Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

32 440

Nieuwe regels omtrent aanbestedingen
(Aanbestedingswet 20..)

Nr. 99

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 23 februari 2017
De vaste commissie voor Economische Zaken heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Economische Zaken over de
brief van 27 januari 2017 over de nieuwe werkwijze met betrekking tot
aanpassingen in de Gids proportionaliteit (Kamerstuk 32 440, nr. 95).
De vragen en opmerkingen zijn op 16 februari 2017 aan de Minister van
Economische Zaken voorgelegd. Bij brief van 22 februari 2017 zijn de
vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Vermeij
De adjunct-griffier van de commissie,
Kruithof

kst-32440-99
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 440, nr. 99

1

Inhoudsopgave
I
II

blz.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Antwoord / Reactie van de Minister

2
6

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de nieuwe werkwijze met betrekking tot aanpassingen in de Gids
proportionaliteit. Deze leden hebben nog enkele vragen en opmerkingen.
De leden van de VVD-fractie merken op dat de kracht van de Gids
proportionaliteit het draagvlak is dat ervoor bestaat bij zowel aanbestedende diensten als ondernemers. Deze leden constateren dat de Minister
voornemens is een adviescommissie voor de Gids proportionaliteit in te
stellen in plaats van de schijfgroep. Zij vragen wat de verwachtingen van
de Minister zijn met betrekking tot het draagvlak voor een adviescommissie. Zij vragen of een adviescommissie de door de Kamer gewenste
beoogde breed gedragen Gids proportionaliteit zal ondersteunen. Door de
penvoering neer te leggen bij de rijksoverheid denken deze leden dat er
niet langer tegemoetgekomen wordt aan genoemde wens van de Kamer.
Ook vragen zij hoe het nieuwe voorstel waarborgt dat de samenstelling
van de adviescommissie wordt gecontinueerd, gekeken naar de
verschillen van samenstelling. Zij vragen hoe de wisselende samenstelling van de adviesgroep de consistentie van de Gids proportionaliteit
ten goede kan komen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met interesse kennis genomen van
de brief die de Minister gestuurd heeft over de Gids proportionaliteit. Deze
leden hebben nog wel enkele vragen.
De leden van de PvdA-fractie vragen waarom in eerste instantie is
gekozen voor een schrijfgroep en nu voor een adviescommissie. Deze
leden zien niet wat er precies veranderd is in de afgelopen jaren waardoor
de Minister nu als schrijver van de Gids proportionaliteit zou moeten
dienen en eerder niet. Gezien de discussie rondom het aanbesteden van
overheden en andere aanbestedende diensten hechten zij grote waarde
aan een gebalanceerde Gids proportionaliteit en aan de opsteller daarvan.
Ook hebben zij enkele vragen over de samenstelling van de adviescommissie van de Gids proportionaliteit. Hoe komt de samenstelling van de
commissie tot stand? Gaat het hierbij om termijnen waarin leden zitting
hebben in de commissie of worden de leden benoemd voor onbepaalde
tijd?
De leden van de PvdA-fractie lezen daarnaast over wijzigingen van de
Gids proportionaliteit.
Deze leden constateren dat de Minister door middel van een algemene
maatregel van bestuur zelf het initiatief kan nemen om deze gids te
wijzigen. Hoe wordt de Kamer hierbij betrokken? Is de Minister bereid om
deze procedure periodiek te evalueren om te kijken of deze nog voldoet
aan de wensen van die tijd?
De leden van de PvdA-fractie stellen vast dat er een wijziging wordt
aangebracht waardoor aanbestedingen door de centrale overheid van
50.000 euro of minder kunnen worden gemarkeerd als kleine wijziging.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 440, nr. 99

