Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

34 302

Wijziging van enkele belastingwetten en enige
andere wetten (Belastingplan 2016)

Nr. 116

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 18 april 2016
De vaste commissie voor Financiën heeft een aantal vragen voorgelegd
aan de Staatssecretaris van Financiën over de brief van 19 februari 2016
inzake de evaluatie van de innovatiebox van 2010 tot 2012 (Kamerstuk
34 302, nr. 111).
De Staatssecretaris heeft deze vragen beantwoord bij brief van 15 april
2016. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Duisenberg
De adjunct-griffier van de commissie,
Elferink

kst-34302-116
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 302, nr. 116

1

1
Kan worden uitgelegd welke stappen een buitenlandse onderneming
zonder enige aanwezigheid in Nederland zou moeten nemen om gebruik
te kunnen maken voor de innovatiebox?
Vooropgesteld wordt dat de eisen voor toepassing van de innovatiebox
voor alle ondernemers gelden, dus binnenlands en buitenlands. Een
buitenlandse onderneming zonder in Nederland belastbare winst kan
sowieso geen gebruik maken van de Nederlandse innovatiebox. Als een
buitenlandse onderneming ook in Nederland belastbare winst behaalt,
dan is voor toepassing van de innovatiebox over (een deel van) die winst
allereerst nodig dat er voldoende «substance» is in Nederland. Daarvoor
moet de belastingplichtige eerst in Nederland door middel van relevante
«substance», zoals R&D-werknemers, zelf nieuwe immateriële activa
voortbrengen waarvoor voor de ontwikkeling aan de belastingplichtige
een S&O-verklaring is afgegeven dan wel een octrooi of kwekersrecht is
verleend.
2, 3, 4, 12 en 20
Wordt in Duitsland minder aan onderzoeks- en ontwikkelingswerk gedaan,
aangezien Duitsland geen fiscaal beleid kent om innovatie te bevorderen?
Kan een vergelijking worden gemaakt van het Nederlandse en het Duitse
beleid ten aanzien van het bevorderen van innovatie en de effectiviteit
hiervan? Hoe innovatief is het Duitse bedrijfsleven ten opzichte van het
Nederlandse bedrijfsleven? Kunt u bevestigen dat Duitsland geen fiscale
stimulans voor R&D-activiteiten heeft? Hebben andere landen ook fiscale
faciliteiten om innovatie te bevorderen?
Met betrekking tot het bevorderen van innovatie onderschrijven
Nederland en Duitsland de EU 2020-strategie en zetten beleidsmatig in op
een ontwikkeling naar een concurrerende, sociale en groene markteconomie. Publieke en private partijen in beide landen investeren daarom
fors in onderzoek en ontwikkeling. Er treden daarbij wel verschillen op, die
samenhangen met historisch gegroeide verschillen in de economische
structuur en de kennisinfrastructuur. Zo hangen de relatief grote uitgaven
voor wetenschappelijk en toegepast onderzoek in buiten-universitaire
onderzoeksinstituten (o.a. Max Planck en Fraunhofer) ook samen met de
federale structuur van de Bondrepubliek, waarbij de federale overheid tot
voor kort geen universitair onderzoek mocht financieren. De relatief hoge
private investeringen in O&O in Duitsland (1,93% BBP in 2014)1, ten
opzichte van Nederland (1,11% BBP in 2014), vloeien voor een groot deel
voort uit het relatief grote aandeel van de industrie in het BBP: 22% resp.
12% (2013). Overigens is de bijdrage van kennisintensieve dienstverlening
aan het BBP in Nederland juist weer relatief hoog.2 De publieke uitgaven
aan O&O zijn in Nederland (0,86% BBP in 2014) iets lager dan in Duitsland
(0,91% BBP in 2014).3 Een vergelijking van het innovatievermogen en de
effectiviteit van het beleid is daarmee per definitie genuanceerd:
Nederland en Duitsland kennen beide sterke en zwakke punten. In de
Monitor Bedrijvenbeleid 2014 worden op basis van de scores van de beide
landen in de Innovation Union Scoreboard 2014 deze relatieve sterktes en
zwaktes samengevat.4 Zo scoren Nederlandse wetenschappers bijvoorbeeld relatief hoog qua internationale citaties, terwijl Duitsland relatief
veel medium- en high tech producten exporteert. Alles bij elkaar genomen
neemt Duitsland binnen de EU volgens de genoemde Innovation

1

Main Science Technology Indicators (editie 2015-2) OECD.
Bron: OECD Review of Innovation Policy: Netherlands, 2014).
3
Bron: Main Science Technology Indicators (editie 2015-2) OECD).
4
Bron: pag. 22, figuur 2.6, Monitor bedrijvenbeleid 2014.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 302, nr. 116

2

Scoreboard 2015 als één van de Innovation Leaders een vierde plek in.
Nederland wordt met een vijfde plek leader of the followers genoemd.
De Duitse federale overheid kent sinds 2006 als thematische innovatiestrategie de zgn. Hightech-Strategie. Deze innovatiestrategie is over deze
periode geëvolueerd. Tijdens de eerste fase (2006–2009) lag de nadruk op
sleuteltechnologieën en Leitmärkte, terwijl in de tweede fase (2009–2013)
werd gekozen voor een oriëntatie op de grote maatschappelijke uitdagingen. In de derde fase (vanaf 2014) geldt de Neue Hightech-Strategie,
waarbij men de benaderingen uit de eerste en tweede fase wil verbinden.
Investeringen in batterijtechnologie (sleuteltechnologie) staan bijvoorbeeld nadrukkelijk in het kader van duurzame mobiliteit. De Nederlandse
overheid kent sinds 2011 als thematische innovatiestrategie het Topsectorenbeleid. Aan de basis van dit beleid staat het bevorderen van het
groeivermogen van negen topsectoren waarin Nederland internationaal
concurrerend is. Net als in Duitsland is hier in 2013 een oriëntatie op
maatschappelijke uitdagingen aan toegevoegd.
Qua beleidsinstrumenten kiezen beide landen voor verschillende
benaderingen. Het meest in het oog springt de Duitse keuze voor directe
innovatiestimulering van bedrijven, terwijl in Nederland de nadruk op
(fiscale) generieke innovatiestimulering ligt. Duitsland wijkt hiermee niet
alleen af van Nederland, maar ook van omringende landen zoals Frankrijk,
het VK en Oostenrijk. Het verschil tussen de Duitse directe en de Nederlandse fiscale generieke benadering is in de praktijk minder groot dan de
omschrijving suggereert. De S&O-afdrachtvermindering is bijvoorbeeld
heel direct in de ondersteuning van R&D. Projecten worden beoordeeld
op innovatief karakter, op basis van deze beoordeling kan een bedrijf
middels de loonbelasting een directe verlaging van de kosten krijgen.
Door de RDA in de S&O-afdrachtvermindering op te nemen is Nederland
nog verder opgeschoven richting directe stimulering van innovatie. De
innovatiebox is wel indirect, maar door zijn vormgeving redelijk efficiënt.
De Nederlandse Innovatiebox springt er in een studie van het IMF positief
uit omdat alleen winsten uit eigen R&D-activiteiten fiscaal worden
ondersteund.5
Fiscale stimulering van innovatie in bedrijven is ook een terugkerend
thema in het debat over het innovatiebeleid in Duitsland. De onafhankelijke Expertenkommission Forschung und Innovation (EFI) brengt ieder
jaar een advies (Gutachten) uit aan het Bundesministerium für Bildung
und Forschung (BMBF). De EFI pleit vanwege de dalende O&O-uitgaven
van het Duitse MKB ook dit jaar nadrukkelijk voor invoering van fiscale
stimulering van O&O. De innovatie – intensiteit (R&D + overige innovatieuitgaven / omzet) van het Duitse MKB (10–249 werknemers) is in de
periode 2006–2014 gedaald van 1,7% naar 1,2%. Omdat Duitse MKB’ers
onder meer de hoge kosten als knelpunt voor O&O-uitgaven noemen,
wijst het EFI op de relatief lage publieke ondersteuning van R&D –
uitgaven in het MKB: de publieke ondersteuning van R&D – uitgaven als
percentage van de totale R&D – uitgaven van het MKB in Duitsland is 14%,
terwijl die in Nederland 38% bedraagt. Het EFI concludeert hieruit dat voor
het MKB fiscale stimulering van R&D veel effectiever uitpakt. Fiscale R&D
– instrumenten zijn volgens het EFI goed planbaar, voor een brede groep
MKB’ers benutbaar, bieden juridische zekerheid en kunnen zo directe R&D
– stimulansen aanvullen. Het Duitse BMBF zal in de loop van dit jaar
reageren op dit advies.
In een studie van het CPB in opdracht van de EC zijn verschillende
belastingfaciliteiten om innovatie te bevorderen van verschillende landen
5

