Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

29 023

Voorzienings- en leveringszekerheid energie

Nr. 195

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 26 mei 2015
De vaste commissie voor Economische Zaken heeft op 7 april 2015
overleg gevoerd met Minister Kamp van Economische Zaken over:
− de brief van de Minister van Economische Zaken d.d. 9 januari
2015 met een afschrift van de reactie op de brief van de
gemeente Oosterhout met betrekking tot de raadsmotie over
het tracé 380 kV-hoogspanningsleiding;
− de brief van de Minister van Economische Zaken d.d. 3 februari 2015 over de Zuid-West 380 kV-hoogspanningsverbinding
(Kamerstuk 29 023, nr. 181);
− de brief van de Minister van Economische Zaken d.d. 18 maart
2015 met een lijst van vragen en antwoorden over de tracékeuze voor de 380 kV-hoogspanningsverbinding in WestBrabant (Kamerstuk 29 023, nr. 182);
− de brief van de Minister van Economische Zaken d.d. 2 april
2015 over de ondergrondse aanleg van nieuwe hoogspanningsverbindingen i.v.m. passage inzake het Zuid-West-tracé
(Kamerstuk 31 574, nr. 37).
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Vermeij
De griffier van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Franke

kst-29023-195
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 023, nr. 195

1

Voorzitter: Vermeij
Griffier: Peen
Aanwezig zijn acht leden der Kamer, te weten: Bashir, Dik-Faber, Geurts,
Klever, Van Veldhoven, Veldman, Vermeij en Albert de Vries,
en Minister Kamp van Economische Zaken, die vergezeld is van enkele
ambtenaren van zijn ministerie.
Aanvang 17.00 uur.
De voorzitter: Ik heet de bewindspersoon en zijn ambtenaren en alle
andere aanwezigen heel hartelijk welkom. We hebben een spreektijd van
vier minuten afgesproken en ik geef de mogelijkheid tot twee interrupties.
De heer Albert de Vries (PvdA): Voorzitter. Er moet een nieuwe
hoogspanningsverbinding komen van Borssele naar Tilburg. De onverwachte wending van het vervallen van het noordelijke tracé heeft bij veel
belanghebbenden tot onrust geleid. Voor dit tracé is al een heel lang
ontwerpproces aan de gang. Toen medio vorig jaar plotseling bleek dat
het noordelijke tracé niet door kon gaan, heeft de Minister besloten om
het zuidelijke tracé te kiezen. De Partij van de Arbeid vindt dat procedureel
nogal ongelukkig. Het gaat ons om de zorgvuldigheid in dit soort
procedures om een alternatief te kiezen. Ik ben jaren wethouder geweest.
Als je als lokaal bestuurder tegen de bevolking zegt dat je een besluit
genomen hebt, dan organiseer je eigenlijk vanzelf weerstand. Beter is het
om besluiten samen met de betrokkenen te nemen. De Partij van de
Arbeid snapt dat je in ons volle land voor noodzakelijke voorzieningen niet
altijd alle belangen kunt dienen, maar je kunt wel vroeg in het proces met
bewoners en maatschappelijke organisaties zoeken naar een oplossing
die de minste schade veroorzaakt. Juist in die zware beslissingen die het
Rijk stuurt, zou je, zoals het Verdrag van Aarhus zegt, mensen in een
vroeg stadium, als er nog alternatieven op tafel liggen, moeten betrekken.
Voor zo’n procedure zou je moeten kiezen. In Nederland kennen we de
Elverdingmethodiek; die wordt vaak bij grote projecten gevolgd. Die past
naar onze mening ook in dit soort problematiek.
Het door de Minister gekozen zuidelijke tracé loopt 47 kilometer door
natuurgebieden, waarvan 17 kilometer ecologische hoofdstructuur. Het
tracé tast ruim 590 hectare ecologische hoofdstructuur aan. In Oosterhout
loopt het tracé op 100 meter van drie scholen, vlak langs een woonwijk
door het laatste stukje natuur tussen Breda en Oosterhout, dat daardoor
feitelijk verloren zal gaan. De Partij van de Arbeid vindt dat een te groot
offer. De bewoners en de daar gevestigde recreatiebedrijven zijn daarvan
op een nogal onhandige wijze op de hoogte gesteld, hetgeen tot grote
protesten heeft geleid. In dit verband hebben wij ons net als de bewoners
verbaasd over de beantwoording van vragen. Wij vinden het bijzonder dat
EZ, nota bene het departement waar ook natuur zetelt, alleen de sokkels
van de masten meetelt als het gaat om natuurverlies. Wij vinden het ook
curieus dat, als de Kamer vraagt om een MKBA, een maatschappelijke
kosten-batenanalyse, en om weging van alternatieven, er een antwoord
komt waarin de natuurkosten nauwelijks een rol spelen.
De Minister heeft in januari een opening geboden waarin hij aangaf dat
alternatieve tracés mogelijk zijn en dat hij bereid is die te vergelijken met
het door hem gekozen zuidelijke tracé. Diverse bewonersgroepen hebben,
gesteund door natuurorganisaties en gemeenten, de handschoen
opgepakt en hebben alternatieve tracés minutieus uitgewerkt. Wij hebben
grote waardering voor hun inzet, deskundigheid en vasthoudendheid. Hun
A59 Middenvariant scoort op alle punten beter dan andere varianten. De
actiecomités hebben steun gekregen van hun gemeentebestuurders. Die
hebben de Minister een alternatief aangeboden, het zogenaamde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 023, nr. 195

2

A17EZ-A59-tracé, waarin de hoofdlijnen van de bewoners gevolgd zijn.
Wij verzoeken de Minister om dit alternatief een volwaardige kans te
geven en ook de door bewoners aangegeven optimalisaties daarin te
betrekken. Is de Minister daartoe bereid? Wij steunen met name de
varianten van bewoners waarin bestaande, dwars door woonwijken zoals
de Haagse Beemden lopende 150 kV-tracés verwijderd kunnen worden en
de optimalisering bij De Moer. Wij vragen de Minister om ook die
optimaliseringen in de m.e.r. te betrekken. Wij vragen de Minister om dat
wel objectief te doen, met een maatschappelijke kosten-batenanalyse
waarin ook de intrinsieke waarde van natuur een volwaardige plaats krijgt.
Wij verzoeken de Minister het vervolgproces transparant in te richten en
bewoners, ondernemers, gemeenten en maatschappelijke organisaties
van nu af aan nauw te betrekken.
Ik wil ook nog twee kleine dingen in Zeeland benoemen, want het tracé
loopt van Borssele naar Tilburg. Bij Krabbendijke ligt het gehucht
Roelshoek. Daar zitten de mensen echt te wachten op duidelijkheid en
zekerheid wat betreft de schadeloosstelling. Op Walcheren zijn nu vijf
tracés bekendgemaakt die de nieuwe windparken op zee moeten
verbinden met de stopcontacten in Borssele. Ook daar is inmiddels wat
onrust ontstaan. Wij vragen de Minister om daarover zo snel mogelijk
duidelijkheid te verschaffen.
De voorzitter: De heer Bashir heeft een vraag voor de heer De Vries. Ik
moet even opmerken dat de heer Bashir de heer Smaling vervangt.
De heer Bashir (SP): Naar ik begrepen heb, ben ik vandaag niet de enige
vervanger. Ik heb harde woorden gehoord van de PvdA-woordvoerder. Ik
verwelkom die. Ik vind het goed dat de Partij van de Arbeid laat weten dat
zij heel kritisch kijkt naar dit dossier. Is de heer De Vries het met mij eens
dat de Minister echt alles op alles moet zetten om ervoor te zorgen dat het
uiteindelijk een van de alternatieven wordt die door de bewoners zijn
aangedragen, in plaats van het voorstel dat nu op tafel ligt?
De heer Albert de Vries (PvdA): Gevoelsmatig zou ik dat wel wensen,
maar wij weten dat dit buitengewoon ingewikkelde projecten zijn. Ik hoop
dat de Minister zeer serieus naar het minutieus uitgedachte tracé van de
bewoners gaat kijken. Ik heb hen echt zien inzoomen op elk mogelijk
probleem dat ze in het tracé tegenkwamen. Ik kan me dus voorstellen dat
dat tracé haalbaar is. Het moet echt goed, objectief en in samenwerking
met de bewoners worden uitgezocht voordat we een definitieve conclusie
kunnen trekken.
De heer Bashir (SP): Dan zitten wij volgens mij niet heel ver van elkaar af.
De heer De Vries zegt, net als ik straks zal zeggen, dat de Minister heel
serieus naar de voorstellen van de bewoners moet kijken, dus wat mij
betreft kunnen we zaken met elkaar doen.
De voorzitter: Dat was niet echt een vraag, dus dan is nu het woord aan
de heer Geurts.
De heer Geurts (CDA): Voorzitter. Het aanleggen van grootschalige
energie-infra is helaas noodzakelijk voor het draaiend houden van onze
economie en ons samenleven. De leveringszekerheid in Nederland is
hoog en de CDA-fractie onderschrijft het streven van de Minister om de
leveringszekerheid op peil te houden.
Allereerst is het CDA de Minister erkentelijk dat hij het zuidelijke tracé niet
heeft doorgezet en de regio de mogelijkheid heeft gegeven om met
alternatieven te komen. Als een duveltje uit een doosje kwam daar
donderdag de brief bij dat het misschien mogelijk gaat worden om een
deel van het tracé Tilburg-Rilland ondergronds te verkabelen en dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 023, nr. 195

3

TenneT de opdracht heeft gekregen dit te onderzoeken. Het CDA steunt de
inzet van de Minister in dezen, al moet natuurlijk goed gekeken worden
naar de leveringszekerheid en de betaalbaarheid. Zou de Minister kunnen
toelichten op basis van welke criteria besloten kan worden tot het wel of
niet ondergronds verkabelen van een deel van het tracé?
De gemeenten op de route van het voorgenomen zuidelijke tracé waren
vorig jaar zomer zeer onaangenaam verrast over de plotselinge wijziging.
Was de Minister zich ervan bewust – dat vraag ik echt oprecht – dat deze
gemeenten en de bewoners niet eens wisten dat een alternatief tracé
Rilland-Tilburg hun woonomgeving zou doorkruisen? Drie maanden later
zijn er door TenneT informatieavonden georganiseerd, waarbij er grote
vragen bleven. Waarom opeens hier? Kan dat zomaar, door een natuurgebied, langs en over recreatieterreinen? Kan dat zomaar rakelings langs
een school? Ik ben daar, net als veel collega’s, op bezoek geweest. Ik heb
voor mijzelf geconcludeerd dat de communicatie gewoon slecht was. Mijn
vraag aan de Minister is of de communicatie niet beter en in een vroeger
stadium zou kunnen.
Ik kom op het opnemen van de aangedragen alternatieve tracés. Kan de
Minister al aangeven of hij van plan is om de alternatieven op te nemen in
de m.e.r.? Ik denk dat dit een van de belangrijkste vragen van vanmiddag
is. Het CDA dringt er bij de Minister op aan om dit wel te doen, zodat een
betere afweging gemaakt kan worden. Kan de Minister dit toezeggen? Zo
nee, wanneer beslist hij hierover? Op basis van welke criteria neemt de
Minister een beslissing over het wel of niet opnemen van alternatieven in
een milieueffectrapportage?
Voor mij, en ik denk voor velen van ons, is het een redelijke black box op
basis van welke afwegingen een besluit wordt genomen voor een bepaald
tracé. In de milieueffectrapportage wordt gekeken naar de impact van een
bepaalde activiteit op het milieu. Ik zie echter niet hoe de economische
gevolgen van een bepaalde keuze worden meegewogen. Hoe worden
natuurterreinen, recreatieparken en particuliere bewoning meegewogen?
Dat zijn allemaal economische gevolgen. Hoe weegt de Minister deze
economische kosten mee, gezien het feit dat zij geen plaats hebben
binnen de milieueffectrapportage? Het CDA zou willen dat de economische effecten van de verschillende tracés ook in beeld gebracht konden
worden. Hoe denkt de Minister hierover?
Ik wil nog iets zeggen over hoogspanningstracés in het algemeen. De
CDA-fractie heeft het volgende al vaker bij de Minister onder de aandacht
gebracht, maar doet het graag nog een keer. Wij vinden het met het oog
op de brandveiligheid onwenselijk dat stallen met vee onder de
hoogspanningsleidingen komen te liggen, ook omdat onder hoogspanningsleidingen het protocol van de brandweer veel meer tijd vergt. Dat
vertraagt het blussen. Hoe kijkt de Minister daar op dit moment naar?
Daarnaast krijgen wij mails van huiseigenaren die onder hoogspanningskabels zitten en die vanaf 2017 mogelijk uitgekocht gaan worden. Deze
mensen zitten met de handen in het haar. Op dit moment krijgen zij hun
woning namelijk niet verkocht en zouden zij dat wel graag willen. Kan
bekeken worden of de uitkoopregeling al als pilot van start kan gaan voor
die mensen die dat heel graag willen?
Mevrouw Klever (PVV): Voorzitter. De duurzame-energietransitie kost ons
land niet alleen miljarden euro’s aan subsidies, maar vergt ook zo’n
70 miljard euro aan investeringen in het netwerk. Dat blijkt uit de
beleidsbrief STROOM van vorig jaar. Deze investeringen zijn vooral nodig
om het wisselende aanbod van met name windenergie op te vangen op
het hoogspanningsnetwerk en zonder energie die terug geleverd wordt in
met name de lagere netwerken. Kortom, een enorme opgave die niet
alleen een flinke financiële strop vormt voor alle energiegebruikers in
Nederland, maar eveneens zorgt voor een hoop ellende voor
omwonenden. In dit geval wordt de ellende veroorzaakt door het te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 023, nr. 195

4

realiseren windturbinepark op zee voor de kust van Borssele, zo stelt de
Minister in de beantwoording van de vragen. Daardoor is deze nieuwe
hoogspanningsverbinding noodzakelijk en worden honderden, zo niet
duizenden mensen in West-Brabant onnodig gedupeerd. Wat de PVV
betreft komt dat windturbinepark er niet en is die nieuwe 380 kVverbinding dan ook niet nodig. Helaas worden de aanleg van dit windturbinepark en de duurzame-energietransitie gesteund door alle partijen in
de Tweede Kamer, met uitzondering van de PVV. Wij zijn dan ook
benieuwd met welke oplossing deze partijen en de Minister komen voor
de omwonenden en de mensen hier in de zaal.
De heer Albert de Vries (PvdA): Mevrouw Klever doet het voorkomen
alsof die nieuwe 380 kV-transportleiding alleen nodig is omdat er een
windmolenpark komt. Misschien is haar ontgaan dat er in Zeeland twee
heel belangrijke afnemers failliet zijn gegaan, namelijk Zalco en
Thermphos. Dat betekent dat er ook heel veel stroom van de conventionele gascentrale, kolencentrale en kerncentrale afgevoerd moet worden.
Ook daarvoor is die leiding nodig. Hoe kijkt mevrouw Klever daartegen
aan? Haar verhaal klopt volgens mij niet. Ook zonder wind op zee is er een
nieuwe leiding nodig.
Mevrouw Klever (PVV): Die nieuwe 380 kV-leiding is voornamelijk nodig
vanwege het nieuwe windturbinepark bij Borssele. Dat zeg ik niet, maar
dat zegt de Minister in de beantwoording van de vragen. Ik raad de heer
De Vries aan vraag 11 nog eens te lezen. Ook een woordvoerder van
TenneT zegt het: als er een enorm windpark bij wordt gebouwd dat sneller
klaar is dan wij, dan zouden we een probleem hebben. Er wordt dus wel
degelijk vanwege het nieuwe windmolenpark bij Borssele en nieuwe
380 kV-verbinding dwars door Brabant geplaatst.
De heer Albert de Vries (PvdA): U hebt gelijk dat het windpark op zee
ook gebruik kan maken van de 380 kV-verbinding, maar u geeft geen
antwoord op de vraag of het u ontgaan is dat die twee heel grote
afnemers er niet meer zijn. De kerncentrale is speciaal gebouwd om Zalco,
toen nog Pechiney, te kunnen realiseren. Die stroom is niet meer nodig in
Zeeland, dus die moet afgevoerd worden. Daarvoor is een extra
verbinding nodig. Dan is het mooi dat ook het windmolenpark erop kan
worden aangesloten, maar u draait het om.
Mevrouw Klever (PVV): Volgens mij draait de collega van de Partij van de
Arbeid het om. Natuurlijk weet ik dat daar fabrieken failliet zijn gegaan,
maar het is maar de vraag of daarvoor nou zo nodig een nieuwe
verbinding nodig is. Uit onderzoek van de Universiteit Twente blijkt juist
dat de schommelingen die wind- en zonne-energie veroorzaken in het
netwerk die extra investeringen en uitbreidingen van dat netwerk vergen.
Het komt dus vooral door het wisselende aanbod van wind op zee, omdat
het de ene keer wel en de andere keer niet waait, dat er een nieuw
netwerk nodig is.
De heer Geurts (CDA): Ik wil hier even op doorgaan, want het is een heel
redelijke vraag die collega De Vries stelt. Vraag 11 en het antwoord daarop
geven de PvdA gelijk. Mevrouw Klever vergeet ook even dat wij deze
nieuwe hoogspanningsleiding hard nodig hebben als er onderhoud moet
worden gepleegd in dit gebied. Anders hebben wij een groot probleem.
Realiseert zij zich dat? Dit staat ook in de brief van de Minister.
Mevrouw Klever (PVV): Ik begrijp best dat het CDA en de PvdA willen
doen voorkomen dat dit netwerk sowieso nodig is, ook al zou dat
windpark er niet komen. Feit is echter dat die hoogspanningsverbinding er
moet komen omdat dat windpark er staat. Dat staat in de brief van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 023, nr. 195

