Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

29 279

Rechtsstaat en Rechtsorde

29 628

Politie

Nr. 247

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 25 juni 2015
Op 26 januari 2015 maakte het openbaar ministerie (OM) bekend dat in
het onderzoek naar de dood van oud-minister Borst een DNA-match was
gevonden. Deze match betrof het DNA-profiel van Bart van U., die
verdacht wordt van moord/doodslag op zijn zus in Rotterdam.
Vandaag heb ik van de voorzitter van het College van procureurs-generaal
(hierna: het College) het onderzoeksrapport ontvangen dat de commissie
Hoekstra naar aanleiding van deze zaak heeft uitgebracht. De bevindingen
van de commissie naar aanleiding van deze tragische zaak zijn ernstig en
hebben mij zeer geraakt. Het rapport van de commissie brengt schrijnend
in beeld hoe Bart van U. jarenlang in psychische nood verkeerde en zijn
situatie op vaak indringende wijze bij de politie en zorgverleners onder de
aandacht bracht. Zijn familie heeft jarenlang met toewijding geprobeerd
hem te laten helpen, zonder het gewenste resultaat. Het leed van de
ouders en de overige familie is niet te bevatten. Ik spreek mijn medeleven
naar hen uit.
Ik spreek ook mijn medeleven uit naar de familie van mevrouw Borst. Het
verdriet om het verlies en het feit dat het strafrechtelijke onderzoek nog
steeds loopt, maakt dit voor hen een zeer zware periode. De gedachte dat
dit leed misschien had kunnen worden voorkomen raakt mij diep en sterkt
mij in de overtuiging dat alles op alles moet worden gezet om herhaling
van de gemaakte fouten te voorkomen. Het spijt mij dat de organisaties
die tot taak hebben individuen en de samenleving te beschermen, daarin
ernstig hebben gefaald. De familie van de slachtoffers, en daarmee de
samenleving, zijn in de steek gelaten. Ik heb dit in mijn gesprekken met de
familieleden van Van U. en van mevrouw Borst ook persoonlijk overgebracht en hen excuses aangeboden.
Ik ga hierna, mede namens de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport en de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie, in op de achtergrond, de bevindingen en de aanbevelingen van de commissie.

kst-29279-247
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 279, nr. 247

1

1. Aanleiding voor het onderzoek, bevindingen en algemene
reactie
Uit een eerste inventarisatie van omstandigheden rond verdachte Van U.
kwamen vragen naar voren over de tenuitvoerlegging van een eerder
door het gerechtshof gegeven bevel gevangenneming, afname van
celmateriaal voor het uitvoeren van een DNA-onderzoek na een eerdere
veroordeling en aspecten van de geestelijke gezondheidszorg. Gelet op de
ernst van de zaak heeft het College na overleg met de toenmalige Minister
van Veiligheid en Justitie direct een onafhankelijk onderzoek gelast.
Daartoe is bij besluit van 2 februari 2015 een commissie ingesteld onder
leiding van de heer R.J. Hoekstra, de commissie Hoekstra.
De toenmalige Minister van Veiligheid en Justitie heeft uw Kamer in
reactie op schriftelijke vragen op 18 februari 2015 (Aanhangsel Handelingen II 2014/15, nr. 1325) verwezen naar de uitkomsten van dit
onderzoek. Het rapport treft u bij deze brief aan1. In bijlage 5 bij het
rapport is een verwijzing naar de hoofdstukken opgenomen waarin de
gestelde Kamervragen worden beantwoord. Ik hoop dat hiermee deze
vragen naar tevredenheid zijn beantwoord.
Zoals vandaag ook door de voorzitter van het College tijdens de presentatie is aangegeven dient te worden benadrukt dat de strafrechtelijke
onderzoeken nog in volle gang zijn en dat het uiteindelijke oordeel over
bewijs- en strafbaarheid aan de rechter is. Gelet hierop kunnen geen
uitspraken worden gedaan die de twee strafrechtelijke onderzoeken raken.
Deze bevinden zich nog in de fase van opsporing respectievelijk in de fase
van vervolging. Deze terughoudendheid geldt met name voor wat betreft
de mogelijke betrokkenheid van Bart van U. bij de dood van zijn zuster en
mevrouw Borst. Zijn eventuele betrokkenheid daarbij kan alleen in het
strafproces worden vastgesteld. Mededelingen daarover kunnen het
strafproces beïnvloeden. Vanzelfsprekend is dat ongewenst.
Het rapport maakt onomwonden duidelijk dat door onder mijn verantwoordelijkheid functionerende organisaties signalen zijn gemist en fouten
zijn gemaakt. In de samenhangende zaken rond Bart van U. heeft het
systeem op het punt van DNA-afname, tenuitvoerlegging van een bevel
gevangenneming en de (gedwongen) zorg gefaald. Het rapport vertelt de
tragische geschiedenis van hoe mensen die zich elke dag inzetten om
Nederland veilig te houden ook fouten kunnen maken met dramatische
gevolgen. Het besef dat wanneer het op de genoemde onderdelen niet
zou zijn misgegaan twee mensen mogelijk nog hadden geleefd, is zeer
pijnlijk. De voorzitter van het College heeft in zijn reactie op het rapport,
die ik u hierbij tevens aanbied, geschreven: «de constateringen van de
commissie raken ons intens. De conclusies en aanbevelingen zijn ernstig
en indringend. Daar waar het OM tekort geschoten is wil het College
namens het hele OM zijn diepe spijt betuigen en zijn inmiddels verontschuldigingen overgebracht aan de betrokken families.» Ik ben samen met
het OM, de politie en alle andere professioneel betrokkenen vastbesloten
lering te trekken uit deze zaak. De voorzitter van het College heeft bekend
gemaakt dat het OM een grootschalig verbetertraject start. Ik kom hier in
deze brief op terug.
De commissie constateert diverse tekortkomingen op de drie conform de
onderzoeksopdracht onderzochte hoofdthema’s en doet op deze punten
aanbevelingen voor verbeteringen. Die hoofdthema’s zijn:
• de uitvoering van de Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden (Wet
DNA-V);
1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 279, nr. 247