http://www.imf.org/external/pubs/ft/fm/2016/01/fmindex.htm.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 302, nr. 116

3

met elkaar vergeleken. Hieruit blijkt dat meerdere landen één of meerdere
fiscale faciliteiten hebben om innovatie te bevorderen. Uit dezelfde studie
blijkt dat Duitsland geen fiscale stimulans kent voor R&D activiteiten. In de
studie «Kansrijk innovatiebeleid» meldt het CPB dat Duitsland geen
gebruik maakt van fiscale innovatieregelingen, maar in vergelijking met
Nederland maakt Duitsland meer gebruik van directe subsidieregelingen
voor R&D zowel op federaal als op deelstaatniveau.6
5
Onderschrijft u de mening dat «The impact on innovation of patent boxes
is difficult to evaluate empirically as tax planning and tax competition
induce measurement error in innovation indicators»?
De aangehaalde quote «The impact on innovation of patent boxes is
difficult to evaluate empirically as tax planning and tax competition
induce measurement error in innovation indicators» komt uit de studie
van de Europese Commissie (EC) over R&D Tax Incentives.7Op welke
innovatie-indicatoren deze quote precies duidt is niet duidelijk. In deze
evaluatie van de innovatiebox zijn de onderzoekers er in geslaagd,
middels koppeling van verschillende data bestanden van het CBS, om
empirisch onderbouwde conclusies te trekken over de impact van de
innovatiebox op innovatie uitgaven van het bedrijfsleven. Een van deze
conclusies is dat bedrijven die de innovatiebox toepassen daardoor meer
R&D-uitgaven doen. In hoeverre belastingplanning en belastingconcurrentie impact hebben op de resultaten is niet gegeven. De onderzoekers
stellen wel vast dat: «...mede op basis van de innovatiebox mogelijk meer
R&D en innovatie in Nederland plaats heeft. Enerzijds doordat bestaande
bedrijven meer aan innovatie gaan doen en anderzijds, doordat innovatieve ondernemingen naar Nederland worden gehaald of wellicht nog
belangrijker dat R&D-intensieve ondernemingen voor Nederland
behouden blijven. Dit alles draagt bij aan de (in belangrijke mate)
toekomstige grondslagverbreding en meer Vpb-inkomsten (en overige
inkomsten bijvoorbeeld in de vorm van inkomstenbelasting).»8 Overigens
springt de Nederlandse innovatiebox er volgens het IMF, zeker in relatie
tot andere landen met een patentbox, positief uit, omdat alleen winsten
uit eigen R&D-activiteiten fiscaal worden ondersteund.9
6, 21 en 42
Welk effect op innovatie verwacht u wanneer al het geld dat nu aan de
innovatiebox wordt besteed, zou worden aangewend voor de Wet
Bevordering Speur- & Ontwikkelingswerk (WBSO)? Welke uitgaven zijn
qua Bang For Buck effectiever om innovatie te stimuleren? De innovatiebox leidt per gederfde euro belastinggeld tot 54 eurocent aan extra
uitgaven aan R&D; hoe ligt deze verhouding in de
S&O-afdrachtvermindering?
Op grond van de beschikbare evaluaties van de innovatiebox en de
S&O-afdrachtvermindering is op voorhand niet vast te stellen wat het
effect is op innovatie, wanneer al het geld dat nu aan de innovatiebox
wordt besteed wordt aangewend voor de S&O-afdrachtvermindering. De
onderzoekers concluderen dat de innovatiebox de omvang van research &
development (R&D)-activiteiten en innovatie van bedrijven in Nederland
vergroot. Door de onderzoekers wordt echter ook geconstateerd dat de
innovatiebox waarschijnlijk niet het meest krachtige middel is om R&D en
innovatie te stimuleren. Daardoor ligt de gemiddelde bang-for-the-buck
6

CPB studie kansrijk innovatiebeleid, zie figuur 2.11 p. 35.
CPB, A study on R&D Tax Incentives, 28 November 2014.
8
Evaluatie innovatiebox (Dialogic 2015), blz. 41.
9
http://www.imf.org/external/pubs/ft/fm/2016/01/fmindex.htm.
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 302, nr. 116