5

Minister. Ik zal het even citeren. «Daarbij dient de elektriciteit die in
Zeeland wordt opgewekt, waaronder wind op zee, afgevoerd te worden
naar de landelijke ring.» De Minister zegt het en de woordvoerder van
TenneT zegt het. Ik heb geen reden om daaraan te twijfelen. Ik hoop dat
dit een antwoord op uw vraag is.
De heer Geurts (CDA): De vraag wordt niet beantwoord. Ik heb aangegeven dat er wat moet gebeuren, want als er onderhoud gepleegd wordt,
valt in een groot deel van Nederland gewoon de stroom uit. Er is dan
namelijk geen omleidingsmogelijkheid meer. Daarom stel ik nogmaals de
vraag aan de PVV. Zij houdt een mooi verhaal en citeert eenzijdig, maar zij
neemt dus voor haar verantwoording dat in het zuidelijk deel van
Nederland – Zeeland, West-Brabant en een verder deel – straks bij
onderhoud geen stroommogelijkheden meer zijn.
Mevrouw Klever (PVV): Als je de lijn van de heer Geurts volgt, zou dat
betekenen dat wij de afgelopen tientallen jaren regelmatig stroomstoringen hadden vanwege het onderhoud. Dat is gewoon niet waar. Wij
hebben bijna nooit stroomstoringen en het gaat allemaal prima. Ik sluit
mijn ogen niet voor het feit dat er misschien stukjes verlegd of vernieuwd
moeten worden, maar juist die windenergieplannen, die het CDA en alle
partijen hier in de Kamer van harte steunen, zorgen ervoor dat er een
nieuwe 380 kV-verbinding moet komen van Borssele naar Brabant. De
PVV is heel duidelijk. Wij willen dat windturbinepark niet. Het kost de
maatschappij en de burger miljarden euro’s. Als dat windturbinepark er
niet komt, hoeft er ook niet zo’n grote 380 kV-verbinding te komen.
Ik vervolg mijn betoog. Voor omwonenden en al deze mensen in deze zaal
zijn de duurzame sprookjes van dit kabinet een regelrechte nachtmerrie.
Zij verkeren al jaren in onzekerheid. Dat is er door de plotselinge
koerswijziging van afgelopen zomer niet beter op geworden. Dat geldt
overigens ook voor de mensen die reeds onder hoogspanningsleidingen
wonen. Mark Rutte beloofde hen in 2010 een uitkoopregeling. Maar u
raadt het al: daar komt voorlopig niets van terecht. Pas in 2017 komt deze
regeling er in een uitgeklede versie, waarbij alleen mensen die pal onder
hoogspanningsleidingen wonen, worden uitgekocht, mits de gemeente
daar toestemming voor geeft. Dat geldt dus ook voor dit nieuwe tracé.
Mensen die deze nieuwe hoogspanningsverbinding vlak langs hun
woning krijgen, komen niet in aanmerking voor een uitkoopregeling en
blijven gevangenen in hun eigen huis. Ook dit had de PVV graag anders
gezien. Een motie van mij om de oorspronkelijke brede uitkoopregeling te
handhaven en die afgelopen jaar nog in te voeren werd door alle partijen
hier verworpen.
Het liefst blijven al deze mensen natuurlijk gewoon in het prachtige
Brabant wonen zonder overlast van deze nieuwe hoogspanningsverbinding. Toch zou ik de Minister mede namens de actiegroepen en de vele
mensen hier in de zaal willen verzoeken om niet vast te houden aan zijn
eigen plan, maar alle uitgebreide alternatieve tracés die aangedragen zijn,
serieus te laten onderzoeken door een bureau dat én deskundig is in deze
materie én onafhankelijk van TenneT. Is de Minister hiertoe bereid?
Tot slot heb ik nog één vraag. Vanochtend vonden wij een position paper
van TenneT in onze mailbox over het verkabelen van de hoogspanningsleidingen. Naar verluidt moet daarvoor, als je door een natuurgebied
moet, een brede natuurstrook van 60 tot 100 meter breed volledig worden
gerooid om het aan te leggen. Ook mag er in een strook van 40 tot
60 meter breed over de gehele lengte van de kabel blijvend geen boom of
heester meer groeien. Klopt dat? En hoe denkt de Minister over eventueel
verkabelen?
De heer Bashir (SP): Voorzitter. De afgelopen weken bereikten ook de
SP-fractie flink wat alternatieve tracés. De hoeveelheid alleen al geeft aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 023, nr. 195

6

hoeveel weerstand er vanuit de omgeving is tegen het voorgestelde tracé.
Omwonenden, actiegroepen, natuur- en milieuorganisaties en zelfs de
regio West-Brabant kwam meteen met een eigen ontwerp. Al deze
alternatieven getuigen van creativiteit, betrokkenheid en kennis van zaken,
maar vooral van bezorgdheid. Bezorgdheid is er over de vele natuur die
door de komst van het zuidelijke tracé van EZ zal worden verminkt en zelfs
op sommige plaatsen zal verdwijnen. Waar de provincie kleine stappen
weet te zetten om de natuur en de ecologische hoofdstructuur te
beschermen en te ontwikkelen, stuurt de Minister zijn bulldozers vanuit
Den Haag aan om het weer af te breken. Het is dus terecht dat daar vanuit
eerder genoemde partijen ernstige zorgen over bestaan. Wat gaat de
Minister doen om deze zorgen bij omwonenden weg te nemen?
Het draagvlak voor het voorgenomen zuidelijke tracé ontbreekt. Er zijn
veel zorgen over de gezondheid van jonge kinderen die dicht bij het te
realiseren tracé naar school gaan en wonen. Een brochure van het
Ministerie van Infrastructuur en Milieu met antwoorden op veelgestelde
vragen over hoogspanningsleidingen geeft ook aan dat er een verhoogd
gezondheidsrisico is voor kinderen tot 15 jaar. Dit stelt de bewoners ook
niet gerust. Is de Minister bekend met de zorgen die er leven? Heeft de
Minister het daar met de omwonenden en de basisscholen over gehad? Is
het geen beter plan om de basisscholen zo veel mogelijk te ontzien, zoals
bijvoorbeeld in het alternatieve tracé A59 Midden van de actiegroepen?
Dit zou het draagvlak volgens mij vergroten.
Het lijkt mij van belang dat er goed gekeken wordt naar de alternatieven.
Er zit ongetwijfeld een aantal levensvatbare alternatieven bij. De actiegroepen uit Breda en Oosterhout presenteerden het alternatief A59
Midden. Op hoofdlijnen lijkt dat erg op het alternatief van de regio
West-Brabant. Deze alternatieven scoren op veel punten beter dan het
voorgestelde tracé-Zuid. Er wordt veel gecombineerd met bestaande
infrastructuur. Het ontziet zo veel mogelijk gevoelige bestemmingen,
waaronder wijken met jonge kinderen en basisscholen. Daarnaast is de
doorkruising met de ecologische hoofdstructuur beperkt. Logisch dus dat
deze alternatieven breed gesteund worden door de natuur- en milieuorganisaties en de omwonenden. Bovengenoemde punten zijn allemaal
leidende principes voor een nieuw tracé, zoals opgesteld in de startnotitie
voor de m.e.r. Gaat de Minister de alternatieve tracés laten meten aan de
leidende principes, zoals opgesteld in de startnotitie? Is de Minister bereid
om alle alternatieven te beoordelen aan de hand van deze startprincipes?
De initiatiefnemers die deze alternatieven in zo’n korte tijd en onder zo’n
hoge druk hebben ontwikkeld, verdienen complimenten. Complimenten
dus van de SP-fractie. Zes weken is erg kort om met een alternatief te
komen, zelfs op hoofdlijnen. Ik kan mij voorstellen dat alternatieven nog
niet als haalbaar kunnen worden bestempeld. Zij kunnen niet als haalbaar
worden bestempeld omdat er wat extra tijd en ondersteuning nodig is. Is
de Minister bereid om de initiatiefnemers zo nodig extra tijd en extra
ondersteuning te bieden, zodat zij een alternatief kunnen ontwikkelen dat
op draagvlak bij de Minister kan rekenen?
De heer Veldman (VVD): Voorzitter. Geheel onverwacht bleek vorig jaar
augustus dat het noordelijke tracé in West-Brabant niet langer geschikt
was als onderdeel van de 380 kV-hoogspanningskabelnetwerk dat door
heel Nederland als ringleiding wordt aangelegd. Na jaren van voorbereiding bleek dat het noordelijke tracé dat TenneT had voorbereid, niet
meer kon en werd er teruggevallen op het zuidelijke tracé. Dat was een
mededeling die velen, terugkomend van vakantie, rauw op hun dak zal
zijn gevallen. Ik kan mij goed voorstellen dat dit een schok was voor velen
die in het gebied van het zuidelijke tracé wonen, want niemand heeft dit
zien aankomen. Het lijkt vrij onverwacht te zijn gebeurd. Maar hoe
onverwacht was dit nou? Wat maakt precies dat het noordelijke tracé
ongeschikt is? Had dit niet eerder voorzien kunnen worden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 023, nr. 195

7

Het is mooi om te zien dat de oorspronkelijke boosheid bij velen vrij snel
is omgeslagen naar het zoeken naar alternatieven voor het zuidelijke
tracé. Ik wil dan ook mijn waardering uitspreken voor al die mensen die de
afgelopen weken hard hebben gewerkt. Er is hard gewerkt, want ik heb op
de mail heel wat alternatieven binnengekregen. Als je die bekijkt, zie je dat
er stuk voor stuk gedegen werk is geleverd en dat er veel tijd en werk in is
gaan zitten. Een compliment voor die inzet lijkt mij dan ook zeker op zijn
plaats.
Ik heb ook waardering voor de Minister, want hij houdt niet zonder meer
vast aan dat zuidelijke tracé dat in augustus op tafel lag. Er is tijd geboden
om alternatieven aan te dragen. Er wordt tijd genomen om te onderzoeken of die alternatieven haalbaar zijn. Er wordt vertraging in de
besluitvorming en in het daaropvolgende aanleggen van de hoogspanningskabels geaccepteerd. Dat past precies in de lijn die de VVD gekozen
heeft sinds dit afgelopen zomer ging spelen. Wat ons betreft staat
zorgvuldigheid voorop en gaat dat boven snelheid. Daarbij is uiteraard
wel van belang dat wij alle risico’s in beeld hebben. Zitten er volgens de
Minister risico’s aan deze vertraagde besluitvorming en een latere aanleg
van de hoogspanningskabels? Zo ja, hoe groot zijn die risico’s?
Ik ga terug naar de alternatieve tracés. Ik heb er een aantal voorbij zien
komen, zowel vanuit diverse bewonerscomités als vanuit gemeenten en
provincie. Kan de Minister aangeven hoeveel alternatieve tracés er voor
de gestelde deadline daadwerkelijk zijn aangeleverd? Kan de Minister al
een eerste beeld van de haalbaarheid van deze alternatieven geven? Hoe
ziet het verdere verloop van het proces eruit? Op welke manier blijven de
indieners van een alternatief betrokken in het verdere proces dat
uiteindelijk tot besluitvorming moet leiden?
Zoals gezegd, de VVD hecht aan zorgvuldigheid in de definitieve tracékeuze. Ergens zullen de hoogspanningskabels uiteindelijk geplaatst
moeten worden. We willen immers allemaal elke dag stroom. Het tracé
dat straks de minste schade dan wel overlast oplevert voor bewoners en
bedrijven, zal ongetwijfeld niet voor iedereen positief uitpakken. De vraag
aan de Minister is of het ondergronds aanleggen van kabels hier nog
soelaas kan bieden. Welke kansen biedt dit?
Ik rond af met nogmaals mijn waardering uit te spreken voor al die
mensen die zich in de afgelopen maanden hebben ingespannen en die
alternatieven hebben aangedragen. Ik vraag de Minister al deze groepen
van mensen op een goede en frequente basis betrokken te houden bij het
verdere proces.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie): Voorzitter. Ik kan constateren dat de
onrust in Brabant groot is; dat zie ik ook aan de bezetting van de publieke
tribune. Ik denk dat dat terecht is. Ik woon zelf ook in een gemeente waar
hoogspanningskabels zijn en ik ken de ongerustheid en de zorgen van
mensen van heel dichtbij. Uit alle stukken die de commissie ontvangen
heeft, moet ik helaas concluderen dat er aan de ene kant een tracé nodig
is en dat er aan de andere kant altijd iemand pijn gedaan zal worden, welk
tracé je ook kiest. Kies je voor variant A dan worden die gemeenten
getroffen. Kies je voor variant B dan worden er weer andere gemeenten
en natuurgebieden getroffen. Geen enkele tracékeuze is wat dat betreft
ideaal. Ik heb gezien dat tracé-Zuid langs drie basisscholen gaat. Mijn
fractie vindt dat gezien de gezondheidsrisico’s geen goed idee. Er is veel
discussie over de gezondheidsrisico’s van elektromagnetische velden. Ik
weet dat uit onderzoek is gebleken dat er eigenlijk maar één verband kan
worden aangetoond: het vóórkomen van kinderleukemie en de aanwezigheid van hoogspanningskabels. Maar hoe dat precies werkt, is
onbekend. Met alle onrust en ongerustheid die er begrijpelijkerwijs is, is
er tegelijkertijd wetenschappelijk heel weinig aangetoond. Voor mijn
fractie is dat echter voldoende om te zeggen dat tracé-Zuid misschien toch
niet zo’n goed idee is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 023, nr. 195

