Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

30 175

Luchtkwaliteit

Nr. 453

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 december 2023
Hierbij bied ik u de veertiende en tevens laatste Monitoringsrapportage
Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (verder: NSL) aan.
De Monitoringsrapportage NSL 2023 is opgesteld door het RIVM in
samenwerking met Rijkswaterstaat afdeling Leefomgeving. Dit rapport
geeft inzicht in de ontwikkeling van de Nederlandse luchtkwaliteit en de
voortgang van het NSL. De Monitoringsrapportage NSL 2023 rapporteert
over het jaar 2022 en geeft prognoses voor 2025 en 2030. De rapportage
treft u in de bijlage bij deze brief. In deze brief vat ik de belangrijkste
bevindingen uit de monitoringsrapportage samen. Verder informeer ik u
over de voortzetting van de luchtkwaliteitsmonitoring na afloop van het
NSL programma, welke eindigt op 1 januari 2024 met de inwerkingtreding
van de Omgevingswet. Ook informeer ik u over de samenhang van de
herziene richtlijn luchtkwaliteit en de WHO-advieswaarden met de
monitoring.Tot slot volgt een toelichting op een nieuwe infographic over
luchtkwaliteitsnormen. Hiermee geef ik invulling aan de toezegging aan
het lid Haverkort (VVD).1
Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit
Het NSL is het samenwerkingsprogramma voor de luchtkwaliteit van de
Rijksoverheid en decentrale overheden. Het is opgezet om overal in
Nederland te voldoen aan de Europese normen voor stikstofdioxide
(verder: NO2) en fijnstof (verder: PM10 en PM2,5). Een ander belangrijk doel
is om het mogelijk te maken voor bevoegde gezagen om ruimtelijke
projecten juridisch te onderbouwen.

1

kst-30175-453
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Toezeggingen bij het Commissiedebat over de inzet op de Milieuraad, 20 juni 2023,
TZ202306-310

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 175, nr. 453

1

Luchtkwaliteit in Nederland
Schone lucht is essentieel voor de volksgezondheid. Luchtkwaliteit is ook
onlosmakelijk verbonden met de leefomgeving en raakt ook stikstof- en
klimaatbeleid. Samenwerking tussen overheden is op dit gebied
essentieel.
Het NSL heeft bijgedragen aan het verbeteren van de luchtkwaliteit in
Nederland door knelpunten te identificeren en samenwerking tussen
overheden te faciliteren. Het stelde overheden in staat om ruimtelijke
projecten te realiseren en die te onderbouwen door maatregelen te
nemen om de luchtkwaliteit te bewaken.2 Ik ben trots op de samenwerking tussen alle deelnemers aan het NSL en wil hen van harte
bedanken voor hun inspanningen.
Tabel 1 geeft een overzicht van de Nederlandse luchtkwaliteit. De twee
linker kolommen laten de dalende lijn in het aantal toetspunten met
normoverschrijdingen zien voor respectievelijk NO2 en PM10. Een
toetspunt is representatief voor een wegvak van 100 meter. De twee
rechter kolommen tonen de gemiddelde concentraties van NO2 en PM10 in
Nederland volgens de meest recente grootschalige concentratiekaarten
Nederland (GCN).3 De dalende concentraties geven de steeds beter
wordende luchtkwaliteit in Nederland weer.
Tabel 1: Aantal toetspunten met overschrijding van de jaargemiddelde
EU-grenswaarden volgens de NSL-rapportages 2010, 2017 en 2023, en de jaargemiddelde NO2- en PM10-concentratie volgens de GCN rapportage 2023 in monitoringsjaren 2009, 2016 en 2022 en prognosejaren 2025 en 2030
Overschrijdingen
Toetspunten

Gemiddelde concentratie
µg/m3

Jaar

NO2

PM10

NO2

PM10

2009
2016
2022
2025
2030

107751
71
1
0
0

1121
5
2
0
0

24,5
19,9
11,4
–
8,4

25,1
18,1
13,8
–
12,6

1

De gerapporteerde overschrijdingen uit 2009 betreffen ook onterechte overschrijdingen.