4

(BFTB) van de innovatiebox lager dan die van de S&O-afdrachtvermindering, maar zoals de onderzoekers aangeven is deze op basis van een
andere methode tot stand gekomen en kan deze daarom niet zonder meer
worden vergeleken. Uit de evaluatie blijkt in ieder geval dat de innovatiebox, naast het verbeteren van het vestigingsklimaat voor innovatieve
bedrijven en het daarmee aantrekken van R&D, ook een bijdrage levert
aan het bevorderen van onderzoeks- en ontwikkelingswerk in Nederland.
Het instrument is een onderdeel van het innovatiebeleid waarin de
overheid R&D stimuleert via een fiscale tegemoetkoming op de
R&D-uitgaven via de S&O-afdrachtvermindering (loonkosten en investeringen) en via een lager Vpb-tarief op winst behaald uit R&D-activiteiten.
Het CPB geeft aan dat S&O-afdrachtvermindering een effectiever
instrument is om onderinvesteringen in R&D tegen te gaan dan de
innovatiebox.10 Tegelijkertijd geeft het CPB aan dat het afschaffen van de
innovatiebox Nederland fiscaal minder aantrekkelijk maakt.
7
Welke lering trekt u uit het feit dat de innovatiebox in de rangorde van
effectief innovatiebeleid veel minder goed scoort dan de Research &
Development Aftrek (RDA) en de WBSO?
De rangorde waar in deze vraag naar wordt gerefereerd ziet op de studie
van het CPB in opdracht van de EC.11 Zoals aangegeven in de vraag
hieronder is deze ranglijst op basis van een kwalitatieve vergelijking.
Werkelijke effecten kunnen per land verschillen en een kwantitieve
evaluatie zoals uitgevoerd voor de innovatiebox en de S&O-afdrachtvermindering kan meer inzicht geven in de effectiviteit van de regelingen.
Hierbij dient opgemerkt te worden dat de RDA, die inmiddels is
afgeschaft, niet kwantitatief is geëvalueerd. Dat is wel het geval voor de
innovatiebox en de S&O-afdrachtvermindering.
De innovatiebox heeft, anders dan S&O-afdrachtvermindering, twee
beleidsdoelstellingen, te weten het bevorderen van innovatie en het
versterken van het vestigingsklimaat voor het innovatieve bedrijfsleven.
Gelet daarop is het niet goed mogelijk, op basis van de uitgevoerde
evaluaties, uit een eventueel lagere BFTB voor de innovatiebox lering te
trekken. In een vergelijking met andere patentboxen wordt de Nederlandse innovatiebox ook positief beoordeeld omdat alleen winsten uit
eigen R&D-activiteiten fiscaal worden ondersteund.12 Wat betreft de
lagere BFTB verdient verder opmerking dat bij de evaluatie van de
S&O-afdrachtvermindering een andere onderzoeksmethode gehanteerd is
dan bij de innovatiebox. In zoverre zijn de uitkomsten van beide onderzoeken ook niet zonder meer vergelijkbaar. Daar komt bij dat de
S&O-afdrachtvermindering bij de evaluatie van de regeling een veel lager
budgettair beslag kende dan nu het geval is. Het is niet zo dat de
toentertijd geconstateerde gemiddelde en marginale BFTB nog steeds
gelden. Dat betekent ook dat niet zonder meer kan worden gesteld dat het
overzetten van het budget van de innovatiebox naar de S&O-afdrachtvermindering een positief effect zal hebben op de innovatie. Daarvoor
moet je de marginale BFTB van beide regelingen kennen, gebaseerd op
een gelijke onderzoeksmethode.
8
Wat zijn de overeenkomsten en verschillen concreet op een rij tussen de
studie naar fiscale research and development (R&D)-instrumenten onder
10

Onder andere pagina. 84, «Kansrijk innovatiebeleid», CPB, februari 2016.
CPB, A study on R&D Tax Incentives, 28 November 2014.
12
http://www.imf.org/external/pubs/ft/fm/2016/01/fmindex.htm.
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 302, nr. 116

5

leiding van het CPB in opdracht van de Europese Commissie en de studie
van Dialogic?
De evaluatie van de innovatiebox onder leiding van Dialogic is een
ex-post evaluatie van de innovatiebox in lijn met de Regeling Periodiek
Evaluatieonderzoek (RPE). Het doel van dit onderzoek is om kaart te
brengen in hoeverre de Nederlandse innovatiebox op een doeltreffende
en doelmatige wijze bijdraagt aan de stimulering van innovatie en het
(fiscale) vestigingsklimaat in Nederland. Hiertoe zijn econometrische
analyses uitgevoerd op basis van verschillende data aanwezig bij het CBS.
Daarnaast is dit aangevuld met kwalitatieve data uit door het onderzoeksbureau uitgevoerde interviews en enquête.
De studie naar fiscale R&D-instrumenten onder leiding van het CPB in
opdracht van de EC heeft tot doel om inzicht te geven in de effectiviteit
van verschillende fiscale R&D-instrumenten en daaruit «best practices» in
kaart te brengen.13 Hiertoe heeft het CPB, op basis van verschillende
bestaande onderzoeken, in kaart gebracht in hoeverre fiscale
R&D-instrumenten werken. Daarnaast is een kwalitatieve vergelijking van
80 fiscale R&D-instrumenten opgesteld op basis van de «best practices».
Vraag 9 en 28
Is er een raming hoe het beroep op de innovatiebox zich bij ongewijzigd
beleid gaat ontwikkelen de komende jaren? Zo ja, hoe? Zo nee, waarom
niet? Wat is de prognose voor het budgettair beslag, gegeven de huidige
ingezette groei? Is de groei van dit budgettair beslag op enige wijze
begrensd?
In onderstaande tabel is een raming van het budgettaire beslag van de
innovatiebox weergegeven tot en met 2016. Tot en met 2013 betreft dit
cijfers die zijn gebaseerd op ingediende aangiftes. Vanaf 2014 betreft het
een raming, omdat hiervoor nog onvoldoende aangiftes binnen zijn.
De verwachting is dat het budgettaire beslag van de innovatiebox bij
ongewijzigd beleid gelijke tred zal houden met de endogene
Vpb-ontwikkeling. Na een ingroeiperiode van enkele jaren zal het
budgettaire beslag zich naar verwachting stabiliseren op 7,6% van de
totale Vpb-ontvangsten.
Becijfering grondslag:

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Innovatiebox-voordeel (€ mln)
% aandeel Vpb-opbrengsten (excl. gas)

91
0.9%

361
3.1%

605
5.5%

743
7.3%

811
7.6%

996
7.6%

1.167
7.6%

1.235
7.6%

Na 2016 zal het budgettaire beslag ook sterk afhankelijk zijn van de
wijzigingen in de innovatiebox als gevolg van de implementatie van de
BEPS-maatregelen (onder andere invoering van de nexusbenadering). De
budgettaire omvang van de innovatiebox is niet begrensd.
10
Waarom is ervoor gekozen Dialogic het onderzoek uit te laten voeren?
De evaluatie van de innovatiebox is uitgevoerd door een onafhankelijk
extern onderzoeksbureau Dialogic. De keuze voor Dialogic is tot stand
gekomen middels een aanbesteding, waarop verschillende partijen
hebben gereageerd. Na selectie door de begeleidingscommissie is het
onderzoeksvoorstel van Dialogic als «economisch meest voordelige
inschrijving» beoordeeld, waarbij de kwaliteitseisen: validiteit, betrouw13

Naast de lidstaten van de EU zijn ook Canada, Israël, Japan, Noorwegen en de Verenigde
Staten meegenomen in de analyse van de EC.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 302, nr. 116

6

baarheid, onafhankelijkheid en bruikbaarheid van het onderzoeksresultaat
voorop stonden.
11
In hoeverre staat het opgelopen budgettair beslag van de innovatiebox in
verhouding tot opgelopen private R&D uitgaven?
Het budgettair beslag van de innovatiebox is niet gerelateerd aan
R&D-uitgaven, maar van de winsten uit innovatieve activiteiten die
worden gemaakt in ons land. Gelet daarop bestaat er geen direct verband
tussen het budgettair beslag van de innovatiebox en private R&D
uitgaven. De cijfers van het CBS over de private R&D-uitgaven laten een
trage oplopende trend zien.14 De trend van de budgettaire oploop van de
innovatiebox stijgt sneller. Dit is voor een deel te verklaren, omdat er een
aantal uitbreidingen zijn geweest van de innovatiebox (en voorloper
octrooibox), die het budgettair beslag hebben opgehoogd (o.a. de
S&O-verklaring als toegangsticket in 2008 en verlaging effectieve tarief
naar 5% in 2010).
Private R&D-uitgaven in Nederland in absolute bedragen (€ mln.)
2008
Private R&D-uitgaven
1

5.263

2009
4.900

2010
5.218

20111
6.922

20121
7.078

20131 X
7.095

20141 Y
7.355

De cijfers hebben een revisie ondergaan. X Nader voorlopig cijfer Y Voorlopig cijfer.

