Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1093
Vragen van het lid Van Kent (SP) aan de Minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid over het bericht dat het concurrentiebeding vaak oneigenlijk
wordt gebruikt (ingezonden 4 september 2019).
Antwoord van Minister Koolmees (Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
(ontvangen 19 december 2019).
Vraag 1
Wat is uw reactie op het bericht dat bedrijven het concurrentiebeding in
contracten met werknemers steeds vaker niet gebruiken om oneerlijke
concurrentie tegen te gaan, maar om personeel bij zich te houden in de
huidige krappe arbeidsmarkt?1
Antwoord 1
Ik vind het begrijpelijk dat een werkgever in bepaalde situaties een concurrentiebeding kan opnemen in de arbeidsovereenkomst. Het kan een effectieve
wijze zijn om te voorkomen dat een werknemer na het einde van het
dienstverband bijvoorbeeld klanten of bedrijfsgeheimen meeneemt. Inherent
aan een concurrentiebeding is echter dat dit een belemmerende werking
heeft voor de werknemer. Gezien het belang van de werknemer dient daarom
zorgvuldig gebruik te worden gemaakt van het beding. Juist daarom is het
sinds de invoering van de Wet Werk en zekerheid verplicht dat er zwaarwegende bedrijfs- of dienstbelangen moeten zijn voor het opnemen van een
concurrentiebeding in een tijdelijke arbeidsovereenkomst. Een concurrentiebeding is niet bedoeld om personeel vast te houden in deze krappe arbeidsmarkt. Tevens biedt de wet aan de rechter de mogelijkheid dat hij aan de
werkgever de verplichting tot het betalen van een vergoeding oplegt als de
werknemer door het concurrentiebeding in belangrijke (dus te grote) mate
belemmerd wordt om anders dan in dienst van de werkgever werkzaam te
zijn. Overigens valt een relatiebeding onder dezelfde wettelijke regeling als
het concurrentiebeding. In de rest van beantwoording wordt de term
«concurrentiebeding» gebruikt.

1

ah-tk-20192020-1093
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

Volkskrant, «Concurrentiebeding wordt vaak oneigenlijk gebruikt», d.d. 2 september 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

Vraag 2
Herkent u het beeld dat juridische dienstverleners DAS en Stichting Achmea
Rechtsbijstand schetsen, dat het aantal rechtszaken en schikkingen over het
oneigenlijk gebruik van het concurrentiebeding toeneemt? Kunt u uw
antwoord toelichten?
Antwoord 2
Via de Raad voor de Rechtspraak zijn cijfers verkregen over het aantal
rechtszaken dat jaarlijks wordt gevoerd over het concurrentiebeding. De
ontwikkeling over de jaren 2014 tot medio november 2019 wordt hieronder
weergegeven.

Aantal rechtszaken concurrentiebeding

2014

2015

2016

2017

2018

2019 (tot half
november)

329

359

328

316

291

227

Uit de cijfers van de Raad voor de Rechtspraak blijkt geen stijging van het
aantal rechtszaken. Er wordt niet geregistreerd in hoeveel gevallen de rechter
de werking van het beding heeft ingeperkt. Het aantal gevallen dat een
schikking buiten de rechter om wordt getroffen is niet bekend. Dit is een
aangelegenheid tussen de werkgever en de werknemer.
Vraag 3
Wat is uw reactie op de constatering van de arbeidsjurist, dat in de praktijk
concurrentiebedingen dikwijls «een schaamlap» zijn voor het frustreren van
de vertrekwens van werknemers? Is dit voor u acceptabel?
Antwoord 3
Zie antwoord 1.
Vraag 4
Klopt het dat één op de vijf arbeidscontracten een concurrentiebeding bevat?
Hoe heeft dit aantal zich de afgelopen jaren ontwikkeld? Hoe verklaart u deze
ontwikkeling?
Antwoord 4
In 2015 is onderzoek gedaan naar het voorkomen van het concurrentiebeding
in arbeidsovereenkomsten. 19% van de ondervraagde werknemers gaf toen
aan een concurrentiebeding te hebben. Er is geen direct vergelijkbaar
onderzoek bekend, maar het aandeel nieuwe contracten met een concurrentiebeding kan voor 2018 worden benaderd voor vaste en tijdelijke contracten.
Daarvoor is gekeken naar het aandeel mensen dat in de enquête beroepsbevolking (EBB) van het CBS aangeeft korter dan een half jaar geleden gestart
te zijn met een nieuwe baan, waarbij een concurrentiebeding is opgenomen
in hun arbeidscontract. Een eerste verkenning laat zien dat van het deel van
deze groep werknemers met een vast contract 19 procent een concurrentiebeding heeft opgenomen in zijn of haar arbeidscontract. Van de mensen met
een tijdelijk contract is dat 16 procent.
Ik kan niet speculeren over de verklaring van deze ontwikkeling. Wel wordt in
de evaluatie van de Wwz nagegaan hoe de maatregel heeft uitgewerkt dat
een concurrentiebeding in een tijdelijk contract alleen mogelijk is als dit
noodzakelijk is vanwege zwaarwegende bedrijfs- of dienstbelangen. Hierbij
wordt onder meer gekeken naar de cijfermatige ontwikkeling van het aantal
concurrentiebedingen, met name in tijdelijke contracten.
Vraag 5
Erkent u dat het oneigenlijke gebruik van het concurrentiebeding ook een
nadelig effect kan hebben op de lonen, omdat werkgevers minder hun best
hoeven te doen om werknemers te behouden? Kunt u uw antwoord
toelichten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

