Voortgangsrapportage Monitor
Sport en Bewegen in de Buurt 2017
Caroline van Lindert
Vera Scholten
Anouk Brandsema

2

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Voortgangsrapportage Monitor Sport en
Bewegen in de Buurt 2017

Met subsidie van het ministerie van VWS

Caroline van Lindert
Vera Scholten
Anouk Brandsema

M.m.v. Remko van den Dool, David Romijn en Janine van Kalmthout

© Mulier Instituut
Utrecht, oktober 2017

Mulier Instituut
sociaal-wetenschappelijk sportonderzoek
Postbus 85445 | 3508 AK Utrecht
Herculesplein 269 | 3584 AA Utrecht
+31 (0)30 721 02 20 | www.mulierinstituut.nl
info@mulierinstituut.nl | @mulierinstituut

4

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Voorwoord
Deze SBB Monitor is met behulp van de input en medewerking van een groot aantal personen en
organisaties tot stand gekomen.
Veel dank gaat uit naar de medewerkers van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS)
voor hun enthousiaste betrokkenheid bij het opstellen van de monitor en het kritisch meelezen.
In het bijzonder willen we alle leden van de SBB-projectgroep (Kenniscentrum Sport, NOC*NSF, Sport &
Zaken, Vereniging Sport en Gemeenten (VSG), Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en ZonMw)
bedanken voor hun welwillende medewerking, het aanleveren van informatie en het meelezen van de
teksten.
Ook bedanken we alle overige organisaties die ons van input hebben voorzien of waarvan we
onderzoeksresultaten hebben kunnen benutten.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

5

Inhoudsopgave
Voorwoord

5

Samenvatting

7

1.
1.1
1.2
1.3
1.4
1.5

Inleiding
Samenhang beleid
Doelstelling SBB Monitor
Medewerking partijen
Kader voor rapportage
Leeswijzer

13
14
16
16
16
20

2.
2.1
2.2
2.3
2.4
2.5

De buurtsportcoach
Middelen
Activiteiten en proces
Prestaties
Effecten
Samenvatting

21
22
28
51
55
61

3.
3.1
3.2
3.3
3.4
3.5

De Sportimpuls
Middelen
Activiteiten en proces
Prestaties
Effecten
Samenvatting

63
64
69
93
97
99

4.
4.1
4.2
4.3
4.4
4.5
4.6

Trends in sport- en beweegdeelname
Beweegdeelname
Sportdeelname
Lidmaatschap sportverenigingen
Verandering aanbod en kwaliteit bij sportverenigingen
Verandering sport/bewegen: intentie, oriëntatie en voorkeuren
Samenvatting

101
101
103
106
108
109
111

5.
5.1
5.2
5.3

Beschouwing
Activiteiten, prestaties en effecten Buurtsportcoach en Sportimpuls
Effecten van wijzigingen programma
Suggesties voor de toekomst

113
113
114
115

Lijst met afkortingen

117

Referenties

119

Bijlagen

127

6

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Samenvatting
Met het programma Sport en Bewegen in de Buurt (SBB) wil het kabinet bereiken dat voor iedere
Nederlander een passend sport- en beweegaanbod in de eigen buurt aanwezig is, dat veilig en
toegankelijk is. Dit met als uiteindelijk doel om meer sportdeelname en een gezonde en actieve leefstijl
te stimuleren. Het programma SBB loopt tot en met 2018. Het realiseren van een passend sport- en
beweegaanbod is een lokale verantwoordelijkheid. Het kabinet wil daar met het programma SBB een
positieve bijdrage aan leveren. In deze samenvatting gaan we in op de stand van zaken met betrekking
tot de inzet van middelen, het proces en uitgevoerde activiteiten, de bereikte resultaten en de effecten
van het programma. Tot slot volgen enkele reflecterende opmerkingen.

Buurtsportcoaches
De ministeries van VWS en OCW investeren in 2017 58,8 miljoen euro in de Brede impuls
combinatiefuncties (Bic). Daarmee financieren zij voor 40 procent de lokale aanstelling van
buurtsportcoaches1. De rijksbijdrage is structureel. De 371 (van de 388) deelnemende gemeenten
financieren samen met lokale partijen de overige 60 procent (88,2 miljoen). Gemeenten bekostigen
twee derde van de 60 procent cofinanciering zelf en lokale partijen bekostigen daarvan een derde.
Daarin is niets veranderd ten opzichte van eerdere jaren. De totale investering door Rijk, gemeenten en
lokale partijen bedraagt in 2017 zo’n 147 miljoen euro, 2 miljoen euro meer dan in 2016.
De gemeenten hebben per 1 september 2017 gezamenlijk 2918,92 fte formatieplaatsen daadwerkelijk
gerealiseerd. De beoogde programmadoelstelling van 2.900 fte buurtsportcoaches is daarmee behaald.
Uitgedrukt in aantal personen zijn in heel Nederland momenteel zo’n 4.500 buurtsportcoaches
werkzaam.
Gemeenten, buurtsportcoaches en betrokken organisaties herkennen zich in de landelijke doelstellingen
van de Bic. In aanvulling hierop, worden lokaal ‘eigen’ doelstellingen verbonden aan de Bic, zoals
tegengaan van overgewicht, verbetering van de leefbaarheid in de buurt en kinderen en jongeren hun
eigen talenten laten ontdekken. Er zit veel diversiteit in deze doelen, zowel in het niveau waarop ze
geformuleerd zijn (activiteiten-, prestatie- of effectniveau) als in het soort doelen (sport als doel, sport
als middel). Doelen komen veelal tot stand in samenspraak met lokale partijen en buurtsportcoaches,
naar gelang de regierol die de gemeente inneemt. Daar waar deze lokale partijen meer inspraak c.q.
vrijheid hebben, is de kans op lokaal maatwerk het grootst vanwege de kennis die bij hen aanwezig is
over de lokale problematiek. Twee vijfde (40%) van de gemeenten geeft aan de doelstellingen van de
Bic SMART te formuleren. Zij vinden dit over het algemeen lastig, omdat doelen, vooral op effectniveau
moeilijk meetbaar zijn te maken. Een deel van de gemeenten doet dit bewust niet om lokale partners
en buurtsportcoaches de ruimte te geven. Ook buurtsportcoaches hebben moeite met het concreet
meetbaar maken van hun doelen. Een meerderheid van de gemeenten (83%) ziet de buurtsportcoach als
een integraal en belangrijk deel van het sportbeleid. Ruim twee derde (69%) heeft de beleidsdoelen ten
aanzien van de Bic verankerd in een gemeentelijke beleidsnota.

1

Hiermee bedoelen we ook combinatiefunctionarissen.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

7

Bijna de helft (45%) van de gemeenten vindt dat de inzet van buurtsportcoaches goed is onderbouwd
door inzicht in werkzame principes en/of door gebruik van erkende sportstimuleringsinterventies. Uit
interviews blijkt dat gemeenten hun aanpak onderbouwd vinden wanneer deze tussentijds wordt
aangescherpt of wanneer hun doelstellingen ruimte overlaten voor de praktijk. Buurtsportcoaches
onderbouwen hun aanpak vooral op basis van kennis en ervaringen opgedaan in de lokale praktijk (met
wat werkt). Meer dan negen van de tien gemeenten zien de Bic als een impuls voor hun lokale
(sport)beleid (95%) en willen deze in de toekomst voortzetten (94%). Gemeenten kunnen en willen niet
meer zonder.
De verbreding van de inzet van buurtsportcoaches naar andere sectoren, die sinds 2012 mogelijk is,
stabiliseert zich. Verreweg de meeste fte inzet van buurtsportcoaches (76%) vindt naar opgave van de
gemeenten nog steeds plaats in en/of vanuit de sectoren sport, onderwijs en cultuur (was 75% in 2016
en 81% in 2014). De overige 24 procent (was 19% eind 2014) is verdeeld over de ‘nieuwe’ sectoren
(welzijn, zorg, kinderopvang, bedrijfsleven). Buurtsportcoaches zelf geven aan dat ze gemiddeld in
bijna drie verschillende sectoren werkzaam zijn. Naar sectoren zijn ze (nog steeds) het meest werkzaam
voor de sport (89%) en het onderwijs (79%), daarna volgen de sector buurt (40%) en de sector welzijn
(29%).
Buurtsportcoaches verdelen hun aandacht over verschillende doelgroepen (meer antwoorden mogelijk).
De belangrijkste zijn kinderen (4 tot 12 jaar, 76%) en jongeren (12 tot 18 jaar, 46%). Buurtsportcoaches
zijn zich de afgelopen jaar ook (meer) voor andere doelgroepen gaan inzetten, zoals mensen in
aandachtwijken (32%), mensen met overgewicht (31%), buurt/wijkbewoners (29%), mensen met een
migratieachtergrond (29%), jeugd in arme gezinnen (29%), volwassenen (21 tot 24%), gehandicapten
(19%), 65-plussers (19) en vluchtelingen (13%). Overlap tussen deze doelgroepen is mogelijk.
De belangrijkste taken van buurtsportcoaches zijn verbinden (88%, samenwerkingsverbanden leggen of
verbeteren), organiseren (88%, organiseren en plannen van activiteitenaanbod), coördineren (83%,
afstemmen van mensen en activiteiten), communiceren (79%, promoten zichtbaar maken van aanbod en
resultaten) en uitvoeren (75%, begeleiden van lessen, activiteiten en clinics, meer antwoorden
mogelijk). Buurtsportcoaches zijn in die zin generalisten, zij combineren verschillende taken.
Samenwerking of het leggen van verbindingen met diverse organisaties wordt door buurtsportcoaches als
belangrijkste taak gezien en dat sluit aan bij de oorspronkelijke doelstelling van de Bic. Samenwerking
is essentieel in het werk van de buurtsportcoach. Hierdoor kunnen zij in contact komen met hun
doelgroep, aanbod organiseren en draagvlak verwerven voor hun werk. Verbinden is een tijdsintensieve
taak en ondersteuning om de resultaten daarvan zichtbaar te maken is wenselijk. Het type organisatie
waarmee buurtsportcoaches werken verschilt naar de doelgroep waarop zij zich richten. Dit geldt ook
voor hun aanpak om hun doelgroep te bereiken en hen in beweging te brengen. Buurtsportcoaches zijn
specialisten als het gaat om hun kennis over en aanpak voor een doelgroep. Het is legitiem hen aan te
spreken op hun werk voor een specifieke doelgroep. Zij zijn daarin herkenbaar voor elkaar en de
buitenwereld. Tegelijkertijd combineren ze vaak taken en doelgroepen, waardoor hun focus dikwijls
breder is dan één specifieke doelgroep. De buurtsportcoach die voor wijkbewoners in het algemeen
werkzaam is, functioneert wat meer als een generalist die inspringt op wat de wijk nodig heeft en
expertise van specialisten inzet voor specifieke knelpunten of doelgroepen.
Dat buurtsportcoaches kinderen nog steeds als belangrijkste doelgroep hebben en veel voor het
onderwijs werkzaam zijn, wordt bevestigd door basisscholen. Op 46 procent van de basisscholen is een
buurtsportcoach actief (42% in 2013). Bij ruim de helft van die basisscholen is de buurtsportcoach

8

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

betrokken bij het bewegingsonderwijs (59%). Bij een kwart van die scholen geeft de betrokken
buurtsportcoach zelfstandig bewegingsonderwijs.
Over het bereiken van resultaten op doelstellingen zijn gemeenten positief. Betrokken organisaties
hebben hier een minder helder beeld over, omdat zij maar een deel van het werk van de
buurtsportcoach kunnen overzien. Buurtsportcoaches zelf ervaren ook goede resultaten van hun werk.
Zij bereiken deelnemers uit verschillende doelgroepen, brengen hen in beweging, ze zetten (nieuw of
beter) sport- en beweegaanbod op voor specifieke doelgroepen en zij brengen verbindingen tot stand
tussen lokale partijen van binnen en buiten de sport. Voor hen staat kwaliteit boven kwantiteit (liever
één inwoner die het nodig heeft dan 100 inwoners die toch al sporten).
De inzet van buurtsportcoaches heeft naar de mening van gemeenten, organisaties en buurtsportcoaches
meer verbindingen en meer en kwalitatief beter sport- en beweegaanbod opgeleverd (in de buurt, bij
sportverenigingen én op en rondom scholen). Deelnemers zijn bereikt (in wisselende aantallen), mensen
zijn in beweging gebracht en doorgestroomd naar sportverenigingen. In mindere mate ervaren
gemeenten en buurtsportcoaches resultaat op maatschappelijke doelen als het verminderen van
overgewicht, maatschappelijke participatie van inwoners en het vergroten van leefbaarheid. Doelen op
effectniveau (zowel sportdeelname als maatschappelijke effecten door sport) zijn moeilijk meetbaar te
maken, omdat goede data daarvoor ontbreken en omdat niet duidelijk is wat de beginsituatie was en of
het effect alleen door de inzet van de buurtsportcoach wordt bereikt. Resultaten op activiteitenniveau
(bijv. georganiseerde activiteiten) en prestatieniveau (bijv. bereikte deelnemers) vinden zowel
buurtsportcoaches als gemeenten makkelijker meetbaar en zij zien dit vaak als voorbode voor
resultaten op effectniveau. Het daadwerkelijk monitoren van deze zaken gebeurt in wisselende mate.
Ondersteuning met praktische meetinstrumenten wordt daarom toegejuicht.

De Sportimpuls
In totaal zijn sinds de start van de regeling in 2012 879 Sportimpulsprojecten gehonoreerd. In 2016 zijn
in totaal 290 aanvragen voor de Sportimpuls ingediend. Dat is ruim minder dan het jaar daarvoor.
Daarvan zijn er 108 gehonoreerd, 11 minder dan in 2015. 31 aanvragen zijn gehonoreerd binnen de
reguliere Sportimpuls, 17 aanvragen in de Sportimpuls Kinderen Sportief op Gewicht (KSG) en 60
aanvragen in de Sportimpuls Jeugd in Lage InkomensBuurten (JILIB). Voor de ronde van 2017 zijn 197
aanvragen ingediend, dit is minder dan in 2016. In totaal zijn in 2017 106 aanvragen goedgekeurd (twee
minder van in 2016), 31 binnen de reguliere Sportimpuls, 54 voor JILIB en 21 voor de KSG. Dit zijn
voorlopige cijfers.
Voor lokale Sportimpulsprojecten heeft het Rijk in 2017 in totaal 8,1 miljoen euro beschikbaar, exclusief
de middelen voor ondersteuning. Dat is iets minder dan in 2016, toen 8,6 miljoen euro beschikbaar was.
Het budget is sinds 2014 (toen 16 miljoen euro) geleidelijk aan afgenomen. In 2017 is 2,1 miljoen euro
bestemd voor reguliere Sportimpulsprojecten, 1,4 miljoen voor KSG en 4,6 miljoen voor JILIB.
Lokale aanbieders krijgen gecoördineerd door de landelijke programmaondersteuning op allerlei
manieren hulp bij het indienen van kwalitatief goede aanvragen en bij de uitvoering van hun projecten.
De laatste jaren is meer aandacht voor de borging van het project en voor het bereiken van kwetsbare
doelgroepen. De ondersteuning bij de aanvraag, door verschillende partijen verzorgd waaronder ook de
buurtsportcoach, heeft geleid tot betere aanvragen. Om de aanvraag, uitvoering en borging van

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

9

projecten te verbeteren, zijn de eisen voor het indienen van aanvragen steeds verder aangescherpt.
Belangrijkste verandering is dat vanaf 2017 cofinanciering verplicht is.
Gezondheidsbevordering is het belangrijkste thema waarop de Sportimpulsprojecten zijn gericht. Bij 90
procent van de toegekende Sportimpulsprojecten ronde 2017 is een buurtsportcoach betrokken. Sinds de
eerste ronde in 2012 zijn de meeste projecten toegekend in de provincie Zuid-Holland (16%), daarna
Noord-Holland (14%) en Noord-Brabant (12%). Toegekende Sportimpulsprojecten (ronde 2016) zijn vrij
gelijkmatig verdeeld over de kleine, middelgrote en grote gemeenten. JILIB-projecten zitten voor het
merendeel in grote gemeenten. Naar wijkkenmerken gekeken, komen JILIB-projecten terecht in wijken
met lagere inkomens, minder goed beoordeelde wijken en wijken in stedelijke gebieden. Dit beeld zien
we in mindere mate ook voor KSG-projecten. Bij reguliere Sportimpulsprojecten is de correlatie met
achterstandswijken nog wat minder aanwezig.
Het merendeel van de reguliere Sportimpulsprojecten (81%), drie kwart (78%) van de JILIB-projecten en
twee vijfde (41%) van de KSG-projecten wordt in 2016 in de setting buurt uitgevoerd. Kinderopvang en
zorg zijn bij KSG veel voorkomende settings, voor JILIB is dat onderwijs. Reguliere en JILIB-projecten
worden in 2016 voornamelijk door sportverenigingen uitgevoerd, KSG-projecten door zorg- en
welzijnsorganisaties. Van alle toegekende reguliere Sportimpulsprojecten in 2017 is het merendeel op
ouderen (68%) en volwassenen (61%) gericht. De aandacht voor ouderen is de afgelopen jaren
toegenomen. De aandacht voor volwassenen is in 2017 ook hoger dan voorgaande rondes. Het aandeel
projecten gericht op gehandicapten van alle toegekende reguliere Sportimpulsprojecten heeft de
laatste jaren een stijging doorgemaakt, van 13 procent in 2012 naar 39 procent in 2016. In 2017 is dit 16
procent. Van het totaal aantal aanvragen gericht op gehandicapten wordt wel een steeds groter deel
ook daadwerkelijk toegekend (18% in 2012, 33% in 2017). In 2018 mogen alleen nog projecten voor de
reguliere Sportimpuls voor kwetsbare doelgroepen worden ingediend (gehandicapten, chronisch zieken,
ouderen). Vanuit het programma Grenzeloos actief is (al) extra aandacht voor interventies specifiek
gericht op de twee eerstgenoemde doelgroepen.
Projectleiders van Sportimpulsprojecten slagen erin om samenwerking tussen organisaties tot stand te
brengen en te versterken. Drie kwart (78%) van de projecten uit de ronde 2012 en 2013 waar sprake was
van samenwerking, geeft aan dat de Sportimpuls heeft gezorgd voor een intensivering van de
samenwerking met bestaande partners of uitbreiding van het netwerk met nieuwe partners. Ruim de
helft (57%) van de projectleiders van Sportimpulsprojecten uit 2012 en 2013 ervaart dat het sportaanbod
is uitgebreid en dat het aantal leden is toegenomen. Sportimpulsprojecten zorgen voor een versterking
van de sportvereniging. De kwaliteit van sportactiviteiten (48%) en van trainers (34%) is verbeterd en de
betrokkenheid van vrijwilligers is toegenomen (21%). De opgedane kennis en ervaringen worden geborgd
doordat betrokkenen bij het project nog steeds inzetbaar zijn (70%).
Projecten uit de ronde 2013 hebben gemiddeld 958 deelnemers bereikt. Over het algemeen zijn
projectleiders van reguliere Sportimpulsprojecten tevreden over het bereiken van hun doelgroep,
projectleiders van JILIB-projecten zijn neutraal, terwijl bij KSG-projecten het bereiken van de
doelgroep lastig is. KSG-projecten kampen met lagere deelnemersaantallen.
Aandacht voor borging is nog steeds niet vanzelfsprekend en de overgang van impuls naar
zelfvoorzienend aanbod is (nog altijd) kwetsbaar bij Sportimpulsprojecten. Toch blijkt bij projecten uit
2012 en 2013 dat de helft van de opgezette activiteiten nog geheel wordt uitgevoerd, bij twee vijfde
worden ze nog deels uitgevoerd. Bij 10 procent zijn ze gestopt. Gebrek aan financiële middelen bij

10

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

uitvoerders en bij de doelgroep, én geen of weinig vraag naar het aanbod vanuit de doelgroep zijn de
belangrijkste redenen waarom activiteiten stoppen of maar deels worden voortgezet.
Bij 93 procent van de projecten uit 2013 is volgens hun eindrapportage aan ZonMw het structureel
sporten voor de doelgroep geborgd. Van alle deelnemers is 13 procent (van een totaal van 137.993
deelnemers) na twee jaar doorgestroomd naar structureel sportaanbod (nagenoeg gelijk aan projecten
ronde 2012). Uit borgingsonderzoek onder projecten uit 2012 en 2013 blijkt dat in dit
doorstroompercentage behoorlijk variatie zit. Geïnterviewde projectleiders rapporteren positieve
resultaten op structurele sport- of beweegdeelname. Een cijfermatige onderbouwing is niet voor
handen.

Slotbeschouwing
De belangstelling voor de Bic en Sportimpuls is onverminderd groot. Vrijwel alle gemeenten en lokale
partijen geven aan beide onderdelen van het programma SBB te ervaren als impuls om lokaal
veranderingen in gang te zetten in het gemeentelijk (sport)beleid, in de gemeentelijke organisatie en
bij lokale partijen, en uiteindelijk bij (specifieke groepen) inwoners. Buurtsportcoaches maken nu
integraal onderdeel uit van het lokale (sport)beleid en zijn voor veel gemeenten en lokale partijen een
niet meer weg te denken bron van ‘doekracht’. Buurtsportcoaches zorgen voor uibreiding en
kwaliteitsverbetering van het bestaande aanbod en voor nieuw aanbod, al dan niet in samenwerking met
partijen die zij voor dit doel bij elkaar brengen of waarbij zij aansluiten. Waar voorheen het
gemeentelijk sportbeleid vooral faciliterend accommodatiebeleid was, is door de buurtsportcoaches
organisatiekracht beschikbaar gekomen, die flexibel en vraag- of probleemgericht ingezet kan worden in
de wijken en buurten die laag scoren op leefbaarheid en gezondheid. Met de inzet van
buurtsportcoaches wordt (aangepast) sport- en beweegaanbod gerealiseerd voor doelgroepen, die uit
zichzelf de weg naar de sportverenigingen en sportvoorzieningen moeilijk weten te vinden. Bij bijna alle
Sportimpulsprojecten die in 2017 zijn gehonoreerd, zijn buurtsportcoaches betrokken, die kunnen
zorgen voor professionaliteit en continuïteit in de uitvoering van die projecten.
Gezien het beperkte tijdsverloop, bieden de beschikbare bronnen nog weinig materiaal om de
inhoudelijke vragen te beantwoorden die naar aanleiding van recente wijzingen in het programma SBB
zijn gesteld. Wel is al duidelijk dat bij gemeenten de aandacht voor en inzet van buurtsportcoaches op
kwetsbare groepen groeiende is.
De impact van de Bic is groot, is groeiende en heeft potentie om verder te groeien. Dit kan wanneer
voor iedereen duidelijk is dat de regeling structureel is, de organisatiekracht van buurtsportcoaches nog
beter wordt ingebed in het lokale beleid, het fenomeen buurtsportcoach verder aan bekendheid wint
(met name in het sociale domein) en de buurtsportcoach zich als professie kan ontwikkelen.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

11

12

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

1.

Inleiding
Met het programma Sport en Bewegen in de Buurt (SBB) wil het kabinet bereiken dat voor iedere
Nederlander, jong en oud, een passend sport- en beweegaanbod in de eigen buurt aanwezig is, dat
bovendien veilig en toegankelijk is. Dit heeft als uiteindelijk doel om meer sportdeelname en een
gezonde en actieve leefstijl te stimuleren. Het programma kent twee hoofdonderdelen, namelijk de
Brede impuls combinatiefuncties (hierna Bic genoemd) en de Sportimpuls.
Het realiseren van een passend sport- en beweegaanbod in de buurt, waarbij mensen zelf kunnen kiezen
aan welke sport- of beweegactiviteit ze willen deelnemen, vraagt om lokaal maatwerk. Dit is een taak
van vele partners op lokaal niveau, waaronder gemeenten, sport- en beweegaanbieders en het
bedrijfsleven. Het kabinet wil met de jaarlijkse investering in het programma een positieve bijdrage
leveren aan deze lokale taak. In 2017 bedroeg de rijksbijdrage 66,9 miljoen euro, ongeveer gelijk aan
de bijdrage uit 20162. Een belangrijk middel om bovenstaande doelstelling te bereiken, is dat lokaal
(meer) kansrijke verbindingen worden gelegd tussen sport- en beweegaanbieders en partijen uit andere
sectoren, zoals onderwijs, zorg, welzijn en werk. Deze verbindingen kunnen nieuw zijn of op bestaande
vormen van samenwerking voortborduren. Daarnaast wil het kabinet stimuleren dat bestaande sport- en
beweeginterventies die hun waarde al hebben bewezen, worden toegepast. Dit moet leiden tot een
kwalitatieve verbetering van het sport- en beweegaanbod. Met het programma SBB wil de minister
verder lokaal ondernemerschap stimuleren, maar ook belemmeringen wegnemen die kansrijke
verbindingen tussen de sport en andere sectoren in de weg staan. De buurtsportcoaches 3 die vanuit Bic,
onderdeel van SBB, met verschillende partners gezamenlijk worden gefinancierd, gaan hiermee aan de
slag. Ook de Sportimpuls, waarbij lokale sport- en beweegaanbieders financiële ondersteuning kunnen
aanvragen bij het opzetten en uitvoeren van activiteiten, moet hieraan bijdragen. Omdat op lokaal
maatwerk wordt ingezet, zijn op landelijk niveau geen concrete doelstellingen op het niveau van
prestaties en effecten geformuleerd. Wel onderschrijft het Ministerie van Volksgezondheid Welzijn en
Sport (VWS) de doelstelling van NOC*NSF om de maandelijkse sportparticipatie van 65 procent naar 75
procent te laten toenemen.
Het programma SBB had oorspronkelijk een looptijd van vier jaar, tot en met 2016. Om het programma
de kans te geven tot volle wasdom te komen, heeft de minister van VWS besloten tot een verlenging
met twee jaar, tot en met 2018 (Ministerie van VWS, 2015a). In deze verlenging is in overleg met de
partners een aantal verbeterpunten in het programma aangebracht. Deze zijn vastgelegd in de
bijgestelde bestuurlijke afspraken (Ministerie van VWS, 2016a)4, en in een addendum voor de Bic5 en
addendum voor de Sportimpuls6. De Bic is overigens een decentralisatie-uitkering, waarvan de
rijksfinanciering structureel is.

58,8 miljoen euro voor de Brede impuls combinatiefuncties en 8,1 miljoen euro voor de
Sportimpulsregeling. De investering van 66,9 miljoen is exclusief de bijdrage voor de
programmaondersteuning van Sport en Bewegen in de Buurt.
3
Dit is inclusief de combinatiefuncties die vanuit de Impuls brede scholen, sport en cultuur gerealiseerd zijn.
De impuls voor buurtsportcoaches bouwt hierop voort en is een verbreding.
4
https://www.sportindebuurt.nl/bestanden/Bestuurlijke%20afspraken%20SBB%20tot%20en%20met%202018%
20definitief.pdf
5
https://www.sportindebuurt.nl/bestanden/Addendum%20op%20Bestuurlijke%20afspraken%20Impuls%20Bre
de%20scholen,%20sport%20en%20cultuur%20tot%20en%20met%202018.pdf
6
https://www.sportindebuurt.nl/bestanden/Addendum%20Bestuurlijke%20Afspraken%20SBB%20Sportimpuls
%20tm%202018.pdf
2

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

13

De Bic loopt als zelfstandig beleidsinstrument door nadat het programma SBB is gestopt. Dit geldt niet
voor de Sportimpuls. De laatste ronde vindt plaats in 2018. Op zowel Bic als de Sportimpuls wordt in
hoofdstuk 2 en 3 uitgebreider ingegaan.
In de volgende paragraaf (1.2) gaan we in op de samenhang tussen het programma Sport en Bewegen in
de Buurt met aanverwante beleidsterreinen en programma’s. In paragraaf 1.2 bespreken we de opzet
van de SBB Monitor. Het hoofdstuk wordt afgesloten met een leeswijzer. Zie voor de uitleg van
afkortingen de afkortingenlijst aan het einde van dit rapport.

1.1

Samenhang beleid
Niet alleen op lokaal niveau is het de bedoeling dat betere en kansrijkere verbindingen tot stand komen
tussen sport en andere sectoren. Ook op nationaal niveau is afstemming tussen verschillende
beleidsprogramma’s en initiatieven van belang. Allereerst wil het kabinet (onder andere via het
programma SBB) zoveel mogelijk mensen aan het sporten en bewegen krijgen, door zo veel mogelijk en
zo divers mogelijk aanbod te creëren, via sportverenigingen, de buurt, scholen, zorg- en
welzijnsinstellingen, werk en buitenschoolse opvang. Daarvoor is een veilige en plezierige omgeving
nodig, waar mensen zichzelf kunnen zijn. Dit wil het kabinet onder andere bereiken via het actieplan
‘Naar een Veiliger Sportklimaat (VSK)7. Behalve in de breedtesport, investeert het kabinet in topsport.
Als land ‘uitblinken in de sport’ kan naast medailles ook een ‘wij-gevoel’ en nationale trots opleveren
en een positieve uitstraling hebben richting de breedtesport. Behalve in deze drie beleidsprioriteiten
investeert het kabinet in kennis en innovatie in de sport.8

7
8

Zie https://sportplezier.nl/.
Zie https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/sport-en-bewegen/onderzoek-en-innovatie-in-de-sport.

14

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Figuur 1.1 Samenhang programma’s rondom thema gezondheid

Bron: Mulier Instituut, 2017.

Het kabinet draagt met het programma SBB bij aan het Nationaal Programma Preventie (NPP) ‘Alles is
gezondheid’9 en het stimuleringsprogramma Gezond in de Stad (GIDS)10. Het Nationaal Programma
Preventie liep van 2014 tot en met 2016, maar is verlengd tot en met 2021 (Ministerie van VWS,
2016b)11. Voor de invulling van het vervolg wordt in de zomer van 2017 een plan van aanpak geschreven.
Het SBB-programma heeft duidelijke raakvlakken met onder andere de aanpak Gezonde School 12, met
de aanpak Jongeren op Gezond Gewicht (JOGG)13 en het actieplan Veilig Sportklimaat (zie figuur 1.1).
Met het gehandicaptensportbeleid ‘Grenzeloos Actief’ wordt onder andere beoogd dat het programma
SBB beter aansluit bij mensen met een beperking.14 Het programma SBB is een zelfstandig programma
waarmee het ministerie van VWS eigen doelstellingen wil nastreven.

Zie www.allesisgezondheid.nl/.
https://www.gezondin.nu/.
11
https://www.rijksoverheid.nl/binaries/rijksoverheid/documenten/kamerstukken/2016/11/03/kamerbriefover-vervolg-nationaal-programma-preventie-en-alles-is-gezondheid/kamerbrief-over-vervolg-nationaalprogramma-preventie-en-alles-is-gezondheid.pdf.
12
Zie https://www.gezondeschool.nl/.
13
Zie https://jongerenopgezondgewicht.nl/.
14
Zie http://grenzeloos-actief.nl/.
9

10

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

15

Het effect van het eigen programma wordt mogelijk versterkt door de samenhang met de andere
beleidsprogramma’s en vice versa: SBB kan ook aan doelstellingen van andere beleidsprogramma’s
bijdragen. In bijlage 1 is meer informatie over de genoemde programma’s opgenomen.

1.2

Doelstelling SBB Monitor
Deze rapportage staat in het teken van de voortgang van het programma SBB en is de vijfde in de
reeks.15 Het Mulier Instituut stelt jaarlijks, ondersteund door het ministerie van VWS, op basis van de
cijfers en inzichten uit registraties en onderzoeken van verschillende partijen een integrale
voortgangsrapportage op (hierna genoemd SBB Monitor). Doel is op hoofdlijnen de voortgang van het
programma zichtbaar te maken, zodat doorontwikkeling en/of bijsturing van (onderdelen) van het
programma mogelijk zijn. Met deze rapportages worden ook de Tweede Kamer en bestuurlijke en
ondersteuningspartners geïnformeerd. Met de verlenging van het programma SBB volgt in 2018 nog een
voortgangsrapportage. De voortgangsrapportage van 2019 zal een evaluerend karakter hebben. Alle
monitoringsgegevens vormen input voor de evaluatie van het totale programma SBB. In 2017 wordt het
programma SBB als thema meegenomen in de beleidsdoorlichting van het volledige sportbeleid van het
ministerie van VWS. Deze beleidsdoorlichting wordt eind 2017 verwacht.16

1.3

Medewerking partijen
Ook deze keer hebben diverse partijen aan de totstandkoming van de SBB Monitor bijgedragen door hun
rapporten en registraties beschikbaar te stellen, zoals BMC Onderzoek, Kennispraktijk, Kenniscentrum
Sport, NOC*NSF, Sport & Zaken, Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG), Vereniging Sport en
Gemeenten (VSG), ZonMw en het Mulier Instituut zelf. De belangrijkste resultaten van deze rapportages,
registraties of analyses zijn in dit rapport verwerkt. Veel dank gaat uit naar alle partijen die voor deze
monitor relevante informatie hebben aangeleverd en feedback hebben gegeven op de
conceptrapportage. RIVM heeft diverse kaarten beschikbaar gesteld die op de website van ‘Sport op de
kaart’17 worden gepubliceerd. In deze rapportage zijn de resultaten verwerkt van het
evaluatieonderzoek naar de implementatie en opbrengsten van de Brede impuls combinatiefuncties die
het Mulier Instituut in consortium met de acht sporthogescholen heeft uitgevoerd (Van Lindert,
Brandsema, Scholten & Van der Poel, 2017). Een overzicht van de gebruikte bronnen voor deze
rapportage is opgenomen in bijlage 3.

1.4

Kader voor rapportage
Voor de rapportage over de voortgang van de verschillende programmaonderdelen is voor
beleidsevaluatie (Ministerie van Financiën, 1999; Van der Knaap, 2001) wederom gebruikgemaakt van
het MAPE-model (zie Bouckaert & Auwers, 1999; Bouckaert, 2005) en VBTB-model.

De eerste rapportage verscheen in 2013 (De Jong, Van Lindert & Van der Poel), de tweede in 2014 (Van
Lindert, Van der Bol, Reijgersberg, Cevaal, Van den Dool & Van der Poel), de derde in 2015 (Pulles, Van
Lindert & Van der Poel) en de vierde in 2016 (Van Lindert, Pulles & Van der Poel).
16
https://www.tweedekamer.nl/downloads/document?id=93782fb8-5192-419c-b64cecea4f0eb30d&title=Opzet%20en%20vraagstelling%20beleidsdoorlichting%20artikel%206%20Sport%20over%2
0de%20periode%202011-2016.pdf.
17
https://www.volksgezondheidenzorg.info/sport/sportopdekaart.
15

16

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Dit zijn beide beheer- of sturingsmodellen die kunnen worden gebruikt om (overheids)beleid
resultaatgerichter in te richten en daarmee de besluitvorming over de besteding van (publieke)
middelen te verbeteren. De modellen gaan uit van vier soorten prestatie-indicatoren op basis waarvan
(overheids)beleid kan worden ontwikkeld en geëvalueerd. Deze modellen lopen van middelen (input) via
activiteiten (proces) naar prestaties (output) en uiteindelijk naar effecten (outcome). Zie bijlage 2 voor
een toelichting op het model.
We gebruiken de modellen als kader om na te gaan hoe het programma SBB (door)werkt en als praktisch
hulpmiddel om de beschikbare informatie over de voortgang van de verschillende SBB
programmaonderdelen te rangschikken. Het gaat hier vooral om de middelen, de activiteiten, het
proces en de prestaties, aangezien de beschikbare registraties en monitoren daarop het meest zijn
gericht. Over de effecten van de verschillende onderdelen van SBB, is minder informatie of onderzoek
beschikbaar.

Onderzoeksvragen
Via de volgende vragen wordt nagegaan hoe het programma SBB (door)werkt (gebaseerd op het MAPEmodel en VBTB-model):


Welke activiteiten worden uitgevoerd in het kader van het programma SBB én op welke wijze
gebeurt dat en wat zijn de ervaringen daarmee?



Welke prestaties worden waargenomen als gevolg van de uitgevoerde activiteiten?



Welke effecten worden waargenomen als gevolg van de geleverde prestaties?

Naast deze meer algemene vragen om het verloop en resultaat van de verschillende
programmaonderdelen te beschrijven, hebben we een aantal meer inhoudelijke vragen geformuleerd
waar we bij de verzameling van de data en rapportages op reflecteren. Deze vragen hebben betrekking
op de voorgenomen wijzigingen in het programma en actuele vraagstukken:


Op welke wijze is gevolg gegeven aan de door de minister voorgestelde wijzigingen in het
programma SBB?
o

Doorontwikkeling beroepsprofiel buurtsportcoach om inactieve doelgroepen te bereiken.

o

Invoering cofinanciering Sportimpuls vanaf 2017.

o

Experimenteerruimte om duurzaam sport- en beweegaanbod te realiseren voor kwetsbare
groepen.



Wat zijn de ervaringen met deze wijzigingen bij betrokken partijen?



Hoe werken de verschillende elementen van het programma SBB (Buurtsportcoach, Sportimpuls
Regulier, Sportimpuls Jeugd in lage inkomensbuurten, Sportimpuls Kinderen sportief op gewicht) in
op het bereiken van kwetsbare doelgroepen en wat is daarbij de samenhang tussen de verschillende
programmaonderdelen?



Hoe werkt de Sportimpuls in op het bevorderen dat mensen dichter bij huis passend sport- en
beweegaanbod kunnen vinden?



Welke resultaten en/of effecten worden waargenomen bij het bereiken van kwetsbare doelgroepen
als gehandicapten, chronisch zieken en ouderen?



In welke gebieden/regio’s zijn/worden Sportimpulsprojecten uitgevoerd en hoe verhoudt zich dat
tot ontwikkelingen in de regio’s voor wat betreft de sport- en beweegdeelname en sociaaleconomische achterstanden in deze regio’s?

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

17



In welke mate worden erkende sport- en beweeginterventies gebruikt en door wie, wat zijn de
behoeften en ervaringen van gebruikers met het werken met erkende interventies, welke
stimulansen en belemmeringen ervaren zij daarbij?

Bij alle hierboven geformuleerde onderzoeksvragen is het steeds de vraag of en in welke mate we met
behulp van bestaande gegevens, registraties en/of onderzoeken per programmaonderdeel
(Buurtsportcoach, Sportimpuls) het antwoord daarop kunnen formuleren. Enerzijds gaan we inhoudelijk
in op middelen, activiteiten en proces, prestaties en effecten van het programma, anderzijds
reflecteren we op de vraag of de monitoring op deze onderdelen toereikend is, wat daarin veranderd is
ten opzichte van eerdere jaren en doen we aanbevelingen voor toekomstige monitoring. Indien voor
onderwerpen geen nieuwe gegevens beschikbaar zijn in vergelijking met vorig jaar, wordt voor die
onderwerpen verwezen naar de monitor van 2016 (Van Lindert, Pulles & Van der Poel, 2016).
In figuren 1.2 en 1.3 hebben we een vertaalslag gemaakt van het MAPE-model en de indicatoren naar de
impuls Buurtsportcoach en Sportimpuls.

Figuur 1.2 Verstaalslag prestatie-indicatoren Buurtsportcoach
&2.1 Middelen/input

$2.2Activiteiten/ proces

§2.3 Prestaties/output

$2.4 Effect/outcome

§ Inzet rijksmiddelen

§ Activiteiten landelijke
ondersteuning

§ (Ervaren) resultaten
indicatoren

§ (Ervaren) effecten op
niveau
burgers/samenleving

Cofinanciering
Rijk/gemeenten
40%/60%
§ (Landelijk) aantal fte
buurtsportcoaches

Norm en realisatie

Thema’s:
Bevorderen
doelbewuste inzet
Professionalisering bsc
Leggen verbindingen

§ Lokale
uitvoeringsprocessen
en activiteiten

§ Inzet menskracht

Landelijke
ondersteunings-structuur
Afspraken

Thema’s:
Implementatie
Regierol gemeenten
Doelstellingen
Cofinanciering
Werkgeverschap
Opleidignsniveau
Typen buurtsportcoaches
Taken en
werkzaamheden bsc
Succes- en faalfactoren

Meer lokale
verbindingen*

Toename sport- en
beweegdeelname

Meer/beter sport- en
beweegaanbod op en
rond scholen

Doorstroom naar
verenigingen

Meer/beter sport- en
beweegaanbod in de
buurt

Verminderen van
overgewicht

Meer sterke
Sportverenigingen**
Versterken
vaardigheden kader

Stimuleren
maatschappelijke
participatie
Vergroten leefbaarheid

Meer brede scholen met
sportaanbod
Vergroten sociale
competenties en
betrokkenheid

Impuls lokaal
sportbeleid
Lokale monitoring en
evaluatie

Veranderingen in
infrastructuur

Bereik doelgroepen/
deelnemers
Aantal
doorverwijzingen
Betrokkenheid ouders,
etc.

18

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Figuur 1.3 Verstaalslag prestatie-indicatoren Sportimpuls
§3.1 Middelen/input

§3.2
Activiteiten/proces

§3.3 Prestaties/output

§3.4 Effect/outcome

§ Inzet rijksmiddelen

§ Activiteiten landelijke
ondersteuning

§ (Ervaren) resultaten
indicatoren

§(Ervaren) effecten
niveau
burgers/samenleving

Beschikbaar budget
SI, KSG, JILIB
§ Inzet menskracht
Landelijke
ondersteuningsstructuur
Afspraken
§ Landelijk aantal
gehonoreerde SI
projecten

Aantal aangevraagde
en gehonoreerde
projecten SI, KSG, JILIB

Thema’s:
Procedure
aanvragen/toekenning
Ondersteuning
projectaanvragers/eigenaren
Gebruik interventies
§ Lokale
uitvoeringsprocessen
en activiteiten

Thema’s:
Aanvraagprocedure
Inzet
buurtsportcoaches
Uitvoering lokale
projecten
Welke interventies en
activiteiten, voor wie,
met wie, waar, hoe?
Afronding/borging
Succes- en
faalfactoren

Meer lokale
verbindingen*

Meer mensen kunnen
sporten en bewegen

Borging
Betere kwaliteit
interventies

Meer inactieven zijn
doorgestroomd naar
structureel sport- en
beweegaanbod

Meer/beter sport- en
beweegaanbod
Meer sterke
Sportverenigingen**
Bereik doelgroepen/
deelnemers (inactieven)

*In beide figuren is de indicator meer lokale verbindingen onder prestaties gezet. Deze indicator kan het
resultaat zijn van de inspanningen of activiteiten van buurtsportcoaches of van projecteigenaren van
Sportimpulsprojecten om organisaties met elkaar te laten samenwerken. Anderzijds kan deze indicator op
zichzelf ook een belangrijke randvoorwaarde zijn voor het opzetten van meer/beter sport- en
beweegaanbod. Meer/beter sport- en beweegaanbod zou in die zin dan ook bij effecten kunnen worden
gezet, want dit moet ertoe leiden dat meer mensen kunnen sporten en bewegen. Het gaat hier om de
mogelijkheden die mensen hebben of ervaren om te sporten en bewegen, waarbij in het midden blijft of zij
dit ook daadwerkelijk (gaan) doen.
**De indicator meer sterke sportverenigingen is in beide figuren onder prestaties gezet, maar zou ook
kunnen worden beschouwd als een effect van de prestaties die buurtsportcoaches leveren om
sportverenigingen te ondersteunen bij het aangaan van samenwerkingsverbanden of het versterken van de
vaardigheden van het kader. Er is voor gekozen om in dit model onder effecten alleen indicatoren te
vermelden, die te maken hebben met veranderingen op het niveau van individuen of burgers.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

19

1.5

Leeswijzer
In deze rapportage brengen we in verschillende hoofdstukken het materiaal samen dat als basis dient
voor het beschrijven van de voortgang van het programma SBB en de verschillende onderdelen daarvan.
In hoofdstuk 2 over de buurtsportcoach beschrijven we per paragraaf de voortgang van de Bic, inzet van
buurtsportcoaches, aan de hand van de verschillende prestatie-indicatoren, zoals vermeld in figuur 1.2.
Ditzelfde doen we in hoofdstuk 3 voor de voortgang van de Sportimpuls aan de hand van figuur 1.3. Daar
waar geen informatie over een betreffend thema beschikbaar is, wordt dit vermeld. In deze
hoofdstukken beschrijven we ook welke ondersteunende activiteiten vanuit het programma SBB worden
ingezet om partijen te helpen om optimaal gebruik te maken van de mogelijkheden. Een uitgebreid
overzicht van programma-ondersteunende activiteiten is opgenomen in bijlage 4.
In hoofdstuk 4 beschrijven we de voortgang op een aantal kernindicatoren met betrekking tot sport en
bewegen en beschrijven we resultaten van overig relevant onderzoek. In hoofdstuk 5 zijn conclusies en
een afsluitende beschouwing opgenomen.

20

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

2.

De buurtsportcoach
In dit hoofdstuk schetsen we een beeld van de huidige stand van zaken met betrekking tot de inzet van
buurtsportcoaches. In het vervolg van deze rapportage gebruiken we zo veel mogelijk de
overkoepelende term buurtsportcoaches, waarmee ook combinatiefunctionarissen worden bedoeld. In
dit hoofdstuk beschrijven we de voortgang van de decentralisatie-uitkering buurtsportcoach aan de hand
van de prestatie-indicatoren middelen, activiteiten/proces, resultaten en effecten, zoals weergegeven
in figuur 1.2 in paragraaf 1.4. Zie bijlage 5 voor meer achtergrondinformatie over de decentralisatieuitkering Brede impuls combinatiefuncties (hierna Bic genoemd). In paragraaf 2.1 geven we een
overzicht van de ingezette middelen en van de cofinanciering van het Rijk tot het aantal
buurtsportcoaches dat voor de Bic wordt ingezet. In paragraaf 2.2 gaan we in op de landelijke
ondersteuning, het lokale uitvoeringsproces en de activiteiten die lokaal worden uitgevoerd. In
paragraaf 2.3 en 2.4 beschrijven we de prestaties en effecten van de Bic.
Voor dit hoofdstuk over de buurtsportcoach is gebruikgemaakt van diverse bronnen. Denk aan gegevens
uit de december- en meicirculaire van het gemeentefonds (Ministerie van BZK, 2016b; 2017) en
resultaten uit de monitor die BMC Onderzoek jaarlijks uitzet onder alle Nederlandse gemeenten (Wajer,
Van den Heuvel, Salomé & Kirchner, 2017)18. Resultaten van het evaluatieonderzoek buurtsportcoaches
worden gepresenteerd aan de hand van een tweejarig onderzoek dat het Mulier Instituut en acht
sportkunde-opleidingen gezamenlijk met subsidie van het ministerie van VWS hebben uitgevoerd naar de
lokale implementatie en opbrengsten van de inzet van buurtsportcoaches (Van Lindert, Brandsema,
Scholten & Van der Poel, 2017)19. Dit onderzoek bevat data van gemeenteambtenaren, coördinatoren
van buurtsportcoaches, buurtsportcoaches zelf en betrokken partijen. In de SBB-monitor van 2016 zijn
de resultaten verwerkt van het lokaal verdiepingsonderzoek naar buurtsportcoaches van het Mulier
Instituut (Van Ginneken, Van Lindert & Van der Poel, 2016). Dit betrof data uit 16 gemeenten. Met het
evaluatieonderzoek buurtsportcoaches is deze dataset uitgebreid naar 34 gemeenten. Het betreft
vragenlijstonderzoek onder buurtsportcoaches in deze 34 gemeenten (Mulier Instituut, 2017a) en
vragenlijstonderzoek onder betrokken partijen (Mulier Instituut, 2017b).20 Tevens refereren we naar
onderzoek van de Wageningen Universiteit en het Radboudumc (Hermens, Super & Verkooijen, 2017;
Leenaars, 2017; Leenaars & Smit, 2017) en het Verwey-Jonker Instituut (Jansma & Hermens, 2016). In
de tekst verwijzen we naar deze bronnen en ander relevant onderzoek. Voor een schematisch overzicht
van de bronnen, zie bijlage 3, figuur B3.1.

Aan dit onderzoek nemen alle Nederlandse gemeenten deel die aan de Bic deelnemen. BMC Onderzoek
verzamelt bij alle gemeenten onder andere informatie over het daadwerkelijk aantal gerealiseerde fte
buurtsportcoaches en is daarmee een belangrijke informatiebron voor deze SBB Monitor.
19
Dit onderzoek biedt VWS input voor de evaluatie van de Bic, zoals aangekondigd in de voortgangsbrief
Sport juni 2016 (Ministerie van VWS, 2016b). Meer informatie over het onderzoek is te vinden op
http://www.mulierinstituut.nl/wp-content/uploads/2016/05/Factsheet-evaluatie-onderzoek-BSC.pdf.
20
De eindrapportage Evaluatie Buurtsportcoaches bevat resultaten van zowel vragenlijsten als interviews
afgenomen onder gemeenteambtenaren, coördinatoren van buurtsportcoaches, buurtsportcoaches en
betrokken organisaties van 34 casegemeenten, die zijn opgenomen in deze SBB-monitor van 2017. Niet alle
data uit het vragenlijstonderzoek onder buurtsportcoaches en betrokken organisaties in de 34 gemeenten
zijn verwerkt in het evaluatieonderzoek en wanneer deze data wel in deze SBB Monitor zijn opgenomen,
verwijzen we naar de databron (Mulier Instituut, 2017a en 2017b).
18

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

21

2.1

Middelen
In deze paragraaf gaan we allereerst in op de rijksmiddelen die worden ingezet en hoeveel gemeenten
en lokale partners bijdragen aan de financiering voor de realisatie van buurtsportcoaches. Daarna gaan
we in op het landelijk aantal gerealiseerde fte buurtsportcoaches, als middelen voor gemeenten om op
lokaal niveau activiteiten uit te voeren die op lokale doelen zijn gericht. Vervolgens gaan we in op de
investeringen in menskracht die op landelijk niveau worden ingezet om de Bic uit te voeren.

Inzet rijksmiddelen
Bij de start van de decentralisatie-uitkering in 2008, kregen gemeenten op basis van het aantal inwoners
tot achttien jaar in hun gemeente een aantal fte aan combinatiefunctionarissen toegewezen. Met de
uitbreiding van de Bic in 2012 naar buurtsportcoaches, kunnen gemeenten meedoen voor 60, 80, 100,
120 of 140 procent van het voor hen oorspronkelijk geldende aantal formatieplaatsen. Bij onvoldoende
rijksgeld wordt het maximale aan te vragen percentage verlaagd. Dit betekende dat het
deelnamepercentage van 140 procent in 2016 niet gehonoreerd kon worden en daarom werd bijgesteld
naar 138 procent. Voor 2017 is het maximale deelnamepercentage bijgesteld naar 136 procent. De
gemeenten die in 2016 niet het aangevraagde aantal fte hebben gerealiseerd, krijgen voor 2017 een
lager deelnamepercentage en kunnen dit aantal niet verhogen (Ministerie van BZK, 2016b). Om tijdig
een inschatting te maken van de deelname voor 2017 en opvolgende jaren, is aan gemeenten verzocht
jaarlijks voor 1 oktober bij de VSG een intentieverklaring in te leveren voor het volgende jaar, waarin
zij aangeven wat het gewenste deelnamepercentage voor het volgende jaar is.

Rijksinvestering in 2017
In 2017 bedraagt de 40 procent rijksbijdrage aan de Bic gezamenlijk 58,8 miljoen euro (zie figuur 2.1).
Hiervan is 11 miljoen euro afkomstig van het budget van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (OCW). De deelnemende gemeenten en lokale partijen leggen de overige 60 procent bij. Dit
is in totaal 88,2 miljoen euro. De totale investering van Rijk, gemeenten en lokale partijen in de inzet
van buurtsportcoaches bedraagt daarmee in 2017 samen 147 miljoen euro.
De rijksbijdrage (40%) vanuit de ministeries van VWS en OCW is structureel en wordt via een
decentralisatie-uitkering in het gemeentefonds gestort (Ministerie van VWS, 2016a). Het is de bedoeling
dat ook de lokale investering (de cofinanciering van gemeenten en/of lokale partijen) een structureel
karakter heeft. Uit de landelijke enquête die het Mulier Instituut in 2016 heeft uitgezet onder
gemeenteambtenaren sport, blijkt dat de meeste gemeenten (94%)21 voornemens zijn het beleid rondom
de buurtsportcoaches op lange termijn door te zetten (Van Lindert et al., 2017). Of dit betekent dat de
gemeenten en/of hun partners de cofinanciering daarmee structureel op de begroting zetten, is niet
bekend. Door het evaluatieonderzoek weten we wel dat gemeenten onzeker zijn of de rijksfinanciering
op de lange termijn wordt voortgezet. Betrokken organisaties zijn op hun beurt onzeker over de
continuïteit van het gemeentelijke beleid.

In het factsheet van Van der Roest, Pulles, van Lindert, Van der Poel, Cevaal & Van Ginneken (2016) is
vermeld dat dit 91 procent is. Door een andere berekening waarbij de missende respondenten niet worden
meegerekend komen we uit op 94 procent.
21

22

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Figuur 2.1 Rijksbijdrage combinatiefuncties en buurtsportcoaches per jaar en totaal (20082017, in miljoenen euro’s)
0

50

100

150

200

250

300

350

400

Totaal

450

500

434,4

2017*

58,8

2016

58

2015

57,9

2014

57

2013

55,2

2012

47,2

2011

31,3

2010

27,8

2009

24,3

2008

16,9

Bron: Ministerie van BZK (circulaires gemeentefonds 2008-2017), bewerking Mulier Instituut.
*Bedrag van 2017 is volgens opgave van het ministerie van VWS.

Aantal (fte) buurtsportcoaches
In deze paragraaf komt aan de orde hoeveel fte buurtsportcoaches gemeenten, volgens de met het Rijk
afgesproken norm, in 2017 willen realiseren en daadwerkelijk hebben gerealiseerd.

Aantal te realiseren fte in 2017
In 2017 doen in totaal 37122 van de 388 gemeenten (96%) mee aan de Brede impuls combinatiefuncties.
Zij hebben ingetekend voor 2.888,18 fte (Ministerie van BZK, 2017; Wajer et al., 2017). De norm voor
2017 is lager dan in 2016 (11,4 fte minder). Dit komt doordat in verband met het beschikbare budget
het deelnamepercentage van 140 naar 136 procent is verlaagd. Gemeenten die in 2016 niet het
aangevraagde aantal fte hebben gerealiseerd, krijgen in 2017 een lager deelnamepercentage toegekend
en konden dit niet verhogen.
In 2017 nemen twee23 gemeenten deel aan de nieuwste tranche: tranche 10. Zij hebben voor 3,9 fte
ingetekend (Ministerie van BZK, 2017). Op kaart 2.1 is voor alle gemeenten weergegeven voor hoeveel
fte buurtsportcoaches zij voor 2017 een aanvraag hebben gedaan. Op kaart 2.2 is het percentage te
realiseren fte aan formatieplaatsen per gemeente weergegeven. In bijlage 5 is een aantal kaarten
opgenomen waar de ontwikkeling van het voorgenomen aantal formatieplaatsen per gemeente in de
periode 2008-2017 goed zichtbaar is. Deze kaarten zijn door het RIVM gepubliceerd op ‘Sport op de
kaart’24.

In 2016 waren dit 373 gemeenten. Door een fusie van gemeenten komt het aantal in 2017 op 371 uit.
In het meicirculaire staan Baarle Nassau, Kollumerland en Berg en Dal vermeld onder tranche 10. Echter,
Berg en Dal was voorheen Groesbeek en is daarom geen nieuwe deelnemer.
24
https://www.volksgezondheidenzorg.info/sport/sportopdekaart.
22
23

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

23

Kaart 2.1 Overzichtskaart aantal te realiseren fte aan formatieplaatsen buurtsportcoaches*
per gemeente in 2017

Bron: Gemeentefonds, bewerking RIVM, www.volksgezondheidenzorg.info/sport/sportopdekaart.
* Dit is inclusief buurtsportcoaches voor cultuur.

24

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Op kaart 2.2 is te zien dat gemeenten kiezen voor verschillende percentages van deelname (tussen 60%
en 136% van het aantal toegekende formatieplaatsen).
Kaart 2.2 Overzichtskaart van het percentage (op basis van het inwoneraantal tot 18 jaar)
te realiseren fte aan formatieplaatsen voor buurtsportcoaches* per gemeente in 2017

Bron: Gemeentefonds, bewerking RIVM, www.volksgezondheidenzorg.info/sport/sportopdekaart.
* Dit is inclusief buurtsportcoaches voor cultuur.

