Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

21 501 -28

Defensieraad

Nr. 76

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 oktober 2011
Verslag informele bijeenkomst van EU ministers van Defensie
22 en 23 september jl.
Op 22 en 23 september jl. kwamen de EU-ministers informeel bijeen in
Wroclaw, Polen. Tijdens het diner op 22 september bespraken zij, in
aanwezigheid van de operatiecommandanten, de GVDB-operaties/
activiteiten in Libië, de Hoorn van Afrika en Bosnië-Herzegovina. Op de
tweede dag kwamen het Weimar-initiatief, defensiesamenwerking en de
partnerschappen van de EU aan de orde. In afwezigheid van Hoge
Vertegenwoordiger Ashton, die in New York was voor de Algemene
Vergadering van de Verenigde Naties, zat de Poolse minister van Defensie
Siemoniak de vergadering voor.
Operaties
Libië
Namens HV Ashton werd gemeld dat de EU, in nauw overleg met de VN,
voorbereidingen treft voor civiele missies in Libië op gebied van «border
management» en «civil society». Eén minister wees op het belang hiervan
met het oog op het indammen van migratiestromen vanuit Afrika naar
Europa. Verder werd erop aangedrongen dat de EU lessen zou trekken uit
de militaire operaties in en rondom Libië, in het bijzonder ten aanzien van
de Europese capaciteitstekorten die waren geconstateerd, zoals op het
gebied van bijtanken in de lucht. Het Europees Defensie Agentschap
(EDA) zou dit moeten oppakken.
Atalanta
Atalanta’s operatiecommandant, admiraal Potts, vreesde een toename in
piraterijactiviteiten na het einde van de moesson. De piraten troffen
hiervoor zichtbaar logistieke voorbereidingen. Vanwege de hongersnood

kst-21501-28-76
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-28, nr. 76

1

in Somalië verwachtte hij dat Atalanta meer schepen van het World Food
Programme zou moeten beschermen. Potts was tevreden met de nieuwe
mogelijkheden om piraten proactiever aan te pakken, bijvoorbeeld
onderweg vanaf de kust naar de volle zee. Proportionele acties met effect
op land zouden een belangrijk onderdeel van proactief optreden moeten
zijn, aldus Potts. Hij maakte zich zorgen om het capaciteitsgebrek in
Atalanta tussen december 2011 en maart 2012.
Alle lidstaten beklemtoonden dat Atalanta voldoende capaciteiten moest
worden geboden en nauw met de Navo moest blijven samenwerken.
Verschillende landen, waaronder Nederland, wezen op de mogelijkheid
van optreden met effect op land, met als doel om de logistieke voorbereidingen van de piraten en hun netwerken te verstoren. Andere ministers
wilden deze optie niet langer uitsluiten. Enkele landen uitten bezwaren en
twijfels.
EUTM
De operatiecommandant van EUTM, kolonel Beary, gaf een toelichting op
de voorbereidingen voor de verlenging van de trainingsmissie. De nadruk
kwam meer te liggen op de training van het Somalische middenkader en
de opleiding van Somalische trainers. Er waren nog wel enkele tekorten in
de missie, bijvoorbeeld op medisch gebied. Verschillende ministers
spraken hun steun uit en vroegen aandacht voor de reïntegratie van
getrainde rekruten. Thans zijn 900 van de 1800 opgeleide rekruten met
succes gereïntegreerd in Somalië. De reïntegratie van de tweede groep
van 900 rekruten wordt nu voorbereid.
Althea
Over de EU-operatie Althea in Bosnië-Herzegovina werd van militaire zijde
gemeld dat de troepenmacht flink onder de vereiste sterkte zit. Verschillende landen, waaronder de belangrijkste troepenleverende landen,
bepleitten een verlenging van het executieve mandaat in het licht van de
blijvende politieke instabiliteit in het land en stelde voor de militaire
presentie te verkleinen door meer gebruik te maken van reservetroepen
die buiten Bosnië gereed gehouden zouden worden. Daarnaast zou de
operatie moeten doorgaan met haar trainingstaken. Andere landen
herhaalden hun standpunt dat Althea’s uitvoerende militaire taken feitelijk
waren volbracht en dat het executieve mandaat dus niet langer verlengd
hoefde te worden.
Capaciteiten en Partnerschappen
Civiel-militair hoofdkwartier
De Poolse minister Siemoniak zei dat werd gestreefd naar concrete
voorstellen om het GVDB te versterken op het gebied van de EU Battlegroups, defensiesamenwerking en de planning en aansturing van missies
en operaties. Hiervoor bestond brede steun, aldus Siemoniak. Een pakket
maatregelen op deze gebieden zou ter goedkeuring worden voorgelegd
aan de RBZ op 1 december a.s., waaraan op 30 november een RBZ met
ministers van Defensie vooraf zou gaan. Hij beklemtoonde dat er werd
gestreefd naar overeenstemming met alle lidstaten.
Enkele landen tekenden bezwaar aan tegen het voorstel een permanent
civiel-militair hoofdkwartier op te richten. Zij betoogden dat de EU eerste
andere capaciteitstekorten moest aanpakken. Ook signaleerden zij het
risico van duplicatie van Navo-middelen en waarschuwden zij voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-28, nr. 76