Bron: CBS, StatLine; stand op 4 november 2015 (meest recente stand).

12
[zie antwoord vraag 2]
13
Hoeveel banen en bedrijven levert het hebben van een innovatiebox op
voor Nederland?
Hoeveel banen en bedrijven het hebben van een innovatiebox oplevert
voor Nederland is niet onderzocht. De onderzoekers concluderen dat de
innovatiebox bijdraagt aan een gunstig vestigingsklimaat en zo ook aan
het aantrekken en behouden van R&D-activiteiten en gerelateerde
bedrijvigheid. Dit is en kon echter niet worden gekwantificeerd. Voorts is
in de evaluatie geconcludeerd dat de innovatiebox additionele
R&D-uitgaven oplevert. Een deel van deze kosten betreft loonkosten.
14, 15 en 41
In hoeverre leiden de uitgaven aan de innovatiebox tot een daadwerkelijke
vermeerdering van R&D uitgaven? En in hoeverre is het vooral een
verschuiving van R&D uitgaven in het buitenland naar R&D uitgaven in
Nederland? In hoeverre leidt de aantrekkingskracht van de Nederlandse
innovatiebox tot een afname aan realisatie van innovatie-winsten en
innovatie-uitgaven in het buitenland?De innovatiebox leidt per euro
belastinggeld tot 54 eurocent aan extra uitgaven aan R&D; is bekend wat
de multiplier is voor de economie als geheel op belastinguitgaven in de
innovatiebox?

14

De sterke stijging van de R&D-uitgaven in de private sector in 2011–2014 ten opzichte van 2010
is voor het overgrote deel het gevolg van een revisie in de R&D-statistiek van het CBS. Door
een verbreding van het R&D-begrip (in casu ook bedrijven met kleinschalige speur- en
ontwikkelingsactiviteit officieel als R&D-bedrijf aanmerken) en het toevoegen van bedrijven
met minder dan 10 werkzame personen aan de bedrijvenpopulatie in de R&D-statistiek wordt
onderzoek van een groter aantal bedrijven dan voorheen meegenomen als R&D.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 302, nr. 116

7

Uit de evaluatie van de innovatiebox blijkt dat iedere euro belastingvermindering door gebruik van de innovatiebox er gemiddeld 54 eurocent
extra R&D-uitgaven zijn door de innovatiebox gebruiker. Dit is echter niet
het totale effect. Het gaat volgens de onderzoekers ook om de spillover
effecten die deze additionele R&D-uitgaven hebben elders in de
economie, waardoor bijvoorbeeld via de innovatiebox tot stand gekomen
kennis en ervaring ook ten goede komt aan andere ondernemingen en
organisaties in Nederland. Het totale effect is niet gekwantificeerd. Uit
onderzoek is wel bekend dat extra R&D een forse doorwerking heeft naar
de productiviteit in de totale economie.15 In hoeverre het een verschuiving
is van R&D-uitgaven van het buitenland naar Nederland is niet onderzocht. Wel is in de evaluatie opgenomen dat stakeholders de innovatiebox
als waardevol instrument zien voor het aantrekken en behouden van
innovatieve bedrijvigheid.
16
Wat is het aandeel duurzame innovatie binnen de additionele R&D
uitgaven en hoe is dit specifiek op ecologisch en sociaal gebied?
Dit is in de evaluatie niet onderzocht en niet bekend. Overigens is de
innovatiebox een generiek instrument dat open staat voor alle bedrijven
die willen innoveren (inclusief duurzame innovatie) maar wordt met de
regeling niet beoogd specifieke vormen van innovatie zoals gericht op
duurzaamheid te bevorderen.
17
In hoeverre zijn er eisen gesteld aan het gebruik van de innovatiebox om
sociale en ecologische duurzaamheid te bevorderen?
Een belastingplichtige kan gebruik maken van de innovatiebox voor zelf
voortgebrachte immateriële activa waarvoor een octrooi of kwekersrecht
is verleend ofwel dat belastingplichtige een immaterieel activum heeft
voortgebracht dat is voortgevloeid uit speur- en ontwikkelingswerk
waarvoor aan hem een S&O-verklaring is afgegeven. De voorwaarden
waaraan een belastingplichtige moet voldoen om in aanmerking te komen
voor een S&O-verklaring zijn opgenomen in de Wet vermindering afdracht
loonbelasting en premie voor de volksverzekeringen. In de kern gaat het
hierbij om technologische ontwikkelingen. Innoverende activiteiten op het
gebied van de bevordering van sociale en ecologische duurzaamheid
kunnen in aanmerking komen voor de innovatiebox voor zover deze
activiteiten voldoen aan de voorwaarden van de innovatiebox. De
innovatiebox is evenwel niet specifiek gericht op sociale en ecologisch
duurzaamheid.
18
Wat zijn mogelijkheden om de innovatiebox voor kleine, innovatieve
bedrijven toegankelijk te maken? In hoeverre vormen innovatieve
start-ups een doelgroep van de innovatiebox?
In de huidige innovatiebox kan iedere belastingplichtige gebruik maken
van de innovatiebox voor zelf voortgebrachte immateriële activa
waarvoor een octrooi is verleend dan wel dat hij een immaterieel activum
heeft voortgebracht dat is voortgevloeid uit speur- en ontwikkelingswerk
waarvoor aan hem een S&O-verklaring is afgegeven. Start-ups zijn geen
specifieke doelgroep, maar kunnen – net als andere bedrijven – gebruik
maken van de innovatiebox als aan de voorwaarden is voldaan. Voor
kleinere belastingplichtigen kent de innovatiebox overigens een forfaitaire
regeling op grond waarvan kan worden gekozen voor een vast bedrag
15

http://www.economie.nl/artikel/een-meta-analyse-van-het-effect-van-rd-op-productiviteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 302, nr. 116