Aantal gerealiseerde fte buurtsportcoaches 2017
BMC Onderzoek voert jaarlijks in opdracht van de VNG een meting uit onder alle deelnemende
gemeenten waarin wordt nagegaan hoeveel fte buurtsportcoaches zij daadwerkelijk hebben
gerealiseerd en hoe het met de verdeling over de sectoren zit.
Uit de resultaten (peildatum 1-9-2017) komt naar voren dat gemeenten per 1 september 2017
gezamenlijk 2.918,92 fte formatieplaatsen hebben gerealiseerd, zie tabel 2.1 (Wajer et al., 2017). Dit is
101 procent van het aantal te realiseren formatieplaatsen, uitgaande van de beoogde 2.888,18 fte tot
en met 2017. Dit betekent dat de doelstelling van 2.900 formatieplaatsen is behaald. De verwachting is
dat eind december 2017 2.952,22 fte wordt gerealiseerd.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

25

Tabel 2.1 Fte buurtsportcoaches naar tranche, norm, gerealiseerd (peildatum 1-9-2017) en
verwacht (31-12-2017) (in aantallen en procenten)*
Verwachte % norm fte
Gerealiseerd aantal
Tranche

% norm fte

realisatie per 2016 per 1-9-

2016 per 31-12-

31-12-2017 2017

2017

Norm fte 2017

fte per 1-9-2017

1e tranche

962,70

993,28

1000,42

103%

104%

2e tranche

747,35

754,32

758,68

101%

102%

3e tranche

412,80

412,25

419,68

100%

102%

4e tranche

368,21

371,81

375,81

101%

102%

5e tranche

253,44

256,46

261,72

101%

103%

6e tranche

60,22

58,27

58,87

97%

98%

7e tranche

28,94

27,95

29,16

97%

101%

8e tranche

17,88

17,43

18,23

97%

102%

9 tranche

26,24

18,72

20,12

71%

77%

10 tranche

10,38

8,43

9,53

81%

92%

2888,18

2918,92

2952,22

101%

102%

e

e

Totaal

Bron: Wajer et al. (2017) en ministerie van BZK (2017).
*Data zijn gebaseerd op 373 gemeenten. Dit wijkt af van de 371 die in de meicirculaire 2017 (Ministerie van
BZK, 2017) worden genoemd. Dit komt door een fusie van drie gemeenten naar 1 gemeente.

Kaart 2.3 geeft een overzicht van de verdeling van fte buurtsportcoaches naar inwonertal per
gemeente.

26

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Kaart 2.3 Overzichtskaart van het aantal fte buurtsportcoaches* per gemeente per 1.000
inwoners (op basis van het inwoneraantal tot 18 jaar) in 2017

Bron: Gemeentefonds, bewerking RIVM, www.volksgezondheidenzorg.info/sport/sportopdekaart.
* Dit is inclusief buurtsportcoaches voor cultuur.

Aantal personen werkzaam als buurtsportcoaches
Uit de verdiepingsonderzoeken buurtsportcoaches (Pulles, Leijenhorst, Reijgersberg, Hilhorst & Van
Lindert, 2014; Van Ginneken et al., 2016) is bekend dat buurtsportcoaches veelal een parttime functie
hebben. Dit betekent in de praktijk dat het aantal personen dat als buurtsportcoach bij de gemeenten
werkzaam is, hoger uitkomt dan de beoogde 2.900 fte. Uit de landelijke enquête die het Mulier Instituut
in samenwerking met VSG begin 2016 heeft uitgezet onder gemeenten (gemeenteambtenaren sport),
komt dit ook naar voren en wordt het aantal personen dat werkzaam is als buurtsportcoach geschat op
4.500 (Mulier Instituut, 2016a). Voor 2017 zijn geen nieuwe gegevens verzameld.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

27

Landelijke ondersteuningsstructuur
Het programma SBB kent een landelijke ondersteuningsstructuur. Over de doelen, uitwerking en
uitvoering van de verschillende programmaonderdelen heeft het kabinet bij de start van het programma
bestuurlijke afspraken gemaakt met VNG, NOC*NSF, VNO-NCW en MKB-Nederland.25 NOC*NSF,
Kenniscentrum Sport, VSG en ZonMw zijn betrokken bij de uitvoering van het programma SBB. Doel van
de ondersteuning is om partijen zodanig te faciliteren dat zij optimaal gebruikmaken van het
programma SBB, zodat de doelstellingen worden behaald.
De verantwoordelijkheid van de ondersteuning met betrekking tot buurtsportcoaches ligt voornamelijk
bij VNG en VSG. Bij cultuurcoaches gebeurt dit door het Landelijk Kennisinstituut Cultuureducatie en
Amateurkunst (LKCA)26. Zie bijlage 4 voor een uitgebreidere toelichting van de doelen en werkwijze van
de landelijke programmaondersteuning.

2.2

Activiteiten en proces
In deze paragraaf gaan we in op verschillende aspecten van de landelijke ondersteuning rondom
buurtsportcoaches en het lokale uitvoeringsproces van de Brede impuls combinatiefuncties.

Activiteiten landelijke ondersteuning
Om buurtsportcoaches lokaal zo optimaal en doelbewust mogelijk in te (kunnen) zetten, is sinds de start
van de Bic een aantal landelijke ondersteuningsactiviteiten opgezet. Deze activiteiten zijn gericht op
gemeenten die deelnemen aan de Bic (bevorderen doelbewuste inzet van buurtsportcoaches), op
buurtsportcoaches zelf (professionalisering) en op organisaties die lokaal gebruik kunnen maken van hun
inzet (leggen van verbindingen tussen sectoren). Op basis van evaluaties van diverse bijeenkomsten
wordt geëvalueerd of het ondersteuningsaanbod aansluit bij de wensen in het veld, zoals tijdens de
regionaal Lerende Netwerken en de Nationale Kennisdag SBB. De ondersteuning wordt op basis daarvan
steeds aangepast. Welke activiteiten in het kader van de landelijke ondersteuning worden uitgevoerd en
welke hiervan zijn geëvalueerd, is opgenomen in bijlage 4. Uit de landelijke enquête onder
gemeenteambtenaren sport van Mulier Instituut (2016a) blijkt dat gemeenten tevreden (72%) zijn over
de ondersteuning (n=219)27.

Bevorderen doelbewuste inzet buurtsportcoaches
Tijdens algemene VSG-congressen (gericht op gemeenten) is regelmatig specifieke aandacht voor het
programma SBB. Bijvoorbeeld voor het thema van lokale monitoring en evaluatie van de inzet van
buurtsportcoaches of voor de kansen voor sport in het sociale domein. Hoe vaak dit soort bijeenkomsten
zijn georganiseerd en hoe deze zijn gewaardeerd, is in bijlage 4 te vinden.

Zie bijgestelde bestuurlijke afspraken Sport & Bewegen in de Buurt tot en met 2018. Getekend januari
2017. Zie:
http://www.sportindebuurt.nl/bestanden/Bestuurlijke%20afspraken%20SBB%20tot%20en%20met%202018%20
definitief.pdf.
26
http://www.sportindebuurt.nl/bestanden/20170213_ledenbrief_stimulering-cultuur-en-sport-in-school-ensamenleving.pdf.
27
In de SBB Monitor 2016 presenteerden we een percentage van 63 procent. Dit was inclusief missings. Door
een andere berekening waarbij de missende respondenten niet worden meegerekend, komen we uit op 72
procent.
25

28

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Bij de inzet van buurtsportcoaches is het verstandig dat gemeenten en hun partners vooraf goed
nadenken over de doelen die zij met de inzet van buurtsportcoaches willen bereiken (Van Lindert et al.,
2017). De veronderstelling is dat een weloverwogen keuze van de inzet van buurtsportcoaches bevordert
dat zij met een goede aanpak op de juiste plekken en voor de juiste doelgroepen worden ingezet en dat
dit het bereiken van de gewenste resultaten bevordert. Uit het evaluatieonderzoek buurtsportcoaches
van het Mulier Instituut wordt op basis van interviews met 34 casegemeenten geconcludeerd dat de
doelen die gemeenten nastreven zijn geformuleerd op verschillende niveaus (Van Lindert et al., 2017).
Dit varieert van kortetermijndoelen op activiteitenniveau tot langetermijndoelen op effectniveau. Voor
meer informatie over de doelstellingen, zie verder onder het kopje Lokale doelstellingen inzet
buurtsportcoaches.
Het meetbaar maken van langetermijneffectdoelen is het grootste struikelblok voor gemeenten. Zij
aarzelen (terecht) om de inzet van buurtsportcoaches te koppelen aan (beoogde) effecten. Goede data
daarvoor ontbreken vaak in de gemeente en kennis over monitoring en evaluatie is niet altijd
voorhanden, vooral in de kleinere gemeenten. Ondanks dat gemeenten positief zijn over de resultaten
van de buurtsportcoaches, zijn er nog kansen om hen effectiever in te zetten. Volgens Van Lindert en
collega’s (2017) kunnen doelen concreter worden geformuleerd, waarbij meer afstemming plaats mag
vinden tussen betrokken partijen. Bij de Monitor Lokaal Sportbeleid geeft 45 procent van de gemeenten
aan dat de inzet van buurtsportcoaches goed is onderbouwd door inzicht in de werkzame principes
en/of door gebruik te maken van effectief (bewezen) sportstimuleringsinterventies; voor nog eens 45
procent van de gemeenten geldt dit grotendeels (Hoekman & Van der Maat, 2017). In het
evaluatieonderzoek vindt ongeveer de helft van de ondervraagde beleidsmedewerkers en coördinatoren
(van de 34 casegemeenten) de aanpak rondom de buurtsportcoaches goed onderbouwd. De meesten
ervaren hun aanpak als onderbouwd wanneer deze tussentijds wordt aangescherpt (op basis van
evaluatie of feedback) of wanneer hun doelstellingen ruimte overlaten voor de praktijk. De aanpak is
beter wanneer partijen zelf invulling kunnen geven, zo is de renedering (Van Lindert, et al., 2017).

Professionalisering (inzet) buurtsportcoaches
Sinds de start van de Bic in 2008, maar zeker vanaf 2012 met de inrichting van de projectorganisatie
SBB, is er veel aandacht voor de (verbetering van) kwaliteit van de inzet van buurtsportcoaches. De
landelijke ondersteuningsactiviteiten zijn er onder andere op gericht om te zorgen dat gemeenten en
lokale organisaties samen verantwoordelijkheid dragen voor de inzet van buurtsportcoaches
(werkgeverschap en cofinanciering delen). Daarnaast moeten de landelijke ondersteuningsactiviteiten
ertoe bijdragen dat buurtsportcoaches zelf handvatten hebben om specifieke doelgroepen te bedienen
door een verbindende rol te spelen tussen lokale organisaties uit de sport en andere sectoren, zoals
onderwijs, zorg, welzijn en het bedrijfsleven.
De website www.sportindebuurt.nl is ontwikkeld, zodat gemeenten, lokale partners en
buurtsportcoaches inspiratie kunnen opdoen met onder andere filmpjes, praktijkvoorbeelden,
factsheets en op de hoogte worden gehouden van bijscholingsmogelijkheden. Ook kunnen zij deelnemen
aan de regionaal Lerende Netwerken (vooral gericht op buurtsportcoaches), de Nationale Kennisdag SBB
(vooral gericht op beleidsmakers), de Landelijke Buurtsportcoachdag en overige bijeenkomsten. Tijdens
de Landelijke Buurtsportcoachdag zijn in 2017 115 buurtsportcoaches bereikt. De bijeenkomsten worden
over het algemeen positief beoordeeld, hoewel volgens bezoekers meer ruimte mag zijn voor verdieping
op inhoud. Zij willen graag nieuwe inzichten opdoen. De Landelijke Buurtsportcoachdag werd in 2017
wat beter beoordeeld dan voorgaande jaren (2015 en 2016).

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

29

Over bijna alle onderdelen waren de buurtsportcoaches over het algemeen tevreden. Zie bijlage 4 voor
meer informatie over de bijeenkomsten en de waardering daarvoor. Via de kwaliteitsimpuls werken
partners binnen het programma SBB aan de competentieontwikkeling van buurtsportcoaches.
Uit het evaluatieonderzoek van Van Lindert en collega’s (2017) blijkt dat buurtsportcoaches en
gemeenten behoeften hebben aan meer ondersteuning. Dit geldt ook voor het meten of meetbaar
maken van beoogde doelen met de buurtsportcoach (monitoring en evaluatie). Aangeraden wordt om
kennisuitwisseling te faciliteren voor buurtsportcoaches die zich op specifieke doelgroepen richten,
denk aan ouderen, gehandicapten, etc. Voor gemeenten wordt aangeraden om deze kennisuitwisseling
te faciliteren voor soortgelijke gemeenten, denk aan het aantal fte of aantal inwoners. Door hen op
thema bij elkaar te zetten, kunnen zij leren van elkaars (succesvolle) aanpakken.

Kwaliteitsimpuls Buurtsportcoaches
Investeren in kwaliteit en kennisdeling tussen buurtsportcoaches is van belang om de kwaliteit en
continuïteit van de werkzaamheden van ‘de beroepsgroep’ buurtsportcoaches te waarborgen. De
Kwaliteitsimpuls buurtsportcoaches (looptijd 2014-2016) van de VSG en vaste partners (met name
Kenniscentrum Sport) beoogde een fundament te leggen voor een duurzame structuur van kennis delen,
uitwisselen en ontwikkelen voor en door buurtsportcoaches. Met de bijgestelde bestuurlijke afspraken is
de ondersteuning van buurtsportcoaches verlengd tot en met 2018. Het doel is dat de buurtsportcoach
beter in staat is om zijn of haar werk uit te voeren en bij te dragen aan de centrale doelstellingen van
het programma SBB. Kenniscentrum Sport en VSG hebben in samenwerking met onderwijsorganisaties
aan een opleidingsaanbod gewerkt. Het opleidingsaanbod behelst een breed palet aan verschillende
thema’s waar buurtsportcoaches van aangeven (in evaluaties van bijeenkomsten Lerende Netwerken en
een gehouden enquête in 2014, n=352) dat hier behoefte aan is (VSG, 2017). Een uitgebreid overzicht
van opleidingen, (bij)scholingen en workshops die mogelijk interessant zijn voor buurtsportcoaches is te
vinden op de website van www.sportindebuurt.nl28. Hoe vaak de verschillende bij- en nascholingen
worden afgenomen is niet bekend.
In het kader van de kwaliteitsimpuls is de buurtsportcoach-applicatie (app)29 doorontwikkeld, waarvoor
buurtsportcoaches zich online kunnen registreren en hun competenties kunnen opgeven. Op basis van
hun profiel en/of expertise (op bepaalde doelgroepen of thema’s) kunnen buurtsportcoaches collega’s
vinden en met elkaar overleggen. Via de app blijven buurtsportcoaches ook op de hoogte van het laatste
nieuws. In augustus 2017 telde de app 188 gebruikers.
Binnen de kwaliteitsimpuls wordt aan buurtsportcoaches en combinatiefunctionarissen een overzicht
geboden van praktische kennisproducten en instrumenten30. Deze kennisproducten en instrumenten zijn
gerangschikt op relevante thema’s (waaronder aanbod, zichtbaarheid, samenwerking en Veilig
Sportklimaat). Vanzelfsprekend is ook dit een instrument in ontwikkeling: het kan steeds met relevante
thema’s of kwesties worden aangevuld.

https://www.sportindebuurt.nl/kwaliteitsimpuls-buurtsportcoaches/opleidingen/.
http://www.sportindebuurt.nl/kwaliteitsimpuls-buurtsportcoaches/buurtsportcoach-app/.
30
https://www.sportindebuurt.nl/kwaliteitsimpuls-buurtsportcoaches/producten-en-instrumenten/.
28
29

30

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Doorontwikkeling competentieprofiel
Om buurtsportcoaches en werkgevers te ondersteunen en meer zicht te krijgen op de kennis en
vaardigheden van buurtsportcoaches, heeft Kenniscentrum Sport een pilot uitgevoerd met het EVCtraject (Erkennen van Verworven Competenties) van de buurtsportcoach, in samenwerking met zeven
werkgevers, de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (HAN) en Centraal Instituut Opleiding Sportleiders
(CIOS) Rijn IJssel. Enkele tientallen buurtsportcoaches en hun werkgevers namen in 2016 deel aan een
EVC-traject voor buurtsportcoaches. Kenniscentrum Sport bood, als pilot, de mogelijkheid om
verworven competenties van actieve buurtsportcoaches vast te leggen en te erkennen door middel van
een branchecertificaat. Het Mulier Instituut heeft in opdracht van Kenniscentrum Sport de ervaringen en
resultaten bij deze pilot geëvalueerd (Van Ginneken & Lucassen, 2017) 31. De deelnemers aan de pilot
gaven aan meer zicht op hun competenties te hebben gekregen, mede vanwege de objectieve
beoordeling van hun werkzaamheden binnen het traject. Betere communicatie over het traject en
betere begeleiding zijn verbeterpunten. Het (branche)competentieprofiel dat wordt gebruikt in het
EVC-traject is naar aanleiding van de pilot en de evaluatie door het Mulier Instituut bijgesteld door
Kenniscentrum Sport (Kenniscentrum Sport, 2017)32. De competentieprofielen zijn aangescherpt en
beter onderbouwd. In november 2017 wordt een wervingsplan georganiseerd om met (middel)grote
gemeenten te onderzoeken waar de behoeften met betrekking tot het EVC-traject liggen.
Voor buurtsportcoaches die onder de gemeentelijke CAO vallen, kan subsidie voor de EVC-trajecten
worden aangevraagd bij het A+O fonds Gemeenten33. Voorwaarde voor de subsidie is dat minimaal acht
coaches deelnemen.

Vakmanschap van de ‘buurtsportcoach+’
Om de inzet van buurtsportcoaches op kwetsbare personen en (doel)groepen verder te
professionaliseren, wordt ingezet op de nieuwe vakmanschapslijn. Deze lijn draait om een
gespecialiseerde buurtsportcoach, de buurtsportcoach+, die ingezet wordt of zou kunnen worden, in
ketens van partijen (ketenaanpak) die zich richten op specifieke personen en (doel)groepen met
complexe problematiek, ofwel: de kwetsbare groepen. De meest geschikte praktijkvoorbeelden worden
geïnventariseerd en beschreven. Vervolgens worden deze buurtsportcoaches+ zowel online als offline
met elkaar in contact gebracht en op basis van de ontstane vraag wordt scholing gestimuleerd en lokaal
maatwerk geboden.
Verder worden bestaande en nieuwe kennis en data rondom ketenaanpakken uit de praktijk in de vorm
van goede voorbeelden beschreven en gebundeld. VSG werkt hiertoe samen met NOC*NSF en
Kenniscentrum Sport aan een plan van aanpak (medio september-oktober 2017). In dit plan van aanpak
ligt de focus op twee onderdelen:


Het benoemen van de benodigde competenties en competentie-ontwikkeling van de
buurtsportcoach+;



Het beschrijven van lokale ketens (samenwerkingsverbanden) en ketenaanpakken, met name in de
verbinding preventie-zorg en binnen het sociaal domein.

https://www.kennisbanksportenbewegen.nl/?file=7529&m=1485762111&action=file.download.
https://www.kennisbanksportenbewegen.nl/?file=7702&m=1491468216&action=file.download.
33
http://us8.campaign-archive1.com/?u=838d398719589011ae2b5dfd4&id=190080bae6#mctoc4.
31
32

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

31

Om tot een invulling van de twee onderdelen uit het plan van aanpak te komen, wordt een shortlist van
goede voorbeelden opgesteld (november-december 2017). In de eerste helft van 2018 worden de goede
voorbeelden beschreven. Op basis hiervan wordt in de tweede helft van 2018 gekeken hoe
ondersteunende scholing kan worden gestimuleerd en lokaal maatwerk geboden kan worden.

Doorontwikkeling beroepsprofiel
Zoals reeds vermeld in de SBB Monitor 2016, hebben Kenniscentrum Sport en VSG in het kader van de
kwaliteitsimpuls acht voorbeeldfunctieprofielen opgesteld voor buurtsportcoaches die lokaal in
verschillende settings en voor diverse doelgroepen actief zijn34. De profielen van de werkgroep
Flankerend beleid buurtsportcoaches (2012) zijn als basis voor deze voorbeeldfunctieprofielen gebruikt.
Daarnaast is het brede functieprofiel gebruikt dat is opgesteld voor het EVC-traject. De conceptversies
van de acht functieprofielen zijn voorgelegd aan enkele werkgevers, experts en buurtsportcoaches die
werkzaam zijn in de betreffende setting. Hun feedback is verwerkt in de profielen. De profielen zijn
bedoeld om buurtsportcoaches, gemeenten en (andere) werkgevers te inspireren en te ondersteunen bij
de inzet van de buurtsportcoach. In de tweede helft van 2017 wordt een nieuw buurtsportcoachprofiel
ontwikkeld voor buurtsportcoaches die zich inzetten voor jeugd met overgewicht, in samenwerking met
JOGG en KSG-experts en -projecten.

Specifieke doelgroepen
Vanaf 2015 wordt via het programma Grenzeloos Actief35 extra aandacht besteed aan de inzet van
buurtsportcoaches voor de specifieke doelgroep gehandicapten, die dikwijls te bereiken is via het
onderwijs en de zorgsector. Het monitoren van de voortgang hierop maakt onderdeel uit van het
programma. In bijlage 1 is meer informatie over Grenzeloos actief opgenomen. Verderop gaan we in op
de vraag in hoeverre volgens gemeenten buurtsportcoaches specifiek voor de doelgroep mensen met een
beperking worden ingezet.
Sport & Zaken zet zich, namens de SBB partnerorganisaties VNO-NCW en MKB-Nederland, in om de
verbinding tussen sport en het bedrijfsleven (publiek-private samenwerking (PPS)) te bevorderen. Op
www.sportindebuurt.nl is het digitale magazine over PPS36 te vinden en zijn diverse artikelen en tips
voor sportaanbieders en bedrijven over succesvolle samenwerking te lezen37. Tevens heeft Sport &
Zaken vanuit haar praktijkervaring aan de profielen van de buurtsportcoach bijgedragen. Dit heeft
geleid tot een specifiek profiel buurtsportcoach bedrijfsleven, op mbo- en hbo-niveau. Het doel van de
buurtsportcoach bedrijfsleven is enerzijds een duurzame samenwerking tussen sportaanbieders en
bedrijven opzetten, waarin hun gezamenlijke ambitie centraal staat. Anderzijds om bedrijven te helpen
om in hun beleid aandacht te besteden aan gezondheid en vitaliteit van medewerkers en hen
bijvoorbeeld sport- en beweegmogelijkheden bieden in samenwerking met lokale sportaanbieders.

Zie https://www.sportindebuurt.nl/kwaliteitsimpuls-buurtsportcoaches/profielen-en-competenties/.
Zie https://www.sportindebuurt.nl/meer-landelijke-programmas/grenzeloos-actief/.
36
http://www.sportindebuurt.nl/contentAsset/raw-data/e4ba34b0-3773-4731-91887c999ad87f85/fileAsset.
37
http://www.sportindebuurt.nl/inspiratie/sport-bedrijf/.
34
35

32

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

In het eerder genoemde evaluatieonderzoek buurtsportcoaches is nader onderzocht in hoeverre bij de
lokale inzet van buurtsportcoaches (dergelijke) specifieke profielen of typen van buurtsportcoaches te
herkennen zijn, hoe deze worden ingezet en wat de mogelijke opbrengsten zijn bij de inzet van
dergelijke typen. Daaruit blijkt dat het legitiem is om onderscheid te maken in buurtsportcoaches op
basis van de doelgroep waarop zij zich richten. Zie voor meer informatie hierover de kop Doelgroepen
waarvoor de buurtsportcoach werkzaam is.

Beroepsvereniging
Kennispraktijk heeft eind 2016 de haalbaarheid geïnventariseerd voor een beroepsvereniging voor de
buurtsportcoaches (Steenbergen, Boers & Lovink, 2016). Hiervoor zijn gesprekken gevoerd met
vertegenwoordigers van werkgevers, gemeenten, landelijke organisaties, brancheorganisaties en
onderwijs. Onder buurtsportcoaches zelf is een vragenlijst uitgezet. Uit het haalbaarheidsonderzoek
blijkt dat buurtsportcoaches vooral de meerwaarde van een beroepsvereniging inzien in het kader van
het delen van ervaring en kennis, verdere professionalisering en het verhogen van de status van
buurtsportcoaches (bekendheid, zichtbaarheid). Onder de buurtsportcoaches, werkgevers en gemeenten
is behoorlijk draagvlak voor een beroepsvereniging. Volgens de ondervraagden zijn de VSG,
buurtsportcoaches, werkgevers, gemeenten, onderwijs, het ministerie van VWS en Kenniscentrum Sport
belangrijke stakeholders bij de organisatie en inrichting van een beroepsvereniging. De KVLO zou hier
ook bij betrokken kunnen worden, aangezien gymdocenten (die soms actief zijn als buurtsportcoach)
hierbij zijn aangesloten. Deze bevindingen sluiten aan bij de conclusies van het evaluatieonderzoek
buurtsportcoaches. Uit gesprekken met buurtsportcoaches blijkt dat er veel behoefte is aan
kennisdeling en het verhogen van de status en bekendheid van de (functie van) buurtsportcoach (Van
Lindert et al., 2017).

Lokale uitvoeringsprocessen en activiteiten
Buurtsportcoaches voeren lokaal diverse activiteiten of taken uit, in samenwerking met diverse partijen
die diverse belangen en doelen hebben, om bepaalde resultaten te bereiken. Deze lokale context
beïnvloedt uiteraard de werkwijze en activiteiten van buurtsportcoaches. In deze paragraaf gaan we in
op dit lokale uitvoeringsproces en de activiteiten die buurtsportcoaches uitvoeren. Hiervoor maken we
gebruik van diverse bronnen, zoals het eerder genoemde evaluatieonderzoek buurtsportcoaches (Van
Lindert et al., 2017) en de monitor van BMC Onderzoek onder gemeenten (Wajer et al., 2017).
In deze paragraaf gaan we in op de volgende thema’s: implementatie, regierol, doelstellingen,
cofinanciering, werkgeverschap, betrokkenheid partijen, sectoren waarin en doelgroepen waarvoor
buurtsportcoaches werkzaam zijn, taken en werkzaamheden van de buurtsportcoach, lokale
samenwerking, ervaringen met het werk en succes- en faalfactoren (zie figuur 1.2, paragraaf 1.4).

Implementatie van de Brede impuls combinatiefuncties
Uit interviews met gemeenteambtenaren en coördinatoren van buurtsportcoaches blijkt de Brede impuls
combinatiefuncties in de 34 casegemeenten zeer divers te zijn geïmplementeerd (Van Lindert et al.,
2017). De verschillen tussen gemeenten zijn groter dan de overeenkomsten. Zij zien echter wel
terugkerende bouwstenen voor de implementatiewijze: doelstellingen, betrokken partijen,
werkgeverschap en cofinanciering, regierol gemeente, monitoring en evaluatie. Externe factoren die bij
de implementatie een rol spelen, zijn het tijdstip waarop gemeenten aan de Bic zijn gaan deelnemen en
de omvang van de gemeente (zowel in fte buurtsportcoaches als inwonertal). Hoe groter gemeenten
zijn, hoe meer capaciteit op beleidsniveau kan worden ingezet (in aantal mensen en in denkkracht).

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

33

Grotere gemeenten hebben ook meer mogelijkheden om aan te haken bij aanpalend beleid of al
lopende lokale programma’s. Tegelijkertijd hebben zij te maken met een groter aantal lokale partijen
wiens soms tegenstrijdige belangen op elkaar afgestemd moeten worden. De onderzoekers zien aan de
andere kant ook dat juist grote gemeenten de inzet van buurtsportcoaches, vanwege de grotere massa
aan fte, op meer gestructureerde wijze organiseren.
Uit de Monitor Lokaal Sportbeleid die is ingevuld door 240 gemeenten blijkt dat gemeenten die de Bic
inzetten, de buurtsportcoach zien als een integraal en belangrijk deel van het sportbeleid (83%); 12
procent vindt dit enigszins (Hoekman & Van der Maat, 2017). Resultaten uit het evaluatieonderzoek
buurtsportcoaches (Van Lindert et al., 2017) ondersteunen dit. Gemeenten willen en kunnen niet meer
zonder de buurtsportcoach en zien de buurtsportcoach als een impuls voor het lokale sportbeleid (95%
van de gemeenten ervaart de Bic als een impuls).

Regierol gemeenten
Door als gemeente een duidelijke visie te bepalen en randvoorwaarden op te stellen (door Van Lindert
en collega’s benoemd als regierol), kunnen betrokken partijen beter inspelen op deze visie. Anderzijds
is binnen deze partijen veel kennis en ervaring aanwezig, waardoor het belangrijk is dat gemeenten
doelstellingen in samenspraak met partijen opstellen of de invulling van bepaalde doelstellingen
overlaten aan de praktijk. Een goede afstemming met de belangen van lokale partijen kan ertoe leiden
dat zij meer betrokken raken en op hun manier kunnen bijdragen. Dit bevordert lokaal maatwerk. Deze
totstandkoming van beleid wordt door een gemeente niet altijd bewust gekozen, maar is mede
afhankelijk van factoren zoals de afhankelijkheid van cofinanciering en de mate van steun van andere
beleidsdomeinen. Daarnaast zijn sommige gemeenten al enkele jaren geleden begonnen met de inzet
van buurtsportcoaches, maar organiseren nu de totstandkoming van beleid op een andere manier. Door
evaluatie bleek de eerdere beleidsvorming niet altijd optimaal te zijn.

Lokale doelstellingen
Zoals in de SBB-monitor van 2016 is gerapporteerd (Van Lindert et al., 2016), herkennen gemeenten zich
in de meeste landelijk geformuleerde doelstellingen van de Bic. Uit de Monitor Lokaal Sportbeleid blijkt
wat gemeenten met de inzet van buurtsportcoaches willen bereiken naar eigen zeggen bij bijna drie
kwart (71%) in duidelijke doelstellingen is geformuleerd en bij nog eens een kwart (25%) grotendeels
(Hoekman & Van der Maat, 2017). Twee vijfde (40%) van de Nederlandse gemeenten geeft in een
landelijke enquête in het kader van het evaluatieonderzoek buurtsportcoaches aan deze doelstellingen
SMART te formuleren en ruim twee derde (69%) van alle gemeenten heeft de beleidsdoelen ten aanzien
van de Bic verankerd in een gemeentelijke beleidsnota (Mulier Instituut, 2016a; Van Lindert et al.,
2017).
Bij het evaluatieonderzoek buurtsportcoaches is tijdens interviews met beleidsambtenaren en
coördinatoren van de buurtsportcoaches verder doorgevraagd naar de doelen die hun gemeente met de
inzet van buurtsportcoaches beoogt. Er blijkt veel diversiteit in doelstellingen te zijn. De landelijke
doelen worden nagestreefd, maar gemeenten en organisaties streven ook vele lokale doelstellingen na,
waarbij de lokale context van hun gemeente meer centraal staat. Gemeenten zetten een stip op de
horizon, waarbij ze zowel streven naar gedragsverandering (sport als doel) als naar maatschappelijke
effecten (sport als middel). Doelen zijn op prestatieniveau en effectniveau geformuleerd, waar doelen
op effectniveau de gemeente meer een visie geven voor wat de buurtsportcoach voor verandering
teweeg moet brengen (zie voor deze termen ook het MAPE-model, bijlage 2).

34

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Doelen op prestatieniveau zijn in vergelijking met de effectdoelen makkelijker meetbaar en gaan meer
in op de prestaties die de buurtsportcoach heeft bereikt als gevolg van de producten, diensten en
activiteiten die hij heeft geleverd. De prestatiedoelen hebben bijvoorbeeld betrekking op het bereik
van georganiseerde activiteiten (aantal deelnemers), het versterken van sportverenigingen, het leggen
van verbindingen tussen organisaties en sectoren in de buurt. De doelstellingen zijn over het algemeen
verder uitgewerkt naar specifiekere doelen voor doelgroepen zoals ouderen of jeugd. Prestatiedoelen
worden door gemeenten vaak gebruikt als voorbode voor het bereiken van resultaten op effectniveau.
Ook prestatiedoelen vindt men lastig om SMART te formuleren en sommige gemeenten doen dit bewust
niet om de buurtsportcoach vrijheid in zijn werk te geven. Prestatiedoelen zijn over het algemeen
verder uitgewerkt naar activiteitenniveau. Activiteiten zijn meer specifiek en beter meetbaar.
Voorbeelden van doelen op activiteitenniveau zijn het aantal activiteiten dat georganiseerd moet
worden voor een doelgroep, bepaalde cursussen of kennisdagen die een buurtsportcoach moet
organiseren voor sportverenigingen of het aantal sportdagen dat hij moet opzetten voor diverse scholen
in de gemeente.
De samenwerking tussen gemeenten en lokale partijen is een bevorderende factor bij het laten slagen
van de inzet van de buurtsportcoaches in de gemeente (Van Lindert et al., 2017). Het is hierbij van
belang dat de doelstelling van de gemeente is gekoppeld aan het belang van de lokale partijen.
Betrokken organisaties vonden het veelal lastig om goed de doelstellingen en afspraken in beeld te
hebben. Organisaties in (middel)grote gemeenten geven wat vaker dan organisaties in kleine gemeenten
aan dat geen duidelijke structurele afspraken aanwezig zijn. In deze grotere gemeenten zijn ook meer
doelstellingen en betrokken partijen aanwezig dan kleinere gemeenten. De kennisgeving van deze
doelen wordt bemoeilijkt door wisselingen bij sportverenigingen met vrijwilligers, beleidswisselingen in
een gemeente en de wisseling van buurtsportcoaches zelf. Vanwege vele betrokken organisaties en soms
diverse werkgevers en aanspreekpunten binnen een gemeente, is soms sprake van onduidelijkheid welke
partij welke taak oppakt. Hier kan een vast aanspreekpunt binnen een werkgever of gemeente
organisaties helpen om duidelijkheid te creëren. Een duidelijk kader geven als gemeente, betekent wel
enige mate van betrokkenheid bij de vorming van beleid. Wanneer een gemeente enkel faciliteert, kan
dit bij partijen meer onduidelijkheid geven. Gemeenten proberen hier ook op te sturen, door
bijvoorbeeld subsidieaanvragen voorrang te geven als een buurtsportcoach betrokken is.

Cofinanciering gemeenten en lokale partijen
Over de cofinanciering door gemeenten en lokale partijen zijn via de monitor die BMC Onderzoek
jaarlijks onder gemeenten uitzet landelijke cijfers beschikbaar (Wajer et al., 2017). Uit de laatste
meting (peildatum 1 september 2017) blijkt dat de aan de Bic deelnemende gemeenten gezamenlijk
volledige dekking hebben gerealiseerd voor de gestelde norm van 60 procent cofinanciering (103%, tabel
2.2). Vooral de gemeenten uit de negende en tiende tranche hebben nog geen volledige dekking
geregeld. Dit patroon zien we bij iedere meting terug. Deze gemeenten zijn dan ook pas met de Bic
gestart. Overigens wordt volledige dekking ook in de zesde en zevende tranche nog niet volledig
gehaald.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

35

Tabel 2.2 Cofinanciering gemeenten en lokale partijen, naar tranche (in aantal fte en in
procenten)*
Bekostiging
Bekostiging aantal fte
aantal fte door externe
door
gemeente partijen

Bekostiging

Bekostiging

aantal fte

aantal fte

door

door externe

gemeente (%)

partijen (%)

Cofinanciering
aantal fte
totaal

% cofinanciering
t.o.v. de norm
voor gemeenten

1e tranche

617,22

107%

453,37

162,06

73%

26%

2e tranche

455,10

101%

284,77

167,87

63%

37%

3e tranche

255,23

103%

174,61

83,05

68%

33%

4e tranche

226,22

102%

162,65

63,17

72%

28%

5e tranche

155,49

102%

75,88

79,61

49%

51%

6e tranche

33,94

94%

19,35

14,68

57%

43%

7 tranche

16,92

97%

7,02

9,90

41%

59%

8 tranche

10,86

101%

6,01

4,45

55%

41%

9 tranche

12,20

77%

7,80

4,20

64%

34%

10 tranche

4,79

77%

3,05

1,74

64%

36%

1787,97

103%

1194,50

590,73

67%

33%

Tranche

e

e

e

e

Totaal

Bron: Wajer et al. (2017) en ministerie van BZK (2017).
*De gemeenten is gevraagd in te vullen hoeveel fte zij zelf bekostigen, hoeveel externe partijen en hoeveel
fte dan in totaal door cofinanciering wordt bekostigd. De totale cofinanciering (tweede kolom) is niet de
optelsom van de vierde en vijfde kolom, maar geeft het aantal fte weer dat volgens gemeenten door
cofinanciering wordt bekostigd.

In totaal wordt 67 procent van de confinanciering door gemeenten zelf bekostigd en 33 procent door
externe partners (zie tabel 2.2). Dit is ongeveer gelijk aan de vorige meting in 2016. Vooral in de eerste
tranche (hieronder vallen de grootste gemeenten) bekostigen gemeenten veel zelf (73%).
In de SBB Monitor van 2016 (Van Lindert et al., 2016; Mulier Instituut, 2016a) presenteerden we cijfers
uit een landelijke enquête onder gemeenteambtenaren sport over de betrokkenheid bij en rollen van
beleidsafdelingen en lokale partners bij de Bic, waaronder cofinanciering. In het evaluatieonderzoek
buurtsportcoaches is hierop doorgevraagd (Van Lindert et al., 2017). In interviews met casegemeenten
geven gemeenten aan dat ook intern, binnen de gemeentelijke organisatie zelf, verschillende
beleidsafdelingen (naast afdeling sport) meebetalen. Verder cofinancieren de gemeenten vooral met
organisaties uit de sectoren onderwijs, welzijn of zorg. Wanneer gemeenten of organisaties het hebben
over cofinanciering, gaat het bijna altijd over een financiële bijdrage. De buurtsportcoach is in
loondienst of de organisatie betaalt een vergoeding voor de diensten van de buurtsportcoach.
Eindgebruikers38 betalen vaak een vergoeding ten opzichte van het aantal uur of activiteit van de
buurtsportcoach. Zij huren als het ware de buurtsportcoach in. Gemeenten, maar ook
sportverenigingen, geven aan dat cofinancieren vanuit de sportsector veelal niet haalbaar is. De
gemeente cofinanciert wanneer een sportvereniging de eindgebruiker is.

Eindgebruikers van de Bic zijn partijen die profiteren van de inzet van de buurtsportcoach. Hierbij kan het
gaan om burgers, maar ook om organisaties (sportverenigingen, scholen, etc.) die in contact komen met de
Bic en de buurtsportcoach.
38

36

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Vooral in kleine gemeenten (naar inzet fte buurtsportcoach) cofinancieren gemeenten vaak niet zelf en
komt de gehele cofinanciering vaak bij lokale partijen vandaan (zie tabel 2.3).
Tabel 2.3 Mate van cofinanciering casegemeenten naar gemeentegrootte op basis van inzet
buurtsportcoaches in fte (in aantallen)
Totaal

Klein

Middelgroot

Groot

gemeenten

<5 fte

5-15 fte

>15 fte

n=34

n=8

n=13

n=13

Gemeenten cofinancieren volledig

8

1

3

4

Gemeenten cofinancieren een gedeelte

19

3

8

8

Gemeenten cofinancieren niet

7

4

2

1

Bron: Interviews beleidsambtenaren en lokale coördinatoren, Mulier Instituut, 2016/2017 (zie Van Lindert et
al., 2017).

Uit groepsgesprekken met betrokken partijen van de 34 casegemeenten blijkt dat organisaties niet
altijd helder hebben hoe de cofinanciering binnen de gemeente is verdeeld (Van Lindert et al., 2017).
Met name eindgebruikers zijn zich soms niet bewust van het financiële aandeel dat de gemeente of het
Rijk bijlegt voor de inzet van hun buurtsportcoach. Zij denken dat hun financiële aandeel volledig de
kosten van de buurtsportcoach dekt en hebben een beperkt zicht op de kosten die een buurtsportcoach
met zich meebrengt. Het is voor partijen veelal lastig om de cofinanciering rond te krijgen, met name
omdat nog vaak veel onzekerheid heerst in hoeverre het Rijk of de gemeente doorgaat met de inzet van
buurtsportcoaches in deze vorm.

Werkgeverschap
De monitor van BMC Onderzoek (Wajer et al., 2017) biedt ook landelijke cijfers over de plaats waar
gemeenten het werkgeverschap van buurtsportcoaches beleggen (tabel 2.4). Een vijfde (19%) van de
gemeenten geeft aan het werkgeverschap te hebben belegd bij een door de gemeente gesubsidieerde
organisatie voor sport; 16 procent heeft dit bij een door de gemeente gesubsidieerde organisatie voor
welzijn gedaan. 11 procent van de gemeenten treedt zelf op als werkgever. Hierin zijn nauwelijks
veranderingen opgetreden sinds de vorige vorig meting in 2016 (Wajer, Van de Werfhorst & Van
Klaveren, 2016).

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

37

Tabel 2.4 Sector werkgeverschap buurtsportcoaches per 1-9-2017 (in procenten)
%
Door de gemeente gesubsidieerde organisatie voor sport

19%

Door de gemeente gesubsidieerde organisatie voor welzijn

16%

Gemeente

11%

Door de gemeente gesubsidieerde organisatie voor cultuur

9%

Overig

8%

Aparte stichting

8%

Provinciaal Sportservicebureau

8%

Basisonderwijs

7%

Gemeentelijk sportbedrijf

7%

Commerciële sportorganisatie

5%

Voorgezet onderwijs

2%

Commerciële cultuurorganisatie

0%

Bron: Wajer et al. (2017).

Uit de interviews met ambtenaren en coördinatoren van de buurtsportcoaches in het
evaluatieonderzoek buurtsportcoaches, blijkt dat het materiële werkgeverschap39 bij de 34
casegemeenten vaak wordt toebedeeld aan (meerdere) lokale partijen, waaronder de gemeente zelf
(Van Lindert et al., 2017). Bij kleinere gemeenten is vaak maar één partij betrokken. Het materiële
werkgeverschap (voornamelijk) buiten de gemeente plaatsen, betekent niet dat de gemeente niet
betrokken is bij de uitvoering van de buurtsportcoach, maar dat gemeenten de praktische uitvoering
overlaten aan één of meerdere partijen. Bij de overige gemeenten is het werkgeverschap toebedeeld
aan een gemeentelijk of provinciaal sportbedrijf, bij één lokale partij of ligt het bij de gemeente zelf.
De gemeenten die zelf de buurtsportcoach aansturen, zijn enkel kleinere gemeenten die minder dan
tien fte aan buurtsportcoaches hebben. Wanneer partijen de rol van werkgever vervullen, ervaren
gemeenten dat partijen meer betrokken zijn en meer bezig zijn met de doelstellingen van de gemeente.
Ook uit de Monitor Lokaal Sportbeleid blijkt dat het werkgeverschap van de buurtsportcoaches niet
alleen maar bij de gemeenten ligt (Hoekman & Van der Maat, 2017). Van de gemeenten besteedt 59
procent het werkgeverschap grotendeels uit aan een andere partij en 14 procent doet dit voor een deel.
Bij 27 procent van de gemeenten zijn de buurtsportcoaches in dienst van de gemeente zelf en wordt dit
niet uitbesteed.

Betrokken partijen
In de vorige SBB Monitor 2016 (Van Lindert et al., 2016) gingen we reeds in op de rollen die lokale
partijen kunnen spelen bij de implementatie van de Bic. Het gaat om de rol van cofinancier en
werkgever, zoals in bovenstaande paragrafen besproken is. Partijen kunnen ook een rol spelen in het
mede vormgeven van het beleid, het beleid uitvoeren of eindgebruiker zijn.

Onder het materiële werkgeverschap definiëren we een partij die de opdracht en taken/activiteiten voor de
buurtsportcoach vaststelt, eventueel bijstelt en de buurtsportcoach aanstuurt. Dit kan een andere partij zijn
dan die het salaris uitbetaalt, zoals een payrollingbedrijf.
39

38

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Bij de vorming van beleid speelt volgens gemeenten de gemeentelijke afdeling sport de grootste rol,
gevolgd door de afdelingen sociale zaken, onderwijs en cultuur. Organisaties van buiten de
gemeentelijke organisatie zijn in mindere mate betrokken bij de vorming van beleid, maar hebben een
grotere rol in de uitvoering. Eindgebruikers zijn volgens gemeenten vooral onderwijsinstellingen en
sportaanbieders, maar ook kunst- en cultuurorganisaties (Mulier Instituut, 2016a). Zoals eerder benoemd
zijn eindgebruikers (lokale partijen) zich vaak minder bewust van het gemeentelijk beleid en welke
organisaties zoal betrokken zijn bij de uitvoering. Wanneer lokale partijen betrokken zijn bij
cofinanciering of werkgeverschap, is hun betrokkenheid bij de implementatie van de Bic groter en zal
de mate waarin het beleid aansluit bij de lokale praktijk groter zijn. Lokale partijen beschikken over
lokale kennis. Het bevorderen van inspraak door lokale partijen een rol in de uitvoering te geven, zorgt
voor meer lokaal maatwerk (Van Lindert et al., 2017).

Sectoren waarin de buurtsportcoach werkzaam is
Uit de monitor van BMC Onderzoek (Wajer et al., 2017) komt naar voren dat, net als voorgaande
metingen, volgens opgaven van de gemeenten het grootste deel fte buurtsportcoaches (76%) is ingezet
in de vier oorspronkelijke sectoren sport (31%), basisonderwijs (29%), cultuur (9%) en voortgezet
onderwijs (5%, zie tabel 2.5). De overige 24 procent (was 25% in september 2016 en 19% in januari 2015)
is verdeeld over de ‘nieuwe’ sectoren, zoals welzijn en zorg. De verbreding naar andere sectoren die
sinds 2012 mogelijk is, stabiliseert zich.
Tabel 2.5 Gerealiseerde fte buurtsportcoaches, naar sector en peildatum (in procenten)
1-1-2013

1-1-2014

1-1-2015

1-9-2016

1-9-2017

Sport

37

34

36

32

32

Basisonderwijs

31

32

30

29

29

Cultuur

11

10

10

9

10

Welzijn

6

9

8

9

9

Voortgezet onderwijs

6

5

5

5

5

Ouderen(zorg)

2

2

2

4

4

Jeugd(hulp)

2

1

2

3

3

Zorg

1

1

2

3

3

Kinderopvang

1

1

1

2

2

Bedrijfsleven/MKB

1

0

0

1

0

Overig

2

4

4

3

4

Bron: Wajer et al. (2017).

Buurtsportcoaches van de 34 casegemeenten40 uit het evaluatieonderzoek buurtsportcoaches geven aan
dat ze gemiddeld in bijna drie verschillende sectoren werkzaam zijn (Van Lindert et al, 2017, Mulier
Instituut, 2017a). Sport (89%) en onderwijs (79%) noemen zij het meest, daarna volgen de sector buurt
(40%) en de sector welzijn (29%).

In de SBB-monitor van 2016 zijn tussentijdse gegevens gepresenteerd van 16 casegemeenten. Inmiddels
zijn data van de in totaal 34 casegemeenten opgehaald en geanalyseerd. De uitkomsten verschillen enkele
procentpunten van de tussentijdse gegevens. In het evaluatieonderzoek zijn grote gemeenten iets
oververtegenwoordigd en kleine gemeenten ondervertegenwoordigd.
40

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

39

In mindere mate werken ze voor organisaties uit de sectoren jeugd(zorg), kunst en cultuur,
gezondheidszorg, ouderen(zorg), kinderopvang, vluchtelingenwerk en gehandicaptenzorg (tussen 16 en 8
procent). Het minst werken buurtsportcoaches voor het bedrijfsleven.
De helft van de buurtsportcoaches (50%) geeft aan dat de sportsector het primaire werkveld is (Mulier
Instituut, 2017a). Dit betekent dat de buurtsportcoach sport als vertrekpunt heeft en van daaruit de
samenwerking zoekt met organisaties uit andere sectoren. Van de buurtsportcoaches noemt 28 procent
het onderwijs als primaire werkveld en 5 procent kunst en cultuur41. Buurtsportcoaches geven aan dat
zij veel minder primair vanuit de ‘nieuwe’ sectoren werken, zoals de buurt (6%), welzijn (5%),
gezondheidszorg (1%), gehandicaptenzorg (1%), jeugd(zorg) (1%) en ouderen(zorg) (1%). Hierin lijkt ten
opzichte van de meting onder buurtsportcoaches in 2014 (Pulles et al., 2014) wel een lichte verschuiving
te zijn opgetreden. Buurtsportcoaches lijken wat minder primair vanuit sport (was 53% in 2014) en
onderwijs (was 35% in 2014) te werken en wat meer vanuit andere sectoren. 42
In de vorige SBB Monitor (Van Lindert et al., 2016) gaven we als kanttekening bij de dominante rol van
sport en onderwijs aan dat de verbreding naar andere sectoren (in combinatie met sport) pas sinds 2012
mogelijk is. Deze kanttekening is nog steeds op zijn plaats, hoewel we in de vorige monitor zagen dat er
sprake was van een lichte verschuiving ten gunste van de ‘nieuwe’ sectoren (zoals zorg, welzijn en de
buurt).

Doelgroepen waarvoor de buurtsportcoach werkzaam is
Buurtsportcoaches zijn voor diverse doelgroepen werkzaam. Zoals in de vorige SBB Monitor 2016 (Van
Lindert et al., 2016; Mulier Instituut, 2017a) vermeld, richten buurtsportcoaches zich het meest op de
kinderen in de basisschoolleeftijd (4-12 jaar) en op jongeren in de middelbare schoolleeftijd (12 tot 18
jaar). Daarin is de laatste jaren niet veel veranderd. De cijfers in de SBB Monitor 2016 waren gebaseerd
op een onderzoek onder buurtsportcoaches in zestien gemeenten (Van Ginneken et al., 2016). In het
evaluatieonderzoek buurtsportcoaches is deze dataset uitgebreid naar 34 gemeenten, percentages zijn
min of meer gelijk (zie figuur 2.2). We zien dat buurtportcoaches zich in mindere mate ook richten op
andere doelgroepen dan kinderen en jongeren, denk aan mensen uit een aandachtwijk, mensen met
overgewicht, mensen met een migratieachtergrond, een hele wijk of buurt, of jeugd in arme gezinnen.

Dit is mogelijk vertekend vanwege het lage aantal respondenten onder ‘cultuurcoaches’.
Enige voorzichtigheid is hierbij geboden vanwege veranderingen in de vragenlijst en respondentgroepen.
Zo lijken de ‘cultuurcoaches’ in dit onderzoek wat ondervertegenwoordigd. In 2014 waren
buurtsportcoaches uit 18 gemeenten betrokken, in de meting van 2016/2017 gaat het om
buurtsportcoaches uit 34 gemeenten, waaronder ook de meeste gemeenten uit de meting van 2014.
41
42

40

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Figuur 2.2 Doelgroepen waarvoor de buurtsportcoach werkzaam is, volgens
buurtsportcoaches in 34 casegemeenten (in procenten, meer antwoorden mogelijk, n=424)

4- tot 12-jarigen

76

12- tot 18-jarigen

46

Meisjes/vrouwen

33

Mensen uit een aandachtswijk

32

Mensen met overgewicht

31

Jongens/mannen

31

Mensen met migratieachtergrond

29

Buurt-/wijkbewoners

29

Jeugd in arme gezinnen

29

18- tot 45-jarigen

24

Inactieven

23

45- tot 65-jarigen

21

Mensen met beperking/chronische aandoening

19

65-plussers (ouderen)

19

0- tot 4-jarigen

14

Vluchtelingen

13

Werkzoekenden

8

Anders

6

Mensen uit het bedrijfsleven

2

Ik wordt niet voor een specifieke doelgroep
ingezet

3
0

20

40

60

80

100

Bron: Lokale enquête buurtsportcoaches 34 casegemeenten, Mulier Instituut 2016/2017 (Mulier Instituut,
2017a).

Op basis van de doelgroepen waar buurtsportcoaches zich het meest op richten, is in het
evaluatieonderzoek naar buurtsportcoaches (Van Lindert et al., 2017) onderscheid gemaakt naar typen
buurtsportcoaches. In interviews is doorgevraagd naar de aanpak die buurtsportcoaches hanteren om
een specifieke doelgroep te bereiken. Het ging om de volgende doelgroepen: kinderen tot 12 jaar,
jongeren tussen 12 en 18 jaar, kwetsbare burgers (waaronder mensen met een lage sociaaleconomische
status (SES) of migratieachtergrond), wijkbewoners, mensen met een beperking of chronische
aandoening, ouderen en sportverenigingen (als doelgroep van verenigingsondersteuning). Uitgebreide
beschrijvingen per doelgroep zijn te vinden in het bijlagenrapport behorende bij het evaluatieonderzoek
(Van Lindert & Brandsema (red.) 2017).

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

41

In de interviews zijn per doelgroep duidelijk herkenbare en van elkaar te onderscheiden ‘verhalen’ naar
voren gekomen over het werk van de buurtsportcoach voor die doelgroep. Buurtsportcoaches verschillen
in de wijze waarop zij de doelgroep benaderen en in de activiteiten die zij uitvoeren voor hun
specifieke doelgroep. Het is legitiem hen aan te spreken op hun werk voor een specifieke doelgroep.
Daarin zijn ze herkenbaar voor elkaar en voor de buitenwereld. Buurtsportcoaches zijn specialisten als
het gaat om hun kennis over en aanpak voor een doelgroep. Tegelijkertijd combineren ze vaak taken en
doelgroepen en zijn ze soms maar voor een deel van hun functie in een specifiek type te herkennen. Bij
de buurtsportcoach die zich richt op de wijk(bewoners), lijken alle verschillende typen samen te komen.
Deze buurtsportcoach functioneert meer als een generalist die wijkproblemen aankaart en voor de
oplossing van specifieke knelpunten te rade gaat bij specialisten (Van Lindert et al., 2017).

Opleidingsniveau buurtsportcoaches
BMC Onderzoek heeft in de jaarlijkse meting onder alle deelnemende gemeenten in 2017 voor het eerst
vragen opgenomen over het opleidingsniveau van de buurtsportcoaches. Gemeenten konden aangeven
hoeveel fte buurtsportcoaches werkzaam waren op vier verschillende opleidingsniveaus. 43 Het
merendeel van de fte buurtsportcoaches is aangesteld op niveau hbo-5 of hoger (70%, Wajer et al.,
2017). Ook uit het evaluatieonderzoek naar buurtsportcoaches blijken de meeste buurtsportcoaches een
opleiding te hebben afgerond op hbo-niveau of hoger (Van Lindert et al., 2017). Als naar type
buurtsportcoach wordt gekeken, dan zijn buurtsportcoaches voor ouderen en de wijkgerichte
buurtsportcoaches wat lager opgeleid dan gemiddeld. De meeste buurtsportcoaches in het
evaluatieonderzoek (drie kwart) hebben een sportgerelateerde opleiding genoten. Voor de
buurtsportcoaches voor ouderen geldt dit iets minder vaak. Zij hebben vaker een opleiding in de sfeer
van welzijn of gezondheid gevolgd (Van Lindert et al., 2017).

Werkzaamheden van de buurtsportcoach
Buurtsportcoaches hebben verschillende taken en werkzaamheden. Deze hangen samen met de
doelstellingen die zij nastreven, de sectoren waarin zij werkzaam zijn, de doelgroepen waarop zij zich
richten en de activiteiten die zij daarvoor ontplooien. In de SBB Monitor 2016 zijn cijfers gepresenteerd
van een onderzoek onder buurtsportcoaches in zestien gemeenten (Van Ginneken et al., 2016). In het
evaluatieonderzoek buurtsportcoaches is deze dataset uitgebreid naar 34 gemeenten (tabel 2.6). We
zien dat verbinden, organiseren, coördineren, communiceren en uitvoeren de belangrijkste taken zijn
(Van Lindert et al., 2017).

43

In de vragenlijst is onderscheid gemaakt in niveau mbo-1/2 (assisterend/ondersteunend), mbo-3/4
(programmerend), hbo-5 (initiërend/coördinerend/organiserend), hbo-6/plus (coördinerend/beleidsmatig).

42

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Tabel 2.6 Taken van buurtsportcoaches, naar setting (in procenten, meer antwoorden
mogelijk, n=424)
Zorg en

Organiseren (organiseren en plannen van

Totaal

Sport

Cultuur

Onderwijs

Welzijn

Overig

n=424

n=321

n=48

n=283

n=152

n=161

88

91

75

91

91

90

88

88

90

86

93

92

83

85

73

85

82

80

79

79

79

80

84

82

74

77

56

81

70

72

73

75

67

75

76

81

66

67

71

66

70

69

61

61

69

62

68

63

54

56

48

56

55

58

45

48

48

44

53

50

3

3

4

2

4

3

activiteitenaanbod)
Verbinden (samenwerkingsverbanden leggen
of verbeteren)
Coördineren (afstemmen van mensen en
activiteiten)
Communiceren (promoten en zichtbaar
maken van aanbod en resultaten)
Uitvoeren (begeleiden van lessen/
activiteiten/clinics)
Ontwikkelen (van nieuwe activiteiten/
producten/leerlijnen)
Ondersteunen (van docenten/medewerkers/
vrijwilligers)
Monitoren en evalueren (van proces en
opbrengsten)
Opleiden (van docenten/medewerkers/
vrijwilligers/trainers/coaches)
Ondersteunen (van managers/bestuurders,
beleidsmatig/organisatorisch)
Anders

Bron: Lokale enquête buurtsportcoaches 34 casegemeenten, Mulier Instituut 2016/2017 (Mulier Instituut,
2017a).