2

•

•

de omgang van politie en OM met door een gerechtshof gegeven
(tussentijdse) bevelen voorlopige hechtenis en meer algemeen de
executie van strafrechtelijke beslissingen;
de omgang van politie en OM met signalen dat Van U. een gevaar voor
de samenleving vormde en meer algemeen de werking van het stelsel
van gedwongen zorg.

Daarnaast volgen uit de drie hoofdthema’s meer algemene aanbevelingen
voor een beter functioneren van het OM. Op deze aanbevelingen ga ik
hierna eerst in. Daarna ga ik aan de hand van de genoemde driedeling in
op de concrete acties en verbetermaatregelen naar aanleiding van de
aanbevelingen van de commissie. Voor een deel zullen deze onderdeel
vormen van het door het OM te starten verbeterprogramma.
2. Aanbevelingen functioneren openbaar ministerie
De commissie constateert op hiervoor genoemde drie thema’s tekortkomingen en doet daarop aanbevelingen. Het College neemt alle aanbevelingen van de commissie over.
Die thema’s overstijgend signaleert de commissie ook knelpunten in de
organisatie en het functioneren van het OM. De commissie beveelt dan
ook aan zo snel mogelijk met een veranderprogramma voor het OM te
komen. Voor een beter functioneren van het OM doet de commissie de
volgende aanbevelingen:
a. Voor een slagvaardig en doelmatig functioneren van het OM zijn
leiding, gezamenlijkheid en eenheid nodig;
b. Maak één officier van Justitie en – indien nodig – één advocaatgeneraal hoofdverantwoordelijk voor de behandeling van strafzaken.
c. Verbeter de informatievoorziening binnen het OM en tussen het OM en
de politie;
d. Zorg voor een gediversifieerde samenstelling van het College van
procureurs-generaal;
e. Besteed aandacht aan gevoelige zaken en wijs aan het criterium
«gevaar voor de samenleving» een zwaar gewicht toe.
f. Verbeter de ICT-architectuur.
Deze aanbevelingen neemt het College op in het verbeterprogramma. Het
College heeft daarnaast besloten zich niet te beperken tot die aanbevelingen maar ziet tevens aanleiding een aantal andere, niet door de
commissie onderzochte, complexe werkprocessen op betrouwbaarheid en
actualiteit te onderzoeken en daar waar nodig te verbeteren. Daarom kiest
het College voor de brede opdracht voor het verbeterprogramma. Het
College heeft de hoofdofficier van justitie van het parket Amsterdam
hiermee belast.
Het verbeterprogramma behelst maatregelen op de korte termijn en
maatregelen op langere termijn, die in elk geval zien op:
• de tenuitvoerlegging van rechterlijke bevelen;
• de uitvoering van de Wet DNA-V;
• de verbinding met de ketenpartners: Verstrekking gegevens door
ketenpartners aan het OM en aan ketenpartners door het OM, en
opstellen van kwaliteitsstandaarden en -eisen;
• vaststellen IT-verbeteragenda;
• de hoofdverantwoordelijkheid van de officier van justitie en de
advocaat- generaal voor de zaak.
De uitvoering van het verbeterprogramma is urgent. Toezicht op de
uitvoering daarvan acht ik dan ook noodzakelijk. Daarom heb ik overleg
gepleegd met de Procureur-Generaal bij de Hoge Raad. Hij heeft mij
medegedeeld dat hij bereid is toe te zien op de uitvoering van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 279, nr. 247