8

De Minister heeft toegezegd open te staan voor alternatieven. Wil de
Minister die alternatieven, bijvoorbeeld het tracé A59 Midden, meenemen
in de m.e.r.-procedure? Als dat vandaag een toezegging kan zijn, lijkt dat
mij een heel mooie uitkomst van dit debat.
Wij hebben deze week een brief gekregen over de mogelijkheden van
verkabelen. Ik was erg blij met die brief want, als ik het me goed herinner,
staat daarin dat 20 kilometer niet meer de limiet is. De Minister wil ook op
andere trajecten de mogelijkheden voor verkabeling gaan bekijken. Ik vind
dat een heel belangrijke toezegging. Ik hoop dat de Minister in het
wetstraject STROOM rekening wil houden met innovaties die op dit
gebied mogelijk zijn; die moeten niet op voorhand worden belemmerd.
Verkabeling biedt uiteraard mogelijkheden om woonwijken te ontzien. Het
geeft kansen voor het behoud van de leefbaarheid. Dat is voor mijn fractie
heel belangrijk. Wij vinden het ook belangrijk dat goed naar de tracés
gekeken wordt. Het moet mogelijk zijn om voor langere lijnen en
omwegen te kiezen als dat de leefbaarheid ten goede komt. Deelt de
Minister dat standpunt?
Op de agenda staat vandaag de 380 kV-verbinding in West-Brabant. We
hebben natuurlijk ook nog de Randstad 380 kV-verbinding. Kunnen de
bestaande lijnen op enige wijze projectmatig gekoppeld worden? Er lopen
natuurlijk ook veel bestaande lijnen door gemeenten. De gemeenten die
zich verenigd hebben in de Vereniging Gemeentelijk Platform
Hoogspanning zien kansen om de aanleg van deze nieuwe verbindingen
te koppelen aan het verplaatsen van hun eigen lijnen. Wellicht kan de
Minister daarop reageren.
Tot slot. Ik heb goed contact met de Vereniging Gemeentelijk Platform
Hoogspanning en alle gemeenten die daarin vertegenwoordigd zijn. Zij
geven allemaal aan – en ik denk dat dat terecht is – dat zij die 25% kosten
van verkabeling die op hun bordje terechtkomt, eigenlijk niet kunnen
dragen. Mijn fractie heeft nog altijd het standpunt dat die kosten gesocialiseerd zouden moeten worden. Voor een gemeente als Veenendaal
betekent die 25% per huishouden € 150 en in Geertruidenberg is het
€ 600 per huishouden. Als je de kosten socialiseert dan heb je het over
€ 0,30. Herkent de Minister deze getallen en wil hij daar in zijn
wetsvoorstel mee aan de slag gaan?
De voorzitter: Voordat ik mevrouw Van Veldhoven het woord geef, moet
ik nog opmerken dat mevrouw Van Tongeren zich heeft verontschuldigd.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Voorzitter. Met de 380 kV-discussie in
West-Brabant is er iets niet goed gegaan; in het proces en in het traject
zelf. Het gevolg is een volle zaal – fijn dat u er allemaal bent – en stapels
mails en brieven. Er zijn heel veel ongeruste bewoners, ook in de
omgeving van Oosterhout, Halderberge en Etten-Leur. Velen van ons zijn
daar op bezoek geweest; ik wel in ieder geval. Uit de brieven van de
Minister sprak telkens de boodschap dat het wel degelijk zorgvuldig werd
gedaan, maar als we het resultaat zien, moeten we toch concluderen dat
er iets is misgegaan. Laten we nu bekijken hoe we daarin verder kunnen
komen met elkaar.
Van de zomer bleek ineens dat het noordelijke tracé waaraan toch vijf jaar
was gewerkt, niet mogelijk was, en kwam er een plotselinge switch naar
zuid. Dat heeft heel veel mensen verrast. De regio en in ieder geval de
bewoners zijn daarin dus niet goed meegenomen. Hoe gaan we nu naar
mogelijke alternatieven kijken? D66 vindt dat er vrij weinig ruimte is
geboden voor alternatieven. Zes weken om met een alternatief te komen
is echt niet veel. Op die manier is het heel lastig om met een volwaardig
alternatief te komen waarvan je dan ook kunt zeggen dat het de vergelijking kan doorstaan. Als je een besluit moet nemen en er is een goed
uitgewerkt traject en een alternatief dat in zes weken in elkaar is gezet
– ondanks al het harde werk en de expertise die de bewonersgroepen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 023, nr. 195

9

hebben weten te verenigen, waar ik veel respect voor heb – dan loop je
toch het risico dat je appels met peren gaat vergelijken waarbij de
bewonersalternatieven geen serieuze kans krijgen. Dat is vandaag de
essentie voor mijn fractie. Die bewonersalternatieven moeten als
volwaardig alternatief kunnen worden meegenomen, zodat we ook echt
de voors en tegens van alle tracés tegen elkaar kunnen afwegen. Ik denk
dat dit helpt bij het begrip voor de uiteindelijke keuze, want er zal altijd
iemand geraakt worden in Nederland. De vraag aan de Minister is dus
waarom hij maar zes weken heeft gegeven om het alternatief uit te
werken. Is hij van plan om daar in het vervolg langer de tijd voor te
geven?
Het is wel fijn dat de Minister gaat helpen bij het uitwerken van de details
van die burgeralternatieven. Er is een aantal alternatieven ingediend.
Zowel voor het tracé A17-A59 als voor een geoptimaliseerde versie van
zuid is draagvlak. De Minister heeft naar aanleiding van mijn eerdere
motie gezegd erop te gaan kauwen. Ik ben blij dat hij de gebiedscoördinator inmiddels heeft omarmd en dat die er komt, zodat we niet langer
tegen de bewoners zeggen «we leggen het u nog één keer uit», maar dat
we met de bewoners gaan spreken als het hun directe leefomgeving
betreft. De vraag is of de alternatieven ook worden meegenomen in de
milieueffectrapportage, zodat we alles op eenzelfde niveau met elkaar
vergelijken. De Brabantse Milieufederatie heeft ook wat dingen met elkaar
vergeleken en zegt dat de alternatieven er op de punten milieu, natuur en
landschap veel beter uitkomen. De Minister zegt dat hij eerst wil onderzoeken of de alternatieven haalbaar zijn. Dan vraag ik me af of we eerst
gaan onderzoeken of we ze in een onderzoek moeten meenemen. Is dat
geen dubbel werk? Leidt dat niet tot vertraging en extra kosten? Waarom
is het nodig om eerst een apart haalbaarheidsonderzoek te doen? Kunnen
we er niet voor zorgen dat ze zo goed zijn uitgewerkt dat ze meteen in de
volwaardige m.e.r. mee kunnen?
Als de Minister dan toch eerst de haalbaarheid wil onderzoeken, moeten
wij er wel voor zorgen dat dit onafhankelijk en zorgvuldig gebeurt. Dan
lijkt het mij heel erg van belang dat ook de initiatiefnemers betrokken
worden bij de keuze van het bureau dat het onafhankelijke onderzoek gaat
doen om te bekijken of het alternatief haalbaar is. Als je geen vertrouwen
hebt in het onderzoeksbureau dat de haalbaarheid van je alternatief gaat
toetsen, ben je even ver van huis en hebben mensen nog niet het gevoel
dat ze serieus worden genomen. Als uit het haalbaarheidsonderzoek toch
nog problemen naar voren komen, krijgen de bewoners dan wel eerst de
tijd om op dat soort punten nog aanpassingen te doen? Zes weken is
maar heel kort. Als er dan toch nog problemen zijn, dan moet er ook
ruimte zijn om gesignaleerde knelpunten in het haalbaarheidsonderzoek
aan te passen, zodat het daarna toch kan worden meegenomen in de
m.e.r.
Straks maken we een keuze, hopelijk met een deel extra verkabeld; het
zou heel mooi zijn als dat kan. Dan zullen er nog altijd mensen zijn die
onevenredig geraakt worden. Krijgt de gebiedscoördinator ook een soort
hardheidsclausule? Ik ben bij iemand op bezoek geweest die een huis en
een kas had. Hij werkte de hele dag in die kas, en die kas zou wel binnen
de zone vallen, maar zijn huis niet. Dus werd er gezegd dat zijn situatie
gezond was en hij geen recht op de regeling heeft. Ook heb ik een moeder
gesproken. Haar kinderen speelden de hele dag in de tuin. Alleen het huis
telt mee en de tuin niet, dus wordt er gezegd: er is geen enkel gevaar voor
uw kinderen. Die moeder maakt zich heel erg ongerust. Die man met die
kas staat de hele dag met zijn personeel wel binnen die grenzen. Een
hardheidsclausule zou dit soort situaties waarin mensen de overheid niet
meer snappen, kunnen oplossen. Gaat de Minister daarmee aan de gang?
De voorzitter: De Minister kan direct antwoorden op de inbreng van de
Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 023, nr. 195

10

Minister Kamp: Voorzitter. Het proces om tot een nieuwe 380 kVhoogspanningsverbinding in Brabant te komen, is begonnen in 2008. In
2008 is er overlegd met de provincie Noord-Brabant, met de lokale
overheden en met belangenorganisaties. Toen zijn de verschillende
tracéalternatieven uitgewerkt. Daaruit is geconcludeerd dat er voor twee
tracés het benodigde draagvlak was: het noordelijke en het zuidelijke
tracé. Ik sluit mij een beetje aan bij wat de heren De Vries en Geurts net
tegen mevrouw Klever zeiden. Mevrouw Klever zei namelijk dat we die
verbinding alleen maar aanleggen vanwege het windpark voor de kust
van Borssele. Ik kan de Kamer echter verzekeren dat er in 2008 nog geen
sprake was van een windpark voor de kust van Borssele. Toen ging het
over het feit dat daar twee grote afnemers, de heer Geurts en De Vries
hebben hen al genoemd, waren weggevallen. Dat betekent dat de
elektriciteit die daar geproduceerd wordt, met name door de kerncentrale
in Borssele, niet meer afgezet kon worden in Zeeland. Die moest dus
ergens anders naartoe. Daarvoor heb je een 380 kV-verbinding nodig.
Daarnaast speelt mee dat er stroom naar België gevoerd moet worden.
Ook moet er onderhoud gepleegd kunnen worden, zoals al gezegd werd.
Als een verbinding te veel gebruikt wordt en er te veel druk op staat, dan
kun je daar niet het noodzakelijke onderhoud aan plegen zonder dat je
problemen krijgt met de stroomvoorziening in het land als geheel. In 2008
is dus al geconcludeerd dat het nodig was om er een tweede 380 kVverbinding bij te leggen. Later is daar nog een belangrijke reden bij
gekomen, namelijk dat men in Nederland, net als in Denemarken,
Engeland, Duitsland en België, en ook in alle andere delen van de wereld,
druk bezig is met duurzame energie, ook op zee middels windparken. De
landen die ik net noemde, zijn allemaal bezig met windenergie op zee. Wij
ook. De Kamer heeft op voorstel van het kabinet besloten om voor de kust
van Borssele buiten de 12 mijlszone een windpark aan te leggen. De
stroom die daar geproduceerd wordt, moet ook afgevoerd worden. Dat is
ook in het belang van de inwoners van Nederland die ook in de toekomst
graag op een verantwoorde manier duurzame energie en elektriciteit
willen hebben. Het is dus goed om even vast te stellen dat in 2008 al de
noodzaak duidelijk was en er toen begonnen is met het proces.
De voorzitter: Ik wil nog opmerken dat de Kamerleden ook in de termijn
van de Minister maximaal twee interrupties hebben.
Mevrouw Klever (PVV): De Minister zegt dat de plannen van 2008 dateren
en dat er toen geen plannen voor windparken op zee waren, maar is de
Minister wel op de hoogte van het feit dat het toenmalige kabinet in een
ontwerp nationaal waterplan ruimte op de Noordzee heeft aangewezen
voor 6.000 MW wind op zee? In 2008 waren er dus wel degelijk plannen
voor windturbines op zee. Dat is juist ook de reden waarom deze
hoogspanningslijn aangelegd moet worden, namelijk om die plannen
voor wind op zee in te passen in het netwerk. Ik wil ook even refereren
aan de uitspraak van een woordvoerder van TenneT. Die zegt ook dat
TenneT een probleem heeft als er een enorm windpark bij wordt gebouwd
dat sneller klaar is dan zij.
Minister Kamp: Het is toch zoals ik gezegd heb. Natuurlijk is er al eerder
sprake van geweest dat wij windenergie op land en op zee en allerlei
andere vormen van duurzame energie zouden gaan krijgen. Maar van het
windpark voor de kust van Borssele is pas de laatste jaren sprake. In 2008
was dat als zodanig nog niet specifiek in beeld. Voor de verbinding die nu
noodzakelijk is, zijn vier redenen. Het is noodzakelijk om in de wisselwerking met België elektriciteit naar België te kunnen brengen, en daar is
deze verbinding voor een deel voor noodzakelijk. De verbinding is
noodzakelijk om onderhoud te kunnen plegen aan de bestaande
verbinding. Het is belangrijk dat er onderhoud gepleegd kan worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 023, nr. 195

11

zonder dat er problemen zijn met de elektriciteitsvoorziening. De
verbinding is ook nodig om een alternatief te vinden voor het wegvallen
van Zalco en Thermphos. Dat waren twee zeer grote afnemers en die
nemen niet meer af. Dat betekent dat de stroom ergens anders naartoe
gebracht moet worden. En je hebt het windpark dat voor de kust van
Borssele gerealiseerd gaat worden. Dat laatste is iets waarover we in alle
openheid gesproken hebben en waarover we inmiddels besloten hebben.
Het is niet iets waarvoor we ons schamen maar iets waar we trots op zijn.
Ook in Nederland gaan we de overgang naar duurzame energie maken,
waar we nu nog achterlopen.
Mevrouw Klever (PVV): De plannen dateren al van voordat Zalco en
Thermphos failliet gingen. Het lijkt mij dus een beetje een gelegenheidsargument om dat aan te voeren als reden voor die hoogspanningskabel. Dat
de Minister en ik het vaak niet eens zijn over zijn beleid, is duidelijk, maar
de Minister heeft de steun van de hele Kamer, behalve de PVV, voor de
windturbineparken. Ik vind het jammer dat de Minister de negatieve
gevolgen daarvan een beetje onder tafel moffelt: het is niet de enige
reden dat die hoogspanningsleiding er moet komen want er zijn nog een
aantal andere dingetjes. De hoofdreden waarom die hoogspanningsleiding er moet komen, is gewoon dat windpark. Het zou fijn zijn als de
Minister dat gewoon toegeeft. Het is zijn beleid en hij heeft daar steun
voor in de Kamer. Ik snap dus ook niet waarom hij dat niet wil toegeven.
Minister Kamp: Ik vraag mij af of mevrouw Klever zelf doorheeft dat zij
zichzelf tegenspreekt. Eerst citeert ze mijn brieven en zegt zij dat ik zelf zeg
dat het nodig is voor het windpark. En nu zegt ze weer dat ik het onder de
tafel moffel. Van allebei is geen sprake. Wij geven de Kamer alle relevante
informatie. Waarom zouden wij dat niet doen? Natuurlijk doen we dat. Er
zijn vier redenen waarom een extra 380 kV-verbinding in Brabant
noodzakelijk is, en die heb ik net toegelicht en die zijn ook in de stukken
toegelicht. Wij zijn hier al vanaf 2008 mee bezig. Inmiddels zitten wij al in
2015. Natuurlijk gebeuren er in al die jaren nieuwe dingen. Die worden
allemaal verwerkt. Als dan uiteindelijk een besluit genomen moet worden
– dit besluit moet nog genomen worden, want we zijn nog bezig met de
voorbereidingen daarvan – bekijk je wat er allemaal aan informatie
beschikbaar is. Die informatie zet je voor de Kamer dan nog eens op een
rij. Dat heb ik schriftelijk gedaan en doe ik nu ook mondeling.
In 2008 zijn we dus al begonnen met dat hele proces. Ik heb al gezegd dat
de tracéalternatieven toen zijn uitgewerkt. Er is overleg geweest met
bestuurders en belangenorganisaties. Toen zijn er ook inspraakavonden
en informatieavonden georganiseerd. Daaruit zijn twee tracés voortgekomen. Dat zijn geen tracés waarvan je zegt: hoe komen ze erop? Nee, dat
zijn tracés waarvoor het benodigde voorwerk gedaan is om te proberen
tot een zo goed mogelijke keuze te komen. Die twee tracés zijn eruit
gekomen en konden allebei rekenen op draagvlak, maar uiteindelijk moest
er maar één tracé aangelegd worden. Toen is ervoor gekozen het
noordelijke tracé te nemen. Dat noordelijke tracé is voor het overgrote
deel een bundeling. Dat betekent dat er al een 380 kV-verbinding in het
noorden was. Op nieuwe masten worden dan beide 380 kV-verbindingen
gerealiseerd. Vervolgens is in de loop van 2013 en 2014 een apart
onderzoek gedaan naar de kwetsbaarheden in onze bestaande 380 kVverbinding. Dat die kwetsbaarheden er zijn hebben we pas geleden in
Noord-Holland nog meegemaakt. Er wordt voortdurend bekeken waar er
mogelijke kwetsbaarheden zijn. Hier is op een gegeven moment geconstateerd dat een dubbele 380 kV-verbinding op één rij masten grote risico’s
met zich meebrengt. Althans, het risico dat er iets misgaat is niet zo groot,
maar als er iets misgaat, dan zijn de effecten daarvan groot. Door
degenen die dat hebben onderzocht en ook door TenneT is uiteindelijk
geconcludeerd dat het niet verantwoord zou zijn om twee 380 kV-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 023, nr. 195

