Aan

Datum
6 september 2016

Kamercommissie Economische Zaken

Onze referentie
0100299518

Van

Blad
1/4

Prof. dr. ir. R.D.J.M. Steenbergen
Mr. F.A.M. van den Heuvel
Onderwerp

Hoorzitting Gaswinningsbesluit Groningen

THEMA: herstel en versterking
Inleiding
Het ontwerp-instemmingsbesluit met het winningsplan Groningen 2016 steunt op
twee pijlers om het veiligheidsniveau van de bewoners in Groningen op het
gewenste niveau te krijgen: het gericht reduceren van de gasproductie en het
versterken van woningen en andere constructies. Het besluit behandelt tevens de
door de gaswinning veroorzaakte schade en de wijze van herstel.
Dit document geeft een reflectie van TNO op feiten, aannames en modellen,
welke ten grondslag liggen aan het besluit en de herstel- en versterkingsopgave in
Groningen op basis van de huidige, wetenschappelijke inzichten.

(1) Woningen: veiligheid
Norm
Als gevolg van geïnduceerde aardbevingen in Groningen wordt een groot aantal
bestaande woningen blootgesteld aan aardbevingsbelasting. Deze woningen zijn
daar aanvankelijk niet op ontworpen. Ook zijn ze soms beschadigd, aangepast of
1
onderhevig aan veroudering. Op basis van de norm voor het individueel risico
-5
IR=10 kunnen woningen onder aardbevingsbelasting beoordeeld worden.
Methode berekening veiligheid
NPR 9998 bevat methoden voor het beoordelen van de veiligheid. Ook het NAM
Winningsplan van april 2016 gaat in op de berekening van de veiligheid.
NPR 9998 zou steeds gebaseerd moeten zijn op de laatste technische inzichten.
Plannen voor een kennisprogramma hiertoe zouden snel geconcretiseerd moeten
worden.

1

Kans per jaar dat een persoon overlijdt door bouwkundig falen ten gevolge van een aardbeving.

Resultaten berekening veiligheid
Het NAM Winningsplan van april 2016 maakt een inschatting op basis van een
regionaal model dat globaal inzicht geeft, resulterend in een aantal te versterken
panden van enkele honderden. Enkele kanttekeningen bij het NAM model zijn:
• NAM gaat uit van onbeschadigde woningen. Veel bestaande woningen hebben
echter al schade waardoor deze kwetsbaarder zijn. Daarmee onderschat NAM
het aantal te versterken panden.
• NAM heeft 110 000 schuren/bijgebouwen, waarin mensen aanwezig kunnen zijn,
niet in de analyse beschouwd.
• NAM telt panden, geen adressen. Het aantal te versterken woningen is dus
groter dan het aantal te versterken panden.
• Het model van NAM leidt wel tot aantallen te versterken panden maar niet tot
informatie over welke panden dat precies zijn.
Het is niet bekend van de huizen op individuele basis wat de veiligheid onder
aardbevingen is. Het is van groot belang zo snel mogelijk de werkelijke populatie
huizen en gebouwen te beoordelen op veiligheid zodat elke burger weet hoe veilig
zijn huis is. De door de NAM genoemde aantallen te versterken woningen lijken te
laag. Het versterkingsprogramma dient versneld en geïntensiveerd te worden.

(2) Woningen: schade
Norm
De beoordeling van schade aan bestaande woningen valt op dit moment buiten de
NPR 9998. Er is ook geen norm beschikbaar voor welke kans op schade
acceptabel is. In de praktijk is in Groningen reeds bij kleine bevingen sprake van
het ontstaan van schade aan woningen.
Er is behoefte aan een – door de overheid vast te stellen – norm waarin is
vastgelegd welke kans op schade acceptabel is.
Methode berekening kans op schade
1)
Op basis van methoden aangedragen in TNO rapporten en resultaten uit het
meetnet met trillingsopnemers in woningen is het mogelijk een
beoordelingsmethode op te zetten. Daarbij behoren naast horizontale trillingen
ook de verticale trillingen te worden beschouwd.
Het verdient aanbeveling een beoordelingsmethode op te stellen voor het toetsen
van verschillende schadeniveau ’s. De schadeniveau’s betreffen geringe, matige
en ernstige scheurvorming (Damage States 1, 2 en 3).
Resultaten berekening kans op schade
Ook in voldoende veilige woningen blijft er kans bestaan op nieuwe schade door
toekomstige bevingen; dit geldt ook voor woningen waarin schade hersteld is.

