15 FEB. 2019

Nederlandse
Zorgautoriteit

SCANPLAZA

Newtonlaan 1-41
3584 BX Utrecht

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Minister mr. drs. B J . Bruins
Postbus 20350
2500 EJ DEN HAAG

Postbus 3017
3502 GA Utrecht
T 030 296 81 11

F 030 296 82 96
E info@nza.nl
i www.nza.nl

Uw brief van

Uw kenmerk

Behandeld door

Telefoonnummer

E-mailadres

Kenmerk

mw. mr. R.C.L. Urlings

030 296 81 98

rurlings@nza.nl

320948/493938

Onderwerp

Datum

Inkoopmacht hulpmiddelen

13 februari 2019

Geachte heer Bruins,
U vroeg ons onderzoek te doen naar de inkoop- en marktmacht bij
hulpmiddelen. Met deze brief presenteren wij u de resultaten van ons in
2018 uitgevoerde onderzoek.
In december 2017 nam de Tweede Kamer een motie aan over de kosten
voor hulpmiddelen . De motie verwijst naar een onderzoek van Ecorys
uit 2 0 1 1 , waaruit het beeld ontstond dat de kosten voor hulpmiddelen in
Nederland relatief hoog zijn in vergelijking met het buitenland. Het gaat
hierbij om intramurale hulpmiddelen die de zorgaanbieders, in het
bijzonder ziekenhuizen, zelfstandig inkopen bij leveranciers. Hoge prijzen
kunnen een indicatie zijn dat ziekenhuizen over te weinig inkoopmacht
beschikken tegenover hulpmiddelenleveranciers.
1

2

In de motie wordt de regering verzocht om de Nederlandse
Zorgautoriteit (NZa) en de Autoriteit Consument en Markt (ACM) te
vragen een onderzoek te doen naar de inkoop- en marktmacht bij
hulpmiddelen, waarbij wordt bezien welke belemmeringen en
oplossingen er zijn.
Naar aanleiding van die motie heeft u met de NZa en de ACM overlegd.
De NZa en de ACM hebben - op basis van hun respectievelijke
bevoegdheden en toezichtstaken - bekeken hoe het gevraagde
onderzoek kan worden uitgevoerd en welke informatie daarbij van belang
is. Afgesproken is dat de NZa in de zomerperiode van 2018 het
onderzoek zou verrichten.
Uit het eerder genoemde onderzoek van Ecorys volgt, dat de prijzen in
Duitsland gemiddeld genomen lager zijn, in plaats van dat ze in
Nederland relatief hoog zijn in vergelijking met andere Europese landen.
1

2

Kst-34775-XVI-69.
Ecorys, 2011. Sectorstudie medische hulpmiddelen: Onderzoek naarde structuur en

werking van de markt voor medische hulpmiddelen.
3

Ecorys, 2011. Zie bladzijde 48 en 49.

3

Nederlandse Zorgautoriteit

Kenmerk

Daarom heeft de NZa er voor gekozen om te starten met een kwalitatief 320948/493938
onderzoek. We hebben getoetst in welke mate inkopers van ziekenhuizen
en zbc's ervaren dat zij inkoopmacht kunnen uitoefenen richting
2 van 4
leveranciers van hulpmiddelen.
P a g i n a

Onderzoek
De onderzoeksresultaten volgen uit een enquête die is verstuurd naar de
(inkoopafdelingen van) ziekenhuizen en zbc's in Nederland. We vroegen
de ziekenhuizen en zbc's hierin naar hun ervaringen in het uitoefenen
van inkoopmacht bij de inkoop van hulpmiddelen. 62 respondenten
hebben de enquête ingevuld, waarvan er 43 ook de vragen over
intramurale hulpmiddelen hebben beantwoord:
•
•
•

34 algemene ziekenhuizen
6 academische ziekenhuizen
3 zbc's

Inkoopmacht definiëren we als volgt: 'Inkoopmacht is marktmacht aan
de inkoopzijde van een markt. Het gaat hierbij om de positie van de
organisatie als afnemer ten opzichte van de (toe-) leveranciers.
Organisaties met (een zekere mate van) inkoopmacht zijn bijvoorbeeld
vaak in staat om prijsverlagingen (kortingen), kwaliteitsverhogingen of
betere voorwaarden (zoals garanties en betalingstermijnen) bij
leveranciers te bedingen die tot een betere prijs-kwaliteitverhouding
leiden.'
Resultaten
Alle respondenten geven aan in staat (60,5%) dan wel beperkt in staat
(39,5%) te zijn om inkoopmacht uit te oefenen. Niemand geeft dus aan
geen inkoopmacht te ervaren.
De meest genoemde voordelen van het kunnen uitoefenen van
inkoopmacht, zijn kostenbesparingen en betere voorwaarden. De mate
waarin respondenten inkoopmacht kunnen uitoefenen, verschilt per
product.
Bij bijna alle medische hulpmiddelen wordt inkoopmacht ervaren. Veel
respondenten geven wel aan dat er specifieke producten zijn, zoals ict en
zeer specialistische producten, waarbij het lastig is inkoopmacht uit te
oefenen. Dit komt met name doordat er op die markten weinig
concurrentie is of de aanbieder een monopolist is. Daarnaast worden
bloed en bloedproducten vaak genoemd. Strikt genomen zijn dit echter
geen hulpmiddelen, omdat ze wettelijk gezien onder een andere markt
vallen.