12

verbindingen in één rij masten te realiseren. Die conclusie is uiteindelijk in
juli 2014 getrokken en onze richting op gekomen. Wij hebben toen eerst
laten onderzoeken of het misschien mogelijk was om over dat tracé in het
noorden in plaats van één rij masten met beide verbindingen twee masten
naast elkaar te realiseren. Dat kan niet omdat de masten dan op een
aantal plekken dicht bij elkaar moesten komen. Als er dan met een van die
masten iets zou gebeuren, bijvoorbeeld als die om zou vallen, dan zou hij
die andere meenemen. Dan had je alsnog het probleem dat we willen
voorkomen. Bovendien was het op een aantal plekken zo krap dat je er
niet op een verantwoorde manier, zonder te veel schade aan de omgeving
aan te richten, met dubbele rijen masten zou kunnen werken. We hebben
dus goed bekeken of het mogelijk was om dat op een verantwoorde
manier op het noordelijke tracé uit te voeren, maar dat bleek niet
mogelijk. Toen heb ik op een gegeven moment samen met mijn collega
van I en M het besluit moeten nemen om af te stappen van het noordelijke
tracé en dus over te gaan op het andere tracé dat destijds in beeld was en
ook kon rekenen op voldoende draagvlak, wat ook uit al het vooronderzoek naar voren was gekomen.
Op het moment dat wij dat besluit hadden genomen, heb ik dat onmiddellijk gecommuniceerd met het gebied. Ik denk dat je dat moet doen.
Zodra je een bestuurlijk besluit neemt dat relevant is voor een gebied,
moet je dat niet onder de pet houden, maar aan het gebied laten weten.
Daarmee is niet meteen het laatste woord gezegd, want de hele procedure
inclusief de uiteindelijke besluitvorming moest nog verder afgerond
worden. Op dat moment was het relevant. Wij konden het niet in het
noorden doen, vonden wij. De Minister van I en M en ik waren van
mening dat het niet verantwoord was om het noordelijke tracé uit te
voeren. We vielen dus terug op het zuidelijke tracé. Dat hebben wij dus
met het gebied gewisseld, eerst door op dezelfde dag dat het besluit
genomen werd, dat te wisselen met de verantwoordelijke gedeputeerde in
Brabant, en vervolgens hebben we ook de gemeenten gebeld en
afspraken gemaakt met de mensen om hierover bestuurlijk overleg te
hebben. Dat bestuurlijk overleg is gevoerd. Daarna is het verdergegaan op
de manier die de leden bekend is en waarop ik zo ook verder in zal gaan.
Ik denk dat dit de goede manier is. Zodra zich een nieuwe situatie
voordoet, moet je dat kenbaar maken aan het gebied. Dan kan daarop
gereageerd worden. Men heeft daar ook op gereageerd.
De woordvoerders hebben hun waardering uitgesproken voor de mensen
in Brabant die daarbij betrokken zijn. Zij zeggen niet alleen nee, maar
proberen ook alternatieven aan te dragen. Die waardering deel ik zeer. Ik
denk dat er door de mensen en gemeenten in het gebied, de provincie en
de belangenorganisaties op een correcte wijze is gereageerd.
De heer Albert de Vries (PvdA): Ik snap alles wat de Minister zegt. Het
noordelijke tracé kon niet en toen heeft hij meegedeeld dat er een besluit
was genomen om dan te kiezen voor het zuidelijke tracé. Juist die
mededeling aan bewoners zet zo veel kwaad bloed, namelijk het feit dat
het een besluit is. De Minister zegt dat er draagvlak was voor het zuidelijke
tracé. Nou, wij zijn er allemaal geweest, maar ik denk niet dat er heel veel
bewoners überhaupt kennis hadden van het feit dat dit tracé nog
meetelde. Daarom heb ik in mijn bijdrage een pleidooi gehouden om de
instrumenten te gebruiken die in de ruimtelijke ordening gebruikelijk
worden. Ga geen besluit meedelen, maar betrek mensen bij een nieuwe
oplossing. Dat is volgens mij de werkwijze die wij straks met de nieuwe
Omgevingswet ook gaan omarmen. Waarom past het Rijk zulke methodieken niet toe?
De voorzitter: Ik vraag de leden en de Minister om hun vragen en
antwoorden kort en bondig te houden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 023, nr. 195

13

Minister Kamp: Als er een belangrijke planologische beslissing genomen
moet worden, dien je daarvoor de wet te volgen. Dat hebben wij dus ook
gedaan. In de Wet ruimtelijke ordening ligt precies vast hoe die planologische beslissing voorbereid moet worden, hoe je naar een besluit toe
moet komen en wat vervolgens de mogelijkheden zijn, ook voor alle
betrokkenen, om daarop te reageren. De m.e.r.-procedure maakt daar
onderdeel van uit. Die procedure volgen wij. Wij kunnen ook niets anders
doen. Zo moeten we het doen. Die procedure was erop gericht om de
verbinding in het noorden te realiseren. Toen op een gegeven moment
bleek dat dat niet mogelijk was – en de verbinding nog steeds net zo hard
nodig was – keken we naar het alternatief. Destijds zijn verschillende
opties in beeld gebracht. Er is bekeken welke opties goed en haalbaar
waren. Daaruit zijn er toen twee naar voren gekomen. Als een van de twee
niet gerealiseerd kan worden, is het logisch om op die andere terug te
vallen.
De heer Albert de Vries (PvdA): Dat snap ik, maar dat is allemaal met de
premisse dat er voor het zuidelijke tracé ook draagvlak zou zijn en dat
mensen daar ook kennis van droegen. In de praktijk blijkt dat niet zo te
zijn. Ik vraag nogmaals of het niet verstandiger is om, als je voor een
plotselinge wending moet kiezen, niet te zeggen dat er een besluit
genomen is, maar te zeggen dat er een nieuwe zoekopdracht komt die je
samen met de bevolking en gemeenten tot een goed einde probeert te
brengen.
Minister Kamp: Als je in 2008 met een procedure begint, daarmee
doorgaat en die op een gegeven moment in 2015 moet wijzigen, dan moet
je proberen binnen die procedure te blijven. Bij het allereerste begin
hebben we vastgesteld dat er een verbinding nodig was. Toen hebben wij
bekeken welke alternatieven er waren. Daar kwamen er twee uit naar
voren. Eén valt er af en de andere blijft over. Daar val je dan op terug. Dat
wil niet zeggen dat wat de heer De Vries zegt, niet alsnog in beeld kan
komen. Nu is ook gebleken dat het alsnog in beeld komt. Ik heb het gebied
meegedeeld welke conclusie ik getrokken heb, maar het gebied zegt: u
kunt die conclusie wel trekken, samen met de Minister van I en M, maar
wij hebben daar toch andere ideeën over en vinden dat er alternatieven
overwogen moeten worden. Die alternatieven zijn vervolgens in beeld
gekomen.
Mevrouw Van Veldhoven heeft gevraagd of die zes weken niet te krap
waren, terwijl wij zelf jaren hebben genomen. Degenen die met een
alternatief zijn gekomen, hoefden dat niet helemaal tot in detail uit te
werken op dezelfde manier als wij dat gedaan hebben. Daarover is
overleg geweest. Ons zijn vragen gesteld en wij hebben informatie
gegeven. Mensen hebben op basis daarvan zelf besloten om een bepaald
tracé als het door hen gewenste alternatief voor te dragen. Vervolgens
bekijken wij hoe dat uitpakt. Dat doen we mogelijk in twee stadia. In die
stadia zullen de zaken verder uitgewerkt worden. Ik zal zo nog wat meer
zeggen over de manier waarop wij daarnaartoe komen. Om als alternatief
serieus in beeld te komen, hoefde men het niet op dezelfde manier in
detail uit te werken als wij in ons werk hebben gedaan.
Deze gelegenheid is dus geboden aan het gebied. Ik heb een keer of drie,
vier bestuurlijk overleg gehad in het gebied en met de bestuurders hier op
het ministerie. Ik heb ook in het gebied met de betrokken bewoners en
organisaties gesproken. Uit dat overleg zijn vanuit het gebied zes
alternatieven aangeboden. Twee alternatieven vinden toch in het noorden
plaats, twee alternatieven vinden in het zuiden plaats, maar op een wat
andere manier. Twee alternatieven vinden daartussen plaats; dat zijn de
middenvarianten. Ik denk dat wij al die zes alternatieven serieus moeten
nemen. Wij gaan daarover een onafhankelijk advies laten uitbrengen. Dat
advies moet mij inzicht geven in de vraag of het alternatief zodanig is dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 023, nr. 195

14

het van belang is om het alsnog mee te nemen in de m.e.r. De m.e.r.procedure voor het hele traject van Borssele naar Rilland naar Tilburg is al
afgerond. We gebruiken echter die afgeronde m.e.r. nu alleen maar voor
de verdere planologische procedure voor het gedeelte Borssele-Rilland.
Voor het gedeelte van Rilland tot aan Tilburg, waarover wij nu spreken,
wachten wij. We gaan eerst de beoordeling van de alternatieven
afwachten. We bekijken of er een of meerdere alternatieven zijn die
zodanig zijn dat ze alsnog in de m.e.r. moeten worden meegenomen. Dan
gaan ze in een aanvulling op de m.e.r. meelopen. Dat betekent dat we
uiteindelijk een keuze moeten gaan maken. Op grond van al het voorwerk
dat gedaan is, denk ik nog steeds dat het zuidelijke tracé het beste tracé is.
Er komen echter mogelijk andere alternatieven, ook in het laatste stadium
nog, in beeld. Ze zijn er en ze worden beoordeeld op de wenselijkheid ze
in de m.e.r. mee te nemen. Dan worden een of meerdere alternatieven
mogelijk in de m.e.r. meegenomen. Op grond van de uitkomst van die
m.e.r. gaan we dan opnieuw bekijken wat er, naast het zuidelijke tracé, aan
alternatieven ligt en wat de beste beslissing is die we daarover kunnen
nemen.
Zoals de woordvoerders al zeiden, heb ik net een brief naar de Kamer
gestuurd waarin ik heb aangegeven dat er qua ondergrondse aanleg van
tracés, verkabeling, ook nieuwe ontwikkelingen zijn. Die nieuwe ontwikkelingen kunnen ook effect hebben voor het bestaande noordelijke tracé. Ik
heb aangegeven dat daar een aantal knelpunten zijn, maar op die
knelpunten wil ik graag dat het nieuwe licht laten schijnen, namelijk of het
misschien toch mogelijk is om kleinere gedeelten van een tracé ondergronds aan te leggen. Dat heeft uiteraard ook nadelen. Mevrouw Klever
merkte al op dat je bij ondergronds aanleggen een brede strook kaal moet
maken en kaal moet houden omdat je er altijd bij moet kunnen. Dat is een
nadeel. Het is ook veel duurder; dat is ook een nadeel. Er zitten ook nog
risico’s aan de technische kant van de zaak. Eerst dachten wij dat
gedeeltelijk ondergrondse aanleg uitgesloten was, maar nu is dat niet
meer uitgesloten. Bij de beoordeling van alle alternatieven, zowel de
zuidelijke, de noordelijke en de zes alternatieven, waarvan er ook twee op
het noordelijke tracé zien, zullen we bekijken of ondergrondse aanleg op
knelpunten een rol kan spelen die van belang is voor de uiteindelijke
beoordeling.
Hoe gaan wij die selectie maken? Misschien hadden wij die zelf kunnen
maken en misschien had TenneT die samen met ons kunnen maken. Er
moet echter een aantal dingen beoordeeld worden met betrekking tot de
alternatieve tracés waarvoor wij niet alle expertise in huis hebben.
Deltares heeft alle expertise wel in huis. Deltares is als grote instelling
helemaal geëquipeerd om dit soort dingen te kunnen beoordelen.
Deltares wordt dus door mij ingeschakeld om de zes alternatieven te
beoordelen. Ik wacht af welke alternatieven erdoorheen komen omdat het
aanbevelenswaardig is ze bij de m.e.r. te betrekken. Dan zullen wij ook
daartoe besluiten. Ik ben van plan om in overeenstemming met dat advies
dat nog moet komen, te handelen. We vragen dat advies natuurlijk niet
voor niets. We gaan dat vervolgens als aanvulling op de m.e.r. erbij
betrekken. Vervolgens gaan wij daar weer een besluit over nemen. Ik denk
dat wij op die manier recht doen aan het werk dat door de provincie,
gemeenten en de bewonersorganisaties in het gebied is gedaan.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Mag er tussentijds geoptimaliseerd
worden? De voorstellen zijn in zes weken tot stand gebracht en zijn niet zo
gedetailleerd als de voorstellen van de Minister hadden. Zoals hij zelf ook
aangeeft: dat hoefde niet. Als Deltares zegt dat een initiatief interessante
kanten heeft, maar op bepaalde punten nog vastloopt, hebben de
initiatiefnemers dan nog de kans om op dat punt te bekijken hoe zij hun
plan zouden willen aanpassen, als het in grote lijnen op zich een
interessant initiatief is? Gaat die beoordeling in dialoog met de indieners,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 023, nr. 195