3

verbeterprogramma in het kader van zijn in artikel 122 van de Wet op de
rechterlijke organisatie neergelegde toezichthoudende taak.
Bedrijfsvoerings-PG
De commissie heeft aanbevolen specifieke deskundigheid op het gebied
van bedrijfsvoering in het College vertegenwoordigd te laten zijn. De
uitdagingen waar het OM voor staat zijn groot en divers en dat vraagt om
deskundigheid vanuit verschillende invalshoeken. Ik onderschrijf deze
aanbeveling en ben voornemens in het College een lid te benoemen dat
over specifieke deskundigheid beschikt op het gebied van bedrijfsvoering.
De behoefte hieraan is al eerder naar voren gekomen en dit wordt met het
rapport van de commissie Hoekstra nog eens onderstreept. Een hiertoe
noodzakelijk wetsvoorstel is al in voorbereiding en gaat een dezer dagen
in consultatie.
Tenuitvoerlegging bevelen in hoger beroep
Essentieel is dat het bevel gevangenneming ten uitvoer had moeten
worden gelegd. De officier en de advocaat-generaal moeten staan voor
hun zaak. En de organisatie van het OM moet hen in staat stellen om voor
hun zaak te staan. De zaak-Van U. laat zien dat de persoonlijke betrokkenheid van een professional doorslaggevend is en moet worden
gewaarborgd. Een bevel gevangenneming door het gerechtshof moet snel
en effectief worden uitgevoerd en zal daarom worden belegd bij de
officier van justitie in de eerste lijn. Bij de officier van justitie is immers
alle relevante en actuele informatie aanwezig vanuit onder andere de
politie, de reclassering en het veiligheidshuis.
In de zittingsteams binnen het ressortspakket zullen meer dan nu het
geval is in het licht van «gevaar voor de samenleving» de bijzonderheden
van de zaak (persoon verdachte, specifieke delict, slachtoffers) worden
beoordeeld zodat iedere zaak op het juiste moment de aandacht en actie
krijgt die nodig is.
Rol OM in hoger beroep
De overdracht van zaken tussen de eerstelijns parketten en de tweede lijn
is de afgelopen tijd verbeterd in zeer omvangrijke en daardoor gevoelige
zaken. Bij dergelijke zaken vindt inmiddels een goede overdracht plaats.
Het komt er nu op aan die werkwijze te verbreden naar het soort zaken
waar het hier om gaat, namelijk zaken waar niet de omvang maar juist de
maatschappelijke context van groot belang is.
De zaak van Van U. is in hoger beroep behandeld door een honorair
advocaat-generaal (AG). Honorair AG’s zijn doorgaans ervaren
oud-OM-ers die af en toe zittingen doen in hoger beroep. Het College
heeft besloten dat maatregelen worden genomen ten aanzien van het
inzetten van honorair AG’s. Ik zal uw Kamer hierover nader informeren.
3. De uitvoering van de Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden.
Uit de bevindingen van de commissie wordt duidelijk dat na zijn veroordeling in 2012 door de rechtbank en later door het gerechtshof ten
onrechte door de officier van justitie geen bevel tot afname van celmateriaal van Bart van U. is gegeven.
Daarnaast constateert de commissie dat een deel van de veroordeelden
die op grond van de Wet DNA-V dienen af te staan niet op de oproep
reageert en dat de tijd die gemiddeld verstrijkt tussen de veroordeling en
de afname van celmateriaal gemiddeld langer duurt dan was beoogd. De
commissie doet tegen die achtergrond de volgende aanbevelingen:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 279, nr. 247

4

a. Zorg er via wetgeving voor dat veroordeelden die in aanmerking
komen voor DNA-afname reeds bij inverzekeringstelling celmateriaal
afstaan;
b. Neem in afwachting van een wetswijziging de tussenmaatregel dat
veroordeelden meteen na de uitspraak celmateriaal afstaan;
c. Verbeter de positionering, kwaliteit en kwantitatieve bezetting van de
zogeheten DNA blokken 2;
Voordat ik inga op deze aanbevelingen, besteed ik aandacht aan maatregelen die los van deze aanbevelingen op korte termijn worden genomen.
Die maatregelen vloeien voort uit de bevinding van de commissie dat
enerzijds door een te beperkte zoekterm (query) in zaken ten onrechte nog
geen bevel tot afname van celmateriaal is uitgegaan en anderzijds dat wel
gegeven bevelen niet tot afname van celmateriaal hebben geleid.
3.1. Nog niet gegeven bevelen tot afname celmateriaal
Bij de digitale selectie van veroordeelden van wie celmateriaal moet
worden afgenomen (de zogeheten query) zijn ten onrechte bepaalde
misdrijven buiten beschouwing gebleven, waaronder het misdrijf
waarvoor Bart van U. was veroordeeld. Daardoor is geen bevel tot afname
van zijn celmateriaal uitgegaan. Het OM werkt aan een verbeterde
geautomatiseerde zoeklijst (digitaal instrument) voor de selectie van
veroordelende vonnissen die in aanmerking komen voor het versturen
van een oproepbevel aan de veroordeelde voor de afgifte van celmateriaal. Dit om te komen tot een stabiel en betrouwbaar proces voor de
uitvoering van de Wet DNA-V. Met een herstelactie gaat het OM terug tot
vonnissen sinds 1 mei 2010, toen de Wet DNA-V volledig in werking was
getreden. Op basis hiervan worden niet eerder opgeroepen veroordeelden
alsnog bevolen op een spreekuur van de politie celmateriaal af te staan.
Indien een veroordeelde na zo’n bevel niet op een spreekuur verschijnt,
zal het OM een aanhoudingsbevel tegen de veroordeelde uitvaardigen en
de veroordeelde signaleren in het OPS3.
3.2. Actie op openstaande bevelen tot afname celmateriaal
Uw Kamer is in 2008 en 2013 geïnformeerd over de uitvoering van de Wet
DNA-V (Kamerstuk 31 345, nr. 2 en Kamerstuk 31 345, nr. 7). In het
Algemeen Overleg over forensisch onderzoek op 19 februari 2014
(Kamerstuk 31 345, nr. 11) heeft uw Kamer aandacht gevraagd voor de in
het evaluatierapport van het WODC (december 2012) geconstateerde 20%
non respons; dat zijn de veroordeelden die geen gehoor hebben gegeven
aan de oproep om te verschijnen voor de afname van DNA-materiaal.
Mijn ambtsvoorganger heeft ervoor gezorgd dat het OM en de politie
verhoogde aandacht hebben besteed aan de uitvoering van de Wet DNA-V
door middel van extra inspanningen om veroordeelden op te sporen.
De afname van celmateriaal moet uiteindelijk leiden tot een DNA-profiel
dat wordt opgenomen in de DNA-databank. In de DNA-databank bevinden
zich nu 211.660 profielen, waarvan 191.494 profielen afkomstig zijn van
veroordeelden (90,4%).
Sinds het gefaseerd in werking treden van de Wet DNA-V in 2005 is het
aantal veroordeelden dat geen gehoor geeft aan de oproep (de gesignaleerden) gegroeid tot 12.584 op 21 juni jl. Dat cumulatieve getal wisselt
dagelijks, want er komen signaleringen bij en er gaan signaleringen af als
2

