Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

34 792

Het ongewijzigd laten van het verplicht eigen
risico voor de zorgverzekering voor het jaar
2018

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
ALGEMEEN
Inhoud en aanleiding wetsvoorstel
Dit wetsvoorstel voorziet in het buiten toepassing laten van de jaarlijkse
indexering van het bedrag van het verplicht eigen risico voor de zorgverzekering aan de ontwikkeling van de zorgkosten, voor het jaar 2018. Het
verplicht eigen risico in de Zorgverzekeringswet (Zvw) zal op basis van het
wetsvoorstel net als in 2017 ook voor het jaar 2018 € 385 per jaar per
verzekerde bedragen.
In het dertigledendebat van 20 september 2017 over mensen die afzien
van noodzakelijke zorg door het eigen risico is een motie ingediend door
het lid Keijzer c.s.1 met als doel om het verplicht eigen risico in 2018 niet
te verhogen ten opzichte van 2017. Daarbij wordt het kabinet verzocht om
een spoedprocedure in gang te zetten om de benodigde wetgeving vóór
1 oktober 2017 te realiseren. De Tweede Kamer heeft die motie op
21 september 2017 aangenomen.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (Minister van VWS)
heeft aangegeven dat voor een goede en tijdige afronding van deze
uitzonderlijke spoedprocedure vóór 1 oktober 2017 de regering uiteraard
afhankelijk is van de medewerking van zowel de Tweede als de Eerste
Kamer. De Minister van VWS heeft eerder aangegeven dat aanpassing van
het verplicht eigen risico alleen op een ordentelijke wijze kan plaatsvinden
indien beide Kamers vóór 1 oktober 2017 instemmen met de voorgestelde
wetswijziging zodat het Zorginstituut en de zorgverzekeraars dan tijdig
alle berekeningen uit kunnen voeren voor de risicoverevening en de
premie.2
Met onderhavig wetsvoorstel wordt door het kabinet gehoor gegeven aan
de motie van het lid Keijzer c.s.

1
2

kst-34792-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Kamerstukken II 2017/18, 29 689, nr. 866.
Handelingen II 2017/18, nr. 100, item 9, blz. 5 en 6.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 792, nr. 3

1

Gevolgen voor de verzekerden
Het wetsvoorstel voorziet in het voor het jaar 2018 achterwege laten van
de in de Zorgverzekeringswet voorgeschreven indexering van het
verplicht eigen risico. Dit betekent dat het verplicht eigen risico ook voor
het jaar 2018 € 385 zal bedragen. Die indexering zou zonder de voorgestelde maatregel leiden tot een verplicht eigen risico van € 400. Zoals in
de bovengenoemde motie gevraagd is, gaat het in dit wetsvoorstel om
een eenmalige ontkoppeling van het verplicht eigen risico aan de
oplopende zorguitgaven. Tenzij in de toekomst anders wordt besloten,
wordt deze koppeling vanaf 2019 weer voortgezet en zal het eigen risico
stijgen met de zorguitgaven.
De voorgestelde maatregel heeft tot gevolg dat het gemiddeld te betalen
bedrag vanwege het verplicht eigen risico per verzekerde van 18 jaar of
ouder circa € 7 lager is dan zonder die maatregel. De door de zorgverzekeraars gederfde inkomsten uit het verplicht eigen risico bedragen naar
schatting € 101 miljoen. Daarnaast zal de voorgestelde maatregel naar
verwachting leiden tot een extra zorggebruik ten laste van de zorgverzekering van € 39 miljoen. De nominale premie voor de zorgverzekering zal
door deze effecten naar verwachting met € 9 per verzekerde per jaar
stijgen. De inkomensafhankelijke bijdrage zou op zich € 19,5 miljoen meer
moeten opbrengen (50% van € 39 miljoen). Het percentage van de
inkomensafhankelijke bijdrage wijzigt vanwege de regels voor afronding
van het bijdragepercentage niet.
De hoogte van de zorgtoeslag is gekoppeld aan de standaardpremie. De
standaardpremie is de optelling van de gemiddelde nominale premie
(plus € 9) en het gemiddeld gebruikte eigen risico (minus € 7). De
bovenstaande wijzigingen leiden daarom tot een stijging van de
standaardpremie met circa € 2 en daarmee tot een stijging van de
zorgtoeslag met circa € 2. De bestuursrechtelijke premie voor verzekerden
die vallen in de wanbetalersregeling stijgt met € 11 (125% x € 9).
Inkomenseffecten
In de financieringsystematiek is er sprake van communicerende vaten:
tegenover een lager verplicht eigen risico (minus € 15) staat een hogere
nominale premie (plus € 9). Als gevolg van beide effecten samen stijgt de
zorgtoeslag met circa € 2.
Het voorgaande resulteert in de volgende inkomenseffecten voor
verzekerden met een volgemaakt of niet volgemaakt eigen risico, met en
zonder zorgtoeslag.
Type verzekerde