Ik benadruk dat de luchtkwaliteit in Nederland niet goed genoeg is, ook al
laten de dalende cijfers in Tabel 1 een positieve trend zien. Onder de
huidige Europese normen blijven negatieve gezondheidseffecten bestaan.
Op veel plekken worden bovendien de gezondheidskundig wenselijke
WHO-advieswaarden niet gehaald. Ik zet mij daarom in via het Schone
Lucht Akkoord (verder: SLA) om vijftig procent gezondheidswinst te
realiseren in 2030 ten opzichte van 2016 door extra maatregelen voor de
luchtkwaliteit te nemen.
Normoverschrijdingen langs wegen
Door het afschalen van de coronamaatregelen is de verkeersintensiteit
weer toegenomen. Dit heeft geresulteerd in één locatie met een
overschrijding van de jaargemiddelde NO2-norm. Dit betreft de Doklaan te
Rotterdam. De jaargemiddelde PM10-norm wordt verder nog
overschreden op twee toetspunten op de Noordersluisweg in Velsen. In
2

SEO Economisch Onderzoek, 2019, Beleidsdoorlichting Nationaal Samenwerkingsprogramma
Luchtkwaliteit (NSL)
3
Hoogerbrugge et al. (2023) Grootschalige concentratiekaarten Nederland

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 175, nr. 453

2

2025 en 2030 worden op basis van de modellering geen overschrijdingen
van de jaargemiddelde NO2-normen meer voorzien.
Aanpak PM10-overschrijdingen rond veehouderijen
Nabij enkele veehouderijen wordt de PM10-etmaalnorm nog
overschreden. In de vorige monitoringsronde waren dit vijftien toetspunten in vijf gemeenten, veroorzaakt door zestien veehouderijen. Hier
zijn in deze monitoringsronde veertien toetspunten in vier gemeenten van
overgebleven. Deze overschrijdingen worden veroorzaakt door negen
veehouderijen. Het aantal overschrijdingen is gedaald ondanks de
toename in het aantal gerapporteerde veehouderijen. De overgebleven
overschrijdingen blijven echter hardnekkig. Ook met het ingaan van de
Omgevingswet blijf ik me inzetten om de overschrijdingen zo snel
mogelijk op te lossen door de bevoegde gezagen bij te staan. De
verantwoordelijkheid voor het oplossen van deze knelpunten ligt echter
bij de gemeenten.
Afronding projecten en maatregelen onder het NSL
Een belangrijk aspect van het NSL is dat het deelnemers de mogelijkheid
biedt om ruimtelijke projecten, zoals woningbouw, met impact op de
luchtkwaliteit te realiseren. Hiertoe hebben deelnemers compenserende
maatregelen geregistreerd. De uitvoering van deze maatregelen is
verplicht bij registratie. Met ingang van de Omgevingswet (en het
eindigen van het NSL) vervalt deze wettelijke uitvoeringsplicht, mits
onderbouwd dat ook met het niet uitvoeren van de maatregel blijvend
voldaan wordt aan de grenswaarden.
Europese richtlijn en WHO-advieswaarden
In de vorige aanbiedingsbrief informeerde ik u over de herziening van de
Europese richtlijn voor luchtkwaliteitsnormen.4 De verwachting is nog
steeds dat de onderhandelingen vóór de aankomende Europese verkiezingen in juni 2024 zijn afgerond, en dat deze richtlijn aangescherpte
grenswaarden zal bevatten.
Omdat luchtvervuiling een grensoverschrijdend probleem is, zijn wij voor
onze eigen luchtkwaliteit voor een belangrijk deel afhankelijk van de inzet
van landen om ons heen. Alle EU-lidstaten zullen moeten voldoen aan de
nieuwe aangescherpte grenswaarden en het pad richting de
WHO-advieswaarden moeten inzetten. Maatregelen daarvoor in de ene
lidstaat hebben ook gunstige effecten in de andere lidstaat. Het zal inzet
en samenwerking vergen tussen lidstaten, centrale en decentrale
overheden, bedrijven, kennisinstituten en inwoners om in Nederland zo
snel mogelijk aan de nieuwe grenswaarden en op termijn de aan de
WHO-advieswaarden te kunnen voldoen. Via het Schone Lucht Akkoord
(SLA) werken we al aan het verder verlagen van emissies van luchtvervuilende stoffen los van de nieuwe Europese normen.
De toekomst van het monitoringsprogramma luchtkwaliteit
Onder de Omgevingswet geldt de verplichting om de luchtkwaliteit te
monitoren. Er zal dus ook in 2024 een monitoringsrapportage luchtkwaliteit worden gepubliceerd. De monitoringscapaciteit van het landelijk
meetnet luchtkwaliteit (LML) zal onderhouden worden. De herziene
richtlijn verplicht waarschijnlijk ook tot uitbreiding van de capaciteiten van
het LML. Verder worden de SLA-doelen getoetst met behulp van onder
4