Kleine administratieve eenheden van de arrondissementsparketten belast met de behandeling
van DNA-gerelateerde zaken.
3
Een gesignaleerde veroordeelde moet bij controle op Schiphol of bij een aanhouding direct
celmateriaal afstaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 279, nr. 247

5

gevolg van aanhoudingen4. Van de gesignaleerden hadden er op 21 juni jl.
1.765 een laatst bekend adres en 10.765 geen bekend adres.
Ik heb het OM en de politie opdracht gegeven om op korte termijn
celmateriaal af te laten nemen van de veroordeelden van wie een adres
bekend is. De doelstelling is om voor het eind van het jaar of zoveel
eerder als mogelijk van alle veroordeelden van wie een adres bekend is en
die kunnen worden getraceerd celmateriaal te hebben afgenomen.
Ik heb voorts opdracht gegeven voor een intensiveringsslag op de
gesignaleerden zonder bekend adres.
Het College heeft de hoofdofficier van justitie van het parket Amsterdam
opdracht gegeven toezicht te houden op de uitvoering van deze extra
inzet. De politie zal een speciaal actieteam inrichten onder leiding van de
eenheidschef die de executie in portefeuille heeft. Niet alle bevelen
kunnen daadwerkelijk resulteren in een afname van celmateriaal,
bijvoorbeeld omdat veroordeelden vertrokken zijn naar het buitenland of
om andere redenen onvindbaar zijn. Daar deze intensivering een extra
beroep doet op de politiecapaciteit zal ook afstemming plaatsvinden met
de regioburgemeesters.
Het OM en de politie zullen aan mij rapporteren welk resultaat met deze
extra inzet wordt geboekt. Ik zal uw Kamer met regelmaat van de
voortgang op de hoogte houden.
3.3. Aanbeveling afname bij inverzekeringstelling
De commissie beveelt aan celmateriaal ten behoeve van het bepalen van
een DNA-profiel al bij de inverzekeringstelling af te nemen. Het is evident
dat afname van celmateriaal eerder in het proces meer garantie biedt dat
na veroordeling ook daadwerkelijk snel een DNA-profiel kan worden
bepaald en kan worden opgenomen in de DNA-databank. Hiermee kan
een bijdrage worden geleverd aan het ophelderen van misdrijven.
Overigens zijn er ook verdachten die niet in verzekering worden gesteld,
maar wel worden veroordeeld. Voor deze gevallen zou afname van
DNA-materiaal in ieder geval moeten blijven plaatsvinden na veroordeling.
De totstandkomingsgeschiedenis van de Wet DNA-V laat zien dat destijds
uitvoerig is gedebatteerd over de vraag wanneer afname van celmateriaal
gerechtvaardigd is in het licht van de Grondwet en het Europees Verdrag
tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele
vrijheden (EVRM).
Ik onderken met de commissie dat in de rechtspraak van het Europees Hof
voor de rechten van de mens (EHRM) van na inwerkingtreding van de Wet
DNA-V aanknopingspunten zijn te vinden dat ook een systeem waarin
standaardafname van celmateriaal eerder plaatsvindt dan na veroordeling
zou kunnen voldoen aan de eisen van het EVRM, als voldaan wordt aan de
nodige waarborgen. Conform de afspraken gemaakt met het parlement
dient voor een dergelijke wijziging eerst een privacy-impactanalyse te
worden uitgevoerd. Dit is ook nodig om de juridische houdbaarheid nader
te kunnen onderbouwen. Ik laat die uitvoeren en bereid ondertussen een
wetsvoorstel voor. Uiteraard wordt de praktische uitvoerbaarheid getoetst
in een ketenbrede haalbaarheidsstudie met een impactanalyse en een
business case. Het belang van de maatschappij bij het voorkomen van
ernstige misdrijven, alsmede het belang van snelle opheldering van
ernstige misdrijven is hierbij uitgangspunt. Ik zal uw Kamer nog voor het
einde van dit jaar informeren over de uitkomst van deze onderzoeken.