Antwoord 5
Een concurrentiebeding kan een werknemer gedurende een bepaalde periode
belemmeren om te gaan werken voor een concurrerend bedrijf. Hiermee
wordt een werknemer belemmerd om over te stappen naar een andere baan.
Er zijn verschillende mogelijke effecten van een concurrentiebeding op de
lonen. Het is mogelijk dat de werkgever minder prikkels heeft om te
investeren in arbeidsvoorwaarden, zoals loon, aangezien de werknemer
wellicht minder snel kan profiteren van een hoger loonaanbod van een
concurrent. Ook kunnen lonen lager uitvallen doordat vertrekkende werknemers in sectoren terechtkomen waar zij minder productief zijn. Daarnaast kan
een verminderde arbeidsmobiliteit leiden tot minder innovatie, doordat er
minder kennisverspreiding plaatsvindt.
Hier staat tegenover dat de «kosten» van het ondertekenen van het beding
door de werknemer zouden kunnen worden gecompenseerd in andere
componenten van het arbeidscontract, zoals het loon. Dit geldt echter alleen
bij een voldoende sterke onderhandelingspositie van een werknemer.
Daarnaast kan het zijn dat bedrijven waarin veel gebruik wordt gemaakt van
concurrentiebedingen meer investeren in innovatie en over meer bedrijfsspecifieke kennis beschikken, waardoor de productiviteit van het bedrijf stijgt.
Ook kan een duurzame(re) arbeidsrelatie, die ontstaat door een lagere
arbeidsmobiliteit, de productiviteit verhogen doordat de werkgever en
werknemer een vertrouwensband hebben opgebouwd en bedrijfsspecifieke
kennis (beter) wordt benut. Een hogere productiviteit kan doorwerken in het
loon van de werknemers.
Er is sprake van oneigenlijk gebruik wanneer de werknemer door het
concurrentiebeding onbillijk wordt benadeeld in verhouding tot het te
beschermen belang van de werkgever. De rechter kan het concurrentiebeding
dan geheel of gedeeltelijk vernietigen. Hierdoor vervalt de belemmering van
de overstap. Ook kan de rechter de werknemer compenseren voor de
belemmering door een vergoeding toe te kennen aan de werknemer.
Het is zeer de vraag of en hoe deze effecten in de praktijk zichtbaar zijn, en zo
ja, welk effect dominant is. Er zijn vele factoren die invloed hebben op de
loonontwikkeling.
Vraag 6
Klopt het dat Nederland één van de weinige Europese landen is zonder een
verplichte vergoeding voor concurrentiebedingen? Wat is hiervan volgens u
de verklaring?
Antwoord 6
Uit onderzoek van 2011 over 23 Europese landen blijkt dat 12 van de 23
onderzochte landen voor de geldigheid van een concurrentiebeding een
financiële compensatie verplicht hebben gesteld.2 In zeven van deze landen is
bij wet een minimale vergoeding bepaald, uiteenlopend van 100 procent van
het laatstverdiende loon in Tsjechië, tot 15 procent in Italië. Hieruit blijkt dat
ruim de helft van de landen een financiële compensatie vereisen, maar er ook
landen zijn die het concurrentiebeding op andere wijze wettelijk reguleren.
Vraag 7
Bent u bereid om ook in Nederland een verplichte vergoeding voor concurrentiebedingen in te voeren? Zo nee, waarom niet? Zo ja, hoe hoog zou die
vergoeding volgens u moeten zijn?
Antwoord 7
Naar aanleiding van de motie van Van Weyenberg en Gijs van Dijk die is
aangenomen bij de begrotingsbehandeling SZW zal ik onderzoek doen naar
de wenselijkheid van het stellen van nadere voorwaarden aan het gebruik van
het concurrentiebeding. Hierbij zal ik ook een verplichte vergoeding overwegen.

2

Houweling en Loonstra (2011), Het concurrentiebeding in de arbeidsovereenkomst,BJU: Den
Haag, p. 316.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3