8

waarop u de innovatiebox kan worden toegepast. Dit vaste bedrag is 25%
van de totale winst met een maximum van € 25.000 (belastbare winst van
€ 100.000). Voordeel van deze regeling is dat de belastingplichtige niet
hoeft uit te rekenen hoeveel winst er precies toegerekend moet worden
aan een immaterieel activum dat is voortgebracht.
19
In welke mate wordt de innovatiebox gebruikt als middel in belastingontwijking? Welke mogelijkheden zijn er dit te beperken?
De innovatiebox leent zich niet voor belastingontwijking. De Nederlandse
innovatiebox kent namelijk internationaal gezien bovengemiddelde
maatregelen om gebruikmaking van het regime voor belastingontwijking
te voorkomen. Dat komt onder meer doordat het regime alleen open staat
voor immateriële activa die ook in Nederland zijn voortgebracht. Daarvan
is slechts sprake als de Nederlandse belastingplichtige zelf het speur- en
ontwikkelingswerk heeft gedaan dat heeft geleid tot het immateriële
activum. Als het onderzoekswerk dat leidt tot een immaterieel activum
niet in Nederland plaatsvindt, bestaat dus voor dat activum geen recht op
de innovatiebox. Verder wordt alleen winst die toerekenbaar is aan in
Nederland ontplooide activiteiten en derhalve in Nederland wordt belast
in aanmerking voor de innovatiebox. Dit wordt geborgd door de regelgeving met betrekking tot verrekenprijzen tussen gelieerde partijen, die is
opgenomen in artikel 8b van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969
(Wet Vpb 1969) en in de bilaterale verdragen ter voorkoming van dubbele
belasting die Nederland sluit. Ook daarmee wordt de substance met
Nederland ingevuld.
Deze substancecriteria versterken het doel van de innovatiebox, te weten
het verbeteren van het vestigingsklimaat voor innovatieve bedrijven en
het stimuleren van bedrijven tot het doen van meer onderzoek en
ontwikkeling. Slechts substantiële activiteiten die een bijdrage leveren aan
de concurrentiekracht van de Nederlandse economie komen voor de
innovatiebox in aanmerking.
Andere landen met innovatie- of octrooiboxen hanteren niet altijd
dergelijke stringente criteria. Daarom zijn in het BEPS-project afspraken
gemaakt over ondergrenzen voor substance in innovatie- en octrooiboxen
(de nexusbenadering). De nexusbenadering is een andere benadering van
substance dan het huidige innovatieboxregime kent. Daarom zal ik op
Prinsjesdag voorstellen aanbieden om de Nederlandse innovatiebox ook
in lijn te brengen met de nexusbenadering.
20
[zie antwoord vraag 2]
21
[zie antwoord vraag 6]
22
Wat voor R&D uitgaven zijn er, gerekend onder de gerealiseerde additionele R&D uitgaven van 54 eurocent per euro gederfde belastinginkomsten?
In de BFTB (de additionele R&D-uitgaven) zijn de R&D-uitgaven verdisconteerd zoals die door het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) worden
gemeten in de R&D-statistiek. Dit gaat om de totale R&D-uitgaven,
bestaande uit loonkosten, materiële uitgaven en uitgaven van machines/
apparatuur en gebouwen. De loonkosten omvatten de lonen van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 302, nr. 116

9

onderzoekers, technisch assistenten en faciliterend/ondersteunend
personeel dat direct werkzaamheden verricht voor R&D in een bedrijf.
23
Wat zijn mogelijke oplossingen om ervoor te zorgen dat het mkb meer van
de innovatiebox gaat profiteren ten opzichte van het grootbedrijf?
In de huidige innovatiebox is het voor iedere belastingplichtige mogelijk
gebruik te maken van de innovatiebox indien hij voor eigen rekening en
risico een immaterieel activum heeft voortgebracht waarvoor hij
S&O-werkzaamheden heeft verricht waarvoor een S&O-verklaring, aan
belastingplichtige is afgegeven of indien een belastingplichtige een
octrooi of kwekersrecht in zijn bezit heeft. Het mkb heeft dus in gelijke
mate toegang tot de innovatiebox als het grootbedrijf. Voor het grootbedrijf wordt in BEPS actiepunt 5 een additionele voorwaarde opgenomen
dat voor een immaterieel activum of daarmee samenhangende activa een
octrooi, kwekersrecht, programmatuur of exclusieve licentie moet zijn
afgegeven. Omdat deze voorwaarde alleen geldt voor het grootbedrijf
gaat het mkb er als gevolg van de BEPS-afspraken ten opzichte van het
grootbedrijf relatief gezien op vooruit. Wat betreft de toegankelijkheid van
de regeling voor het mkb kan verder worden opgemerkt dat de innovatiebox sinds 2013 een forfaitaire regeling kent. De uitgevoerde evaluatie
beslaat de periode 2010–2012, dus het effect van de forfaitaire regeling is
niet in de uitkomsten verdisconteerd.
24
De leden van de VVD-fractie vragen hoe de vennootschapsbelasting is
geregeld in de EU-landen Ierland, Letland, het Verenigd Koninkrijk en
Duitsland. Tevens vragen zij of Nederland kan concurreren met deze
landen als goed vestigingsklimaat?
Hieronder ga ik kort in op een aantal kenmerken van de vennootschapsbelasting van Ierland, Letland, het Verenigd Koninkrijk en Duitsland.
Vervolgens ga ik in op de concurrentiepositie van Nederland als
vestigingsland.
In Ierland worden vennootschappen die inwoner zijn van Ierland belast
voor hun wereldinkomen. Dividenden betaald tussen ondernemingen zijn
in beginsel vrijgesteld van belastingheffing. Het vennootschapsbelastingtarief bedraagt 12,5%. Daarnaast kent Ierland nog een aantal tarieven voor
winsten die worden behaald met specifieke activiteiten. Ierland heeft een
zogenoemde knowledge development box. Ierland houdt in niet-EU
situaties 20% bronheffing in op interest en patentgerelateerde royalty’s.
In Letland worden vennootschappen die inwoner zijn van Letland belast
voor hun wereldinkomen. Het vennootschapsbelastingtarief in Letland
bedraagt 15%. Voor kleine ondernemingen geldt een bijzonder regime.
Deze ondernemingen zijn onderworpen aan een lager tarief (9%–12%).
Letland heeft een deelnemingsvrijstelling en houdt in de meeste gevallen
geen bronheffing in op interest en royalty’s. Verder heeft Letland geen
patent- of innovatiebox, maar kent het wel bepaalde R&D-faciliteiten. Zo
geldt er bijvoorbeeld een multiplier voor uitgaven aan salarissen van
wetenschappelijk personeel.
In het Verenigd Koninkrijk worden vennootschappen die inwoner zijn van
het Verenigd Koninkrijk belast voor hun wereldinkomen. Het vennootschapsbelastingtarief bedraagt 20%. Het Verenigd Koninkrijk heeft recent
aangekondigd het vennootschapsbelastingtarief verder te verlagen naar
17% in 2020. Het Verenigd Koninkrijk heeft een deelnemingsvrijstelling en
houdt geen bronbelasting in op dividenden. Het Verenigd Koninkrijk houdt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 302, nr. 116