2

Deze leden vragen waarom voor dit bedrag is gekozen. Zij merken op dat
de Aanbestedingswet 2012 voor het midden- en kleinbedrijf (mkb) en
aanbestedende diensten veel bureaucratische rompslomp oplevert. Mede
daarom vragen zij in hoeverre de Europese richtlijnen ruimte geven om
deze grens van kleine wijzigingen op te hogen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
voorgenomen wijziging van de werkwijze voor aanpassing van de Gids
proportionaliteit.
De leden van de SP-fractie lezen met instemming dat de Minister
constateert dat de Gids proportionaliteit sinds 2013 een begrip is
geworden in de aanbestedingspraktijk en dat de Gids proportionaliteit
heeft bijgedragen aan de verbetering van de aanbestedingspraktijk.
Tevens lezen deze leden dat de Minister van mening is dat de kracht van
de Gids proportionaliteit wordt gevormd door het draagvlak dat ervoor
bestaat en dat de samenstelling van de schrijfgroep het draagvlak in
belangrijke mate bepaalt. Zij vragen de Minister in hoeverre het draagvlak
onder de betrokken ondernemers en aanbestedende diensten zal wijzigen
als niet de ondernemers en diensten, maar de Minister de auteur van de
Gids proportionaliteit wordt. Zij zijn benieuwd waarom de Minister als
uitvoerder van de Europese aanbestedingsrichtlijnen tevens de meest
aangewezen instantie is om initiatief te nemen voor aanpassingen van de
Gids proportionaliteit. Ook vragen zij welke redenen bestaan om de
schrijfgroep als inadequaat voor deze rol te beschouwen.
De leden van de SP-fractie zijn benieuwd in hoeverre de rol van de
voorgenomen adviescommissie zal worden vastgelegd en of de adviescommissie zich kan beroepen op specifieke rechten. Deze leden vernemen
tevens graag hoe de adviescommissie zal worden samengesteld en in
welke mate dit zal verschillen met de bestaande praktijk.
De leden van de SP-fractie vragen de Minister te reageren op de aan op
27 oktober 2016 aan de Minister van Economische Zaken gerichte kritiek
van de schrijfgroep dat met deze wijziging niet langer tegemoet wordt
gekomen aan de in het amendement-Schouten/Ziengs (Kamerstuk 32 440,
nr. 50) vastgelegde wens van de Kamer. Indien de Minister het niet eens is
met de kritiek, vernemen deze leden graag op welke wijze de voorgestelde
werkwijze invulling geeft aan de in het genoemde amendement geuite
wens van de Kamer. Zij vernemen tevens graag op welke wijze de
schrijfgroep en de daarin zittende belangenorganisaties geconsulteerd zijn
bij de totstandkoming van de voorgenomen wijziging en welk advies zij
hebben uitgesproken over de voorgenomen wijziging.
De leden van de SP-fractie vragen de Minister toe te lichten op welke wijze
de huidige schrijfgroep is betrokken bij de in de brief van de Minister
voorgestelde wijziging, wat haar advies over deze wijziging is geweest en
hoe de Minister dit advies heeft betrokken bij de besluitvorming over de
wijziging. Deze leden vragen de Minister tevens te reageren op de kritiek
op de voorgestelde wijziging van onder meer de Algemene Rekenkamer,
die juist waarschuwt dat het niet de bedoeling is van de Aanbestedingswet 2012 om opdrachten van een kleinere waarde dan 50.000 euro
niet aan te besteden. Ook wijzen zij op de kritiek van hoogleraar Jan
Telgen dat enkelvoudig onderhands gunnen een vrijbrief is voor aanbeste-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 440, nr. 99

3

dende diensten om vriendjes in te schakelen en dat het mkb minder
kansen krijgt wanneer er enkelvoudig onderhands wordt aanbesteed.1
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA fractie hebben de volgende vragen over de nieuwe
werkwijze met betrekking tot aanpassingen in de Gids proportionaliteit.
De leden van de CDA-fractie lezen dat de Minister vindt dat de betrokkenheid bij aanpassingen van de Gids proportionaliteit anders geborgd
dient te worden dan in de vorm van een (informele) schrijfgroep. Deze
leden zijn benieuwd of de Minister ideeën in deze richting al kenbaar heeft
gemaakt bij de plenaire behandeling van de Wijziging van de Aanbestedingswet 2012 in verband met implementatie van aanbestedingsrichtlijnen 2014/23/EU, 2014/24/EU en 2014/25/EU begin 2016 (Handelingen II
2015/16, nr. 62, items 10 en 12)? Zo nee, wat is na de behandeling begin
2016 de directe aanleiding voor de Minister geweest om dit alsnog anders
vorm te willen geven? Verder lijkt het deze leden een goede ontwikkeling
dat, indien er een adviescommissie komt, deze ook ongevraagd advies
kan geven zoals de Minister aangeeft in zijn brief. Kan de adviescommissie ten alle tijden vrij zijn om ongevraagd advies te geven? Zal de
Minister altijd zal reageren op deze ongevraagde adviezen?
De leden van de CDA-fractie vragen wat de stand van zaken is omtrent de
uitvoering van de motie-Agnes Mulder c.s. (Kamerstuk 34 329, nr. 5) die
de regering verzoekt om in overleg te treden met de schrijfgroep van de
Gids proportionaliteit teneinde deze uit te breiden met technische
aanwijzingen die eraan bijdragen dat de nadruk minder komt te liggen op
de prijs. Deze leden zijn benieuwd welke wijzigingen nog meer tot stand
zijn gekomen in de Gids proportionaliteit om gunningen aan het mkb te
vergroten. Zijn deze wijziging volgens de Minister voldoende om de
gunningen van opdrachten aan het mkb flink te laten vergroten? Zij zijn
ook benieuwd op welke wijze in de Gids proportionaliteit meer nadruk is
komen te liggen op innovatie en duurzaamheid en of de Minister nog
voornemens is om hier meer nadruk op te leggen. Tevens vragen zij om
een stand van zaken omtrent de uitvoering van motie-Agnes Mulder c.s.
(Kamerstuk 34 329, nr. 14) die de regering verzoekt in 2016 een verhoging
van de Europese aanbestedingsdrempels te agenderen in de Europese
Unie en de resultaten hiervan met de Kamer te delen.
De leden van de CDA-fractie willen de Minister bedanken voor het tijdig
sturen van het onderzoek naar tenderkostenvergoedingen bij ingetrokken
aanbestedingen ter uitvoering van de motie-Agnes Mulder c.s. (Kamerstuk
34 329, nr. 16). Uit dit onderzoek blijkt dat van 1 april 2013 tot 1 januari
2016 ruim 13.000 aanbestedingen op TenderNed zijn gepubliceerd
(Kamerstuk 32 440, nr. 94). Deze leden lezen dat hiervan 3% tot 5% werd
ingetrokken na het indienen van de laatste nota van inlichtingen. Vindt de
Minister het percentage van 3 tot 5% niet te hoog? Wat gaat de Minister
doen om dit percentage naar beneden te krijgen? Zij constateren
daarnaast dat van de onderzochte procedures slechts één intrekking heeft
geleid tot een vergoeding aan de inschrijvende partijen. Vindt de Minister
het verdedigbaar dat in gevallen waarin sprake is van intrekking in een
vergevorderd stadium slechts bij grote uitzondering een tenderkostenvergoeding wordt verstrekt? Geeft dit onderzoek voor de Minister geen
enkele aanleiding om het beleid te veranderen? Waarom ziet de Minister
ondanks deze cijfers geen aanleiding voor een standaard tenderkostenvergoeding? Waarom zou het verdedigbaar zijn dat het intrekken van
aanbestedingen onder het ondernemersrisico valt als aanbestedende
1