15

zodat het echt kan worden geoptimaliseerd, juist omdat ze maar zes
weken hadden?
Minister Kamp: De bedoeling is natuurlijk niet om alternatieven af te
schieten. De bedoeling is om uiteindelijk de beste keuze te maken. Daar
hoort bij dat je alle alternatieven serieus neemt. Als daar dingen aan
verbeterd kunnen worden, moet je daarvoor openstaan. Er komt daarom
medio deze maand een aparte informatiebijeenkomst voor alle betrokkenen. Deltares zal dan uitleggen hoe ze dat aan gaan pakken. Dat zal
Deltares met de betrokkenen doorspreken. Als Deltares in de maanden
daarop aan het werk gaat, zal het contact zoeken met de betrokkenen om
te bespreken wat er speelt en aan de orde is: hebben jullie daar en daar
rekening mee gehouden en wat vinden jullie hiervan? Wij gaan dus op
een positieve manier met die alternatieven om, omdat het uiteindelijk
ieders bedoeling is om het tracé op de beste manier aan te leggen en niet
om een bepaalde optie door te drukken. Daar heeft niemand belang bij.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Dat klinkt heel goed. Ik denk dat de
initiatiefnemers blij zullen zijn dat zij de kans krijgen om samen met
Deltares alle voorstellen te optimaliseren. Dan zullen we met elkaar
moeten bekijken wat de beste keuze is. Dat zal dan ook uit de m.e.r.
moeten volgen. Een van de kritiekpunten die wij bij de m.e.r. vaak hebben,
is dat voertuigverliesuren – files – altijd tot op de euro worden uitgerekend, maar dat de waarde van natuur, milieu en landschap veel minder
goed te kwantificeren is. Nu heeft de Brabantse Milieufederatie een aantal
alternatieven vergeleken met het voorstel van het kabinet. Juist op die
waarden komen sommige alternatieven er beter uit. Hoe zorgen we er nu
voor dat die punten ook goed uit de vergelijking komen, wetende dat dat
niet het sterkste punt van de m.e.r. is?
Minister Kamp: Voor een besluitvorming als deze geldt een wettelijke
procedure. Daarover ben ik tegen de heer De Vries ook begonnen. Om
zo’n groot besluit verantwoord te kunnen nemen, hebben we wetten en
regels gemaakt. Die moet ik dus heel zorgvuldig naar de letter en de geest
volgen. Daar hoort ook een m.e.r. bij. Uiteindelijk komt al die informatie
bij de Minister van I en M en mij op het bord en moeten wij daarover een
besluit nemen. Wij gaan daar alle relevante zaken bij betrekken. Ondergronds aanleggen heeft ook een groot effect op de kosten van het geheel.
Dan kijk je dus ook naar die kosten. Je kijkt ook naar de effecten die het op
de natuur heeft. Zulke dingen kun je bij de uiteindelijke afweging
betrekken. Ik moet dus twee dingen doen. Ik moet recht doen aan de
planologische procedure, inclusief de m.e.r. en alles wat er in de m.e.r.
onderzocht wordt. Uiteindelijk moet ik bij de finale afweging alle
betrokken belangen goed in beeld zien te krijgen en op grond daarvan een
besluit nemen.
Mevrouw Klever (PVV): Ik ben blij dat de Minister alle aangedragen
alternatieven onafhankelijk wil laten onderzoeken. Daar hebben de
bewoners ook allemaal om gevraagd. Nederland kent slechts enkele
goede bureaus die dit zouden kunnen doen. Die zijn echter ook allemaal
leverancier van TenneT. Ook Deltares is in die zin niet geheel onafhankelijk, omdat zij ook opdrachten voor TenneT doen. Is de Minister bereid
om samen met de bewoners te zoeken naar een bureau waarbij ook de
bewoners het vertrouwen hebben dat het echt onafhankelijk is?
Minister Kamp: Nee, ik ga Deltares hiervoor vragen omdat Deltares
hiervoor de meest geschikte partij is. Bovendien vind ik TenneT geen vies
woord. Het Ministerie van I en M en het Ministerie van EZ zijn onafhankelijk. Wij zijn heel goed in staat om een onafhankelijke beoordeling te
maken. Daar zijn wij voor. Wij zijn er voor het algemeen belang. Wij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 023, nr. 195

16

worden democratisch gecontroleerd. Als er alternatieven zijn, komen wij
altijd met een objectieve beoordeling daarvan. Dat is onze taak en onze
bestaansreden. Wij moeten in het algemeen belang de dingen doen die
goed zijn voor de mensen in ons land. Als ik zelf de expertise in huis had
om het helemaal te doen, zou ik het zelf gedaan hebben, maar in dit geval
is alles wat je nodig hebt om deze alternatieven goed te beoordelen, het
beste voor handen bij Deltares. Daarom laat ik het door Deltares doen.
Deltares zal bij die beoordeling ook TenneT betrekken. Het zal vragen
stellen aan TenneT en antwoorden krijgen. Het zal ook overleg voeren met
TenneT. Dat is ook helemaal niet verkeerd, omdat voor TenneT hetzelfde
geldt. Ook TenneT wil uiteindelijk op een verantwoorde manier tot het
beste tracé komen.
Mevrouw Klever (PVV): Even voor de duidelijkheid, ook ik vind TenneT
geen vies woord. Ik vind Deltares of EZ evenmin een vies woord. Wel heb
ik veel contact met bewoners gehad. Zij hebben op voorhand hun zorgen
geuit en gezegd dat het bureau echt onafhankelijk moet zijn. Zij hebben
mij gewezen op de mogelijke verwevenheid tussen bepaalde bedrijven in
Nederland en TenneT. Is de Minister op zijn minst bereid om samen met
de bewoners die die alternatieven hebben aangedragen, te kijken welk
bureau hiervoor het meest geschikt is? Misschien kom je dan wel op
Deltares uit, maar kan de Minister het op zijn minst samen met de
indieners doen, zodat ook zij honderd procent zeker weten dat het
onafhankelijk gebeurt?
Minister Kamp: Deltares is er juist om dit soort dingen te doen. Wij
hebben er groot belang bij om de expertise die bij Deltares aanwezig is,
juist in een geval als dit te gebruiken. Deltares werkt vaak voor de
overheid en heeft geen directe relatie met TenneT. In een land waarin
17 miljoen mensen wonen en waarin er in enige vorm enkele miljoenen
bedrijven zijn, zijn er natuurlijk allerlei dwarsverbanden, maar ik denk dat
zowel Deltares als TenneT als wij heel goed in staat zijn om ons werk
zuiver te doen. Ik denk dat wij het in dit geval op een goede manier
hebben ingevuld. Wij hebben de beoordeling een beoordeling laten zijn.
De beoordeling van de alternatieven laten wij ook een beoordeling zijn,
gemaakt door de instelling die daarvoor het meest geschikt is. Het is mijn
verantwoordelijkheid om op basis van de kennis waarover wij op het
ministerie beschikken, de goede keuze te maken. Die keuze heb ik
gemaakt en die heb ik de Kamer nu meegedeeld. Wij kunnen niet eerst
draagvlak gaan zoeken voor en overleg gaan plegen over elke tussenstap
die gezet moet worden om uiteindelijk tot de goede beslissing te komen.
Wij hebben het materieel inhoud gegeven op de manier die ik net heb
geschetst. Over het alternatief waarop wij nu terugvallen heeft eerder
uitgebreid overleg plaatsgevonden. Alternatieven die worden geaccepteerd, worden serieus beoordeeld. Het kan zijn dat er op grond van de
beoordeling van die alternatieven ook nog een aanvulling op de m.e.r.
plaatsvindt. Daarvoor hebben wij met elkaar een zuivere en goede
procedure gemaakt.
De heer Bashir (SP): Wij moeten ons wel realiseren dat de bewoners en
de milieuorganisaties maar zes weken de tijd hebben gehad om met een
alternatief te komen, terwijl de Minister veel langer, zelfs jaren, de tijd
heeft gehad om een voorstel uit te werken. De concurrentie is dus
oneerlijk. Er is een ongelijk speelveld. In aanvulling op de eerste vraag van
mevrouw Van Veldhoven is mijn vraag dan ook of de Minister bereid is
om Deltares te vragen om als volgt naar de voorstellen te kijken: als een
alternatief niet goed genoeg is, wat moet er dan aan dat voorstel
aangepast worden om het wel genoeg te maken, zodat het aangenomen
zou kunnen worden en de goedkeuring van de Minister kan krijgen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 023, nr. 195

17

Minister Kamp: Dat is een herhaling van de vraag van mevrouw Van
Veldhoven, waarop ik al een antwoord gegeven dacht te hebben gegeven.
Wij geven ook niet «maar» zes weken. Ik wijk af van de normale wettelijke
procedure en accepteer een vertraging van een jaar. Binnen een jaar moet
er een aantal dingen gebeuren. Er moet een aanvullende m.e.r. komen en
er moet een tussentijdse beoordeling van alternatieven plaatsvinden. Wij
moesten afwachten of er alternatieven zouden zijn. Mensen moesten in de
gelegenheid worden gesteld om ze in te dienen. Ik dacht dat een
vertraging van een jaar in het geheel acceptabel zou zijn, maar er is
natuurlijk wel druk op die verbinding. Die verbinding moet er komen. Als
je een vertraging van een jaar voor je rekening neemt, moet je een goede
afweging maken. Ik heb afgewogen dat het in dit geval verantwoord was
om die vertraging van een jaar te accepteren. Binnen die vertraging van
een jaar was er redelijkerwijs een periode van zes weken beschikbaar om
alternatieven te bedenken. Ik heb tegen mevrouw Van Veldhoven ook al
gezegd dat die alternatieven niet op dezelfde manier gedetailleerd hoeven
te worden als de twee alternatieven waarmee wij in 2009 gekomen zijn.
Het noordelijke en het zuidelijke tracé zijn toen helemaal uitgewerkt. Nu
zijn er binnen die zes weken een aantal wat ruwere alternatieven
aangereikt. Die laten wij de komende maanden beoordelen. Ik heb in
reactie op mevrouw Van Veldhoven al antwoord gegeven op de vraag
naar de mogelijkheden voor optimalisatie en de mogelijkheden voor
contact tussen Deltares en de initiatiefnemers.
De heer Bashir (SP): Ik vat het antwoord van de Minister op als een
toezegging om te bekijken hoe het alternatief zodanig aangepast kan
worden dat het ook de goedkeuring van de Minister zou kunnen
wegdragen. Mijn aanvullende vraag is of de Minister ook zijn eigen
voorstel aan Deltares gaat voorleggen, om te bekijken of dat ook voldoet
aan de leidende principes die wij in de startnotitie hebben vastgelegd.
Minister Kamp: De twee eigen alternatieven, het noordelijke en het
zuidelijke tracé, zijn niet zozeer stokpaardjes van mij, mijn voorgangers of
het ministerie. Ze zijn naar voren gekomen uit een zorgvuldige procedure
die in 2008 en 2009 heeft plaatsgevonden. Die alternatieven hebben het
voortraject al doorlopen. Wij spreken nu over de vraag of er alsnog iets
anders in beeld wordt gebracht of zelfs bij de m.e.r. wordt betrokken. Dat
gaan wij nu dus doen. Het noordelijke en zuidelijke tracé zijn niet helemaal
buiten beeld voor optimalisatie. Sinds kort kan de mogelijkheid van
gedeeltelijke verkabeling niet langer worden uitgesloten, zoals ik al heb
aangegeven. Wij kijken ook welk effect dit zou hebben op de beoordelingen van het noordelijke en het zuidelijke tracé. De bedoeling is dus om
alle varianten inhoudelijk recht te doen. De manier waarop wij dat doen
heb ik net geschetst.
Ik kom nu bij de individuele vragen en ik begin bij de heer De Vries. Hij zei
dat hij verwacht dat de variant die hij de «A59 Midden»-variant noemt,
een heel serieus alternatief zal zijn. Dat is mogelijk. Dat zal dan blijken uit
het onderzoek door Deltares en mogelijk daarna ook uit het vervolgonderzoek, als die procedure eventueel bij de m.e.r. betrokken wordt. Wij
zullen dit afwachten. Ik sta daar helemaal neutraal in. Ik heb niet de
bedoeling om iets door te drukken, maar wel om ervoor te zorgen dat die
verbinding er komt, en wel op de best mogelijke manier in de best
mogelijke variant. Ik zal dit afwachten.
De heer De Vries sprak ook over wat er speelt in Krabbendijke en
Roelshoek. Die plaatsen liggen in het eerste gedeelte, het traject BorsseleRilland. Daar doen zich ook enkele knelpunten voor. Eén knelpunt deed
zich voor bij Krabbendijke, waar een extra verbinding moest komen naast
een bestaande verbinding. Bovendien waren er op die plek al andere
ondergrondse verbindingen. Dat zou allemaal heel erg druk worden. Het
effect zou zelfs zijn dat een bestaande verbinding door al het werk dat wij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 023, nr. 195

18

daar gaan doen, via een wijziging dichter bij het dorp Krabbendijke zou
komen. Hierover is overleg gepleegd met de betrokkenen in het gebied.
Uiteindelijk is geconcludeerd dat voorkomen zou kunnen worden dat de
verbinding dichter bij Krabbendijke komt door een van de masten niet aan
de landkant, maar aan de waterkant van de dijk aan te leggen en de mast
dus in het water te bouwen. Zo kun je voorkomen dat er sprake is van
verslechtering voor Krabbendijke bij de hersituering van het bestaande
tracé. Inmiddels is daar ook toe besloten.
De heer De Vries sprak ook over Roelshoek ...
De heer Albert de Vries (PvdA): Roelshoek is het gehucht bij Krabbendijke waar die ene mast buitendijks komt. Daar zijn de bewoners blij mee,
maar er is nog wel onzekerheid over de uitkoopregeling en dergelijke.
Daarover willen zij heel graag duidelijkheid. Mijn vraag was wanneer deze
mensen, nu dit besluit is genomen, kunnen rekenen op duidelijkheid over
wat er met hun huis gebeurt.
Minister Kamp: Ik zal zo in algemene zin iets over de uitkoopregeling
zeggen, maar in dit geval zal er apart overleg met de betrokkenen
plaatsvinden. Wij zullen bekijken wat precies de effecten zijn voor elk van
de betrokken woningen. Dat zullen wij bespreken en wij zullen bekijken
wat wij het beste kunnen gaan doen.
De heer Albert de Vries (PvdA): Wanneer vindt dat overleg plaats?
Volgende week?
Minister Kamp: Ik kan niet zeggen op welke datum het overleg precies zal
plaatsvinden, maar ik ga het doen zoals ik net heb gezegd.
Ik wil nu iets zeggen over de uitkoopregeling in algemene zin. Waar
spreken wij over? Wij hebben in Nederland hoogspanningsleidingen.
Onder die hoogspanningsleidingen staan woningen. Er is nooit vastgesteld dat er gezondheidsredenen zijn om die huizen daar weg te halen,
maar uiteindelijk heb ik besloten om de bewoners van die woningen toch
deze mogelijkheid te bieden. De regeling is nu vormgegeven. Het gaat om
woningen die onder de leidingen staan. De bewoners daarvan krijgen de
gelegenheid om zich te laten uitkopen. Vervolgens wordt het huis aan zijn
bestemming onttrokken of gesloopt. Ik ben eigenlijk niet bereid om de ins
en outs van die regeling nu opnieuw ter discussie te gaan stellen, want
die hebben wij al heel uitgebreid met de Kamer besproken. Die regeling
was er eerst niet. Ik heb die regeling doorgevoerd en ik heb daarvoor geld
vrijgemaakt. De regeling houdt onder andere in dat de gemeenten een
kwart van de kosten voor hun rekening moeten nemen. Doen zij dat niet,
dan gaat de uitkoop in hun gemeente niet door. Ook over de mogelijke
uitzonderingen is destijds met de Kamer gesproken. Dat heeft uiteindelijk
tot een conclusie geleid. Het lijkt mij niet nuttig om die discussie opnieuw
te gaan voeren. Dit is besloten en zal vanaf 1 januari 2017 ook uitgevoerd
worden.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Ik moet zo meteen naar een ander
overleg. Dan moet ik de vergadering helaas verlaten. Mijn medewerker
luistert nog wel mee.
Zoals ik eerder al zei, zijn er echt heel schrijnende situaties. Veel van ons
zijn op werkbezoek geweest. Wij hebben die gevallen allemaal gezien. Ik
noemde net al de man die een huis op de ene plek heeft, daarnaast een
stukje betegelde grond en op de andere plek zijn kas, direct onder de
hoogspanningsleidingen. In die kas werkt hij de hele dag met zijn
personeel. Die hele kas valt binnen het gebied waar je normaal gesproken
niet mag wonen, terwijl hij daar wel de hele dag werkt. Die valt dan niet
onder zo’n regeling. Mijn vraag aan de Minister was of er een bepaalde
hardheidsclausule in dit soort regels zit. Passen wij de menselijke maat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 023, nr. 195

