Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2509
Vragen van het lid Van Eijs (D66) aan de Staatssecretaris van Economische
Zaken en Klimaat over de uitzending van Tegenlicht omtrent Ruimtepuinruimer
(ingezonden 3 april 2019).
Antwoord van Staatssecretaris Keijzer (Economische Zaken en Klimaat)
(ontvangen 1 mei 2019)
Vraag 1
Bent u bekend met de Tegenlicht uitzending van zondag 31 maart 2019
betreffende Ruimtepuinruimers?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Deelt u de mening dat ruimtepuin een groot gevaar vormt voor de ruimtevaartsector en voor de gehele mensheid, aangezien het effect kan hebben op
het genereren van dataverkeer door satellieten?
Antwoord 2
De moderne samenleving is in belangrijke mate afhankelijk van infrastructuur
in de ruimte. Ruimtepuin kan schade veroorzaken aan satellieten en andere
infrastructuur in de ruimte en vormt als zodanig een risico voor het ongestoord functioneren van bepaalde sectoren en diensten welke deels of geheel
afhankelijk zijn van deze ruimte infrastructuur.
Vraag 3
Klopt het dat er op dit moment geen internationale wetgeving is die stelt dat
ruimtepuin opgeruimd of voorkomen moet worden?
Antwoord 3
Geen van de vijf VN Ruimteverdragen verplicht tot het voorkomen of
opruimen van ruimtepuin. Wel zijn er in de context van het VN Comité voor
het Vreedzaam Gebruik van de Ruimte richtlijnen ontwikkeld over het
verminderen van ruimtepuin. Deze richtlijnen zijn niet juridisch bindend. Ook

1

ah-tk-20182019-2509
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

NPO2, Tegenlicht, 31 maart 2019; https://www.vpro.nl/programmas/tegenlicht/kijk/afleveringen/
2018-2019/Ruimtepuinruimers.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

de Europese Ruimtevaartorganisatie ESA kent standaarden en richtlijnen
inzake het minimaliseren van ruimtepuin voor haar eigen activiteiten.
Nederland onderschrijft het belang van de binnen de VN ontwikkelde
richtlijnen, en heeft het verminderen en voorkomen van ruimtepuin als een
van zijn prioriteiten aangemerkt in zijn inzet bij de bijeenkomsten van het VN
Comité voor het Vreedzaam Gebruik van de Ruimte. Er is op dit moment
onder VN lidstaten geen consensus over het entameren van onderhandelingen over een juridisch bindend instrument over het verminderen van
ruimtepuin.
Vraag 4
Klopt het dat de hoeveelheid satellieten die voor commerciële doeleinden
gelanceerd wordt de afgelopen jaren snel gestegen is, waardoor ook de
hoeveelheid ruimtepuin drastisch is toegenomen?
Antwoord 4
De huidige hoeveelheid ruimtepuin betreft de erfenis van ruim 50 jaar
ruimtevaart. De recente stijging van het aantal lanceringen van satellieten
heeft nagenoeg geen invloed op deze hoeveelheid ruimtepuin. Volgens de
Index of Objects Launched into Outer Space, beheerd door United Nations
Office for Outer Space Affairs (UNOOSA) zijn er in de jaren 2013 tot en met
2016 ruim 200 satellieten per jaar gelanceerd. Dit aantal is, vooral door de
ontwikkeling van kleine satellieten, vanaf 2017 snel gestegen. In 2017 en 2018
zijn er respectievelijk 453 en 382 kleine satellieten gelanceerd.
Vraag 5
Hoe verhoudt het Ruimteverdrag van de Verenigde Naties (VN) zich tot het
internationale zeeverdrag en kunnen individuele landen die het
VN-Ruimteverdrag hebben geratificeerd of ondertekend eigen regels opstellen
over de exploitatie van de ruimte, zowel in de vorm van grondstofwinning,
het claimen van grond en het gebruik van satellieten?
Antwoord 5
Het Verdrag uit 1967 inzake de beginselen waaraan de activiteiten van Staten
zijn onderworpen bij het onderzoek en gebruik van de kosmische ruimte, met
inbegrip van de maan en andere hemellichamen, bevat regels over het
gebruik van de kosmische ruimte, terwijl het Verdrag van de Verenigde Naties
inzake het recht van de zee van 1982 regels bevat over het gebruik van
zeegebieden. Het Verdrag van de Verenigde Naties inzake het recht van de
zee maakt een onderscheid tussen gebieden buiten de nationale rechtsmacht
van staten en gebieden die binnen de nationale rechtsmacht van staten
vallen, waarbij een verschil gemaakt wordt tussen deze gebieden met
betrekking tot de rechten en aanspraken van staten. Op grond van het
Verdrag uit 1967 inzake de beginselen waaraan de activiteiten van Staten zijn
onderworpen bij het onderzoek en gebruik van de kosmische ruimte vormt de
gehele ruimte een gebied buiten de nationale rechtsmacht van staten. Met
betrekking tot soevereiniteitsaanspraken in gebieden buiten de nationale
rechtsmacht van staten bevatten beide verdragen dezelfde bepalingen.
Partijen bij deze verdragen dienen hun verplichtingen te respecteren en
nationale regels dienen in overeenstemming te zijn met die verplichtingen.
Op grond van het verdrag van 1967 is de kosmische ruimte, met inbegrip van
de maan en andere hemellichamen, niet vatbaar voor toeëigening door staten
door middel van soevereiniteitsaanspraken, gebruik of bezetting, of op enige
andere wijze (artikel II), maar dit sluit de winning van grondstoffen en het
gebruik van satellieten niet uit.
Vraag 6
Wat is uw appreciatie over de wetgeving die Luxemburg heeft aangenomen
om commerciële exploitatie van de ruimte mogelijk te maken?
Antwoord 6
De wetgeving van Luxemburg schrijft expliciet voor dat haar uitvoering in
overeenstemming moet zijn met internationaal recht. Op grond hiervan mag
aangenomen worden dat de uitvoering van deze wetgeving niet in strijd zal
zijn met de verplichtingen onder internationaal recht die Luxemburg is
aangegaan, met inbegrip van het Verdrag van 1967 inzake de beginselen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