https://www.aanbestedingscafe.nl/besluit-kamp-bevordert-vriendjespolitiek/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 440, nr. 99

4

diensten fouten maken of er nieuwe politieke of financiële doelen worden
gesteld? Graag ontvangen deze leden een uitgebreide reactie van de
Minister op de gestelde vragen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de ChristenUnie-fractie
De leden van ChristenUnie-fractie hebben met teleurstelling kennisgenomen van de brief over de nieuwe werkwijze met betrekking tot
aanpassingen in de Gids proportionaliteit. Deze leden zijn van mening dat
de Gids proportionaliteit een belangrijke waarborg is voor uniformiteit,
transparantie, ruimte voor innovatie, proportionele eisen, voorwaarden en
criteria bij aanbestedingen. Zij merken op dat hiermee wordt voorkomen
dat de concurrentie onnodig wordt beperkt bij aanbestedingen en worden
met name mkb-bedrijven niet onnodig uitgesloten.
De leden van de ChristenUnie-fractie vinden het belangrijk dat de Gids
proportionaliteit draagvlak heeft bij aanbestedende diensten en het
bedrijfsleven. Deze leden merken op dat zowel in het amendementSchouten/Ziengs (Kamerstuk 32 440, nr. 50) als in het amendementBruins/Ziengs (Kamerstuk 34 329, nr. 9) daarom bewust de volgende zin is
opgenomen: «De indieners hechten waarde aan een breed gedragen Gids
en beogen de mogelijkheid tot (eenzijdig aangebrachte) inhoudelijke
wijzigingen in de Gids uit te sluiten.» Zij constateren dat de schrijfgroep,
bestaande uit het bedrijfsleven en aanbestedende diensten, nu formeel
wordt opgeheven en vervangen door een adviescommissie. Zij betreuren
dat de formele rol van aanbestedende diensten en het bedrijfsleven wordt
ingeperkt, door slechts een adviesrol in te stellen. Zij constateren dat
daarmee wordt gehandeld tegen beide amendementen in, aangezien
eenzijdig aangebrachte inhoudelijke wijzigingen nu formeel mogelijk
worden.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen wat de aanleiding is voor
aanpassing van de huidige werkwijze. Deze leden merken op dat in de
huidige werkwijze de schrijfgroep aan zet is bij eventuele aanpassingen.
De schrijfgroep biedt dit dan aan de Minister aan en vervolgens legt de
Minister het resultaat voor aan de Kamer. Zij constateren dat uit de
evaluatie en reacties uit het werkveld bovendien blijkt dat de Gids
proportionaliteit in afgelopen jaren naar tevredenheid heeft gefunctioneerd. Welk knelpunt wordt precies opgelost? Wat gaat er nu mis?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen waarom aanpassingen in de
Gids proportionaliteit in het vervolg door ambtenaren moeten worden
doorgevoerd, terwijl juist in de schrijfgroep de kennis, ervaring en
expertise aanwezig zijn met betrekking tot aanbestedingsrecht en de
aanbestedingspraktijk. Deze leden vragen een reactie van de Minister op
de brief van de schrijfgroep uit oktober 2016 over de voorgestelde
wijziging. Zo wijst de schrijfgroep op de kracht van de Gids proportionaliteit door de goede samenwerking van beide zijden van het werkveld. Zij
zijn ook benieuwd of de Minister de voorgestelde wijziging heeft
voorgelegd aan aanbestedende diensten en het bedrijfsleven. Staan
aanbestedende diensten en het bedrijfsleven achter dit besluit?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen op welke manier de
benoeming van de adviescommissie zal plaatsvinden. Deze leden vragen
of de achterban van VNO/NCW, MKB-Nederland, Nevi en VNG zelf mogen
beslissen wie wordt afgevaardigd en of dat niet op voordracht van de
Minister wordt besloten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 440, nr. 99