19

nog toe waar die gewoon heel duidelijk aan de orde is? Daar pleit ik voor.
Hoe wil de Minister daarmee aan de slag gaan?
Minister Kamp: Wij hebben de ins en outs van deze regeling destijds met
elkaar besproken. Er was vanuit gezondheidsoogpunt geen reden voor
een uitkoopregeling voor die woningen. Wij hebben dat toch gedaan. Dat
kost een heleboel geld, maar wij hebben dat geld ervoor vrijgemaakt. Wij
hebben gezegd op welke manier wij dat zouden willen doen. De regeling
is nu zoals die toen is vastgesteld. Daar is over besloten en dat is ook met
de Kamer gedeeld. Daarna is de regeling definitief geworden. Zij zal vanaf
1 januari 2017 uitgevoerd worden. Mevrouw Van Veldhoven vraag wat er
binnen die regeling wel of niet mogelijk is, omdat zij het zelf niet meer
helder voor de ogen heeft. Ik heb zelf ook niet helder voor de ogen of er
nog iets nieuws mee te delen is op het punt van de vraag van mevrouw
Van Veldhoven. Ik zal dat nagaan. Maar alle ins en outs zijn destijds dus al
aan de orde geweest en het besluit is genomen. Het ligt nu ter uitvoering.
Mevrouw Van Veldhoven (D66): Het voelt een beetje ongemakkelijk
omdat ik de vergadering zo meteen moet verlaten, maar als de Minister zo
stevig op dit punt blijft staan, wil ik hierover toch een VAO aanvragen. Wij
hebben echt voorbeelden gezien waarin het niet aan de mensen uit te
leggen is als het zo strikt wordt doorgevoerd. De Minister zegt dat hij nog
eens zal bekijken wat er in de regeling zit. Hij heeft alle details nu niet bij
de hand. Ik ben zelf ook bereid om nog eens goed te bekijken wat er in de
regeling zit en of wij zulke gevallen binnen de regeling kunnen oplossen.
De man die ik net noemde, heeft een huis dat er net buiten valt, terwijl zijn
hele terrein, waar hij de hele dag werkt, erbinnen valt. Tegen zo iemand
wordt gezegd: als uw huis en uw schuur omgekeerd hadden gestaan, was
u wel binnen de regeling gevallen. Zulke situaties zijn moeilijk uit te
leggen. Vandaar dat ik niet vraag om een verruiming, maar om een
hardheidsclausule voor de menselijke maat. Als de Minister zegt dat hij
daarop vandaag niet verder kan ingaan, vraag ik inderdaad een VAO aan.
Dan hebben wij nog even tijd om hiernaar te kijken. Misschien blijkt het
allemaal niet nodig, maar ik vind dit wel een belangrijk punt.
Minister Kamp: Het was het makkelijkst uit te leggen als wij helemaal niks
hadden gedaan. Er was namelijk geen enkele regeling. Ik had daar dus
ook van af kunnen zien. Ik ben toch met een regeling gekomen omdat ik
vond dat er doorslaggevende overwegingen waren om met een oplossing
te komen voor die situaties waarin een woonhuis pal onder een
hoogspanningsleiding ligt. Onmiddellijk daarna kreeg je natuurlijk
mensen die zeiden: ik woon er niet pal onder, maar twee meter daarnaast,
en ik wil ook graag aan die regeling meedoen! Dat is dan jammer, maar
dat kan dus niet. De regeling geldt alleen als je er pal onder woont. Val je
onder de regeling als je een stal of een werkplek onder een hoogspanningsleiding hebt? Nee. Het gaat om de huizen die eronder staan. De
regeling op zichzelf is dus duidelijk. Als je beslist om te komen met zo’n
regeling waar bepaalde mensen onder vallen, vallen anderen daar
automatisch niet onder. Dat is nu eenmaal zo. Dat is niet anders. Ik zal de
Kamer nog informeren over de specifieke vraag of er een hardheidsclausule is waardoor je dit soort gevallen kunt heroverwegen, maar ik wil
niet de suggestie wekken dat het mogelijk zou zijn om af te wijken van
deze regeling, die zorgvuldig tot stand gekomen is. Uiteindelijk is na
overleg met de Kamer een conclusie getrokken.
Voorzitter. De heer De Vries heeft ook over Walcheren gesproken. Daar
komt een windpark in zee te liggen dat verbonden moet worden met het
land. Er zijn vijf alternatieven in beeld om die verbinding te maken.
Daarover is enige ongerustheid in Walcheren, zegt de heer De Vries. Hij
wil weten hoe het daarmee zit. Inmiddels is er overleg met de betrokkenen
geweest. De betrokkenen is duidelijk geworden dat die verbinding

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 023, nr. 195

20

ondergronds zal worden gerealiseerd. Naar mijn inschatting is daarmee
de bezorgdheid op dit punt weggenomen.
Ik heb ook al gezegd, in het bijzonder tegen de heer De Vries, dat ik
geconcludeerd heb dat wij het noordelijke tracé niet kunnen aanleggen. Er
zijn nu toch twee alternatieven aangedragen voor een noordelijk tracé.
Bovendien heb ik aangegeven dat er iets nieuws gaande is met de
verkabeling. Daar ontstaat mogelijk enige ruimte. Door dat geheel komt
het noordelijke tracé opnieuw in beeld bij de beoordeling die door
Deltares zal plaatsvinden.
De heer Geurts heeft aangegeven dat hij al eerder gesproken heeft over
veestallen die onder de hoogspanningsleidingen liggen. Dat zou volgens
hem niet mogen. Dit geval is vergelijkbaar met het geval dat mevrouw
Van Veldhoven noemt, waarbij iemand een kas onder een hoogspanningsleiding heeft. De heer Geurts heeft het over iemand met een stal onder
een hoogspanningsleiding. Ik moet zeggen dat ik niet zo helder voor de
geest heb dat de heer Geurts hierover eerder met mij heeft gesproken,
maar de heer Geurts kennende mag ik dat niet uitsluiten. In ieder geval
geldt die regeling niet voor stallen. Die regeling is vastgesteld en ik kan nu
ook niets anders doen dan die regeling uitvoeren. Het is een kostbare
regeling waarvoor destijds met veel moeite het benodigde geld is
vrijgemaakt. Oprekking van die regeling is op dit moment niet aan de
orde. Dat betreft ook stallen. Als er een woonhuis onder die hoogspanningsleiding ligt, komen de bewoners in aanmerking voor een uitkoopregeling. Vervolgens wordt de woning aan haar bestemming onttrokken of
wordt zij gesloopt. Aan de bestemming onttrekken zou ook kunnen
inhouden dat je daar een andere bedrijfsmatige activiteit laat plaatsvinden. Daar kan ook het houden van vee bij horen. Ik kan dus geen
ruimte bieden voor een aanvullende regeling voor stallen.
De heer Geurts heeft ook gesproken over de datum waarop die regeling
ingaat, namelijk 1 januari 2017. De heer Geurts vindt dat de regeling
eigenlijk al eerder zou moeten kunnen ingaan als bewoners dat willen. De
ingangsdatum hangt samen met de dekking die ik hiervoor gevonden heb.
Het geheel van de regeling, zowel qua inhoud als qua dekking van de
kosten, houdt in dat wij die vanaf 1 januari 2017 kunnen gaan uitvoeren.
Dat is ook het besluit geweest dat destijds, in het voorjaar van 2013, is
genomen. Dat moet nu worden uitgevoerd.
De heer Geurts heeft kritiek geuit op de wijze waarop met het gebied
gecommuniceerd is. De oorspronkelijke twee tracés zijn uit al het overleg
naar voren gekomen. Ik ben teruggevallen op het tweede tracé, maar toen
de alternatieven weer naar voren kwamen, heb ik die ook recht gedaan op
de manier die ik net beschreven heb. Ik hoop dat dit de heer Geurts kan
leiden tot een iets positievere beoordeling van de wijze waarop wij met
het gebied gecommuniceerd hebben.
De heer Geurts (CDA): Het is altijd mooi als de Minister probeert om de
CDA-fractie wat positiever te stemmen! De Minister heeft net gezegd dat
de alternatieven gewogen gaan worden. Wordt de weging van de
alternatieven en de uitkomst daarvan met de Kamer gedeeld?
Minister Kamp: Het lijkt mij nuttig om dat te doen. In de zomer van dit
jaar zal ik samen met de Minister van I en M moeten besluiten welke
alternatieven eventueel aanvullend in de m.e.r. betrokken worden. Gezien
de betrokkenheid van de Kamer bij deze procedure lijkt het mij heel nuttig
om dat ook met de Kamer te wisselen. Rond die tijd zal ik de Kamer dus
informeren over de stand van zaken en onze conclusies. Dat zeg ik de heer
Geurts graag toe.
De voorzitter: Vindt dat nog voor de zomer plaats?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 023, nr. 195

21

Minister Kamp: Nee, in de zomer. Het tweede kwartaal wordt door
Deltares benut om het werk te doen dat zij moeten doen. Zij moeten dan
voor de zomer met hun advies naar mij toe komen. In de zomer moeten
wij dat advies beoordelen en daarover een standpunt innemen. In het
reces of direct na het reces zal dit vervolgens met de Kamer gewisseld
worden.
De heer Geurts (CDA): Ik dank de Minister voor de toezegging op dit punt.
Ik heb hem in mijn bijdrage in eerste termijn ook gevraagd op basis van
welke criteria de alternatieven gewogen worden. Daarop is al door meer
collega’s gewezen. Er worden gesprekken gevoerd met de bewoners en
de indieners van de alternatieven, maar op basis van welke criteria gaat
de Minister al dan niet akkoord met de alternatieven?
Minister Kamp: Daarvoor gelden onder meer de technische criteria. Kan
het allemaal technisch? Een ander criterium is de manier waarop een
alternatief uitpakt voor de direct getroffenen. Een tracé dat over een
bepaald aantal huizen heen komt te lopen, treft mensen direct. Ook dat is
een criterium op grond waarvan je een alternatief moet beoordelen. Het
gaat ook om de overige planologische effecten. Snijd je andere activiteiten af? Wordt er optimaal gebundeld? Alle criteria die wij gehanteerd
hebben toen wij in 2009 uiteindelijk tot de keuze voor het noordelijke en
het zuidelijke tracé kwamen, zullen wij nu opnieuw hanteren om te
bekijken of er, anders dan wij destijds dachten, alternatieven zijn die bij de
m.e.r. betrokken moeten worden. Als uit die beoordeling, die een open en
zakelijke beoordeling zal worden, blijkt dat dit inderdaad zo is, zal dat ook
gebeuren. De gebruikelijke criteria voor de beoordeling van dit soort
tracés zullen toegepast worden.
De heer Geurts heeft al een reactie gekregen op het punt van de ondergrondse aanleg. Tot dusver hebben wij altijd dezelfde redenering
gehanteerd, evenals TenneT. Daar gaat het natuurlijk in het bijzonder om,
want TenneT is verantwoordelijk voor de kwaliteit van het hoogspanningsnet. Wij hebben altijd gezegd dat het discutabel is om een 380 kVverbinding ondergronds te brengen, omdat dit technische effecten had die
wij op dat moment nog niet goed konden inschatten. Wij wilden eerst
voorzichtig proberen hoe dat zat. In het westen van Nederland is
inmiddels 10 kilometer ondergronds gerealiseerd. Wij gaan na welke
effecten dit heeft gehad en welke lessen wij daaruit kunnen trekken.
Inmiddels is er ook in Duitsland kennis over dit onderwerp. TenneT werkt
zowel in Duitsland als in Nederland. Op grond van de eerste inzichten die
TenneT op basis daarvan heeft opgedaan, blijkt dat het misschien toch
kan. Tot dusver zei TenneT dat er buitenom het vastgestelde maximum
van 20 kilometer in Nederland de eerste zeven, acht jaar niks kon
gebeuren; dat zou onverantwoord zijn. Inmiddels zegt TenneT dat
bepaalde gedeelten technisch gezien toch ondergronds zouden moeten
kunnen worden aangelegd, mits rekening wordt gehouden met bepaalde
factoren en mits het op bepaalde punten voldoet aan bepaalde technische
eisen. Ik vind dit een nieuw gegeven en ik moet nieuwe gegevens op ieder
moment bij mijn werk betrekken. Ik betrek dit nu dus ook bij mijn werk,
zowel voor de tracés die al in beeld waren als voor de tracés die nu vanuit
Brabant zelf in beeld zijn gebracht.
Ik ben al ingegaan op wat mevrouw Klever heeft gezegd over het
windmolenpark voor de kust van Borssele. Ook op de andere punten die
zij naar voren heeft gebracht, ben ik al ingegaan in mijn antwoorden op de
vragen van de heer Geurts en de heer De Vries.
De heer Bashir heeft gevraagd wat wij gaan doen om de zorgen in het
gebied weg te nemen. Hij zal zich realiseren dat er bij dit soort beslissingen altijd zorgen zijn in het gebied. Als wij voor het noordelijke tracé
kiezen, zijn ze in het zuidelijke gedeelte blij. Als wij afzien van het
noordelijke tracé en naar het zuiden gaan, zijn ze in het noorden blij en in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 023, nr. 195

22

het zuiden niet. Als wij het op een bepaalde plek iets anders doen, zijn een
aantal betrokken daar blij mee en anderen weer niet. In ons drukke land
zullen door zo’n beslissing altijd belangen getroffen worden. De kunst is
dus om daarin een goede afweging te maken. Je kunt de zorgen nooit
helemaal wegnemen, maar je kunt wel proberen om op de beste wijze tot
een besluit te komen. Wij meenden dat wij dat gedaan hadden, op grond
van de afwegingen die in 2008, 2009 zijn gemaakt. Inmiddels hebben wij
besloten om van de voorkeursvariant naar de tweede variant over te
stappen. Wij willen nu toch ruimte bieden om alternatieven opnieuw in
beeld te brengen en wij willen recht doen aan nieuwe inzichten. Door de
zorgvuldige procedure uit 2008 en 2009 nu in 2015 nog eens te herhalen,
gaan wij tot een zo goed mogelijk besluit komen. Dat zal de bestaande
zorgen zo veel mogelijk wegnemen, zonder dat ze in het geheel weggenomen zullen kunnen worden.
De heer Veldman is een van degenen die complimenten hebben gegeven
aan de mensen in het gebied die met alternatieven zijn gekomen.
De voorzitter: Voordat u antwoord geeft op de vragen van de heer
Veldman, heeft de heer Bashir nog een korte interruptie.
De heer Bashir (SP): Ik heb ook gewezen op de zorgen over de
gezondheid, die versterkt worden door de brochures van de collega van
de Minister, de Minister van I en M. Daarin wordt bijvoorbeeld gesteld dat
er gevolgen zijn voor kinderen tot 15 jaar. Als ik het over zorgen heb, heb
ik het ook over dit soort aspecten. Is de Minister bereid om zich extra in te
spannen om in het traject rondom de leidingen in ieder geval de scholen
te ontzien?
Minister Kamp: Die scholen zijn natuurlijk nadrukkelijk in beeld geweest.
Het gaat inderdaad om drie scholen. Bij de leiding die in het zuidelijke
tracé bij Oosterhout is gepland, wordt aan weerszijden een strook van
80 meter als magneetzone aangemerkt. Dat betekent dat wij binnen die
80 meter geen school willen hebben. In deze situatie bevindt de woonwijk
zich op zijn dichtst op 120 meter van die leiding, dus 40 meter buiten de
80 meterzone. De scholen staan op 200 respectievelijk 320 meter van de
leiding af en staan dus ruim buiten de magneetzone. Daarmee heeft dit
belangrijke punt de aandacht gekregen die het nodig had.
Voorzitter. Ik ga nu in op wat de heer Veldman naar voren heeft gebracht.
Hij sprak zijn waardering uit; ik heb gezegd dat ik die onderschrijf. Dat is
met name vanwege hetgeen ik net tegen de heer Bashir zei: als je ergens
iets verbetert, verslechter je het op een andere plek. Het is onze taak, meer
in het bijzonder mijn taak, om die beslissingen te nemen, daarvoor
verantwoordelijkheid te nemen en daarover verantwoording af te leggen.
Voor bewoners is het natuurlijk nog een stuk moeilijker om zelf te
besluiten dat zij hier wat extra pijn gaan doen en daar wat verbeteringen
gaan realiseren. Dat zijn moeilijke afwegingen. Dat men desondanks met
deze alternatieven is gekomen, verdient de waardering die ook door de
heer Veldman is uitgesproken.
De heer Veldman heeft gevraagd of de vertraging die nu optreedt wel
verantwoord is. Deze vertraging zou niet verantwoord zijn als die op het
hele tracé plaatsvond, maar dat is niet noodzakelijk. Wij kunnen het tracé
tussen Borssele en Rilland volgens de oorspronkelijke planning uitvoeren.
Dat betekent dat dit tracé in 2020 gerealiseerd zal zijn. Het andere deel van
het tracé, het deel tussen Rilland en Tilburg, zal later gerealiseerd worden.
Het zou al iets later gerealiseerd worden, maar wordt nu nog een jaar later
gerealiseerd dan gepland, in 2023. In het geheel van de problemen die
opgelost moesten worden en de complicaties die daarbij aan de orde zijn,
was deze vertraging met één jaar verantwoord, omdat wij dit konden
beperken tot het tweede deel van het tracé.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 023, nr. 195