EC (2022) Proposal for a revision of the Ambient Air Quality Directives.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 175, nr. 453

3

andere het NSL-rekeninstrument CIMLK (centraal instrument monitoring
luchtkwaliteit). Het RIVM zal om die redenen het CIMLK onderhouden en
beschikbaar houden voor de monitoring van de luchtkwaliteit.
Onder de Omgevingswet is meestal de gemeente verantwoordelijk om
een plan van aanpak op te stellen bij (dreigende) overschrijding van de
omgevingswaarden voor de luchtkwaliteit (zie artikel 3.10, eerste lid, van
de Omgevingswet). Er zijn enkele uitzonderingen waarbij de plicht bij een
ander bestuursorgaan ligt. Deze uitzonderingen staan in artikel 4.1,
onder a, Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl).
De herziene richtlijn gaat gevolgen hebben voor de monitoring van de
luchtkwaliteit en ook voor het aanpakken van de overschrijdingen.
Tegelijkertijd gaat het SLA ook een nieuwe fase in met de uitvoeringsagenda 2024–2030, die volgend jaar gepresenteerd wordt. De Europese
Unie heeft als doel om in 2050 naar Zero Pollution te gaan. Ik ben in
gesprek met lokale overheden en andere stakeholders over deze ontwikkelingen en de manier waarop Rijk en decentrale overheden dit samen
kunnen vormgeven.
Luchtkwaliteitsnormen in begrijpelijke taal
Aan de heer Haverkort (VVD) heb ik toegezegd een vertaling te maken van
de normen van luchtverontreinigende stoffen naar begrijpelijke taal.
Hiervoor heb ik een infographic laten opstellen (zie bijlage). Deze bevat
een ruimtelijke visualisatie voor Nederland van de concentraties van de
belangrijkste luchtvervuilende stoffen. De infographic laat in één
oogopslag de ruimtelijke spreiding van de jaargemiddelde concentraties
van NO2, PM10 en PM2,5 in Nederland zien, en hoe zich die verhouden tot
de huidige Europese grenswaarden, de voorgestelde Europese grenswaarden en de WHO-advieswaarden. Ook geeft de infographic een idee
van deze concentraties in vergelijking met andere plekken in Europa;
plekken die hopelijk tot de verbeelding spreken.
Ik hecht eraan nog toe te voegen dat ook ozon een luchtvervuilende stof
is. Er is echter voor gekozen deze geen onderdeel uit te laten maken van
de visualisatie. Ozon is lastig in een vergelijkbare infographic te plaatsen.
Er is geen type leefomgeving of gebied waarin een bepaalde ozonconcentratie veel voorkomt, omdat ze sterk afhankelijk is van het weer. Zo is de
ozonconcentratie hoger in jaren met veel zomerse dagen.
Geïnteresseerden verwijs ik door naar de website van het European
Environment Agency7, waar een interactieve kaart te vinden is met
jaargemiddelde concentraties in heel Europa. In de Atlas Leefomgeving
zijn bovendien interactieve kaarten te vinden met meer informatie over de
fysieke leefomgeving in Nederland8.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
V.L.W.A. Heijnen

7
8

https://www.eea.europa.eu/data-and-maps/dashboards/air-quality-statistics
https://www.atlasleefomgeving.nl/kaarten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 175, nr. 453

4