoodzaakt
gezien slachtofferhulp in te schakelen.
Slachtofferhulp wordt door Vakcentrumleden bijna altijd ingezet naar aanleiding van een
overval: 95% van de winkels die het afgelopen jaar een overval hebben meegemaakt hebben
slachtofferhulp ingeschakeld. Binnen alle winkels waarin slachtofferhulp is ingeschakeld is
bijna de helft (47%) ingeschakeld naar aanleiding van een overval. Het inschakelen van
slachtofferhulp hangt in de overige gevallen in hoge mate (78%) samen met het doormaken van
(ernstige vormen van) agressie en geweld in de winkel.
Vraag: Heeft u het afgelopen jaar slachtofferhulp ingezet?
% alle branches
Ja, via de commerciële organisatie

4

Ja, via de politie

1

Ja, via Slachtofferhulp Nederland

5

Nee

89

8.2. Veiligheidsbeleving
Ter afronding van het onderzoek is de respondenten gevraagd hoe zij veiligheid beleven.
Meer dan twee derde van de ondervraagden geeft aan dat het werken in de winkel de laatste
jaren net zo veilig is gebleven of dat het zelfs veiliger is geworden. De foodspeciaalzaken
scoren hier het meest positief. Dat lijkt geruststellender. Echter bijna een derde van de
respondenten geeft aan dat het in de winkel onveiliger is geworden.
Vraag: Het werken in de winkel in de laatste jaren is:

Net zo veilig gebleven
Onveiliger geworden
Veiliger geworden

% Vakcentrumleden
58%
31%
11%

Winkelcriminaliteit bij Vakcentrumleden, een inventarisatie – oktober 2019

24

Supermarkten

Net zo veilig gebleven
Onveiliger geworden
Veiliger geworden

% Vakcentrumleden: supermarkten
50%
39%
11%

Winkelcriminaliteit bij Vakcentrumleden, een inventarisatie – oktober 2019

25

Foodspeciaalzaken

Net zo veilig gebleven
Onveiliger geworden
Veiliger geworden

% Vakcentrumleden: foodspeciaalzaken
66%
17%
17%

Non-food speciaalzaken

Net zo veilig gebleven
Onveiliger geworden
Veiliger geworden

% Vakcentrumleden: non-food speciaalzaken
67%
27%
6%

Winkelcriminaliteit bij Vakcentrumleden, een inventarisatie – oktober 2019

26

Quotes:
Supermarkt

Zuid-Holland

Foodspeciaalzaak Gelderland

Supermarkt

Gelderland

Supermarkt

Groningen

Foodspeciaalzaak Friesland
Foodspeciaalzaak Zuid-Holland

Ik ben nu 19 jaar supermarktondernemer. Jullie zijn van harte
welkom om de aangiftemap eens door te nemen. Twee maal
een overval, meerdere malen winkeldiefstal met geweld
(waarvan alleen ik al twee keer een gebroken vinger heb
opgelopen) en ontelbaar vele winkeldiefstallen. Het zijn
vlagen qua hoeveelheid, het is in de afgelopen 19 jaar nooit
minder geworden, alleen maar mee. Dit is verreweg de
grootste ergernis van mijn personeel en mij. Het maakt het
werken in een supermarkt écht minder leuk.
Het onveilige gevoel komt met name door de verandering in
de maatschappij (we voelen ons steeds minder
verantwoordelijk voor ons gedrag) en middels het steeds meer
in aanraking komen met andere culturen, vervagen de normen
en waarden steeds verder.

Bij ons klein dorp, er is best wat sociale controle, verder
gebeurt er niet zoveel, er is wel een poging tot inbraak
geweest door, een gat te maken in het dak! gevolg lekkage.
Ik kruidenier in een behoorlijk 'veilig' gebied. NoordGroningen. Dit maakt dat onze cijfers niet zo ernstig zijn.
Gelukkig heb ik nog niet te maken met criminaliteit
we hebben een kleine winkel met voor dieven etc. niet zulke
aantrekkelijke artikelen en een grote pakkans door het directe
contact met de aanwezigen in de winkel dus de "criminaliteit"
is hier gelukkig bijzonder laag en waarschijnlijk niet
representatief voor de rest van de detailhandel en
supermarkten.

Winkelcriminaliteit bij Vakcentrumleden, een inventarisatie – oktober 2019

27

VERANTWOORDING
Cijfers in dit rapport zijn gebaseerd op de antwoorden van respondenten op de enquête
“Veiligheid” van het Vakcentrum september 2019. Deze respondenten zijn in totaal
verantwoordelijk voor honderden winkels. Antwoorden van ondernemers met meerdere winkels
zijn gewogen met het aantal winkels verbonden aan de respondent.
Vanwege de representatieve hoeveelheid respondenten wordt bij de weergave van de data in
algemene zin worden gesproken over ‘Vakcentrumleden’ wordt.

Winkelcriminaliteit bij Vakcentrumleden, een inventarisatie – oktober 2019

28

Blekerijlaan 1
3447 GR WOERDEN
T: 0348 – 41 97 71
I: www.vakcentrum.nl