10

in niet EU-situaties in beginsel 20% bronbelasting in op interest en
royalty’s. Daarnaast heeft het Verenigd Koninkrijk een patentbox met een
effectief tarief van 10% en een relatief ruime grondslag.
In Duitsland worden vennootschappen die inwoner zijn van Duitsland
belast voor hun wereldinkomen. De uiteindelijke belastingdruk voor
ondernemingen is opgebouwd uit verschillende tarieven, waarvan het
vennootschapsbelastingtarief van 15% het belangrijkste is. Daarnaast zijn
er de solidariteitstoeslag (5,5%), de ondernemingsbelasting (3,5% en een
tarief dat per gemeente verschilt). Duitsland kent ook een deelnemingsvrijstelling. Verder kent Duitsland in niet EU-situaties een bronheffing van
25% op dividenden en op rente betaald op bepaalde typen leningen. In
niet-EU-situaties heeft Duitsland een bronheffing van 15% op bepaalde
royalty’s.
De aantrekkelijkheid van het Nederlandse vestigingsklimaat wordt niet
alleen bepaald door het fiscale klimaat. Andere aspecten, zoals de
kwaliteit van de infrastructuur, de stabiliteit van het overheidsbeleid en
het opleidingsniveau van de beroepsbevolking, spelen daarbij ook een
belangrijke rol. Nederland is wat die factoren betreft een aantrekkelijk
vestigingsland voor veel internationaal opererende ondernemingen.16
Daarnaast heeft het fiscale stelsel een aantal kenmerken die Nederland
aantrekkelijk maken als vestigingsland. Dit betreft onder andere de
deelnemingsvrijstelling, het uitgebreide verdragennetwerk, de innovatiebox, de werkwijze van de Nederlandse belastingdienst, de mogelijkheid
voor ondernemers om zekerheid vooraf te krijgen en het ontbreken van
bronheffingen op interest en royalty’s. Nederland kan daarmee
vooralsnog goed met andere EU-landen concurreren als het gaat om een
aantrekkelijk vestigingsklimaat. Dat neemt niet weg dat Nederland met het
oog op een verantwoord behoud van onze concurrentiepositie internationale ontwikkelingen nauwlettend volgt.
25
De leden van de VVD-fractie vragen hoe de vennootschapsbelasting is
geregeld in de Verenigde Staten?
Vennootschappen in de Verenigde Staten zijn onderworpen aan federale
vennotschapsbelasting. In de meeste gevallen zijn vennootschappen ook
onderworpen aan een aanvullende vennootschapsbelasting op het niveau
van de staten. Ten aanzien van het federale belastingsysteem, zijn
entiteiten belastingplichtig voor hun wereldinkomen. Het nominale
vennootschapsbelastingtarief bedraagt 35%. Het vennootschapsbelastingtarief in staten verschilt per staat en kan oplopen tot 12%. Op dividenden,
interest en royalty’s houdt de VS in beginsel een bronheffing in van 30%.
De Verenigde Staten kennen geen deelnemingsvrijstelling en geen patentof innovatiebox. Wel wordt overwogen om een patentbox in te voeren.17
26, 27 en 29
Het mkb maakt vooralsnog minder gebruik van de innovatiebox. Wat doet
het kabinet hieraan en zit er groei in? Waarom komt het belastingvoordeel
van de innovatiebox voor 80% bij het grootbedrijf terecht, terwijl het
grootbedrijf slechts 59% van de uitgaven aan speur- en ontwikkelingswerk
doet? Wat zijn de oorzaken van het feit dat het grootste deel van het
budget van de innovatiebox bij het grootbedrijf belandt?

16

Vgl. bijvoorbeeld Competitive Alternatives, KPMG’s guide to international business locations
costs, 2016.
17
Vgl. http://waysandmeans.house.gov/ryan-welcomes-boustany-neal-innovation-boxdiscussion-draft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 302, nr. 116

11

Het aandeel mkb-ondernemingen in aantallen is in de onderzochte
periode vrijwel constant. Verwachting is evenwel dat het aantal
mkb-ondernemingen dat gebruik maakt van de innovatiebox komende
jaren zal toenemen als gevolg van de invoering van de forfaitaire regeling
in de innovatiebox per 2013. Naar verwachting heeft dit beperkt invloed
op het mkb-aandeel van het totale budgettaire beslag van de innovatiebox. Het is echter van belang dat de budgetten en het gebruik van de
innovatiebox in samenhang dienen te worden bekeken met de
S&O-afdrachtvermindering. Gezamenlijk leiden beide regelingen tot een
evenwichtige verdeling van het totale fiscale innovatiebudget over het
mkb en het grootbedrijf, zoals volgt uit de navolgende tabel.
WBSO/RDA
budget (2014)

Innovatieboxvoordeel
(2012)

Totaal fiscale
innovatieinstrumenten

Totaal
R&D-uitgaven
(2013)

Totaal in mln. euro’s

1.035

742

1.777

7.095

Aandeel mkb

67%

17%

46%

41%

Aandeel grootbedrijf

33%

83%

54%

59%

Het nu bekende deel van het totale fiscale voordeel van de fiscale
innovatie-instrumenten (innovatiebox en S&O-afdrachtvermindering) dat
ten goede komt aan het mkb (46%) is groter dan het deel van de
R&D-uitgaven van het mkb in Nederland (41%). Het grootste deel van het
budgettaire beslag van de innovatiebox komt ten goede aan het grootbedrijf, doordat deze meer innovatiewinsten maken die in aanmerking
komen voor de innovatiebox. Waardoor mkb-ondernemingen minder in
staat zijn innovatiewinsten te genereren die in aanmerking komen voor de
innovatiebox is niet bekend. Dat mkb-ondernemingen een kleiner aandeel
in het budgettaire beslag hebben impliceert niet dat mkb-ondernemingen
onvoldoende toegang hebben tot de innovatiebox. Uit de enquête welke
onderdeel was van de evaluatie blijkt dat mkb-ondernemingen gemiddeld
genomen de totale administratieve lasten als lager beoordelen dan het
grootbedrijf.
28
[zie antwoord vraag 9]
29
[zie antwoord vraag 26]
30 en 31
Hoe verhoudt het budgettaire beslag van de Nederlandse innovatiebox
zich tot het budgettaire beslag van dergelijke regelingen in andere
EU-landen? In 2012 bedroeg de totale korting op de vennootschapsbelasting die bedrijven via de innovatiebox ontvingen 5,9% van de totale
opbrengst van de vennootschapsbelasting. Hoe verhoudt dit zich tot
andere EU-landen?
Een analyse van de verhouding van het budgettaire beslag van de
Nederlandse innovatiebox tot het budgettaire beslag van dergelijke
regelingen in andere EU landen is niet beschikbaar. In de studie van het
CPB voor de EC18 is het budgettaire beslag van verschillende belastingfaciliteiten welke dienen ter stimulatie van private R&D-uitgaven in beeld
gebracht. Hieruit blijkt dat in absolute getallen het budgettair beslag van
de innovatiebox niet de meest omvangrijke faciliteit is. In de studie is
18

Tabel 5.6, pag. 56, A study on R&D Tax Incentives, 28 november 2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 302, nr. 116