5

De leden van de ChristenUnie-fractie vragen meer toelichting op het
besluit om opdrachten onder de 50.000 euro in principe als kleine
opdrachten te beschouwen. Wat betekent dit bijvoorbeeld voor toegang
tot opdrachten voor concurrentie in de markt? Leidt dit niet tot meer
gunning aan bedrijven die al gevestigd zijn en bekend zijn bij de aanbestedende dienst? Staat de schrijfgroep achter deze voorgenomen
aanpassing?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de Minister of de gestelde
vragen in het schriftelijk overleg uiterlijk maandag 20 februari 2017
beantwoord kunnen worden.
II Antwoord / Reactie van de Minister
De leden van de VVD-fractie vragen wat de verwachtingen zijn voor wat
betreft het draagvlak en of een adviescommissie kan zorgen voor dit
brede draagvlak. Deze leden geven aan te denken dat er niet langer
tegemoet wordt gekomen aan de wens van de Kamer door de penvoering
bij de rijksoverheid te leggen. Daarnaast vragen zij hoe het voorstel de
huidige samenstelling continueert en of de wisselende samenstelling de
consistentie van de Gids proportionaliteit tegemoet komt.
Ik ben het eens met de leden van de VVD-fractie dat draagvlak voor de
Gids proportionaliteit belangrijk is. In mijn brief van 27 januari 2017 over
de nieuwe werkwijze met betrekking tot aanpassingen in de Gids
proportionaliteit geef ik dan ook prioriteit aan het behouden van het
draagvlak. Essentieel voor dit draagvlak is dat zowel ondernemers als
aanbestedende diensten vertegenwoordigd zijn. Om deze reden ben ik
voornemens om in het instellingsbesluit van de Adviescommissie Gids
proportionaliteit vast te leggen dat er sprake is van vijf leden. Een
onafhankelijk lid tevens voorzitter, twee leden van ondernemerszijde en
twee leden van de zijde van aanbestedende diensten. Bij het benoemen
van de leden zal goed gekeken worden naar het draagvlak dat de leden
kunnen creëren in de aanbestedingspraktijk. Ik wil hierin hetzelfde als de
Kamer, namelijk een breed gedragen, goed functionerende Gids proportionaliteit. Juist deze functie kan goed geborgd worden door middel van
een adviescommissie. De voorgestelde zittingsperiode is vier jaar en de
leden zijn herbenoembaar. Ik verwacht daarom geen grote wisselingen die
de consistentie van de Gids in gevaar brengen. Juist het oprichten van
een formeel ingestelde adviescommissie acht ik beter voor de consistentie
dan te werken met een informele schrijfgroep.
De leden van de PvdA-fractie vragen waarom de Minister nu als schrijver
van de Gids proportionaliteit moet dienen en eerder niet. Ook vragen deze
leden naar hoe de samenstelling van de commissie tot stand komt.
De Gids proportionaliteit is opgesteld met het doel als handreiking te
dienen. Als gevolg van het aangenomen amendement Schouten/Ziengs
(Kamerstuk 32 440, nr. 50) is het karakter van de Gids van handreiking
naar verplicht te volgen richtsnoer verschoven. Gezien mijn verantwoordelijkheid voor het aanbestedingsbeleid, de aanbestedingsregelgeving en
beginselen, waaronder het proportionaliteitsbeginsel, ligt een adviescommissie hier meer voor de hand. Nu met inwerkingtreding van de wijziging
van de Aanbestedingswet 2012 op 1 juli vorig jaar een omvangrijk
implementatietraject is afgerond, kan worden gekeken naar bijvoorbeeld
de procedure rondom de aanpassingen van de Gids. Voor vragen rondom
de samenstelling verwijs ik naar de antwoorden op de vragen van de
leden van de fractie van de VVD.
De leden van de fractie van de PvdA vragen daarnaast hoe de Kamer
wordt betrokken bij het wijzigen van de Gids en of de Minister bereid is de
procedure periodiek te evalueren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 440, nr. 99