4

De cijfers zijn van de peildatum 22 juni 2015. In de uitvoering van deze intensiveringsslag zal
vanzelfsprekend worden gestuurd op de meest actuele cijfers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 279, nr. 247

6

3.4. Afname direct na veroordeling
De commissie stelt voor om als tussenmaatregel, zolang standaardafname bij in verzekering gestelde verdachten niet wettelijk geregeld is,
het celmateriaal van de veroordeelde direct na diens veroordeling bij de
rechtbank af te nemen.
Met het oog op het zo snel mogelijk invoeren van de aanbevolen
tussenmaatregel zal ik op korte termijn in overleg treden met de Raad
voor de rechtspraak. In dit overleg wil ik inventariseren wat de voor- en
nadelen zijn van afname van celmateriaal in het gerechtsgebouw na de
veroordeling. Over de uitkomsten van dit overleg zal ik uw Kamer zo snel
mogelijk berichten.
Voorts zal ik bezien of er ook nog andere alternatieven voor eerdere
afname van celmateriaal van veroordeelden voorhanden zijn.
3.5. Verbetering van de «DNA blokken» bij het OM
Wij onderschrijven de aanbeveling van de commissie dat de positionering, kwaliteit en kwantitatieve personele bezetting van de
«DNA-blokken» binnen het OM moet worden verbeterd. Het proces rond
bevelen tot afname van celmateriaal is steeds groter en belangrijker
geworden, maar onvoldoende in de OM-organisatie geborgd. Dit maakt
onderdeel uit van het verbeterprogramma van het OM en dit wordt ook op
korte termijn nadrukkelijk onder de aandacht van de parketten gebracht.
4. Executie van strafrechtelijke beslissingen
Het gerechtshof in Den Haag heeft bij arrest van 25 september 2012,
waarbij Bart van U. tot 3 jaar gevangenisstraf werd veroordeeld, de
gevangenneming bevolen. Een dergelijk bevel moet ten uitvoer worden
gelegd en wanneer de veroordeelde niet traceerbaar is, dient de veroordeelde te worden gesignaleerd in het opsporingsregister. Dit is ten
onrechte niet gebeurd. De commissie Hoekstra doet in dit verband de
volgende aanbevelingen:
a. Zorg voor duidelijkheid inzake verantwoordelijkheid voor de uitvoering
van bevelen;
b. Zorg voor heldere procedures voor internationale signalering en
signalering in het opsporingsregister. De politie formuleert intern
heldere criteria aan de hand waarvan zaken als bijzondere zaken
worden bestempeld en de afhandeling op leidinggevend niveau wordt
gebracht. Het CJIB zorgt voor verbetering van de informatievoorziening.
4.1. Verantwoordelijkheid voor de tenuitvoerlegging
De commissie Hoekstra stelt vast dat er duidelijkheid moet zijn over de
verantwoordelijkheid voor de tenuitvoerlegging nu en straks onder
nieuwe wetgeving en vervolgens dat de executie goed moet worden
uitgevoerd en daarvoor de infrastructuur op orde is.
De commissie geeft aan dat in nieuwe wetgeving met betrekking tot de
tenuitvoerlegging de uitvoering van straffen en maatregelen (Wet USB) de
Minister van Veiligheid en Justitie daarvoor direct verantwoordelijk zal
zijn. In die nieuwe wetgeving moet volgens de commissie duidelijk zijn
dat de verantwoordelijkheid voor de uitvoering van rechterlijke bevelen bij
de Minister ligt.
Het wetsvoorstel waarmee de verantwoordelijkheidsverschuiving van het
OM naar de Minister voor de tenuitvoerlegging gestalte krijgt, omvat ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 279, nr. 247

7

strafrechtelijke beslissingen als bevelen voorlopige hechtenis. In het
wetsvoorstel staat dit helder omschreven. In lagere regelgeving onder de
wet USB wordt de verantwoordelijkheid voor de tenuitvoerlegging verder
uitgewerkt. De implementatie van het wetsvoorstel is gefaseerd en zal
voor deze categorie strafrechtelijke beslissingen naar verwachting in de
loop van 2017 zijn afgerond.
Tot de inwerkingtreding van de wet USB is en blijft het OM verantwoordelijk voor de tenuitvoerlegging van strafrechtelijke beslissingen.
Verbeteringen in de tenuitvoerlegging maken deel uit van het verbeterplan van het OM zoals hiervoor uitgewerkt.
4.2. Internationale signalering en signalering OPS
Ik onderschrijf de opvatting van de commissie dat de informatievoorziening tussen het CJIB en de politie moet worden verbeterd. Met de
bouw van het systeem Centrale Voorziening Executieopdrachten (CVE)
aan de zijde van het CJIB en de basisvoorziening voor Executie &
Signalering aan de zijde van politie wordt dit al gerealiseerd. Implementatie van beide systemen staat gepland voor het begin van 2016. Het
systeem E&S zal onder meer het verouderde OPS vervangen. Hiermee is
de tijdige en eenduidige informatievoorziening voor de verschillende
ketenpartners beter geborgd.
De commissie doet in haar rapport de aanbeveling dat het OM op basis
van een landelijke uniforme procedure dient te handelen bij het afgeven
van een bevel tot (internationale) signalering aan de politie.
De politie signaleert in het OPS nadat een bevel tot voorlopige hechtenis
ter tenuitvoerlegging van het OM is ontvangen en dit bevel niet ten
uitvoer kon worden gelegd omdat verdachte onvindbaar was. Bij vragen
over de tenuitvoerlegging en signalering kan te allen tijde telefonisch
contact worden opgenomen met het piketnummer van het OM. Communicatie op de juiste wijze en op het juiste moment tussen politie en OM en
vice versa is daarbij van groot belang en verdient zorgvuldigheid en
tijdigheid van beide kanten. In het Handboek OM voor het gebruik het
Nationale Schengen Informatie Systeem (NSIS) is omschreven wanneer
een internationale signalering en een OPS-signalering moet of kan
worden uitgevaardigd. Het OM zal er, naast de hierboven omschreven
staande praktijk, op korte termijn voor zorgen dat dit Handboek specifiek
onder de aandacht wordt gebracht van voor signalering verantwoordelijke
officieren van justitie en andere medewerkers. Ook hier geldt het belang
van verantwoordelijkheid voor de individuele zaak, zoals ook in het
verbeterprogramma van het OM verder wordt uitgewerkt.
Het rapport maakt duidelijk dat de uitvoering van executieopdrachten
door de politie op het juiste niveau moet worden belegd en dat er in het
werkproces en de werkrelatie geen enkele belemmering mag zijn om snel
te escaleren. Ik heb naar aanleiding van het rapport de korpschef
opgedragen om hierop toe te (blijven) zien en interne richtlijnen daarop
aan te scherpen. Bij complexe zaken die nadrukkelijke afstemming met
partners vereisen en/of een sterke mate van gevaarzetting met zich
meedragen is het betrekken van een hulpofficier van justitie – ingevuld
door een officier van dienst en/of lijnverantwoordelijke – essentieel. De
politie zal ervoor zorgen dat men binnen de politie exact weet in welk type
zaken de hulpofficier van justitie dient te worden betrokken.
5. Geestelijke gezondheidszorg en Justitie
Uit het rapport komt het tragische beeld naar voren van een verwarde
man die gedurende meerdere jaren bij herhaling met politie, justitie en
zorgpartners in aanraking is gekomen, steeds weigert zich in een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 279, nr. 247