waaraan de activiteiten van staten zijn onderworpen bij het onderzoek en
gebruik van de kosmische ruimte, met inbegrip van de maan en andere
hemellichamen.
Vraag 7
Klopt het dat een gelanceerd object in de ruimte, zoals een satelliet,
eigendom blijft van de staat die het object gelanceerd heeft of het betreffende
bedrijf, ook als het ruimtepuin is geworden? Zo ja, deelt u de mening dat de
staat die het object heeft gelanceerd of het betreffende bedrijf verantwoordelijk is voor het opruimen van het puin? Zo nee, wie er dan verantwoordelijk?
Antwoord 7
In de VN Ruimteverdragen is het eigendom van een ruimteobject losgekoppeld van de verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid voor de activiteiten
van het ruimteobject. De VN Ruimteverdragen regelen de verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid van staten voor nationale ruimteactiviteiten, ook
wanneer deze uitgevoerd worden door niet-statelijke entiteiten. Gedurende de
operationele levensduur van de satelliet is het bedrijf dat de satelliet heeft
doen lanceren de eigenaar van de satelliet, tenzij het eigendom wordt
overgedragen. De lanceerstaat is op grond van de VN Ruimteverdragen in
absolute zin aansprakelijk in geval van schade toegebracht op aarde of aan
een luchtvaartuig in vlucht. Indien de schade toegebracht wordt in de ruimte
dan is de lanceerstaat slechts aansprakelijk voor de satelliet indien de schade
te wijten is aan zijn schuld of aan de schuld van personen voor wie hij
verantwoordelijk is. Lanceerstaten moeten gelanceerde ruimteobjecten
registreren bij de secretaris-generaal van de VN in een register met basisinformatie over het ruimteobject, de locatie ervan en het register bijwerken als
het ruimteobject zich niet meer in een baan om de aarde bevindt of niet meer
functioneel is.
De VN Ruimteverdragen gaan niet expliciet in op het probleem van de
beperking van ruimtepuin. Niettemin kunnen lidstaten op basis van nationale
ruimtevaartwetgeving en internationale richtlijnen voor het beperken van
ruimtepuin er wel voor zorgen dat ruimteobjecten na de missie worden
verwijderd (zie antwoord vraag 3).
In Nederland is het op basis van de Wet ruimtevaartactiviteiten verboden om
zonder een daartoe verleende vergunning ruimtevaartactiviteiten te verrichten. De vergunning wordt verleend voor de duur van de betreffende
ruimtevaartactiviteit. Ter bescherming van het milieu in de kosmische ruimte,
dient de vergunninghouder voor zijn ruimteobjecten in de lage aardbaan (de
baan om de aarde tot 2.000 kilometer boven het aardoppervlak) er voor te
zorgen dat het ruimteobject geen schade veroorzaakt of kan veroorzaken aan
het milieu in de ruimte en uiterlijk 25 jaar na de lancering volledig verbrandt
in de dampkring.
Vraag 8
Herinnert u zich dat u in het verslag van het schriftelijk overleg over de
geannoteerde agenda voor de Raad voor Concurrentievermogen op 29 en
30 november 2018 (Kamerstuk 21 501-30, nr. 445) hebt gesteld dat het huidige
VN-Ruimteverdrag niet voorziet in een opruimplicht voor ruimtepuin? Maar
wat staat er in dit VN-verdrag over het voorkomen van ruimtepuin? Deelt u
de mening dat internationale verdragen over het voorkomen van ruimtepuin
zeer belangrijk zijn in dit licht?
Antwoord 8
Ja, dat kan ik mij herinneren. Zie verder het antwoord op vraag 3.
Vraag 9
Wat is de Nederlandse inzet tijdens de doorontwikkeling van het juridische
regime voor ruimtevaartactiviteiten van de «Space2030»-agenda van de VN?
Antwoord 9
De «Space 2030»-agenda van de VN voorziet op dit moment niet in de
doorontwikkeling van specifieke juridische regimes voor ruimtevaartactiviteiten. Deze agenda voorziet voornamelijk in de versterking van bestaande
regimes, en het bepalen van de prioriteiten van het VN Comité voor het
Vreedzaam Gebruik van de Ruimte. De Nederlandse inzet ziet toe op het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