6

De Gids proportionaliteit is aangewezen als verplicht te volgen richtsnoer
in het Aanbestedingsbesluit. Het Aanbestedingsbesluit bevat een
verwijzing naar een uitgave van de Staatscourant waarin de Gids is
gepubliceerd. Zodra de Gids wordt gewijzigd en opnieuw wordt gepubliceerd, zal daarom het Aanbestedingsbesluit moeten worden aangepast.
Dit besluit zal conform artikel 1.10, derde lid, 1.13, derde lid en 1.16, derde
lid, Aanbestedingswet 2012 aan de Kamer worden voorgelegd voordat het
besluit definitief wordt vastgesteld. Ik zal de nieuwe procedure tot
wijziging van de Gids evalueren nadat de zittingstermijn van vier jaar van
de eerste leden is verlopen. Het ligt in de rede om dan ook te kijken of
periodieke evaluatie gewenst is.
De leden van de PvdA-fractie vragen tot slot waarom in het voorstel is
gekozen om aanbestedingen door de centrale overheid van 50.000 euro of
minder te markeren als kleine opdrachten. Daarnaast wensen deze leden
te vernemen of het Europees recht het toelaat dat dit bedrag verder
opgehoogd wordt om ruimte te geven aan het mkb.
Voor dit bedrag is gekozen omdat de huidige Gids proportionaliteit kleine
opdrachten van de centrale overheid aanmerkt als opdrachten tot 40.000 à
50.000 euro. Het is gewenst om hier meer duidelijkheid te krijgen. Daarbij
is gekozen voor 50.000 euro omdat dit beter aansluit bij de bedrijfsvoering
van het Rijk en dit lastenverminderend werkt voor ondernemers en
aanbestedende diensten. Het is Europeesrechtelijk toegestaan om het
bedrag op te hogen. Dit kan in principe (binnen de grenzen van de
aanbestedingsbeginselen) tot de grenzen van de Europese aanbestedingsdrempel. Voor diensten bij de rijksoverheid betreft dit het bedrag van
135.000 euro. Het effect van het verlagen of verhogen van het bedrag
waarmee aanbestedingen als kleine opdrachten worden aangemerkt, is
niet eenduidig. Bij verhoging van het bedrag zijn er mkb-ondernemers die
hier voordeel uit behalen, zij hebben lagere offertekosten en de opdracht
wordt aan hun gegund. Verhoging brengt echter ook met zich mee dat er
sprake is van minder mededinging bij deze opdracht. Daarom ben ik geen
voorstander van het verder verhogen van dit bedrag. Het gaat om het
vinden van een juiste balans tussen lasten en mededinging bij overheidsopdrachten. Omdat deze balans niet altijd eenduidig is, blijft voorop staan
dat aanbestedende diensten moeten kijken naar wat bij een individuele
opdracht proportioneel is. Zo kan het zijn dat het vanwege hoge offertekosten bij een opdracht van 75.000 euro proportioneel is om enkelvoudig
onderhands te gunnen, maar ook dat het bij een opdracht van 30.000 euro
proportioneel is om meerdere offertes te vragen.
De leden van de SP-fractie vragen naar de verwachting in hoeverre het
draagvlak voor de Gids zal wijzigen als de Minister auteur wordt van de
Gids proportionaliteit en waarom de Minister als uitvoerder van de
Europese richtlijnen tevens de meest aangewezen instantie is om initiatief
te nemen voor aanpassingen in de Gids. Ook vragen zij waarom de
schrijfgroep als inadequaat voor deze rol moet worden beschouwd.
Voor vragen rondom het draagvlak wil ik verwijzen naar de antwoorden
op soortgelijke vragen van de leden van de fractie van de VVD. Als
Minister van Economische Zaken ben ik verantwoordelijk voor een goede
en juiste implementatie van de Europese aanbestedingsregelgeving,
daaronder vallen de richtlijnen en aanbestedingsbeginselen, waaronder
het proportionaliteitsbeginsel. Het ligt daarom in de rede dat ik vanuit die
rol zelf penvoerder ben. Bij beantwoording van de leden van de SP-fractie
over het inadequaat zijn van de schrijfgroep voor deze rol ga ik er vanuit
dat zij bedoelen het construct schrijfgroep en niet de leden. De implementatie van Europese regels is mijn verantwoordelijkheid. Als de schrijfgroep
en ik bijvoorbeeld van mening zouden verschillen over juiste interpretatie
van het Europese proportionaliteitsbeginsel en de Europese Commissie
als gevolg hiervan een infractieprocedure begint met eventueel een boete

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 440, nr. 99

7

of dwangsom tot gevolg, dan komt deze voor rekening van de lidstaat
Nederland, niet de schrijfgroep.
De leden van de SP-fractie vragen hoe de rol van de adviescommissie zal
worden vastgelegd en op welke specifieke rechten zij zich kunnen
beroepen. Daarnaast vragen zij hoe de adviescommissie zal worden
samengesteld.
Een adviescommissie wordt ingesteld middels een instellingsbesluit dat
wordt gepubliceerd in de Staatscourant. In het instellingsbesluit staat wat
de taak van de adviescommissie zijn, hoe de benoeming van de leden
verloopt en wat de vergoeding is. Zoals aangegeven in de antwoorden op
de vragen van de leden van de fractie van de VVD ben ik niet voornemens
om iets in de samenstelling van de adviescommissie te wijzigen; aan de
leden van de schrijfgroep is dan ook, mede met het oog op de continuïteit,
gevraagd of zij wensen zitting te nemen in de adviescommissie.
De leden van de SP-fractie vragen naar een reactie op een interne
mailwisseling tussen ambtenaren van mijn departement en de leden van
de huidige schrijfgroep en hoe de schrijfgroep en de belangenorganisaties
die zitting nemen in de schrijfgroep geconsulteerd zijn bij de totstandkoming van de voorgenomen wijziging en welk advies zij hebben
uitgesproken.
Het voorgenomen beleid heb ik aan de Kamer kenbaar gemaakt op
27 januari jl. Met de voorgenomen wijzigingen wordt voldoende invulling
gegeven aan het door de schrijfgroep genoemde amendement van de
Kamer. In de toelichting bij het amendement wordt veel waarde gehecht
aan het niet eenzijdig kunnen wijzigen van de Gids proportionaliteit. Ook
voorziet het amendement in de mogelijkheid voor de Kamer om in te
grijpen tijdens de voorhangprocedure. Met de voorgestelde wijziging in
de werkwijze wordt aan beide aspecten voldaan. Wijziging van de Gids
kan alleen na advies van de voorgestelde adviescommissie en na
voorhang in de Tweede Kamer, zie hiervoor ook het antwoord op de
vragen van de leden van de PvdA-fractie. De leden van de schrijfgroep
zitten op dit moment in de schrijfgroep op persoonlijke titel. De leden van
de schrijfgroep zijn in oktober benaderd met de vraag hun zienswijze uit te
brengen op een eerder concept, de leden van de SP-fractie verwijzen naar
de reactie van de schrijfgroep hierop van 27 oktober 2016. De schrijfgroep
heeft daarin aangegeven geen reden te zien tot aanpassing van de huidige
werkwijze. Ik ga graag, zoals dat gebruikelijk is, met uw Kamer in overleg
over mijn uiteindelijke beleidsvoornemen. Dit voornemen heb ik verwoord
in mijn brief van 27 januari jl.
De leden van de SP-fractie vragen op welke wijze de schrijfgroep
betrokken is geweest bij de totstandkoming van de brief en wat de
Minister heeft gedaan met het eerdere advies. Daarnaast vragen de leden
om te reageren op de voorgestelde wijziging en daarmee in te gaan op
kritiek van de Algemene Rekenkamer. Tot slot vragen zij in te gaan op de
stelling dat «enkelvoudig onderhands gunnen een vrijbrief is voor
aanbestedende diensten om vriendjes in te schakelen en dat het mkb
minder kansen krijgt wanneer er enkelvoudig onderhands wordt aanbesteed».
Zoals op de vragen van de leden van de SP-fractie hierboven is aangegeven, is de schrijfgroep betrokken geweest bij de voorgenomen
beleidswijziging. Op basis van dat advies is gekeken naar hoe de
adviesfunctie kon worden verstevigd. Dit is onder andere gedaan door het
voornemen een formele adviescommissie in te stellen, in het instellingsbesluit van de adviescommissie de samenstelling op te nemen en de
voorgenomen adviescommissie de taak te geven ook ongevraagd advies
uit te brengen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 440, nr. 99