23

Ik ben al ingegaan op de vraag hoe de verschillende alternatieven in beeld
zullen worden gebracht. Ik heb ook al toegelicht hoe de verdere procedure
zal verlopen. Er komt een startbijeenkomst met de initiatiefnemers. In
april, mei zal er extra contact met de initiatiefnemers zijn als dat noodzakelijk is. Voor de zomer, voordat er een uiteindelijke conclusie naar mij
wordt gestuurd, zal Deltares eerst nog een bijeenkomst met de initiatiefnemers organiseren. Daarbij krijgen de initiatiefnemers te horen tot welke
bevindingen met betrekking tot hun alternatieven Deltares is gekomen.
Daarop kunnen de bewoners, de gemeenten en de provincie dan ook nog
een keer reageren. Vervolgens wordt alles naar mij gestuurd. Daarna is
het klaar voor besluitvorming door de Minister van I en M en mijzelf.
Tussen nu en het moment van onze besluitvorming zullen er dus nog veel
contacten zijn met de initiatiefnemers en met degenen die alternatieven
hebben aangedragen.
Ik ben ook ingegaan op hetgeen de heer Veldman zei over het ondergronds aanleggen.
Mevrouw Dik-Faber sprak over de regeling waarover ik al eerder
gesproken heb, de regeling voor het wegkopen van woningen onder de
hoogspanningsleidingen. Mevrouw Dik-Faber is het niet eens met het feit
dat gemeenten daaraan 25% moeten bijdragen. Daarmee was zij het
destijds al niet eens en zij is dat nog steeds niet, maar dit is wel de
uitkomst van de besluitvorming geweest destijds. Dat is de besluitvorming die ik nu aan het uitvoeren ben.
Ik ben al ingegaan op de punten van mevrouw Van Veldhoven. Het enige
wat is overgebleven, is haar vraag met betrekking tot een eventuele
hardheidsclausule. Daarop zal ik nog apart ingaan, misschien zo in de
tweede termijn.
Tot zover mijn antwoorden.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie): Ik herinner mij het vorige debat met
de Minister over de regelingen voor de bestaande lijnen. Ik weet nog dat
mijn fractie op dat moment de enige was die de bijdragen van gemeenten
aan de orde stelde. Dit debat heeft al een tijdje geleden plaatsgevonden.
Inmiddels is er een platform gevormd waarin gemeenten zitting hebben.
Zij zijn aan de slag gegaan om te bekijken hoe ze die 25% kunnen
opbrengen, want zij vinden het voor de bewoners heel belangrijk dat de
verkabeling uitgevoerd wordt. Tussen het vorige debat en dit moment
hebben gemeenten nog eens naar de situatie gekeken, maar zijn zij steeds
indringender tot de overtuiging gekomen dat het echt niet uitvoerbaar is.
De Minister heeft een prachtige regeling opgetuigd en ik ben hem zeer
erkentelijk voor het feit dat hij het onderwerp überhaupt op de agenda
heeft gezet en maatregelen voorstelt. Dat hebben vorige Ministers niet
gedaan. De maatregelen die er zijn, kunnen echter niet door de
gemeenten worden uitgevoerd omdat het gewoon te duur is. Daarop zou
ik toch graag een reactie willen.
Minister Kamp: De inschatting die wij destijds hebben gemaakt, lijkt mij
nog steeds correct. Dit is een gedeelde verantwoordelijkheid van
overheden om op te komen voor de belangen van de burgers. Ik vind dat
de grootste verantwoordelijkheid bij de rijksoverheid ligt. Vandaar ook dat
wij driekwart van de kosten voor onze rekening nemen. Eén kwart van de
kosten komt voor rekening van de gemeenten. Dat vond ik destijds
redelijk en dat vind ik nog steeds redelijk. Hierover is destijds uitgebreid
overleg geweest, zowel met individuele gemeenten als met de Vereniging
van Nederlandse Gemeenten. Ik ben op dit punt niet tot andere inzichten
gekomen. De afweging is destijds zorgvuldig gemaakt en het besluit is
zorgvuldig genomen. Ik wil dat besluit nu gaan uitvoeren.
De voorzitter: Mevrouw Dik-Faber, kort!

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 023, nr. 195

24

Minister Kamp: Mag ik hier nog één ding over zeggen? Het besluit is
genomen en zal ook zijn wettelijke uitwerking krijgen in de herziening van
de Gaswet en de Elektriciteitswet, oftewel in het verzamelwetsvoorstel
STROOM dat nog naar de Kamer komt. Ik kan mevrouw Dik-Faber er niet
van weerhouden om bij die gelegenheid opnieuw over dit onderwerp te
beginnen.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie): Dat ga ik zeker doen. De Minister
neemt mij de woorden uit de mond. Bij de behandeling van het
wetsvoorstel STROOM zijn wij zeker weer enige tijd verder. Het platform is
ook heel actief. Ik zal te zijner tijd een amendement indienen. Dan gaan wij
weer het debat hierover voeren.
Ik heb de Minister gevraagd of hij het beeld herkent. Vorige week was er
een uitzending van EenVandaag. Daarin werd een aantal gemeenten naar
voren geschoven, bijvoorbeeld Geertruidenberg, een kleine gemeente. Als
die gemeente overgaat tot verkabeling, betekent dat € 600 per aansluiting,
terwijl wij het over € 0,30 hebben als je gaat socialiseren. Ik begrijp dit
niet goed. Ik hoop dat de Minister deze getallen herkent. Maar goed, wij
gaan het er nog over hebben bij het wetsvoorstel STROOM.
De voorzitter: Daarmee is een einde gekomen aan het antwoord van de
Minister in eerste termijn.
In tweede termijn krijgen de leden twee minuten spreektijd en één
interruptie.
De heer Albert de Vries (PvdA): Voorzitter. Ik dank de Minister voor zijn
antwoorden. Zoals gebruikelijk was hij degelijk en duidelijk. Hij staat voor
zijn zaken en dat is in hem te waarderen. Dat laat onverlet dat de Partij van
de Arbeid wat kritiek heeft op het feit dat de Minister zegt: er zijn nu
eenmaal wettelijke procedures en die volg ik. Je kunt ook van een officiële
procedure afwijken door voordat die begint in samenspraak met de
bewoners het te onderzoeken veld te verkennen. Dat gebeurt op gemeentelijk terrein heel vaak, maar kennelijk bij het Rijk niet, terwijl het hier om
zeer ingrijpende dingen gaat.
Toch kunnen de bewoners straks enigszins tevreden naar huis, want de
Minister is bereid om alle varianten serieus te onderzoeken. Ik ben met
name benieuwd of de noordelijke variant echt aan kansen wint en
misschien wel haalbaar zou zijn doordat er ondergronds bekabeld kan
worden, waarmee de valproblemen misschien opgelost zouden kunnen
worden.
Als de tracés met elkaar worden vergeleken, vind ik het echt belangrijk dat
de component natuur op een volwaardige manier wordt gewogen;
daarover heb ik de Minister nog niet gehoord. In de beantwoording tot nu
toe rekent hij alleen de sokkels van de masten mee als natuurverlies, maar
dat begrijpen de bewoners absoluut niet. De natuur tussen Breda en
Oosterhout die verloren gaat, is natuur waar zij hun hond uitlaten en
recreëren. Er zijn daar ook recreatiebedrijven. De impact is dus veel groter
dan alleen die sokkels. Ik vind dat dit op een behoorlijke manier moet
worden meegewogen.
Dan de objectiviteit. De bewoners zijn heel goed geïnformeerd, want zij
wisten al dat de Minister Deltares zou inschakelen voordat wij het wisten.
Zij hebben daar vraagtekens bij. Het besluit van de Minister staat vast,
maar mijn verzoek aan hem is om het dan wel echt zorgvuldig te doen,
om de bewoners bij het onderzoek te betrekken en om Deltares de
bewoners een paar keer te laten consulteren.
Mijn laatste vraag gaat over de Zeeuwse zaken. Daarbij was het mij ook te
doen om de termijnen. Ik snap dat de Minister die niet uit het hoofd kent,
maar misschien kan hij ze schriftelijk kenbaar maken.
Minister Kamp: Welke termijnen bedoelt de heer De Vries precies?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 023, nr. 195

25

De heer Albert de Vries (PvdA): De termijn waarop er duidelijkheid komt
voor de mensen in Roelshoek en duidelijkheid over de tracés op
Walcheren. Die laatste gaan ondergronds, maar desondanks heeft een
ondergronds tracé dwars over het eiland behoorlijk wat impact. De
mensen willen graag weten op welke termijn de Minister met hen in
gesprek gaat.
De heer Geurts (CDA): Voorzitter. Ik dank de Minister voor zijn beantwoording. Ik blijf bij mijn stelling uit eerste termijn dat ik de communicatie
niet goed vond. Ik hoop dat de communicatie verbetert met de voorgestelde contactmomenten en de betrokkenheid van de initiatiefnemers. Ik
dank de Minister ook voor de toezegging om de alternatieven te wegen en
de uitkomsten daarvan met de Kamer te delen. Daarover heb ik wel een
vraag. Wat wordt de rol van TenneT bij het onafhankelijk beoordelen van
al die initiatieven door Deltares? Een subvraag daarbij is wie de opdrachtgever wordt van de onafhankelijke beoordeling door Deltares.
Ik heb nog een aanvullende vraag. Begin jaren 2000 is er onderzoek
gedaan naar de energiebehoefte en de transportcapaciteit. Gaat de
Minister dat onderzoek nog een keer herhalen? Sindsdien zijn er in de
wereld namelijk allerlei zaken veranderd.
Uiteraard heb ik veel waardering voor de initiatiefnemers. Het is vaker
gezegd, door meerdere collega’s. Er moet nog heel wat gebeuren. Het
CDA wacht de uitkomsten op dit punt af. Ik ben heel nieuwsgierig wat de
uitkomsten zullen zijn!
Mevrouw Klever (PVV): Voorzitter. Dank voor de beantwoording van de
vragen. Ik ben in ieder geval blij dat de Minister de verschillende
varianten, de alternatieve tracés, wil laten doorrekenen. Wel ben ik
teleurgesteld in de keuze voor Deltares, omdat Deltares toch een grote
afhankelijkheidsrelatie heeft met TenneT. De bewoners hebben zelf ook
een aantal suggesties gedaan voor bureaus waarin zij wel vertrouwen
hebben, onder andere het Belgische Laborelec of het Nederlandse DNV
KEMA. Misschien is de Minister bereid om dit te heroverwegen.
Welke variant er uiteindelijk ook wordt gekozen, een nieuw aan te leggen
hoogspanningsleiding treft hoe dan ook vele mensen in dit land. Helaas is
dat de prijs die wij betalen voor de duurzame ambities van dit kabinet
voor windturbineparken, gesteund door de voltallige Kamer met
uitzondering van de PVV. Zonder windturbineparken voor de kust bij
Borssele is een nieuwe 380 kV-hoogspanningsverbinding niet nodig.
De heer Bashir (SP): Voorzitter. Namens de SP-fractie bedank ik de
Minister voor de beantwoording. Het is goed dat hij de verschillende
varianten die de bewoners hebben aangedragen, wil laten onderzoeken.
Dit gaat natuurlijk tijd, energie en geld kosten. Daarom moet je het goed
en zorgvuldig doen. Je moet het zo doen dat de bewoners uiteindelijk
snappen wat eruit komt. Dat doe je op basis van duidelijke criteria die je
vooraf stelt en op papier zet, waaraan je ook je eigen voorstellen kunt
toetsen. Het zou goed zijn als de Minister nog eens heel duidelijk kon
inkaderen wat de criteria worden waarop de verschillende varianten
getoetst worden. Het zou ook goed zijn als de Minister bereid was om zijn
eigen voorstel door Deltares te laten toetsen, want wij hebben nu al
discussie over de betrouwbaarheid van Deltares. Mevrouw Klever zette
daar zojuist vraagtekens bij. Als wij ook nog eens onduidelijkheid hebben
over de criteria en over de vraag hoe het voorstel van de Minister op die
criteria scoort, is er helemaal geen vertrouwen meer in het onderzoek.
Dan kunnen wij het net zo goed niet doen. Laten wij het dus goed doen,
maar ook zorgvuldig.
Tot slot. De Minister is ingegaan op mijn punt over de nabijheid van de
scholen. De afstanden die de Minister noemde, wijken af van de afstanden
die de bewoners zelf hebben aangedragen. Daarover moet wel even

