Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

34 114

Goedkeuring van de op 27 juni 2014 te Brussel
tot stand gekomen Associatieovereenkomst
tussen de Europese Unie en de Europese
Gemeenschap voor Atoomenergie en haar
lidstaten, enerzijds, en de Republiek Moldavië,
anderzijds (Trb. 2014, 207)

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 5 februari 2015
De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken, belast met het voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel, heeft de eer verslag uit te
brengen van haar bevindingen. Onder het voorbehoud dat de regering de
gestelde vragen tijdig en afdoende zal hebben beantwoord, acht de
commissie de openbare behandeling van dit wetsvoorstel voldoende
voorbereid.
De voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,
Eijsink
De adjunct-griffier van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,
Wiskerke

kst-34114-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 114, nr. 5

1

Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel en zien aanleiding tot het stellen van enkele vragen.
De leden van de PvdA-fractie danken de regering voor het wetsvoorstel en
de uitvoerige memorie van toelichting. Zij hebben enkele vragen en
opmerkingen.
De leden van de SP-fractie hebben kennis genomen van de documenten
betreffende de goedkeuring van de Associatieovereenkomst tussen de EU
en Moldavië en hebben daarbij een aantal vragen en opmerkingen.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van het wetsvoorstel.
Algemeen deel
De leden van de VVD-fractie merken op dat na de verkiezingen in de
Republiek Moldavië op 30 november 2014 blijkt dat het land sterk
verdeeld is over aansluiting bij de Europese Unie of bij Rusland. De leden
van de VVD-fractie vragen of eventuele toekomstige aansluiting bij de
Eurasian Economic Union (EEU), de douane-unie van Wit-Rusland,
Kazachstan en Rusland, onverenigbaar zou zijn met de Associatieovereenkomst? Zijn er afspraken gemaakt om dit te voorkomen?
Ook de leden van de SP-fractie vragen in welke mate de Associatieovereenkomst onverenigbaar is met politieke en economische instrumenten
van Rusland voor de nabuurlanden, waaronder de douane-unie? Zijn er
pogingen ondernomen om te proberen hier een oplossing voor te vinden?
Wat is het resultaat van die inspanningen? Kan meer in het algemeen
worden verklaard waarom Rusland zich zo nadrukkelijk tegen implementatie van het akkoord opstelt en welke (economische) maatregelen
Rusland reeds tegen Moldavië heeft genomen vanwege de Associatieovereenkomst? Wat zijn hiervan de gevolgen?
De leden van de PvdA-fractie zijn van mening dat landen ten alle tijden het
soevereine recht bezitten om te bepalen welke richting zij kiezen binnen
de internationale gemeenschap. De keuze van Oekraïne, Georgië en
Moldavië zich dieper te associëren met de EU op politiek en economisch
terrein begrijpen en respecteren zij.
De leden van de PvdA-fractie vinden het belangrijk dat middels de
Associatieakkoorden wordt bevestigd dat betreffende landen onderstrepen te hechten aan de wederzijdse betrekkingen tussen hen en de EU
alsmede aan de fundamentele Europese normen en waarden zoals
mensenrechten, vrijheid, vrede, democratie en de rechtsstaat. In dat kader
vragen deze leden in hoeverre de Associatieakkoorden mogelijkheden
bieden om juist deze belangrijke kwesties aan de orde te stellen. Meer
specifiek vragen deze leden in hoeverre ook taalkwesties in relatie tot de
bescherming van de rechten van minderheden in de betreffende landen
aan de orde gesteld kunnen worden.
De leden van de PvdA-fractie constateren dat de aankomende Top in Riga
over het Oostelijk Partnerschap, die gehouden zal worden op 21-22 mei,
een belangrijk moment is voor de relatie tussen de EU en de Oostelijk
Partnerschapslanden. De leden van de PvdA-fractie vragen de regering
welke landen tot op heden zijn overgegaan tot ratificatie. Tevens vragen
deze leden in hoeverre het van belang is dat het ratificatieproces in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 114, nr. 5