8

De leden van de SP-fractie vragen aan mij te reageren op kritiek die de
Algemene Rekenkamer in 2013 heeft geuit.
Er is afgelopen jaar intensief overleg geweest tussen de Algemene
Rekenkamer, de Audit Dienst Rijk (de controlerende instanties) en het
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en het Ministerie
van Economische Zaken. Hierin zijn afspraken gemaakt over het bestendigen van de inkoopfunctie van het Rijk, het waarborgen van de rechtmatigheid en het terugdringen van de lasten. Het verduidelijken van de Gids
op dit punt is een onderdeel geweest van deze gesprekken. Over het
totaalpakket aan afspraken met de Algemene Rekenkamer en de Auditdienst Rijk wordt u separaat door de Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties en mij geïnformeerd. Ik ben het niet eens met de
stelling dat «enkelvoudig onderhands gunnen een vrijbrief is voor
aanbestedende diensten om vriendjes in te schakelen en dat het mkb
minder kansen krijgt wanneer er enkelvoudig onderhands wordt aanbesteed». Voorop staat dat moet worden gekeken of de keuze van de
procedure in een specifiek geval proportioneel is, zie daarvoor ook de
antwoorden op vragen van de leden van de PvdA-fractie. Daarnaast
dienen aanbestedende diensten altijd te zorgen voor een goede besteding
van belastinggeld. Daar is controle op door de controlerende instanties,
democratische controle en er is altijd de gang naar de Commissie van
Aanbestedingsexperts en de burgerlijke rechter. De Gids bepaalt nu dat
voor kleine opdrachten voor de centrale overheid gedacht moet worden
aan opdrachten tot 40.000 à 50.000 euro. Dat betekent niet een verhoging
van de grens, maar een verduidelijking. Voor andere aanbestedende
diensten dan de centrale overheid wijzigt er niets. Daarnaast is de stelling
onjuist omdat het veronderstelt dat als er enkelvoudig onderhands
gegund wordt, het mkb minder kans maakt op gunning. Het is evengoed
mogelijk om een mkb-onderneming te contracteren bij een enkelvoudig
onderhandse gunning. Het is daarnaast bij een meervoudig onderhandse
aanbesteding evengoed mogelijk om drie multinationals uit te nodigen.
Gezien het feit dat ongeveer tweederde van de overheidsopdrachten aan
het mkb wordt gegund, zie ik geen voorkeur van aanbestedende diensten
voor grote ondernemingen.
De leden van de CDA-fractie vragen of er ten tijde van de plenaire
behandeling van de wet tot implementatie van de aanbestedingsrichtlijnen al is gesproken over een wijziging van de werkwijze en indien dit
niet het geval is, wat er nu anders is. Daarnaast wensen de leden te
vernemen of de adviescommissie te allen tijde vrij is om ongevraagd
advies te geven en of de Minister altijd zal reageren op deze ongevraagde
adviezen.
Ten tijde van de behandeling van de door de leden van de CDA-fractie
aangehaalde wet was een wijziging in de werkwijze niet aan de orde. Dit
paste ook niet bij het doel van die wetswijziging, namelijk implementatie
van de Europese aanbestedingsrichtlijnen. Het staat de adviescommissie
vrij om te allen tijde ongevraagd advies te geven. Er zal altijd een
inhoudelijke reactie op het advies komen.
De leden van de CDA-fractie vragen naar de uitvoering van de motie
Agnes Mulder c.s. (Kamerstuk 34 329, nr. 15) en vragen welke wijzigingen
nog meer tot stand zijn gekomen om gunning aan het mkb te vergroten
en of deze afdoende zijn om het aantal opdrachten aan het mkb flink te
vergroten.
Conform de motie Agnes Mulder c.s. heb ik de schrijfgroep gevraagd om
aandacht te besteden aan de mogelijkheid om de Gids uit te breiden met
aanwijzingen die eraan bijdragen dat de nadruk minder komt te liggen op
prijs. De schrijfgroep heeft hieraan gehoor te geven door de tekst in
onderdeel 3.5.5. Gunningscriteria aan te passen. Daarnaast is een extra
onderdeel toegevoegd over de financiële en economische draagkracht en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 440, nr. 99