Naast deze algemene taken vervullen buurtsportcoaches ook tal van specifieke werkzaamheden (Van
Lindert et al., 2017). Belangrijker is dat de aanpak of werkwijze die buurtsportcoaches hanteren
verschilt naar doelgroep waarop zij zich richten. Iedere doelgroep vraagt om een eigen benaderwijze.
Daarbij is het van belang dat de buurtsportcoach kennis heeft over die doelgroep, en de verschillen
binnen de doelgroep, en daar zijn aanpak op afstemt. De activiteiten die hij uitvoert om mensen in
beweging te krijgen sluiten idealiter aan bij de behoeften van de doelgroep. Buurtsportcoaches
onderbouwen hun werkwijze vanuit eigen ervaring met de doelgroep, vanuit eerder opgedane kennis en
vanuit hun ervaring van wat werkt.

Werkzaamheden op scholen
Uit de 1-meting van de monitor bewegingsonderwijs onder basisscholen blijkt dat op 46 procent44 van de
basisscholen een buurtsportcoach actief is (Slot-Heijs, Lucassen & Reijgersberg, 2017). Dit is

Op basis van 6.347 basisscholen in 2016 (bron: www.onderwijsincijfers.nl) betekent dit dat op ongeveer
2.920 basisscholen een buurtsportcoach actief is.
44

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

43

toegenomen ten opzichte van vier jaar geleden bij de nulmeting (42% in 2013). Op scholen waar een
buurtsportcoach actief is, komt de buurtsportcoach vooral jaarlijks (42%), maandelijks (25%) of
wekelijks (30%). Op de overige 3 procent van de basisscholen komt de buurtsportcoach dagelijks. Van de
basisscholen waar een buurtsportcoach actief is, is de buurtsportcoach bij ruim de helft betrokken bij
het bewegingsonderwijs (59%, zie tabel 2.7). Op een kwart van die scholen geeft de betrokken
buurtsportcoach zelfstandig bewegingsonderwijs (26%). In mindere mate komt het voor dat de
buurtsportcoach de leerkrachten ondersteunt bij het bewegingsonderwijs (11%).
Tabel 2.7 Betrokkenheid buurtsportcoach(es) bij bewegingsonderwijs, indien
buurtsportcoach actief is op de schoollocatie (in procenten, n=337)
Totaal
Niet betrokken bij het bewegingsonderwijs

41

Geeft zelfstandig bewegingsonderwijs en is tevens vakleerkracht op school

13

Geeft zelfstandig bewegingsonderwijs en is geen vakleerkracht op school

13

Ondersteunt een of meerdere leerkrachten tijdens het geven van bewegingsonderwijs

11

Is op een andere manier betrokken bij het bewegingsonderwijs

22

Bron: 1-meting bewegingsonderwijs in het primair onderwijs (Slot-Heijs, Lucassen & Reijgersberg, 2017).

Van de basisscholen die een vakleerkracht in dienst hebben, financiert 42 procent dit volledig vanuit de
lumpsum45 financiering en een kwart doet dit gedeeltelijk. Basisscholen die een vakleerkracht niet
(volledig) vanuit de lumpsum financieren, gebruiken veelal een buurtsportcoach die via de gemeente als
vakleerkracht wordt ingezet (45%). Op basis van 6.347 basisscholen in 201646 betekent dit dat op
ongeveer 1.657 basisscholen een buurtsportcoach via de gemeente als vakleerkracht wordt ingezet.

Samenwerking met en tussen lokale partijen
Samenwerking is een essentieel onderdeel van de werkwijze van buurtsportcoaches, zo blijkt uit het
evaluatieonderzoek buurtsportcoaches (Van Lindert et al., 2017). Naar type buurtsportcoach (doelgroep)
werken zij met specifieke organisaties samen, vaak passend bij de doelgroep die zij bedienen. Hoeveel
en met wie ze samenwerken, hangt af van de organisatorische context in hun gemeente. Samenwerking
is niet een doel op zich, maar vaak ondersteunend in het werk. Zonder samenwerking is er geen contact
met de doelgroep, geen draagvlak voor hun werkwijze, geen partijen die zelf aanbod organiseren, etc.
De samenwerking van de buurtsportcoach met partners en tussen partners kan verschillende vormen
aannemen, zo blijkt uit het evaluatieonderzoek buurtsportcoaches (Van Lindert et al., 2017). Zo kan de
buurtsportcoach de verbindende schakel zijn tussen meerdere partners in een netwerk.
De buurtsportcoach kan ook aansluiten bij een bestaand netwerk van partners rondom een
gemeenschappelijk doel. Uit het vragenlijstonderzoek onder buurtsportcoaches in 34 gemeenten geeft
een op de vier buurtsportcoaches aan zich aan te sluiten bij bestaande netwerken (Mulier Instituut,
2017a). Bij deze vormen van samenwerking gaat het om samenwerking op strategisch niveau.
Samenwerking kan ook de vorm aannemen van een doorverwijsrelatie met specifieke organisaties die in

De lumpsum financiering is het budget dat onderwijsinstellingen (waaronder scholen) jaarlijks krijgen
vanuit de Rijksoverheid voor materiaal en personeel.
46
Zie www.onderwijsincijfers.nl.
45

44

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

contact staan met de doelgroep. Denk aan de arts die de cliënt doorverwijst naar een buurtsportcoach
en deze op zijn beurt doorverwijst naar een sportvereniging. Een laatste vorm op meer operationeel
niveau is de samenwerking tussen twee partijen om een activiteit voor een doelgroep te organiseren.
Denk aan de school en de sportvereniging die naschools sportaanbod opzetten. De buurtsportcoach kan
daar als uitvoerder nog tussen zitten. Buurtsportcoaches vinden, op welk niveau ze ook samenwerken,
deze verbindende rol een belangrijk onderdeel van hun werk. Deze taak kost veel tijd, soms maanden of
jaren. Volgens Van Ravenhorst (2017) kan een sociale netwerkanalyse helpen om in kaart te brengen
met welke partijen wordt samengewerkt, wat de rol van de buurtsportcoach hierin is en hoe intensief
de samenwerking is.
Gemeenten geven in interviews aan dat zij willen toewerken naar de strategische manier van verbinden,
zodat een duurzame verbinding ontstaat tussen organisaties en de buurtsportcoach zichzelf overbodig
maakt. Zodoende kan de buurtsportcoach zich op een andere wijk of doelgroep richten, waardoor meer
mensen profijt hebben van de buurtsportcoach. Anderzijds is de buurtsportcoach structureel nodig,
zodat hij een vertrouwd gezicht in de wijk kan worden en een band kan opbouwen en onderhouden met
de doelgroep. Volgens lokale organisaties is deze duurzame verbinding tussen organisaties nog niet altijd
aanwezig en betwijfelen ze of dit wel mogelijk is, gezien de beperkte middelen vanuit de organisaties.
Uit het vragenlijstonderzoek in 34 gemeenten onder betrokken lokale organisaties, blijkt dat de
samenwerking met andere organisaties bij 26 procent van de organisaties nog via de buurtsportcoach
verloopt (Mulier Instituut, 2017b).
In het vragenlijstonderzoek onder buurtsportcoaches in 34 gemeenten (Mulier Instituut, 2017a) noemt
ruim de helft van de buurtsportcoaches dat het bij samenwerking tussen organisaties waarbij zij
betrokken zijn, vaak gaat om de organisatie van jaarlijks terugkerende of incidentele activiteiten (57%
resp. 51%). De helft spreekt over het uitvoeren van activiteiten op structurele basis (53%) of dat partijen
samenwerken in een projectgroep (52%, zie tabel 2.8). Betrokken organisaties (Mulier Instituut, 2017b)
geven zelf ook aan dat deze vier vormen het meest voorkomen, maar in een andere volgorde.
Samenwerking in de vorm van gezamenlijk overleggen over doelen en resultaten, een gezamenlijk plan
van aanpak, een samenwerkingsovereenkomst of in een zogenaamde ketenaanpak komen volgens
buurtsportcoaches ook voor, maar minder vaak. Dat zeggen organisaties zelf ook. Het aandeel
organisaties dat deze vormen van samenwerking noemt, is lager dan bij de buurtsportcoaches. 11
procent van de organisaties geeft aan dat zij met andere organisaties gezamenlijk het werkgeverschap
van de buurtsportcoach hebben geregeld (Van Lindert et al., 2017; Mulier Instituut, 2017b).

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

45

Tabel 2.8 Wijze waarop organisaties, waarbij de buurtsportcoach betrokken is, met elkaar
samenwerken volgens buurtsportcoaches en betrokken organisaties (in procenten, meer
antwoorden mogelijk)
Buurtsportcoaches

Betrokken organisaties

(n=424)

(n=446)

Voeren gezamenlijk een jaarlijks terugkerende activiteit uit

57

51

Voeren gezamenlijk op incidentele basis activiteiten uit

55

62

Voeren gezamenlijk op structurele basis activiteiten uit

53

38

Organisaties participeren in een projectgroep

52

38

Doelen en resultaten worden in gezamenlijk overleg bepaald

37

28

Hebben een gezamenlijk plan van aanpak voor de

36

27

Hebben een samenwerkingsovereenkomst ondertekend

30

27

Werken samen in een zogenaamde ketenaanpak

25

24

Hebben gezamenlijk het werkgeverschap voor de

-

11

Voeren een gezamenlijke administratie/overhead

9

2

Anders

4

9

Niet van toepassing

6

-

samenwerking

buurtsportcoach geregeld

Bron: Lokale enquête buurtsportcoaches en betrokken organisaties 34 casegemeenten, Mulier Instituut
2016/2017 (Mulier Instituut 2017a; 2017b)

Organisaties die betrokken zijn bij de inzet van buurtsportcoaches blijken (al) redelijk veel samen te
werken met partijen als de gemeente (68%), (andere) onderwijsinstellingen (67%) en (andere)
sportorganisaties (76%, Mulier Instituut, 2017b47).

De verbinding met het sociaal domein
In deze paragraaf gaan we specifiek in op de samenwerking die al dan niet door de buurtsportcoach met
het sociaal domein tot stand wordt gebracht.

Buurtsportcoach onderdeel van leefstijlinterventie
In de regio Amsterdam wordt de buurtsportcoach als een pilot in drie stadsdelen ingezet als onderdeel
van een leefstijlinterventie voor kwetsbare burgers (Oosterveer & Schönenberger, 2017)48.
Bij deze pilot worden Activerende Leefstijlinterventies (Ali) ingezet door buurtsportcoaches om mensen
met (gezondheids-)problemen (minima/werkzoekenden) te begeleiden naar duurzame deelname aan
beweegactiviteiten. De pilot is tussentijds geëvalueerd door GGD Amsterdam. Uit de evaluatie blijkt dat
de inzet van buurtsportcoaches als een succesvolle interventie wordt gezien. Het doel om 60 procent
van de deelnemende kwetsbare Amsterdammers duurzaam aan een beweegactiviteit deel te laten

De tussentijdse resultaten van Van Ginneken et al. (2016) van 16 gemeenten verschillen weinig van de
resultaten van alle 34 casegemeenten.
48
http://www.ggd.amsterdam.nl/publish/pages/473214/activerende_leefstijlinterventies_amsterdam_2015__2016.pdf.
47

46

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

nemen, is op korte termijn behaald. De samenwerking tussen Werk, Participatie en Inkomen van de
gemeente Amsterdam en de buurtsportcoach zorgt voor een structurele doorverwijzing van deelnemers.

Verbinding tussen (jeugd)zorg, welzijn en sport
Over de verbinding tussen zorg, welzijn en sport zijn drie onderzoeken afgerond (Jansma & Hermens,
2016; Hermens, Super & Verkooijen, 2017; Leenaars, 2017; Leenaars & Smit, 2017). Deze onderzoeken
zijn niet allemaal primair gericht op de inzet van buurtsportcoaches, maar focussen wel op het leggen
van verbindingen tussen sectoren.
Het Verwey-Jonker Instituut deed onderzoek naar de verbindingen tussen jeugdzorg- en
welzijnsorganisaties en sportverenigingen in Drenthe (Jansma & Hermens, 2016) 49. Voor dit onderzoek
volgden zij vier pilots van Positief Opgroeien Drenthe Sport (POD Sport) met de focus op het bevorderen
van een opvoed- en opgroeiklimaat op sportverenigingen. Plezier in sporten en een positieve ervaring
zijn hierbij van belang om met sporten door te gaan. Buiten het POD Sport-project werken Drentse
sportverenigingen, jeugd- en welzijnsorganisaties nog beperkt samen, hoewel hier wel draagvlak voor is.
Het begeleiden van kwetsbare jeugd naar sportverenigingen levert voor de verenigingen nieuwe leden
op en de kwetsbare jeugd heeft een plek om zinvol tijd te kunnen besteden. Bij sportverenigingen is
minder draagvlak voor het gebruik van de vereniging om jeugd met opvoed- en opgroeiproblemen te
vinden.
Een goede samenwerking tussen jeugdhulpprofessionals en vrijwilligers van sportverenigingen komt tot
stand wanneer iemand hier het initiatief voor neemt en begeleidt, de samenwerking zichtbaar wordt
gemaakt en wederzijds wordt geïnvesteerd in de samenwerking (Hermens, Super & Verkooijen, 2017)50.
Belemmeringen bij de samenwerking tussen jeugdzorg en sport zijn verschillen in cultuur, werkwijze en
werktijden. Voor kwetsbare jeugd kan sport positieve uitkomsten bieden, maar balans tussen positieve
en negatieve sportervaringen is hierbij volgens Hermens en collega’s belangrijk. Een sportcoach kan hier
invloed op uit oefenen door een positief klimaat te bevorderen, waarin jongeren zich gesteund voelen
en successen kunnen ervaren. Daarom is van belang dat wordt geïnventariseerd in welke sportactiviteit
bij de jongere past.
Leenaars en Smit hebben voor hun promotieonderzoek ‘Verbinding zorg, sport en bewegen’ drie jaar
lang dertien buurtsportcoaches uit negen verschillende gemeenten gevolgd (zie voor factsheet: Leenaars
& Smit, 2017; voor proefschrift: Leenaars, 2017).
Tijdens het onderzoek hebben zij zich gericht op (1) de inzet van de buurtsportcoaches en de
samenwerking tussen de verschillende organisaties op het gebied van zorg, sport en bewegen en op (2)
de invloed van de georganiseerde beweegactiviteiten op de structurele beweegdeelname en gezondheid
van buurtbewoners51. Met betrekking tot de inzet van de buurtsportcoach bij de verbinding tussen zorg,
sport en bewegen onderscheiden zij drie rollen:


Doorverwijzer: inwoners na een doorverwijzing vanuit zorg en welzijn begeleiden naar passend
sport- en beweegaanbod;

http://www.verwey-jonker.nl/doc/2016/114043_Positief-opgroeien-in-Drentse-sportverenigingen_web.pdf.
http://www.wur.nl/upload_mm/5/3/1/3807add4-c996-4607-86cbdc022154a585_Brochure%20Jeugd%2C%20Zorg%20en%20Sport%20-%20FINAL.PDF.
51
https://www.kennisbanksportenbewegen.nl/?file=7840&m=1496756169&action=file.download.
49
50

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

47



Organisator: activiteiten voor en van zorg-, sport- en welzijnsorganisaties organiseren en
ondersteunen;



Makelaar: de verbinding leggen tussen zorg, sport en bewegen door activiteiten te organiseren en
cliënten vanuit zorg en welzijn te begeleiden naar passend sport- en beweegaanbod.

Belemmeringen die volgens professionals en buurtsportcoaches de samenwerking tussen zorg, sport en
bewegen in de weg staan, zijn een gebrek aan geld, tijd en kennis van zorgprofessionals. Daarnaast
sluiten vraag en sportaanbod niet altijd op elkaar aan, met het oog op de verschillende doelgroepen.
Integraal gezondheids- en sportbeleid van gemeenten en de verankering van dat beleid op
managementniveau, zijn veelbelovend om de doelgroep te bereiken. Zonder integraal beleid van
gemeenten vindt de verbinding tussen zorg, sport en bewegen vooral plaats rondom eigen activiteiten
van de buurtsportcoach, gericht op een beperkte doelgroep en beperkte groep professionals. Om
inwoners na een beweegprogramma aan het bewegen te houden, is het volgens Leenaars en Smit
belangrijk om in te spelen op zelfmanagementondersteuning. Dit kan bijvoorbeeld door in te zetten op
gedragsverandering, voorlichting en het ervaren van verbeteringen. Lees hierover meer bij paragraaf 2.3
Prestaties.
Uit literatuuronderzoek van Hoogendoorn en De Hollander (2016) blijkt dat een buurtsportcoach een
laagdrempelige partij is voor ondervertegenwoordigde groepen (zoals mensen met een beperking/
chronische aandoening, met een migratieachtergrond of ouderen) om belemmeringen om te gaan
sporten en/of bewegen weg te nemen. Ook kunnen belemmeringen om te sporten bij kwetsbare mensen
worden weggenomen doordat een buurtsportcoach zorgorganisaties en sportaanbieders met elkaar
verbindt.

Samenwerking met wijkteams
Het merendeel van de gemeenten werkt samen met (sociale) wijkteams (Van Arum & Schoorl, 2016).
Hierin zitten professionals uit de zorg en uit welzijnswerk. De buurtsportcoach is een logische verbinder
tussen de casuïstiek van een wijkteam en sportverenigingen en andere sport- en beweegaanbieders. In
de factsheet52 met tien tips voor buurtsportcoaches om samen te werken met wijkteams, beveelt
Kenniscentrum Sport aan om te investeren in relaties met de wijkteams en die relaties goed te
onderhouden.
In vragenlijstonderzoek onder buurtsportcoaches in 34 gemeenten geeft bijna een vijfde (38%) van de
buurtsportcoaches aan dat het goed lukt om een verbinding te leggen met sociale wijkteams in hun
gemeente (Van Lindert et al., 2017). Tevens kaarten buurtsportcoaches aan dat deze verbindingen vaak
nog moeizaam tot stand komen.

Beïnvloedende factoren voor de lokale implementatie
Diverse factoren beïnvloeden de implementatie van de Bic op gemeenteniveau en het werk van de
buurtsportcoach.

52

https://www.kennisbanksportenbewegen.nl/?file=7794&m=1496303749&action=file.download.

48

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Implementatie Bic in gemeenten
Uit de interviews met ambtenaren en coördinatoren van buurtsportcoaches uit de 34 gemeenten blijkt
dat de ruimte voor lokaal maatwerk, onzekerheid over de continuïteit van de (rijks)financiering en de
organisatiestructuur van de inzet van de buurtsportcoaches, invloed hebben op de implementatie van de
Brede impuls combinatiefuncties (Van Lindert et al., 2017). Door de ruimte voor lokaal maatwerk
kunnen gemeenten inspelen op zaken die binnen de gemeente leven. Gemeenten fungeren hierbij als
lerende organisaties. Door onzekerheid over de continuïteit van de financiering, zijn betrokken
organisaties terughoudender en nemen zij minder risico’s met betrekking tot de inzet van
buurtsportcoaches. Met name in kleinere gemeenten werken veel buurtsportcoaches onder tijdelijke
contacten, waardoor veel wisselingen zijn onder buurtsportcoaches en kennis verloren gaat. Met
betrekking tot de organisatiestructuur zien Van Lindert et al. (2017) dat betrokken organisaties
tevredener zijn over de activiteiten van en de samenwerking met de buurtsportcoaches wanneer de
gemeente meer stuurt en een duidelijk kader stelt met betrekking tot beleid rondom de
buurtsportcoach.

Ervaringen met samenwerking
Over het algemeen vinden buurtsportcoaches in 34 casegemeenten dat zij met succes samenwerken met
diverse betrokken organisaties (82%, Van Lindert et al., 2017). Betrokken organisaties zijn in deze
casegemeenten over het algemeen ook tevreden over de samenwerking met de buurtsportcoaches
(80%). Buurtsportcoaches vinden zelf ook dat ze met succes samenwerken met andere
buurtsportcoaches (78%). Ze zijn het wat minder eens met de stelling dat de animo van betrokken
partijen om samen te werken hoog is (55% eens). Betrokken organisaties zelf zijn het wat vaker met
deze stelling eens (66%). Ongeveer twee vijfde van de buurtsportcoaches denkt dat de samenwerking
tussen organisaties die onderling verschillen in cultuur en werkwijze nieuwe aanpakken oplevert (41%
eens, 35% neutraal). Weinig buurtsportcoaches geven aan (16% eens) dat sommige organisaties zich uit
de samenwerking hebben teruggetrokken (Van Lindert et al., 2017; Mulier Instituut, 2017a).
De samenwerking met externe partijen zien buutsportcoaches als een belangrijke beïnvloedende factor
in hun werk. De samenwerking verloopt veelal goed, maar kost veel tijd en energie. De samenwerking
met partijen van buiten de sport, zoals met zorg en welzijn (zie ook Leenaars, 2017) verloopt nog vaak
stroef, zo blijkt uit interviews met buurtsportcoaches in het evaluatieonderzoek buurtsportcoaches (Van
Lindert et al., 2017). Deze partijen, die vaak de doelgroepen vertegenwoordigen die de buurtsportcoach
in beweging wil brengen, zijn vaak nog onbekend met het werk van de buurtsportcoach en kunnen
terughoudend zijn. Partijen in de sport willen soms juist te snel gaan, wat deelnemers die nog niet
gewend zijn aan sport en bewegen kan afschrikken. Buurtsportcoaches waardering geven voor het
opbouwen van samenwerkingsverbanden en de tijd daarvoor geven is belangrijk, zo stellen Van Lindert
et al. (2017). Een herkenbaar gezicht worden voor doelgroepen en partijen kost nu eenmaal tijd.

Helderheid taken
Uit het vragenlijstonderzoek binnen 34 gemeenten blijkt dat het merendeel van de buurtsportcoaches
(87%) een helder beeld heeft van zijn of haar taken en werkzaamheden (aanpak). Voor organisaties die
bij hun inzet zijn betrokken geldt dat ook, maar in iets mindere mate (71% eens met de stelling; Van
Lindert et al., 2017; Mulier Instituut, 2017a). Buurtsportcoaches en betrokken organisaties vinden verder
dat de doelstellingen met de inzet van de buurtsportcoach in hun gemeente realistisch en haalbaar zijn
(70% resp. 69% eens). Iets minder buurtsportcoaches zijn het (zeer) eens met de stelling dat de aanpak
of werkwijze om de doelstellingen en doelgroepen te bereiken goed zijn onderbouwd en uitgewerkt

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

49

(67% eens, 8% oneens, 23% neutraal). Uit interviews blijkt dat buurtsportcoaches hun werkwijze
onderbouwen met kennis en ervaring opgedaan in de praktijk (met wat werkt).

Inrichting eigen werk
Over de inrichting van hun eigen werk zijn buurtsportcoaches behoorlijk tevreden. Uit
vragenlijstonderzoek onder buurtsportcoaches in 34 gemeenten blijkt dat bijna alle buurtsportcoaches
(94%) naar eigen zeggen voldoende kennis en vaardigheden hebben om de werkzaamheden te kunnen
uitvoeren. Betrokken organisaties zijn het daar over het algemeen mee eens (80%). Gemeenten noemen
in interviews de buurtsportcoach als persoon een succesfactor bij de implementatie van de Bic.
Buurtsportcoaches bevestigen in interviews nogmaals over de kwaliteiten te beschikken die een goede
buurtsportcoach moet hebben. Zij blijken over een open en ondernemende instelling te moeten
beschikken om de lokale vraagstukken waar zij voor staan, het hoofd te kunnen bieden. Toch zien zij
ook mogelijkheden hun eigen vaardigheden en kennis te verbeteren en zijn ze soms kritisch op de
mogelijkheden die werkgevers bieden om zichzelf verder te ontwikkelen (Van Lindert et al., 2017). Het
merendeel van de buurtsportcoaches (91%) ervaart voldoende ruimte om een eigen aanpak/werkwijze
te kiezen. Uit interviews met buurtsportcoaches blijkt dat de ervaren vrijheid een belangrijke
succesfactor in hun werkwijze is. Door zelf invloed uit te (kunnen) oefenen op het bepalen van doelen
en activiteiten, zijn zij in staat om aan te sluiten bij de lokale behoeften van hun doelgroep of wijk.
Ook steun van collega’s en leidinggevenden wordt in het vragenlijstonderzoek als voldoende ervaren
(86%). Buurtsportcoaches zijn het over het algemeen eens met de stelling dat zij voldoende
mogelijkheden hebben om werkervaringen met collega’s uit wisselen (81%). Iets minder
buurtsportcoaches zijn het eens met de uitspraak dat zij op voldoende steun kunnen rekenen van
betrokken professionals en organisaties mochten zij die nodig hebben (78%). Uit interviews blijkt dat
uitwisseling van ervaringen en kennis met collega’s in het eigen team of binnen de gemeente van groot
belang is om de eigen aanpak te verbeteren. Het is van belang dat zij hierover in contact zijn met
betrokken partijen en draagvlak creëren voor hun werk. Een te grote afstand tot werkgever en
betrokken partijen vinden buurtsportcoaches niet wenselijk. Enige afstemming in doelen en werkwijze
is van belang (Van Lindert et al., 2017; Mulier Instituut, 2017a).

Randvoorwaarden werk
Stellingen die te maken hebben met randvoorwaardelijke aspecten van het werk scoren wat lager in de
beleving van buurtsportcoaches en betrokken organisaties, zo blijkt uit vragenlijstonderzoek in 34
gemeenten (Van Lindert et al., 2017; Mulier Instituut 2017a)). Het merendeel van de buurtsportcoaches
is het eens (77%) met de stelling dat een of meerdere personen zijn aangewezen voor de coördinatie van
de inzet van buurtsportcoaches. Drie kwart van de buurtsportcoaches vindt dat er voldoende materialen
en voorzieningen zijn om het werk te kunnen uitvoeren (75% eens, 7% oneens) en dat het
werkgeverschap goed is geregeld (72% eens, 8% oneens).
Minder buurtsportcoaches zijn het eens met de stelling dat het nemen van besluiten met betrekking tot
de inzet van buurtsportcoaches in hun gemeente, wijk of organisatie soepel en snel verloopt (46% eens,
13% oneens). Betrokken organisaties zijn het daar overigens vaker mee eens (70%). Uit het
evaluatieonderzoek buurtsportcoaches komt naar voren dat het van belang is om de omstandigheden
waaronder buurtsportcoaches hun werk doen goed te organiseren. Het gaat hier zowel om goede
afstemming over doelen en werkwijze met opdrachtgever, werkgevers, collega’s en partners, als om het
faciliteren van de ontwikkeling van vaardigheden en competenties bij buurtsportcoaches (Van Lindert et
al., 2017).

50

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Betrekken doelgroepen en ouders/verzorgers
Buurtsportcoaches en betrokken organisaties zijn kritisch over het gemak waarmee de doelgroep(en)
waar de buurtsportcoach zich op richt kunnen worden geënthousiasmeerd om aan activiteiten deel te
nemen. In het vragenlijstonderzoek in 34 gemeenten is ongeveer de helft van zowel buurtsportcoaches
(47%) als van de betrokken organisaties (52%) het eens met de stelling dat zij makkelijk te
enthousiasmeren zijn, een kwart (25%) van de buurtsportcoaches en 18 procent van de betrokken
organisaties is het hier niet mee eens. Desondanks is 69 procent van de buurtsportcoaches tevreden over
de mate waarin hij/zij de doelgroep(en) weet te bereiken (8% niet eens met de stelling, zie verder bij
kopje Prestaties; Mulier Instituut 2017a; 2017b).
Het betrekken van ouders en verzorgers bij activiteiten voor (hun) kinderen vinden de
buurtsportcoaches en betrokken organisaties lastiger. Een vijfde (17%) van de buurtsportcoaches en drie
tiende (30%) van de organisaties is het eens met de stelling dat zij over het algemeen makkelijk te
betrekken zijn, maar ruim twee vijfde (42%) van de buurtsportcoaches en drie tiende (32%) van de
organisaties is het daar niet mee eens. Drie kwart (72%) van de buurtsportcoaches vindt verder dat in
hun gemeente/wijk bij organisaties en andere professionals draagvlak is voor het werk van de
buurtsportcoach (Mulier Instituut, 2017a; 2017b).

2.3

Prestaties
De activiteiten die buurtsportcoaches op lokaal niveau uitvoeren, hebben tot doel om bepaalde
resultaten op prestatieniveau te behalen. Landelijk is een aantal doelstellingen opgesteld met
betrekking tot de Bic (zie bijlage 5, tabel B5.1), maar gemeenten mogen een eigen invulling aan deze
doelen geven.
Uit het evaluatieonderzoek buurtsportcoaches weten we dat de diverse betrokkenen zich wel in deze
landelijke doelstellingen herkennen, maar dat zij lokaal ook hun eigen doelen aan de inzet van
buurtsportcoaches koppelen (zie eerdere paragraaf 2.2, kopje Lokale doelstellingen). Dit maakt dat de
inzet van buurtsportcoaches lokaal zeer divers kan uitpakken. In middelgrote en grote gemeenten werd
beleidsmatig al ingezet op bijvoorbeeld sportstimulering, maar in kleinere gemeenten vaak niet. Kleine
gemeenten geven dan ook aan dat zonder de buurtsportcoach in hun gemeente minder tot geen
aandacht voor sport en bewegen zou zijn.
Toch is er behoefte om op basis van lokale resultaten uitspraken te doen over het bereiken van de
landelijke en lokale doelen. Voor deze SBB Monitor gaan we daarom uit van een aantal vooraf gekozen
indicatoren (onder meer afgeleid van de landelijke doelen): meer lokale verbindingen, meer/beter
sport- en beweegaanbod, meer sterke sportverenigingen, meer brede scholen met sportaanbod,
veranderingen in infrastructuur, competenties van de doelgroep en het bereik van doelgroepen/aantal
deelnemers. Resultaten op deze indicatoren zijn gebaseerd op de ervaring van gemeenten,
buurtsportcoaches en betrokken organisaties. Voor een overzicht van de resultaten, zie figuur 2.3.
Over het algemeen zijn gemeenten wat positiever over de resultaten dan betrokken buurtsportcoaches
en zijn betrokken organisaties hier het minst positief over. Dit is te verklaren doordat gemeenten zicht
hebben op wat alle buurtsportcoaches binnen de gemeente doen. Betrokken organisaties en
buurtsportcoaches zien vaak maar een deel van het werk van de buurtsportcoach: alleen het deel waar
zij zelf bij betrokken zijn.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

51

Figuur 2.3 De mate waarin gemeenten*, buurtsportcoaches** en betrokken*** organisaties
van casegemeenten53 ervaren dat doelstellingen met de inzet van de buurtsportcoaches
zijn behaald (uitsnede van lokale en landelijke doelstellingen; in procenten; ‘een beetje’ en
‘volledig’ behaald)

Stimuleren van een dagelijks sport- en
beweegaanbod op en rond scholen

78

Verbindingen leggen tussen sport en andere
sectoren

89

74

Vergroten van samenwerking tussen organisaties
in mijn gemeente

Uitbreiding van het sport- en beweegaanbod voor
specifieke doelgroepen

95
91

63

Verbeteren van de kwaliteit van sport- en
beweegaanbod aan specifieke doelgroepen

69

93

80
83

Vergroten van betrokkenheid van ouders

70

Verbeteren van de sociale competenties van
specifieke doelgroepen

73

57

Uitbreiding van het aantal brede scholen met een
sport- en cultuuraanbod

69

59
0

De kwaliteit van het bewegingsonderwijs
verbeteren****

20

Buurtsportcoaches

40

89

83

82

79

60
0

96

85

69

100

100

85

67

Versterking van sportverenigingen met het oog op
hun maatschappelijke functie

Casegemeenten

100
93

60

80

100

Organisaties

Bron: *Interviews beleidsambtenaren en lokale coördinatoren, Mulier Instituut, 2016/2017 (Van Lindert et al,
2017); Lokale enquête buurtsportcoaches** en betrokken organisaties*** 34 casegemeenten, Mulier Instituut
2016/2017 (Mulier Instituut 2017a; 2017b).
**** Voor het resultaat op dit doel was de respons van gemeenten laag, daarom zijn deze resultaten niet
weergegeven.

Het aantal respondenten varieert per doelstelling, afhankelijk van of de doelstellingen worden nagestreefd.
In totaal zijn deze vragen beantwoord door 20 gemeenten, 424 buurtsportcoaches en 446 betrokken
organisaties.
53

52

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Meer lokale verbindingen
Bijna alle casegemeenten (94%) beogen om met de inzet van de buurtsportcoaches het leggen van
verbindingen tussen sport en andere sectoren te bevorderen (Van Lindert et al., 2017). Met name
casegemeenten en buurtsportcoaches zijn erg positief over de resultaten op deze doelstelling, maar
betrokken organisaties zien op dit gebied ook resultaat (zie figuur 2.3). In de interviews geven de 34
casegemeenten aan dat zowel verbindingen binnen de gemeentelijke organisatie als daarbuiten zijn
gelegd (Van Lindert et al., 2017).
De sportambtenaren uit (middel)grote gemeenten ervaren dat zij meer als partner worden gezien: de
verbinding tussen sport en andere beleidsterreinen wordt steeds meer gezocht. Binnen de gemeente
zijn voornamelijk verbindingen ontstaan tussen de beleidsterreinen sport, onderwijs, het sociaal domein
en in mindere mate met jeugd, armoede, veiligheid, openbare orde en leefbaarheid.
Hoewel samenwerking tussen organisaties door casegemeenten in mindere mate wordt nagestreefd
(81%) dan het leggen van verbindingen (94%) (niet in figuur), zijn met name casegemeenten en
buurtsportcoaches over resultaten op dit gebied erg positief (zie figuur 2.3). Uit interviews met
casegemeenten blijkt dat samenwerking vooral is versterkt tussen organisaties in de sectoren sport
(sportverenigingen) en onderwijs (scholen), maar ook tussen de sectoren sport en organisaties in de
zorg/welzijn (zoals GGZ), de buurt en bij de kinderopvang. Zie hiervoor ook paragraaf 2.2, kopje
Samenwerking met en tussen lokale partijen.
Buurtsportcoaches geven in interviews aan dat het leggen van verbindingen een essentieel onderdeel
vormt van hun werk. Zij steken hier veel tijd in en zijn positief over het resultaat. Buurtsportcoaches
vinden het echter lastig om hierover concrete resultaten te overleggen aan opdrachtgevers.
Samenwerking is een moeilijk meetbare indicator (Van Lindert et al., 2017).

Meer/beter sport- en beweegaanbod
Merkbare resultaten worden ervaren in een toename en een verbetering in de kwaliteit van sport- en
beweegaanbod.

Meer/beter sport- en beweegaanbod op en rond scholen
Het stimuleren van een dagelijks sport- en beweegaanbod op en rond scholen wordt nagestreefd door 89
procent van de gemeenten (Van Lindert et al., 2017). Zowel casegemeenten als buurtsportcoaches zijn
erg positief over het bereikte resultaat hierop, en betrokken organisaties zijn behoorlijk positief (zie
figuur 2.3). Volgens 79 procent van de buurtsportcoaches en 60 procent van de betrokken organisaties
wordt hier resultaat op geboekt.
Op 46 procent van de basisscholen blijkt een buurtsportcoach actief te zien (zie paragraaf 2.2 onder
kopje Werkzaamheden van de buurtsportcoach; Slot-Heijs et al., 2017). In vragenlijstonderzoek onder
betrokken organisaties in 34 gemeenten (Mulier Instituut, 2017b) geven zes op de tien scholen (61%)
waar een buurtsportcoach betrokken was, bij activiteiten voor leerlingen op school na schooltijd aan
dat door de komst van de buurtsportcoach dit aanbod is toegenomen. Zeven op de tien betrokken
scholen (70%) zien dat de kwaliteit van de aangeboden sport- en beweegactiviteiten op de scholen is
toegenomen door de komst van de buurtsportcoach. Ook zes op de tien sportverenigingen (59%) waar
een buurtsportcoach betrokken is bij activiteiten van de vereniging op en rond scholen, geven aan dat
het aanbod van deze activiteiten is toegenomen.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

53

De helft van de betrokken sportverenigingen (51%) ziet dat de kwaliteit van het sport- en beweegaanbod
op hun vereniging is toegenomen door de komst van de buurtsportcoach (Mulier Instituut, 2017b).

Meer/beter sport- en beweegaanbod in de buurt
Het merendeel van de casegemeenten (81%) beoogt dat met de inzet van buurtsportcoaches meer
mensen kunnen sporten en bewegen in de buurt. Ook willen zij het sport- en beweegaanbod voor
specifieke doelgroepen uitbreiden (77%) en de kwaliteit (pedagogisch, methodisch, didactisch) van
sport- en beweegaanbod voor specifieke doelgroepen verbeteren (48%; Van Lindert et al., 2017).
Volgens het merendeel van de casegemeenten, buurtsportcoaches en betrokken organisaties is het
sport- en beweegaanbod voor specifieke groepen uitgebreid en is de kwaliteit toegenomen (zie figuur
2.3).

Meer/beter sport- en beweegaanbod bij sportverenigingen
Volgens 14 procent van de sportverenigingen die deelnamen aan een meting van het Verenigingspanel
van het Mulier Instituut (Mulier Instituut, 2017c) zijn zij in de afgelopen drie jaar nieuw aanbod gaan
organiseren voor hun huidige doelgroepen en organiseert nog eens 14 procent nieuw aanbod voor nieuwe
doelgroepen. Volgens verenigingen is de afgelopen drie jaar ook aan de kwaliteit van het sport- en
beweegaanbod gewerkt, vooral door trainers/begeleiders cursussen te laten volgen (42%). Van de
verenigingen waarbij het aanbod en/of de kwaliteit van het aanbod is veranderd, geeft 16 procent aan
dat dit komt door de inzet van een buurtsportcoach. Zie ook paragraaf 4.5, Verandering aanbod en
kwaliteit bij sportverenigingen.

Sterkere sportverenigingen
Casegemeenten beogen met de inzet van de buurtsportcoaches om sportverenigingen te versterken
(84%; Van Lindert et al., 2017). Ook over de resultaten op deze doelstelling zijn zowel casegemeenten,
betrokken organisaties als buurtsportcoaches positief. In de vorige SBB Monitor van 2016 (Van Lindert et
al., 2016) is geconcludeerd dat verenigingen met een buurtsportcoach hoger scoren op de indicator voor
het invullen van hun maatschappelijke functie. Dit was gebaseerd op een peiling van het
Verenigingspanel van het Mulier Instituut (2016b), waarin verenigingen werden bevraagd in welke mate
zij scoren op de indicatoren voor de organisatiekracht en maatschappelijke functie. Deze meting wordt
in 2018 herhaald.
In het evaluatieonderzoek buurtsportcoaches is een aantal buurtsportcoaches specifiek bevraagd op hun
rol als verenigingsondersteuner. Ook zij geven aan het versterken van de sportvereniging (ondersteunen
van kader) als doel te zien en hierop resultaat te boeken (Van Lindert et al., 2017).

Meer brede scholen met sportaanbod
Uitbreiden van het aantal brede scholen met sportaanbod heeft minder dan de helft de casegemeenten
(42%) als doelstelling bij de inzet van de buurtsportcoaches (Van Lindert et al., 2017). In vergelijking
met de andere doelstellingen zien casegemeenten, buurtsportcoaches en betrokken organisaties hier
het minst resultaat op (zie figuur 2.3).

Veranderingen in infrastructuur
In het evaluatieonderzoek buurtsportcoaches komt in gesprekken met gemeenteambtenaren,
coördinatoren en buurtsportcoaches naar voren dat door de inzet van buurtsportcoaches verbindingen
ontstaan tussen organisaties die anders niet tot stand zouden zijn gekomen.

54

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Ook zijn er aanwijzingen voor de ontwikkeling van nieuw aanbod, wanneer bijvoorbeeld bestaand
aanbod niet aansluit op de behoeften van de doelgroep. Buurtsportcoaches spannen zich in om zelf, of
samen met partners, in te spelen op deze behoeften door nieuwe activiteiten op te zetten (Van Lindert
et al., 2017).

Bereik doelgroepen/aantal deelnemers
Gemeenten zetten buutsportcoaches steeds vaker niet enkel op jeugd, maar eveneens op de kwetsbare
burger in (Van Lindert et al., 2017). Het bereiken van deze kwetsbare doelgroepen (mensen met een
lage sociaaleconomische status, migratieachtergrond, inactieven en ouderen) is voor gemeenten echter
nog een groot struikelblok. Gemeenten zetten in op zorg- en welzijnsorganisaties om ook die ‘moeilijk
bereikbare doelgroepen’ te bereiken en volgens gemeenten maken de buurtsportcoaches daarin een
verschil.

Vergroten van sociale competenties en betrokkenheid van de doelgroep
Het vergroten van sociale competenties van specifieke doelgroepen en van betrokkenheid van ouders
zijn in mindere mate doelen die casegemeenten met de buurtsportcoaches beogen (resp. 45% en 42%)
(Van Lindert et al., 2017). Ook hier zien casegemeenten, buurtsportcoaches en betrokken organisaties in
mindere mate resultaat op (figuur 2.3).
In het evaluatieonderzoek buurtsportcoaches geven buurtsportcoaches aan dat zij hun doelgroep weten
te bereiken door specifieke benaderwijzen (Van Lindert et al., 2017). Zeven op de tien
buurtsportcoaches vinden dat zij hun doelgroep goed weten te bereiken. Hoeveel deelnemers zij
vervolgens bereiken, vinden zij lastig te beantwoorden. Een kwart van de buurtsportcoaches bereikt
naar schatting jaarlijks 0 tot 100 deelnemers, een derde ongeveer 101 tot 500, een vijfde bereikt tussen
500 en 1000 deelnemers en nog eens een vijfde naar schatting meer dan 1000. Buurtsportcoaches geven
zelf aan dat deze aantallen niet veel zeggen, omdat hier ook deelnemers onder vallen die al actief zijn.
Het gaat hen vooral om het bereik van de inactieven. Bij de aantallen moeten we ons realiseren dat het
uitmaakt wat voor soort activiteiten een buurtsportcoach organiseert. Bij een groot jeugdevenement
worden meer deelnemers bereikt dan bij een kleinschalige clinic voor een bepaalde kwetsbare
doelgroep.

2.4

Effecten
In het evaluatieonderzoek buurtsportcoaches is via vragenlijsten geïnventariseerd hoe gemeenten,
buurtsportcoaches en betrokken organisaties het resultaat inschatten op landelijke en lokale
doelstellingen van de Bic (zie figuur 2.4). Ook is tijdens interviews aan gemeenten gevraagd in welke
mate wordt gemonitord en geëvalueerd. Deze resultaten worden in dit hoofdstuk gepresenteerd.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

55

Figuur 2.4 De mate waarin gemeenten*, buurtsportcoaches** en betrokken organisaties***54
ervaren dat voor de doelstellingen met de inzet van de buurtsportcoaches resultaten zijn
behaald (uitsnede van lokale en landelijke doelstellingen; in procenten; ‘een beetje’ en
‘volledig’ behaald)

100
94

Stimuleren dat meer mensen kunnen sporten en
bewegen in de buurt

81
96

Stimuleren van de sport- en beweegdeelname van
specifieke doelgroepen

90
59
91
92

Stimuleren dat meer mensen lid worden van een
sportvereniging/-organisatie

78
88

Het verminderen van overgewicht van specifieke
doelgroepen

81
66
87

Stimuleren van de maatschappelijke participatie
van buurtbewoners

66
80
72
74

Bevorderen van de leefbaarheid in de buurt of
gemeente

66
0

De doorstroming naar sportverenigingen
stimuleren****

83
57
0

Casegemeenten

20

Buurtsportcoaches

40

60

80

100

Organisaties

Bron: *Interviews beleidsambtenaren en lokale coördinatoren, Mulier Instituut, 2016/2017 (Van Lindert et al.,
201&; Lokale enquête buurtsportcoaches** en betrokken organisaties*** 34 casegemeenten, Mulier Instituut
2016/2017 (Mulier Instituut 2017a; 2017b).
**** Voor het resultaat op deze doelen was de respons van gemeenten laag, daarom zijn de resultaten niet
weergegeven.

Opbrengsten van de buurtsportcoaches
Er zijn momenteel geen onderzoeken voorhanden waarmee we in objectieve zin uitspraken kunnen doen
over de (lokale) effecten van de inzet van buurtsportcoaches. Er zijn wel gegevens beschikbaar over de
‘ervaren’ effecten van de decentralisatie-uitkering.

Het aantal respondenten varieert per doelstelling, afhankelijk van of de doelstellingen worden nagestreefd.
In totaal zijn deze vragen beantwoord door 20 gemeenten, 424 buurtsportcoaches en 446 betrokken
organisaties.
54

56

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

In het evaluatieonderzoek buurtsportcoaches komen effecten van sport als doel duidelijk terug in
interviews met gemeenteambtenaren en coördinatoren van buurtsportcoaches, namelijk dat de inzet
van buurtsportcoaches heeft geleid tot een toename van sport- en beweegdeelname (Van Lindert et al.,
2017). De maatschappelijke effecten van sport als middel (zoals de vergroting van leefbaarheid of
toename van gezondheid) worden in mindere mate genoemd. Vermoedelijk komt dit doordat gemeenten
het lastig vinden om opbrengsten op effectniveau te meten, maar ook omdat voor het behalen van
doelstellingen op effectniveau meer tijd nodig is. Gemeenten verwachten voornamelijk op basis van
gestelde prestaties (en daarmee meer meetbare doelstellingen) opbrengsten op effectniveau.
Gemeenten zijn erg positief over de opbrengsten van de buurtsportcoaches. Betrokken organisaties zijn
hierover iets minder positief. Dat is te verklaren doordat zij voornamelijk kijken naar de resultaten voor
hun eigen organisatie en niet voor de gehele gemeente.
Uit de Monitor Lokaal Sportbeleid blijkt dat 88 procent van de gemeenten van mening is dat de inzet
van de buurtsportcoaches aantoonbaar bijdraagt aan de ontwikkeling van sport in de gemeente
(Hoekman & Van der Maat, 2017).
Buurtsportcoaches zelf zien ook resultaten van hun inzet, zo blijkt uit de interviews van het
evaluatieonderzoek buurtsportcoaches (Van Lindert et al., 2017). Buurtsportcoaches zorgen letterlijk
voor actie. Zo geven ze vele voorbeelden van resultaten op het niveau van activiteiten, zoals het
organiseren van sport- en beweegactiviteiten, het initiëren van samenwerkingsverbanden, etc. Zij geven
ook voorbeelden van resultaten op het niveau van prestaties, zoals een betere samenwerking met
scholen, een opgebouwde band met jongeren, plezier en blije gezichten bij deelnemers, bereikte
deelnemers, etc. Dat deelnemers plezier hebben, ervaren buurtsportcoaches als een belangrijke
graadmeter voor het succes van hun activiteiten en een voorbode voor het bereiken van
effectresultaten. Een persoon die plezier heeft wordt mogelijk een vaste bezoeker, zo is de redenering.
Resultaten op effectniveau streven zij zeker na, maar kunnen ze moeilijk onderbouwen en monitoren.
Hier redeneren buurtsportcoaches veel op gevoel. Voorbeelden zijn: deelnemers die zijn doorgestroomd
naar een sportvereniging, minder eenzaamheid bij ouderen, stijging sportdeelname van leerlingen op
een cluster 4-school en jongeren die beter in hun vel zitten.

Sport- en beweegdeelname
Over het algemeen denken de 34 casegemeenten dat meer mensen (waaronder inactieven) zijn gaan
sporten (zie figuur 2.4; Van Lindert et al., 2017). Ook buurtsportcoaches en meer dan de helft van de
betrokken organisaties uit de casegemeenten zijn hierover positief. Vaak wordt door casegemeenten de
toename in sportparticipatie afgeleid van de activiteiten. Door te registreren hoeveel personen
deelnemen aan activiteiten en hoeveel meer activiteiten worden georganiseerd, wordt afgeleid dat
deze personen meer zijn gaan sporten en/of bewegen. Zo ervaart elke gemeente dat hun doelstellingen
met betrekking tot de mogelijkheid om te kunnen sport en bewegen in de buurt, worden gehaald. Dit
betekent niet dat elke gemeente dit als (belangrijkste) doelstelling heeft om met de inzet van de
buurtsportcoaches te bereiken. Voor een toename van sport- en/of beweegdeelname gaat het niet
zozeer om of personen dichter in de buurt kunnen sporten, maar of een bepaalde doelgroep meer wordt
gestimuleerd om te sporten en bewegen. De mogelijkheden om te sporten en bewegen staan vaak
centraal.
Buurtsportcoaches schatten zelf hun rol bij het veranderen van de sport- en beweegdeelname van
verschillende doelgroepen behoorlijk positief in. Zij denken dat door hun komst de jeugd meer is gaan
sporten en bewegen (78%). Hun inschatting houdt verband met de doelgroepen waar zij zich op richten.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

57

Over bijvoorbeeld volwassenen, mensen met een beperking, ouderen, vluchtelingen en werkzoekenden
zijn zij wat minder zeker van hun zaak (Mulier Instituut, 2017a).
Betrokken scholen uit het vragenlijstonderzoek in 34 gemeenten (Mulier Instituut, 2017b) zien tevens
dat de buurtsportcoach de jeugd meer heeft geactiveerd. Van de betrokken scholen geeft 62 procent
aan dat door de komst van de buurtsportcoach meer leerlingen zijn gaan sporten en bewegen. Tevens
geeft twee vijfde van de scholen aan dat leerlingen structureel zijn doorgestroomd naar sport- en
beweegaanbod buiten de school.

Doorstroom naar verenigingen
De 34 casegemeenten beogen met de inzet van de buurtsportcoaches bijna allemaal (90%) te stimuleren
dat meer mensen lid worden van een sportvereniging en/of –organisatie (figuur 2.4, Van Lindert et al.,
2017). Volgens de casegemeenten, buurtsportcoaches en betrokken organisaties worden hier ook goede
resultaten op geboekt. Buurtsportcoaches zien ook dat de doorstroom naar sportverenigingen wordt
bevorderd (83%).
Betrokken organisaties zien dit in mindere mate terug. Dit kan worden verklaard doordat zij vaak
minder zicht hebben op de doelgroep die doorstroomt. Als een leerling gaat sporten bij een
sportvereniging, dan is de docent hier vaak niet van op de hoogte, mits de leerling of buurtsportcoach
dat terugkoppelt.
Bij sportverenigingen is in het vragenlijstonderzoek specifiek gevraagd of zij de indruk hebben dat door
de komst van de buurtsportcoach meer leden bij hun vereniging zijn gekomen. Ruim de helft van de
sportverenigingen (56%) geeft aan dat dit zo is (Mulier Instituut, 2017b). Zij noemen vooral jeugdleden
en in mindere mate andere doelgroepen.

Overgewicht
Het verminderen van overgewicht van specifieke doelgroepen is een veelvoorkomende doelstelling van
de casegemeenten (84%; Van Lindert et al., 2017). Gemeenten, buurtsportcoaches en de meerderheid
van betrokken organisaties zijn van mening dat op deze doelstelling resultaten worden behaald (zie
figuur 2.4). In de interviews geven casegemeenten aan dat zij niet hard kunnen maken welk aandeel de
buurtsportcoach hier in heeft gehad, maar zij vermoeden dat de buurtsportcoach daar zeker een rol in
heeft gespeeld.

Maatschappelijke participatie
Het stimuleren van de maatschappelijke participatie van buurtbewoners wordt door casegemeenten in
mindere mate nagestreefd met de inzet van buurtsportcoaches (58%; Van Lindert et al., 2017). Bij de
mate waarin casegemeenten, buurtsportcoaches en betrokken organisaties resultaat zien, valt op dat de
betrokken organisaties op dit punt positiever zijn over het resultaat dan de buurtsportcoaches zelf. In
de interviews met buurtsportcoaches (Van Lindert et al., 2017) merken vooral buurtsportcoaches voor
mensen met een beperking of chronische aandoening en de buurtsportcoaches voor kwetsbare burgers
op dat zij werken aan de inclusie van hun doelgroep in de samenleving. In hoeverre dit hen lukt, kunnen
zij niet hardmaken, hoewel ze allen voorbeelden kunnen noemen van individuele gevallen waarbij dit
gelukt is.

58

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Leefbaarheid
Zeven op de tien casegemeenten (71%) zetten met de buurtsportcoaches in op het bevorderen van de
leefbaarheid in de buurt of gemeente (Van Lindert et al., 2017). In vergelijking met de andere
doelstellingen zien casegemeenten, buurtsportcoaches en betrokken organisaties hierop het minste
resultaat. Dat is te verklaren doordat leefbaarheid op verschillende manieren te definiëren is en lastig
te meten is. Het zijn vooral de buurtsportcoaches die vanuit de wijken werken die met het aspect van
leefbaarheid te maken krijgen en daar wanneer nodig werk van maken (Van Lindert et al., 2017).

Meerwaarde buurtsportcoach
Betrokken organisaties ervaren de buurtsportcoach in het vragenlijstonderzoek in de 34 gemeenten
(Mulier Instituut, 2017b) in het algemeen als (zeer) grote meerwaarde voor het functioneren van de
organisatie (63%). Twee derde (65%) van de betrokken organisaties is van mening dat de effecten van de
inzet van buurtsportcoaches voor hun organisatie duidelijk zichtbaar zijn. Ook buurtsportcoaches zelf
(77%) zijn het eens met de stelling dat de effecten van hun inzet duidelijk zichtbaar zijn (Mulier
Instituut, 2017a). Aan de zichtbaarheid van de buurtsportcoach in de gemeente of wijk valt echter nog
wel wat te verbeteren. De helft (51%) van de organisaties en iets meer dan de helft (61%) van de
buurtsportcoaches vindt dat de buurtsportcoach goed zichtbaar is (Van Lindert et al., 2017).

Impuls lokaal sportbeleid
Hoewel niet als zodanig door de overheid als doelstelling geformuleerd, zou een uitkomst van de Bic
kunnen zijn dat het lokale sportbeleid een impuls krijgt doordat gemeenten aan de Bic (zijn gaan)
deelnemen. In zowel de vragenlijsten als interviews zijn nagenoeg alle (case)gemeenten (95%) ervan
overtuigd dat de Bic heeft geleid tot een impuls voor lokaal beleid (Van Lindert et al., 2017). Ook bijna
alle gemeenten (94%) zijn voornemens het beleid rondom de Bic voort te zetten. Als de decentralisatieuitkering er niet was geweest, dan denken gemeenten dat de resultaten van de buurtsportcoaches (of
vergelijkbare resultaten) er waarschijnlijk niet waren. In de interviews geven gemeenten aan dat de
taken van de buurtsportcoaches waarschijnlijk niet door andere mensen zouden zijn opgepakt.
De Bic leidt binnen de gemeentelijke organisatie tot meer verbindingen tussen beleidsafdelingen. Met
de Bic hebben gemeenten (vaak de sportafdelingen) een instrument in handen gekregen waardoor zij
een interessante gesprekspartner zijn geworden voor afdelingen die zich bijvoorbeeld met zorg, welzijn
of veiligheid bezighouden. Door extra budget en menskracht, hebben zij wat te bieden en dat wordt
voor de collega’s van andere afdelingen steeds zichtbaarder. Zij gaan sport en bewegen vaker zien als
middel voor het bereiken van hun eigen (vaak maatschappelijke) doelstellingen en dragen ook steeds
vaker bij aan de financiering. Die verbindingen komen nog niet met alle afdelingen tot stand.
Gemeenten kunnen daarin, als ze dat willen, verder ontwikkelen, maar dat zorgt dan wel voor meer
afstemmingsperikelen.
De rijksbijdrage ervaren gemeenten als directe financiële impuls om buurtsportcoaches te kunnen
aanstellen. Met de rijksbijdrage in hun zak, kunnen gemeenten op hun begroting gemakkelijker geld
vrijmaken. Het budget van het Rijk vergroot het draagvlak naar partijen buiten de gemeentelijke
organisatie. Zonder de rijksbijdrage geen buurtsportcoaches, zo ervaren de gemeenten.
Hoewel niet expliciet benoemd, valt op dat gemeenten door het nadenken over de inzet van
buurtsportcoaches, bezig zijn de ‘zachte kant’ van hun sportbeleid (sportstimulering) invulling te geven.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

59

Zeker bij grote gemeenten legt de massa (veel fte) een zekere druk op de schouders van de betrokken
beleidsmensen om de buurtsportcoaches zinvol in te zetten en deze inzet te verankeren in een
beleidsnota, in jaarplannen of subsidieregels voor aanvragende partijen. Een enkele gemeente, wijs
geworden door ervaring, gaat opnieuw in overleg met collega’s van andere beleidsafdelingen om samen
een nieuwe richting te bepalen. Bij kleinere gemeenten kunnen juist die paar buurtsportcoaches dé
impuls zijn om in de wijk, op een school, of bij een doelgroep met sport en bewegen aan de slag te
kunnen.