2

Nederland en andere EU-lidstaten afgerond wordt voorafgaand aan de
Riga Top.
De leden van de SP-fractie constateren dat de totstandkoming van de
Associatieovereenkomst met Moldavië duidelijk heeft gemaakt dat het
land erg verdeeld is aangaande de vraag of nauwere betrekkingen met de
EU of juist met Rusland moeten worden aangegaan. Bij de laatste
parlementsverkiezingenverkiezingen bleken het pro-Europese en
pro-Russische kamp redelijk aan elkaar gewaagd. De leden van de
SP-fractie vragen de regering of kan worden toegelicht wat de houding
onder de bevolking van Moldavië is betreffende verdere toenadering tot
de EU, met name onder de meer op Rusland gerichte bevolking in
Transnistrië en Gagaoezië. Welke relevantie hecht het de regering aan
deze verdeeldheid?
De leden van de SP-fractie vragen verder hoe de economische relatie
tussen Moldavië en Rusland er op dit moment uitziet? Hoe diepgaand is
deze en hoe groot is de wederzijdse economische afhankelijkheid? Kan
hierbij specifiek ingegaan worden op de afhankelijkheid van Moldavië van
import van energie uit Rusland en openstaande schulden bij Russische
energieleveranciers? Wat zijn daarnaast de verwachte economische
gevolgen van implementatie van de Associatieovereenkomst voor de
economische relatie tussen Moldavië en Rusland. Welke maatregelen van
Rusland worden verwacht indien het akkoord verder geïmplementeerd
wordt? Welke gevolgen zal dit hebben voor de economie en de bevolking
van Moldavië?
De leden van de CDA-fractie steunen de uitgangspunten en doelstellingen
van het Oostelijk Partnerschap, inclusief het instrument van Associatieakkoorden. Vrijhandel, maar ook waarden als democratie en rechtsstaat,
kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan vrijheid, welvaart en
stabiliteit in landen en regio’s waar dat niet vanzelfsprekend is. Dat is van
geopolitieke betekenis. Het kan leiden tot stabiliteit, tot betere betrekkingen met buurlanden van de EU. Dat is ook in het belang van de EU;
Nederland incluis.
De leden van de CDA-fractie wijzen erop dat de geopolitieke omstandigheden sinds de oprichting van het Oostelijk Partnerschap in 2009 echter
danig zijn veranderd. Rusland heeft een hele andere perceptie van het
EU-nabuurschapsbeleid dan de EU en de landen waar het Oostelijk
Partnerschap zich op richt. Rusland ziet Associatieakkoorden als
voorportaal voor lidmaatschap van de EU, en lidmaatschap van de EU als
een voorportaal voor uitbreiding van de NAVO. Het ziet de Associatieakkoorden als bedreigende uitbreiding van de invloedssfeer van de EU, ten
koste van de eigen invloedssfeer; een zero sum game. In tegenstelling tot
de EU gaat president Poetin deze geopolitieke strijd aan met methoden als
chantage, propaganda, misleiding, tot zelfs hybride oorlogsvoering aan
toe. Waartoe dit kan leiden heeft de crisis in Oekraïne wel duidelijk
gemaakt. Een crisis waarbij het Associatieakkoord met de EU een grote
splijtzwam was binnen de Oekraïne, tussen Oekraïne en Rusland, en
Rusland en de EU.
De leden van de CDA-fractie onderschrijven de lange gemeenschappelijk
historie en culturele verbondenheid met Moldavië en landen van de EU.
Ook het doel van het Associatieakkoord en de vrijhandelsakkoorden
onderschrijven deze leden. Echter, ook in Moldavië is het Associatieakkoord een splijtzwam. Er is nog maar een nipte parlementaire
meerderheid voor. De tegenstanders voelen zich meer verbonden met
Rusland. En dan is er de enclave Transnistrië, waar Russische militairen
gestationeerd zijn, die zich openlijk bij Rusland wil aansluiten. Mogelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 114, nr. 5