9

het maximaal aantal te winnen percelen per inschrijver. Ook deze
maatregelen kunnen een positief effect hebben op de deelname van het
mkb.
De leden van de CDA-fractie vragen op welke wijze in de Gids proportionaliteit meer nadruk is komen te liggen op innovatie en duurzaamheid en
naar de uitvoering van de motie Agnes Mulder c.s. (Kamerstuk 34 329,
nr. 15).
Ik heb op dit moment geen concrete voornemens om meer nadruk te
leggen op innovatie en duurzaamheid in de Gids. Het is aanbestedende
diensten zelf om per geval te beoordelen of het toegevoegde waarde heeft
om innovatie of duurzaamheid te bevorderen middels een aanbesteding.
Op 20 februari jl. is er tijdens de Raad voor Concurrentievermogen in
Brussel door Nederland opgemerkt dat de drempels toe zijn aan
herziening. Nederland heeft bij deze bijeenkomst ervoor gepleit dat de
lidstaten de Europese Commissie verzoeken om bij de toekomstige
onderhandelingen bij de WTO te pleiten voor ophoging van de drempelbedragen. Daarmee heb ik voldaan aan de motie Agnes Mulder c.s. Zoals
ik ook heb aangegeven tijdens de behandeling van de motie Agnes
Mulder c.s. zijn er op dit moment geen lopende onderhandelingen. Het
onderwerp leeft daarom op dit moment niet in Europa.
De leden van de CDA-fractie vragen naar aanleiding van het onderzoek
naar tenderkostenvergoeding of het niet een hoog percentage is dat 3%
tot 5% van de opdrachten wordt ingetrokken na de laatste nota van
inlichtingen en wat hier aan gedaan gaat worden. Ook vragen zij of het
verdedigbaar is dat slechts bij één intrekking een vergoeding van de
tenderkosten heeft plaatsgevonden.
Ik heb geen oordeel over dit percentage, aangezien er vele redenen
kunnen zijn waarom een aanbestedende dienst uiteindelijk besluit om tot
intrekking over te gaan. Zoals ik uw Kamer eerder heb gemeld (Kamerstuk
32 440, nr. 94), hoeft een aanbestedingsprocedure niet altijd tot een
overeenkomst te leiden. Zo is het denkbaar dat een aanbestedende dienst
geen of geen geschikte inschrijvingen ontvangt, waardoor het onmogelijk
blijkt om een overeenkomst af te sluiten. Het is ook denkbaar dat een
aanbesteding ingetrokken wordt omdat er een fout in het bestek blijkt te
zitten, waarna er een nieuwe procedure gestart wordt op basis van een
gewijzigd bestek. In alle situaties waarin een aanbesteding ingetrokken
wordt, heeft de aanbestedende dienst tijd en geld geïnvesteerd in de
procedure zonder dat dit resultaat opgeleverd heeft. Ik ga er vanuit dat
aanbestedende diensten intrekkingen daarom tot een minimum beperken.
Ook over de constatering dat er bij één aanbesteding sprake is van een
vergoeding heb ik geen oordeel. Het proportionaliteitsbeginsel en de
precontractuele redelijkheid en billijkheid kúnnen een plicht tot tenderkostenvergoeding met zich meebrengen. Of dat daadwerkelijk zo is, moet
worden beantwoord aan de hand van de individuele omstandigheden van
het geval. Ik kan niet beoordelen of en hoe vaak dat in de praktijk zo is. Het
oordeel hieromtrent ligt bij de aanbestedende diensten en, als de
inschrijvers het niet met diens oordeel eens zijn, bij de burgerlijke rechter.
De leden van de CDA-fractie vragen of het onderzoek aanleiding geeft tot
het veranderen van beleid en waarom er geen standaard tenderkostenvergoeding wordt ingevoerd. Tot slot vragen deze leden waarom het
verdedigbaar zou zijn dat het intrekken van aanbestedingen onder het
ondernemersrisico valt als aanbestedende diensten fouten maken of er
nieuwe politieke of financiële doelen worden gesteld.
Ik zie geen aanleiding tot een beleidswijziging, omdat een inschrijver die
meent ten onrechte geen tenderkostenvergoeding gekregen te hebben,
voldoende mogelijkheden heeft om hiertegen in het verweer te komen. Zo
kan hij een klacht indienen bij de desbetreffende aanbestedende dienst en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 440, nr. 99