8

zorginstelling te laten behandelen en ondanks inspanningen van de
familie en anderen niet de nodige zorg krijgt. In het rapport worden
knelpunten gesignaleerd ten aanzien van de rol en positie van het OM in
de (gedwongen) geestelijke gezondheidszorg en de samenwerking tussen
politie, justitie en de geestelijke gezondheidszorg. De commissie doet de
volgende aanbevelingen:
a. Verbeter de communicatie van politie, OM en geestelijke gezondheidszorg;
b. Kies voor een actieve rol van de officier van Justitie bij de omgang met
personen met psychische problemen en gevaarzetting;
c. Betrek de geestelijke gezondheidszorg bij de Veiligheidshuizen;
d. Benut beter de al onder de Wet Bijzonder Opneming in Psychiatrische
Ziekenhuizen (Wet BOPZ) bestaande mogelijkheden om – vooraf en ter
zitting – de familie te horen;
e. interim-regeling vooruitlopend op invoering Wet verplichte GGZ om
verplichte zorg aan personen met psychische problemen die een
gevaar voor anderen betekenen en niet-vrijwillig aan behandeling
meewerken.
Deze aanbevelingen benadrukken het belang van de rol van officier van
justitie bij gedwongen zorg, in de huidige situatie onder de BOPZ en in de
toekomst onder nieuwe wetgeving. De officier van justitie staat hierin
echter niet alleen. Samenwerking met de ketenpartners en informatiedeling is van groot belang. De aanbeveling over het betrekken van de
geestelijke gezondheidszorg in de veiligheidshuizen sluit hierbij aan.
Hierdoor wordt de officier van justitie in de positie gebracht om zijn
wettelijke taak goed in te vullen.
5.1. GGZ en Veiligheidshuizen
Met de overgang van de regie van het OM naar de gemeente is de
ontwikkeling ingezet naar het nadrukkelijk betrekken van de zorg in de
veiligheidshuizen. In deze opzet ligt besloten dat de GGZ daar standaard
deel van uitmaakt. De zorg en veiligheidshuizen zien toe op personen met
een complexe (meervoudige) problematiek. In een aantal steden wordt
ook al zorg voor verwarde personen gerealiseerd. Onder andere in Tilburg
en Den Haag zijn hier goede ervaringen mee opgedaan.
Verwarde personen die een delict hebben gepleegd worden vaak ook aan
de ZSM5- tafel besproken. Als aan deze tafel wordt gesignaleerd dat
geestelijke gezondheidszorg in plaats van straf of een maatregel noodzakelijk is, kan via een Veiligheidshuis doorgeleiding naar de GGZ plaatsvinden. In ZSM-verband wordt op dit moment nagegaan hoe de
verbinding tussen ZSM, Veiligheidshuis respectievelijk de gemeentelijke
zorgketen verder kan worden versterkt.
Samen met mijn ambtgenoot van VWS en de VNG zal ik zorgdragen dat
deze goede voorbeelden landelijk navolging krijgen. Doel is om eind dit
jaar op gemeentelijk niveau een voorziening te hebben waar triage
(beoordeling) van verwarde personen plaatsvindt. Deze uitwerking maakt
onderdeel uit van het plan van aanpak verwarde personen dat door de
Minister van VWS aan het begin van de zomer naar de Kamer zal worden
gestuurd. Een van de aandachtspunten is het verstevigen van de
samenwerking en informatie uitwisseling op lokaal niveau tussen
5