Lokale monitoring en evaluatie
Eerder is benoemd dat gemeenten vinden dat resultaten op effectniveau lastig te meten zijn, ondanks
dat veel doelstellingen wel op effectniveau zijn geformuleerd (Van Lindert et al., 2017; zie ook het
MAPE-model uit bijlage 2 voor uitleg van de begrippen). Door bij te houden welke activiteiten worden
georganiseerd, hoe het proces verloopt en welke resultaten de inzet van de buurtsportcoaches oplevert,
wordt aangenomen dat de effectdoelstelling waarschijnlijk ook behaald is of zal worden. Gemeenten
vinden het aantonen van effecten van de buurtsportcoaches belangrijk, omdat ze denken dat partijen
eerder meedoen met cofinanciering wanneer je als gemeente duidelijk de effecten kan laten zien.
Grote gemeenten geven vaker dan kleine en middelgrote gemeenten aan de resultaten van de
buurtsportcoaches te monitoren. Kleinere gemeenten geven vaker dan grotere gemeenten aan meer
handvatten te kunnen gebruiken bij het implementeren en evalueren van beleid.
Gemeenten monitoren en evalueren het beleid van de Bic met behulp van leerlingvolgsystemen,
fittesten, motorische testen, enquêtes en door te turven. Een aantal gemeenten gebruikt ook cijfers van
de GGD, het Boskompas en www.waarstaatjegemeente.nl. Gemeenten vinden het echter nog lastig om
te bepalen of deze resultaten of cijfers louter toe te schrijven zijn aan de inzet van de
buurtsportcoaches. De meeste gemeenten geven aan nog steeds zoekende te zijn naar een betere
manier van monitoren en evalueren. Aangezien de buurtsportcoach een onderdeel van beleid is in de
gemeente, kunnen nog vele andere factoren en ontwikkelingen een rol spelen bij het optreden van een
effect.
Leenaars en Smit (2017) vonden in hun promotieonderzoek dat buurtsportcoaches vooral losse
activiteiten of werkzaamheden evalueren en dat een overkoepelende blik vaak ontbreekt. Jaarlijkse
verantwoording die zij moeten afleggen, motiveert hen om dit goed bij te houden. Door de diversiteit
van de functie, vinden buurtsportcoaches het lastig om te bepalen wat het monitoren voor hen oplevert.
Ook blijkt dat buurtsportcoaches zich vooral lokaal profileren met hun monitoringsgegevens, maar op
landelijk niveau houden zij zich daar niet mee bezig. Deze resultaten komen overeen met het
evaluatieonderzoek naar buurtsportcoaches van Van Lindert et al. (2017). Buurtsportcoaches geven aan
behoefte te hebben aan ondersteuning op het gebied van monitoring en evaluatie. Zij zien het belang in
van evaluatie, omdat zij daarmee hun aanpakken kunnen verbeteren. In de praktijk wordt echter
wisselend met het bijhouden van resultaten omgegaan. Sommigen doen dit heel precies, anderen
monitoren meer in gesprek met anderen. Enige sturing of richtlijnen van wat wel en niet kan worden
gemeten is gewenst.

60

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

2.5

Samenvatting
Hieronder volgen puntsgewijs de belangrijkste bevindingen over de voortgang met betrekking tot de Bic.
In hoofdstuk 5 volgt een beschouwing op de bevindingen.

Middelen
Inzit in middelen gebeurt bij de Brede impuls combinatiefuncties in de vorm van rijksbudget, fte
buurtsportcoaches en menskracht. In 2017 bedraagt de 40 procent rijksbijdrage in totaal 58,8 miljoen
euro. Dit budget is structureel. In 2017 doen in totaal 371 van de 388 gemeenten (96%) mee aan de Bic.
Zij hebben ingetekend voor 2.888,18 fte. Gemeenten hebben per 1 september 2017 gezamenlijk
2.918,92 fte formatieplaatsen daadwerkelijk gerealiseerd. In aantal personen uitgedrukt gaat het om
ongeveer 4.500 buurtsportcoaches in heel Nederland. Het Rijk investeert ook in een landelijke
ondersteuningsstructuur, waarbij de verantwoordelijkheid van de ondersteuning met betrekking tot
buurtsportcoaches en combinatiefunctionarissen voornamelijk ligt bij VNG en VSG.

Activiteiten en proces
Bij de activiteiten die plaatsvinden, maken we onderscheid tussen landelijke ondersteuningsactiviteiten
rondom buurtsportcoaches en lokale activiteiten en processen. De Kwaliteitsimpuls buurtsportcoaches
beoogt dat buurtsportcoaches beter in staat zijn hun werk uit te voeren en bij te dragen aan de centrale
doelstellingen van het programma SBB. Zo is het opleidingsaanbod aangescherpt zodat het beter
aansluit bij de behoefte van het werkveld. Ook is de buurtsportcoachapp doorontwikkeld, waarmee
buurtsportcoaches op de hoogte blijven van nieuws en ervaringen kunnen delen. Gemeenten, lokale
partners en buurtsportcoaches kunnen gebruikmaken van de website www.sportindebuurt.nl en daar
inspiratie opdoen via onder andere filmpjes, praktijkvoorbeelden en factsheets. De website bevat ook
opleidingsaanbod, kennisproducten en (meet)instrumenten. Buurtsportcoaches (en gemeenten en lokale
partners) kunnen deelnemen aan verschillende bijeenkomsten zoals de regionale Lerende Netwerken,
de Nationale Kennisdag SBB en de landelijke Buurtsportcoachdag. Deze bijeenkomsten worden
gewaardeerd, maar meer kennisuitwisseling tussen buurtsportcoaches op bepaalde thema’s is gewenst.
Inzet vindt ook plaats op de nieuwe vakmanschapslijn voor kwetsbare groepen en doorontwikkeling van
het beroepsprofiel.
Bij lokale processen en activiteiten zien we dat gemeenten de Bic zeer divers implementeren. De
verschillen tussen gemeenten zijn groter dan de overeenkomsten. We zien wel terugkerende
bouwstenen voor de implementatiewijze: doelstellingen, betrokken partijen, werkgeverschap en
cofinanciering, de regierol van de gemeente en monitoring en evaluatie. Afhankelijk van de lokale
context levert dit een specifieke organisatiestructuur op waarbij gemeenten, lokale partijen en
buurtsportcoaches verschillende rollen vervullen. Een goede afstemming van de visie van de gemeente
en de belangen van lokale partijen en het werk van de buurtsportcoach is cruciaal om de Bic lokaal te
laten slagen. Betrokkenheid van lokale partijen bevordert het lokaal maatwerk, doordat bij deze
partijen kennis beschikbaar is waarop bij de inzet van buurtsportcoaches kan worden aangesloten.
Buurtsportcoaches zijn op hun beurt actief in diverse sectoren, voor diverse doelgroepen en vervullen
diverse taken. De diversiteit in hun werk is onveranderd groot. De verbreding naar de zogenaamde
nieuwe sectoren (zoals zorg en welzijn) lijkt zich echter te stabiliseren. Een kwart van het totaal aantal
fte in deelnemende gemeenten wordt in deze sectoren ingezet. Dat wil niet zeggen dat
buurtsportcoaches in hun werk geen verbindingen met deze sectoren hebben. Samenwerking is juist een
essentieel onderdeel van het werk van de buurtsportcoach, vooral om in contact te komen met de
doelgroep, activiteiten te (laten) organiseren en mensen door te verwijzen.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

61

De samenwerking wordt soms nog belemmerd doordat (het werk van) de buurtsportcoaches dikwijls nog
onbekend is bij organisaties uit andere sectoren dan sport of onderwijs. In het werk van de
buurtsportcoach zien we wel onderscheid ontstaan naar hun aanpak voor specifieke doelgroepen, denk
bijvoorbeeld aan kinderen, jongeren, ouderen, gehandicapten. Voor het deel van hun werk waarin zij
zich op een specifieke doelgroep richten zijn ze specialisten, waarbij kennis over de doelgroep
(benaderwijzen en mogelijkheden tot gedragsverandering) cruciaal is. Buurtsportcoaches zijn gebaat bij
een werkomgeving waarin zij in relatieve vrijheid hun doelen en taken kunnen afstemmen op de lokale
problematiek. Enige sturing, betrokkenheid en steun van opdrachtgevers en lokale partijen is daarbij
wel nodig.

Prestaties
Op het gebied van prestaties leren we uit het evaluatieonderzoek naar buurtsportcoaches dat
gemeenten vooral ervaren dat dagelijks sport- en beweegaanbod rond scholen is gestimuleerd (dit wordt
bevestigd door scholen), verbindingen zijn gelegd tussen sectoren en dat de samenwerking tussen
organisaties is vergroot. Daarnaast ervaren gemeenten dat sportverenigingen zijn versterkt met het oog
op hun maatschappelijke functie, dat het sport- en beweegaanbod voor specifieke doelgroepen is
uitgebreid en dat de kwaliteit hiervan is verbeterd. Verenigingen noemen deze veranderingen zelf ook.
Over het algemeen zijn gemeenten wat positiever over de resultaten dan betrokken buurtsportcoaches
en zijn betrokken organisaties hier het minst positief over. Dit is te verklaren doordat gemeenten zicht
hebben op wat alle buurtsportcoaches binnen de gemeente doen. Betrokken organisaties en
buurtsportcoaches zien vaak maar een deel van het werk van de buurtsportcoach: alleen het deel waar
zij zelf bij betrokken zijn.

Effecten
De Brede impuls combinatiefuncties is een landelijke decentralisatie-uitkering die met lokaal maatwerk
wordt uitgevoerd en ingrijpt in een lokale situatie waarin vaak al diverse andere maatregelen of
projecten lopen die gericht zijn op het bevorderen van de sport- en beweegdeelname van inwoners. Er
zijn momenteel geen onderzoeken voorhanden waarmee we in objectieve zin uitspraken kunnen doen
over de (lokale) effecten die de inzet van buurtsportcoaches in gemeenten oplevert. Er zijn wel
gegevens beschikbaar over de ‘ervaren’ effecten van de decentralisatie-uitkering. Uit het
evaluatieonderzoek buurtsportcoaches blijkt dat volgens gemeenten voornamelijk wordt gestimuleerd
dat meer mensen kunnen sporten en bewegen in de buurt en dat sport- en beweegdeelname van
specifieke doelgroepen wordt gestimuleerd. Volgens gemeenten zijn ook meer mensen lid geworden van
een sportvereniging of –organisatie (dit wordt bevestigd door sportorganisaties), is overgewicht van
specifieke doelgroepen verminderd, is maatschappelijke participatie van buurbewoners gestimuleerd en
in iets mindere mate is volgens gemeenten de leefbaarheid van de buurt of gemeente bevorderd.
Net als bij de prestaties, zien we ook bij de effecten dat gemeenten over het algemeen wat positiever
zijn over de resultaten dan betrokken buurtsportcoaches en dat betrokken organisaties hier het minst
positief over zijn. Hiervoor geldt dezelfde verklaring als bij de ervaren prestaties. Meer specifiek geeft
95 procent van de gemeenten aan dat de Bic een impuls in het lokaal sportbeleid heeft gegeven. In de
gemeentelijke organisatie zijn meer verbindingen ontstaan met andere beleidsafdelingen, heeft de
zachte kant van het sportbeleid een impuls gekregen en heeft de gemeente door de financiële impuls
meer mogelijkheden om lokaal geld vrij te maken. 94 procent van de gemeenten wil het beleid daarom
voortzetten. Zij geven aan niet meer zonder de Bic te kunnen en willen.

62

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

3.

De Sportimpuls
In dit hoofdstuk staan de ontwikkelingen ten aanzien van de Sportimpuls centraal. De voortgang van de
regeling Sportimpuls wordt aan de hand van de prestatie-indicatoren middelen, activiteiten/proces,
resultaten en effecten beschreven, zoals weergegeven in figuur 1.3 in paragraaf 1.4. In paragraaf 3.1
geven we een overzicht van de ingezette middelen in de subsidierondes 2012 tot en met 2017. In
paragraaf 3.2 gaan we in op de landelijke ondersteuning rondom de Sportimpuls, op het lokale
uitvoeringsproces en de activiteiten die lokaal worden uitgevoerd. In paragraaf 3.3 en 3.4 beschrijven
we de prestaties en effecten van de Sportimpuls.
De Sportimpuls heeft als doel het ondersteunen van sport- en beweegaanbieders om vraaggestuurd
lokaal sport- en beweegaanbod op maat te realiseren. De nadruk ligt daarbij op het fysiek in beweging
brengen van de doelgroep. Tot de doelgroep van de Sportimpuls behoort iedereen die niet (meer) sport
en beweegt of dreigt uit te vallen. Binnen de Sportimpuls hebben sport- en beweegaanbieders drie
mogelijkheden om een aanvraag in te dienen: de reguliere Sportimpuls, de Sportimpuls Kinderen
Sportief op Gewicht (KSG) en de Sportimpuls Jeugd In Lage InkomensBuurten (JILIB). Meer informatie
over deze regelingen, achtergrondinformatie en de doelen is te vinden in bijlage 6.
Voor dit hoofdstuk gebruiken we diverse bronnen. Denk aan de managementrapportages die ZonMw
jaarlijks opstelt over de aangevraagde en toegekende Sportimpulsprojecten, maar ook de
eindrapportages van ZonMw die over de Sportimpulsrondes van 2012 en 2013 zijn verschenen. In dit
hoofdstuk verwerken we ook de belangrijkste bevindingen uit het kwalitatieve verdiepingsonderzoek 55
naar de Sportimpuls onder projecteigenaren en samenwerkingspartners van projecten uit de rondes van
2014 en 2015 (Nieuwenhuis-Leijenhorst, Steenbergen, Ooms & Scholten, 2017) en uit het onderzoek naar
de borging56 van de Sportimpulsprojecten uit de rondes van 2012 en 2013 (Ooms, Scholten & Van
Lindert, 2017). Voor een schematisch overzicht van de bronnen, zie bijlage 3, figuur B3.1.

Voor het verdiepingsonderzoek zijn lokale projectleiders en samenwerkingspartners van 17
Sportimpulsprojecten (zowel regulier, KSG als JILIB) uit ronde 2014 en 2015 geïnterviewd over het verloop
van het project. Ook hebben 19 experts via een expertmeeting of individueel teruggeblikt op vijf jaar
Sportimpuls en adviezen opgesteld voor mogelijke nieuwe beleidsregelingen.
56
Tijdens het borgingsonderzoek zijn onder hoofdaanvragers van 339 Sportimpulsprojecten uit de rondes
van 2012 en 2013 vragenlijsten uitgezet over verschillende aspecten van borging (zoals voortzetting van
activiteiten, financiën en samenwerkingsverbanden). In totaal hebben 178 projecten de vragenlijst volledig
ingevuld. Ter verdieping hebben tien interviews plaatsgevonden met projecten die zijn voortgezet en
gestopt, om in kaart te brengen wat hierbij succes- en knelpunten zijn.
55

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

63

3.1

Middelen
In deze paragraaf lichten we toe welke middelen het Rijk voor de Sportimpuls ter beschikking heeft
gesteld. Daarnaast wordt ingegaan op de ondersteuningsstructuur en gemaakte afspraken binnen de
regeling.

Inzet rijksmiddelen
Het totaal beschikbare rijksbudget voor de Sportimpulsprojecten is door de jaren heen afgenomen.
Waar in 2012 werd gestart met een budget van totaal 11 miljoen euro, is dit in 2017 gedaald tot een
budget van totaal 8,1 miljoen57. Vooral het budget voor de reguliere Sportimpuls is in de loop van de
jaren afgenomen, terwijl het budget voor KSG- en JILIB-projecten vrij constant bleef (zie figuur 3.1). De
reguliere Sportimpuls begon in 2012, vervolgens vond in 2013 de eerste KSG-ronde plaats en in 2014 de
eerste JILIB-ronde. Voor de gehele periode 2012-2017 bedraagt het beschikbare rijksbudget 66,2 miljoen
euro (niet in figuur).
Figuur 3.1 Beschikbaar rijksbudget naar ronde en soort Sportimpuls (regulier, KSG en JILIB),
2012-2017, in miljoenen euro's*
0

5

10
11

2012

2013

2

2014

2

2015

2

2016

2
1,9

2017

15

1,4

11

9
5
3,5

Regulier
KSG
JILIB

4

4,7

2,1
4,6

* De bedragen voor 2018 zijn nog niet definitief vastgesteld

Het maximaal aan te vragen budget per project is in de loop van de tijd veranderd. Waar in 2012 het
maximale budget nog 150.000 euro was, is dit in 2017 gedaald naar maximaal 80.000 euro (zie tabel
3.1).

57

Het budget voor 2017 was 8,6 miljoen maar is door onderbesteding met een half miljoen gedaald

64

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Tabel 3.1 Maximaal aan te vragen budget naar ronde en soort Sportimpuls (regulier, KSG en
JILIB), 2012-2017 (in tienduizenden euro's)

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Regulier

KSG

JILIB

Minimaal

10

-

-

Maximaal

150

-

-

Minimaal

10

50

-

Maximaal

150

150

-

Minimaal

10

10

10

Maximaal

125

125

125

Minimaal

10

10

10

Maximaal

100

100*

100

Minimaal

10

10

10

Maximaal

100

100*

100

Minimaal

10

10

10

Maximaal

80

80

80

Bron: ZonMw (2013a; 2013b; 2014; 2015a; 2015b; 2015c; 2016a; 2016b; 2016c; 2017a; 2017b; 2017c),
bewerking Mulier Instituut.
* Het budget mocht met maximaal 25.000 euro worden overschreden, indien deze extra kosten worden
ingezet voor de doorontwikkeling van de interventie voor de doelgroep 0-4 jaar.

Landelijke ondersteuningsstructuur
Zoals ook in hoofdstuk 2 is aangegeven, kent het programma SBB een landelijke
ondersteuningsstructuur. Over de doelen, uitwerking en uitvoering van de verschillende
programmaonderdelen heeft het kabinet bij de start van het programma bestuurlijke afspraken gemaakt
met VNG, NOC*NSF, VNO-NCW en MKB-Nederland.58 Doel van de ondersteuning is om partijen zodanig te
faciliteren dat zij optimaal gebruikmaken van de Bic en Sportimpuls, zodat de doelstellingen van het
programma worden behaald.
Wat betreft de Sportimpuls vervullen VWS, NOC*NSF, VNG, VNO-NCW, MKB-Nederland, ZonMw en
Kenniscentrum Sport verschillende rollen en taken. Deze zijn beschreven in bijlage 4. Een uitgebreidere
toelichting van de doelen en werkwijze van de landelijke programmaondersteuning is ook te vinden in
bijlage 4.

Zie bijgestelde bestuurlijke afspraken Sport & Bewegen in de Buurt tot en met 2018. Getekend januari
2017. Zie:
https://www.sportindebuurt.nl/bestanden/Bestuurlijke%20afspraken%20SBB%20tot%20en%20met%202018%2
0definitief.pdf en addendum:
https://www.sportindebuurt.nl/bestanden/Addendum%20Bestuurlijke%20Afspraken%20SBB%20Sportimpuls%
20tm%202018.pdf
58

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

65

Aantal Sportimpulsprojecten
In het kader van de monitoring levert ZonMw een overzicht van de landelijke ‘middelen’ van de
verschillende rondes van de Sportimpuls. Zo houdt ZonMw bij hoeveel aanvragen per ronde zijn
ingediend, hoeveel daarvan zijn gehonoreerd en om wat voor soort projecten het gaat. ZonMw gebruikt
hiervoor informatie uit de aanvraagformulieren. Vanaf 2014 moet van ieder project een
voortgangsverslag en eindverslag worden ingediend. In 2012 en 2013 hoefden alleen projecten boven de
90.000 euro een voortgangsverslag in te dienen (45 projecten in 2012, 39 projecten in 2013).
Projectleiders van gehonoreerde projecten dienen in een daarvoor opgezet registratiesysteem ook een
aantal kwantitatieve gegevens bij te houden.
In de vorige SBB Monitor (Van Lindert et al., 2016) zijn de voorlopige cijfers voor de Sportimpulsronde
uit 2016 opgenomen. Inmiddels zijn de definitieve cijfers in de vorm van managementrapportages
uitgekomen (ZonMw, 2017a59; 2017b60; 2017c61). In deze paragraaf gaan we nogmaals in op de ronde uit
2016. Daar waar nieuwe informatie over deze ronde bekend is, wordt deze gepresenteerd. Over de
ronde uit 2017 zijn momenteel alleen de (voorlopige) aantallen aangevraagde en gehonoreerde
projecten bekend. In het najaar van 2018 verschijnt over deze ronde meer informatie in de vorm van
managementrapportages.

Aantal Sportimpulsprojecten rondes 2012 tot en met 2017
In totaal zijn voor de ronde van 2016 290 Sportimpulsaanvragen ingediend, waarvan 108 gehonoreerd.
Dit is zowel in aanvragen als honoreringen minder dan in de voorgaande jaren. De aanvragen zijn door
een onafhankelijke commissie op relevantie en kwaliteit beoordeeld62. Hieronder worden de gegevens
over de ronde van 2017 gepresenteerd.

Ronde 2017
ZonMw ontving 197 subsidieaanvragen voor de Sportimpuls 2017, waarvan 106 aanvragen zijn
goedgekeurd: 31 voor de reguliere Sportimpuls, 54 voor JILIB en 21 voor KSG 63. De eerste indruk is dat
de kwaliteit van de aanvragen is toegenomen (gelijk bij voorgaande rondes) en dat door het toevoegen
van het criterium cofinanciering ook de financiële borging in de aanvragen beter doordacht en
uitgewerkt is.

Zie
https://www.zonmw.nl/fileadmin/zonmw/documenten/Sport_en_Bewegen/Managementrapportage_Sportim
puls_2016_-_DEF.pdf
60
Zie
https://www.zonmw.nl/fileadmin/zonmw/documenten/Sport_en_Bewegen/Managementrapportage_Sportim
puls_Jeugd_in_lage_inkomensbuurten_2016_-_DEF.pdf
61
Zie
https://www.zonmw.nl/fileadmin/zonmw/documenten/Sport_en_Bewegen/Managementrapportage_Sportim
puls_Kinderen_sportief_op_gewicht_2016_-_DEF.pdf
62
Zie
https://www.zonmw.nl/fileadmin/zonmw/documenten/Sport_en_Bewegen/Call_Sportimpuls/Procedure_beo
ordeling_Sportimpuls_2017_.pdf
63 Zie https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/106-nieuwe-sportimpulsen-binnenkort-vanstart/, geraadpleegd op 16 juli 2017.
59

66

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Totaal zes rondes
Sinds de start van de Sportimpuls daalt het aantal aangevraagde projecten, zie tabel 3.2. In 2014 lag het
aandeel gehonoreerde projecten hoger dan voorgaande jaren (Van Lindert et al., 2014a; Pulles, Van
Lindert & Van der Poel, 2015; Van Lindert et al., 2016). Dit kwam door toevoeging van de Sportimpuls
KSG en JILIB. In 2016 zijn minder aanvragen gehonoreerd ten opzichte van voorgaande jaren. In 2017
ligt dat aantal nagenoeg gelijk aan dat van 2016. Het toegekende budget is in 2017 ten opzichte van
2016 gedaald, omdat per project minder budget beschikbaar is.
In totaal zijn sinds de start van de Sportimpulsregeling in 2012, 879 Sportimpulsprojecten gehonoreerd.
Het toegekende budget voor de periode 2012 tot en met 2017 bedraagt 65,2 miljoen euro, en valt
daarmee iets lager uit dan het totaal beschikbare budget over die periode.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

67

Tabel 3.2 Aantal aangevraagde en gehonoreerde projecten en toegekend budget
Sportimpuls ronde 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017 naar regulier, KSG en JILIB (in
aantallen en euro’s)

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Regulier

KSG

JILIB

Totaal

Aantal aangevraagd

904

x

x

904

Aantal gehonoreerd

172

x

x

172

Toegekend budget

€ 11.248.060

x

x

€ 11.248.060

Aantal aangevraagd

638

115

x

753

Aantal gehonoreerd

146

20

x

166

Toegekend budget

€ 10.488.703

€ 2.253.624

x

€ 12.742.327

Aantal aangevraagd

1

364

78

2

88

511

Aantal gehonoreerd

122

26

60

208

Toegekend budget

€ 9.784.380

3

€ 2.297.438

3

€ 4.730.161

€ 16.811.979

Aantal aangevraagd

306

33

120

459

Aantal gehonoreerd

53

16

50

119

Toegekend budget

€ 3.781.030

€ 1.352.988

€ 3.896.092

€ 9.030.110

Aantal aangevraagd

4

177

24

5

94

290

Aantal gehonoreerd

31

17

60

1086

Toegekend budget

€ 2.227.707

€ 1.359.271

€ 4.923.735

€ 8.261.325

Aantal aangevraagd

7

93

36

8

72

1979

Aantal gehonoreerd

31

21

54

106

Toegekend budget

€ 2.061.340

€ 1.291.463

€ 3.546.059

€ 6.898.862

Totaal Aantal gehonoreerd

555

100

224

879

Toegekend budget

€ 39.591.221

€ 8.554.783

€ 17.096.047

€ 65.242.051

Bron: ZonMw (2013a; 2013b; 2014; 2015a; 2015b; 2015c; 2016a; 2016b; 2016c; 2017a; 2017b; 2017c),
bewerking Mulier Instituut.
1

Hiervan zijn 19 projecten overgeheveld naar JILIB.

2

Dit is inclusief de 19 projecten afkomstig van Sportimpuls regulier.

3

Drie KSG-projecten worden gefinancierd uit het JILIB-budget, dit gaat om € 307.694.

4

Hiervan zijn vijf projecten overgeheveld naar JILIB.

5

Dit is inclusief de vijf projecten afkomstig van Sportimpuls regulier.

6

Dit aantal komt niet overeen met de gecommuniceerde aantallen in het nieuwsbericht op de website van

Sport & Bewegen in de Buurt van 7-9-2015. Volgens dit bericht waren van de 290 aanvragen in totaal 105
gehonoreerd. Dit waren voorlopige cijfers.64
7

Hiervan zijn vier projecten overgeheveld naar JILIB.

8

Dit is inclusief de vier projecten afkomstig van Sportimpuls regulier.

9

Dit zijn voorlopige cijfers. De managementrapportage van ZonMw voor de ronde van 2017 is nog niet

beschikbaar.

64

https://www.sportindebuurt.nl/seb-nieuws/binnenkort-105-nieuwe-sportimpuls-projecten-van-start.

68

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

3.2

Activiteiten en proces
In deze paragraaf bespreken we verschillende aspecten van de landelijke ondersteuning en het lokale
uitvoeringsproces van de Sportimpuls.

Activiteiten landelijke ondersteuning
Binnen de landelijke ondersteuning van Sport en Bewegen in de Buurt, is een aantal activiteiten
specifiek ter ondersteuning van de Sportimpuls opgezet om het behalen van de doelstellingen te
bevorderen. Zo is een procedure opgesteld voor het indienen en toekennen van aanvragen voor
Sportimpulsprojecten, wordt ondersteuning geboden aan aanvragers en projectleiders van
Sportimpulsprojecten en wordt het gebruik van erkende interventies verplicht. Zie bijlage 4 voor een
uitgebreid overzicht van de activiteiten binnen de landelijke ondersteuning.

Procedure Sportimpuls
Sinds de start van de Sportimpuls in 2012, zijn in de procedure van de regeling een aantal veranderingen
aangebracht (zie kader B6.1). Het doel van de wijzigingen is om de kwaliteit van de aanvragen te
bevorderen door onder andere te zorgen voor een betere inbedding in het gemeentelijke beleid en een
sterkere binding met eigenaren van interventies uit de Menukaart Sportimpuls. Kwalitatief betere
aanvragen leiden volgens de projectgroep Sport en Bewegen in de Buurt tot betere projecten, meer
resultaat en een betere financiering en borging. De doelen voor de Sportimpuls zijn in de loop van de
jaren niet gewijzigd.
In 2017 was in de procedure opgenomen dat cofinanciering voor minimaal 15 procent verplicht wordt
gesteld.65 Ook was het maximaal aan te vragen bedrag per project verlaagd naar 80.000 euro. Bij KSG
was de doelgroep 4-12-jarigen met overgewicht toegevoegd. Voor de ronde van 2018 is cofinanciering
verplicht, maar het percentage moet nog worden vastgesteld.66 Tevens wordt de reguliere Sportimpuls
alleen nog maar opengesteld voor kwetsbare doelgroepen (chronisch zieken, ouderen en mensen met
een beperking). De gehonoreerde projecten starten uiterlijk 1 september 2018.

https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/wijzigingen-en-aandachtspunten-subsidieoproepsportimpuls-2017/.
66
Bron: https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/vooraankondiging-sportimpuls-2018/.
65

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

69

Beoordelingscriteria
Alle subsidieaanvragen worden door twee referenten op zowel relevantie als kwaliteit beoordeeld. 67 Een
aanvraag moet altijd minimaal relevant en van voldoende kwaliteit zijn om voor honorering in
aanmerking te komen. In tabel 3.3 staan de relevantie- en kwaliteitscriteria die in de beoordeling van
de subsidieaanvragen worden gewogen. Met name voor de kwaliteit zijn dit jaar de beoordelingscriteria
aangescherpt. De nadruk ligt nu meer op (verschillende aspecten van) borging voor alle soorten
Sportimpulsaanvragen.
Tabel 3.3 Beoordelingscriteria Sportimpulsaanvragen
Sportimpuls Regulier/JILIB

Sportimpuls KSG

Relevantie

Relevantie

1. Huidige situatie

1. Huidige situatie

2. De lokale samenwerking

2. De doelgroep

3. De structurele deelname door de doelgroep

3. De lokale samenwerking
4. Het aanbod

Kwaliteit

Kwaliteit

1. De beschrijving van de doelgroep en

1. De doelstelling, resultaten en monitoring en

ouderbetrokkenheid

evaluatie

2. De doelstelling, resultaten en monitoring en

2. Het plan van aanpak

evaluatie

3. De organisatie, uitvoering en planning

3. Het aanbod

4. De verhouding kosten-baten

4. Het plan van aanpak

5. De continuïteit en borging van aanbod,

5. De organisatie en uitvoering

samenwerking en kennis

6. De verhouding kosten-baten

6. Cofinanciering en financiële borging

7. Borging van aanbod, samenwerking en kennis
8. Cofinanciering en financiële borging

Aan de hand van een prioriteringsschema worden alle projecten gerangschikt. Volgens opgave van
ZonMw is de kwaliteit van de reguliere en de JILIB-Sportimpulsaanvragen in 2016 verbeterd ten opzichte
van 2015 en eerdere jaren. Het aandeel aanvragen dat als ‘zeer relevant en zeer goed’ en ‘zeer
relevant en goed’ is beoordeeld, is toegenomen. Van de aanvragen voor de reguliere Sportimpuls 2016
zijn alle ‘zeer relevante en zeer goede’ aanvragen en zeven van de 25 ‘zeer relevante en goede’
aanvragen gehonoreerd. De keuze van zeven van de 25 aanvragen is gebaseerd op een nadere weging.
Uit voorlopige gegevens blijkt dat in 2017 voor de reguliere Sportimpuls alleen de aanvragen zijn
gehonoreerd met een eindoordeel van minimaal ‘relevant en goed’. Dit komt door het beperkt
beschikbare budget. Binnen ‘relevant en goed’ is een nadere weging toegepast omdat slechts een deel
van deze aanvragen gehonoreerd kon worden. Veel projecten van goede kwaliteit konden daardoor niet
worden gehonoreerd.

Zie
https://www.zonmw.nl/fileadmin/zonmw/documenten/Sport_en_Bewegen/Call_Sportimpuls/Procedure_beo
ordeling_Sportimpuls_2017_.pdf.
67

70

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

De kwaliteit van de KSG-aanvragen lijkt in 2016 juist iets te zijn afgenomen ten opzichte van het jaar
daarvoor. Er waren minder aanvragen met ‘zeer relevant en zeer goed’ en ‘zeer relevant en goed’
beoordeeld dan in 2015, waardoor alle aanvragen met ‘relevant en voldoende’ of hoger zijn
gehonoreerd. In de ronde van 2017 zijn voor KSG juist weer meer aanvragen van goede kwaliteit
ingediend dan in voorgaande jaren. Dit komt waarschijnlijk doordat de leeftijdscategorie 4-12 jaar aan
de regeling is toegevoegd. Alle projecten die minimaal ‘relevant en voldoende’ hebben gescoord, zijn
gehonoreerd.
Bij JILIB overtrof in 2016 het aantal subsidieaanvragen dat voor honorering in aanmerking kwam het
beschikbare budget en zijn alle aanvragen die zijn beoordeeld met minstens ‘relevant en voldoende’
gehonoreerd. Ook in 2017 bij de Sportimpuls JILIB konden alle aanvragen worden gehonoreerd die
mimimaal ‘relevant en voldoende’ hebben gescoord. Meer informatie komt naar verwachting eind 2017
beschikbaar in de nieuwe managementrapportages van ZonMw over de ronde van 2017.

Ondersteuning projectaanvragers en –eigenaren
Projectaanvragers en –eigenaren kunnen wanneer zij daar behoefte aan hebben, worden ondersteund bij
de aanvraag, uitvoering of afronding van Sportimpulsprojecten. Projectaanvragers kunnen worden
ondersteund door het Ondersteuningspunt Sportimpuls, sportbonden en lokale adviseurs. Tevens worden
bijeenkomsten georganiseerd.

Inzicht in de lokale situatie
Een goede voorbereiding zorgt ervoor dat de activiteiten goed kunnen worden uitgevoerd en de kans van
slagen groter is. Cijfers die inzicht geven in de lokale situatie zijn van belang bij deze voorbereiding.
Lokale cijfers kunnen bijvoorbeeld in kaart worden gebracht met behulp van een buurtactieplan68. Een
buurtactieplan is de vertaling van gemeentelijk (sport)beleid naar een uitvoeringsplan op het niveau van
een buurt. Een buurtactieplan kan worden opgesteld met behulp van de buurtscan 69 die door VSG en
Kenniscentrum Sport is ontwikkeld. Sinds het verschijnen van de vorige SBB Monitor (augustus 2016 t/m
juli 2017) hebben 1.525 bezoekers de buurtscan via www.sportindebuurt.nl bezocht, zie ook bijlage 4.
De effecten van de buurtscan op de kwaliteit van de Sportimpulsaanvragen worden niet gemonitord en
zijn daarom niet bekend.
Naast het buurtactieplan en buurtscan, kunnen Sportimpulsaanvragers ook een beknopte rapportage 70
opvragen van de KISS-cijfers (Kennis- en Informatiesysteem Sport) voor hun regio. In 2017 is hier 31 keer
gebruik van gemaakt, in 2016 en 2015 was dit respectievelijk 86 en 133 keer. Een daling in deze cijfers
is mogelijk te verklaren door een daling in het totaal aantal Sportimpulsaanvragen de afgelopen jaren
en doordat een deel van de aanvragers via de gemeente informatie inwint of gebruikmaakt van gegevens
die ze eerder hebben opgevraagd bij een (niet-gehonoreerde) Sportimpulsaanvraag.

Zie http://www.sportindebuurt.nl/buurtsportcoaches/buurtscan-en-buurtactieplan/
De buurtscan is een database die instrumenten bevat om de situatie in de buurt in kaart te brengen.
70
http://www.sportindebuurt.nl/sportimpuls/buurtscan-en-buurtactieplan/.
68
69

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

71

Zelfscan Sportimpuls
De zelfscan Sportimpuls is bedoeld voor sport- en beweegaanbieders die bezig zijn met het opstellen
van een reguliere Sportimpulsaanvraag. 71 De zelfscan is opgesteld aan de hand van de kwaliteits- en
relevantiecriteria van ZonMw. Door de vragen in te vullen, krijgt de potentiële aanvrager een indruk in
hoeverre zijn/haar aanvraag aan deze criteria voldoet. De zelfscan staat echter los van de
beoordelingsprocedure: er kunnen geen rechten aan worden ontleend. Bij iedere aanvraag worden
diverse tips en links gegeven om de conceptaanvraag te verbeteren. In de periode augustus 2016 tot en
met juli 2017 is de zelfscan 997 keer uitgevoerd, dit is vergelijkbaar met voorgaande jaren (zie tabel
3.4). Sinds het verschijnen van de vorige SBB Monitor (periode oktober 2016 t/m juli 2017) hebben 2.306
bezoekers de pagina van de zelfscan bezocht. Ook dit is vergelijkbaar met voorgaande jaren. De
gemiddelde bezoekduur varieerde de afgelopen jaren van anderhalve minuut tot twee minuten.
Tabel 3.4 Bezoek website72 en frequentie van uitvoering zelfscan 2014 tot 2017
Periode

Aantal bezoekers

Augustus 2016 - juli 2017

2.306

Gemiddelde bezoekduur
(in minuten en seconden)
1:50

Aantal keer uitgevoerd

Augustus 2015 - juli 2016

2.397

1:41

1016

Augustus 2014 - juli 2015*

2.488

1:36

1103

April 2014 (start) - juli 2014

1.250

2:03

548

997

* Over februari en maart 2015 zijn geen data beschikbaar.

Ondersteuningspunt Sportimpuls
Projectaanvragers en –eigenaren kunnen, wanneer zij daar behoefte aan hebben, niet alleen
ondersteund worden bij de aanvraag, maar ook bij de uitvoering of afronding van Sportimpulsprojecten.
De decentrale Ondersteuningsorganisatie Sportimpuls (OOSI) had tot 1 januari 2017 de voornaamste rol
in het bieden van ondersteuning bij de voorbereiding van de Sportimpulsaanvraag. Sinds 1 januari 2017
is dit vervangen door een centraal aanspreek- en verdeelpunt georganiseerd door NOC*NSF:
Ondersteuningspunt Sportimpuls. In plaats van ondersteuning tijdens de aanvraagperiode, richt
Ondersteuningspunt Sportimpuls zich meer op de procesbegeleiding bij gehonoreerde
Sportimpulsprojecten. Projectaanvragers kunnen naast het ondersteuningspunt ook worden ondersteund
door sportbonden en lokale adviseurs en daarnaast worden bijeenkomsten georganiseerd. Vanaf maart
2017 zijn de voorbereidingen gestart om tot het aanbieden van procesbegeleiding aan gehonoreerde
projecten te komen. Vanaf de Sportimpuls ronde 2018 komt de nadruk meer te liggen op het
ondersteunen van lopende Sportimpulsen (implementatiefase) maar wordt ook ondersteuning geboden
aan lokale sport- en beweegaanbieders in de aanvraagfase. Dit heeft geresulteerd in doorgevoerde
aanpassingen in de criteria (zie ook kader B6.1, bijlage 6). Zoals het vereiste niveau van de interventie
om op de Menukaart te staan en intentieverklaring van de gemeente en interventie-eigenaar voor
akkoord. De verwachting is dat deze wijzigingen leiden tot een verbetering in kwaliteit van
Sportimpulsaanvragen (waaronder de regeling JILIB en KSG).

71
72

Zie http://www.effectiefactief.nl/menukaart/zelfscan-sportimpuls.html.
http://www.effectiefactief.nl/menukaart/zelfscan-sportimpuls.html?hide-popup=1.

72

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Borging en continueren van een Sportimpulsproject blijken soms nog een grote uitdaging. In paragraaf
3.3 onder Borging wordt hier dieper op ingegaan. Door ondersteuning aan te bieden bij het opstarten
van gehonoreerde Sportimpulsprojecten, kan dit de borging en continuering bevorderen. Bijvoorbeeld
bij het begin van een brede nieuwe samenwerking of als het Sportimpulsproject halverwege vast dreigt
te lopen. Het doel is om met behulp van een onafhankelijk procesbegeleider een kwaliteitsimpuls te
geven aan de start en/of borging van het project, gericht op het organiseren van zelforganisatie en
daardoor mede het versterken van de samenwerking en de sportaanbieder. Door middel van
procesbegeleiding kan een proces op gang worden gebracht, zodat de projectgroep zelf in staat is om
zaken op te pakken en op te lossen. Het Ondersteuningspunt Sportimpuls kan hierbij putten uit een
netwerk van succesvolle procesbegeleiders die binnen de sport actief zijn. Tevens worden door het
Ondersteuningspunt Sportimpuls en de interventie-eigenaren tips gegeven over het monitoren en borgen
van de activiteiten, projectgroep, deelnemers en kennis. Deze aspecten zijn vastgelegd door
Kenniscentrum Sport in een kennisdossier Borging.73
Het Ondersteuningspunt Sportimpuls is met ingang van 1 januari 2017 centraal georganiseerd vanuit
NOC*NSF in Arnhem. In het verleden was de OOSI decentraal georganiseerd in zes regio’s. Het
Ondersteuningspunt Sportimpuls beantwoordt inhoudelijke vragen, gericht op het opstellen van
kwalitatief hoogwaardige aanvragen, en verwijst door naar (lokale) partijen die kunnen ondersteunen
bij het opstellen van een aanvraag. Het Ondersteuningspunt Sportimpuls coördineert ook de afstemming
van vragen van lokale projectleiders met betrekking tot ondersteuning bij lopende toegewezen
Sportimpulsaanvragen en de inzet van procesbegeleiding. Hierbij wordt gebruikgemaakt van het
platform Jellow74 in samenwerking met partner Back to Basics75. Het ondersteuningspunt is te bereiken
via sportimpuls@nocnsf.nl.
De medewerkers van het Ondersteuningspunt hebben grotendeels dezelfde werkzaamheden uitgevoerd
als de leden van de OOSI in de Ronde Sportimpuls 2016.


Voor het begeleiden en adviseren van Sportimpulsaanvragen (periode november 2016 – januari 2017)
is het ondersteuningspunt goed gevonden en benut. Het Ondersteuningspunt Sportimpuls ontving
het afgelopen jaar 90 vragen, dit is 45 procent van het aantal ingediende Sportimpulsaanvragen.
Deze aantallen zijn vergelijkbaar met zijn voorganger OOSI. Het ondersteuningspunt heeft ook
doorverwezen naar andere organisaties die in de praktijk deze adviesrol steeds meer oppakken
(zoals lokale ondersteuners, Provinciale Sportraden, zzp’ers, etc.).



Het ondersteuningspunt heeft minder ingezet op een-op-een advisering bij (potentiële) Sportimpulsaanvragen en heeft vaker doorverwezen naar bestaande partners die hier ook geschikt voor zijn.

Naast het Ondersteuningspunt Sportimpuls, zijn in het land diverse mogelijkheden voor ondersteuning
beschikbaar, die kunnen helpen bij een aanvraag. Het feit dat veel aanvragen zijn ondersteund door de
(gemeentelijke) sportadviseur is een positieve constatering. Bij 90 procent van de toegekende
Sportimpulsprojecten in 2017 is een buurtsportcoach betrokken. Tevens moet de gemeente tekenen dat
de aanvraag past binnen het gemeentelijk beleid, waardoor meerdere gesprekken plaatsvinden tussen
de projectgroep en de gemeente. In het verdiepingsonderzoek naar de Sportimpuls geven geïnterviewde

https://www.allesoversport.nl/artikel/borging-1-houd-je-project-in-stand/
https://www.jellow.nl/hoewerkthet.
75
http://www.back2basics.nl/.
73
74

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

73

experts aan dat de handtekening van gemeenten nog niet voldoende is om het Sportimpulsproject goed
te integreren in de gemeente (Nieuwenhuis-Leijenhorst et al., 2017).

Overige ondersteuningsorganisaties
Uit de managementrapportages van ZonMw (ZonMw, 2017a; 2017b; 2017c) blijkt dat voor de ronde van
2016 bij de subsidieaanvraag het meeste gebruik is gemaakt van de ondersteuning van
buurtsportcoaches, gevolgd door ondersteuning van de gemeentelijk sportadviseur. Dit geldt voor alle
drie soorten Sportimpulsprojecten. Bij de reguliere Sportimpuls is het toekenningspercentage het hoogst
bij projecten die bij de subsidieaanvraag zijn ondersteund door een adviseur van NOC*NSF (26%),
gevolgd door de provinciaal adviseur (23%). Bij KSG ligt het hoogste toekenningspercentage bij
projecten die zijn ondersteund door de gemeentelijk sportadviseur (89%) en een zelfstandig
adviesbureau (86%). Bij JILIB scoren ook projecten met ondersteuning van een zelfstandig adviesbureau
(78%) en NOC*NSF-adviseur goed (73%). Goed om te weten is dat het Ondersteuningspunt Sportimpuls
niet meeschrijft bij de aanvragen, andere partijen mogen dat wel. De drie JILIB-projecten die door
Kenniscentrum Sport zijn ondersteund (niet meegeschreven), zijn allen gehonoreerd. Verder valt op dat
bij KSG alle aanvragen ondersteuning hebben gehad, terwijl bij de reguliere Sportimpuls en JILIB ook
aanvragen zijn gedaan zonder ondersteuning (zie tabel 3.5). Bij JILIB zijn de twee aanvragen zonder
ondersteuning beide gehonoreerd, terwijl bij de reguliere Sportimpuls twaalf aanvragen zonder
ondersteuning zijn ingediend, waarvan één is toegekend. Daarbij moet wel in acht worden genomen dat
het toekenningspercentage bij de reguliere Sportimpuls een stuk lager ligt dan bij JILIB. In de ronde van
2015 is ook een aantal aanvragen zonder ondersteuning ingediend (regulier: 12, KSG: 2, JILIB: 5) en zijn
deze allen niet gehonoreerd.
Tabel 3.5 Sportimpulsprojecten (regulier, KSG, JILIB) die zijn aangevraagd zonder
ondersteuning, naar ronde (in aantallen)*
Regulier

KSG

JILIB

Aanvragen

Toegekend

Aanvragen

Toegekend

Aanvragen

Toegekend

2014

27

5

5

0

5

2

2015

12

0

2

0

5

0

2016

12

1

0

0

2

2

Bron: ZonMw (2013a; 2013b; 2014; 2015a; 2015b; 2015c; 2016a; 2016b; 2016c; 2017a; 2017b; 2017c).
* Gegevens over de Jaren 2012 en 2013 zijn niet bekend, dit is toentertijd niet gevraagd.

Communicatie en bijeenkomsten
Een andere manier waarop projectaanvragers worden ondersteund is door middel van communicatie en
bijeenkomsten rondom de Sportimpuls, zoals via praktijkvoorbeelden op de website sportindebuurt.nl
en de regionaal Lerende Netwerken. Bij de bijeenkomsten van de Lerende Netwerken was veel aandacht
voor kwetsbare doelgroepen (mensen met een beperking, chronisch zieken, ouderen, etc.). De
deelnemers van de bijeenkomsten in het najaar 2016 waren onder andere positief over ‘Speeddates
Sportimpuls’, maar gaven tevens aan dat meer verdieping wenselijk was. Daarnaast zijn grote delen van
het programma nadrukkelijk gericht op uitvoerende buurtsportcoaches, en minder op partijen als
beleidsmedewerkers van gemeenten. Naast bijeenkomsten, zijn ook documenten uitgekomen ter
ondersteuning, zoals de tipsheet over de borging van lokale sport- en beweegprojecten (Aalbers,
2017b). Deze document bevat tips, praktijkvoorbeelden en hulpmiddelen die het proces van borging
kunnen vergemakkelijken. Zie bijlage 4 voor meer informatie.

74

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Publiek-private samenwerking
Sport & Zaken zet zich, namens de SBB partnerorganisatie VNO-NCW en MKB-Nederland, specifiek in om
de verbinding tussen sport en het bedrijfsleven te bevorderen. In 2016 zijn zeven aanvragen voor de
reguliere sportimpuls geholpen en begeleid in de verbinding tussen sport en bedrijf. Het betreft hier
verschillende interventies waar de sport samenwerking zoekt met bedrijven (sportdorp, bedrijfssport,
werk maken van sport). Tevens zijn uren besteed aan twee lopende trajecten uit de vorige impulsronde.
Zij worden geholpen met uren en handen om de samenwerking met bedrijven vorm te geven. Twee
trajecten uit 2014 zijn afgesloten met een effectmeting76 op de interventie bedrijfsport. De ervaringen
en resultaten zijn gedeeld met SBB-partner NOC*NSF.
De Sportimpulsaanvragen waar Sport & Zaken bij wordt betrokken, zijn vooral gericht op sport en
bewegen voor volwassenen. In sessies in Den Haag, Amersfoort en Utrecht is bij en met
ondernemerskringen aandacht besteed aan de samenwerking sport en bedrijf en de mogelijkheden die
sport kan bieden voor de fysieke vitaliteit van medewerkers van werkorganisaties. De in 2014 opgestelde
tips voor samenwerking van sport en bedrijf worden hierbij ingezet.
Sport & Zaken neemt vanuit de praktijk waar, dat werkorganisaties vaak meer sport en bewegen willen
aanbieden aan medewerkers. Tegelijkertijd willen bedrijven samenwerken en bijdragen aan de sport
vanwege de maatschappelijke relevantie van de verenigingen. Publiek-private samenwerking (PPS) is
een goed middel dat gestimuleerd moet worden door communicatie van best practices, tools en het
verhaal. Zie bijlage 4 voor meer informatie over PPS.

Kansen voor ondernemerschap in de sport gericht op kwetsbare doelgroepen
Als onderdeel van het programma SBB is in oktober 2016 een SBIR-oproep (Small Business Innovation
Research) uitgezet aan ondernemers om nieuwe producten en diensten te ontwikkelen voor duurzaam
sport- en beweegaanbod voor kwetsbare doelgroepen (Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO),
2016). De minister van VWS wil binnen het programma SBB experimenteren met projecten gericht op
kwetsbare doelgroepen. De oproep beoogt ondernemers te vinden die een offerte willen uitbrengen met
innovatieve projecten die duurzaam sport- en beweegaanbod realiseren voor groepen waarbij sprake is
van bewegingsarmoede.77
Vanuit het ministerie van VWS is over de SBIR gecommuniceerd. In totaal zijn 60 ideeën aangemeld.78
Daarvan hebben acht een opdracht gekregen voor een haalbaarheidsstudie (fase twee), waarna de beste
vijf zijn geselecteerd om hun innovatie verder te ontwikkelen. De vijf projecten zijn divers, van een
virtueel bewegingsprogramma tot het begeleiden van wandelgroepen in de natuur door huisartsen en
fysiotherapeuten. Ze zijn gericht op verschillende doelgroepen, zoals dementerende ouderen, mensen
met klachten uit bewegingsarmoede en rolstoelgebruikers.

Deze twee rapportages zijn niet openbaar.
http://www.sportindebuurt.nl/seb-nieuws/sbir-oproep-ondernemers-gevraagd-om-nieuwe-producten-endiensten-te-ontwikkelen-voor-duurzaam-sport-en-beweegaanbod-voor-kwetsbare-doelgroepen. De
toepassingen en oplossingen dienen na afloop van de SBIR-competitie te kunnen blijven bestaan. Het budget
voor de eerste fase van projecten bedraagt 140.000 euro, voor de tweede fase is het budget 720.000 euro.
78
https://www.rvo.nl/subsidies-regelingen/sbir/overzicht-sbir-oproepen/sport-en-bewegen-voor-kwetsbaredoelgroepen.
76
77

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

75

Gebruik van interventies
Het kabinet wil stimuleren dat lokaal zoveel mogelijk gebruik kan worden gemaakt van producten en
werkwijzen die elders al succesvol zijn gebleken. Binnen het programma SBB krijgen lokale sport- en
beweegaanbieders de kans om bestaand sport- en beweegaanbod in hun eigen buurt toe te passen.
Daarvoor zijn de Menukaart Sportimpuls en de Menukaart KSG ontwikkeld. Om het aanbod van sport- en
beweeginterventies in Nederland in kaart te brengen, verzamelt Kenniscentrum Sport zoveel mogelijk
interventies. De kwaliteit en mate van effectiviteit van sport- en beweeginterventies worden gepeild en
beoordeeld via een erkenningstraject (zie verder onder kopje Kwaliteit interventies).

Menukaart Sportimpuls
De Menukaart Sportimpuls en Menukaart KSG zijn rechtstreeks verbonden aan het programma SBB en
binnen dat kader opgesteld. De Menukaarten bevatten een geselecteerd overzicht van sport- en
beweegaanbod dat de afgelopen jaren door sportbonden, beweegaanbieders, fitnessorganisaties en
anderen is ontwikkeld. Aanvragers moeten de Menukaart Sportimpuls benutten voor de invulling van het
door hun gewenste project. Bij projecten binnen JILIB wordt dezelfde Menukaart als bij de reguliere
Sportimpuls gebruikt. Voor KSG is een aparte Menukaart ontwikkeld met interventies voor de doelgroep
0 tot 4 jaar, 4 tot 12 jaar en 12 tot 18 jaar met (risico op) overgewicht. Om op de Menukaart
Sportimpuls KSG terecht te komen, moet een interventie voor de doelgroep 4- tot 18-jarigen minimaal
de erkenning ‘Goed Beschreven’ hebben. Dit is het laagste niveau van het erkenningstraject (zie ook het
kopje Kwaliteit interventies). Voor interventies voor de doelgroep 0- tot 4-jarigen geldt geen minimaal
niveau. Zij gaan echter wel de verplichting aan om hieraan in 2017/2018 te werken.
Bij alle Sportimpulsprojecten dient goede afstemming te zijn tussen de aanvragers en de interventieeigenaar over de lokale toepassing van het aanbod. De interventie-eigenaar geeft op elke aanvraag een
advies met toelichting en tekent bij accordering de intentieverklaring. Doorontwikkeling van de KSGinterventies verloopt vanaf 2017 rechtstreeks via de interventie-eigenaren79. Over het contact met
interventie-eigenaren zijn projectleiders over het algemeen tevreden, zo blijkt uit het
verdiepingsonderzoek naar de Sportimpuls (Nieuwenhuis-Leijenhorst et al., 2017). Wanneer nodig, is er
contact.
Op de website van de Menukaart Sportimpuls zijn momenteel 107 erkende interventies te vinden
(peildatum 16-10-2017; ten opzichte van 115 in 2016); op de website van de Menukaart KSG zijn dat er
21 (peildatum 16-10-2017; ten opzichte van 16 in 2016)80. Alle interventies uit de Menukaart Sportimpuls
staan ook in het totaaloverzicht van Effectief Actief (zie verder onder kopje Kwaliteit interventies).
Om op de Menukaart te komen moet een interventie aan een aantal criteria voldoen:81


Een interventie moet mensen duurzaam in beweging krijgen, waarbij de focus ligt op mensen die
niet sporten en bewegen of dreigen uit te vallen;



Vanuit de Sportimpuls krijgen gehonoreerde projecten twee jaar financiële ondersteuning, met de
voorwaarde dat het project daarna zelfstandig verder kan worden uitgevoerd;

https://www.sportindebuurt.nl/bestanden/Def.%20Handout%20Sportimpuls%20KSG%202017%20(2).pdf.
Zie http://www.effectiefactief.nl/menukaart/menukaart-sportimpuls.html en
http://www.effectiefactief.nl/menukaart/menukaart-ksg.html.
81
Voor een volledig overzicht van de criteria zie SBB Monitor van 2014 (Van Lindert et al., 2014).
79
80

76

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut



De interventie moet reeds op drie plaatsen succesvol zijn uitgevoerd, de subsidie is niet bedoeld om
nieuwe producten te ontwikkelen;



De interventie-eigenaar moet daarom meer betrokken zijn bij de aanvraag en uitvoering van het
Sportimpulsproject;



Specifiek voor KSG-interventies geldt het criterium dat de interventies voor de doelgroep 12- tot
18-jarigen zich ook daadwerkelijk op kinderen met overgewicht moeten richten.

In het verdiepingsonderzoek naar de Sportimpuls wordt het belang van de interventies onderstreept
(Nieuwenhuis-Leijenhorst et al., 2017). Experts zijn van mening dat de Menukaart moet blijven bestaan
omdat het de kwaliteit van de interventies waarborgt. In de praktijk zien Nieuwenhuis-Leijenhorst en
collega’s dat spanningen worden ervaren tussen de interventies van de Menukaart en lokaal maatwerk.
Doordat bij een subsidieaanvraag een interventie van de Menukaart moet worden gekozen, ervaren
aanvragers minder vrijheid voor lokaal maatwerk.

Kwaliteit interventies
De beoordeling van de interventies op de Menukaart is een resultaat van het aan SBB gelieerde
programma Effectief Actief, dat in 2014 afliep. Dit programma had tot doel om de kwaliteit van sporten beweeginterventies in het algemeen te verbeteren en de inzet ervan te stimuleren. Interventies
kunnen worden beoordeeld als goed beschreven, goed onderbouwd of bewezen effectief82. De laatste
stap ‘bewezen effectief’ wordt nauwelijks bereikt, omdat dit veel onderzoek vergt.
In 2017 nemen 24 interventies deel aan een tweejarig kwaliteitstraject voor de doorontwikkeling van
hun interventie. Op initiatief van de minister van VWS hebben zij vanuit vrijgevallen Sportimpulsgelden
de mogelijkheid gekregen een plan in te dienen voor kwaliteitsverbetering. Dit plan is door
Kenniscentrum Sport op kwaliteit en relevantie beoordeeld. Uit de tussentijdse evaluatie van
Kenniscentrum Sport blijkt dat de meeste projecten op schema lopen en werken aan de inhoudelijke
kwaliteit, een procesevaluatie en/of theoretische onderbouwing (Van Brussel-Visser, 2017a).
Interventie-eigenaren geven aan vooral behoefte te hebben aan het uitwisselen van ervaringen. Eind
2017 vindt bij Kenniscentrum Sport voor alle deelnemende interventies een bijeenkomst plaats om
ervaringen uit te wisselen en de voortgang te bespreken.
Er is vooralsnog geen onderzoek beschikbaar over hoe partijen in het veld het gebruik van interventies
ervaren en wat de behoefte is vanuit het veld. Ook is weinig bekend over het belang dat interventieeigenaren hechten aan deelname aan het erkenningstraject en eventuele belemmeringen die zij daarbij
ervaren. Wel loopt bij het RIVM onderzoek naar het gebruik van en waardering voor de
erkenningstrajecten, waaronder het erkenningstraject Sport en Bewegen. Het onderzoek vindt plaats
onder alle betrokkenen (interventie-eigenaren, beleidsmedewerkers, professionals die interventies
inzetten) en betreft aspecten als bekendheid van het erkenningstraject, vindbaarheid van de
interventies, bruikbaarheid e.d. Dit onderzoek wordt begin 2018 openbaar. In vorige SBB Monitoren is
gerapporteerd over ervaringen van interventie-eigenaren van KSG-interventies (zie Pulles et al., 2015).
In 2018 zal het Mulier Instituut in samenwerking met Kenniscentrum Sport naar deze onderwerpen een
verdiepend onderzoek uitvoeren.