2

hoge kosten die nieuwe instituties met zich zouden kunnen brengen, wat
naar hun mening ook tot kritiek van de Verenigde Staten zou kunnen
leiden.
Een groot aantal lidstaten sprak zich uit voor de vorming van een
permanent civiel-militair hoofdkwartier. Zij wezen juist op de wens van de
Verenigde Staten, zoals in juni dit jaar verwoord door minister van
Defensie Gates, dat Europa meer zelf verantwoordelijkheid zou nemen
voor internationale veiligheidsproblemen, vooral in zijn directe omgeving.
Vanwege het civiel-militaire karakter van het beoogde hoofdkwartier, wat
goed zou aansluiten op het geïntegreerde veiligheidsbeleid van de EU,
zou er geen sprake zijn van duplicatie met de Navo. Aan de hand van
voorbeelden uit het verleden wezen verschillende ministers op de
tekortkomingen in de militaire planning van de EU als gevolg van de ad
hoc activering van nationale hoofdkwartieren. De kosten van personeel en
infrastructuur zouden wel meevallen, zo werd betoogd; het ging niet om
grote nieuwe gebouwen maar om werkende structuren en netwerken. Een
civiel-militair hoofdkwartier zou gebruik moeten maken van bestaande
capaciteiten en geleidelijk tot stand moeten komen. Blijvende samenwerking met de Navo en doelmatigheid waren belangrijke voorwaarden.
Minister Siemoniak concludeerde dat hij veel overeenstemming zag en
dat verschillende opties onderzocht zouden worden.
EU Battlegroups
De toekomst van de EU Battlegroups kwam kort aan orde. Enkele
ministers pleitten bepleitten de bevordering van de flexibiliteit en
inzetbaarheid van deze snel inzetbare eenheden en steunden de drie
voorstellen die de Poolse minister had gedaan, te weten de toevoeging
van een klein civiel element, gedifferentieerde gereedheidstermijnen om
de belasting voor de lidstaten te verminderen, en verlenging van de
gemeenschappelijke financiering van transportkosten bij inzet.
Defensiesamenwerking
De Chief Executive van het EDA, mevrouw Arnould, kondigde aan dat het
Agentschap de ministers op de Bestuursraad van 30 november a.s. enkele
nieuwe projecten zou voorleggen die voortkwamen uit het «Gentinitiatief». Daarnaast zou een High Level Team op vertrouwelijke basis
gesprekken met de hoofdsteden gaan voeren, om de mogelijkheden en
ook de knelpunten in kaart te brengen. Het was van belang, aldus
Arnould, dat de opbrengsten van samenwerking behouden zouden blijven
voor de defensiebudgetten. Een Europese afspraak daarover zou wellicht
behulpzaam zijn. Ook Washington zou bezorgd zijn dat anders de
opbrengsten van meer Europese samenwerking naar de algemene
middelen zouden wegvloeien. Overigens heeft Defensie, in het kader van
de Beleidsbrief, een dergelijke beginselafspraak met het ministerie van
Financiën al gemaakt.
Alle ministers beklemtoonden het belang van meer Europese defensiesamenwerking. Er zou op korte termijn voortgang moeten worden geboekt
en tevens zouden de voorwaarden moeten worden geschapen voor
verdergaande resultaten op langere termijn. Een structurele aanpak was
dus vereist. Nederland en enkele andere landen vroegen aandacht voor de
initiatieven die de landen zelf, in bilateraal of regionaal verband, ontwikkelden. Nederland stelde voor dat in een ministeriële conferentie zowel de
EDA-projecten als de bilaterale en regionale initiatieven aan bod zouden
kunnen komen.
Enkele andere landen stelden voor dat de ministers tijdens de beoogde
conferentie ook afspraken zouden kunnen maken over belangrijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-28, nr. 76

3

uitgangspunten en beginselen, zoals het behoud van de opbrengsten van
samenwerking voor de defensiebegroting.
Partnerschappen
Minister Siemoniak onderstreepte het belang van samenwerking met
partners. Naast de lopende samenwerking van de EU met de VN en de
Navo moest er volgens hem ook meer worden geïnvesteerd in partnerschappen met derde landen. De EU onderhield al contacten met de
Verenigde Staten, Rusland, China en Japan. Wat hem betreft was het nu
tijd de banden met de oostelijke partners aan te halen. Hij kreeg hiervoor
steun van enkele lidstaten.
De minister van Defensie,
J. S. J. Hillen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-28, nr. 76

4