Datum
6 september 2016
Onze referentie
0100299518
Blad
2/4

Afgewogen dient te worden of er maatregelen genomen moeten worden om
schade aan woningen te beperken of te voorkomen; dit in plaats van het continu
herstellen van de woningen. Het kan efficiënt zijn om schadeherstel en
versterkingsmaatregelen te combineren.
(3) Industrie: externe veiligheid
Norm en methode
Advies nr. 4 van SodM uit juni 2015 luidt als volgt:
Zorg dat alle inrichtingen die vallen onder het Besluit Externe Veiligheid, inclusief
mijnbouwwerken, hun reeds bestaande kwantitatieve risicoanalyse voor het vaststellen
van het “plaatsgebonden risico” en het “groepsrisico voor omwonenden” zo spoedig
mogelijk uitbreiden met scenario’s voor aardbevingen en faalkansen van insluitsystemen
onder aardbevingsbelasting.
-6

Dit betekent dat de norm voor externe veiligheid (Plaatsgebonden risico PR=10
en een oriëntatiewaarde voor het groepsrisico op basis van een QRA berekening)
in Groningen niet afwijkt van de rest van Nederland.
Het is wenselijk dat de overheid dit advies overneemt.
Het standpunt van de overheid (ministerie I&M) in de stuurgroep industrie van de
NCG is als volgt:
“BRZO-voorschriften gaan over bedrijfsprocessen die bedrijven zelf kunnen beheersen,
en risico’s van buiten het bedrijf zoals aardbevingen of overstromingen horen daar niet
in. De pas verschenen Regeling risico’s zware ongevallen stelt dat een bedrijf dergelijke
risico’s wel moet analyseren, daarvoor is geen methode voorgeschreven. De
2
risicoanalyse mag op een kwalitatieve of semi-kwantitatieve manier.”

Uitgangspunt is dat de risico’s voor de Groningse bevolking niet groter zijn dan
elders in Nederland zoals ook aangegeven door de Minister. Voor externe
-6
veiligheid betekent dit een maximaal plaatsgebonden risico (PR) van 10 voor
kwetsbare bebouwing. Het niet combineren van aardbevingsrisico’s met de al
bestaande risico’s leidt tot een onderschatting van het werkelijke risico. Een voor
burgers en overheden transparante methode om inzichtelijk te maken wat de
werkelijke risico’s zijn, houdt in dat de aardbevingsscenario’s opgenomen worden
in de QRA. Op basis daarvan kan worden vastgesteld of en welke mitigerende
maatregelen noodzakelijk zijn voor voldoende aardbevingsbestendigheid van
industriële installaties.
Geadviseerd wordt dat de overheid de methodiek en de norm voor de beoordeling
van de aardbevingsbestendigheid van industriële installaties op korte termijn
vaststelt. Vervolgens kunnen bedrijven en ingenieursbureaus beoordelen of en
welke mitigerende maatregelen noodzakelijk zijn.

2

Stuurgroep Industrie vergadering 9 maart 2016

Datum
6 september 2016
Onze referentie
0100299518
Blad
3/4

(4) Civiele infrastructuur: veiligheid en bruikbaarheid
NPR 9998 is op dit moment beperkt tot gebouwen. Voor civiele infrastructuur
ontbreekt een beoordelingsmethodiek.
Advies is om de beoordelingsmethodiek op korte termijn op te stellen en
toetsingen te laten uitvoeren. De methodiek zoals beschikbaar voor gebouwen
kan daarvoor als basis dienen.

Prof. dr. ir. R.D.J.M. (Raphaël) Steenbergen
Senior Scientist
T +31(0) 88 8663423
M +31 (0)6 57949839
E raphael.steenbergen@tno.nl

Mr. F.A.M. (Frank) van de Heuvel
Director Public Affairs
T +31(0)88 866 48 14
M +31 (0)6 2297 56 31
E frank.vandenheuvel@tno.nl

Datum
6 september 2016
Onze referentie
0100299518
Blad
4/4