82

https://www.loketgezondleven.nl/leefstijlinterventies/erkenningstraject.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

77

Bekendheid Menukaart bij buurtsportcoaches
Dat de databanken of Menukaart Sportimpuls nog niet bij iedereen bekend zijn, blijkt ook uit het
evaluatieonderzoek naar buurtsportcoaches (Van Lindert et al., 2017). Van de buurtsportcoaches geeft
51 procent aan bekend te zijn met de Menukaart Sportimpuls (n=424, lokale enquête buurtsportcoaches
casegemeenten 2016/2017, Mulier Instituut, 2017b). Buurtsportcoaches maken met regelmaat gebruik
van interventies, maar dit verschilt sterk per type buurtsportcoach (Van Lindert et al., 2017). Vooral
buurtsportcoaches die zich richten op mensen met een beperking, ouderen of kwetsbare doelgroepen
(zoals lage SES, migratieachtergrond) maken gebruik van bestaande interventies of methoden, zoals
Special Heroes, Meer Bewegen voor Ouderen (MBvO), Sociaal Vitaal of Club Extra.

Lokale uitvoeringsproces en activiteiten
Sportimpulsprojecten worden lokaal uitgevoerd met als doel om lokale resultaten te bereiken. De
context waarin deze projecten worden uitgevoerd, beïnvloedt uiteraard de werkwijze en activiteiten
binnen de projecten. Op dit lokale uitvoeringsproces wordt in deze paragraaf ingegaan. Hierbij wordt
gebruikgemaakt van de managementrapportages van ZonMw over de ronde van 2016 (ZonMw, 2017a;
2017b; 2017c), het verdiepingsonderzoek naar de lokale uitvoering van Sportimpulsprojecten uit de
ronde van 2014 en 2015 (regulier, KSG en JILIB) (Nieuwenhuis-Leijenhorst et al., 2017) en het onderzoek
naar de borging van projecten uit 2012 en 2013 (Ooms et al., 2017).
In deze paragraaf gaan we in op de thema’s aanvraagprocedure, aansluiting op lokaal beleid, uitvoering
van lokale projecten, afronding en succes- en faalfactoren (zie figuur 1.3 in paragraaf 1.4).

Aanvraagprocedure
Zoals eerder is toegelicht, dienen aanvragers van de Sportimpuls-subsidie het aanbod van de Menukaart
toe te passen. Daarnaast moeten aanvragers bij KSG in hun project drie kernelementen voldoende terug
laten komen:
1.

Samenwerking tussen zorg en sport83;

2.

Ouderparticipatie en opvoedingsondersteuning84;

3.

Sport en beweegaanbod85.

Sportimpulsaanvragen worden ingediend door een sport- of beweegaanbieder die fungeert als
hoofdaanvrager. Zij worden bij het schrijven van een aanvraag ondersteund door diverse andere
partijen, zoals gemeenten, interventie-eigenaren, lokale professionele partners (o.a. zorg/welzijn) en
sportondersteuningsorganisaties (zie ook paragraaf 3.1). Dit blijkt uit de eerdere gegevens van ZonMw
en uit twee expertmeetings die in het kader van het verdiepingsonderzoek Sportimpuls met in totaal
negentien experts zijn georganiseerd (Nieuwenhuis-Leijenhorst et al., 2017). De ondersteuning bij de
aanvraag gebeurt doorgaans zonder vergoeding. Volgens experts is de aanvraagprocedure complex. Zij
geven een aantal aanbevelingen om het proces te verbeteren:

http://www.sportindebuurt.nl/bestanden/Kernelement%20%E2%80%98Samenwerking%20tussen%20zorg%2
0en%20sport%E2%80%99%202017.pdf.
84
http://www.sportindebuurt.nl/bestanden/Kernelement%20%E2%80%98Opvoedingsondersteuning%20en%20
ouderparticipatie%E2%80%99%202017.pdf.
85
https://www.zonmw.nl/fileadmin/zonmw/documenten/Sport_en_Bewegen/Call_Sportimpuls/Kernelement_
Sport-_en_beweegaanbod_2017.pdf.
83

78

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut



De opzet van een coalitie is wenselijk, waarna gekeken kan worden welke partij hoofdaanvrager
kan zijn;



Eerst een globaal idee indienen dat in een later stadium verder wordt uitgewerkt;



Gemeenten vragen om de maatschappelijke noodzaak van het project te toetsen;



De tijdsduur tussen aanvraag en honorering verkorten, om te voorkomen dat partijen tussendoor
afhaken en dat in de tussentijd dingen veranderen waardoor het project minder succesvol wordt;



De tijd tussen het openstellen van de Menukaart en het sluiten van de call vergroten, zodat
aanvragers meer tijd hebben om de aanvraag goed op papier uit te werken.

Voor het lokaal slagen van een Sportimpulsproject, is het van belang dat het project zoveel mogelijk
aansluit op het gemeentelijk beleid. Op deze manier is er al een basis voor de activiteiten binnen de
Sportimpuls en kunnen gemeentelijk beleid en de Sportimpuls elkaar versterken. Als het sportbeleid niet
aansluit bij de activiteiten van de Sportimpuls of als de gemeente concurrerende activiteiten
ondersteunt, dan werkt dat belemmerend voor de borging van de activiteiten, zo blijkt uit het
borgingsonderzoek (Ooms et al., 2017). Uit de vorige SBB Monitor blijkt dat projecten vaak aansluiten
bij het gemeentelijk beleid, maar dat de gemeente bij de aanvraag niet heeft meegedacht (Van Lindert
et al., 2016). Experts zijn van mening dat de handtekening van gemeenten nog niet voldoende is om het
Sportimpulsproject goed in de gemeente te laten landen (Nieuwenhuis-Leijenhorst et al., 2017).

Thema’s Sportimpulsprojecten
Uit de managementrapportages van ZonMw over de ronde van 2016 blijkt dat (gelijk aan 2015)
gezondheidsbevordering het grootste thema is onder de verschillende typen Sportimpulsprojecten
(ZonMw, 2017a; 2017b; 2017c). Van de reguliere Sportimpulsprojecten richt iets meer dan de helft van
de gehonoreerde projecten uit 2016 zich op empowerment (het in kracht zetten) van de bewoners c.q.
deelnemers en dat 42 procent van de gehonoreerde aanvragen zich richt op het thema ‘leefbare buurt’.
De thema’s wijken hiermee weinig af van 2015. Naast het thema gezondheidsbevordering richten, net
als in voorgaande jaren, KSG-projecten zich op motorische ontwikkeling (76%) en empowerment (53%)
van de beoogde groepen. Deze thema’s sluiten goed aan op de gedachte van de Sportimpuls KSG. Voor
JILIB-projecten geldt dat zij zich naast gezondheidsbevordering met name op het ontwikkelen van een
leefbare buurt (62%), motorische ontwikkeling (58%) en integratie (57%) richten.

Inzet intermediairs: buurtsportcoaches
De inzet van buurtsportcoaches en andere intermediairs kan een bijdrage leveren aan het succes van de
Sportimpuls. Buurtsportcoaches organiseren sport- en beweegaanbod in de buurt en creëren
verbindingen tussen sport- en beweegaanbieders en andere sectoren zoals zorg, welzijn, jeugdzorg,
onderwijs, etc. Met deze taken kan de buurtsportcoach een belangrijke rol spelen bij de samenwerking
binnen Sportimpulsprojecten. De betrokkenheid van een buurtsportcoach is bij een project niet
verplicht, maar wordt wel gestimuleerd. Uit de rapportages van ZonMw over de ronde van 2016 blijkt
dat bij de overgrote meerderheid van de in 2016 gehonoreerde projecten een buurtsportcoach
betrokken is. Bij 90 procent van de toegekende Sportimpulsprojecten in 2017 is een buurtsportcoach
betrokken.
Uit de verdiepingsstudie naar de Sportimpuls blijkt dat de buurtsportcoaches binnen de
Sportimpulsprojecten op diverse manieren actief zijn (Nieuwenhuis-Leijenhorst et al. 2017), waarbij de
taken en intensiteit van het contact uiteenlopen. Bij startende projecten zijn ze bijvoorbeeld betrokken
bij het schrijven van de aanvraag en bij aflopende projecten spelen ze een rol in het continueren en
borgen van de activiteiten. Uit het onderzoek naar de borging van Sportimpulsprojecten blijkt dat de

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

79

buurtsportcoach soms ook wordt ingezet om uitvoerende taken over te nemen, waarmee het project
wordt geborgd (Ooms et al., 2017).
In het vragenlijstonderzoek onder buurtsportcoaches in 34 gemeenten geeft bijna een derde van de
buurtsportcoaches aan bij de Sportimpuls betrokken te zijn geweest (n=424, Mulier Instituut 2017a). De
betrokkenheid verschilde onder andere van het enthousiasmeren van partijen om een plan in te dienen
(39%), zelf uitvoerder zijn (36%), tot het zelf schrijven van een plan (20% toegewezen en 10%
afgewezen).

Spreiding en locatie projecten
Geografische spreiding
Binnen de Sportimpuls wordt niet op landelijke spreiding gestuurd. Alleen de relevantie en kwaliteit van
de subsidieaanvragen zijn binnen het beoordelingsproces leidend. Totaal over alle rondes sinds 2012
(incl. de ronde 2017) en voor de drie typen Sportimpulsregelingen gezamenlijk, zijn de meeste
projecten toegekend in de provincie Zuid-Holland (n=145, 16%, uitgezonderd 2017, zie tabel 3.6). Na
Zuid-Holland volgen Noord-Holland (n=124, 14%) en Noord-Brabant (n=105, 12%) met de meeste
toegekende Sportimpulsprojecten sinds 2012. In de ronde van 2017 deed de provincie Overijssel het ook
goed (16 projecten).
Tabel 3.6 Gehonoreerde Sportimpulsprojecten (regulier, KSG, JILIB), naar ronde en provincie
(in aantallen en procenten van het totaal)
Provincie

2012

2013

2014

2015

2016

Zuid-Holland

29

30

35

17

21

13

145

16

Noord-Holland

26

26

27

16

15

14

124

14

Noord-Brabant

28

21

23

15

8

10

105

12

Gelderland

19

23

21

9

13

11

96

11

Overijssel

17

15

23

9

11

16

91

10

Groningen

12

12

23

16

8

8

79

9

Limburg

6

16

18

7

11

8

66

8

Utrecht

14

4

13

15

8

6

60

7

Drenthe

8

5

3

3

5

4

28

3

Flevoland

3

4

7

5

2

4

25

3

Friesland

7

1

7

4

3

8

30

3

Zeeland

2

7

8

3

3

2

25

3

BES-Eilanden

1

2

-

-

-

2

5

1

172

166

208

119

108

106

879

100

Totaal

2017* Totaal (aantal) Totaal (%)

Bron: gegevens ZonMw (2017), bewerking Mulier Instituut.
* Gegevens 2017 zijn voorlopig (managementrapportage over deze ronde nog niet beschikbaar).

In kaart 3.1 is de landelijke spreiding van de Sportimpulsprojecten van 2017 naar type Sportimpuls
weergegeven. Deze kaart bevat voorlopige gegevens. Mogelijk treedt nog een kleine wijziging op. In
bijlage 6 is de landelijke spreiding van de Sportimpulsprojecten van de rondes van 2012 tot en met 2016
per ronde weergegeven (kaart B6.1 tot en met B6.5) en is een overzichtskaart van alle projecten voor
2012 tot en met 2017 opgenomen (kaart B6.6).

80

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Kaart 3.1 Overzicht Sportimpulsprojecten per gemeente, regulier, KSG en JILIB, ronde 2017*

Bron: ZonMw, bewerking RIVM, www.volksgezondheidenzorg.info/sport/sportopdekaart.
* Gegevens ronde 2017 zijn nog niet definitief, mogelijk treedt nog een kleine wijziging op.

Door het aantal Sportimpulsprojecten af te zetten tegen het aantal inwoners (ZonMw, 2017a86; 2017b87;
2017c88), ontstaat een genuanceerder beeld van de geografische spreiding van de gehonoreerde
aanvragen over de ronde van 2016. Ten opzichte van het aantal inwoners zijn relatief veel reguliere
Sportimpulsprojecten gehonoreerd in Limburg, en relatief weinig in Noord-Brabant, Utrecht en Drenthe.
Wat betreft de KSG-projecten geldt dat relatief veel projecten gehonoreerd zijn in Drenthe, Limburg en

https://www.zonmw.nl/fileadmin/zonmw/documenten/Sport_en_Bewegen/Managementrapportage_Sporti
mpuls_2016_-_DEF.pdf.
87
https://www.zonmw.nl/fileadmin/zonmw/documenten/Sport_en_Bewegen/Managementrapportage_Sporti
mpuls_Jeugd_in_lage_inkomensbuurten_2016_-_DEF.pdf
88
https://www.zonmw.nl/fileadmin/zonmw/documenten/Sport_en_Bewegen/Managementrapportage_Sporti
mpuls_Kinderen_sportief_op_gewicht_2016_-_DEF.pdf
86

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

81

Zuid-Holland. De provincies waar geen aanvragen voor een KSG-project zijn gehonoreerd, zijn vier
provincies met relatief weinig inwoners (Friesland, Flevoland, Groningen en Zeeland). In Overijssel en
Groningen zijn relatief veel JILIB-projecten gehonoreerd en in Noord-Brabant en Zuid-Holland relatief
weinig.

Spreiding gemeenten
In 2016 zijn de toegekende reguliere Sportimpulsprojecten, net als in voorgaande jaren, vrij gelijkmatig
verdeeld over de kleine (0-40.000 inwoners), middelgrote (40.000-100.000 inwoners) en grote (100.000
of meer inwoners) gemeenten (ZonMw, 2017a) waarbij de grote gemeenten het best zijn
vertegenwoordigd. In 2016 worden de gehonoreerde KSG-projecten voornamelijk in kleine en grote
gemeenten uitgevoerd (ZonMw, 2017c). In vergelijking met 2015 is het aantal KSG-projecten in grote
gemeenten behoorlijk gestegen en in middelgrote gemeenten afgenomen. Mogelijk zorgt het kleine
aantal gehonoreerde KSG-projecten (n=17) voor een vertekend beeld. Bij Sportimpuls JILIB is, net als
voorgaande jaren, het merendeel van de toegekende projecten afkomstig uit een grote gemeente
(ZonMw, 2017b). Ook de vertegenwoordiging van kleine (25%) en middelgrote gemeenten (32%) is vrijwel
gelijk gebleven.
Uit de gegevens van ZonMw over de gehonoreerde projecten sinds 2012 (inclusief ronde 2017 89, regulier,
KSG en JILIB) blijkt dat de top elf van gemeenten met de meeste Sportimpulsprojecten bestaat uit
Amsterdam, Arnhem, Deventer, Den Haag, Rotterdam, Eindhoven, Utrecht, Enschede, Delft, Zwolle en
Groningen (tussen 39 en 14 projecten gehonoreerd sinds 2012).

Spreiding en overgewicht
In de managementrapportage van KSG over de ronde van 2016 (ZonMw, 2017c) is de prevalentie van
overgewicht en ernstig overgewicht onder jongeren van 4 tot 25 jaar in 2012 inzichtelijk gemaakt op
basis van de Gezondheidsenquête van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) . Hieruit blijkt dat
(ernstig) overgewicht bij jongeren vooral veel voorkomt in de provincies Overijssel en Flevoland. Ook in
de provincies Zeeland en de regio Zuid-Limburg is de prevalentie van (ernstig) overgewicht onder
jongeren hoog. Dit heeft overlap met de provincies, waar relatief veel subsidieaanvragen zijn
gehonoreerd. Dit komt deels overeen met de prevalentie van (ernstig) overgewicht onder de doelgroep
van KSG-projecten. Verder blijkt dat zes op de tien KSG-projecten sinds 2014 in een JOGG-gemeente
worden uitgevoerd.

Locatie uitgevoerde projecten naar wijkkenmerken
Bij de spreiding van de Sportimpulsprojecten kan ook worden gekeken naar wijkkenmerken zoals het
inkomen van inwoners en stedelijkheid. In de SBB Monitor van 2014 (Van Lindert et al., 2014) heeft het
Mulier Instituut voor de Sportimpulsprojecten van 2012 en 2013 achterhaald in wat voor soort wijken
deze zijn uitgevoerd. Pas sinds 2014 voorziet het aanvraagformulier in een eenduidige vraag voor welke
wijken een Sportimpulsproject bedoeld is. In deze periode is ook het onderscheid ontstaan naar
projecten gericht op kinderen met overgewicht (KSG) en lage inkomensbuurten (JILIB). Voor de huidige
SBB Monitor heeft het Mulier Instituut een analyse gedaan voor de toegekende projecten in de periode
vanaf 2014 tot en met augustus 2017. Daarbij is onderscheid gemaakt naar Sportimpulsprojecten in de

89

Cijfers van de ronde van 2017 zijn nog voorlopig.

82

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

periode 2014-2015 en 2016-2017. Bij de locatie-opgaven van de projecten zijn de vier cijfers van de
postcodes gebruikt, aangezien hierdoor een vergelijking met landelijke indelingen mogelijk is. In deze
paragraaf wordt hiernaar verwezen als wijken. De projecten richten zich op een verschillend aantal
wijken. De meeste projecten richten zich op één tot vijf wijken. 11 procent richt zich op meer dan vijf
wijken.
De gebruikte wijkindelingen zijn (toevallig) allen gebaseerd op het jaar 2014. Van latere jaren zijn geen
gegevens beschikbaar. De landelijke referentie van het aantal inwoners is gebaseerd op data van het
CBS van begin januari 2016. In tabel 3.7 zijn twee indelingen naar wijkkwaliteit weergegeven. De versie
van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) richt zich wat meer op het inkomen. De Leefbaarometer
van het Ministerie van BZK richt zich op zeven dimensies die diverse facetten van een wijk beschrijven,
maar niet het inkomen. Het CBS heeft inkomensgegevens per wijk beschikbaar gesteld. Dit betreft het
gemiddelde inkomen per wijk. Deze zijn in drie ongeveer even grote groepen ingedeeld. De
stedelijkheid per wijk geeft de bevolkingsdichtheid weer.
De resultaten in de tabel laten zien dat met name de JILIB-projecten terechtkomen in wijken met
lagere inkomens, voor de periode 2014-2015 is dat meer dan voor 2016-2017. Volgens zowel de
wijkindeling van het SCP als van BZK ligt het accent op minder goed beoordeelde/ervaren wijken. Deze
projecten worden vooral uitgevoerd in stedelijke gebieden.
Het profiel van KSG is minder sterk aangezien we geen informatie hebben in welke wijken meer of
minder kinderen met overgewicht wonen. Het patroon is vergelijkbaar met het profiel van JILIB, zij het
minder sterk.
Ook voor reguliere Sportimpulsprojecten is het genoemde profiel terug te zien, maar het verschil met
de landelijke verdeling is voor deze projecten nog maar beperkt.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

83

Tabel 3.7 Sportimpulsprojecten, 2014-2017 vergeleken met wijkkenmerken, bevolking
Nederland (in procenten)
Landelijk

Programma 2014-2015

(2016)

JILIB

KSG

Laag

37

71

44

Midden

31

14

31

Hoog

32

15

Onvoldoende-ruim voldoende

46

Goed

32

Zeer goed

Programma 2016-2017

Sport-

Sport-

JILIB

KSG

43

68

48

42

33

16

37

32

25

24

16

14

27

77

58

57

70

55

50

16

28

28

23

33

29

22

7

14

15

6

12

21

Lager inkomen

27

67

42

30

57

38

31

Gemiddeld

35

21

42

38

25

45

36

Hoger

38

12

16

32

17

17

33

Zeer sterk stedelijk

19

43

17

15

28

25

14

Sterk stedelijk

24

32

42

25

36

19

37

Stedelijk

19

16

33

26

20

21

19

Matig stedelijk

20

7

8

25

11

27

21

Niet stedelijk

18

3

1

9

4

8

9

impuls

impuls

Wijkscore volgens SCP
(volgens indeling 2014)

Leefbaarometer wijken BZK ( volgens
indeling 2014)

Gestandaardiseerd huishoudinkomen CBS (volgens indeling 2014)

Stedelijkheid CBS (per postcode
indeling 2014)

Bron: CBS (2014), SCP (2014) en Leefbaarometer van het Ministerie van BZK (2014), bewerking Mulier
Instituut.

Setting projecten
Net als in voorgaande jaren wordt een groot aandeel van de projecten uit de ronde 2016 in de buurt
uitgevoerd. Zo wordt 81 procent van de reguliere Sportimpulsprojecten, 78 procent van de JILIBprojecten en 41 procent van de KSG-projecten in de sector buurt uitgevoerd (ZonMw 2017a; 2017b;
2017c, zie figuur 3.2). Bij KSG-projecten zijn kinderopvang en zorg logischerwijs een veel voorkomende
setting. Voor JILIB-projecten geldt dat de meeste projecten in de sector onderwijs (82%) worden
uitgevoerd.

84

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Figuur 3.2 Meest voorkomende settings gehonoreerde projecten reguliere Sportimpuls, KSG
en JILIB ronde 2016 (in procenten, meer antwoorden mogelijk)
100
80

82

78

81

60
40

47
41

35

41

Onderwijs

Kinderopvang

29
16

20

10

0
Buurt

Zorg
Regulier (n=31)

KSG (n=17)

JILIB (n=60)

Bron: ZonMw (2017a; 2017b; 2017c), bewerking Mulier Instituut.

Samenwerking
Bij de uitvoering van een Sportimpulsproject wordt samenwerking gezocht met andere organisaties,
vaak ook een ander type organisatie. Allereerst wordt inzichtelijk gemaakt vanuit welke organisaties de
projecten worden georganiseerd en vervolgens wordt ingegaan op de ervaringen met betrekking tot de
samenwerking binnen de projecten.
Reguliere Sportimpuls- en JILIB-projecten uit de ronde 2016 worden voornamelijk door
sportverenigingen die aan een sportbond zijn verbonden uitgevoerd (zie figuur 3.3). KSG-projecten
daarentegen worden vooral door zorg- en welzijnsorganisaties uitgevoerd. Ten opzichte van de vorige
ronde is bij de reguliere en JILIB-projecten weinig veranderd. Voor KSG-projecten geldt dat zij in 2016
vaker vanuit een sportvereniging (lid van sportbond) en vanuit de zorg worden uitgevoerd, maar minder
vaak vanuit welzijn ten opzichte van het jaar daarvoor.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

85

Figuur 3.3 Verband van waaruit aanbod wordt georganiseerd, gehonoreerde projecten
reguliere Sportimpuls, KSG en JILIB ronde 2016 (in procenten, meer antwoorden mogelijk)
100
84
77

80
60

71
59
41

35

40
29

29

26
17

20

10

8

28

20
6

0
Vanuit een
vereniging (lid
sportbond)

Vanuit zorg

Regulier (n=31)

Vanuit welzijn

KSG (n=17)

Vanuit een
vereniging (geen lid
sportbond)

Anders

JILIB (n=60)

Bron: ZonMw (2017a; 2017b; 2017c), bewerking Mulier Instituut.

In de vorige SBB-monitor is beschreven dat volgens projectleiders redelijk veel en expliciet aandacht
wordt besteed aan het samenwerkingsproces (Van Lindert et al., 2016). Uit het borgingsonderzoek onder
projecten uit de ronde 2012 en 2013 blijkt dat wanneer partijen samenwerken, het vaak een
succesfactor is en dat dit voor beide partijen een win-winsituatie oplevert (Ooms et al., 2017). Door
bijvoorbeeld clinics op scholen te geven, leren leerlingen sporten kennen en kunnen sportverenigingen
leden werven. Commerciële sportorganisaties en zorginstanties kunnen cliënten naar elkaar
doorverwijzen, wat ook een win-winsituatie oplevert.

Sporttakken
Bij de reguliere en JILIB-aanvragen (ronde 2016) is voetbal een populaire sport, terwijl bij KSG vooral
gymnastiek populair is. In tabel 3.8 is de top vijf van aangeboden sporten per type Sportimpuls
weergegeven. Ten opzichte van vorig jaar is fitness in populariteit toegenomen.
Tabel 3.8 Top 5 aangeboden sporten Sportimpuls 2016, naar type project
Sportimpuls 2016

KSG 2016

JILIB 2016

1.

Voetbal

Gymnastiek

Voetbal

2.

Fitness

Fitness

Vechtsport

3.

Wandelen

Spelvormen

Dansen

4.

Dansen

Dansen

Fitness

5.

Atletiek

Vechtsport

Judo

Bron: ZonMw (2017a; 2017b; 2017c), bewerking Mulier Instituut.

Doelgroepen
Van de gehonoreerde reguliere Sportimpulsaanvragen in 2016 is het merendeel gericht op ouderen en
volwassenen (zie figuur 3.4). Sinds de ronde van 2013 verschuift de doelgroep van de projecten al
duidelijk van jeugd in de richting van ouderen en volwassenen. Dit komt waarschijnlijk door de
toevoeging van de Sportimpuls KSG en Sportimpuls JILIB. Deze twee typen Sportimpuls hebben kinderen

86

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

en jeugd als specifieke doelgroep. Subsidieaanvragers die iets met de doelgroep jeugd willen doen,
lijken steeds vaker voor een van deze regelingen te kiezen. Waarschijnlijk komt dit doordat een
aanvraag gericht op jeugd binnen de reguliere Sportimpuls goed onderbouwd moet zijn omdat de
sportdeelname van deze doelgroep al relatief hoog is. Verder valt bij de reguliere Sportimpuls op dat
het aantal projecten dat zich richt op gehandicapten procentueel is toegenomen ten opzichte van
eerdere jaren. Mogelijke verklaring is de extra aandacht die het ministerie van VWS vraagt voor deze
doelgroep, via het programma Grenzeloos actief dat specifiek voor deze doelgroep is opgezet en
doordat de laatste jaren interventies voor deze doelgroep worden (door)ontwikkeld (zie verder kopje
Speciale doelgroepen).
Figuur 3.4 Doelgroepen gehonoreerde projecten Sportimpuls regulier 2012 t/m 2017 (in
procenten, meer antwoorden mogelijk)90
2017 (n=31)

32

2016 (n=31)

61

19

52

2015 (n=53)

42

2014 (n=122)

44

2013 (n=146)

65
51

78
0

34
50

Volwassenen

Ouderen

25
16

39

18

26

10 13 0

100
Chronisch zieken

16

39

17
49

50

26
23

47

57

56

2012 (n=172)

Jeugd

68

150

19

10
8

14 12
18 0

200

Mensen met een beperking

250
GGZ

Bron: cijfers volgens opgave ZonMw, 2017.
*Cijfers 2017 zijn nog onder voorbehoud.

De gehonoreerde KSG-projecten (ronde 2016) richten zich op de leeftijdsgroepen 0 tot 4 jaar (65%, was
50% in 2015) en 12 tot 18 jaar (41%, was 50% in 2015) met (risico op) overgewicht (niet in figuur). Bij
beide categorieën is deels overlap, omdat sommige projecten zich op meerdere doelgroepen richten
en/of meerdere interventies gebruiken. In vergelijking met eerdere rondes is het aantal projecten voor
jeugd van 12 tot 18 jaar gedaald (niet in figuur). KSG-projecten zijn verder gericht op kinderen en jeugd
uit gezinnen met een lage sociaaleconomische status (29% in 2017, 41% in 2016, 19% in 2015). In 2016 en
2017 zijn geen projecten gericht op kinderen met een beperking (6% in 2015). KSG-projecten zijn ook
gericht op mensen met een migratieachtergrond (10% in 2017, 29% in 2016, 6% in 2015). Een grote groep
projecten is gericht op ouder (52% in 2017, 76% in 2016 en 56% in 2015).
JILIB-projecten richten zich op de doelgroep jeugd in lage inkomensbuurten. Binnen deze doelgroep
kunnen de projecten zich richten op meerdere leeftijdsgroepen. De meerderheid van de toegekende

90

In de SBB monitors van 2013 en 2014 zijn andere percentages opgenomen. Een Sportimpulsproject kan
meerdere doelgroepen bedienen. In deze grafiek zijn de percentages berekend van het totaal aantal
gehonoreerde projecten.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

87

projecten richt zich op jeugd in de leeftijd van 4 tot 12 jaar (68%) en 12- tot 23-jarigen (52%, niet in
figuur). Dit is in lijn met voorgaande jaren. Bij de leeftijdsgroep 23 tot 55 jaar zien we dat het aantal
projecten de afgelopen jaren procentueel iets is toegenomen en voor 55-plussers is dit ongeveer gelijk
gebleven. De primaire doelgroep van JILIB-projecten is 0- tot 21-jarigen. Wanneer projecten zijn gericht
op personen ouder dan 21 jaar, gaat dit waarschijnlijk om ouders van deze doelgroep. In 2017 was 28
procent van de JILIB-projecten op ouders gericht (was 23% in 2016). JILIB-projecten zijn nauwelijks
gericht op kinderen met een beperking.

Speciale doelgroepen
Voor mensen met een beperking zien we een duidelijke toename van het percentage aanvragen dat voor
deze doelgroep is gehonoreerd (van 18% in 2012 tot 33% in 2017, zie tabel 3.9), terwijl het percentage
gehonoreerde aanvragen voor deze doelgroep van het totaal aantal gehonoreerde reguliere
Sportimpulsprojecten in 2017 weer sterk is gedaald (van 39% in 2016 naar 16% in 2017). Een mogelijke
verklaring hiervoor is dat veel van deze aanvragen voor kinderen met een beperking zijn ingediend bij
JILIB of KSG. Bij mensen met een chronische aandoening is naar 2014 toe wel een procentuele stijging
van het aantal voor deze doelgroep gehonoreerde aanvragen te zien, daarna is in grote lijnen weer een
afname te zien, met uitzondering van 2017.
Van het totaal aantal gehonoreerde reguliere Sportimpulsprojecten is wel een relatieve toename te zien
voor de doelgroep chronisch zieken. Bij ouderen zien we een duidelijke procentuele stijging van het
totaal aantal gehonoreerde reguliere Sportimpulsprojecten (26% in 2012 tot 68% in 2017). 2014 en 2017
zijn voor aanvragers van projecten voor ouderen ook goede jaren als we kijken naar het percentage van
alle aanvragen voor deze doelgroep.

88

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Tabel 3.9 Aanvragen en toekenningen reguliere Sportimpulsprojecten voor speciale
doelgroepen, naar ronde en doelgroep (in aantallen en procenten)

Ronde

Percentage gehonoreerd

Percentage van totaal

Aantal aanvragen

Aantal

(van aanvragen gericht op

gehonoreerde SI-

gericht op doelgroep

gehonoreerd

doelgroep)

aanvragen

Mensen met een beperking
2012

132

23

18

13

2013

96

26

27

18

2014

54

18

33

15

2015

46

13

28

25

2016

38

12

32

39

2017*

15

5

33

16

2012

118

18

15

11

2013

114

26

23

18

2014

56

19

34

16

2015

54

9

17

17

2016

43

7

16

23

2017*

21

8

38

26

2012

249

44

18

26

2013

231

57

25

39

2014

135

60

44

49

2015

142

25

18

47

2016

96

20

21

65

2017*

55

21

38

68

Chronisch zieken

Ouderen

Bron: gegevens ZonMw (2017), bewerking Mulier Instituut.
* Cijfers 2017 zijn voorlopig.

Werving deelnemers
Volgens de eindrapportages van 2012 en 2013 (ZonMw, 2015d; 2017d) verloopt het werven van
deelnemers van de Sportimpulsprojecten voornamelijk via samenwerkingspartners. Van de lokale media,
face-to-face contact en ledenbestanden wordt ook gebruikgemaakt om deelnemers te werven.
In de meest recente verdiepingsstudie naar de Sportimpuls concluderen Nieuwenhuis-Leijenhorst en
collega’s (2017) dat het werven van deelnemers over het algemeen prima verloopt, maar bij de
geïnterviewde KSG-projecten blijft het na veel inspanning lastig om de doelgroep kinderen/jongeren
met (ernstig) overgewicht goed te bereiken. Om tot hogere deelnemersaantallen te komen, kiest een
aantal projecten voor het aanbieden van activiteiten of screening/testen in reguliere contacttijd,
bijvoorbeeld tijdens reguliere peuterspeelzaaltijd voor de hele groep. Daarna is het gemakkelijker een
traject voort te zetten met een deel van de kinderen en ouders waarvoor het project relevant is.

Interventies
Binnen de Sportimpuls maken de projecten gebruik van bestaande kennis door een of meerdere
interventies van de Menukaart Sportimpuls of Menukaart KSG te kiezen. In 2016 stonden 115
verschillende interventies op de Menukaart Sportimpuls. Op de Menukaart KSG stonden in 2016 tien

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

89

interventies voor de doelgroep 0 tot 4 jaar en waren voor de doelgroep 12 tot 18 jaar zes interventies
beschikbaar. De interventies ‘Sportdorp’ en ‘Old Stars/Walking Football’ zijn net als voorgaande jaren
de meest aangevraagde interventie binnen de Sportimpuls 2016. Deze interventies zijn samen met
‘Iedereen kan sporten’ (voor de doelgroep mensen met een beperking) het vaakst gehonoreerd (zie
tabel 3.10). Verder valt op dat onder de meest gehonoreerde interventies veel interventies gericht zijn
op de doelgroepen ouderen en mensen met een beperking. Vanaf 2018 kunnen voor de reguliere
Sportimpuls alleen nog maar projecten worden ingediend voor kwetsbare doelgroepen (zie ook kopje
Procedure Sportimpuls). Naar verwachting zorgt dit voor een extra impuls voor sportaanbieders die zich
voor deze doelgroepen willen inzetten. Zie de Menukaart Sportimpuls voor een beschrijving van de
interventies.91
Tabel 3.10 Meest uitgevoerde interventies reguliere Sportimpuls 2016 (in aantallen, n=31)
Aantal toekenningen
Old Stars/Walking Football*

5

Sportdorp

4

Iedereen kan sporten (generiek)**

4

Buurtsportvereniging

3

Zeker Bewegen*

3

Beweegtuin voor ouderen*

2

Bedrijfssport

2

WandelFit

2

Beweegpret 55+ aan Zet*

2

Bron: ZonMw (2017a).
* Interventie voor ouderen.
** Interventie voor mensen met een beperking.

Volgens opgave van NOC*NSF heeft de interventie ‘Iedereen kan sporten’ sinds 2015 een goede impuls
gegeven aan de kwaliteit van sport- en beweegaanbieders met aangepast sportaanbod. De interventie is
een bewezen methode voor het creëren (stimuleren en vergroten) van aangepast (en/of geïntegreerd)
sportaanbod bij sport- en beweegaanbieders voor mensen met een beperking. Op basis van de lokale
vraag en situatie kan de beschreven aanpak met specifiek sportaanbod worden ingevuld. In 2015 hebben
twee sport- en beweegaanbieders de aanvraag toegekend gekregen, in 2016 was dit vier en in 2017 is
één aanvraag toegekend. In 2018 wordt vanuit het programma Grenzeloos actief (zie ook bijlage 1,
kopje Grenzeloos actief) net als in de voorgaande jaren een verbinding met het programma SBB
gemaakt vanuit de programmapijler ‘versterken sport- en beweegaanbod’.
De Sportimpuls KSG richt zich op twee doelgroepen: 0- tot 4-jarigen en 12- tot 18-jarigen. Voor deze
twee verschillende leeftijdsgroepen bestaan verschillende interventies. Voor de doelgroep 0 tot 4 jaar
zijn ‘Tigers LSE’ en ‘Mini gewichtige gezinnen’ het meest aangevraagd en ingezet; voor de doelgroep 12
tot 18 jaar is dat ‘Realfit’ (tabel 3.11). Zie de Menukaart KSG voor een beschrijving van de
interventies.92

91
92

http://www.effectiefactief.nl/menukaart/menukaart-sportimpuls/interventies-zoeken.html.
http://www.effectiefactief.nl/menukaart/menukaart-ksg/interventies-zoeken.html.

90

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Tabel 3.11 Uitgevoerde interventies Sportimpuls KSG 2016 (in aantallen, n=17)
Aantal toekenningen
0-4 jaar
Tigers LSE 2-4 jaar

3

Mini gewichtige gezinnen

2

Beweegkriebels

2

Beweegdiploma

2

Kids Xtra

1

Peuterpret

1

B-fit

1

Kinderdagverblijf in beweging

1

12-18 jaar
Realfit

4

Skills4life

3

Gewichtige gezinnen

1

Bron: ZonMw (2016c).

‘B-Fit’ is verreweg de meest aangevraagde interventie binnen de Sportimpuls JILIB, maar ook de meest
uitgevoerde (zie tabel 3.12). Zie de Menukaart Sportimpuls voor een beschrijving van de interventies.93
Tabel 3.12 Meest uitgevoerde interventies Sportimpuls JILIB 2016 (in aantallen, n=60)
Aantal toekenningen
B-Fit

9

Schoolactieve verenigingen

6

Respons

6

Buurtsportvereniging

5

Sportkanjerclub

4

Schooljudo.nl

3

Beweegkriebels

3

Maki

3

Sport Zorgt

3

Vechtsporten voor iedereen

3

Bron: ZonMw (2017b).

Succes- en faalfactoren
Succes- en faalfactoren zijn factoren die bijdragen aan het succes van een project en factoren die juist
belemmerend werken. Uit het verdiepingsonderzoek van Nieuwenhuis-Leijenhorst et al. (2017) en het
borgingsonderzoek (Ooms et al., 2017) is een aantal factoren naar voren gekomen die projectleiders en
samenwerkingspartners als succes- en faalfactoren beschouwen.

93

http://www.effectiefactief.nl/menukaart/menukaart-sportimpuls/interventies-zoeken.html.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

91

Succesfactoren (wat ging er goed?)
Uit interviews met projecteigenaren van het borgingsonderzoek (Ooms et al., 2017) komt een aantal
succesfactoren naar voren dat een rol speelt bij de borging van Sportimpulsprojecten (regulier en KSG).
De belangrijkste succesfactoren zijn:


Een samenwerking die voor beide partijen wat oplevert;



Enthousiasme onder projectleiders, uitvoerders en deelnemers;



Planmatig en vraaggericht werken;



Integratie van activiteiten in de organisatiestructuur;



Capaciteiten van de projectleider of uitvoerder om de juiste paden te bewandelen om financiering
voor het vervolg van het project te kunnen regelen.

In het verdiepingsonderzoek komen de eerste drie succesfactoren ook terug als succesfactor bij het
slagen van het project (Nieuwenhuis-Leijenhorst et al., 2017).

Faalfactoren en verbeterpunten
Nieuwenhuis-Leijenhorst en collega’s (2017) geven aan dat een gebrek aan deskundigheid en
duurzaamheid bij trainers belemmerend kunnen werken voor het succes van een project. Bij een gebrek
aan deskundigheid zijn trainers minder goed in staat om de training aan te laten sluiten bij de minder
actieve doelgroep. Een gebrek aan duurzaamheid vertaalt zich in trainers die tijdens het
Sportimpulsproject geschoold zijn en vervolgens worden opgevolgd door nieuwe (ongeschoolde) trainers.
Tijdens de interviews met projecteigenaren (Nieuwenhuis-Leijenhorst et al., 2017) is ook een aantal
suggesties ter verbetering gegeven. De belangrijksten zijn:


Deel best practices, maar deel ook de projecten die niet goed gaan;



Het contact tussen de projecteigenaar en interventie-eigenaar kan beter worden afgestemd.

Op de website van www.sportindebuurt staan goede voorbeelden, maar daar zouden volgens
projecteigenaren ook minder succesvolle verhalen mogen worden geplaatst zodat anderen daarvan
kunnen leren. Ook kan volgens projectleiders het contact met de interventie-eigenaren beter worden
afgestemd, door bijvoorbeeld een contract op te stellen met duidelijke afspraken over ieders rol en
taken.
Met betrekking tot KSG heeft Kenniscentrum Sport een procesevaluatie uitgevoerd naar een tweejarig
KSG-project waar de interventies Beweegkriebels en Peuterpret zijn doorontwikkeld voor kinderen van 0
tot 4 jaar met overgewicht of obesitas (Van Brussel-Visser, 2017b).94 Bij deze evaluatie zijn de succesen faalfactoren bij de uitvoering en implementatie in beeld gebracht. Als faalfactor kwam vooral naar
voren dat de werving stroef liep. De ervaring met mond-tot-mondreclame is goed, maar deze manier
van werven vraagt tijd. Het verbreden van de doelgroep kan helpen om het werven van deelnemers te
bevorderen. De interventies kunnen worden verbeterd door de oefeningen en informatie beter aan te
laten sluiten bij de leeftijd van het kind en de zaalgrootte.

94

https://www.kennisbanksportenbewegen.nl/?file=7684&m=1490855051&action=file.download.

92

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Samenvatting gehonoreerde Sportimpuls-projecten
Omdat voorgaande paragrafen veel informatie bevatten over de verschillende typen Sportimpuls, zijn in
onderstaande tabel 3.13 de belangrijkste resultaten samengevat. Hierin zien we dat voor JILIBprojecten het meeste geld beschikbaar is en dat deze projecten ook het vaakst zijn gehonoreerd. De
drie soorten Sportimpuls worden in verschillende settings ingezet, waarbij de buurt als setting het
meeste voorkomt. Voetbal, gymnastiek en fitness zijn de drie meest gekozen sporten bij de
Sportimpulsprojecten. Verder zien we dat de voornaamste doelgroep per type Sportimpuls verschilt.
Reguliere Sportimpulsprojecten zijn voornamelijk gericht op volwassenen, terwijl KSG zich eerder richt
op 0 tot 4-jarigen en JILIB op 4-tot 12-jarigen.
Tabel 3.13 Overzicht gehonoreerde Sportimpulsprojecten ronde 2016 (in aantallen en
euro’s)
Regulier

KSG

JILIB

€ 2.227.707

€ 1.359.271

€ 4.923.735

Aantal toegekende projecten

31

17

60

Meest voorkomende setting

1. Buurt

1. Zorg

1. Onderwijs

2. Zorg

2. Buurt &

2. Buurt

Inzet rijksmiddelen

Voornaamste drie uitvoerders

Voornaamste drie gekozen sporten

Voornaamste drie doelgroepen

3. Onderwijs

Kinderopvang

3. Zorg

1. Vereniging

1. Zorg

1. Vereniging

2. Zorg

2. Vereniging

2. Welzijn

3. Welzijn

3. Welzijn

3. Zorg

1. Voetbal

1. Gymnastiek

1. Voetbal

2. Fitness

2. Fitness

2. Vechtsport

3. Wandelen

3. Spelvormen

3. Dansen

1. Ouderen

1. 0 tot 4 jaar

1. 4 tot 12 jaar

2. Volwassenen

2. 12 tot 18 jaar

2. 12-23 jaar

Realfit

B-Fit

3. Gehandicapten
Meest uitgevoerde interventie

3.3

Old Stars/Walking Football

Prestaties
In deze paragraaf beschrijven we aan de hand van verschillende bronnen de resultaten van de
Sportimpuls, namelijk het verdiepingsonderzoek (Nieuwenhuis-Leijenhorst et al., 2017),
borgingsonderzoek (Ooms et al., 2017) en de eindrapportage van de Sportimpulsronde van 2013 (ZonMw,
2017d). De resultaten van de Sportimpuls worden beschreven aan de hand van een aantal indicatoren
zoals genoemd in figuur 1.3 (paragraaf 1.4).

Meer lokale verbindingen
Het tot stand brengen of verbeteren van de lokale samenwerking behoort tot één van de nevendoelen
van de Sportimpulsregeling. Naar verwachting leidt dit tot nieuwe lokale verbindingen. Er zijn geen
cijfers bekend over het aantal nieuwe verbindingen dat door de Sportimpuls tot stand is gekomen, dit is
ook lastig te tellen.
Uit zowel het verdiepingsonderzoek als borgingsonderzoek blijkt dat projectleiders erin slagen om
samenwerking tussen organisaties tot stand te brengen en te versterken (Nieuwenhuis-Leijenhorst et al.,
2017; Ooms et al., 2017). Binnen 93 procent van alle ondervraagde projecten uit de ronde 2012 en 2013
van het borgingsonderzoek is in de projectperiode samengewerkt met andere partijen, waarvan 78

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

93

procent aangeeft dat de Sportimpuls heeft gezorgd voor intensivering van de samenwerking met
bestaande partners of uitbreiding van het netwerk met nieuwe partners (Ooms et al., 2017). Andere
sportverenigingen (56%), de buurtsportcoach (54%) en de gemeente (45%) zijn de belangrijkste drie
partijen waarmee de samenwerking is geïntensiveerd en/of uitgebreid. Door meer dan een derde (39%)
wordt ook een buurt- of wijkorganisatie genoemd. Doordat organisaties elkaar (beter) hebben leren
kennen, zijn de lijnen korter en weten organisaties elkaar beter te vinden.
Wanneer de samenwerking intensiever is geworden, wordt vooral samengewerkt met partijen op het
gebied van promotie van het sport- en beweegaanbod, het delen van kennis en expertise, de uitvoer van
de sport- en beweegactiviteiten en werving van de doelgroep, zo blijkt uit het borgingsonderzoek (Ooms
et at., 2017, zie figuur 3.4).
Figuur 3.4 Aard samenwerking bij projecten waarbij de samenwerking met andere partijen
is geïntensiveerd/uitgebreid, projecten ronde 2012 en 2013 (in procenten, meer
antwoorden mogelijk, n=128)
0

20

40

60

Promotie sport- en beweegaanbod

100

64

(Delen) kennis en expertise

55

Uitvoer sport- en beweegactiviteiten

55

Werving doelgroep

51

Gebruik accommodatie

42

Inzet menskracht

39

Deskundigheidsbevordering trainers/begeleiders

28

Gebruik materialen

27

Financiële middelen
Monitoring en evaluatie

80

21
14

Bron: Ooms et al. (2017).

Bij 38 procent van de aan het borgingsonderzoek deelnemende projecten waarbij met andere partijen
werd samengewerkt, zijn één of meerdere samenwerkingsverbanden gestopt. De belangrijkste redenen
hiervoor zijn het ontbreken van gezamenlijke ambities/doelen (31%), een gebrek aan menskracht en tijd
(26%) en verschillende belangen (21%, Ooms et al., 2017).
Zoals in de SBB Monitor van 2016 is benoemd (Van Lindert et al., 2016), bleek uit een peiling van het
Verenigingspanel van het Mulier Instituut (2016b) dat volgens sportverenigingen de Sportimpuls bij hen
vooral een uitbreiding van de samenwerking c.q. een netwerk met andere organisaties heeft
opgeleverd. Ook werken sportverenigingen met een Sportimpulsaanvraag (al dan niet gehonoreerd) met
meer andere organisaties samen dan sportverenigingen zonder Sportimpulsproject. Dit gegeven hoeft
niet het resultaat te zijn van het feit dat een vereniging betrokken is bij een Sportimpulsaanvraag, het
kan ook zijn dat verenigingen die al vaker samenwerken eerder een Sportimpulsaanvraag indienen.

94

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Meer/beter sport- en beweegaanbod
Sportverenigingen kunnen profiteren van de financiële impuls die aan het lokale sport- en
beweegaanbod wordt gegeven. Zo kunnen met de middelen vanuit de Sportimpuls activiteiten worden
verbeterd en nieuwe activiteiten worden opgezet, waarbij zowel de lokale bevolking als de
sportvereniging baat heeft. Objectieve cijfers over de mate waarin het sport- en beweegaanbod en de
kwaliteit ervan is toegenomen zijn niet beschikbaar en dit is ook lastig meetbaar te maken. Hier is geen
monitorinstrument voor beschikbaar. Voor uitspraken hierover zijn we vooralsnog afhankelijk van de
opgegeven ervaren resultaten van projecteigenaren en betrokkenen.
In de SBB Monitor van 2015 (Pulles et al., 2015) rapporteerden we, op basis van de eindrapportage van
ZonMw over de ronde van 2012 (ZonMw, 2015d), dat volgens projectleiders met de reguliere
Sportimpulsprojecten veel nieuw aanbod is gerealiseerd. De eindrapportage over de ronde van 2013
toont vergelijkbare resultaten (ZonMw, 2017d). Projectleiders van bijna alle projecten geven aan dat
nieuw aanbod is gerealiseerd.
Uit het borgingsonderzoek blijkt dat 57 procent van alle ondervraagde Sportimpulsprojecten uit ronde
2012 en 2013 ervaart dat het sportaanbod is uitgebreid en ook dat het aantal leden is toegenomen
(Ooms et al., 2017). Uit een eerdere meting van het Verenigingspanel onder verenigingen (Mulier
Instituut, 2016b, zoals benoemd in vorige SBB Monitor) blijkt dat zij ook ervaren dat het sportaanbod is
uitgebreid.
In een recente peiling van het Verenigingspanel (Mulier Instituut, 2017c), waarin sportverenigingen is
gevraagd naar veranderingen in het sport- en beweegaanbod in de afgelopen drie jaar, geeft 14 procent
van de verenigingen aan dat zij nieuw aanbod heeft voor dezelfde doelgroepen of bestaande leden en
14 procent dat zij nieuw aanbod heeft voor andere of nieuwe doelgroepen. Ook geven verenigingen aan
dat gewerkt is aan de kwaliteit van het sport- en beweegaanbod. 5 procent van de verenigingen
waarvan het aanbod en/of de kwaliteit is veranderd, geeft aan dat dit komt door de uitvoering van een
Sportimpulsproject. Zie voor meer informatie paragraaf 4.4, Verbetering aanbod en kwaliteit bij
sportverenigingen.

Meer sterke verenigingen (met het oog op hun maatschappelijke functie)
Door de financiële impuls kunnen de vaardigheden van het verenigingskader worden versterkt. De
sterkte van verenigingen en hun maatschappelijke functie worden gemeten via het Verenigingspanel van
het Mulier Instituut (2016b), zoals benoemd in vorige SBB monitor. Net als in 2014 scoorden in 2016
sportverenigingen die betrokken zijn bij een Sportimpulsaanvraag significant hoger op de indicator voor
sterke verenigingen en op de indicator voor maatschappelijke functie. In 2018 wordt een nieuwe meting
verwacht. In de vorige SBB monitor is ook benoemd dat uit een andere peiling naar voren komt dat
verenigingen met een Sportimpulsaanvraag hoger scoren op de indicator ‘Open club’ dan verenigingen
die niet bij een Sportimpulsaanvraag betrokken waren. De indicator ‘Open club’ meet in hoeverre
verenigingen voor hun omgeving openstaan. Een open club denkt vraag- en buurtgericht en speelt in op
de behoeften van de omgeving.
Uit de interviews met projecteigenaren van Sportimpulsprojecten (Nieuwenhuis-Leijenhorst et al., 2017;
Boers et al., 2016) komt naar voren dat bij projecten aandacht wordt besteed aan het vergroten van
kennis door scholing van trainers, begeleiders en vrijwilligers. Hierdoor vindt professionalisering plaats,
waar na afloop van het Sportimpulsproject gebruik van kan worden gemaakt. Daarnaast blijkt uit
vragenlijsten van het borgingsonderzoek onder projecten uit de ronde 2012 en 2013 (Ooms et al., 2017)

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

95

dat de kwaliteit van sportactiviteiten (48%) en van trainers (34%) is verbeterd. Ook is de betrokkenheid
van vrijwilligers toegenomen (21%). Bij de ondervraagde projecten zijn de opgedane kennis en
ervaringen vooral geborgd doordat betrokkenen bij het project nog steeds inzetbaar zijn (70%). Andere
belangrijke manieren waarop kennis en ervaringen zijn vastgelegd, zijn voorbeelddocumenten (43%) en
een handleiding/protocol/stappenplan voor de uitvoer (33%).

Bereik doelgroepen/aantal deelnemers
In de SBB Monitor van 2015 (Pulles et al., 2015) rapporteerden we, op basis van de eindrapportage van
ZonMw over de ronde 2012, over het aantal deelnemers dat met de Sportimpulsprojecten was bereikt.
Op basis van eigen registraties van projecteigenaren kon worden geconcludeerd dat veel deelnemers in
beweging waren gebracht. Gemiddeld hadden per project 1.184 deelnemers aan de sport- en
beweegactiviteiten meegedaan (ZonMw, 2015d). Volgens de eindrapportage over de ronde van 2013
(ZonMw, 2017d) is het gemiddeld aantal deelnemers per Sportimpulsproject iets gedaald naar 958. In
2013 waren er meer kleinere projecten. In zowel 2012 als 2013 hadden de meeste projecten 100 tot 500
deelnemers. Nieuwe gegevens over latere rondes zijn nog niet beschikbaar.
Uit het verdiepingsonderzoek Sportimpuls (Nieuwenhuis-Leijenhorst et al., 2017) wordt niet duidelijk in
welke mate doelgroepen/deelnemers worden bereikt. Wel komt in gesprekken met projectleiders van
de reguliere Sportimpuls naar voren dat zij over het algemeen tevreden zijn over het bereiken van de
doelgroep, terwijl JILIB-projecten neutraal zijn en bij KSG-projecten het bereiken van de doelgroep
lastig blijkt te zijn. Projectleiders van KSG-projecten kampen met lagere deelnemersaantallen. Door de
activiteiten tijdens reguliere contactmomenten aan te bieden, wordt gepoogd om de
deelnemersaantallen te vergroten.
Zoals vermeld in de SBB monitor van 2016 (Van Lindert et al., 2016) blijkt uit het verdiepingsonderzoek
uit 2016 (Boers, Schuttert & Steenbergen, 2016) dat vooral binnen KSG- en JILIB-projecten vrij expliciet
aandacht wordt besteed aan factoren die een positief effect hebben op het behoud van de deelnemers.
Door de deelnemersbijdragen laag te houden, zijn de activiteiten toegankelijk en door in te zetten op
begeleiding en scholing, beogen projectleiders om een klimaat te creëren waarbinnen plezier en opdoen
van positieve ervaringen centraal staan. Binnen reguliere Sportimpulsprojecten lijken projecteigenaren
minder aandacht te hebben voor de wijze waarop de beoogde doelgroep na afloop van het project
behouden kan worden. Dit is mogelijk te verklaren doordat deze doelgroepen beter aansluiting kunnen
vinden in het reguliere sport- en beweegaanbod dan deelnemers van KSG- of JILIB-projecten

Borging projecten
Monitoren en (financieel) borgen van Sportimpulsprojecten blijft een belangrijk thema. In de praktijk
zien organisaties (zoals Ondersteuningspunt Sportimpuls) dat het voor diverse sportaanbieders een hele
uitdaging is om deze extra verantwoordelijkheid in twee jaar goed te beheersen, te overzien en waar te
maken. Zoals vermeld in de vorige SBB Monitor blijkt uit het verdiepingsonderzoek naar de Sportimpuls
(Boers et al., 2016) dat borging bij Sportimpulsprojecten nog vaak vrij laat op de agenda staat. Bij
enkele projecten wordt vanaf de start nagedacht over continuering na afloop, maar in de meeste
gevallen gebeurt dit na het eerste projectjaar of in veel gevallen nog later. Oog voor borging is nog niet
vanzelfsprekend en de overgang van impuls naar zelfvoorzienend aanbod is (nog altijd) kwetsbaar. Zie
ook paragraaf 3.2, Activiteiten landelijke ondersteuning, voor meer informatie over ondersteuning die
wordt aangeboden of (lopende) onderzoeken naar borging van activiteiten en de kwaliteit van
interventies.

96

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Borging activiteiten 2012/2013
Uit het borgingsonderzoek onder de projecten van 2012 en 2013 blijkt dat bij de helft van de opgezette
activiteiten de activiteiten nog geheel worden uitgevoerd en bij 10 procent geheel is gestopt (Ooms et
al., 2017). Bij de overige bijna 40 procent worden de activiteiten nog deels uitgevoerd. Deze cijfers
komen grotendeels overeen met de resultaten van de peiling van het Verenigingspanel uit 2016 (Mulier
Instituut, 2016b), zoals benoemd in vorige SBB monitor). Een gebrek aan financiële middelen bij
uitvoerders (38%), beperkte financiële middelen bij de doelgroep (28%) en geen of weinig vraag naar het
aanbod vanuit de doelgroep (24%) zijn volgens het borgingsonderzoek de drie belangrijkste redenen
waarom activiteiten zijn gestopt of nog maar deels worden uitgevoerd. Vaak wordt het project
opgestart vanuit een utopie, die in praktijk anders uitpakt als het budget na de projectperiode op is.