ZSM staat voor «Zo spoedig, slim, simpel, selectief en samen mogelijk».
In die werkwijze buigen politie, OM, Reclassering Nederland, Slachtofferhulp Nederland en de
Raad voor de Kinderbescherming zich samen en snel over de afdoening van veelvoorkomende
criminaliteit. Verdachten krijgen snel te horen voor welke interventie of vervolgstap de officier
van justitie kiest. De schade en wensen van het slachtoffer worden direct meegenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 279, nr. 247

9

ketenpartners (gemeente, politie, OM, GGZ, Jeugdzorg, Raad voor de
Kinderbescherming en Reclassering).
5.2. Actievere opstelling OM bij verplichte zorg en afhankelijkheid OM van
ketenpartners
De aanbeveling van de commissie om het OM een centrale rol te laten
vervullen bij de verplichte zorg onderschrijf ik. Dat personen die geestelijke gezondheidszorg nodig hebben en een gevaar zijn voor zichzelf of
voor anderen deze zorg ook ontvangen, betreft een gezamenlijke
verantwoordelijkheid van alle ketenpartners in dit domein. Het OM kan en
moet daarin een sleutelrol vervullen, door actief uitvoering te geven aan
zijn vorderende taak in de wet BOPZ.
Gelet op de gezamenlijke verantwoordelijkheid heb ik daarnaast de Raad
voor de rechtspraak en het OM verzocht nadere procedureafspraken te
maken over de behandeling van BOPZ-zaken. Over deze wijzigingen en
nadere afspraken zal ik uw Kamer onverwijld informeren.
Het College heeft mij daarnaast bericht met spoed te onderzoeken hoe kan
worden verzekerd dat de officieren van justitie deze centrale, essentiële rol
juist in kunnen vullen en daarmee hun verantwoordelijkheid kunnen
nemen. Cruciaal is daarbij dat alle relevante omgevingsinformatie
(zorginhoudelijk, naasten en familie, lokaal domein) gebundeld wordt ten
behoeve van de beantwoording van de vraag of verplichte zorg noodzakelijk is. De officier van justitie kan alleen zijn rol vervullen als de
betrokken partijen de beschikbare informatie actief delen met het OM. De
hiervoor genoemde voorziening op gemeentelijk niveau waar triage
(beoordeling) van verwarde personen plaatsvindt, kan bij deze informatie
uitwisseling een belangrijke rol spelen. De realisatie van een zodanige
voorziening op lokaal niveau maakt onderdeel uit van het hiervoor
genoemde plan van aanpak verwarde personen. Het kabinet zal erop
toezien dat in iedere gemeente een adequate aanpak en doorgeleiding
van mensen plaatsvindt naar de plek waar ze zorg of ondersteuning nodig
hebben en dat op het punt van de informatievoorziening in de nota van
wijziging bij het wetsvoorstel verplichte geestelijke gezondheidszorg de
informatievoorziening tussen de deelnemers geregeld wordt.
Toekomstig stelsel
In lijn met de aanbeveling van de commissie wordt in het wetsvoorstel
verplichte ggz (Wvggz) de centrale verzoekersrol weer bij het OM belegd,
waarbij aan het OM een actievere rol wordt toebedeeld.
Dat zal gebeuren in de al aangekondigde tweede nota van wijziging bij de
Wvggz, die aan het eind van de zomer in consultatie wordt gegeven. In de
Wvggz zal een verplichte samenwerking tussen het OM, de GGZ en de
gemeente tot stand worden gebracht. Ook onder de Wvggz moet
gegarandeerd worden dat alle relevante omgevingsinformatie (zorginhoudelijk, naasten en familie, lokaal domein, straf) gebundeld ten behoeve
van de rechterlijke toets wordt aangeleverd. Doordat de regie en daarmee
de juridische motivering van een verzoek om verlening van verplichte
zorg weer bij het OM wordt belegd, wordt de geneesheer-directeur ontlast
en kan deze zich concentreren op zijn zorginhoudelijke kerntaak. Voor de
geneesheer-directeur is een belangrijke adviserende rol aan het OM en de
rechter weggelegd. Ook de aanwezigheid van de officier van justitie bij de
zitting in verzoeken om een zorgmachtiging zal in de tweede nota van
wijziging worden uitgewerkt. Daarbij zal als uitgangspunt gelden dat de
officier van justitie aanwezig is, tenzij evident is dat een nadere toelichting
of motivering van het verzoek om een zorgmachtiging door de officier van
justitie niet nodig is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 279, nr. 247