ondersteunen van de ratificatie en naleving van de bestaande vijf VN
Ruimteverdragen, het vergroten van de efficiëntie van de werkwijze van het
VN Comité voor het Vreedzaam Gebruik van de Ruimte, en het benadrukken
van het duurzaam gebruik van de ruimte. Hieronder valt ook de aandacht
voor het verminderen van ruimtepuin en het ontwikkelen van beleid ten
aanzien van het reguleren van ruimteverkeer.
Vraag 10
Gaat Nederland een appreciatie vormen over het nieuwe juridische regime
voor ruimtevaartactiviteiten? Zo ja, wanneer kan de Kamer een voorstel
inzien?
Antwoord 10
Er is momenteel geen nieuw juridisch regime voorzien voor ruimtevaartactiviteiten. Zie het antwoord op vraag 9.
Vraag 11
Deelt u de mening dat de Nederlandse inzet tijdens deze programmaontwikkelingen het voorkomen van ruimtepuin mee moet nemen als prioriteit?
Antwoord 11
Ja. Zie ook het antwoord op vraag 3.
Vraag 12
Deelt u de mening dat het van groot belang is dat de VN zo snel als mogelijk
regels moet opstellen over de exploitatie van de ruimte en ruimtepuin om te
voorkomen dat in de toekomst de aarde nog meer dan nu omringt is door
puin?
Antwoord 12
Ja, die mening deel ik, waarbij ik aanteken dat bij het opstellen van die regels
voldoende rekening gehouden moet worden met technologische ontwikkelingen en het feit dat exploitatie van natuurlijke hulpbronnen in de ruimte nu
nog niet mogelijk is. Zie ook het antwoord op vraag 3.
Vraag 13
Zijn er op dit moment voldoende middelen voor de Nederlandse ruimtevaartsector vrijgemaakt voor het voorkomen en opruimen van ruimtepuin en om
de satellieten, waar Nederland in heeft geïnvesteerd, veilig te stellen?
Antwoord 13
De Nederlandse activiteiten en bijdrage op dit gebied zijn ingebed in een
internationaal kader. Zo heeft Nederland in 2016 ingeschreven op het Space
Situational Awareness programma van het Europese Ruimtevaart Agentschap
(ESA). Binnen dit programma is er onder meer aandacht voor het in kaart
brengen, het voorkomen en het opruimen van ruimtepuin. Over de Nederlandse budgettaire inzet voor 2020 en verder kom ik rond de zomer terug in
de Nota Ruimtevaartbeleid 2019. Overigens zal de Europese Unie in het
nieuwe Ruimtevaartprogramma het programma Space Surveillance and
Tracking starten om de bestaande activiteiten in de EU te bundelen en
gezamenlijk nieuwe kansen op te pakken. Hieronder valt ook het voorkomen
en verwijderen van ruimtepuin en het verminderen van hiermee verbonden
risico’s.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4