Borging samenwerking 2012/2013
Uit de eindrapportage van ZonMw (2015d) is gekeken naar de borging van samenwerking onder de
projecten van 2012 (zoals gerapporteerd in SBB Monitor 2015, Pulles et al., 2015). De samenwerking
binnen de Sportimpulsprojecten uit 2012 zou bij 95 procent van de projecten worden voortgezet. Het
onderwijs en de buurtsportcoach waren partijen die een belangrijke rol in de structurele samenwerking
vervullen. Volgens de eindrapportage over de ronde van 2013 is de samenwerking in iets mindere mate
geborgd (ZonMw, 2017d). Bij 85 procent van deze projecten wordt de samenwerking voortgezet. Hierbij
is niet geregistreerd met welke partijen nog wordt samengewerkt. Nieuwe gegevens over latere rondes
zijn nog niet bekend.

Betere kwaliteit interventies
In de SBB Monitor van 2015 (Pulles et al., 2015) rapporteerden we op basis van de evaluatie van
Effectief Actief (Ooms, Veenhof & Leemrijse, 2015) dat het lastig is om te bepalen welke erkende
interventies nu echt kwalitatief goed en geschikt zijn om lokaal in te zetten. In de lokale praktijk spelen
vele lokale factoren, en de lokale organisatorische context van de uitvoerende organisatie van een
interventie, een belangrijke rol. Dit is moeilijk om algemeen in kaart te brengen. De meeste
interventies in de Effectief Actief-database hebben de erkenning ‘Goed Beschreven’ gekregen, de
laagste trede van de erkenningsladder. Over de effectiviteit en praktische inzetbaarheid van deze
interventies is nog weinig bekend. Daar is gericht onderzoek voor nodig. Ook de database zelf bleek nog
te weinig bekend bij lokale professionals, vrijwilligers en andere gebruikers van interventies. Eerder
beschreven we dat dit ook geldt voor buurtsportcoaches. Uit interviews met projecteigenaren van
Sportimpulsprojecten (Nieuwenhuis-Leijenhorst et al., 2017) blijkt in ieder geval dat de samenwerking
met interventie-eigenaren over het algemeen naar tevredenheid verloopt. Volgens de projectleiders
voegt niet elke interventie-eigenaar waarde toe aan het project.

3.4

Effecten
De Sportimpuls beoogt een hogere structurele sport- en beweegdeelname door het stimuleren van
vraaggestuurd lokaal sport- en beweegaanbod op maat. De Sportimpuls is dus lokaal maatwerk. De
effecten van de Sportimpuls zijn dan ook mede afhankelijk van de doelen van de lokale
Sportimpulsprojecten.
In de vorige paragraaf werd op basis van de eindrapportage van de Sportimpuls 2012 en 2013 (ZonMw,
2015d; 2017d) geconcludeerd dat de Sportimpulsprojecten uit 2012 en 2013 zeer waarschijnlijk
ruimschoots aan de hoofddoelstellingen van het programma beantwoorden als het gaat om vernieuwend

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

97

aanbod en het voortzetten van de samenwerking. Naast deze doelen op prestatieniveau, gaat de
aandacht natuurlijk ook naar effectmaten als de doorstroom naar structureel sport- en beweegaanbod.

Meer mensen/inactieven zijn doorgestroomd naar structureel sport- en
beweegaanbod
In de SBB Monitor van 2015 (Pulles et al., 2015) zijn de resultaten van de Sportimpulsprojecten ronde
2012 opgenomen, gebaseerd op de eindrapportage van ZonMw (2015d). Inmiddels is de eindrapportage
over de ronde van 2013 verschenen (ZonMw, 2017d). Hieruit blijkt dat structureel sporten voor de
doelgroep, volgens eigen opgave, bij 93 procent van de Sportimpulsprojecten is geborgd (tegenover 96%
van de projecten uit 2012, zie ook tabel 3.14). Van de in totaal 137.993 deelnemers die volgens
projectleiders dankzij de Sportimpulsprojecten uit 2013 in beweging waren gekomen, is 13 procent na
twee jaar doorgestroomd naar structureel sportaanbod. Dat betekent dat de Sportimpulsronde 2013 in
totaal 17.921 mensen structureel in beweging heeft gebracht, iets minder in vergelijking met de
Sportimpulsronde van 2012.
Tabel 3.14 Resultaten reguliere Sportimpuls rondes 2012 en 2013 volgens opgaven van
projectleiders (in procenten en aantallen; 2012, n=164; 2013, n=144)

Percentage van projecten waarbij structureel sporten

2012

2013

96%

93%

194.108

137.993

14

13

26.751

17.921

voor de doelgroep is geborgd
Totaal aantal deelnemers
Percentage deelnemers dat doorstroomt naar structureel sportaanbod
Aantal doorgestroomde deelnemers
Bron: Eindrapportage Sportimpuls over ronde 2012 en 2013 (ZonMw, 2015d; 2017d).

Uit het borgingsonderzoek bij projecten uit 2012 en 2013 blijkt dat bij voortgezette projecten het deel
van de deelnemers, dat structureel is gaan sporten en bewegen na deelname aan het project, behoorlijk
varieert (Ooms et al., 2017). Volgens 28 procent van de ondervraagden is meer dan de helft van de
deelnemers aan de activiteiten structureel gaan sporten en bewegen. Bij iets meer dan een derde van
de projecten ligt dit percentage tussen de 25 en 49 procent. Volgens 26 procent van de ondervraagden
is minder dan een kwart van de deelnemers structureel gaan sporten en bewegen. 12 procent van de
ondervraagden weet niet in hoeverre de activiteiten hebben geleid tot structurele sport- en
beweegdeelname bij de deelnemers (zie tabel 3.15).
Tabel 3.15 Het percentage deelnemers van rondes 2012 en 2013 dat structureel is gaan
sporten en bewegen na deelname aan de (deels) voortgezette sport- en beweegactiviteiten
(in procenten, n=156)
%
0-24% van de deelnemers

26

25-49% van de deelnemers

35

50-74% van de deelnemers

16

75-100% van de deelnemers

12

Weet ik niet

12

Bron: Ooms et al. (2017).

98

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Bij nagenoeg alle projecten die tijdens de verdiepingsonderzoeken zijn ondervraagd, rapporteren de
projectleiders positieve resultaten op structurele sport- of beweegdeelname van de deelnemers
(Nieuwenhuis-Leijenhorst et al., 2017; Boers et al., 2016), hoewel een cijfermatige onderbouwing vaak
niet is te geven. Bij het verdiepingsonderzoek uit 2017 lijken op basis van de ervaring van projectleiders
bij JILIB- en KSG-projecten minder deelnemers door te stromen naar structureel sporten en bewegen in
vergelijking met reguliere Sportimpulsprojecten. Volgens JILIB- en KSG-projectleiders haakt gedurende
het project een aantal deelnemers af, waardoor uiteindelijk een kleinere groep blijft bewegen.

3.5

Samenvatting
Hieronder volgen puntsgewijs de belangrijkste bevindingen over de voortgang met betrekking tot de
Sportimpulsregeling. In hoofdstuk 5 volgt een beschouwing op de bevindingen.

Middelen
Bij de Sportimpulsregeling worden middelen ingezet in de vorm van rijksbudget, menskracht en het
aantal Sportimpulsprojecten. Het totaal beschikbare rijksbudget voor de Sportimpulsprojecten is door
de jaren heen afgenomen, van een totaal budget van 11 miljoen euro (2012) naar 8,1 miljoen euro
(2017). Met name het budget voor de reguliere Sportimpuls is in de loop van de jaren afgenomen,
terwijl het budget voor Kinderen Sportief op Gewicht (KSG) en Jeugd In Lage InkomensBuurten (JILIB)
vrij constant bleef. Het maximaal aan te vragen budget per project is in de loop van de tijd
teruggebracht naar maximaal € 80.000,-. De daling in beschikbaar budget is terug te zien in een daling
van het aantal aangevraagde en gehonoreerde Sportimpulsprojecten. Het Rijk investeert ook in een
landelijke ondersteuningsstructuur waarbij VNG, NOC*NSF, VNO-NCW en MKB-Nederland betrokken zijn.

Activiteiten en proces
Bij de activiteiten die plaatsvinden, is het zinvol onderscheid te maken tussen landelijke
ondersteuningsactiviteiten bij het SBB-programma en lokale activiteiten en processen. Op landelijk
gebied is de procedure voor het indienen en toekennen van aanvragen voor Sportimpulsprojecten
aangescherpt. Cofinanciering is nu verplicht. En in 2018 wordt de reguliere Sportimpuls alleen nog
opengesteld voor kwetsbare groepen. De decentrale Ondersteuningsorganisatie Sportimpuls (OOSI), die
adviseert bij het opstellen en uitvoeren van Sportimpulsaanvragen, is sinds 1 januari 2017 vervangen
door een centraal aanspreek- en verdeelpunt ‘Ondersteuningspunt Sportimpuls’, georganiseerd door
NOC*NSF. Bij de subsidieaanvraag vindt de meeste ondersteuning plaats door buurtsportcoaches,
gevolgd door gemeentelijke sportadviseurs. Verder vindt ondersteuning plaats met hulpmiddelen zoals
de zelfscan en buurtscan, waarvan bezoekers de websites steeds vaker weten te vinden. Om bedrijven
meer te betrekken bij sport voor kwetsbare doelgroepen, is een SBIR-oproep (Small Business Innovation
Research) uitgezet. Vijf ingediende aanvragen mogen hun project verder uitwerken. Op lokaal gebied
zien we dat voor de drie typen Sportimpuls sinds 2012 de meeste projecten zijn gehonoreerd in Noorden Zuid-Holland. Vooral JILIB-projecten lijken uitgevoerd te worden in wijken met lagere inkomens en
een lagere wijkscore. Met betrekking tot de doelgroepen zijn gehonoreerde reguliere
Sportimpulsprojecten in 2016 vaker gericht op ouderen en mensen met een beperking in vergelijking
met voorgaande jaren.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

99

Prestaties
Op het gebied van prestaties valt uit verschillende onderzoeken te leren dat op lokaal niveau
verbindingen worden gelegd, Sportimpulsprojecten (deels) worden geborgd en het sport- en
beweegaanbod lijkt te zijn toegenomen. Verbindingen worden gelegd doordat partijen binnen een
Sportimpulsproject erin slagen om meer met lokale organisaties samen te gaan werken. Het merendeel
van de Sportimpulsprojecten wordt na de projectperiode geborgd en nog (deels) uitgevoerd, maar een
gebrek aan financiële middelen en weinig vraag vanuit de doelgroep zorgen ervoor dat projecten
stoppen. Projectleiders van Sportimpulsprojecten rapporteren dat nieuw sport- en beweegaanbod is
geraliseerd.

Effecten
De Sportimpuls beoogt een hogere structurele sport- en beweegdeelname door het stimuleren van
vraaggestuurd lokaal sport- en beweegaanbod op maat. Volgens projectleiders van Sportimpulsprojecten
uit 2012 en 2013 wordt structureel sporten voor de doelgroep bijna altijd geborgd, maar stroomt zo’n 13
procent van de deelnemers door naar structureel sportaanbod. Uit het borgingsonderzoek van het Mulier
Instituut blijkt dat in dit doorstroompercentage behoorlijk variatie zit. Bij nagenoeg alle projecten die
tijdens de afgelopen verdiepingsonderzoeken zijn ondervraagd, rapporteren de projectleiders positieve
resultaten op structurele sport- of beweegdeelname van de deelnemers, hoewel een cijfermatige
onderbouwing vaak niet is te geven.

100

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

4.

Trends in sport- en beweegdeelname
De gemeentelijke inzet van Sportimpulsprojecten en buurtsportcoaches, is niet direct te vertalen naar
landelijke sport- en beweegdeelnametrends. Dit komt doordat gemeenten met deze
beleidsinstrumenten niet altijd als (direct) doel hebben om de sport- en beweegdeelname te vergroten
en dat daarnaast andere lopende interventies en/of projecten in een gemeente mede aan een trend
kunnen bijdragen. Aangezien de inzet van het landelijke programma SBB wel (mede) als doel heeft om
de sport- en beweegdeelname te verhogen, is het relevant om de landelijke trends te volgen en te
kijken naar effecten van maatschappelijke ontwikkelingen (zoals demografie en opleidingsniveau) op de
sportdeelname. In dit hoofdstuk besteden we hier daarom aandacht aan. De belangrijkste bron voor het
beschrijven van de trends is de Gezondheidsenquête/Leefstijlmonitor95. Om zeker te weten dat sprake
is van een trend hebben we de meetjaren 2001-2016 in vier blokken van vier jaar samengenomen. Een
andere relevante bron is de Vrijetijdsomnibus (SCP/CBS)96. Beide bronnen zijn door het ministerie van
VWS als preferente bronnen aangewezen voor informatie over beweeggedrag, zitgedrag,
sportparticipatie en clublidmaatschap97.
Los van de algemene trends voor sport en bewegen (paragraaf 4.1, 4.2 en 4.3), beschrijven we in dit
hoofdstuk zaken die verband houden met het veranderen van sport- en beweeggewoonten zoals de
intentie, de voorkeuren en de wijze van oriëntatie als men wil gaan sporten en of bewegen (paragraaf
4.4). Ook gaan we in op veranderingen in sport- en beweegaanbod bij sportverenigingen.

4.1

Beweegdeelname
Gemeenten beogen met hun lokaal sportbeleid voornamelijk het bevorderen van de gezondheid en een
toename in de beweegdeelname van hun bewoners (Hoekman & Van der Maat, 2017). Beweegdeelname
is daarmee een belangrijk onderdeel van het sportbeleid bij gemeenten. Hoe zien we deze
beleidsintenties terug in de trendgegevens over de beweegdeelname?
Om inzicht te krijgen in de beweegdeelname in Nederland, gebruiken we de inmiddels verouderdere
Nederlandse Norm Gezond Bewegen (NNGB). De NNGB is namelijk in augustus 2017 herzien98. Over het
algemeen is het aandeel Nederlanders dat voldoet aan de NNGB in de afgelopen zestien jaar gegroeid
(zie tabel 4.1). In de periode 2013-2016 voldeed 60 procent van de bevolking van 12 tot 79 jaar aan de
beweegnorm, tegen 56 procent in de periode 2001-2004. Ouderen voldoen vaker aan de beweegnorm
dan andere leeftijdsgroepen. Dit verschil kan grotendeels worden verklaard, doordat de eisen van de
NNGB voor 55-plussers minder streng zijn dan voor jongere volwassenen. We zien bij ouderen over de

De Gezondheidsenquête/Leefstijlmonitor van het CBS i.s.m. het RIVM wordt jaarlijks uitgezet onder bijna
10.000 personen vanaf 4 jaar. Voor de leeftijd 12-79 jaar betreft dat 6.000-8.000 personen per meetjaar.
96
De Vrijetijdsomnibus (VTO) wordt vanaf 2012 tweejaarlijks uitgevoerd onder 3.000 personen vanaf 6 jaar.
97
Voor een overzicht van de kernindicatoren sport zie
https://www.volksgezondheidenzorg.info/sport/kernindicatoren.
98
In de nieuwe definitie geldt dat volwassenen en ouderen minstens 150 minuten (2,5 uur) per week matig
intensief moeten bewegen verspreid over de week. Daarnaast tweemaal per week spier- en botversterkende
activiteiten doen, voor ouderen gecombineerd met balansoefeningen. Kinderen (4-18 jaar) moeten
minstens elke dag een uur matig intensief bewegen en minstens drie keer per week spier- en
botversterkende activiteiten doen. Daarnaast geldt voor alle leeftijden dat bewegen goed is, maar meer
bewegen altijd beter is. De norm is ten opzichte van de vorige definitie van NNGB, met name voor
volwassenen versoepeld.
95

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

101

afgelopen jaren een stijging. Mensen met één of meer lichamelijke beperkingen blijven daarentegen
achter op de beweegnorm (46% voor 2013-2016). In vergelijking met de meetperiode 2001-2004 is er
geen verandering. Zowel lager- als hoger opgeleiden voldoen vaker aan de beweegnorm in vergelijking
met de afgelopen perioden. Mensen die sporten, voldoen veel vaker aan de NNGB.
Tabel 4.1 Nederlandse Norm Gezondheid bewegen 99 (5x 0,5 uur per week voor
volwassenen), 18-79 jaar (in procenten)*
2001-2004 2005-2008

2009-2012

2013-2016

n=22.540

n=22.165

n=21.651

n=25.876

Totaal

56

60

63

60

18-19 jaar

54

61

68

56

20-29 jaar

52

58

62

57

30-39 jaar

52

53

55

48

40-49 jaar

52

55

57

50

50-59 jaar

59

64

63

61

60-69 jaar

71

73

77

78

70-79 jaar

58

58

63

72

Lichamelijke

Geen

58

61

65

62

beperking

1 of meer vormen

46

47

50

46

Opleiding100

Lager

56

58

61

59

Middelbaar

58

62

64

60

Hoger

56

59

62

61

Leeftijd

Herkomst

Nederlandse achtergrond

61

(vanaf 2014)

Westerse migratieachtergrond

58

Niet-westerse migratieachtergrond

40

BMI

(Wekelijkse)

Te licht

51

54

59

50

Goed

58

61

65

62

Te zwaar

55

58

61

59

Geen wekelijkse sportdeelname

46

49

51

48

67

70

73

71

sportdeelname Wel wekelijkse sportdeelname

Bron: 2001-2016 Gezondheidsenquête (CBS i.s.m. RIVM), bewerking Mulier Instituut.
* De n-getallen kunnen sterk verschillen per categorie. De minimale n per cel is n=500.

Om te voldoen aan de NNGB (oude definitie van voor 2017) moeten mensen <18 jaar dagelijks een uur
matig intensieve lichamelijke activiteit hebben, waarbij de activiteiten minimaal twee keer per week gericht
moeten zijn op verbeteren/handhaven van lichamelijke fitheid. Volwassenen (18-55 jaar) moeten minimaal
vijf dagen per week minstens een half uur matig intensieve lichamelijke activiteit hebben gedaan. Ouderen
(55+ jaar) moeten minimaal vijf dagen per week matig intensieve lichamelijke activiteit hebben.
100
Het betreft het voltooide opleidingsniveau van mensen van 25 jaar en ouder. In 2009 is de vraagstelling
aangepast door veranderingen in het onderwijssysteem. Grosso modo blijft de indeling naar lager,
middelbaar en hoger constant.
99

102

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Over jonge kinderen (4-12 jaar) hebben we geen trendinformatie over beweegdeelname. Van de
Nederlandse kinderen (4-12 jaar) deed in 2015 46 procent aan de NNGB (oude norm). Jongens voldoen
iets vaker aan de NNGB dan meisjes. Jonge kinderen voldoen minder vaak aan de NNGB dan volwassenen
en ouderen, maar de eisen van de norm is voor jeugd dan ook (veel) strenger dan voor volwassenen. 101

4.2

Sportdeelname
Volgens de Monitor Lokaal Sportbeleid 2016 (Hoekman & Van der Maat, 2017) richt 88 procent van de
gemeenten zich voor sportstimulering op de jeugd, 80 procent op ouderen en 74 procent op mensen met
een beperking of chronische ziekte. Hoe zien we deze beleidsintenties terug in de trendgegevens over
de sportdeelname?
Op basis van cijfers afkomstig uit de Gezondheidsenquête deed in de periode 2013-2016 55 procent van
de Nederlanders van 12 jaar tot 79 jaar wekelijks aan sport (zie tabel 4.2). Het percentage
Nederlanders dat wekelijks sport is in vergelijking met de periode 2001-2004 licht toegenomen (52%).
Jongeren tussen de 12 en 19 jaar sportten in de periode 2013-2016 minder vaak wekelijks dan daarvoor.
De afname is zelfs 7 procentpunten als we de laatste periode vergelijken met de periode 2001-2004.
Ouderen boven de 50 jaar, maar met name boven de 60 jaar, zijn daarentegen vaker wekelijks gaan
sporten. Onder deze groep bedraagt de groei 7-8 procentpunten (zie ook de factsheet over de
ontwikkeling van sportdeelname naar leeftijd van Van den Dool, 2017a)102.
Mensen met een hoog (69%) of middelbaar (50%) opleidingsniveau sporten vaker wekelijks dan mensen
met een laag opleidingsniveau (33%). Doordat de afgelopen jaren hoger opgeleiden nog meer zijn gaan
sporten dan lager opgeleiden, groeide het verschil tussen deze groepen. Het verschil in opleidingsniveau
houdt ook stand wanneer wordt gekeken naar leeftijd (ouderen), lichamelijke beperkingen en
migratieachtergrond (ook niet-westers) (Gooskens & Van den Dool, 2017)103. Bij beweeggedrag zien we
deze kloof tussen opleidingsniveaus echter niet: zowel lager- als hoger opgeleiden bewegen vrijwel
evenveel (tabel 4.1).
Mensen met één of meerdere lichamelijke beperkingen (motorisch, auditief, visueel) blijven op het
gebied van sport nog steeds achter op mensen zonder een beperking (29% t.o.v. 59% wekelijkse
sportdeelname; zie tabel 4.2). De ontwikkeling in de tijd is minder positief: ten opzichte van de periode
2009-2012 zien we een afname van de sportdeelname.
Ook de verhouding van lengte en gewicht (BMI) blijkt een onderscheidende factor op sportdeelname.
Mensen die te zwaar zijn, sporten minder dan mensen die van normaal gewicht zijn. Opvallend is de
toename in sportdeelname van personen die te licht zijn. Sinds 2004 is het percentage met 13

https://www.volksgezondheidenzorg.info/onderwerp/sport-en-bewegen/cijfers-context/huidigesituatie#node-beweeggedrag-kinderen.
102
http://www.mulierinstituut.nl/publicaties/publicaties-mulier-instituut/publicatiedetail/?publication_id=22937
103
http://www.mulierinstituut.nl/publicaties/publicaties-mulier-instituut/publicatiedetail/?publication_id=22722
101

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

103

procentpunten toegenomen. De sportdeelnametrend voor mensen met overgewicht is in de tijd gezien
dalend.
De meeste ongezonde levensstijlen zoals roken, alcohol, niet bewegen en overgewicht kennen een
negatief verband met sportdeelname. Een uitzondering hierop is alcoholconsumptie; sporters behoren
tot de relatief zwaardere drinkers (niet in tabel). Des te meer ongezonde levensstijlen iemand heeft,
des te lager de sportdeelname. We zien dat mensen met meerdere ongezonde levensstijlen in de tijd
minder zijn gaan sporten, terwijl mensen met alleen gezonde levensstijlen juist meer zijn gaan sporten.
Van de jongere kinderen hebben we geen trendinformatie over sportdeelname. Van de Nederlandse
kinderen van 4 tot 12 jaar deed in 2016 66 procent wekelijks aan sport. Het percentage jongens en
meisjes dat minimaal wekelijks aan sport doet is nagenoeg gelijk.104

Zie https://www.volksgezondheidenzorg.info/sport/kernindicatoren/sportdeelname-enclublidmaatschap#node-sportdeelname-wekelijks-kinderen.

104

104

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Tabel 4.2 Wekelijkse sportdeelname, 12-79 jaar (in procenten)*
2001-

2005-

2009-

2013-

2004

2008

2012

2016

n=25.536

n=25.129

n=24.879

n=28.457

Totaal

52

54

54

55

12-19 jaar

78

78

75

71

20-29 jaar

64

66

64

66

30-39 jaar

57

57

59

58

40-49 jaar

51

54

56

55

50-59 jaar

43

47

49

48

60-69 jaar

37

40

44

45

70-79 jaar

26

29

33

37

Lichamelijke

Geen

55

56

57

57

beperking

1 of meer vormen

30

32

33

29

Opleiding105

Lager

34

35

35

33

Middelbaar

51

52

52

50

Hoger

63

65

66

69

Te licht

48

49

58

61

Goed

55

56

58

60

Te zwaar

49

51

48

47

Leefgewoonten

Weinig/geen minpunten

51

52

56

58

(18+, roken,

2

55

57

56

57

drinken, niet

3

51

52

54

53

bewegen,

4

44

44

42

43

Meeste minpunten

35

35

32

30

Leeftijd

BMI

gewicht)

Herkomst

Mensen met Nederlandse achtergrond

57

(vanaf 2014)

Mensen met westerse

51

migratieachtergrond
Mensen met niet-westerse

42

migratieachtergrond
Bron: 2001-2016 Gezondheidsenquête (CBS i.s.m. RIVM), bewerking Mulier Instituut.
* De n-getallen kunnen sterk verschillen per categorie. De minimale n per cel is n=950.

De ontwikkeling van de (wekelijkse) sportdeelname kunnen we ook bestuderen door te focussen op de
sporttakken. Om de grote lijn te laten zien, hebben we de sporttakken in vijf groepen ingedeeld (tabel
4.3) die we eerst kort toelichten. De definitie van teamsporten en racketsporten spreken redelijk voor
zich.

Het betreft het voltooide opleidingsniveau van mensen van 25 jaar en ouder. In 2009 is de vraagstelling
aangepast door veranderingen in het onderwijssysteem. Grosso modo blijft de indeling naar lager,
middelbaar en hoger constant.

105

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

105

Onder fitness en aanverwanten verstaan we fitness, turnen/gymnastiek en de veel kleinere sporttakken
aerobics, gewichtheffen en bodybuilden. De inspannings-/duursporten zijn sporten zoals zwemmen,
fietsen, schaatsen, hardlopen, roeien en skeeleren. Onder overig verstaan we een mix van 29
verschillende sporten zoals vechtsport, golf, yoga en darts.
Tabel 4.3 Sporttakken, 12-79 jaar (in procenten)
2001-2004

2005-2008

2009-2012

2013-2016

n=25.536

n=25.129

n=24.879

n=28.457

Fitness & aanverwanten

22

25

25

25

Inspannings-/duursport

18

18

23

23

Teamsport

11

11

9

10

Racketsport

10

8

8

6

Overig

10

10

11

12

Bron: 2001-2016 Gezondheidsenquête (CBS i.s.m. RIVM), bewerking Mulier Instituut.

Hoewel fitness zelf sinds 2001 een duidelijke en vrijwel ononderbroken groei doormaakt, stagneert de
toename als groep vanaf de periode 2005-2008. Tegelijkertijd met de toename van fitness noemen
respondenten namelijk minder vaak dat zij gymnastiek/turnen beoefenen. Dit zou kunnen komen
doordat een deel van de gymnastiekbeoefenaren hun activiteiten als fitness zijn gaan benoemen. In de
periode na 2005-2008 zien we een forse toename van de deelname van duursporten. Hardlopen en
wandelen zijn de sterkste stijgers, het wekelijkse zwemmen neemt ondanks de stijgende trend juist
sterk af. Onder lager opgeleiden is de groei vrijwel afwezig, middelbaar opgeleiden vertonen in de
periode 2001-2004 tot 2013-2016 een groei van 4 procentpunten en hoger opgeleiden van liefst 12
procentpunten (niet in tabel).
De teamsporten blijven in de tijd redelijk stabiel. Deze hebben een sterke positie onder jongeren. Waar
we in tabel 4.2 zagen dat jongeren van 12-19 jaar duidelijk minder zijn gaan sporten, is dat niet te
wijten aan de teamsporten (niet in tabel). In de periode 2013-2016 is dit voor hen de populairste
sportgroep. De racketsporten kennen een algemene afname, van 10 procent deelname in de periode
2001-2004 tot 6 procent voor de periode 2013-2016. Opvallend is dat voor 60-plussers geen afname
zichtbaar is, voor 70-plussers is zelfs een toename waar te nemen (niet in tabel). De overige sporten
groeien enigszins (zie voor de ontwikkeling van de sportdeelname naar sporttakken ook de factsheet van
Van den Dool, 2017b106).

4.3

Lidmaatschap sportverenigingen
In 2016 gaf 31 procent van de Nederlandse bevolking (6 jaar en ouder) aan lid te zijn van een
sportvereniging (VTO, 2016). Dit aandeel is sinds 2012 stabiel (32%; 2014 31%). Mannen zijn iets vaker lid
van een sportvereniging dan vrouwen. Ook mensen die hoger opgeleid zijn, zijn vaker (twee keer zo
vaak) lid dan lager opgeleiden. Het percentage jongeren (jonger dan 20 jaar) dat lid is van een
sportclub is twee keer zo groot als het percentage volwassenen (20 jaar en ouder). Onder volwassenen

http://www.mulierinstituut.nl/publicaties/publicaties-mulier-instituut/publicatiedetail/?publication_id=22936

106

106

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

komt het aandeel lidmaatschappen overeen met de jaren 2012 en 2014. In dezelfde periode is voor 12tot 19-jarigen een afname in lidmaatschap te zien (66% in 2012; 56% in 2016).107
In 2016 waren mensen met een chronische aandoening of een lichamelijke beperking (motorisch,
auditief, visueel) minder vaak lid van een sportvereniging (resp. 20% en 21%) dan mensen zonder
aandoening of beperking (35%).108 Dit percentage is stabiel ten opzichte van 2012 en 2014.
Het lidmaatschap van sportverenigingen zegt niet alles. Volwassenen sporten steeds vaker in andere
georganiseerde verbanden, zoals bij fitness of yoga (Van den Dool, 2016). Tevens blijkt uit het Nationaal
Sportonderzoek (NSO, Mulier Instituut, 2017d)109 dat van de mensen die een sport willen beoefenen,
maar een kwart voorkeur voor een sportvereniging heeft (zie paragraaf 4.5). De voorkeur wordt
momenteel vaker gegeven aan alleen of gezamenlijk sporten in de openbare ruimte.

Ledencijfers sportbonden
Een andere bron met betrekking tot clublidmaatschap zijn de lidmaatschapsgegevens van de bij
NOC*NSF aangesloten sportbonden. Ieder jaar inventariseert NOC*NSF het aantal leden van de
aangesloten sportbonden. In 2016 telde NOC*NSF 75 aangesloten sportbonden, één meer dan een jaar
daarvoor (Gerritsen & Van Genderen, 2017). In totaal hadden deze sportbonden in 2016 iets minder dan
5,3 miljoen lidmaatschappen, verdeeld over ongeveer 4,3 miljoen mensen. Van alle Nederlanders heeft
26 procent een lidmaatschap bij één of meer sportbonden. Dit percentage blijft al een langere periode
stabiel, met uitzondering van de toetreding van Sportvisserij Nederland tot de sportkoepel waardoor
een verhoging is waargenomen (ledental cijfers NOC*NSF, bewerking Mulier Instituut).
De top vijf van grootste sportbonden werd in 2016 gevormd door de Koninklijke Nederlandse Voetbal
Bond (KNVB), de Koninklijke Nederlandse Lawn Tennis Bond (KNLTB), Sportvisserij Nederland, de
Nederlandse Golf Federatie (NGF) en de Koninklijke Nederlandse Gymnastiek Unie (KNGU). Dit is
dezelfde top vijf als in 2015.
Bij drie van de vijf grootste sportbonden is een stijging in het aantal lidmaatschappen waar te nemen,
namelijk bij de KNVB (+4.481), de NGF (+3.755) en de KNGU (+5.810). Het aantal lidmaatschappen van
de overige twee bonden is in 2016 ten opzichte van 2015 gedaald (KNLTB: -16.094; Sportvisserij
Nederland: -9.995). Van de overige tien grootste sportbonden in de top vijftien zijn vier sportbonden
gegroeid wat betreft het aantal lidmaatschappen. Bij de overige zes sportbonden is een daling waar te
nemen.

https://www.volksgezondheidenzorg.info/sport/kernindicatoren/sportdeelname-enclublidmaatschap#node-clublidmaatschap-naar-leeftijd
108
https://www.volksgezondheidenzorg.info/sport/kernindicatoren/sportdeelname-enclublidmaatschap#node-clublidmaatschap-naar-chronische-aandoening-enof-lichamelijke-beperking
109
Het Nationaal Sportonderzoek is een initiatief van het Mulier Instituut. Het veldwerk vindt plaats via online
panelonderzoek onder de Nederlandse bevolking.
107

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

107

4.4

Verandering aanbod en kwaliteit bij sportverenigingen
In het Verenigingspanel van het Mulier Instituut (2017c) zijn vragen opgenomen over mogelijke
veranderingen bij sportverenigingen in het sport- en beweegaanbod. Hieruit blijkt dat het sport- en
beweegaanbod volgens verenigingen de afgelopen drie jaar voornamelijk onveranderd is gebleven (56%).
Volgens 14 procent wordt voor de huidige doelgroepen nieuw aanbod georganiseerd en nog eens 14
procent organiseert nieuw aanbod voor nieuwe doelgroepen. Bij 4 procent van de ondervraagde
verenigingen is het aanbod juist afgenomen.

Figuur 4.1 Veranderingen van het sport- en beweegaanbod van sportverenigingen in de
afgelopen 3 jaar (meer antwoorden mogelijk, in procenten; n=508)

Weet ik niet

5

Het sport- en beweegaanbod is afgenomen, we
zijn minder gaan organiseren.

4

Doen meer van hetzelfde voor andere/nieuwe
doelgroepen

9

Hebben nieuw aanbod voor dezelfde
doelgroepen/bestaande leden

14

We hebben nieuw aanbod voor andere/nieuwe
doelgroepen

14

Doen meer van hetzelfde voor dezelfde
doelgroepen/bestaande leden

20

Sport- en beweegaanbod van de vereniging is
niet veranderd

56
0

10

20

30

40

50

60

Bron: Mulier Instituut (2017c)

Verenigingen die aangeven meer bestaande of nieuwe activiteiten voor andere of nieuwe doelgroepen
te organiseren, bereiken daar naar eigen zeggen vooral de jeugd mee (61%, niet in figuur) en in mindere
mate oudere volwassenen (45-65 jaar, 43%), jongvolwassenen (18-45 jaar, 29%) en jongeren (12-18 jaar,
28%). In een kwart van de gevallen bereiken ze mensen met een beperking of chronische aandoening
(27%) of 65-plussers (24%). Ook wijkbewoners (22%), mensen met een migratieachtergrond (18%),
mensen met een laag inkomen (15%) en mensen uit achterstandswijken (11%) worden genoemd.
Volgens verenigingen is de afgelopen drie jaar ook aan de kwaliteit van het sport- en beweegaanbod
gewerkt, vooral door trainers/begeleiders cursussen te laten volgen (42%), betere materialen aan te
schaffen (31%) en het aantal trainers/begeleiders uit te breiden (38%, figuur 4.2). Verder is inzet
gepleegd op de sfeer op de vereniging (23%), vernieuwing van de sportruimte (20%) en is
gebruikgemaakt van goede voorbeelden zoals erkende interventies (12%). 29 procent geeft aan de
afgelopen drie jaar niet aan de kwaliteit van het sportaanbod te hebben gewerkt.

108

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Figuur 4.2 Gewerkt aan de kwaliteit van het sport- en beweegaanbod door
sportverenigingen in de afgelopen 3 jaar (meer antwoorden mogelijk, in procenten, n=508)
We worden ondersteund bij het verbeteren van
ons aanbod

7

We maken gebruik van goede voorbeelden van
anderen (erkende interventies)

12

Andere deskundigheid bij de vereniging
betrokken

13

De sportruimte (velden, hal, zwembad, baan...) is
vernieuwd, opgeknapt

20

Er is gewerkt aan de sfeer en cultuur op de
vereniging

23

Aantal trainers/begeleiders is uitgebreid

28

Er is de afgelopen drie jaar niet specifiek gewerkt
aan de kwaliteit van het aanbod

29

We hebben betere materialen tot onze
beschikking, materiaal is vernieuwd

31

Trainers/begeleiders hebben cursussen gevolgd

42
0

5

10

15

20

25

30

35

40

45

Bron: Mulier Instituut (2017c)

Van de verenigingen waarbij het aanbod en/of de kwaliteit van het aanbod is veranderd, geeft 5
procent aan dat dit komt door de uitvoering van een Sportimpulsproject en 16 procent dat de inzet van
een buurtsportcoach hier aan heeft bijgedragen. De verandering komt volgens verenigingen
voornamelijk vanuit henzelf, zonder ondersteuning van derden (57%). Ook geven ze aan dat ze zijn
ondersteund door een sportbond (19%), de gemeente (17%) of een sportserviceorganisatie (10%), dat zij
nieuw kader hebben aangetrokken (18%), deel hebben genomen aan een ander sportstimuleringsproject
(5%) of dat het komt door samenwerking met andere partijen (21%). Een causaal verband met de
Sportimpuls of de inzet van een buurtsportcoach is niet vast te stellen, aangezien geen voor- en
nametingen zijn gedaan.

4.5

Verandering sport/bewegen: intentie, oriëntatie en voorkeuren
Uit de resultaten van het Nationaal Sportonderzoek110 (Mulier Instituut, 2017d) blijkt dat de helft van de
bevolking tussen 15 tot en met 79 jaar zowel sport als recreatief beweegt. Slechts een zevende
beoefende geen sport en deed ook niet aan een recreatieve beweging. Tevens is gevraagd naar
beweegredenenen en de intentie van mensen om wel of niet te beginnen met sporten of bewegen.
Daarnaast is gevraagd wat voor hen het ideale sport-/beweegaanbod is en hoe zij zich oriënteren als zij
op zoek gaan naar (ander) sport- en/of beweegaanbod en hoe zij over de eerste periode bij een

Voor dit onderzoek zijn 1.514 mensen van 15 tot 80 jaar ondervraagd via online panelonderzoek onder
de Nederlandse bevolking.
110

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

109

aanbieder denken. De resultaten zijn beschreven in twee factsheets (Van den Dool, 2017c111 en
2017d112).

Intentie om (vaker) te gaan sporten/bewegen
Van de mensen die nog geen sport beoefenden en/of nauwelijk recreatief bewogen, was maar een klein
deel van plan om in de komende periode te gaan sporten (8%). Een aanzienlijk groter deel was van plan
om recreatieve beweegactiviteiten te gaan beoefenen (29%). Voor een fors deel (circa twee vijfde)
spelen omstandigheden een rol of mensen wel of niet beginnen met sporten of bewegen. Van de huidige
sporters wil 41 procent de huidige sport vakder beoefenen en 12 procent wil nog een andere sport erbij
doen. De helft van de mensen die al recreatief bewegen wil de huidige activiteiten vaker beoefenen
(40%) of andere activiteiten erbij doen (11%) (Van den Dool, 2017c).

Oriëntatie bij (ander) sport- en/of beweegaanbod
Wanneer mensen geïntereseerd zijn om te gaan sporten/bewegen en zich gaan oriënteren, maakt de
helft gebruik van het internet. Twee vijfde vraagt eventueel ook aan bekenden om informatie. Folders
en zorgverleners zijn belangrijker als secundaire informatiebronnen. Niet-sporters gebruiken minder
vaak bekenden om te informeren en met name mensen die ook niet bewegen, denken minder vaak
internet te gebruiken. Beide groepen informeren wat vaker bij zorgverleners. Informatievoorziening op
internet, folders en bij zorgverleners is dus belangrijk om mensen naar sport/beweegactiviteiten toe te
leiden. Mensen moeten echter al reeds geïnteresseerd zijn voordat zij deze bronnen raadplegen (Van
den Dool, 2017c).

Beginfase sportieve activiteit
Het kunnen doorzetten van de acitiviteit nadat ze begonnen zijn, blijkt lastig. Slechts 16 procent van de
respondenten gaf in het onderzoek aan door te zetten met de sport- en/of beweegactiviteit, ook
wanneer het anders is dan verwacht. 17 procent denkt snel af te haken en 15 procent denkt dat zij
stoppen wanneer het anders is dan zij hadden voorgesteld. Vooral de mensen die nog niet aan sporten
deden, denken eerder af te haken.
Met name de mensen die in een groep of onder begeleiding willen gaan sporten en/of bewegen, vinden
het prettig om met bekenden ergens te beginnen (40%). Een veel kleiner gedeelte (13%) prefereert juist
om te beginnen met onbekenden en een kwart vindt het vooral prettig als begeleiding of introductie bij
de start aanwezig is (Van den Dool, 2017c).

Het ideale beweegaanbod
Veel gemeenten en sportaanbieders vergroten of vernieuwen het sport- en beweegaanbod om meer
mensen te laten sporten en/of bewegen. Om te zorgen dat voldoende mensen van de beoogde
doelgroep van het aanbod gebruikmaken, zal dit idealiter zo goed mogelijk bij de behoefte moeten
aansluiten.
Als ideale beweegactiviteit zien mensen vooral recreatief bewegen (34%) of activiteiten in en rondom
het huis (34%, zoals tuinieren, klussen). Daarna volgen een officiële sport (21%) of licht inspannende

http://www.mulierinstituut.nl/publicaties/publicaties-mulier-instituut/publicatiedetail/?publication_id=22935
112
http://www.mulierinstituut.nl/publicaties/publicaties-mulier-instituut/publicatiedetail/?publication_id=22934
111

110

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

activiteiten (22%, zoals winkelen, Pokemon Go). 13 procent kiest voor een sportieve activiteit op een
speciale locatie (zoals klimbos, midetgolf). Mensen vinden bij sport en bewegen vooral belangrijk: het
verband, de accommodatievorm, het aantal mensen en kenmerken van deze mensen. Minder belangrijk
zijn (in afnemend belang): de financiële aspecten, het moment van de activiteit, het niveau van
deelname, en de reisafstand (Van den Dool, 2017d). Uiteindelijk zijn de wensen van mensen om wel of
niet te gaan sporten zeer divers en is maatwerk in sportstimuleringsprojecten wenselijk.
Deze diversiteit uit zich ook in de ideale sport-/beweegdeelname van mensen. Hiervoor zijn zowel
mensen ondervraagd die van plan zijn om te gaan sporten en/of bewegen als mensen die dit al doen.
Hiervan wil een kwart serieus en regelmatig sporten bij een sportvereniging (figuur 4.3). Dit willen
vooral mensen die al lid zijn van een vereniging. In leeftijd is geen verschil te zien. Ook een kwart van
de ouderen kiest hiervoor. Een derde van de mensen wil liever regelmatig sporten/bewegen onder
begeleiding. Hieronder valt voornamelijk fitness. De laatste twee groepen geven voorkeur aan
sporten/bewegen in de openbare ruimte, alleen of gezamenlijk (Van den Dool, 2017d).
Figuur 4.3 Voorkeursgroepen ideale sport- en/of beweegdeelname, Nederlandse bevolking
16-79 jaar (percentage)

Alleen,
openbare
ruimte, eigen
momenten
16%
Samen,
recreatief,
openbare
ruimte
21%

Vereniging,
serieuze sport,
regelmaat
26%

Gemixt gezelschap,
begeleiding gewenst,
regelmaat, fitness
37%

Bron: Nationaal Sportonderzoek, Mulier Instituut (2017d).

4.6

Samenvatting
In de periode 2013-2016 voldeed 60 procent van de bevolking van 12 tot 79 jaar aan de beweegnorm.
Voor 4- tot 12-jarigen was dit 46 procent, boven 18 tot 49 jaar was dit 52 procent, voor 50- tot 64jarigen 66 procent en voor 65 tot 79 jaar was dit zelfs 75 procent. De verschillen tussen leeftijdsgroepen
in het voldoen aan de NNGB kunnen grotendeels worden verklaard doordat de eisen voor volwassenen
minder streng zijn dan voor jeugd en de eisen voor ouderen minder streng zijn dan voor volwassenen.
Ouderen zijn over de afgelopen vijftien jaar meer gaan bewegen en voldoen steeds vaker aan de NNGB
(2001-2004 63%, 2013-2016 75%, voor 65-79-jarigen).

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

111

In de periode 2013-2016 deed 55 procent van de Nederlanders van 12 tot 79 jaar wekelijks aan sport.
Tussen 2001 en 2015 is het percentage Nederlanders dat wekelijks sport stabiel. Volwassenen onder de
50 jaar sporten vaker wekelijks dan mensen van 50 jaar of ouder.
Mensen met een hoger opleidingsniveau sporten vaker wekelijks dan mensen met een lager
opleidingsniveau. Dit verschil is de afgelopen jaren groter geworden, ondanks dat deze groepen gelijk
aan de NNGB voldoen.
Mensen met één of meerdere lichamelijke beperkingen (motorisch, auditief, visueel) blijven in de
periode 2013-2016 nog steeds achter op mensen zonder een beperking (29% t.o.v. 59% wekelijkse
sportdeelname). Mensen die volgens hun BMI te zwaar zijn, sporten tevens minder. Mensen met
ondergewicht (op basis van BMI) zijn wel vaker wekelijks gaan sporten. Een ongezonde levensstijl (zoals
roken, alcohol, bewegen en gewicht) hangt ook samen met een verminderde sportdeelname.
In 2016 gaf 31 procent van de Nederlandse bevolking van 6 jaar en ouder aan lid te zijn van een
sportvereniging. Het percentage jongeren (jonger 20 jaar) dat lid is van een sportvereniging is ruim
twee keer zo groot als het percentage volwassenen, maar het aandeel lidmaatschappen van jongeren
tussen de 12 en 19 jaar neemt wel af. In 2016 waren mensen met een chronische aandoening of een
lichamelijke beperking (motorisch, auditief, visueel) minder vaak lid van een sportvereniging (resp. 20%
en 21%) dan mensen zonder aandoening of beperking (35%).
In 2016 telde NOC*NSF 75 aangesloten sportbonden, één meer dan een 2015. In totaal hadden deze
sportbonden in 2016 iets minder dan 5,3 miljoen unieke lidmaatschappen. Dit is een lichte daling ten
opzichte van het aantal lidmaatschappen over 2015.
Volgens 14 procent van de sportvernigingen zijn zij in de afgelopen drie jaar nieuw aanbod gaan
organiseren voor de huidige doelgroepen en nog eens 14 procent organiseert nieuw aanbod voor nieuwe
doelgroepen. Volgens verenigingen is de afgelopen drie jaar ook aan de kwaliteit van het sport- en
beweegaanbod gewerkt, vooral door trainers/begeleiders cursussen te laten volgen (42%). Van de
verenigingen waarbij het aanbod en/of de kwaliteit van het aanbod is veranderd, geeft 5 procent aan
dat dit komt door de uitvoering van een Sportimpulsproject en 16 procent dat de inzet van een
buurtsportcoach hier aan heeft bijgedragen.
Mensen die nog niet sporten of nauwelijks bewegen, zijn eerder gemotiveerd om recreatieve
beweegactiviteiten te gaan beoefenen dan een sport. Bij een nieuwe beweegactiviteit is het belangrijk
de juiste verwachting te creëren, zodat mensen niet vroegtijdig stoppen.
Wensen om wel of niet te sporten zijn divers. Mensen zien als ideale beweeg- en/of sportdeelname:
regelmatig sporten bij sportvereniging, regelmatig sporten/bewegen onder begeleiding bij fitness,
sporten/bewegen in openbare ruimte, alleen of juist in een groep.
Informatievoorziening op internet, via folders en bij zorgverleners over het sport- en beweegaanbod en
activiteiten zijn belangrijk om mensen naar sport/beweegactiviteiten toe te leiden. Mensen moeten
echter al reeds geïnteresseerd zijn voordat zij deze bronnen raadplegen.

112

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

5.

Beschouwing
Met het programma Sport en Bewegen in de Buurt (SBB) wil het kabinet bereiken dat voor iedere
Nederlander, jong of oud, een passend sport- en beweegaanbod in de eigen buurt aanwezig is, dat
bovendien veilig en toegankelijk is. Dit met als uiteindelijk doel om meer sportdeelname en een
gezonde en actieve leefstijl te stimuleren. Het realiseren van een passend sport- en beweegaanbod is
een lokale verantwoordelijkheid. Het kabinet wil hieraan een positieve bijdrage leveren en investeert in
het programma SBB jaarlijks ongeveer 66 miljoen euro (exclusief de bijdrage voor
programmaondersteuning). Het programma SBB loopt tot en met 2018.
Dit rapport is het vijfde SBB voortgangsverslag en is door het Mulier Instituut opgesteld, met
ondersteuning van het ministerie van VWS en de input van diverse organisaties, waaronder SBB-partners.
In hoofdstuk 2 (Buurtsportcoach) en hoofdstuk 3 (Sportimpuls) is een overzicht geboden van de stand
van zaken en voortgang van de verschillende onderdelen van het programma SBB. Als structuur voor de
rapportage is gebruikgemaakt van de in hoofdstuk 1 genoemde prestatie-indicatoren van het MAPEmodel: Middelen, Activiteiten, Prestaties en Effecten. In hoofdstuk 4 zijn we ingegaan op de
kernindicatoren voor sport en bewegen voor de Nederlandse bevolking en is aanvullend onderzoek
beschreven. Ieder hoofdstuk sluit af met een samenvatting van de belangrijkste bevindingen. Een
managementsamenvatting is in het begin van deze rapportage te vinden.
Dit hoofdstuk is beschouwend van aard. Op basis van de resultaten doen we suggesties voor het vervolg
van het programma. Allereerst bespreken we de in hoofdstuk 1 geformuleerde onderzoeksvragen die
betrekking hebben op de activiteiten, prestaties en effecten van het programma en op de doorgevoerde
wijzigingen in het programma.

5.1

Activiteiten, prestaties en effecten Buurtsportcoach en Sportimpuls
De belangstelling voor de Bic en Sportimpuls is onverminderd groot. Vrijwel alle gemeenten en lokale
partijen geven aan beide onderdelen van het programma SBB als impuls te ervaren om lokaal
veranderingen in gang te zetten in het gemeentelijk (sport)beleid, in de gemeentelijke organisatie en
bij lokale partijen, en uiteindelijk bij (specifieke groepen) inwoners. Vanuit verschillende bronnen
(registraties, vragenlijstonderzoeken, verdiepende studies) zijn voldoende aanwijzingen voor de stelling
dat buurtsportcoaches voor actie zorgen en dat bij Sportimpulsprojecten zinvolle activiteiten tot stand
komen. Dit leidt tot een verandering in de infrastructuur voor sport en bewegen. Buurtsportcoaches
maken daar integraal onderdeel van uit en zijn voor veel gemeenten en lokale partijen een onmisbare
bron van ‘doekracht’ geworden. Buurtsportcoaches zorgen voor uitbreiding en kwaliteitsverbetering van
het bestaande aanbod en voor nieuw aanbod, al dan niet in samenwerking met partijen die zij voor dit
doel bij elkaar brengen of waarbij zij aansluiten.
Buurtsportcoaches vormen in toenemende mate een, zeker voor de sport, herkenbare groep
professionals die op het snijvlak van beleid en praktijk acteren als bruggenbouwers tussen de sector
sport en bewegen en overige sectoren, zoals onderwijs, cultuur, zorg en welzijn. Waar voorheen het
gemeentelijk sportbeleid vooral faciliterend accommodatiebeleid was, is met de buurtsportcoaches
organisatiekracht beschikbaar gekomen, die flexibel en vraag- of probleemgericht in de wijken en
buurten kan worden ingezet die laag scoren op leefbaarheid en gezondheid.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

113

Met de inzet van buurtsportcoaches wordt (aangepast) sport- en beweegaanbod gerealiseerd voor
doelgroepen, die uit zichzelf de weg naar de sportverenigingen en sportvoorzieningen moeilijk weten te
vinden.
Bij steeds meer Sportimpulsprojecten zijn buurtsportcoaches betrokken (90% in 2017). Dit is een
begrijpelijke en goede ontwikkeling. De Sportimpulsprojecten geven de buurtsportcoach middelen in
handen om (nieuwe) activiteiten tot stand te brengen of te ontwikkelen (van clinics tot evenementen,
van bijeenkomsten met partners tot fittesten). Aan de andere kant kan de buurtsportcoach voor
professionaliteit zorgen in de uitvoering van de Sportimpulsprojecten en draagt de betrokkenheid van de
buurtsportcoach bij aan de borging van de (nieuwe) activiteiten. De in dit rapport gebruikte bronnen
geven een positief beeld van de bereikte prestaties in én borging van de Sportimpulsprojecten. Vanuit
verschillende kanten geven betrokkenen hier voorbeelden van die deze conclusie ondersteunen. Op
effectniveau ervaren betrokkenen resultaat op zaken als de sportdeelname en maatschappelijke
effecten door sport, maar dit is niet te staven met door onderzoek verzameld bewijsmateriaal.
Betrokkenen meten effecten af aan de bereikte prestaties, die zij beschouwen als tussenstap naar en
voorwaarde voor het bereiken van effecten. Wetenschappelijk gezien is het ook uitermate lastig
betrouwbare kwantitatieve efectmetingen uit te voeren, vanwege het ontbreken van data,
controlegroepen (situaties), en de onmogelijkheid andere invloeden op uitkomstmaten als
sportdeelname, verenigingslidmaatschap, gezondheid of leefbaarheid, uit te sluiten of te controleren.

5.2

Effecten van wijzigingen programma
Gezien het beperkte tijdsverloop bieden de beschikbare bronnen nog weinig materiaal om de
inhoudelijke vragen te beantwoorden die naar aanleiding van recente wijzingen in het programma SBB
zijn gesteld. Vooral op basis van interviews met betrokken beleidsambtenaren en buurtsportcoaches zijn
niettemin enige ontwikkelingen te signaleren.
Bij gemeenten is de aandacht voor en inzet van buurtsportcoaches op kwetsbare groepen groeiende.
Buurtsportcoaches ontwikkelen specifieke benaderingen voor de verschillende doelgroepen. Deze
ontwikkelingen zijn gevormd op basis van kennis uit hun opleiding, eerdere ervaringen opgedaan in
andere functies, praktische ervaring opgedaan in het werken met de doelgroep en het delen van
ervaringen met collega’s, in het bijzonder andere buurtsportcoaches. Het werken met mensen met een
beperking of met ouderen vergt een andere aanpak dan het werken met kinderen. Deze ‘ambachtelijke’
kennis over en ervaring met specifieke doelgroepen is waardevol, omdat dit een voorwaarde is voor het
effectief bereiken van die doelgroepen en het kunnen bieden van maatwerk. Om de functie van
buurtsportcoaches tot wasdom te laten komen, is het daarom van belang dat buurtsportcoaches hun
ervaringen met elkaar kunnen delen, kunnen verdiepen met theoretische kennis en uitkomsten van
wetenschappelijk onderzoek, en hun aanpak kunnen aanpassen en doorontwikkelen op basis van nieuwe
kennis en ervaringen met wat ‘werkt en niet werkt’.
In de volgende SBB Monitor kan voor het eerst iets zichtbaar worden van de effecten van de ingevoerde
eis van cofinanciering van Sportimpulsprojecten. Dat geldt ook voor de opbrengsten van de
experimenteerruimte om duurzaam sport- en beweegaanbod te realiseren voor kwetsbare groepen
(SBIR-projecten). Doel is om daarvan leerpunten mee te nemen in de nieuwe beleidsontwikkeling.

114

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Sportimpulsprojecten, vooral de JILIB-projecten, komen terecht in de wijken waar de achterstanden het
grootst zijn (inkomen, leefbaarheid). Buurtsportcoaches ontwikkelen, op basis van eigen ervaringen van
wat in de praktijk werkt, aanpakken om kwetsbare doelgroepen te bereiken. Maatwerk is daarbij het
sleutelwoord. Vaak is een individuele aanpak meer effectief dan een aanpak gericht op een hele groep.
De bereikte aantallen zullen dan ook niet groot zijn. Voor Sportimpulsprojecten zijn weliswaar
specifieke interventies beschikbaar en deze worden lokaal ook gebruikt, maar hoe deze interventies in
de praktijk werken, wordt nauwelijks tot niet onderzocht. Vanuit het programma Grenzeloos actief zijn
specifieke en generieke interventies beschikbaar voor het stimuleren van de sportdeelname van mensen
met een beperking, maar ook hier geldt dat er nog geen onderzoek is op basis waarvan harde uitspraken
kunnen worden gedaan over de effectiviteit van deze interventies in de praktijk. Op dit moment wordt
onderzoek gedaan onder gebruikers en aanbieders van interventies, met daarin vragen naar de
bekendheid en waardering van erkende interventies en ervaringen in het gebruik ervan. Tevens wordt
gevraagd naar de stimulansen en belemmeringen om met (erkende) interventies te werken, en om deze
te ontwikkelen en aan te bieden. In de volgende SBB monitor zullen de belangrijkste uitkomsten van dit
onderzoek kunnen worden vermeld.