3

gevolgd door de autonome regio Gagaoezië. Opvallend is dat het kabinet
pas ingaat op de binnenlandspolitieke situatie in Moldavië en de relatie
met Rusland na kritiek van de Raad van State op de toelichting van het
wetsvoorstel. De Raad van State acht het besteden van aandacht aan de
actuele situatie in Moldavië terecht van belang in het licht van de
doelstelling van het Associatieakkoord. Waarom heeft het kabinet dit in
eerste instantie niet gedaan? Het wekt, in het licht van de crisis met
Rusland, een naïeve indruk om de geopolitiek buiten beschouwing te
laten. Wat is de EU-strategie ten aanzien van Rusland, en hoe passen de
Associatieakkoorden met Oekraïne, Georgië en Moldavië hierin?
De leden van de CDA-fractie merken op dat de regering bovendien slechts
een analyse geeft, maar geen risicoanalyse. Wat zijn de geopolitieke
consequenties als het Associatieakkoord daadwerkelijk van kracht wordt?
Hoe hard kan de economie van Moldavië getroffen worden door
Russische sancties? Hoe hard kan de Russische beer om zich heen slaan?
Zijn er mogelijkheden om in overleg met Rusland en Moldavië tot een
Associatieakkoord te komen dat tegemoet komt aan de bezwaren van
Rusland? Kan de regering nader ingaan op de bepalingen in het Associatieakkoord over meer samenwerking op het gebied van buitenland- en
veiligheidsbeleid (GBVB en GVDB) met Moldavië?
De leden van de CDA-fractie geven aan dat het Associatieakkoord,
inclusief een diepe en brede vrijhandelszone (AA/DCFTA), naar
verwachting van invloed zal zijn op de handelsstromen tussen de EU en
Moldavië. Kan de regering hiervan een inschatting geven? Handel alleen
is niet genoeg, het gaat ook om waarden als democratie en rechtsstaat.
Juist op het gebied van rechtsstaat en bestuur zijn er nog steeds
substantiële problemen, zo geeft de regering aan. Aanhoudende
problemen in de justitiële sector en bankensector hebben bij een deel van
de bevolking het vertrouwen in de pro-Europese koers ondermijnd. Dat
roept de vraag op of Moldavië op dit moment überhaupt voldoet aan de
politieke criteria om in aanmerking te komen voor een Associatieakkoord.
Waarom gaat de regering hier niet op in? Is de regering bereid dit alsnog
te doen?
Territoriale toepassing
De leden van de VVD-fractie hebben vragen aangaande de territoriale
toepassing van de Associatieovereenkomst, vastgelegd in artikel 462. Zijn
de Europese Unie en/of Georgië in gesprek met de autoriteiten in Chisinau
om de implementatie en naleving van de Associatieovereenkomst te
garanderen in Transnistrië, aangezien de Republiek Moldavië hier geen
effectief gezag heeft? Welke omstandigheden zouden aanleiding kunnen
vormen voor de Associatieraad om te beslissen om de toepassing van het
akkoord in de genoemde regio’s op te schorten?
Betreffende het territoriale toepassingsgebied van de Associatieovereenkomst wijzen de leden van de SP-fractie erop, dat blijkens de memorie van
toelichting Transnistrië niet tot het toepassingsgebied wordt gerekend,
aangezien effectieve controle door de centrale autoriteiten ontbreekt. Wat
betekent dit en is de verwachting dat in de nabije toekomst de overeenkomst alsnog ook voor dit gebied zal gelden? De leden van de SP-fractie
vragen de regering of hetzelfde geldt voor Gagaoezië? Indien dat niet het
geval is, waarom niet? Kan verder een overzicht gegeven worden van de
relevante ontwikkelingen in beide regio’s? Welk perspectief is er voor een
politieke oplossing van de geschillen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 114, nr. 5

4

Inhoud en doelstellingen van het akkoord
In de memorie van toelichting staat dat het akkoord ook een hervormingsagenda voor Moldavië behelst. De leden van de SP-fractie vragen de
regering concreet aan te geven welke hervormingen hier bedoeld worden
en in welke mate voortgang op dit terrein voorwaardelijk is gemaakt aan
implementatie van (onderdelen) van de Associatieovereenkomst.
De leden van de SP-fractie vragen of de regering kan aangeven of het
aangaan van een Associatieakkoord met Moldavië op geen enkele manier
opgevat kan worden als voorstadium van een uiteindelijk EU-lidmaatschap voor het land. Is de regering van mening dat dit besef ook in
Moldavië bestaat?
Opschorting van het akkoord
De leden van de SP-fractie merken op dat in de memorie van toelichting
wordt uitgelegd dat de Associatieovereenkomst kan worden opgeschort
indien essentiële elementen ervan worden geschonden. Deze essentiële
elementen omvatten onder meer eerbiediging van de democratische
beginselen, de mensenrechten en de fundamentele vrijheden, zoals
gedefinieerd in internationale verdragen en eerbieding van de rechtsstaat.
De leden van de SP-fractie vragen de regering aan te geven in hoeverre
op dit moment hieraan wordt voldaan. Kan ook aangegeven worden in
hoeverre corruptiebestrijding een voorwaarde is voor implementatie van
(onderdelen van) de overeenkomst? Worden er vorderingen op dit terrein
gemaakt? Hoe corrupt is Moldavië?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 114, nr. 5

5