12

eveneens gekeken naar de verhouding tussen private R&D-uitgaven in
vergelijking met de totale ondersteuning van de overheid voor deze
uitgaven.19 Uit deze vergelijking blijkt dat in Nederland de overheidsuitgaven ter ondersteuning van private R&D-uitgaven gemiddeld zijn. In deze
overheidsuitgaven zitten zowel de subsidies als de fiscale faciliteiten. Een
uitsplitsing naar alleen de innovatiebox is niet gemaakt.
32
In hoeverre en op welke wijze beperkt het BEPS-project de toegankelijkheid van de innovatiebox voor het grootbedrijf? Kan hieruit opgemaakt
worden dat het grootbedrijf de innovatiebox nu grotendeels gebruikt als
middel voor belastingontwijking?
De Nederlandse innovatiebox wordt niet gebruikt als middel om belasting
te ontwijken. De Nederlandse innovatiebox bevat reeds in internationaal
opzicht goede substancevereisten, die voorkomen dat de innovatiebox
kan worden toegepast door ondernemingen met beperkte substance in
Nederland. Dat geldt echter niet voor alle andere octrooiboxen in Europa.
Daarom zijn in het BEPS-project afspraken gemaakt over een geharmoniseerde ondergrens voor het bepalen van substance (de nexusbenadering).
Daarnaast wordt volgens deze afspraken de toegang voor het grootbedrijf
beperkt tot activa waarvoor aan de belastingplichtige een octrooi of
kwekersrecht is afgegeven, of dat bestaat uit software. Deze laatste
beperking van de toegang is niet van toepassing op het mkb.
33
Welke aanbevelingen van de onderzoekers worden overgenomen door het
kabinet?
Het kabinet wil uw Kamer uiterlijk op Prinsjesdag 2016 voorstellen
aanbieden doen over de verbeteringen van de innovatiebox. De
uitkomsten van het evaluatierapport zullen daarbij worden betrokken. Ook
de uitkomsten van de voorgenomen internetconsultatie van een conceptwetsvoorstel, dat ziet op de implementatie van Action Item 5 van het
BEPS-project over de innovatiebox, zullen door het kabinet worden
meegenomen. Met betrekking tot de aanbevelingen van de onderzoekers
omtrent data, heeft het kabinet eerder aangegeven de mogelijkheden van
het koppelen en verrijken van data door het CBS te willen bevorderen.
34
Welke aspecten van de Nederlandse innovatiebox zijn niet in overeenstemming met de BEPS-voorwaarde van de invoering van een nexusbenadering voor innovatieboxen?
De substance-eisen van de Nederlandse innovatiebox zijn anders dan de
OESO-afspraken en worden eind dit jaar met het Belastingplanpakket
aangevuld. Daarnaast moet de toegang tot de innovatiebox voor het
grootbedrijf met S&O-activa worden beperkt.
35 en 36
Kan de Tweede Kamer nog een integrale kosten- en batenanalyse
tegemoet zien van de innovatiebox? Kan de Tweede Kamer nog een
vergelijking van de innovatiebox tegemoet zien met een nul-scenario en
met andere wijzen van R&D stimulering?
Een integrale kosten- en batenanalyse van de innovatiebox is niet
gepland. Verwachting is dat een integrale kosten- en batenanalyse niet
meer inzichten zal verschaffen dan de huidige evaluatie. Andere baten dan
19

Figuur 5.5, pag. 51, A study on R&D Tax Incentives, 28 november 2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 302, nr. 116

13

die in de BFTB zijn gekwantificeerd zijn niet of met een zeer grote
onzekerheid in te schatten. Dat maakt een integrale kosten- en batenanalyse in kwantitatief opzicht moeilijk uitvoerbaar. Een vergelijking van
de innovatiebox met een nul-scenario en met andere wijzen van R&D
stimulering is eveneens niet aan de orde. Hier liggen dezelfde redenen
aan ten grondslag.
37
Het rapport geeft aan dat de innovatiebox vooral leidt tot verlaging van de
effectieve belastingdruk. Is dit onderdeel van de doelstelling van de
innovatiebox?
In 2007 heeft Nederland de octrooibox ingevoerd. De invoering van de
octrooibox komt voor uit het Lissabon-doelstelling waarbij de lidstaten
werden opgeroepen om voorwaarden te scheppen voor investeringen in
onderzoek en ontwikkeling. In 2010 is de octrooibox gewijzigd in de
innovatiebox. Voor de innovatiebox geldt, als ook destijds bij de invoering
van de octrooibox, onverminderd de doelstelling het bevorderen van de
van innoverende activiteiten in Nederland. Verder draagt de innovatiebox
bij aan een aantrekkelijk fiscaal vestigingsklimaat voor innovatieve
bedrijven.
De aantrekkelijkheid van de innovatiebox is vormgegeven in de
toepassing van een verlaagd vpb-tarief waarbij de voordelen uit zelfontwikkelde immateriële activa slechts in aanmerking worden genomen voor
5/H-gedeelte. In deze formule staat «H» voor het hoogste tarief in de
vennootschapsbelasting, zijnde 25%. Deze berekeningswijze resulteert
erin dat voor een belastingplichtige de effectieve belastingdruk op de
voordelen van de door haar zelf ontwikkelde immateriële vaste activa 5%
bedraagt.
Materieel beschouwd leidt een lager effectief tarief op innovatieve
winsten ook tot een verlaging van het effectieve tarief op de totale winst
van bedrijven met innovatiewinst. Dat is echter geen onderdeel van de
doelstelling.
38
Waarom hangt het gebruik van de innovatiebox in een ideale situatie niet
af van bedrijfsbeslissingen? Waarom wordt deze genoemde ideale situatie
beleidsmatig niet verder onderzocht?
Deze vraag komt voort uit de door de onderzoekers aangehaalde ideale
situatie voor een econometrische analyse.20 Voor een econometrische
analyse hangt het gebruik van de innovatiebox in een ideale situatie niet
af van bedrijfsbeslissingen van ondernemingen. Voor een econometrische
analyse is het ideaal als er twee identieke groepen gebruikers zijn van een
regeling, waarbij de ene groep wel gebruik maakt van de innovatiebox en
de andere groep niet (controle groep). Bij de econometrische analyse van
de innovatiebox is dit niet het geval, omdat deelname aan de innovatiebox een keuze is die bedrijven zelf maken (er is geen sprake van een
experiment). De deelnemende ondernemingen en niet-deelnemende
ondernemingen zijn niet identiek in het geval van de innovatiebox.
Hierdoor kunnen er verschillen ontstaan tussen de ondernemingen die
niet alleen het gevolg zijn van de innovatiebox, maar tevens van bedrijfsbeslissingen. Oftewel de karakteristieken die deelnemende bedrijven
onderscheiden van niet-deelnemers kunnen ook een invloed hebben op
de omvang van de R&D inspanningen, en op de verandering daarvan over
de tijd. Het is moeilijk om deze invloed te scheiden van de invloed van de
20

Evaluatie innovatiebox (Dialogic 2015), blz. 8 (voetnoot 1).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 302, nr. 116