5.3

Suggesties voor de toekomst
De impact van de Bic is groot, is groeiende en heeft potentie om verder te groeien. Dit kan wanneer
voor iedereen duidelijk is dat de regeling structureel is, de organisatiekracht van buurtsportcoaches nog
beter wordt ingebed in het lokale beleid, het fenomeen buurtsportcoach verder aan bekendheid wint
(met name in het sociale domein) en de buurtsportcoach zich als professie kan ontwikkelen.
Van belang is dat de omstandigheden waaronder de buurtsportcoach zijn werk doet optimaal
georganiseerd zijn. Het gaat hierbij onder andere om de afstemming van doelen en taken van de
buurtsportcoach met werkgever, opdrachtgevers en collega’s, de beschikbaarheid van middelen om het
werk te kunnen doen, ontwikkelmogelijkheden, en een heldere afbakening van het werk van de
buurtsportcoach. Als zelfstandig professional, werkzaam in de wijk en in direct contact met de
doelgroep, heeft de buurtsportcoach een goede mix nodig tussen handelingsvrijheid en mogelijkheid tot
maatwerk enerzijds, en sturing en steun anderzijds. De Rijksoverheid kan gemeenten en werkgevers
wijzen op hun verantwoordelijkheid in deze en dit ondersteunen door kennisdeling daarover te
faciliteren of randvoorwaarden te scheppen. Te denken valt aan een opleidingsfonds en reservering van
activiteitengeld.
Voor de optimalisering van de inzet van de organisatiekracht van buurtsportcoaches en de ontwikkeling
van de professie, is het van belang dat gemeenten en buurtsportcoaches worden ondersteund bij
monitoring en evaluatie, zodat zij zicht krijgen op de voortgang die ze maken en op basis daarvan hun
aanpakken kunnen bijstellen of doorontwikkelen. Het is raadzaam niet blind te staren op resultaten op
effectniveau, maar vooral te ondersteunen in praktische tools die geleverde prestaties ontvouwen. Deze
zijn over het algemeen een voorbode voor resultaten op effectniveau, mits gemeenten en
buurtsportcoaches een logische relatie (kunnen) leggen tussen activiteiten, prestaties en effecten.
Kennis van en inzicht in de logische relaties tussen activiteiten, prestaties en effecten zijn essentieel in
de bevordering van de effectiviteit van de inzet van buurtsportcoaches. De ontwikkeling van de
professsie van buurtsportcoaches steunt op het vergroten van inzicht in deze relaties en de vaardigheid
deze inzichten te kunnen toepassen in de dagelijkse praktijk in de buurt en bij de doelgroep.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

115

De vaardigheid in het toepassen van de inzichten zal voor een belangrijk deel door elke buurtsportcoach
gaandeweg moeten worden ontwikkeld. Continuïteit van de Bic op macroniveau en mesoniveau (de
gemeente), en continuïteit van de aanstelling van de buurtsportcoach in een bepaalde wijk en/of ten
behoeve van een bepaalde doelgroep (op microniveau) zijn cruciaal zijn in de bevordering van de
effectiviteit van de inzet van buurtsportcoaches. Daarnaast is het voor de ontwikkeling van de professie
van belang dat de praktische kennis wordt gedeeld, en wordt verdiept met onderzoek en gecodificeerd
in theorie. Kennisinstellingen moeten worden uitgedaagd zorg te dragen voor die gecodificeerde kennis
en die kennis inbedden in de opleidingen voor nieuwe generaties buurtsportcoaches, en
bijspijkercursussen voor de reeds actieve buurtsportcoaches.
Buurtsportcoaches en gemeenten kunnen nog veel meer kennis en ervaringen delen, buurtsportcoaches
over de doelgroepen waar zij zich op richten, gemeenten over de wijze waarop zij de Bic organiseren.
Het helpt om mensen met vergelijkbare kenmerken of uitdagingen samen te brengen, zodat kennis
gedeeld, verdiept en vermeerderd kan worden. Door deze kennis systematisch op te halen, vast te
leggen en op te schalen kan een nieuwe stap gezet worden naar professionalisering en een zekere mate
van specialisering van buurtsportcoaches naar verschillende doelgroepen.
Het is aan te bevelen om de professie van buurtsportcoaches meer bekendheid te geven bij het grotere
publiek en vooral bij partijen in het sociaal domein. Buurtsportcoaches moeten zich nu nog vaak
‘verkopen’ en hun kunde en meerwaarde bewijzen aan partijen die buiten de sport werkzaam zijn. De
buurtsportcoach wordt effectiever als hij of zij in de gemeente en in wijken een bekend en vertrouwd
gezicht is. Dit wordt bewerkstelligd door continuïteit in de aanstellingen van buurtsportcoaches (niet elk
half jaar een nieuw gezicht) en (lokale) publiekscampagnes, waarmee de buurtsportcoach zichtbaar
wordt gemaakt. Daarnaast is het zaak, via brancheorganisaties en met hulp van andere
departmementen bij de Rijksoverheid, energie te steken in het voorlichten van organisaties uit het
sociaal domein over de waarde en mogelijkheden van de buurtsportcoach. Pas als organisaties uit het
sociaal domein de buurtsportcoach kennen, kunnen zij ook uit eigen beweging zijn expertise inzetten op
plekken in de keten waar zij dat nuttig achten.
Als we kijken naar de kernindicatoren voor sport en bewegen, raden we aan de inzet op de doelgroep
jongeren (12-19 jaar) niet af te bouwen, maar te consolideren en door te ontwikkelen voor die groepen
jongeren die de aandacht het meest nodig hebben. De sportdeelname onder deze groep is teruggelopen,
terwijl dat voor de gehele bevolking licht is toegenomen, vooral onder ouderen. Inzet is vooral gewenst
op groepen met een laag opleidingsniveau, een hoog BMI, met een lichamelijke beperking, een
ongezonde leefstijl en een migratieachtergrond. De sportdeelname bij deze groepen loopt achter bij de
algemene bevolking.

116

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Lijst met afkortingen
Ali:

Activerende Leefstijlinterventies

AVO:

Aanvullend Voorzieningengebruik Onderzoek

Bic:

Brede impuls combinatiefuncties

CBS:

Centraal Bureau voor de Statistiek

CGL:

Centrum voor Gezond Leven

CIOS:

Centraal Instituut Opleiding Sportleiders

EVC:

Erkennen van Verworven Competenties

GE:

Gezondheidsenquête

GGD:

Gemeentelijke Gezondheidsdienst

GGZ:

Geestelijke Gezondheidszorg

GHOR:

Geneeskundige Hulpverleningsorganisatie in de Regio

GIDS:

Gezond in de Stad

HAN:

Hogeschool van Arnhem en Nijmegen

JILIB:

Jeugd in Lage Inkomensbuurten

JOGG:

Jongeren Op Gezond Gewicht

KNGB:

Koninklijke Nederlandse Gymnastiek Bond

KNLTB:

Koninklijke Nederlandse Lawn Tennis Bond

KNHB:

Koninklijke Nederlandse Hockey Bond

KNVB:

Koninklijke Nederlandse Voetbal Bond

KSG:

Kinderen Sportief op Gewicht

KVLO:

Koninklijke Vereniging voor Lichamelijke Opvoeding

LKCA:

Landelijk Kennisinstituut Cultuureducatie en Amateurkunst

MAPE:

Middelen, Activiteiten, Prestaties en Effecten

MBO:

Middelbaar Beroepsonderwijs

MBvO:

Meer Bewegen voor Ouderen

MKB-NL:

Midden- en Kleinbedrijf Nederland

NGF:

Nederlandse Golf Federatie

NNGB:

Nederlandse Norm Gezond Bewegen

NOC*NSF:

Nederlands Olympisch Comité*Nederlandse Sport Federatie

NPP:

Nationaal Programma Preventie

NSO:

Nationaal Sportonderzoek

OCW:

(Ministerie van) Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

OOSI:

Ondersteuningsorganisatie Sportimpuls

PO:

Primair onderwijs

POD:

Positief Opgroeien Drenthe

RIVM:

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieuhygiëne

RSO:

Richtlijn Sportdeelname Onderzoek

RVO:

Rijksdienst voor Ondernemend Nederland

SBB:

Sport en Bewegen in de Buurt

SCP:

Sociaal en Cultureel Planbureau

SBGL:

(Onderwijsagenda) Sport, Bewegen en Gezonde Leefstijl

SBIR:

Small Business Innovation Research

VBTB:

Van Beleidsbegroting Tot Beleidsverantwoording

VNG:

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

VNO-NCW:

Verbond van Nederlandse Ondernemingen-Nederlands Christelijk Werkgeversverbond

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

117

VO:

Voortgezet Onderwijs

VSG:

Vereniging Sport en Gemeenten

VSK:

Veilig Sportklimaat

VTO:

Vrijetijdsomnibus

VWS:

(Ministerie van) Volksgezondheid, Welzijn en Sport

WOS:

De Werkgevers in de Sport

ZonMw:

Zorg Onderzoek Nederland Medische Wetenschappen

118

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Referenties
Aalbers, M. (2017a). Evaluatie Buurtsportcoachdag 20 juni 2017 (nog te verschijnen). Ede:
Kenniscentrum Sport.
Aalbers, M. (2017b). Tipsheet borging van lokale sport- en beweegprojecten. Ede: Kenniscentrum Sport.
Arum, S. van & Schoorl, R. (2016). Sociale (wijk)teams in beeld. Stand van zaken na de decentralisaties
(najaar 2015). Utrecht: Movisie.
Beck, R. (2016). Evaluatie Lerende Netwerken. Voorjaar 2016. Ede: Kenniscentrum Sport.
Beck, R. & Meer, P. van der. (2017a). Evaluatie lerende Netwerken. Voorjaar 2017. Ede: Kenniscentrum
Sport.
Beck, R. & Meer, P. van der. (2017b). Evaluatie Nationale Kennisdag 8 december 2016. Ede:
Kenniscentrum Sport.
Berg, L. van den. (2017). Tussenrapportage Kennispijler Grenzeloos actief. Ede: Kenniscentrum Sport.
Boers, E., Schuttert, I. & Steenbergen, J. (2016). Sportimpuls, meting 2016: verdiepingsonderzoek naar
de lokale uitvoering en opbrengsten van de Sportimpuls-projecten uit de rondes 2012, 2013, 2014 en
2015. Ede: Kennispraktijk.
Bouckaert, G. (2005). Powerpointpresentatie Eerste kwaliteitscongres voor lokale besturen. 19 april
2005.
Bouckaert, G. & Auwers, T. (1999). Prestaties meten in de overheid. Brugge: die Keure.
Brussel-Visser, F. van. (2017a). Voortgangsverslag kwaliteitsverbetering interventies juni 2017. Ede:
Kenniscentrum Sport.
Brussel-Visser, F. van. (2017b). Eindevaluatie Babyfit! en Peuterfit! Bennekom. Ede: Kenniscentrum
Sport.
Collard, D., Scholten, V., Reijgersberg, N. & Breedveld, K. (2017). Monitor Jongeren Op Gezond Gewicht
2016. Utrecht: Mulier Instituut.
Daalder, N. & Elfring, M. (2015). Evaluatie Lerende Netwerken. Najaar 2015. Ede: NISB.
Dijkhuis, T., Berg, L. van den, Driel, R. van, Essen, M. van, Vor, S. de, Bruijn, K. de & Groot, R. de
(red.). (2016). Grenzeloos actief. Maakt sport en bewegen voor iedereen met een beperking mogelijk.
Nieuwegein: Programma Grenzeloos actief/Programma Sport en Bewegen in de Buurt/Arko Sports
Media.
Dool, R. van den. (2016). Anders georganiseerde sport. Buiten sportverenigingen om. Utrecht: Mulier
Instituut.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

119

Dool, R. van den (2017a). Ontwikkeling sportdeelname naar leeftijd. Factsheet 2017/15. Utrecht:
Mulier Instituut.
Dool, R. van den. (2017b). Ontwikkeling sportdeelname naar sporttakken. Factsheet 2017/14. Utrecht:
Mulier Instituut.
Dool, R. van den. (2017c). Stappen op weg naar sport en/of bewegen. Factsheet 2017/13. Utrecht:
Mulier Instituut.
Dool, R. van den. (2017d). Afstemmen vraag & aanbod voor sporten/bewegen. Factsheet 2017/12.
Utrecht: Mulier Instituut.
Gerritsen, H., Genderen, M. van (2017). Lidmaatschappen NOC*NSF over 2016. Arnhem: NOC*NSF.
Ginneken, Z.J.M.S. van & Lucassen, J.M.H. (2017). Evaluatie EVC-traject buurtsportcoaches. Utrecht:
Mulier Instituut.
Ginneken, Z.J.M.S. van, Lindert, C. van & Poel, H. van der. (2016). Tabellenrapportage
verdiepingsonderzoek buurtsportcoaches 2016. Utrecht: Mulier Instituut.
Gooskens, W. & Dool, R. van den (2017). Sportdeelname en opleidingsniveau (factsheet). Utrecht:
Mulier Instituut.
Hermens, N., Super, S. & Verkooijen, K.T. (2017). Onderzoek jeugd, zorg en sport. Wageningen:
Wageningen Universiteit.
Hoekman, R. & Maat, K. van der. (2017). Monitor Lokaal Sportbeleid 2016: faciliteren, activeren en
inspireren. Utrecht: Mulier Instituut.
Hoogendoorn, M.P. & Hollander, E.L. de. (2016). Belemmeringen en drijfveren voor sport en bewegen
bij ondervertegenwoordigde groepen. Bilthoven: RIVM.
Jansma, A. & Hermens, N. (2016). Positief Opgroeien in Drentse sportverenigingen. Onderzoek naar
verbindingen tussen jeugdzorg- en welzijnsorganisaties en sportverenigingen in Drenthe. Utrecht:
Verwey-Jonker Instituut.
Jong, M. de, Lindert, C. van & Poel, H. van der. (2013). Voortgangsrapportage monitor Sport en
Bewegen in de Buurt, 2013. Utrecht: Mulier Instituut.
Karataş, A.R.S. (2017). Van onderop organiseren. Interorganisationele samenwerking in een krachtwijk
(proefschrift). Utrecht: Universiteit Utrecht.
Kenniscentrum Sport. (2017). Branchestandaard Erkenning Verworven Competenties, EVC
buurtsportcoaches. Ede: Kenniscentrum Sport.
Leenaars, K.E.F. (2017). The Care Sport Connector in the Netherlands (proefschrift). Wageningen:
Wageningen Universiteit.

120

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Leenaars, K.E.F. & Smit, E. (2017). De buurtsportcoach en de verbinding tussen zorg, sport en bewegen.
Wageningen: Wageningen Universiteit.
Lindert, C. van, Bol, P. van den, Reijgersberg, N., Cevaal, A., Dool, R. van den & Poel, H. van der.
(2014a). Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de buurt 2014. Utrecht: Mulier Instituut.
Lindert, C. van, Dool, R. van den, Leijenhorst, M., Pulles, I. & Poel, H. van der (2014b). Voorstudie
effectmeting buurtsportcoaches 2014. Utrecht: Mulier Instituut
Lindert, C. van, Pulles, I. & Poel, H. van der. (2016). Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen
in de Buurt 2016. Utrecht: Mulier Instituut.
Lindert, C. van, Brandsema, A., Scholten, V, & Poel, H. van der. (2017). Evaluatie Buurtsportcoaches.
De Brede impuls combinatiefuncties als werkend proces. Utrecht: Mulier Instituut.
Lindert, C. van & Brandsema, A. (red.) (2017). Bijlagenrapport; Werkwijze naar type buurtsportcoach.
De buurtsportcoach als nieuwe professie. Utrecht: Mulier Instituut.
Knaap, P. van der. (2001). Beleidsevaluatie en VBTB: een nieuwe aanpak voor de Rijksoverheid.
Openbare Uitgaven, 33(6), 252-264.
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). (2008). Gemeentefonds. Meicirculaire
2008. Den Haag: Ministerie van BZK.
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). (2009). Gemeentefonds. Meicirculaire
2009. Den Haag: Ministerie van BZK.
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). (2010a). Gemeentefonds. Junicirculaire
2010. Den Haag: Ministerie van BZK.
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). (2010b). Gemeentefonds.
Septembercirculaire 2010. Den Haag: Ministerie van BZK.
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). (2011). Gemeentefonds. Meicirculaire
2011. Den Haag: Ministerie van BZK.
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). (2012). Gemeentefonds. Junicirculaire
2012. Den Haag: Ministerie van BZK.
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). (2013). Gemeentefonds. Meicirculaire
2013. Den Haag: Ministerie van BZK.
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). (2014). Gemeentefonds. Meicirculaire
2014. Den Haag: Ministerie van BZK.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

121

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). (2015a). Gemeentefonds. Meicirculaire
2015. Den Haag: Ministerie van BZK.
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). (2015b). Gemeentefonds.
Decembercirculaire 2015. Den Haag: Ministerie van BZK.
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). (2016a). Gemeentefonds. Meicirculaire
2016. Den Haag: Ministerie van BZK.
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). (2016b). Gemeentefonds.
Decembercirculaire 2016. Den Haag: Ministerie van BZK.
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). (2017). Gemeentefonds. Meicirculaire
2017. Den Haag: Ministerie van BZK.
Ministerie van Financiën. (1999). Nota Van Beleidsbegroting tot Beleidsverantwoording. Kamerstuk
1998-1999, 26573, nr.2. 19 mei 1999. Den Haag: Ministerie van Financiën.
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) & Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport (VWS) (2007). Bestuurlijke afspraken Impuls brede scholen, sport en cultuur. Den Haag:
Ministeries van OCW en VWS.
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) (2011). Programma sport en bewegen in de
buurt (Aanbiedingsbrief). Den Haag: Ministerie van VWS.
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). (2015a). Voortgangsbrief Sport. 17 november
2015. Den Haag: Ministerie van VWS.
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). (2015b). Kamerbrief landelijke nota
gezondheidsbeleid 2016-2019. 4 december 2015. Den Haag: Ministerie van VWS.
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). (2015c). Kamerbrief over
Gehandicaptensportbeleid. 23 april 2015. Den Haag: Ministerie van VWS.
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). (2016a). Bestuurlijke afspraken SBB tot en met
2018 definitief. Den Haag: Ministerie van VWS.
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). (2016b). Kamerbrief Vervolg Nationaal
Programma Preventie en Alles is Gezondheid…. 3 november 2016. Den Haag: Ministerie van VWS.
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). (2016c). Voortgangsbrief Sport november 2016.
Den Haag: Ministerie van VWS.
Mulier Instituut. (2016a). Landelijke enquête gemeenteambtenaren sport, buurtsportcoaches. Utrecht:
Mulier Instituut.
Mulier Instituut. (2016b). Peiling Verenigingspanel zomer 2016. Utrecht: Mulier Instituut.

122

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Mulier Instituut. (2017a). Lokale enquête buurtsportcoaches, uitgezet onder buurtsportcoaches
werkzaam in 34 casegemeenten. Utrecht: Mulier Instituut.
Mulier Instituut. (2017b). Lokale enquête betrokken organisaties, uitgezet onder bij de buurtsportcoach
betrokken organisaties in 34 casegemeenten. Utrecht: Mulier Instituut.
Mulier Instituut. (2017c). Peiling Verenigingspanel voorjaar 2017. Utrecht: Mulier Instituut.
Mulier Instituut. (2017d). Peiling Nationaal Sport Onderzoek voorjaar 2017. Utrecht: Mulier Instituut.
Nieuwenhuis-Leijenhorst, M., Steenbergen, J., Ooms, L. & Scholten, V. (2017). Sportimpuls, meting
2017: verdiepingsonderzoek naar de lokale uitvoering en opbrengsten van de Sportimpuls-projecten.
Ede/Utrecht: Kennispraktijk/Mulier Instituut.
NISB. (2013a). Evaluatie Lerende Netwerken april 2013. Ede: NISB.
NISB. (2013b). Evaluatie Lerende Netwerken september 2013. Ede: NISB.
NISB. (2014). Evaluatie Lerende Netwerken maart 2014. Ede: NISB.
NISB. (2015). Evaluatierapport Lerende Netwerken voorjaar 2015. Ede: NISB.
Ooms, L., Veenhof, C. & Leemrijse, C. (2015). Evaluatie programma Effectief Actief. Utrecht: NIVEL.
Ooms, L., Scholten, V. & Van Lindert, C. (2017). Borging Sportimpulsprojecten rondes 2012 en 2013.
Utrecht: Mulier Instituut.
Oosterveer, T. & Schönenberger, M. (2017). Activerende leefstijlinterventies Amsterdam 2015-2016.
Evaluatierapport januari 2017. Amsterdam: GGD Amsterdam.
Projectbureau Sport en Bewegen in de Buurt. (2012). Sport & bewegen in de buurt. Brengt gezond leven
dichterbij. Den Haag: Projectbureau Sport en Bewegen in de Buurt.
Pulles, I., Leijenhorst, M., Reijgersberg, N., Hilhorst, J. & Lindert, C. van. (2014). Verdiepingsonderzoek
buurtsportcoaches 2014: verbreding en structurele samenwerking : verdiepingsonderzoek naar
processen en ervaren opbrengsten van de inzet van buurtsportcoaches op lokaal niveau. Utrecht: Mulier
Instituut.
Pulles, I., Lindert, C. van & Poel, H. van der. (2015). Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen
in de Buurt 2015. Utrecht: Mulier Instituut.
Ravenhorst, C. van (2017). De buurtsportcoach als verbinder: wat verstaan buurtsportcoaches onder
hun taak als verbinder en hoe komt dat in de praktijk tot uiting? (Stagerapport). Utrecht: Mulier
Instituut.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

123

Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). (2016). SBIR Oproep, 3 oktober 2016. Sport en
bewegen voor kwetsbare doelgroepen. Den Haag: RVO.
Roest, J. van der, Pulles, I., Lindert, C. van, Poel, H. van, Cevaal, A. & Ginneken, Z. van. (2016).
Landelijke enquête gemeenteambtenaren sport, buurtsportcoaches. Factsheet 2016/10. Utrecht: Mulier
Instituut.
Romijn, D., Kalmthout, J. van, Breedveld, K., & Lucassen, J.M.H. (2013). VSK-monitor 2013.
Voortgangsrapportage actieplan ‘naar een veiliger sportklimaat’ . Utrecht: Mulier Instituut.
Romijn, D., Kalmthout, J. van & Breedveld, K. (2014). VSK Monitor 2014. Voortgangsrapportage
actieplan 'naar een veiliger sportklimaat'. Utrecht: Mulier Instituut.
Romijn, D., Kalmthout, J. van, & Breedveld, K. (2015). VSK monitor 2015. Voortgangsrapportage
actieplan 'naar een veiliger sportklimaat'. Utrecht: Mulier Instituut.
Romijn, D., Kalmthout, J. van &, Breedveld, K. (2016). VSK Monitor 2016. Voortgangsrapportage
actieplan ‘naar een veiliger sportklimaat’. Utrecht: Mulier Instituut.
Romijn, D. & Kalmthout, J. van. (2017). VSK Monitor 2017. Voorgangsrapportage actieplan ‘naar een
veiliger sportklimaat’. Utrecht: Mulier Instituut.
Slot-Heijs, J.J., Lucassen, J.M.H. & Reijgersberg, N. (2017). Bewegingsonderwijs en sport in het primair
onderwijs 2017 – 1-meting. Utrecht: Mulier Instituut.
Steenbergen, J., Boers, E. & Lovink, R. (2016). Op weg naar een beroepsvereniging ‘buurtsportcoaches’?
Inventariserend onderzoek naar de haalbaarheid van een beroepsvereniging voor buurtsportcoaches.
Ede: Kennispraktijk.
VSG (2017). Behaalde resultaten en activiteiten - Kwaliteitsimpuls buurtsportcoaches 2014-2016. Intern
document. Den Haag: VSG.
VSG, NOC*NSF & NISB. (2013). Plan ondersteuning Sport en Bewegen in de Buurt 2013-2016.
Gezamenlijke notitie opdrachtnemers: VSG, NOC*NSF, NISB. Intern document. Den Haag: VSG.
Wajer, S., Werfhorst, K.J. van de & Klaveren, S.M. van, (2016). Samenvatting Monitor Brede Impuls
Combinatiefuncties 2016 (over 2016). Rapportage 8-meting eerste tranchegemeenten, 7-meting tweede
tranchegemeenten, 6-meting derde tranchegemeenten, 5-meting vierde tranchegemeenten, 4-meting
vijfde tranchegemeenten, 3-meting zesde tranchegemeenten, 2-meting zevende tranchegemeenten, 1meting achtste tranchegemeenten, 1-meting negende tranche gemeenten. Den Haag/Amersfoort: BMC
Onderzoek.
Wajer, S., Heuvel, A. van den, Salomé, L. & Kirchner, L. (2017). Samenvatting Monitor Brede Impuls
Combinatiefuncties 2017 (over 2017). Den Haag/Amersfoort: BMC Onderzoek.
Werkgroep flankerend beleid buurtsportcoaches. (2012). ‘Aan de slag met de buurtsportcoach’. Den
Haag: Werkgroep flankerend beleid buurtsportcoaches.

124

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

ZonMw (2013a). Managementrapport subsidieaanvragen Sportimpuls Kinderen Sportief op Gewicht
ronde 2013. Den Haag: ZonMw.
ZonMw (2013b). Managementrapportage Sportimpuls subsidieaanvragen ronde 2013. Den Haag: ZonMw.
ZonMw (2014). Factsheet Veranderingen Sportimpuls 2014. Den Haag: ZonMw.
ZonMw (2015a). Managementrapport Sportimpuls Kinderen Sportief op Gewicht, ronde 2014. April
2015. Den Haag: ZonMw.
ZonMw (2015b). Sportimpuls Jeugd in lage inkomensbuurten 2014. Managementrapportage mei 2015.
Den Haag: ZonMw.
ZonMw (2015c). Sportimpuls 2014. Managementrapportage mei 2015. Den Haag: ZonMw.
ZonMw (2015d). Sportimpuls 2012. Managementrapportage augustus 2015. Den Haag: ZonMw.
ZonMw (2016a). Sportimpuls 2015. Managementrapportage. Den Haag: ZonMw.
ZonMw (2016b). Sportimpuls Jeugd in lage inkomensbuurten 2015. Managementrapportage. Den Haag:
ZonMw.
ZonMw (2016c). Sportimpuls Kinderen sportief op gewicht 2015. Managementrapportage. Den Haag:
ZonMw.
ZonMw (2017a). Sportimpuls 2016. Managementrapportage. Den Haag: ZonMw.
ZonMw (2017b). Sportimpuls Jeugd in lage inkomensbuurten 2016. Managementrapportage. Den Haag:
ZonMw.
ZonMw (2017c). Sportimpuls Kinderen sportief op gewicht 2016. Managementrapportage. Den Haag:
ZonMw.
ZonMw (2017d). Sportimpuls 2013. Managementrapportage augustus 2017. Den Haag: ZonMw.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

125

Internetsites
www.allesisgezondheid.nl
www.allesoversport.nl
www.back2basics.nl
www.cbs.nl/nl-NL/menu/themas/gezondheid-welzijn
www.convenantgezondgewicht.nl
www.eengezondnederland.nl
www.effectiefactief.nl/menukaart
www.gezondeschool.nl
www.gezondin.nu
www.ggd.amsterdam.nl
www.grenzeloos-actief.nl
www.jellow.nl
www.jongerenopgezondgewicht.nl
www.kennisbanksportenbewegen.nl
www.kenniscentrumsport.nl
www.loketgezondleven.nl
www.mulierinstituut.nl
www.nationaalkompas.nl/gezondheidsdeterminanten/leefstijl/lichamelijke-activiteit
www.netwerkinbeweging.nl/interventies
www.onderwijsincijfers.nl
www.rijksoverheid.nl
www.rvo.nl
www.sportengemeenten.nl
www.sportindebuurt.nl
www.sportindebuurt.nl/buurtsportcoaches/buurtscan-en-buurtactieplan/
www.sportinnovator.nl
www.sportplezier.nl
www.tweedekamer.nl
www.verwey-jonker.nl
www.vng.nl
www.volksgezondheidenzorg.info/sport/kernindicatoren
www.volksgezondheidenzorg.info/sport/sportopdekaart
www.wur.nl
www.zonmw.nl

126

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Bijlagen
Bijlage 1. Toelichting beleidsprogramma’s en activiteiten
In deze bijlage lichten we vijf programma’s verder toe: het landelijke gezondheidsbeleid en Nationaal
Programma Preventie, Veilig Sportklimaat, de aanpak Gezonde School en het programma Grenzeloos
actief.

Gezondheidsbeleid
Het landelijke sport- en beweegbeleid, en daarmee het programma SBB, draagt bij aan het bredere
gezondheidsbeleid van het kabinet, verwoord in de landelijke nota gezondheidsbeleid 2016-2019
(Ministerie van VWS, 2015b; Ministerie van VWS, 2016b). Doel van het gezondheidsbeleid is een vitaler
en gezonder Nederland waarin iedereen naar vermogen mee kan doen. Meer specifiek zijn de doelen:


de gezondheid van mensen bevorderen en chronische ziekten voorkomen door een integrale aanpak
in de omgeving waarin mensen wonen, werken, leren en leven;



preventie een prominente plaats geven in de gezondheidszorg;



gezondheidsbescherming op peil houden en nieuwe bedreigingen het hoofd bieden;



stabiliseren of terugbrengen van gezondheidsverschillen tussen laag- en hoogopgeleiden.

Het kabinet gaat ervan uit dat de meeste gezondheidswinst te behalen is met verbetering van de
trends voor de speerpunten: roken, overmatig alcoholgebruik, (ernstig) overgewicht, bewegen,
depressie en diabetes. De ambitie is om voor elk van deze speerpunten in 2030 een substantiële
verbetering te realiseren ten opzichte van de trends zoals die zijn gerapporteerd in de Volksgezondheid
Toekomst Verkenning (VTV) 2014 van het RIVM.113 Het kabinet blijft stevig inzetten op het stimuleren
van een gezonde leefstijl. Daarbij staan een integrale aanpak via onderwijs, werk, wijk/omgeving en
zorg centraal. Met het Nationaal Programma Preventie (NPP) ‘Alles is gezondheid’ (2014-2016)114 dat is
verlengd met vijf jaar tot en met 2021 (Ministerie van VWS, 2016b)115, wordt een impuls gegeven aan
een gezonde leefstijl. Net als het programma SBB heeft het NPP ook als doel om het maken van gezonde
keuzes voor mensen gemakkelijker te maken.
Het kabinet dicht gemeenten een belangrijke taak toe om de gezondheid van hun bevolking te
bevorderen. Via landelijke programma’s als het Nationaal Programma Preventie, Gezond in de Stad
(GIDS)116, Jongeren Op Gezond Gewicht, Sport en Bewegen in de Buurt, Grenzeloos Actief, Veilig
Sportklimaat en Sportblessurepreventie ondersteunt het kabinet gemeenten hierbij.
ZonMw draagt zorg voor het monitoren en evalueren van het NPP ‘Alles is gezondheid’ en heeft daarvoor
het RIVM ingeschakeld. Daarvoor is een set van circa 30 indicatoren ontwikkeld, met een evenwichtige
verdeling over de verschillende settings (school, werk, wijk, zorg, gezondheidsbescherming). De

Zie http://www.eengezondernederland.nl/.
Zie http://www.allesisgezondheid.nl/.
115
https://www.rijksoverheid.nl/binaries/rijksoverheid/documenten/kamerstukken/2016/11/03/kamerbriefover-vervolg-nationaal-programma-preventie-en-alles-is-gezondheid/kamerbrief-over-vervolg-nationaalprogramma-preventie-en-alles-is-gezondheid.pdf.
116
http://www.gezondin.nu/.
113
114

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

127

resultaten van de eerste twee jaar van het programma zijn gepubliceerd op de website van ‘Alles is
Gezondheid’117 (zie ook Ministerie van VWS, 2016a). Hieruit valt onder andere op te maken dat in
december 2016 in totaal 1.825 unieke maatschappelijke organisaties zich inzetten voor de uitvoering
van 309 pledges (toezeggingen) die zijn verbonden aan de doelstellingen van het programma. Met name
pledges op het gebied van sport en bewegen (120) en gezonde voeding (86) zijn ondertekend. De meeste
pledges vallen binnen de domeinen zorg en wijk. Van de betrokkenen geeft het merendeel aan met de
uitvoering van activiteiten op koers te liggen. Verder telt Nederland nu 164 GIDS-gemeenten die bezig
zijn om op lokaal niveau gezondheidsachterstanden terug te dringen. De meerderheid heeft een plan
van aanpak voor de integrale aanpak van de gezondheidsachterstanden (85%) en voerde een wijkscan uit
om inzicht te krijgen in de lokale gezondheidssituatie (68%).

Veilig sportklimaat
In het voorjaar van 2011 lanceerde minister Schippers het actieplan ‘Naar een veiliger
sportklimaat’ (VSK). Het programma maakte deel uit van het streven van het kabinet-Rutte I om
Nederland veiliger te maken. Het programma is eenmalig verlengd tot en met 2018. Het actieplan wordt
uitgevoerd door NOC*NSF in samenwerking met de KNVB, de KNHB en de overige sportbonden. Met het
programma is, tot en met 2016, 39 miljoen euro gemoeid.118
Het doel van het actieplan is het tegengaan van geweld en intimidatie op en rond de sportvelden en het
creëren van een veilig sportklimaat waarin iedereen met plezier kan sporten. Het actieplan bestaat op
hoofdlijnen uit maatregelen gericht op:


Excessen;



Lokaal veiligheidsbeleid;



Tuchtrecht;



Gedragsregels;



Spelregels;



Vrijwilligers (scheidsrechters, sportbestuurders, trainers en coaches).

Zie http://www.allesisgezondheid.nl/monitoring.
Het Mulier Instituut rapporteert jaarlijks over de voortgang van het VSK-programma. De eerste monitor
kwam uit in 2013 (Romijn, Van Kalmthout, Breedveld & Lucassen, 2013), de tweede in 2014 (Romijn, Van
Kalmthout & Breedveld, 2014), de derde in 2015 (Romijn, Van Kalmthout & Breedveld, 2015), de vierde in
2016 (Romijn, Van Kalmthout & Breedveld, 2016) en de vijfde in 2017 (Romijn & Van Kalmthout, 2017).

117
118

128

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Voor de uitvoering van de werkzaamheden zijn negen inhoudelijke deelprogramma’s te onderscheiden.


Bewustwording en communicatie;



Verenigingen en bestuurders;



Trainers, coaches en begeleiders;



Scheidsrechters/officials;



Effectief tuchtrecht;



Aanpak excessen;



Ouders (sinds 2014);



Ketenaanpak (sinds 2014);



Diversiteit (sinds 2017).

In de uitvoering is niet direct een link tussen het VSK-programma en het programma SBB. Het VSKprogramma wordt vanuit NOC*NSF en de sportbonden verspreid. De activiteiten en ontwikkelde
producten zijn vooral gericht op de ‘werkers’ in de sport, zoals trainers, coaches, scheidsrechters en
bestuurders. Het programma SBB grijpt daarentegen rechtstreeks in op de buurt en spreekt lokale
sportorganisaties en overige organisaties uit diverse maatschappelijke sectoren aan. In het
deelprogramma ‘Ketenaanpak’ van VSK wordt dit ook meer gestimuleerd. Doel van VSK is dat de eerder
genoemde ‘werkers’ in de sport op en rond de velden en bij verenigingen bijdragen aan het
optimaliseren van een veilig sportklimaat. Een veilig sportklimaat biedt mogelijkheden of is een
randvoorwaarde om mensen uit de buurt bij de vereniging te betrekken. Zonder veilig sportklimaat zal
het voor verenigingen lastig zijn om nieuwe doelgroepen aan te trekken. Buurtsportcoaches kunnen
uiteraard wel een rol spelen bij het aantrekken van nieuwe leden bij verenigingen. Het is echter niet
bekend in hoeverre buurtsportcoaches ook actief zijn of betrokken zijn bij sportverenigingen met een
zwak veilig sportklimaat, of zij daar ook werken aan het verbeteren daarvan en of een veilig
sportklimaat daadwerkelijk bijdraagt aan het aantrekken van bijvoorbeeld moeilijk bereikbare
doelgroepen. Een keurmerk daarvoor bestaat immers niet. In het VSK-programma hebben
buurtsportcoaches tot nu toe geen specifieke rol toebedeeld gekregen, om bijvoorbeeld ‘werkers’ in de
sport te ondersteunen bij het verbeteren van het pedagogisch klimaat. In het evaluatieonderzoek naar
buurtsportcoaches van Mulier Instituut en sportkunde-opleidingen (Van Lindert et al., 2017) hebben
slechts enkele buurtsportcoaches in interviews een verwijzing naar dit programma gemaakt.
Kanttekening is dat niet specifiek is gevraagd naar een eventuele verbinding met VSK.
In de kamerbrief van november 2016 stelt Minister Schippers dat ze voor de resterende jaren 2017 en
2018 de aandacht voor voetbal intensiveert. Hierbij ligt de nadruk op die verenigingen waar zich
incidenten voordoen en het sportklimaat als onveilig wordt ervaren, zogenaamde risicoverenigingen.
Met name de rol als financier van de vereniging zorgt er volgens de programmaleiding soms voor dat de
gemeente de vereniging beter kent dan de sportbond. Er wordt een netwerk opgezet voor de G4 (de vier
grootste gemeenten in Nederland) om op dit gebied kennis te delen en ook gemeenten kunnen
producten als sportief besturen en de verenigingsbox eenvoudig aanschaffen. Mogelijk dat door de rol
van de gemeente bij VSK ook een verbinding met het programma SBB (buurtsportcoach, Sportimpuls) tot
stand komt.

Jongeren Op Gezond Gewicht (JOGG)
De stichting Jongeren Op Gezond Gewicht is opgericht om een deel van de werkzaamheden van
het Convenant Gezond Gewicht voort te zetten. De stichting heeft als doelstelling om te werken aan
een gezonde omgeving met structureel aandacht voor gezonde leefstijl voor ten minste één miljoen

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

129

kinderen en jongeren in 2020 én een stijging van het aantal kinderen en Jongeren Op Gezond Gewicht in
75 JOGG-gemeenten. Jongeren Op Gezond Gewicht werkt hierin nauw samen met gemeenten, bedrijven
en diverse maatschappelijke organisaties. Net als in 2016 zet Jongeren Op Gezond Gewicht in op drie
programma’s: de JOGG-aanpak, Gezonde Omgeving en Communicatie en Marketing. Als onderdeel van
het marketingbeleid worden de themacampagnes ‘DrinkWater’, ‘Gratis Bewegen, gewoon doen!’ en
‘Groente… zet je tanden erin!’ ingezet.
Over 2016 is door het Mulier Instituut de tweede monitor opgesteld (Collard, Scholten, Reijgersberg &
Breedveld, 2017). Hieruit kwam naar voren dat eind 2016 116 gemeenten actief waren met de lokale
JOGG-aanpak (eind 2015: 91 en eind 2014: 75). Sinds juli 2017 zijn dit inmiddels 122 gemeenten, zie
kaart B1.1 (peildatum juli 2017).

Kaart B1.1 JOGG gemeenten in Nederland per 1 juli 2017

Bron: JOGG, bewerking: RIVM, www.volksgezondheidenzorg.info/sport/sportopdekaart.

Het totale bereik van Jongeren op Gezond Gewicht komt eind 2016 naar schatting neer op 832.000
kinderen (eind 2015: 776.000). Het streefdoel is om één miljoen kinderen te bereiken in 2020. Conform
de doelstelling was Jongeren op Gezond Gewicht in 2016 vooral actief in gebieden waar de wijkbeleving

130

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

onvoldoende/zwak is. Binnen het project Team:Fit waren eind 2016 992 verenigingen actief. Binnen die
verenigingen waren eind 2016 naar verwachting zo’n 180.000 jeugdleden actief. In totaal participeert
nu 4 procent van de Nederlandse sportverenigingen aan Team:Fit. 57 procent van de betrokken
sportverenigingen is gesitueerd in een JOGG-gemeente. Van de JOGG-gemeenten is 80 procent aan de
slag met de themacampagne ‘DrinkWater’, 41 procent met het thema ‘Gratis Bewegen, gewoon doen!’
en 11 procent met het in 2016 gestarte thema ‘Groente… zet je tanden erin!’.
Jongeren Op Gezond Gewicht stimuleert JOGG-gemeenten om de Gezonde School-aanpak in te zetten
(zie ook volgende paragraaf). Scholen kunnen een vignet Gezonde School behalen als waardering voor
een structureel en integraal beleid gericht op gezondheidsbevordering voor leerlingen. In 2016 hebben
479 scholen in JOGG-gemeenten een Vignet Gezonde School (in 2015: 166). Het aantal scholen met een
Vignet is ten opzichte van 2015 sterk gegroeid. In totaal hebben in Nederland 924 scholen een Vignet
Gezonde School. In JOGG-gemeenten ligt het aandeel scholen met een vignet een fractie hoger dan
daarbuiten (resp. 11% en 10%).
Vanuit het programma SBB wordt niet gevolgd in hoeverre buurtsportcoaches betrokken zijn bij
activiteiten vanuit JOGG. Wel is de indruk dat buurtsportcoaches in de lokale praktijk met JOGG te
maken hebben, of omdat ze zelf JOGG-regisseur zijn of aansluiten bij activiteiten vanuit de JOGGaanpak. In het evaluatieonderzoek naar buurtsportcoaches van Mulier Instituut en sportkundeopleidingen (Van Lindert et al., 2017) heeft 9 procent van de geïnterviewde buurtsportcoaches (n=294)
één of meer keer het woord JOGG tijdens de interviews gebruikt. Omdat niet specifiek is doorgevraagd
over de relatie tussen hun werk en dat van JOGG, is niet helder of het hier om een onderschatting gaat
van het aantal buurtsportcoaches dat in de praktijk met JOGG te maken heeft. Een nadere analyse van
wat deze relatie betekent is niet gemaakt. Tevens bestaat de indruk dat veel aanvragen voor de
Sportimpuls KSG afkomstig zijn uit JOGG-gemeenten.

De Gezonde School
De Onderwijsagenda Sport, Bewegen en een Gezonde Leefstijl (SBGL) is uitgevoerd in samenwerking
tussen de drie onderwijsraden (PO-Raad, VO-raad en MBO Raad) en liep van 2012 tot en met 2016. De
onderwijsraden stimuleerden schoolbesturen en directies om werk te maken van een gezonde
leeromgeving voor leerlingen en studenten, waarmee het programma bijdroeg aan het stimuleren van
de Gezonde School119. Na afloop van de programmaperiode is SBGL overgegaan in de Gezonde School.
Het huidige programma Gezonde School loopt van 2017 tot 2020 120.
Gezonde School is een samenwerkingsverband waaronder zo’n veertig landelijke organisaties
gezondheidsbevordering stimuleren in het primair onderwijs, voortgezet onderwijs en middelbaar
beroepsonderwijs. In het programma Gezonde School 2017-2020 gaat speciale aandacht uit naar scholen
met kinderen en jongeren die meer dan anderen het risico lopen op het ontwikkelen van een ongezonde
leefstijl. Voor de komende periode betekent dit dat vooral ingezet zal worden op het bereiken van

https://www.gezondeschool.nl/.
https://www.gezondeschool.nl/sites/default/files/Samenvatting%20programmaplan%20Gezonde%20School
%202017-2020.pdf.
119
120

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

131

kinderen uit gezinnen met een lage sociaaleconomische status en het bereiken van kinderen uit het
speciaal (basis- en voortgezet) onderwijs.
Voor de projectperiode 2017-2020 wordt stevig voortgebouwd op de ervaringen die zijn opgedaan bij de
Onderwijsagenda Sport, Bewegen en een Gezonde leefstijl 2012-2016 en zal de uitvoering worden
vormgegeven in de volgende zeven programmalijnen:


Ondersteuning van scholen;



Deskundigheidsbevordering;



Onderhoud en doorontwikkeling aanpak Gezonde School;



Het vignet Gezonde School;



Communicatie over projecten en het programma Gezonde School;



Samenhang;



Monitoring en evaluatie.

Scholen die structureel willen werken aan de bevordering van de gezondheid van hun leerlingen kunnen
hierbij ondersteuning krijgen. Als waardering voor een structureel en integraal beleid kunnen scholen
een ‘Vignet Gezonde School’ behalen. Na het behalen van minimaal één themacertificaat mag een
school zich gedurende drie jaar een Gezonde School noemen. RIVM Centrum Gezond Leven monitort de
voortgang van Gezonde School. Op 1 augustus 2017 hebben 954 basisscholen een Vignet Gezonde School
(zie kaart B1.2). Op diezelfde datum bezitten 210 middelbare scholen en 86 mbo-scholen een vignet (zie
kaart B1.3). Bewegen en sport is een van de acht thema’s waarvoor certificaten behaald kunnen worden
en is ook het thema waarvoor per schooltype de meeste certificaten werden uitgereikt121. Gezonde
Schoolpleinen, die zich bevinden in een uitdagende, groene en rookvrije omgeving, komen eind 2016 70
keer voor106(AIG/monitoring).

121

http://www.allesisgezondheid.nl/monitoring.

132

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Kaart B1.2 Vignet Gezonde School primair onderwijs per 1 augustus 2017

Bron: GGD GHOR Nederland, bewerking RIVM, www.volksgezondheidenzorg.info/sport/sportopdekaart.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

133

Kaart B1.3 Vignet Gezonde School voortgezet en middelbaar beroepsonderwijs per
1 augustus 2017

Bron: GGD GHOR Nederland, bewerking RIVM, www.volksgezondheidenzorg.info/sport/sportopdekaart.

Gezonde School is een samenwerkingsverband en zoekt de verbinding met andere programma’s en
projecten die werken op het snijvlak van gezondheid en onderwijs zoals Jongeren Op Gezond Gewicht
en de buurtsportcoaches. Momenteel wordt niet gemonitord in hoeverre buurtsportcoaches of JOGGregisseurs betrokken zijn bij activiteiten rondom de Gezonde School-aanpak. Ongeveer 5 procent van de
buurtsportcoaches die zijn geïnterviewd voor het evaluatieonderzoek buurtsportcoaches van Mulier
Instituut en sportkunde-opleidingen noemt de term ‘Gezonde school’ één of meer keren tijdens de
interviews. Naar de verbinding van buurtsportcoaches met de Gezonde School-aanpak is echter niet
specifiek gevraagd.

134

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Grenzeloos actief
Met het programma Grenzeloos actief (2015-2018) wordt uitvoering gegeven aan het
gehandicaptensportbeleid van de Rijksoverheid. Het programma met de titel Grenzeloos actief, maakt
sporten en bewegen voor iedereen met een beperking mogelijk, heeft tot doel dat na 2018 mensen met
een beperking die willen sporten of bewegen passend en toegankelijk aanbod in de buurt kunnen vinden
(Ministerie van VWS, 2015c).122 Informatie over verbinding tussen het programma SBB en Grenzeloos
actief is aangeleverd door VSG en NOC*NSF (september 2017).
Grenzeloos actief krijgt uitvoering op landelijk, regionaal en gemeentelijk niveau en bestaat uit vier
pijlers: (1) regionale samenwerkingsverbanden, (2) kennisontwikkeling en –verspreiding, (3) verbinding
met het programma Sport en Bewegen in de Buurt en (4) ontwikkelen en versterken van sport- en
beweegaanbod (Van den Berg, 2017). Door in te zetten op regionale structuur kan een duidelijke match
ontstaan tussen de vraag naar sport- en beweegactiviteiten en het beschikbare aanbod voor mensen met
een beperking. Van een match is sprake als mensen met een beperking dicht bij huis kunnen sporten en
bewegen. Het doel is een landelijk dekkende structuur van regionale samenwerkingsverbanden dat in
2019 zelfstandig kan worden gecontinueerd. Binnen het programma Sport en Bewegen in de Buurt is het
doel dat de aandacht voor mensen met een beperking toeneemt, door bijvoorbeeld specifieker in te
zetten op het sporten en bewegen van mensen met een beperking via de Sportimpuls en de inzet van
buurtsportcoaches.
In lijn met Grenzeloos actief wordt vanuit de ondersteuningsorganisatie van SBB meer ingezet op de
doelgroep mensen met een handicap. Zo worden erkende interventies, gericht op of geschikt voor
mensen met een beperking, beter onder de aandacht gebracht bij de aanvragers van de Sportimpuls.
Ook kennis van de lokale Sportimpulsadviseurs over gehandicaptensport wordt versterkt zodat kansrijke
initiatieven beter worden ondersteund. In de verschillende bijeenkomsten en communicatieproducten
van het programma SBB is voor mensen met een beperking extra aandacht gekomen. Daarnaast
informeren en stimuleren de partners gemeenten om al dan niet gezamenlijk buurtsportcoaches in te
zetten ten behoeve van gehandicaptensport. Vanuit de Kwaliteitsimpuls, waarin VSG en Kenniscentrum
Sport samenwerken (zie hoofdstuk 2) is een beroepsprofiel ontwikkeld voor buurtsportcoaches die zich
inzetten voor mensen met een handicap.123 Hiermee is ingespeeld op de behoefte van buurtsportcoaches
aan meer kennis over deze doelgroep.
Via NOC*NSF kunnen sport- en beweegaanbieders een stimuleringsbudget124 van Grenzeloos actief
aanvragen om voor mensen met een beperking sport- en beweegaanbod te versterken, de doelgroep te
bereiken en sportdeelname van mensen met een beperking te bevorderen. Instemming van een
regiocoach/provinciale consulent en/of contactpersoon van een sportbond is een voorwaarde voor het
aanvragen van het budget. Per organisatie kan maximaal € 950,- worden aangevraagd. In totaal zijn 151
aanvragen toegekend (peildatum september 2017; NOC*NSF). Om aanvragers te stimuleren is een
gerichte promotiecampagne opgezet125. Het aantal aanvragen voor sporters met een motorische,

Zie https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/sport-enbewegen/documenten/kamerstukken/2015/04/23/kamerbrief-over-gehandicaptensportbeleid
123
Zie https://www.sportindebuurt.nl/kwaliteitsimpuls-buurtsportcoaches/profielen-en-competenties/.
124
https://fd7.formdesk.com/noc-nsf/Stimuleringsbudget.
125
http://grenzeloos-actief.nl/media/1052/flyer-stimuleringsbudget-digitale-versie-gs-v1-hr.pdf
122

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

135

auditieve en visuele beperking blijft achter ten opzichte van het aantal aanvragen voor sporters met
een verstandelijke beperking. Het stimuleringsbudget wordt vooral aangevraagd voor het opzetten van
nieuw sport- en beweegaanbod (NOC*NSF, september 2017).
Volgens de rapportage Kennispijler Grenzeloos actief is in het kader van het programma kennis
verzameld en verspreid via onder andere websites, factsheets, stappenplannen en bijeenkomsten (Van
den Berg, 2017). Ook worden onderzoeken uitgevoerd om nieuwe kennis te genereren. Voor kennisdeling
is samenwerking met verschillende partners en organisaties van belang, vandaar dat hier ook op wordt
ingezet. In juni 2017 waren er 34 regionale samenwerkingsverbanden aangepast sporten. Deze
lokaliseren zich voornamelijk in Noord-Holland, Noord-Brabant en Gelderland, zie kaart B1.4.
Kaart B1.4 Samenwerkingsverbanden Aangepast sporten 2017 (peildatum juni 2017)

Bron: NOC*NSF, bewerking RIVM, www.volksgezondheidenzorg.info/sport/sportopdekaart.

Partners van Grenzeloos Actief schreven samen met het programma Sport en Bewegen in de Buurt een
magazine met goede voorbeelden over het lokaal en regionaal samenbrengen van de vraag naar
gehandicaptensport en het aanbod (Dijkhuis et al., 2016)126. In het komende magazine (kwetsbare
doelgroepen) wordt aandacht besteed aan sport en bewegen in relatie tot mensen met een beperking.

126

https://www.sportindebuurt.nl/bestanden/Grenseloos_actief_magazine_LR.pdf.

136

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

In hoofdstuk 2 (Buurtsportcoach) en hoofdstuk 3 (Sportimpuls) is vermeld in hoeverre buurtsportcoaches
en Sportimpulsprojecten zich richten op de doelgroep van mensen met een beperking.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

137

Bijlage 2. Toelichting MAPE-model
Figuur B2.1 MAPE/VBTB model

Beleidsproces

Omgeving/individu

Kosten effectiviteit
Doelmatigheid beleidsproces
Zuinigheid

Middelen
• input
• geld/

Activiteiten

Prestatie

• proces of
throughput

Effect

• output

• outcome

mensen

Doeltreffendheid
Bij input gaat het om de middelen die nodig zijn voor het starten en uitvoeren van een proces of beleid,
in dit geval het programma SBB en de verschillende onderdelen daarvan. Te denken valt aan de
rijksbijdrage en inzet van menskracht ten behoeve van de landelijke ondersteuning van het programma
SBB. In dit geval gaat het ook om het aantal gerealiseerde fte buurtsportcoaches op landelijk niveau dat
als input dient voor het opzetten van lokale activiteiten.
Bij proces of throughput gaat het om de activiteiten die met de inzet van de middelen worden
uitgevoerd om bepaalde prestaties te bereiken. Denk hierbij aan de activiteiten van het landelijke
ondersteuningsteam om ervoor te zorgen dat lokale partijen optimaal gebruikmaken van de regelingen
Buurtsportcoach en Sportimpuls. Op lokaal niveau gaat het om activiteiten die buurtsportcoaches
uitvoeren om lokaal gestelde doelen te behalen, zoals het (laten) organiseren van sportactiviteiten of
het aangaan van gesprekken met organisaties om hen aan elkaar te verbinden. Bij proces gaat het om de
wijze waarop dat gebeurt (denk aan de manier waarop buurtsportcoaches lokaal worden aangesteld, de
besluitvorming daarover, de samenwerking en tevredenheid daarover).
Bij output gaat het om de prestaties of producten en diensten die rechtstreeks het gevolg zijn van een
activiteit. Te denken valt aan indicatoren als bereik, mate, hoeveelheid, et cetera (zoals het aantal
geslaagde lokale verbindingen of de vergroting van het lokale sportaanbod). Prestaties worden geleverd
om bepaalde effecten teweeg te brengen.
Bij outcome gaat het om deze effecten of gevolgen van de geleverde prestaties. Het doel is om
veranderingen bij bepaalde doelgroepen, in de samenleving of in een bepaald beleidsveld, teweeg te
brengen. Bij het programma SBB wil het kabinet een bijdrage leveren aan de lokale
verantwoordelijkheid om een passend sport- en beweegaanbod te realiseren, zodat meer mensen
kunnen sporten en bewegen. Het kabinet hoopt dat zij dit ook daadwerkelijk (gaan) doen. Het is echter
lastig (gebleken) om een causaal verband te leggen tussen de inzet van buurtsportcoaches en
Sportimpulsprojecten enerzijds en veranderingen in de (georganiseerde) sport- en beweegdeelname van
burgers anderzijds (zie ook Voorstudie effectmeting buurtsportcoaches 2014, Van Lindert, Van den Dool,
Leijenhorst, Pulles & Van der Poel, 2014b). Lokaal spelen immers vele andere projecten en externe

138

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

factoren een (verstorende) rol. Goed om te realiseren is dat het programma SBB uitgaat van lokaal
maatwerk en lokale verantwoordelijkheid. Dit betekent dat de effecten ook op lokaal niveau moeten
worden bezien. Of en welke effecten lokaal worden bereikt of ervaren, hangt af van de doelen die aan
lokale Sportimpulsprojecten of de lokale inzet van buurtsportcoaches zijn gekoppeld.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

139

Bijlage 3. Overzicht van gebruikte bronnen
Figuur B3.1 Overzicht van de gebruikte bronnen naar hoofdstuk

140

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Bijlage 4. Resultaten landelijke programmaondersteuning
In deze bijlage komt aan de orde hoe partijen samenwerken in het kader van de landelijke (integrale)
ondersteuning van het programma SBB en welke instrumenten daarvoor worden ingezet.

Doel en werkwijze programmaondersteuning
Op bestuurlijk niveau heeft het ministerie van VWS over de doelen en uitvoering van het programma SBB
afspraken gemaakt met de bestuurlijke partners, VNG, NOC*NSF, VNO-NCW en MKB-Nederland
(bestuurlijke afspraken, Ministerie van VWS, 2016a). Specifieke afspraken over de realisatie van
buurtsportcoaches zijn opgenomen in een addendum voor de Bic127. Ook voor de Sportimpuls is een
addendum128 opgesteld.

Afspraken bestuurlijk niveau
Het ministerie van VWS fungeert, namens de Rijksoverheid, als opdrachtgever voor de uitvoering van
het programma SBB en stelt daarvoor een rijksbijdrage ter beschikking:


Voor het realiseren van buurtsportcoaches;



Voor de Sportimpuls;



Aan NOC*NSF voor het realiseren van het actieplan ‘Naar een veiliger sportklimaat’;



Voor de financiering van de basis voor kennisinfrastructuur (voor o.a. ontwikkeling landelijke
database voor sport- en beweeginterventies en voor de verbinding van relevantie kennis bij kennisen onderzoekinstituten over sport en bewegen en maatschappelijke thema’s met de uitvoering van
het programma);



Voor een buurtscan die gemeenten kunnen inzetten;



Voor de landelijke en lokale ondersteuning door NOC*NSF, VSG, Kenniscentrum Sport en ZonMw (zie
kopje afspraken ondersteuning);



Voor de jaarlijkse monitoring van het programma SBB door het Mulier Instituut;



Voor de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland om te experimenteren met projecten gericht op
kwetsbare doelgroepen.

De VNG stimuleert namens de gemeenten:


Gemeenten om een sport- en beweegbeleid te ontwikkelen waarmee vanuit de sport een koppeling
wordt gemaakt met andere beleidsterreinen of doelstellingen;



Dat gemeenten in kaart brengen waar kansen liggen om deze integrale beleidsvorming op te
pakken;



Dat gemeenten op basis van bovenstaande ook de samenwerking zoeken met sport en
beweegaanbieders. Hierbij wordt in de uitvoering ook aansluiting gezocht met de Sportimpuls (zie
inzet NOC*NSF);



Dat gemeenten, daar waar gewenst, gebruikmaken van de buurtscan die door VWS ter beschikking
wordt gesteld;

https://www.sportindebuurt.nl/bestanden/Addendum%20op%20Bestuurlijke%20afspraken%20Impuls%20Br
ede%20scholen,%20sport%20en%20cultuur%20tot%20en%20met%202018.pdf.
128
https://www.sportindebuurt.nl/bestanden/Addendum%20Bestuurlijke%20Afspraken%20SBB%20Sportimpuls
%20tm%202018.pdf.
127

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

141



Gemeenten om, indien gewenst, ook gebruik te maken van de uitgebreide en bredere Inzet van de
combinatiefuncties zoals verwoord in het addendum op bestuurlijke afspraken Impuls brede
scholen, sport en cultuur.