Met volgemaakt eigen risico en
met zorgtoeslag
Met volgemaakt eigen risico en
zonder zorgtoeslag
Zonder volgemaakt eigen risico
en met zorgtoeslag
Zonder volgemaakt eigen risico
en zonder zorgtoeslag

Effect eigen
risico

Effect
premie

Effect
zorgtoeslag

Totaal effect

+ € 15

–€9

+€2

+€8

+ € 15

–€9

+€0

+€6

+€0

–€9

+€2

–€7

+€0

–€9

+€0

–€9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 792, nr. 3

2

Financiële gevolgen
Bij het niet indexeren van het verplicht eigen risico per 2018 zal er sprake
zijn van hogere uitgaven in het Budgettair Kader Zorg (BKZ). De bruto
BKZ-uitgaven stijgen naar verwachting met € 39 miljoen. De ontvangsten
uit het verplicht eigen risico dalen met € 101 miljoen. De netto
BKZ-uitgaven stijgen derhalve als gevolg van de maatregel, met € 140
miljoen. De hogere zorgtoeslag leidt tot extra uitgaven ten laste van
hoofdstuk XVI van de Rijksbegroting van circa € 11 miljoen in 2018.
Het eenmalig niet indexeren van het verplicht eigen risico in 2018 leidt er
automatisch toe dat het verplicht eigen risico in de jaren na 2018 ook lager
uitvalt. Het verplicht eigen risico voor 2019 wordt immers geïndexeerd
met de groei van de Zvw-uitgaven met de hoogte van 2018 als basis. Het
verplicht eigen risico zal daarom ook in de jaren na 2018 door deze
wetswijziging € 15 lager uitvallen dan anders het geval zou zijn geweest.
Dat leidt ook in die jaren tot een ca. € 101 miljoen lagere opbrengst van
het eigen risico en een gedragseffect van ca. € 39 miljoen. Ook de premieen zorgtoeslageffecten zijn structureel.
Als de indexering van het verplicht eigen risico ook in de jaren 2019–2021
buiten werking zou worden gesteld en daarmee over de periode
2018–2021 wordt bevroren op € 385 per jaar, dan kost dat structureel circa
€ 0,6 miljard aan derving en circa € 0,2 miljard aan gedragseffect (samen
€ 0,8 miljard), afgezet tegen de geraamde ontwikkeling van de zorguitgaven in de komende jaren.
De afname van de BKZ-ontvangsten leidt tot een verschuiving van
zorgkosten naar de premiebetaler. Een stijging van de nominale premies
betekent een stijging van de collectieve lastendruk. Het gedragseffect
veroorzaakt een daadwerkelijke stijging van de zorgkosten. Die stijging
moet – conform de geldende financieringswijze – worden gedekt uit zowel
de nominale premie als de inkomensafhankelijke bijdrage (IAB).
Hoewel de maatregel een eenmalig karakter heeft, zijn er dus structurele
effecten. Het wetsvoorstel vergroot daarmee de toekomstige opgaven op
de terreinen van de beheersing van de zorguitgaven en de ontwikkeling
van de vrij besteedbare inkomens.
Gevolgen voor de regeldruk
Het wetsvoorstel heeft geen gevolgen voor de regeldruk.
ARTIKELSGEWIJS
Artikel I
Op basis van artikel I blijft het bedrag van het verplicht eigen risico in 2018
ongewijzigd ten opzichte van 2017 (€ 385 per verzekerde per jaar). Dit is
gezien het opschrift de doelstelling van het wetsvoorstel.
Artikel 19, tweede lid, van de Zvw, regelt de wijze van de jaarlijkse
indexering van het verplicht eigen risico aan de ontwikkeling van de
zorgkosten. Artikel 19, derde lid, van de Zvw, bevat de delegatiegrondslag
voor de daadwerkelijke verhoging van het verplicht eigen risico bij
ministeriële regeling. Die verhoging vindt plaats indien het geïndexeerde
bedrag € 5 of een veelvoud daarvan verschilt van het in artikel 19, eerste
lid, van Zvw, genoemde bedrag. Het ongewijzigd laten, met andere
woorden het niet verhogen, van het verplicht eigen risico, brengt het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 792, nr. 3

3

buiten toepassing laten van zowel het tweede als het derde lid van artikel
19 van de Zvw voor het jaar 2018 met zich mee.
Artikel II
Artikel 12, eerste lid, van de Wet raadgevend referendum bepaalt dat,
onder verwijzing naar dat artikel, de inwerkingtreding in afwijking van de
artikelen 8 en 9 van de Wet raadgevend referendum kan worden geregeld
indien de inwerkingtreding geen uitstel kan lijden. Van deze mogelijkheid
wordt gebruik gemaakt omdat hiermee het ongewenste nadeel van een
hoger verplicht eigen risico voor verzekerden wordt voorkomen.
Getuige de bovengenoemde aangenomen motie van het lid Keijzer c.s. is
het gewenst om deze nadelige effecten al voor het jaar 2018 te
voorkomen. Ook wordt een belangrijk uitvoeringsnadeel voor zorgverzekeraars voorkomen.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.I. Schippers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 792, nr. 3

4