10

daarna bij de Commissie van Aanbestedingsexperts. De inschrijver kan er
eveneens voor kiezen de zaak voor te leggen aan de burgerlijke rechter.
Zoals ik heb aangegeven, is de vraag of een tenderkostenvergoeding in
een concreet geval toepasselijk is, en zo ja hoe hoog deze moet zijn,
afhankelijk van de omstandigheden van de situatie. Een verplichting tot
het standaard vergoeden van tenderkosten doet geen recht aan dit
gegeven. Een standaardvergoeding brengt bovendien het risico van
calculerend gedrag of zelfs misbruik met zich mee. Ik roep in dit verband
de ervaringen met misbruik van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob)
in herinnering, die geleid hebben tot een wetswijziging om aan deze
praktijken een einde te maken.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen naar de aanleiding voor de
aanpassing van de huidige werkwijze en welk knelpunt nu wordt opgelost.
De Gids proportionaliteit is opgesteld met het doel als handreiking te
dienen. Toen het amendement Schouten/Ziengs (Kamerstuk 32 440, nr. 50)
door uw Kamer is aangenomen, is het karakter van de Gids van
handreiking naar verplicht te volgen richtsnoer verschoven. Gezien mijn
verantwoordelijkheid voor het aanbestedingsbeleid, de aanbestedingsregelgeving en -beginselen, waaronder het proportionaliteitsbeginsel, ligt
een adviescommissie hier meer voor de hand. Ik ben het niet eens met de
stelling van de leden van de ChristenUnie-fractie dat ik met deze voorgenomen wijziging tegen de aangehaalde amendementen in handel. De
amendementen zien er op dat ik niet eenzijdig de inhoud van de Gids kan
wijzigen. Dat is ook in de voorgestelde situatie geenszins het geval,
daarvoor ligt een belangrijke rol bij de adviescommissie en bij de Kamer
zelf. Zie voor beantwoording van deze vragen ook het antwoord op
soortgelijke vragen van de leden van de fractie van de PvdA.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen waarom ambtenaren
de wijzigingen moeten doorvoeren, terwijl de kennis bij de schrijfgroep
zit. Zij vragen een reactie op de brief van de schrijfgroep van oktober 2016
en of de voorgestelde wijziging is voorgelegd aan aanbestedende
diensten en het bedrijfsleven.
Hoewel daar uitzonderingen op bestaan, is het normaal dat ambtenaren
wijzigingen in bijvoorbeeld beleid of regelgeving voorbereiden. Bij het
voorbereiden is het gebruikelijk dat advies wordt ingewonnen over
verschillende aspecten van het voorstel, zoals de uitwerking van het
voorstel in de praktijk en de administratieve lasten van het voorstel. Juist
de rol van een adviescommissie is passend bij de kennis die in de
schrijfgroep zit. Met deze kennis kan hoogwaardig advies worden
gegeven over voorstellen tot wijziging. Mijn brief van 27 januari jl. is niet
verder in concept gedeeld voordat deze naar uw Kamer is gestuurd.
De leden van de ChristenUnie vragen of de achterban van VNO/NCW,
MKB-Nederland, NEVI en VNG zelf mogen beslissen wie wordt
afgevaardigd en of dat niet op voordracht van de Minister wordt besloten.
Zoals ook is aangegeven in antwoorden op vragen van onder meer de
leden van de PvdA-fractie, vind ik het van groot belang dat er een breed
draagvlak bestaat voor de Gids proportionaliteit; de adviescommissie
vervult daarin een belangrijke rol. Voor de twee leden van ondernemerszijde is het mijn bedoeling om VNO/NCW en MKB-Nederland, in overleg
met andere ondernemersverenigingen, de mogelijkheid te geven een lid
voor te dragen. Voor aanbestedende diensten is dat iets ingewikkelder. Dit
betreft een zeer diverse groep: het Rijk, provincies, gemeenten, waterschappen, scholen en universiteiten, maar ook speciale sectorbedrijven
zoals de NS en de Luchthaven Schiphol. Het heeft daarom niet mijn
voorkeur de vertegenwoordiging van deze groep te koppelen aan één of
twee partijen. In dat geval zouden steeds dezelfde partijen, in deze zeer
diverse groep, een voordracht doen. Ik wil daarom vastleggen dat de twee

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 440, nr. 99

11

leden van aanbestedendedienstzijde werkzaam moeten zijn bij een
aanbestedende dienst of bij een vertegenwoordiger daarvan. Ik doel
daarmee op organisaties als VNG, IPO en de Unie van Waterschappen.
Voor elke benoeming zal overleg worden gevoerd met alle betrokkenen.
De leden worden uiteindelijk door mij benoemd middels een benoemingsbesluit.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen naar toelichting op het
wijzigen van de tekst in de Gids rondom de definitie kleine opdrachten. Zij
vragen wat dit betekent voor de toegang tot de markt, met name voor
onbekende ondernemers. Zij wensen tot slot te vernemen of de schrijfgroep achter deze aanpassing staat.
De voorgenomen wijziging betreft alleen de centrale overheid en bepaalt
of er sprake is van een kleine opdracht die in principe enkelvoudig
onderhands gegund kan worden, of dat er meerdere offertes gevraagd
moeten worden. Gezien de huidige tekst in de Gids (kleine opdrachten zijn
opdrachten van 40.000 à 50.000 euro) is de verwachting niet dat er veel
meer enkelvoudig onderhands gegund gaat worden. Ook bij meervoudig
onderhandse aanbestedingen kan het voorkomen dat alleen maar
bekende ondernemers gevraagd worden. Verlaging van deze drempel zou
dus niet automatisch betekenen dat de toegang van de markt voor
onbekende ondernemers groter wordt. Tegelijk met het verduidelijken van
dit bedrag zijn er afspraken met de controlerende instanties gemaakt over
het bestendigen van de inkoopfunctie van het Rijk, het waarborgen van de
rechtmatigheid en het terugdringen van de lasten. Over het totaalpakket
wordt u separaat door de Minister van Binnenlandse Zaken en mij
geïnformeerd. Zie hiervoor ook de antwoorden op de vragen van de
SP-fractie. Deze voorgenomen wijziging is niet aan de huidige schrijfgroep
voorgelegd. Mijn intentie is om deze wijziging voor advies voor te leggen
aan de Adviescommissie Gids proportionaliteit.
De leden van de fractie van de ChristenUnie hebben tot slot gevraagd of
deze vragen uiterlijk 20 februari 2017 beantwoord kunnen worden.
Dat was helaas niet mogelijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 440, nr. 99

12