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 023, nr. 195

26

duidelijkheid komen. Als het tracé van de Minister uiteindelijk het
definitieve tracé wordt, heeft dat wel andere afstanden dan de afstanden
die hij net noemde. Hetzelfde geldt voor de woonkernen. In Oosterhout
wonen ook kleine kinderen en jongeren. Die kern zou op 125 meter zitten.
Of de Minister moet ontkennen dat de hoogspanningsleidingen gezondheidseffecten hebben, of hij moet net als zijn collega-minister zeggen dat
er wel gezondheidseffecten zijn. In dat laatste geval moet hij iets doen aan
de afstanden tot woonkernen en scholen.
De heer Veldman (VVD): Voorzitter. Ik dank de Minister voor de beantwoording van de vragen. Zoals ik in eerste termijn al zei, staat de
zorgvuldigheid van de besluitvorming voor de VVD voorop. Zorgvuldigheid gaat boven snelheid. Als ik de Minister goed beluisterd heb, denk
ik dat wij in ieder geval voor het vervolg van het proces kunnen concluderen dat er sprake is van zorgvuldigheid. Ik ben erg blij dat er een
onafhankelijke toetsing zal plaatsvinden op de aangeleverde alternatieven.
Het is ook goed om te horen dat de indieners op diverse momenten bij die
toetsing betrokken worden en dat eventuele onduidelijkheden nog verder
kunnen worden toegelicht, uitgelegd of onderzocht.
Ik ben ook blij met de toezegging dat de uiteindelijke weging door deze
Minister en de Minister van Infrastructuur en Milieu ook met de Kamer
gedeeld wordt. Dat betekent dat de weging van alle alternatieven voor de
tracékeuze die er nu zijn, ook een publieke weging zal zijn. Dat zal het
proces ten goede komen, in ieder geval op het gebied van de communicatie. Als ik het goed begrijp, is dat allemaal zonder risico’s voor het doel
dat er uiteindelijk achter zit, namelijk leveringszekerheid van stroom, die
wij allemaal elke dag gebruiken. Wat dat betreft ben ik tevreden.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie): Voorzitter. Ik bedank de Minister voor
de beantwoording van de vragen in eerste termijn. Ik ben heel blij met de
toezegging dat de Minister de alternatieven wil laten doorrekenen en dat
hij serieus wil bekijken welke alternatieven een plek kunnen krijgen in de
m.e.r. Hij heeft ook gezegd dat het niet zijn doel is om alternatieven af te
schieten, maar om tot goede keuzes te komen. Uit het antwoord op de
vragen van collega’s heb ik begrepen dat de initiatiefnemers geholpen
zullen worden om tot een volwaardig alternatief te komen. Dat is heel
belangrijk. Dat sluit ook aan bij bijvoorbeeld het advies uit het rapport van
de commissie-Elverding om initiatieven vroegtijdig in de afwegingen te
betrekken, zodat wij uiteindelijk tot een optimale oplossing kunnen
komen.
Ik heb al even met de Minister over mijn andere punt gesproken. Ik vrees
dat wij daar vandaag niet uit komen. Die bijdrage van 25% vanuit de
gemeenten is bedacht vanuit het idee dat er een herontwikkeling kan
plaatsvinden op het moment dat de hoogspanningskabels wegvallen en
ondergronds gebracht worden. Vaak zijn het toch gronden waar dat niet
kan. Bovendien zit er vaak niet zo’n royale winst op stedelijke herontwikkeling dat je de kosten van verkabeling voor een kwart zou kunnen
dragen. Maar goed, wij gaan daarover vast nog uitvoerig debatteren bij de
behandeling van het wetsvoorstel STROOM.
Minister Kamp: Voorzitter. Mag ik beginnen met wat de heer Veldman
heeft opgemerkt? Hij uitte zich positief, maar zei ook dat hij blij is dat er
vanaf dit moment zorgvuldigheid zal worden betracht. Ik wil benadrukken
dat die zorgvuldigheid er echt vanaf het begin geweest is. Wij spreken
over een tracé dat uiteindelijk in het jaar 2023 uitgevoerd zal zijn. In 2008
is begonnen met de voorbereidingen daarvoor. Dat betekent dat hiervoor
een heel lange periode uitgetrokken is. Er is destijds een afweging
gemaakt waaruit één tracé en één alternatief tracé naar voren zijn
gekomen. Als dat eerste tracé afvalt, val je op het tweede terug. Uit het
overleg met de provincie, gemeenten en betrokkenen komt een zestal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 023, nr. 195

27

andere alternatieven naar voren. Die ga je vervolgens ook onderzoeken.
Je vertraagt de hele procedure met een jaar en schept ook de
mogelijkheid dat de andere alternatieven bij de m.e.r. betrokken worden,
zodat ze volwaardig in de afweging kunnen meedoen. Ik denk dat er van
begin tot eind sprake is geweest van een zorgvuldige procedure.
De heer De Vries heeft aangegeven dat hij het interessant vindt dat het
noordelijke tracé toch weer in beeld is. Misschien is het goed om daar
gelijk de vraag van de heer Bashir bij te betrekken, namelijk of de
onafhankelijke beoordeling door Deltares die nu gaat plaatsvinden, niet
alleen betrekking heeft op de alternatieven, maar ook op de twee tracés
waarvan tot dusver sprake was. Het noordelijke en het zuidelijke tracé zijn
het resultaat van een afweging die destijds gemaakt is, waarbij meerdere
alternatieven in beeld zijn geweest. Daarover is overleg geweest en
daaruit zijn deze twee alternatieven naar voren gekomen. Die zorgvuldige
procedure is dus destijds al doorlopen en hoeft niet opnieuw plaats te
vinden. Wel moet getoetst worden wat de gevolgen zijn van de stelling
van TenneT dat er nu onder strenge voorwaarden voor gedeelten toch
verkabeling mogelijk zou zijn. Op die opvatting van TenneT laat ik ook een
second opinion los. Ik wil weten hoe een deskundige instantie de
mogelijkheden en risico’s van verkabeling inschat. Ik wil die toetsing niet
alleen maar op de zes alternatieven toepassen, maar ook op het noordelijke en zuidelijke tracé. In die zin komen het noordelijke en zuidelijke tracé
nu opnieuw in beeld. Ik weet nog niet door wie wij de second opinion
over de eventuele mogelijkheid tot gedeeltelijke verkabeling laten geven,
maar ook daarvoor zullen wij de meest geschikte partij selecteren.
Wij hebben ook de meest geschikte partij geselecteerd toen wij tot de
keuze voor Deltares kwamen. Mevrouw Klever vindt dat DNV GL, het
vroegere KEMA uit Arnhem, daarvoor een betere partij zou zijn. Dat vind
ik niet. Het is een heel goed instituut dat bepaalde onderzoeken heel goed
kan doen, met name de technische onderzoeken. Dat is ook de oorsprong
van het bedrijf. Voor de beoordeling van deze alternatieven heb je echter
een brede expertise nodig, die in het bijzonder bij Deltares aanwezig is. Ik
heb dus de vaste overtuiging dat Deltares hiervoor de beste partij is. Ik sta
zeer open voor een open, positief-kritische beoordeling van alternatieven.
Ik denk dat Deltares daartoe in staat is. Die opdracht zal ik het instituut ook
meegeven. Ik zal zelf de opdrachtgever van Deltares zijn. Zij zullen alle
vrijheid hebben om met een goede beoordeling en een goede advisering
te komen.
De heer De Vries sprak over het wegen van de natuurcomponent. Dat is
van belang en wij zullen dat in de uiteindelijke afweging dus ook zeker
doen. Over de manier waarop wij met de natuurbelangen omgaan bij
projecten als deze, is overeenstemming met alle betrokkenen, inclusief de
natuur- en milieubeweging. Je moet proberen om natuur op een bepaalde
manier te waarderen en bij de besluitvorming te betrekken. Dat doen wij
ook bij deze kwestie. De planologische procedure staat in de Wet
ruimtelijke ordening. Wij weten ook allemaal wat er bij de m.e.r. in beeld
komt en hoe wij dat moeten inschatten. Bij de uiteindelijke overwegingen
zullen niet alleen de materiële kosten, maar ook de immateriële kosten,
zoals de natuurbelangen, goed in beeld komen. Ze zullen betrokken
worden bij de uiteindelijke keuze. Als wij die keuze maken naar aanleiding
van een eventuele aanvullende m.e.r., zullen wij voor de Kamer inzichtelijk
maken hoe wij de afweging hebben gemaakt, zodat de Kamer dit kan
beoordelen.
De voorzitter: Mijnheer De Vries, een heel korte vraag.
De heer Albert de Vries (PvdA): Uw eerdere stelling in de beantwoording van Kamervragen dat het alleen om de sokkels van de masten
zou gaan, is dus onjuist? U gaat dus naar de natuur in ruimere zin kijken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 023, nr. 195

28

Minister Kamp: Dat is altijd al het plan geweest. Als je over de directe
footprint van de leidingen praat, heb je het geloof ik over 4,6 hectare. De
impact op het gebied betreft natuurlijk een groter oppervlak dan 4,6
hectare. De heer De Vries zegt dat je dat grotere effect erbij moet
betrekken. Dat ben ik natuurlijk met hem eens.
De heer De Vries vindt het mooi dat wij met de mensen uit Krabbendijke
gaan praten, maar wil weten wanneer dat gaat gebeuren. TenneT is al
begonnen om met die mensen te praten. Ik hoef dus niet te zeggen
wanneer het gaat beginnen, want het is al begonnen. TenneT zal er, mede
aangespoord door de Kamer, voor zorgen dat de gesprekken met alle
betrokken zo snel mogelijk plaatsvinden en afgerond worden.
Ik heb de heer Geurts al antwoord gegeven op de vraag wie de opdrachtgever van Deltares is.
De heer Geurts heeft verder opgemerkt dat de beoordeling van de
energiebehoefte en de transportcapaciteit uit 2000 stamt. Hij vraagt of er
geen nieuwe beoordeling moet plaatsvinden. Wij komen aan het eind van
dit jaar met een energierapport waarin alle energieaspecten aan de orde
komen. Ik zal bekijken of er ook een nadere beoordeling van dit aspect
nodig is. Als het niet bij die gelegenheid nodig is, zal ik bekijken of het bij
een andere gelegenheid zou moeten gebeuren. Ik neem dit aandachtspunt
van de heer Geurts dus graag over.
De heer Geurts (CDA): De Minister heeft mijn subvraag wie de opdrachtgever van Deltares wordt beantwoord; dat wordt het Ministerie van
Economische Zaken. Ik heb ook gevraagd wat de rol van TenneT wordt bij
de onafhankelijke beoordeling door Deltares.
Minister Kamp: TenneT beschikt over informatie die voor Deltares
waardevol is. TenneT zal dus ook door Deltares bevraagd worden. Het
uiteindelijke advies naar aanleiding van de beoordeling die zal plaatsvinden, zal een advies van Deltares en niet van TenneT zijn. Het wordt ook
geen gedeeld advies van TenneT en Deltares. TenneT heeft zijn eigen
technische beoordeling en blijft daarvoor verantwoordelijk. Bovendien
krijgt TenneT nu de verantwoordelijkheid om Deltares van de benodigde
informatie te voorzien, maar uiteindelijk zal Deltares het geheel moeten
bekijken. Aan de hand daarvan zal Deltares aan mij moeten aangeven of
het gewenst is om een of meerdere alternatieven te betrekken in een
aanvulling op de m.e.r.-procedure.
De heer Bashir heeft weer om criteria gevraagd. Ik kan daarop niet anders
antwoorden dan ik daarnet heb gedaan. Er waren criteria toen uiteindelijk
in 2008 en 2009 voor twee tracés is gekozen. Ik heb enkele van die criteria
genoemd. Het gaat onder meer om de technische aspecten en mogelijkheden. Hoe zit het bijvoorbeeld met bepaalde hoeken die gemaakt moeten
worden? Het gaat ook om de kosten en om de bundelingsmogelijkheden
die benut moeten worden. Het gaat ook om de planologische effecten
voor andere belangen. Al die criteria zijn destijds in beeld geweest en
zullen ook nu weer in beeld komen. Wij moeten namelijk bezien of een of
meerdere van die alternatieven ook volwaardige alternatieven zijn voor de
keuze voor het zuidelijke tracé die nu is gemaakt. Wij moeten beoordelen
of die alternatieven net zo volwaardig bij de m.e.r. betrokken moeten
worden in de vorm van een aanvulling op de m.e.r. Dat betekent dat ik het
besluit over de m.e.r. voor het gedeelte Rilland-Tilburg nu niet neem. Ik
neem alleen een besluit over de m.e.r. voor het gedeelte Borssele-Rilland.
Het besluit over het andere deel schort ik op totdat besloten is of er een
aanvulling op de m.e.r. komt. Als die aanvulling er komt, wacht ik de
uitkomst daarvan af en voeg ik die samen met het werk dat tot dusver in
het kader van de m.e.r. is gedaan. Dat geheel gaan wij uiteindelijk
beoordelen.
Ik heb net de afstanden tot de scholen en de woonwijk genoemd.
Daarover kan ook geen misverstand bestaan. Het criterium is 80 meter

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 023, nr. 195

29

aan weerszijden. De woonwijk bevindt zich op 120 meter en de scholen
bevinden zich op 200 meter respectievelijk 320 meter vanaf het hart van
de lijn. Dat zijn de afstanden waar het om gaat. De afstand van 80 meter is
de relevante magneetzone. De woonwijk en de scholen liggen op de
afstanden die ik net heb genoemd.
Met de bijdrage van de heer Veldman ben ik daarnet mijn antwoord
begonnen.
Mevrouw Dik gaf aan dat zij de gelegenheid van de wet STROOM zal
benutten om de discussie die eerder heeft plaatsgevonden, opnieuw te
voeren. Dat is het goed recht van een volksvertegenwoordiger. Ik wacht
dit dan ook af.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie): Naar aanleiding van de vragen van
anderen heb ik een wat kleiner technisch punt. Ik hoor de Minister nu
telkens een aantal meters noemen, bijvoorbeeld de afstand tot scholen,
maar ik heb altijd begrepen dat wij het bij de kritische zone, de magneetveldzone, over een stralingsintensiteit van 0,4 microtesla hebben. Mijn
excuses voor de techniek, maar als 0,4 microtesla de kritische grens is, is
het bijna niet mogelijk om over een hard aantal meters te spreken. Dan
moet je gewoon meten wat de maximale grens is. Bij mijn weten ligt die
ergens tussen de 80 en 200 meter. Dat is per lijn verschillend en kan ook
nog variëren als de stroomsterkte wordt opgevoerd. Nogmaals, excuses
dat dit heel technisch is, maar ik wil dit toch even inbrengen.
Minister Kamp: De magneetzone is vastgesteld. Daarover is geen
discussie in de zin van «hoeveel stroom gaat daardoorheen?» Op een
gegeven moment is vastgesteld welke norm je hierop moet toepassen.
Daarbij is de norm van 0,4 microtesla gehanteerd. Vervolgens is vastgesteld dat de magneetzone 80 meter aan weerszijden van het hart
bedraagt. In totaal gaat het dus om een strook van 160 meter. Gerekend
vanaf het hart ligt de woonwijk op 120 meter. Het dichtstbijzijnde
schoolplein ligt op 200 meter en de verst afgelegen school ligt op
320 meter. Dat zijn de afstanden waarover het gaat. Ik kan er niets anders
van maken.
Tot zover mijn antwoord in tweede termijn.
De voorzitter: Ik dank u hartelijk voor uw antwoorden in tweede termijn.
Ik vraag de Minister en de leden om even op te letten als ik de toezeggingen voorlees. De Minister heeft twee toezeggingen gedaan, waaronder
de toezegging om in te gaan op de hardheidsclausule waarover collega
Van Veldhoven sprak. Of wilt u daar nu op ingaan, Minister?
Minister Kamp: Dank dat u mij daarvoor de gelegenheid geeft. Ik was dit
even vergeten omdat mevrouw Van Veldhoven niet meer aanwezig is. Ik
ben het inmiddels even nagegaan en er is geen sprake van een hardheidsclausule. De regeling is zoals ik die beschreven heb. Het gaat om
woonhuizen. Daarnaast zijn ook crèches en kinderdagverblijven onder die
regeling gebracht. Er is geen mogelijkheid om een uitzondering te maken
voor stallen met vee of voor kassen. Die informatie kan ik inmiddels
geven.
De voorzitter: Hartelijk dank. Dan resteert er nog één toezegging:
− In de zomer van 2015 ontvangt de Kamer een brief waarin staat of
alternatieven voor het tracé West-Brabant redelijkerwijs haalbaar zijn
en meegenomen worden in het m.e.r.-onderzoek. Daar komt ook
informatie bij over de mogelijkheid van ondergronds verkabelen.
Er is een VAO aangevraagd met als eerste spreker het lid Van Veldhoven.
Ik bedank de Minister en zijn ambtenaren, evenals de leden en alle
mensen die hierheen gekomen zijn, die speciaal afgereisd zijn. Dit is een
onderwerp dat emoties oproept. Misschien zult u als publiek af en toe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 023, nr. 195

30

gedacht hebben: ik zou best weleens wat willen zeggen. Dat hebt u niet
gedaan, waarvoor ik u heel hartelijk wil danken. U kunt politiek het debat
voeren. Na afloop, via de mail en via de contacten die u al hebt, zult u
zeker contact met ons allen houden. Heel hartelijk dank voor uw komst.
Sluiting 19.03 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 023, nr. 195

31