14

innovatiebox. De gebruikte methoden van de onderzoekers waren er op
gericht om deze effecten er zoveel mogelijk uit te halen. Beleidsmatig is
deze ideale situatie niet relevant, omdat geen enkele onderneming
hetzelfde is.
39
Is middels publicaties en/of modelberekeningen aantoonbaar te maken
dat de huidige stimuleringsregelingen voor R&D een grotere bijdrage
leveren aan het vestigingsklimaat en de economische ontwikkeling, dan
een algemene verlaging van de vennootschapsbelasting van dezelfde
budgettaire omvang?
Welvaartsgroei kan tegenwoordig vrijwel niet zonder innovatie (nieuwe
producten en diensten). Innovatie komt niet alleen ten goede aan
consumenten maar is een bron van inkomsten voor bedrijven die door
innoveren de concurrentie wereldwijd voorblijven. Vanuit de economische
welvaartstheorie zouden stimuleringsregelingen gericht moeten zijn op
het oplossen van marktfalens die innovatie belemmeren. Een voorbeeld
van marktfalen is dat bedrijven een deel van de maatschappelijke baten
van innovatie niet kunnen incasseren vanwege kennisspillovers.
Maatschappelijk gezien wordt er dan mogelijk te weinig in R&D geïnvesteerd. Een stimuleringsregeling die zich op dit probleem richt, dient
additionele inspanningen te bevorderen waarvan het aannemelijk is dat zij
gepaard gaat met kennisspillovers. Vanuit dat oogpunt is de
S&O-afdrachtvermindering volgens het CPB een effectief instrument21.
Innovatie is vaak deels gebaseerd op kennis uit het buitenland en de
voordelen van innovatie overschrijden vaak landsgrenzen. Daar waar de
S&O-afdrachtvermindering zich richt op een verlaging van de loonkosten
in relatie tot R&D activiteiten richt de innovatiebox zich op de winst uit
innovatieve activiteiten. Middels de innovatiebox worden innovatieve
activiteiten aangetrokken naar en behouden in Nederland. De innovatiebox richt zich op innovatieve activiteiten met een relatief mobiele
winstgrondslag. Een lagere winstbelasting op innovatiewinst is dan vanuit
het oogpunt van verstorende werking van belastingen economisch
efficiënt. Over de innovatiebox geeft het CPB22 dan ook aan dat de
innovatiebox effectief is om een fiscaal gunstig vestigingsklimaat te
scheppen. De S&O-afdrachtvermindering en de innovatiebox vullen elkaar
wat betreft stimulering R&D en het scheppen van een gunstig vestigingsklimaat goed aan. Hoewel geen modelberekeningen hiervoor beschikbaar
zijn, kan worden gesteld dat het geheel eenzijdig door NL afschaffen van
de huidige fiscale stimuleringsregelingen voor R&D en het budget
daarvan te gebruiken voor een algemene tariefsverlaging van de
vennootschapsbelasting ten koste gaat van onze concurrentiekracht en
economische groei.
40
Het rapport vermeldt dat de nieuwe generatie box-gebruikers minder
a-priori R&D uitgaven doet. In hoeverre betekent dit dat de nieuwe
generatie ook minder (a priori) als innovatief bedrijf gekenmerkt kan
worden?
R&D-uitgaven zijn een belangrijke indicator voor hoe innovatief een
onderneming is. Innovatief hangt echter niet alleen samen met de
omvang van R&D-uitgaven. Sommige innovaties vergen bijvoorbeeld
beperkte investeringen.

21
22

Kansrijk Innovatiebeleid, CPB, 2016.
Kansrijk Innovatiebeleid, CPB, 2016.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 302, nr. 116

15

41
[zie bij antwoord vraag 14]
42
[zie bij antwoord vraag 6]
43
De innovatiebox leidt per gederfde euro belastinggeld tot 54 eurocent aan
extra uitgaven aan R&D; tot hoeveel uitgaven aan R&D leidt iedere euro
die geïnvesteerd wordt in universiteiten?
Voor het toekomstig verdienvermogen, waaronder het oplossen van
maatschappelijke opgaven en het benutten van de economische kansen
daarvan, zijn publieke en private investeringen in onderzoek en innovatie
noodzakelijk.23 Het kabinet onderstreept dit belang en heeft als
doelstelling dat in 2020 de R&D-investeringen 2,5% van het bbp bedragen.
Daarbij is geen uitsplitsing gemaakt tussen publiek en privaat.
Om te bezien tot hoeveel uitgaven aan R&D iedere euro die publiek
geïnvesteerd wordt in universiteiten leidt kan gekeken worden naar de
structurele financiering van universiteiten (eerste geldstroom) en de
tweede geldstroom. In de eerste geldstroom gaat gemiddeld 61% naar
onderzoek.24 De tweede geldstroom wordt net als de eerste door het Rijk
bekostigd en heeft als doel excellent en vernieuwend onderzoek te
ondersteunen. Deze middelen worden hoofdzakelijk door NWO verdeeld
en voor een beperkt deel door de KNAW. De tweede geldstroom wordt
volledig aan onderzoek besteed.
Van belang in de gevraagde vergelijking is dat universiteiten vooral actief
zijn op het gebied van research en minder op het gebied van
development. Dit terwijl bedrijven meer doen aan development en er voor
zorgen dat nieuwe toepassingen hun weg vinden naar de markt, wat weer
van belang is voor productiviteit. Dit blijkt ook uit onderzoek. Op basis van
een meta-analyse van empirische literatuur over het effect van R&D op
productiviteit is de schatting dat 10% extra private R&D 0,6% meer
productiviteit oplevert. Voor de Nederlandse situatie betekent dit dat een
euro extra private R&D-uitgaven op termijn jaarlijks € 4,6 extra toegevoegde waarde oplevert. Voor publieke R&D is minder empirisch bewijs
en is de schatting dat 10% extra publieke R&D vanzelfsprekend een lager
effect heeft, omdat een deel van deze investeringen niet primair gericht is
op innovatie en is de schatting dat het effect op 0,3% ligt.25
44
Welke vestigingsplaatsfactoren konden bedrijven selecteren bij de vraag
welke relevant zijn voor de bepaling van de vestigingsplaats?
In de enquête waren de volgende mogelijke vestigingsplaatsfactoren
opgenomen:
− Beschikbaarheid van kwalitatief goed personeel;
− Geografische ligging;
− Persoonlijke redenen;

23

Economische groei kan bereikt worden door inzet van productiefactoren (arbeid, kapitaal) of
door een hogere productiviteit. In het verleden kwam deze primair uit meer arbeidsinzet, maar
nu en in de toekomst moet deze groei vooral komen door toename van de arbeidsproductiviteit, wat door onderzoek en innovatie wordt vergroot.
24
https://www.rathenau.nl/nl/publicatie/voorpublicatie-totale-investeringen-wetenschap-eninnovatie-twin-2014%E2%80%932020.
25
http://www.economie.nl/artikel/een-meta-analyse-van-het-effect-van-rd-op-productiviteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 302, nr. 116

16

− Kwaliteit kennisinfrastructuur (universiteiten, onderzoeksinstellingen
en -netwerken);
− Beschikbaarheid aantrekkelijke R&D en innovatiestimuleringsregelingen;
− Aantrekkelijk woon- en leefklimaat;
− Beschikbaarheid geschikte bedrijfsruimte/bedrijfsterreinen;
− Kwaliteit fysieke infrastructuur (inclusief ICT-infrastructuur);
− Kosten van arbeid;
− Hoogte effectieve tarief vennootschapsbelasting; en
− Logistieke voorzieningen.
45
Welke regelingen vallen onder de vestigingsplaatsfactor «beschikbaarheid
aantrekkelijke R&D en innovatiestimuleringsregelingen»?
Het is niet gespecificeerd welke regelingen in de enquête van de evaluatie
precies onder de vestigingsplaatsfactor «beschikbaarheid aantrekkelijke
R&D en innovatiestimuleringsregelingen» vallen. In de context van de
vraag wordt geduid op alle mogelijke «R&D innovatiestimuleringsmaatregelen».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 302, nr. 116

17