NOC*NSF speelt namens de sport in brede zin een belangrijke rol bij het realiseren van sport- en
beweegaanbod. NOC*NSF heeft een adviserende rol bij het vaststellen van de kaders en het opstellen
van de critera voor de Sportimpuls en is daarnaast verantwoordelijk voor de ondersteuning aan lokale
sport- en beweegaanbieders ten aanzien van de Sportimpuls (zie verder onder kopje afspraken
ondersteuning).
NOC*NSF zorgt er verder voor dat:


Vanuit de sport een bijdrage wordt geleverd aan de kwaliteitsontwikkeling van de
buurtsportcoaches;



De voor haar beschikbare lokale informatie over sportparticipatie (KISS-gegevens) ter beschikking
wordt gesteld aan lokale sport- en beweegaanbieders;



Er een koppeling is met de sportagenda 2017+.

VNO-NCW en MKB-Nederland:


Identificeren er informeren van de relevante branches en regionale verenigingen van VNO-NCW en
MKB-Nederland over dit programma;



Verkennen waar zij kunnen fungeren als bruggenbouwer door VWS, gemeenten en de sport gericht
in contact te brengen met die delen van het aangesloten bedrijfsleven waar sport en bewegen tot
de kern van de bedrijfsactiviteiten behoort;



Organiseren van bedrijfssport via het loket Sport & Zaken;



Informeren van bedrijven over succesvolle voorbeelden van bedrljfssport via het loket Sport &
Zaken.

Afspraken ondersteuning
De ondersteunende partijen van het uitvoeringsprogramma zijn NOC*NSF, Kenniscentrum Sport, VSG en
ZonMw. Doel van de ondersteuning is om partijen zodanig te faciliteren dat de doelstellingen van het
programma worden behaald. De partijen hebben in de bestuurlijke afspraken (Ministerie van VWS,
2016a) voor het programma SBB nadere afspraken gemaakt over welke ondersteuning nodig is, wie
daarbij verantwoordelijk is, en over de financiering. De partners ontvangen daarvoor subsidie van het
ministerie van VWS.


NOC*NSF is primair verantwoordelijk om (lokale) sport- en beweegaanbieders, sectoren en andere
partijen te stimuleren verbindingen te leggen en te ondersteunen. NOC*NSF, de sportbonden en
andere landelijke vertegenwoordigers van sport- en beweegaanbieders hebben een adviserende rol
bij het vaststellen van de kaders en het opstellen van de criteria voor de Sportimpuls (inclusief KSG
en JILIB). NOC*NSF is ook verantwoordelijk voor de ondersteuning aan lokale sport- en
beweegaanbieders ten aanzien van de Sportimpuls.



Kenniscentrum Sport draagt als kennisinstituut bij aan de ondersteuning. Hiertoe onderhoudt zij
onder andere een databank met interventies en realiseert kwaliteitsbeoordelingen van interventies.
Kenniscentrum Sport ondersteunt daarnaast door het aandragen en ontwikkelen van instrumenten,
scholing in het gebruik van deze instrumenten en het aandragen en ontwikkelen van modellen die
lokaal kunnen worden toegepast. Kenniscentrum Sport geeft advies vanuit haar rol als
kennisinstituut over de kaders en criteria van de Sportimpuls.

142

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut



VSG is primair verantwoordelijk om gemeenten te stimuleren, informeren en te ondersteunen daar
waar het gaat om de afspraken die VNG met VWS heeft gemaakt. VSG is daarnaast algemeen
projectleider en eerste aanspreekpunt van het projectteam SBB (bestaande uit projectleiders van
Kenniscentrum Sport, NOC*NSF, ZonMw en VSG) wat betreft communicatie, financiële planning,
operationele planning en afstemming. VSG is derhalve een spin in het web namens de andere
ondersteuningspartners. VSG rapporteert aan VWS over de voortgang van de werkzaamheden en
geeft uitvoering aan een kwaliteitsplan voor buurtsportcoaches (vakmanschap).



ZonMw is verantwoordelijk voor de uitvoering van de Sportimpuls (zorgvuldige verdeling van
middelen en bewaken voortgang en adequate besteding) en geeft advies over de kaders en criteria
van de Sportimpuls.

Ondersteuning Sportimpuls
Voor de Sportimpuls is bij de bestuurlijke afspraken een apart addendum toegevoegd waarin de
verschillende rollen, taken en verantwoordelijkheden van VWS, NOC*NSF, ZonMw en Kenniscentrum
Sport staan vermeld. Voor de reguliere Sportimpuls en JILILB gelden de volgende rollen, taken en
verantwoordelijkheden:


Ministerie van VWS is verantwoordelijk voor het vaststellen of tussentijds wijzigen van de kaders
van de Sportimpulsregeling. In deze kaders staan de uitgangspunten en randvoorwaarden van de
regeling beschreven. NOC*NSF en de overige bestuurlijke- en ondersteuningspartners van het
programma Sport en Bewegen in de Buurt van de regeling hebben een adviserende rol bij het
vaststellen of wijzigen van de kaders van de Sportimpuls. De kaders vormen de basis voor de
beoordelingscriteria;



Ministerie van VWS is verantwoordelijk voor het vaststellen van de beoordelingscriteria voor iedere
ronde van de Sportimpuls. ZonMw is verantwoordelijk voor het opstellen van deze
beoordelingscriteria. De bestuurlijke- en ondersteuningspartners van het programma Sport en
Bewegen in de Buurt van de regeling hebben een adviserende rol bij het vaststellen of wijzigen van
beoordelingscriteria;



NOC*NSF is verantwoordelijk voor de ondersteuning aan lokale sport- en beweegaanbieders in het
kader van de Sportimpuls. Het ministerie van VWS stelt middelen hiervoor ter beschikking aan
NOC*NSF. NOC*NSF stemt de inhoud, aard en omvang van het ondersteuningsaanbod af met zowel
het ministerie van VWS (als opdrachtgever van het programma SBB) als de (overige) bestuurlijke- en
ondersteuningspartners van het programma SBB. De samenstelling van de Menukaart Sportimpuls
wordt vormgegeven door Kenniscentrum Sport in nauwe samenwerking met NOC*NSF en ZonMw. De
kaders van de Sportimpuls vormen de basis voor de samenstelling van de Menukaart. Kenniscentrum
Sport integreert de Menukaart in de databank sport & bewegen nieuwe stijl;



ZonMw is verantwoordelijk voor het uitvoeren van de Sportimpulsregeling, inclusief het opstellen
van de call-tekst inclusief criteria (ofwel penvoerder) en de beoordeling van alle aanvragen.
NOC*NSF en de overige bestuurlijke- en ondersteuningspartners van het programma Sport en
Bewegen in de Buurt hebben een adviserende rol bij het samenstellen van de commissie(s) die de
Sportimpulsaanvragen beoordelen. NOC*NSF en de overige bestuurlijke- en ondersteuningspartners
van het programma Sport en Bewegen in de Buurt nemen zelf geen zitting in deze commissie(s),
maar kunnen wel als toehoorder aanwezig zijn. Ook VWS, Kenniscentrum Sport en NOC*NSF kunnen
als toehoorder aanwezig zijn bij bijeenkomsten van de beoordelingscommissie(s) met in achtneming
van de code belangenverstrengeling;



ZonMw is verantwoordelijk voor het beleggen van een sessie met de projectleiders (twee keer per
jaar). Deze worden gekoppeld aan de Lerende Netwerken (1x) en de Nationale Kennisdag SBB, die
door de VSG worden georganiseerd. In deze sessies wordt aandacht besteed aan de procedurele

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

143

kant van de SI-regeling (verantwoordelijkheid ZonMw) en aan de inhoudelijke kant
(verantwoordelijkheid NOC*NSF).
Voor de KSG gelden de volgende rollen, taken en verantwoordelijkheden:


Ministerie van VWS is verantwoordelijk voor het vaststellen of wijzigen van de kaders van de
Sportimpuls KSG-regeling. In deze kaders staan de uitgangspunten en randvoorwaarden van de
regeling beschreven. Kenniscentrum Sport en de overige bestuurlijke- en ondersteuningspartners
van het programma Sport en Bewegen in de Buurt van de regeling hebben een adviserende rol bij
het vaststellen of wijzigen van de kaders van de Sportimpuls. De kaders vormen de basis voor de
beoordelingscriteria;



Ministerie van VWS is verantwoordelijk voor het vaststellen van de beoordelingscriteria voor iedere
ronde van de Sportimpuls KSG. ZonMw is verantwoordelijk voor het opstellen van deze
beoordelingscriteria. Kenniscentrum Sport en de overige bestuurlijke- en ondersteuningspartners
van het programma Sport en Bewegen in de Buurt van de regeling hebben een adviserende rol bij
het vaststellen of wijzigen van beoordelingscriteria;



Kenniscentrum Sport is verantwoordelijk voor het ondersteuningsaanbod aan lokale sport- en
beweegaanbieders om te komen tot kansrijke aanvragen voor de Sportimpuls KSG. Hierbij werkt
Kenniscentrum Sport samen met het ondersteuningsaanbod dat vanuit NOC*NSF beschikbaar is voor
de reguliere Sportimpuls (OOSI’s). Het ministerie van VWS stelt middelen hiervoor ter beschikking
aan Kenniscentrum Sport. Kenniscentrum Sport stemt de inhoud, aard en omvang van het
ondersteuningsaanbod af met zowel het ministerie van VWS (als opdrachtgever van het programma
SBB) als de (overige) bestuurlijke- en ondersteuningspartners van het programma SBB. De
samenstelling van de Menukaart Sportimpuls KSG wordt vormgegeven door Kenniscentrum Sport in
nauwe samenwerking met NOC*NSF en ZonMw. De kaders van de Sportimpuls vormen de basis voor
de samenstelling van de Menukaart;



ZonMw is verantwoordelijk voor het uitvoeren van de Sportimpulsregeling, inclusief het opstellen
van de call-tekst en de beoordeling van alle aanvragen. ZonMw is tevens verantwoordelijk voor het
samenstellen van de beoordelingscommissie, waarbij Kenniscentrum Sport en de overige
bestuurlijke- en ondersteuningspartners van het programma Sport en Bewegen in de Buurt een
adviserende rol hebben bij het samenstellen van deze commissie(s) die de Sportimpulsaanvragen
beoordelen. Kenniscentrum Sport en de overige bestuurlijke- en ondersteuningspartners van het
programma Sport en Bewegen in de Buurt nemen zelf geen zitting in deze commissie(s) maar
kunnen wel als toehoorder aanwezig zijn. Ook VWS, Kenniscentrum Sport en NOC*NSF kunnen als
toehoorder aanwezig zijn bij bijeenkomsten van de beoordelingscommissie(s), met inachtneming
van de code belangenverstrengeling;



ZonMw is verantwoordelijk voor het beleggen van een sessie met de projectleiders (twee keer per
jaar). Deze worden gekoppeld aan de Lerende Netwerken als het de lopende projecten betreft (1x)
en er wordt één sessie apart door ZonMw georganiseerd voor de startende projecten. In deze sessies
wordt aandacht besteed aan de procedurele kant van de Sportimpulsregeling (verantwoordelijkheid
ZonMw) en aan de inhoudelijke kant (verantwoordelijkheid Kenniscentrum Sport).

Met de bijgestelde bestuurlijke afspraken is de ondersteuning verlengd tot en met 2018 (Ministerie van
VWS, 2016a).
In 2013 hebben VSG, NOC*NSF en KSC een gezamenlijk ondersteuningsplan opgesteld voor de periode
2013-2016 (VSG, NOC*NSF & NISB, 2013). Voor 2017 zijn er alleen afzonderlijke ondersteuningsplannen.

144

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Ondersteuningsinstrumenten
In de SBB Monitor 2016 (Van Lindert et al., 2016) is een opsomming gegeven van de
ondersteuningsinstrumenten die VSG, NOC*NSF en Kenniscentrum Sport (wilden) inzetten om de doelen
van het programma SBB te bereiken. In de voorliggende rapportage wordt vermeld welke activiteiten
tussen najaar 2016 en najaar 2017 zijn uitgevoerd.

Activiteiten in 2016-2017
Tussen najaar 2016 en najaar 2017 waren de ondersteuningsactiviteiten vooral gericht op de volgende
zaken:


Tiende tranche buurtsportcoaches;



Zesde ronde Sportimpuls regulier, vijfde ronde Sportimpuls KSG en vierde ronde Sportimpuls JILIB;



Nieuwe rondes van regionale bijeenkomsten (‘Lerende Netwerken’) en de Nationale Kennisdag SBB;



Uitvoering geven aan een kwaliteitsplan voor buurtsportcoaches (vakmanschap), inclusief
Buurtsportcoachdag;



Het informeren van stakeholders;



Het uitbrengen van magazines met goede voorbeelden;



Het uitbrengen van factsheets;



Doorkijk 2017-2018.

Website en overige communicatie
De ondersteuningspartners communiceren met het werkveld via de centrale website
www.sportindebuurt.nl. Via deze website worden best practices, formele stukken, programma’s en
achtergronden van bijeenkomsten, modellen, filmpjes, en dergelijke beschikbaar gesteld en andere
relevante ervaringen en kennis ontsloten. De volgende acties zijn ondernomen:


De website wordt continu uitgebreid met nieuws en praktijkvoorbeelden.129 Onder het kopje
‘Onderzoek’ zijn alle onderzoeken met betrekking tot het programma (algemeen),
buurtsportcoaches en de Sportimpuls gebundeld;



Op het eigen YouTube-kanaal130 zijn filmpjes over de genomineerden voor de Stimuleringsprijs
buurtsportcoach of combinatiefunctionaris geplaatst.



De buurtsportcoachapp is vernieuwd. Eenvoudiger, laagdrempeliger en helemaal gericht op ‘het
vinden van elkaar’. Op basis van profiel en/of expertise (op bepaalde doelgroepen of thema’s)
kunnen collega-buurtsportcoaches elkaar vinden en met elkaar sparren;131



Tijdens bijeenkomsten wordt gewerkt met de Sport en Bewegen in de Buurt-Congres App. In de app
vinden gebruikers het programma, de deelnemers, workshopinformatie etc.;



Eind 2016 is een speciale uitgave van het BUURTSPORTCOACH.magazine, in samenwerking met het
programma Grenzeloos actief, verschenen, met als titel Grenzeloos actief.132 Verhalen van
regionale samenwerkingsverbanden, die sport en bewegen voor mensen met een beperking mogelijk
maken, staan centraal. Ook zijn inspirerende portretten te vinden van deelnemers en coaches van
Samen voor Goud;

Zie http://www.sportindebuurt.nl/onderzoek/.
https://www.youtube.com/channel/UCCy9hdtvQs31IAtQq4QK0BA.
131
https://www.sportindebuurt.nl/kwaliteitsimpuls-buurtsportcoaches/buurtsportcoach-app/.
132
Zie https://www.sportindebuurt.nl/bestanden/Grenseloos_actief_magazine_LR.pdf.
129
130

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

145



Er wordt gewerkt aan een nieuw magazine met als thema Kwetsbare doelgroepen. Dit magazine
wordt in oktober 2017 verwacht;



In de periode oktober 2016 tot en met juli 2017 zijn drie digitale nieuwsbrieven verschenen. 2.948
personen zijn op de nieuwsbrief geabonneerd;133



2.655 personen volgen het Twitteraccount @Sportindebuurt van Sport en Bewegen in de Buurt;



Sport en Bewegen in de Buurt heeft sinds maart 2016 een Facebookpagina, vooral gericht op de
combinatiefunctionarissen/buurtsportcoaches;



In de periode oktober 2016 tot en met juli 2017 hebben 33.466 bezoekers de website van Sport en
Bewegen in de Buurt bezocht. Van hen was 63 procent een nieuwe bezoeker. De overige 37 procent
heeft de website meer dan één keer geraadpleegd. Het aantal bezoeken van de website komt op
51.533. In totaal hebben de bezoekers 124.604 pagina’s op de website bezocht. Gemiddeld
verbleven zij 2 minuten en 20 seconden op de website en bezochten zij 2,42 pagina’s. De meest
bezochte pagina, op de homepage na, is de pagina met informatie over de reguliere Sportimpuls. 134
De meeste bezoekers van de website zijn afkomstig uit Zuid-Holland en Noord-Holland, gevolgd
door Gelderland;



Tijdens de Landelijke Buurtsportcoachdag is voor de derde keer de Stimuleringsprijs bsc/cf
uitgereikt;



In december 2016 is de factsheet Mensen met een chronische aandoening in beweging door goede
samenwerking met de gezondheidszorg135 verschenen.

Regionaal Lerende Netwerken
De ondersteuningspartijen organiseren jaarlijks regionale (interactieve) bijeenkomsten, de zogeheten
‘regionaal Lerende Netwerken’. De bijeenkomsten worden op zes à zeven locaties in het land gehouden,
zowel in het voorjaar als in het najaar. De Lerende Netwerken zijn een interactieve manier van kennis
halen en brengen. Een bijeenkomst bestaat uit lezingen en workshops en tijdens de lunch worden
rondetafelgesprekken georganiseerd. Ook vinden speeddates plaats. Het doel van deze bijeenkomsten is
het samenbrengen van mensen en organisaties die zich bezighouden met Sport en Bewegen in de Buurt.
Naast gemeenten worden onder andere organisaties van de sectoren zorg en welzijn, sportverenigingen,
buitenschoolse opvang, bedrijfsleven en onderwijs uitgenodigd. Ook de combinatiefunctionarissen en
buurtsportcoaches worden uitgenodigd. Door de ervaring en kennis vanuit diverse velden uit te wisselen,
kan van elkaar worden geleerd. Bij de Lerende Netwerken was veel aandacht voor kwetsbare
doelgroepen (mensen met een beperking, chronisch zieken, ouderen etc.).
In het najaar van 2016 zijn zes Lerende Netwerken georganiseerd, in het voorjaar van 2017 ook zes. Aan
deze Lerende Netwerk-bijeenkomsten hebben respectievelijk 365 en 450 deelnemers deelgenomen
(tabel B4.1). De Lerende Netwerken worden vooral bezocht door mensen uit de sport- en beweegsector
(vooral buurtsportcoaches). Ook de sectoren onderwijs, welzijn en sport & zorg zijn vertegenwoordigd.
In september/oktober 2017 staan weer zes Lerende Netwerk-bijeenkomsten gepland.

Zie http://www.sportindebuurt.nl/contact/nieuwsbrief/.
Zie https://www.sportindebuurt.nl/sportimpuls/sportimpuls-regulier/.
135
Zie
http://www.sportindebuurt.nl/bestanden/Sportenbewegenindebuurt%20factsheet_mensen%20met%20een%2
0chronische%20aandoening_WEB%20def.pdf.
133
134

146

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Tabel B4.1 Aantal Lerende Netwerken en deelnemers voor de periode 2013-2016
Aantal Lerende Netwerken

Aantal deelnemers

Voorjaar 2013

6

391

Najaar 2013

6

500

Voorjaar 2014

6

524

Najaar 2014

7

488

Voorjaar 2015

6

365

Najaar 2015

7

495

Voorjaar 2016

6

520

Najaar 2016

6

365

Voorjaar 2017

6

450

Bron: NISB (nu Kenniscentrum Sport, 2013a; 2013b; 2014; 2015), Daalder & Elfring (2015), Beck (2016) en
Beck & Van der Meer (2017a).

De bijeenkomsten worden steeds door Kenniscentrum Sport geëvalueerd met behulp van een digitale
enquête (zie NISB 2013a; 2013b; 2014; 2015; Daalder & Elfring, 2015; Beck, 2016; Beck & Van der Meer,
2017a). De resultaten worden vervolgens gebruikt voor het bepalen van de onderwerpen voor de
volgende bijeenkomsten.
110 van de in totaal 365 deelnemers aan de bijeenkomsten in het najaar van 2016 hebben de evaluatie
ingevuld (Beck, 2016). De evaluatie van de bijeenkomsten in het voorjaar van 2017 is door 106 van de
450 deelnemers ingevuld (Beck & Van der Meer, 2017a). De belangrijkste redenen om de bijeenkomsten
van de Lerende Netwerken te bezoeken waren inspiratie en ideeën opdoen, één of meerdere
onderwerpen van de workshops en de mogelijkheid tot netwerken. Dit is gelijk aan vorig jaar.
Tijdens de bijeenkomsten in het najaar van 2016 was vooral veel interesse voor de workshops ‘Aan
tafel!’, ‘De rol van de gemeente bij de inzet van sport en bewegen voor vluchtelingen’ en ‘Zorg, sport
en bewegen: een passende combinatie’. In het voorjaar van 2017 waren de workshops ‘Kansen en
uitdagingen voor samenwerking met sociale wijkteams’, ‘Samenwerken met en in de sport’ en ‘Hoe
bereik je kwetsbare ouderen’ populair onder de respondenten. De algemene indruk van de
respondenten over de bijeenkomsten, zowel in najaar 2016 als voorjaar 2017, is ruim voldoende tot
goed. Het inhoudelijke programma van najaar 2016 en voorjaar 2017 voldeed met rapportcijfers als 6,8
en 6,9 niet aan de verwachtingen van iedereen. De deelnemers aan de bijeenkomsten in het najaar van
2016 waren positief over de ‘Speeddates Sportimpuls’, ‘Aan tafel’ en ‘Veilig Sportklimaat’, maar gaven
aan dat zij meer verdieping in de workshops wensen en dat grote delen van het programma nadrukkelijk
gericht waren op uitvoerende combinatiefunctionarissen/buurtsportcoaches en minder op
beleidsmedewerkers van gemeenten.
Tijdens de Lerende Netwerken van het voorjaar van 2017 was vooral interesse in de workshops ‘Kansen
en uitdagingen voor samenwerking met het sociale wijkteam’ en ‘Hoe bereik je kwetsbare ouderen’.
Deelnemers wensen echter meer verdieping in de inhoud en gaven aan geen nieuwe inzichten/inhoud te
hebben opgedaan. Ook wordt een aantal keer genoemd dat interessante workshops in de uitnodiging
niet op elke locatie werden verzorgd. Verschillende deelnemers gaven ook complimenten aan de
organisatie. De respondenten beoordelen de Lerende Netwerken van het voorjaar van 2017 die ze
hebben bezocht gemiddeld met het rapportcijfer 7,1. Ter vergelijking: de Lerende Netwerken van het
najaar van 2016 zijn beoordeeld met gemiddeld een 7.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

147

Overige bijeenkomsten
Op 8 december 2016 vond de Nationale Kennisdag SBB plaats met 200 bezoekers (Beck & Van der Meer,
2017b). Deze Kennisdag was vooral gericht op beleidsmedewerkers van alle organisaties die bij het
programma Sport en Bewegen in de Buurt zijn betrokken. Thema van de dag: samenwerken sport en
zorg bereikt kwetsbare groepen. Daar waar de Lerende Netwerken meer bedoeld zijn voor de
uitvoerende professionals, is de Kennisdag gericht op beleidsmatige doelgroepen, zoals teamleiders,
beleidsmedewerkers, coördinatoren van gemeenten, sportbonden, gezondheids-, welzijn-, cultuur-,
onderwijs-, zorginstellingen, (provinciale) sportorganisaties of –stichtingen en coördinatoren
buurtsportcoaches en/of combinatiefunctionarissen. Uit de evaluatie blijkt dat de deelnemers de
Kennisdag met gemiddeld een 7,1 beoordeeld hebben (Beck & Van der Meer, 2017b). Dat is een stuk
hoger dan de 6,6 waar de vorige Kennisdag mee werd beoordeeld. Ter vergelijking: de Kennisdag van
2014 werd beoordeeld met een 7,2. Deelnemers geven bij de Kennisdag van 2016 aan een specifiek
thema of onderwerp gemist te hebben en wensen wat meer netwerkmogelijkheden.
Op 20 juni 2017 is de derde Landelijke Buurtsportcoachdag voor en door combinatiefunctionarissen en
buurtsportcoaches georganiseerd. 115 deelnemers namen aan deze dag deel. De dag bestond o.a. uit
twee plenaire presentaties (René van den Burg, ‘Van combinatiefunctionaris en buurtsportcoach naar
verbindelaar en ontwikkelaar’; en Anke Siegers, ‘De nieuwe route’) en een talking diner. Tevens is de
Stimuleringsprijs Buurtsportcoach & Combinatiefunctionaris 2017 uitgereikt. Dit is een prijs die is
bedoeld voor een buurtsportcoach of combinatiefunctionaris die door middel van een creatieve aanpak
tot een inspirerend, bijzonder en blijvend resultaat is gekomen. 136 Deelnemers hebben na afloop van de
Landelijke Buurtsportcoachdag een digitaal evaluatieformulier ontvangen (respons 42%; zie Aalbers,
2017a). Gemiddeld hebben de deelnemers de Landelijke Buurtsportcoachdag met een 7,3 beoordeeld,
dat is duidelijk hoger dan in 2015 (6,9) en 2016 (6,4). Het voorprogramma (bezoek aan de Clarence
Seedorf Playground in Almere) is door dertien respondenten bezocht, maar wel met goed tot zeer goed
beoordeeld. Ook de presentatie van Anke Siegers, de filmpjes en de uitreiking van de Stimuleringsprijs
en de dagvoorzitter scoren goed. De presentatie van René van den Burg, de pitches van de opleiders en
de informatiemarkt scoren ruim voldoende. De deelnemers waren het minst tevreden over het ‘talking
dinner’, maar ook dit onderdeel scoorde nog voldoende. Ontevredenheid over het talking diner werd
volgens de opmerkingen in het toelichtingenveld vooral veroorzaakt door de beperkte zaalruimte en het
hoge geluidsniveau, wat de uitwisseling van informatie heeft bemoeilijkt.
Ondersteuningspartners organiseren daarnaast regelmatig themabijeenkomsten, zoveel mogelijk op
locatie.

Menukaart Sportimpuls
De Menukaart Sportimpuls is een geselecteerd overzicht van succesvolle sport- en beweeginterventies
die de afgelopen jaren door sportbonden, beweegaanbieders, fitnessorganisaties en anderen is
ontwikkeld. Sport- en beweegaanbieders kunnen alleen een beroep doen op middelen uit de Sportimpuls
als de activiteiten zijn gebaseerd op het aanbod op deze Menukaart. In hoofdstuk 3 over de Sportimpuls
is meer informatie over de Menukaart opgenomen.

Zie http://www.sportindebuurt.nl/seb-nieuws/idzard-pruiksma-winnaar-stimuleringsprijs-buurtsportcoachcombinatiefunctionaris-2017.
136

148

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Zoals vermeld in de vorige SBB monitor (Van Lindert et al., 2016) heeft Kenniscentrum Sport in 2016,
net als in 2015, een belronde uitgevoerd onder interventie-eigenaren (n=8) van interventies voor
Sportimpuls KSG (doelgroep 0-4 jaar). Nieuwe belrondes onder interventie-eigenaren hebben niet
plaatsgevonden.

Tipsheet borging van lokale sport- en beweegprojecten
In december 2016 is een tipsheet137 uitgekomen over de borging van lokale sport- en beweegprojecten
(Aalbers, 2017b). De sheet bevat tips, praktijkvoorbeelden en hulpmiddelen die het proces van borging
kunnen vergemakkelijken. De sheet geeft aan dat borging een dynamisch proces is waar doorlopend
aandacht voor moet zijn.

Buurtactieplan en buurtscan
Om gemeenten die aan de slag willen, te ondersteunen bij de analyse van een buurt of gebied, hebben
VSG en Kenniscentrum Sport het buurtactieplan en de buurtscan ontwikkeld.138 Het doel van de
buurtscan is gemeenten te helpen bij het ontwikkelen van een plan van aanpak voor een buurtgericht
sport- en beweegaanbod dat aansluit op bestaand beleid (buurtactieplan). De buurtscan is een toolbox
van instrumenten van onder andere sportraden, advies- en onderzoeksbureaus en van landelijke
organisaties zoals Kenniscentrum Sport en Movisie. Kenniscentrum Sport is hierbij de ondersteunende
partij. Het buurtactieplan en de buurtscan worden doorlopend onder de aandacht gebracht in de vorm
van lezingen en workshops tijdens de Lerende Netwerken en de Kennisdagen.
Sinds het verschijnen van de vorige SBB Monitor (augustus 2016 t/m juli 2017) hebben 1.525 bezoekers
de buurtscan bezocht. Dit bezoekersaantal is wat lager in vergelijking met de voorgaande twee jaar (zie
tabel B4.2). De gemiddelde bezoekduur schommelt tussen één en twee minuten en lag afgelopen jaar
op anderhalve minuut. Het aantal bezoekers en de gemiddelde bezoekduur van voorgaande jaren in
tabel B4.2 wijkt af van wat in de vorige SBB Monitor is gepresenteerd vanwege een ander tijdsspanne en
doordat Google Analytics tijdelijk onbereikbaar was.
Tabel B4.2 Aantal bezoekers en gemiddelde bezoekduur buurtscan via website
Sportindebuurt.nl 2014 tot 2017
Periode

Aantal bezoekers

Augustus 2016 - juli 2017

1.525

Gemiddelde bezoekduur (in
minuten en seconden)
01:31

Augustus 2015 - juli 2016

2.224

01:07

Augustus 2014 - juli 2015

2.465

01:37

April 2014 (start) - juli 2014

536

02:15

Regionale en lokale ondersteuning Sportimpuls
Projectaanvragers en –eigenaren kunnen wanneer zij daar behoefte aan hebben, worden ondersteund bij
de aanvraag, uitvoering of afronding van Sportimpulsprojecten. De decentrale
Ondersteuningsorganisatie Sportimpuls (OOSI) is sinds 1 januari 2017 vervangen door een centraal

137
138

https://www.kennisbanksportenbewegen.nl/?file=7487&m=1482503321&action=file.download.
Zie www.sportindebuurt.nl/buurtsportcoaches/buurtscan-en-buurtactieplan/.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

149

aanspreek- en verdeelpunt georganiseerd door NOC*NSF. In hoofdstuk 3 over de Sportimpuls zijn de
werkwijze van en de ervaringen met het aanspreekpunt toegelicht.

Publiek-private samenwerking
Om op meer plekken in Nederland nieuwe sport- en beweegprojecten uit te voeren, moeten de krachten
van meerdere organisaties worden gebundeld. Publiek-private samenwerking (PPS) is een middel om
organisaties uit het publieke en het private domein samen op te laten trekken om een bepaald doel te
bereiken. De gedachte erachter is dat zowel publiek als privaat, door hun samenwerking meer (in
kwaliteit, kwantiteit en geld) kunnen bereiken voor de samenleving.
Het bedrijfsleven onderkent het bredere belang van de uitvoering van het programma SBB. VNO-NCW en
MKB-Nederland zijn, als vertegenwoordigende organisaties van het bedrijfsleven, bestuurlijke partners
in het programma. Het stimuleren van een gezonde en actieve(re) leefstijl draagt immers in algemene
zin bij aan de volksgezondheid en aan de vitaliteit en duurzame inzetbaarheid van werknemers. Vanuit
hun functie informeren VNO-NCW en MKB-Nederland relevante branches en regionale verenigingen over
het programma. Waar mogelijk fungeren VNO-NCW en MKB-Nederland als bruggenbouwers, door het
ministerie van VWS, gemeenten en de sport in contact te brengen met die delen van het aangesloten
bedrijfsleven waar sport en beweging tot de kern van de bedrijfsactiviteiten behoort. Sport & Zaken zet
zich, namens de SBB partnerorganisaties VNO-NCW en MKB-Nederland, specifiek in om de verbinding
tussen sport en het bedrijfsleven (PPS) te bevorderen. In 2016 ziet Sport & Zaken dat grote
ondernemingen de lokale verbinding meer zoeken en de sport omarmen. Tevens wordt daarbij aandacht
besteed aan de eigen medewerkers en sport- en beweegactiviteiten. Bij het MKB nemen het
‘vitaliteitsdenken’ en de hulpvraag aan de sport voor sport en bewegen toe. Lokale connecties met de
sport, multi-sportaanbod en met name activiteiten gericht op volwassenen zijn van toenemend belang.

Zelfscan Sportimpuls
De zelfscan Sportimpuls is bedoeld voor sport- en beweegaanbieders die bezig zijn met het opstellen
van een reguliere Sportimpulsaanvraag 139. Meer informatie over de zelfscan is te lezen in hoofdstuk 3
over de Sportimpuls.

Kwaliteitsimpuls buurtsportcoaches
Investeren in kwaliteit en kennisdeling tussen buurtsportcoaches is van belang om de kwaliteit en
continuïteit van de werkzaamheden van buurtsportcoaches te waarborgen. De opbrengsten uit de
Kwaliteitsimpuls Buurtsportcoaches, waaronder functieprofielen en een opleidingenoverzicht, worden
geborgd en verder verspreid (onder buurtsportcoaches én werkgevers). Zie ook paragraaf 2.2.

Vakmanschap
Om de inzet van buurtsportcoaches op kwetsbare groepen verder te professionaliseren, wordt ingezet
op de nieuwe vakmanschapslijn (zie ook paragraaf 2.2).

139

Zie http://www.effectiefactief.nl/menukaart/zelfscan-sportimpuls.html.

150

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Database managementinformatie
In het kader van de Impuls brede scholen, sport en cultuur (nu Bic) heeft VSG een database aangelegd
met management- en projectinformatie over de lokale situatie. Op basis van input vanuit onder andere
(regionale) ondersteuners, projectleiders en gemeenten kunnen tussenrapportages worden gemaakt die
behulpzaam zijn bij de sturing van het project. Informatie in het kader van SBB is toegevoegd.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

151

Bijlage 5. Brede impuls combinatiefuncties
Achtergrond en doelen
Sinds 2008 kunnen gemeenten met cofinanciering van het Rijk (Ministeries VWS en OCW) hun lokale
sport- en beweegbeleid een impuls geven door combinatiefunctionarissen aan te stellen. Tot 2012
hadden de combinatiefunctionarissen (zoals ze destijds werden genoemd) vooral het doel om de
sectoren onderwijs, sport en/of cultuur te verbinden. De doelgroep betrof jongeren tot 18 jaar. Begin
2012 is de decentralisatie-uitkering uitgebreid naar buurtsportcoaches en kwam deze onder het
programma Sport en Bewegen in de Buurt te vallen. Zij kregen als specifieke opdracht om passend
sport- en beweegaanbod in de buurt te organiseren en een verbinding te maken tussen sport- en
beweegaanbieders en organisaties uit andere sectoren zoals zorg, welzijn, kinderopvang en het
bedrijfsleven. Buurtsportcoaches kunnen worden ingezet voor alle inwoners van een gemeente. Ze zijn
dus breder inzetbaar, waardoor de naam van de regeling veranderde van ‘Impuls brede scholen, sport
en cultuur’ in ‘Brede impuls combinatiefuncties’. Met de uitbreiding van het werkveld van
buurtsportcoaches werden ook de doelstellingen van de inzet van buurtsportcoaches verruimd, zie tabel
B5.1. In figuur B5.1 en tabel B5.2 zijn de belangrijkste ijkpunten en veranderingen van de Bic door de
jaren heen opgenomen.
Tabel B5.1 Overzicht van landelijke doelstellingen verbonden aan de inzet van
buurtsportcoaches
Doelstellingen Impuls brede scholen, sport en cultuur, 2008:
1.

Uitbreiding aantal brede scholen met sport- en cultuuraanbod in zowel het primair als voortgezet
onderwijs, om te beginnen in de veertig krachtwijken.

2.

Versterking van circa 10 procent van de sportverenigingen met het oog op hun maatschappelijke
functie en de inzet van sportverenigingen voor het onderwijs, de naschoolse opvang en de wijk.

3.

Stimuleren van een dagelijks sport- en beweegaanbod op en rond scholen voor alle leerlingen.

4.

Bevorderen dat de jeugd tot 18 jaar vertrouwd raakt met een of meer kunst- en cultuurvormen en
stimuleren van actieve kunstbeoefening onder jongeren.

Aanvullende doelstellingen Brede impuls combinatiefuncties, vanaf 2012:
1.

Meer mensen kunnen sporten en bewegen in de buurt.

2.

Sportverenigingen worden versterkt.

3.

Er wordt een verbinding gelegd tussen sport en andere sectoren zoals onderwijs, welzijn,
kinderopvang en bedrijfsleven.

Bron: Ministerie van OCW & Ministerie van VWS (2007); Ministerie van VWS (2011), bewerking Mulier Instituut.

152

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Figuur B5.1 Tijdlijn van belangrijkste ijkpunten Bic en voorlopers door de jaren heen
Jaart al

Ont w ikkelingen beleidsinst rument en VWS

2000
2001

Conv enant Sc hool en sport

2010
2011
2012

1e tranche grootste gemeenten
2e trache, normbedrag verhoogd naar €50.000
3e tranche
alle overige gemeenten mogen deelnemen

2014
2015
2016
2017

Programma SBB

2013

Brede impuls
combinatiefuncties

2009

Nota Krac ht v oor Sport,
aankonding Impuls c f

Impuls brede
scholen sport en
cultuur

2008

c onc lusies
TBCA

Platform Sport,
Bewegen en
Onderwijs

2007

Impusl NASB

2006

MAJS

2005

BOS-impuls

2004

Alliantie School
en sport

2003

Breedtesposrtimpuls

2002

vanaf 2012: verbreding naar bsc,
voor alle inwoners, verhoging norm
naar 2.900, volledige cofinanciering
lokale partijen mogelijk

Aankondiging verlenging SBB

2018

Bronnen: Ministerie van BZK (circulaires gemeentefonds 2008-2017).

Het streven was om tot en met 2016 2.900 fte aan combinatiefunctionarissen en buurtsportcoaches te
realiseren. Dit aantal staat met de verlenging van het programma tot en met 2018 nog steeds overeind.
Ook de doelstellingen zijn niet veranderd. Wel zijn in overleg met de partners binnen de Bic enkele
verbeterpunten aangebracht. Het betrekken van specifieke doelgroepen, zoals chronisch zieken,
gehandicapten en ouderen, krijgt meer aandacht, evenals de scholing van buurtsportcoaches. Gelet op
de decembercirculaire is per 2017 enerzijds sprake van een verhoging van de decentralisatie-uitkering
door toepassing van een loonkostenstijging-index en anderzijds van een verlaging door de verplichte
afdracht aan het BTW compensatiefonds (Ministerie van BZK, 2016b). In 2017 moeten alle gemeenten
voor 1 oktober een intentieverklaring inleveren met het gewenste deelnamepercentage voor de Brede
impuls combinatiefuncties voor 2018 (Ministerie van VWS, 2016a). Meer informatie over de achtergrond
van de regeling is te vinden op de website van sport in de buurt.140

140

https://www.sportindebuurt.nl/buurtsportcoaches/wat-zijn-buurtsportcoaches/.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

153

Tabel B5.2 Overzicht van belangrijkste ijkpunten Bic door de jaren heen
Jaartal Algemene ontwikkelingen sportbeleid
2007

Aankondiging Impuls brede scholen,
sport en cultuur in kamerbrief en Nota
Kracht voor Sport

2008

Start Impuls brede scholen, sport en
cultuur

Ontwikkelingen Brede impulscombinatiefuncties

Eerste tranche gestart (30 grootste gemeenten).
Gemeenten ontvangen 1e jaar van deelname volledige
financiering van het Rijk.
Verdeling aantal fte op basis van inwonertal tot 18 jaar.

2009

Norm van 2.500 naar 2.250 fte verlaagd, normbedrag
van 45.000 naar 50.000 euro verhoogd.
Tweede tranche gestart (99 gemeenten).
60% cofinanciering verwacht vanaf 2e jaar van deelname.

2010

Gemeenten kunnen lokale partijen voor maximaal 20%
van cofinanciering laten mee betalen.
Derde tranche gestart (89 gemeenten).

2011

Aankondiging programma SBB in Beleidsbrief Sport en
Bewegen in Olympisch perspectief, als onderdeel
daarvan de inzet van buurtsportcoaches.
Vierde tranche gestart (130 gemeenten). Alle overige
gemeenten komen in aanmerking voor deelname.
Gemeenten kunnen lokale partijen voor maximaal een
derde van de cofinanciering laten mee betalen.

2012

Start programma SBB (tot 2018)

Extra middelen van VWS beschikbaar voor de inzet van
combinatiefuncties, verbreding naar buurtsportcoaches.

Start Brede impuls combinatiefuncties
(Bic)

Inzet fte geldt voor alle inwoners, van jong tot oud.
Norm wordt verhoogd naar 2.900 fte in 2016.
Gemeenten kunnen voor 60, 80, 100, 120 of 140 van het
voor hen geldende aantal formatieplaatsen deelnemen.
Vanwege uitputting budget in 2012 maximaal 120%
uitgekeerd van aantal te realiseren fte's aan gemeenten.
Gemeenten krijgen de vrijheid om de cofinanciering
(volledig) te organiseren in samenwerking met lokale
partijen.
373 gemeenten doen mee aan de Bic.

2013

Aankondiging komende jaren kwaliteitsbevordering bij
bsc’s centraal.
377 gemeenten doen mee aan de Bic.

2014

Monitoring over realisatie fte's en de 60% cofinanciering
die gemeenten moeten organiseren.
Vanwege diversiteit in achtergrond bsc, wil het Rijk meer
verbinding en kennisdeling tot stand brengen.
371 gemeenten doen mee aan de Bic.

2015
2016

2017

371 gemeenten doen mee aan de Bic.
Bekendmaking verlenging programma
SBB tot 2018

Vanwege uitputting budget vanaf 2016 maximaal 138%
i.p.v. 140% deelnamepercentage van gemeente
(percentage te realiseren fte's).
373 gemeenten doen mee aan de Bic.
Deelnamepercentage van gemeente verlaagd naar 136%.
371 gemeenten doen mee aan de Bic.

Bronnen: Ministerie van BZK (circulaires gemeentefonds 2008-2017).

154

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Kaart B5.1 Ontwikkeling beoogde deelname gemeente regeling buurtsportcoaches

Tranche 1

Tranche 1+ 2

Tranche 1+ 2+ 3

Tranche 1+ 2+ 3 + 4

Bron: Gemeentefonds, bewerking RIVM, www.volksgezondheidenzorg.info/sport/sportopdekaart.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

155

Kaart B5.2 Ontwikkeling beoogde deelname gemeente regeling buurtsportcoaches

Tranche 1+ 2+ 3 + 4 + 5

Tranche 1+ 2+ 3 + 4 + 5 + 6

Tranche 1+ 2+ 3 + 4 + 5 + 6 + 7

Tranche 1+ 2+ 3 + 4 + 5 + 6 + 7 + 8

Bron: Gemeentefonds, bewerking RIVM, www.volksgezondheidenzorg.info/sport/sportopdekaart.

156

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Kaart B5.3 Ontwikkeling beoogde deelname gemeente regeling buurtsportcoaches

Tranche 1+ 2+ 3 + 4 + 5 + 6 + 7 + 8 + 9

Tranche 1+ 2+ 3 + 4 + 5 + 6 + 7 + 8 + 9 + 10

Bron: Gemeentefonds, bewerking RIVM, ww.volksgezondheidenzorg.info/sport/sportopdekaart.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

157

Bijlage 6. Sportimpuls
Achtergrond en doelen
Tot en met 2018 (verlenging programma met twee jaar) kunnen lokale sport- en beweegaanbieders
tweejarige ondersteuning ontvangen via de Sportimpuls. Met deze subsidieregeling worden zij in staat
gesteld lokaal vraaggericht sport- en beweegaanbod op te zetten met als doel om een hogere en vooral
duurzame sport- en beweegdeelname te bereiken. Daar verandert met de verlenging van het programma
niets aan. Vanaf 2017 is verplichte cofinanciering ingevoerd, met het oog op een betere borging van het
nieuwe aanbod dat ontstaat als gevolg van de projecten141. Tot en met 2016 was dat geen vereiste, het
project kon gedurende de looptijd van twee jaar volledig via de subsidie worden uitgevoerd. In de
periode 2017-2018 is door de koppeling tussen SBB en Grenzeloos Actief ook meer aandacht voor
ouderen, chronisch zieken en mensen met een beperking. Ook is een nieuwe stimuleringsregeling in het
leven geroepen voor bedrijven om te experimenteren met projecten gericht op kwetsbare
doelgroepen142. Tot slot creëert de minister van VWS met de SBIR (zie paragraaf 3.2 kop Kansen voor
ondernemerschap in de sport gericht op kwetsbare doelgroepen) extra ruimte om het aantal succesvolle
Sportimpulsprojecten te kunnen vergroten en te kunnen experimenteren met de Sportimpuls om op
toekomstige vraagstukken en uitdagingen in te kunnen spelen.
Om in aanmerking te komen voor de subsidie dienen lokale sport- en beweegaanbieders gebruik te
maken van de ‘Menukaart Sportimpuls’. Dit betreft een overzicht van succesvolle sport- en
beweeginterventies die de afgelopen jaren zijn ontwikkeld. Om vraaggericht te kunnen werken, is
samenwerking tussen sport- en beweegaanbieder(s) en verschillende partijen (zoals gemeenten,
organisaties in de sectoren onderwijs, welzijn, zorg en het bedrijfsleven) essentieel. Binnen de
Sportimpuls spelen de gemeenten en interventie-eigenaren143 een belangrijke rol. Voor een aanvraag is
draagvlak vanuit de gemeente en onderbouwing met behulp van een buurtactieplan gewenst. De
aanvragen voor de Sportimpuls worden op kwaliteit en relevantie beoordeeld alvorens te worden
gehonoreerd of afgewezen.
Binnen de Sportimpuls hebben sport- en beweegaanbieders drie mogelijkheden om een aanvraag in te
dienen: de reguliere Sportimpuls, de Sportimpuls Kinderen Sportief op Gewicht (KSG) en de Sportimpuls
Jeugd In Lage InkomensBuurten (JILIB). Van 9 januari tot 23 februari 2017 konden aanvragen voor de
Sportimpulsronde 2017 worden ingediend. In 2018 kan de subsidie voor de laatste keer worden
aangevraagd.144
De regeling is in 2012 gestart met de Sportimpuls, die we de reguliere Sportimpuls noemen. Vanaf 2013
kan door sport- en beweegaanbieders, samen met partijen uit de (jeugd)gezondheidszorg, ook een

https://www.sportindebuurt.nl/bestanden/Addendum%20Bestuurlijke%20Afspraken%20SBB%20Sportimpuls
%20tm%202018.pdf.
142
http://www.rvo.nl/subsidies-regelingen/sbir/overzicht-sbir-oproepen/sport-en-bewegen-voor-kwetsbaredoelgroepen.
143
Er bestaat een verschil tussen een interventie-eigenaar en een projectaanvrager of –eigenaar. Een
interventie-eigenaar beheert een erkende interventie die binnen een Sportimpulsproject kan worden
aangevraagd. Een projectaanvrager of –eigenaar is degene die de leiding heeft over een lokaal
Sportimpulsproject en dient gebruik te maken van erkende interventies.
144
https://www.zonmw.nl/nl/onderzoek-resultaten/sport-en-bewegen/programmas/programmadetail/sportimpuls/.
141

158

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

aanvraag worden ingediend via de regeling KSG.145 Deze regeling is ontstaan uit het Lenteakkoord van
2012 en is bedoeld om overgewicht bij kinderen te voorkomen (ZonMw, 2013a). Projecten zijn gericht
op het ontwikkelen van sport- en beweegaanbod voor kinderen in de leeftijd van 0 tot 4 jaar en/of
jongeren van 12 tot 18 jaar met (risico op) overgewicht of obesitas (Projectbureau Sport en Bewegen in
de Buurt, 2012). Vanaf de ronde van 2017 is daar de doelgroep 4 tot 12 jaar bijgekomen, zodat de
leeftijdsgrenzen lopen van 0 tot en met 18 jaar. De Menukaart KSG is met interventies voor deze
doelgroep uitgebreid. Vanaf 2014 is de Sportimpuls JILIB erbij gekomen. Deze regeling is gericht op de
doelgroep jeugd (0-21 jaar) in lage inkomensbuurten.146 De definitie van een laag inkomen die veel
wordt gehanteerd, is een besteedbaar inkomen dat onder de norm van 120 procent van het sociale
minimum ligt. Per gemeente kan de norm om in aanmerking te komen voor bepaalde regelingen
verschillen tussen 110 procent en 130 procent. Meer informatie over de Sportimpuls is te vinden op
www.sportindebuurt.nl.

Beoordelingscriteria
Aan de hand van een prioriteringsschema worden alle projecten gerangschikt. Een project dat met ‘zeer
relevant’ en ‘zeer goed’ is beoordeeld, wordt bijvoorbeeld in de categorie 1 geplaatst. Op basis van het
beschikbare budget wordt bepaald welke projecten voor subsidie in aanmerking komen. In 2012 moesten
aanvragen minimaal ‘zeer relevant en voldoende’ zijn om te worden gehonoreerd. In 2013 zijn alleen
projecten die minimaal ‘relevant en goed’ scoren, gehonoreerd en in 2014 zijn projecten die minimaal
‘relevant en voldoende’ scoren gehonoreerd. Door de hoeveelheid beschikbare middelen verschilt het
aantal te honoreren projecten per type Sportimpuls, waardoor in 2015 en 2016 ook verschillende
prioriteringen bij het honoreren zijn gehandhaafd. Bij JILIB zijn bijvoorbeeld projecten met minimaal
‘relevant en voldoende’ gehonoreerd terwijl dit voor de reguliere Sportimpuls op ‘relevant en goed’ zit
(in verband met minder beschikbare middelen).

145
146

Zie ook https://www.sportindebuurt.nl/sportimpuls/sportimpuls-kinderen-sportief-op-gewicht/.
Zie ook https://www.sportindebuurt.nl/sportimpuls/sportimpuls-jeugd-in-lage-inkomensbuurten/.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

159

Kader B6.1 Wijzigingen in procedure Sportimpuls door de tijd
Vanaf 2012:


Criteria zijn aangescherpt. Het onderscheid tussen de items(criteria) die scoren voor relevantie en
kwaliteit is veel duidelijker geworden. Er is vrijwel geen overlap in de criteria meer.



De beoordelaarspoule is veranderd van samenstelling en de beoordelaars kennen de regeling nu
allemaal goed. Doordat de beoordelaars veel meer toelichting moeten geven bij de criteria, is het
beoordelingsproces transparanter geworden en tevens aangescherpt.



De Sportimpulsaanvraag moet gaan over sport als lichamelijke beweging; denksporten e.d. zonder
fysieke component vallen buiten de regeling. In 2012 was dit nog geen verplichting.



Eén van de aangescherpte criteria betreft het vraaggericht werken; dit is erg belangrijk geworden
voor een goede score. In 2012 waren er nog vrij veel aanbodgerichte voorstellen.



De samenwerking met de buurtsportcoach is een belangrijk aandachtspunt geworden en veel beter
uitgewerkt in aanvragen van latere datum. Sinds 2014 wordt expliciet gevraagd naar de beschrijving
van de rol van de buurtsportcoach in het project.



Het maximaal aan te vragen bedrag is verlaagd van 150.000 naar 100.000 euro.



Er zijn meerdere regelingen ontstaan binnen de Sportimpuls (Kinderen Sportief op Gewicht en Jeugd
in Lage Inkomensbuurten). In de ronde van 2012 richtten veel aanvragen zich op jeugd. Door de
komst van de andere regelingen moet een aanvraag voor jeugd extra goed worden onderbouwd.



De samenwerking met gemeente en interventie-eigenaar is sinds 2013 verplicht gesteld. Beide
partijen dienen een advies over de subsidieaanvraag te verstrekken.



Er is een intentieverklaring toegevoegd waarin de samenwerking moet worden bekrachtigd.



In 2012 moesten alleen de grote (€ 90.000-plus) projecten een voortgangsverslag indienen. Nu moet
ieder project dat.



Op de website van ZonMw waar de aanvragen moeten worden ingediend is een handleiding
geïntroduceerd met afbeeldingen voor het invullen en indienen van een aanvraag.



De hoofdaanvrager en bestuurlijk verantwoordelijke zijn in de aanvragen sinds 2014 dezelfde
persoon. Vanaf 2014 mogen sport- en beweegaanbieders slechts bij één lopend project binnen de
reguliere Sportimpuls, Sportimpuls JILIB of Sportimpuls KSG als hoofdaanvragende organisatie
betrokken zijn. Zij mogen wel meer dan één subsidieaanvraag indienen, maar per aanvragende
organisatie wordt maximaal één Sportimpulsaanvraag gehonoreerd.

Wijzigingen 2015 t.o.v. 2014:


In de procedure van 2015 dienen projecteigenaren de activiteiten in hun project te monitoren en
evalueren. Hiervoor kunnen zij maximaal 15 procent van het totale budget reserveren.



Projectleiders dienen gedurende het project gegevens over onder andere het bereik van de doelgroep
te registreren en hun leerervaringen te beschrijven. In 2012 was pas laat bekend hoe projecten
moesten worden geregistreerd en verantwoord. Na een jaar werd pas geregistreerd.



Het registratiesysteem dat is gebruikt voor projecten uit 2012 en 2013 is vervangen door een
registratiesysteem dat ruimte geeft voor de projectleiders om meer informatie kwijt te kunnen en dat
meer betrouwbare gegevens op zal leveren.



De definitie van lokale sport- en beweegaanbieder is aangepast (sportaanbieder moet o.a. in
gemeente van uitvoer gevestigd zijn).



Een handtekening van de interventie-eigenaar en de gemeente is verplicht (anders was aanvraag niet
ontvankelijk).



160

Maximaal aan te vragen bedrag is lager (max. €100.000,- i.p.v. €125.000,- m.u.v. KSG).

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Vervolg kader B6.1
Wijzigingen 2016 t.o.v. 2015:


Meer aandacht voor financiële borging en cofinanciering.



Specifieke toelichting voor doelgroep gehandicaptensport of mensen met een beperking.



Voor de aanvragen gericht op jeugd en jongeren geldt dat bij Jeugd In Lage InkomensBuurten meer
moet worden aangesloten bij het gemeentelijk armoedebeleid.



Ouderbetrokkenheid en ouderparticipatie moet nog beter worden uitgewerkt.

Wijzigingen 2017 t.o.v. 2016:


Het maximaal aan te vragen bedrag per project is verlaagd naar 80.000 euro.



Cofinanciering is verplicht gesteld: minimaal 15% van het aangevraagde bedrag.



De doelgroep 4-12-jarigen met overgewicht wordt toegevoegd bij KSG.



De Menukaart KSG wordt uitgebreid met aanbod voor de leeftijdscategorie 4-12-jarigen.



De mogelijkheid om 25.000 euro extra per KSG-project aan te vragen voor doorontwikkeling vervalt.



Bij Jeugd In Lage InkomensBuurten moet nog beter worden aangesloten bij het gemeentelijk
armoedebeleid.

Voorgenomen wijzigingen 2018 t.o.v. 2017147:


Cofinanciering is verplicht. In 2017 was dit minimaal 15%. Het percentage voor 2018 moet nog
vastgesteld worden;



De gehonoreerde projecten starten uiterlijk 1 september 2018.



De reguliere Sportimpuls wordt alleen nog maar opengesteld voor kwetsbare doelgroepen (chronisch
zieken, ouderen en gehandicapten).

Bron: ZonMw (2015d); www.sportindebuurt.nl; website ZonMw148

Bron: https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/vooraankondiging-sportimpuls-2018/.
https://www.zonmw.nl/nl/actueel/nieuws/detail/item/wijzigingen-en-aandachtspunten-subsidieoproepsportimpuls-2017/.
147
148

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

161

Kaart B6.1 Overzicht aantal Sportimpulsprojecten per gemeente, ronde 2012

Bron: ZonMw, bewerking RIVM, www.volksgezondheidenzorg.info/sport/sportopdekaart.

162

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Kaart B6.2 Overzicht aantal Sportimpulsprojecten per gemeente, regulier en KSG, ronde
2013

Bron: ZonMw, bewerking RIVM, www.volksgezondheidenzorg.info/sport/sportopdekaart.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

163

Kaart B6.3 Overzicht Sportimpulsprojecten per gemeente, regulier, KSG en JILIB, ronde 2014

Bron: ZonMw, bewerking RIVM, www.volksgezondheidenzorg.info/sport/sportopdekaart

164

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Kaart B6.4 Overzicht Sportimpulsprojecten per gemeente, regulier, KSG en JILIB, ronde 2015

Bron: ZonMw, bewerking RIVM, www.volksgezondheidenzorg.info/sport/sportopdekaart.

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

165

Kaart B6.5 Overzicht Sportimpulsprojecten per gemeente, regulier, KSG en JILIB, ronde 2016

Bron: ZonMw, bewerking RIVM, www.volksgezondheidenzorg.info/sport/sportopdekaart.

166

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut

Kaart B6.6 Overzicht Sportimpulsprojecten per gemeente, regulier, KSG en JILIB, ronde 2012
tot en met 2017

Bron: ZonMw, bewerking RIVM, www.volksgezondheidenzorg.info/sport/sportopdekaart

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017 | Mulier Instituut

167

168

Voortgangsrapportage Monitor Sport en Bewegen in de Buurt 2017| Mulier Instituut