Nederlandse Zorgautoriteit

Hoge prijzen, hoge kortingen of gratis aanbiedingen of producten die
alleen in combinatie met andere producten worden aangeboden, komen
volgens de respondenten soms wel, soms niet voor.
In een onderzoek uit 2017 kwam naar voren dat de organisatie van
inkoop door ziekenhuizen beter en efficiënter kan. Dit kan mogelijk een
belemmering vormen van het daadwerkelijk uitoefenen van
inkoopmacht. Daarom hebben we een aantal stellingen voorgelegd aan
de ziekenhuizen en zbc's over de inrichting van de inkoop van
hulpmiddelen.
4

Een kwart van de respondenten staat neutraal tegenover de rol
van de artsen bij inkoopbeslissingen. 3 7 % van de respondenten
is het er (geheel) mee eens dat artsen een te grote rol hebben
bij inkoopbeslissingen en 3 0 % van de respondenten is het
(geheel) oneens met deze stelling.
3 7 % van de respondenten vindt dat artsen sterke banden met
fabrikanten hebben. 2 1 % van de respondenten is het hier niet
mee eens. 3 3 % reageert neutraal op deze stelling.
Op de stelling 'de leverancier/fabrikant beïnvloedt de artsen in
mijn organisatie direct' antwoordt 5 1 % van de respondenten dat
dit soms gebeurt. 3 0 % geeft aan dat dit vaak gebeurt.
Meer dan de helft van de respondenten vindt niet dat er te veel
naar prijs en te weinig naar levensduur wordt gekeken bij de
inkoop van hulpmiddelen.
Een kwart van de respondenten staat neutraal tegenover de
stelling dat er organisatorische barrières zijn om goede
inkoopbeslissingen te nemen. 3 0 % van de respondenten is het er
(geheel) mee eens dat er organisatorische barrières zijn en 3 7 %
van de respondenten is het er (geheel) mee oneens.
Een ruime meerderheid van de respondenten is het eens met de
stelling dat men deinkoop van medische hulpmiddelen zo
efficiënt mogelijk wil regelen.
Bijna de helft van de respondenten is van mening dat de
zorgverzekeraar bij de inkoop niet let op de kosten van medische
hulpmiddelen.
Een groot aantal respondenten gaf aan dat de hoeveelheid aan regels en
administratieve lasten de inkoop soms extra ingewikkeld maakt. Andere
problemen rond de inkoop van hulpmiddelen werden niet aangekaart.
Onderzoek F I O D
De NZa heeft kennis genomen van het onderzoek van de FIOD naar het
vermoeden dat een Nederlandse onderneming, die hulpmiddelen in de
medische sector levert, artsen heeft omgekocht. In ruil hiervoor kon het
bedrijf vermoedelijk hulpmiddelen leveren aan de ziekenhuizen waar de
artsen aan verbonden zijn.

4

Gupta Strategists, 2017. Waardegedreven inkoop: Inkoop als strategische topprioriteit

voor ziekenhuizen.

Kenmerk

320948/493938
Pagina

3 van 4

Nederlandse Zorgautoriteit

De onderneming wordt verdacht van niet ambtelijke omkoping en
valsheid in geschrift. Uit ons onderzoek, mede gezien de insteek en de
vorm er van, zijn geen bevindingen gekomen die mogelijk betrekking
hebben op dit onderwerp.
5

Conclusie
We hebben ziekenhuizen en zbc's bevraagd naar hun ervaringen in de
inkoop van hulpmiddelen en of er daarbij belemmeringen zijn voor het
uitoefenen van inkoopmacht. Alle respondenten geven aan inkoopmacht
te kunnen uitoefenen.
Op markten waar weinig concurrentie is of er sprake is van een
monopolistische aanbieder, is het wel lastig om inkoopmacht uit te
oefenen. Een voorbeeld hiervan is ict.
Nu alle respondenten aangeven inkoopmacht te kunnen uitoefenen, zien
wij op dit moment geen reden tot het verrichten van nader onderzoek.

5

Zie https://www.fiod.nl/doorzoeking-en-beslag-in-onderzoek-naar-corruptie-in-

medische-sector/

Kenmerk
320948/493938
p ina
4 van 4
ag