10

5.3. Betrekken familieleden
Met de commissie ben ik van oordeel dat informatie van familieleden,
maar ook van andere betrokkenen, zeer nuttig kan zijn bij de vraag of
verplichte zorg noodzakelijk is. Deze zaak maakt dat helaas pijnlijk
duidelijk. De Wvggz kent aan hen een belangrijke rol toe en zij worden ook
betrokken bij het opstellen van het individuele zorgplan. Daarbij kunnen zij
desgewenst ook advies en bijstand ontvangen van een familievertrouwenspersoon. Zo wordt geborgd dat aan de informatie van familieleden
en andere naasten voldoende gewicht wordt toegekend bij de voorbereiding van een zorgmachtiging en de behandeling van betrokkene.
Voorkomen moet worden dat een familie, zoals in dit pijnlijke geval,
ernstige zorg heeft voor hun eigen veiligheid en die van anderen, terwijl
daar niets aan wordt gedaan.
Ook moet, dat ben ik met de commissie eens, intensiever gebruik worden
gemaakt van de al bestaande mogelijkheden om familieleden te horen,
zowel vooraf als ter zitting. Ook op dit punt heb ik de voorzitter van de
Raad voor de rechtspraak gevraagd om in overleg met het OM te treden
om te bezien of hierover nadere procedureafspraken kunnen worden
gemaakt.
5.4. Tijdelijke verplichte zorg op basis van interim-regeling
Ik onderschrijf de urgentie om tijdelijke verplichte zorg voorafgaand aan
een crisismaatregel mogelijk te maken. Samen met mijn ambtgenoot van
VWS neem ik de aanbeveling over om deze mogelijkheid zo snel mogelijk
te realiseren. Het meest geëigende middel daartoe is een aanpassing van
de Wvggz, een wetsvoorstel dat al in Uw Kamer aanhangig is. Daarin is al
de mogelijkheid opgenomen gedurende een termijn van maximaal 12
uren tijdelijk verplichte zorg te kunnen verlenen, voorafgaand aan een
crisismaatregel. De inzet is erop gericht om dit wetsvoorstel, samen met
de twee andere in het parlement aanhangige wetsvoorstellen op het
terrein van de verplichte zorg, de Wet Zorg en Dwang en de Wet forensische zorg (Wfz), zo spoedig mogelijk in werking te laten treden. De
tweede nota van wijziging bij de Wvggz, waarin de aanbevelingen van de
commissie Hoekstra worden verwerkt, zal aan het eind van de zomer in
consultatie worden gegeven.
Het opstellen en indienen van een nieuw wetsvoorstel op dit terrein zal
naar verwachting geen tijdwinst opleveren en kan tot verdere vertraging
van de lopende wetstrajecten leiden. Dat moet worden voorkomen. De
overige verbeteringen die de Wvggz biedt ten opzichte van de huidige Wet
BOPZ en de mogelijkheid die de Wfz de strafrechter biedt om zelf een
zorgmachtiging af te geven, zouden dan nog langer op zich laten wachten.
6. Planning en financiën
De hiervoor besproken acties en verbetermaatregelen zijn divers van aard
en kunnen dan ook verschillende consequenties met zich brengen. De
maatregelen zoals benoemd in deze brief worden zo spoedig mogelijk
ingevoerd.
Deze acties zullen met inzet van bestaande capaciteit plaatsvinden.
Daarnaast zullen ook nieuwe investeringen nodig zijn. De omvang van de
daaraan verbonden financiële gevolgen is nog onbekend en zal nader in
kaart worden gebracht. Daarbij wordt tevens bezien in hoeverre deze
maatregelen gefinancierd kunnen worden uit de bestaande begrotingen
van de organisaties. Ik zal uw Kamer voor de begrotingsbehandeling,
doch uiterlijk 1 november 2015 nader informeren over de financiële
consequenties van de naar aanleiding van het rapport van de commissie
Hoekstra getroffen maatregelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 279, nr. 247

11

7. Afsluiting
De aanleiding voor het onderzoek van de commissie was buitengewoon
tragisch. Ik heb veel waardering voor de commissie die er in korte tijd in is
geslaagd een uitvoerig, gedetailleerd en goed rapport op te leveren.
Lopende strafrechtelijke onderzoeken nopen tot grote terughoudendheid
bij de bespreking hiervan. De commissie is er, ondanks deze beperking, in
geslaagd de diverse knelpunten duidelijk in kaart te brengen.
Het feit dat er een gerede kans bestaat dat de betrokkene eerder tegen
zichzelf en anderen bescherming had kunnen worden geboden, vind ik
onverteerbaar.
Ik ben vastbesloten samen met het OM, de politie en alle andere professioneel betrokkenen lering te trekken uit deze zaak. De bevindingen van de
commissie zijn ernstig en maken het treffen van maatregelen zowel op de
korte als de langere termijn noodzakelijk.
Wellicht zijn er naar aanleiding van de publicatie van het rapport Hoekstra
mensen die vragen hebben over lopende dan wel afgesloten strafrechtelijke onderzoeken met een vergelijkbare problematiek op het raakvlak van
straf en zorg. Zij kunnen zich daarvoor melden bij de lokale politie. In het
geval mensen primair op zorg zijn aangewezen kunnen zij en hun naasten
bij het landelijk meldpunt zorg terecht.
Zorg voor kwetsbare personen en handhaving van de rechtsorde zijn en
blijven mensenwerk. Het rapport laat zien dat er in dat opzicht ook veel
goede inspanningen zijn geleverd door verschillende individuele
professionals, zoals bijvoorbeeld de wijkagenten. Voor de beantwoording
van de vraag hoe het dan toch mis heeft kunnen gaan biedt het rapport
betekenisvolle inzichten. De professionele betrokkenen moeten op een zo
goed mogelijke wijze worden ondersteund in hun werkzaamheden. Ik heb
er vertrouwen in dat de gesignaleerde knelpunten met alle hiervoor
aangegeven maatregelen en het verbeterprogramma van het OM op een
goede manier worden aangepakt.
Ik zal uw Kamer over de resultaten van de hiervoor aangegeven verbetertrajecten nauwgezet informeren.
De Minister van Veiligheid en Justitie,
G.A. van der Steur

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 279, nr. 247

12