Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

29 398

Maatregelen verkeersveiligheid

Nr. 302

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 oktober 2011
Op 5 oktober jl. is tijdens het VAO Verkeersveiligheid (Handelingen II,
vergaderjaar 2011–2012, nr. 8) onder andere gesproken over het invorderen van rijbewijzen bij verkeersovertredingen binnen de bebouwde
kom. Het lid Slob diende bij die gelegenheid een motie in die de regering
verzoekt om met voorstellen te komen om de invorderingsgrens van het
rijbewijs aan te scherpen1. Met deze brief doe ik mijn toezegging gestand
om uw Kamer hierover voor de begrotingsbehandeling van het ministerie
van Veiligheid en Justitie te informeren.
Om beter zicht te krijgen op de mogelijkheden en de gevolgen van een
verlaging van de invorderingsgrens, zet ik allereerst uiteen welke regels er
thans gelden met betrekking tot het invorderen van rijbewijzen en het
ontzeggen van de rijbevoegdheid. Daarna beschrijf ik in het kort enkele
recente en toekomstige aanscherpingen van het beleid die betrekking
hebben op bestuurders die grove verkeersovertredingen begaan binnen
de bebouwde kom en in woonwijken. Tot slot ga ik in op het verzoek aan
de regering zoals verwoord in de motie Slob.
Huidig invorderingsbeleid
De Wegenverkeerswet 1994 beschrijft een aantal situaties waarin het
rijbewijs door de politieingevorderd moet worden. In geval van rijden
onder invloed van alcohol geldt dat bijvoorbeeld voor bestuurders die een
ademalcoholgehalte hebben dat hoger is dan 570 g/l2. Bij snelheidsovertredingen moet het rijbewijs worden ingevorderd wanneer de bestuurder
van een motorrijtuig is staande gehouden wegens het overschrijden van
de toegestane maximumsnelheid met 50 km/u of meer. Voor bestuurders
van bromfietsers ligt die grens bij 30 km/u of meer te hard rijden.

1

Kamerstukken II 2011/12, 29 398, nr. 290.
Dit staat gelijk aan een bloedalcoholgehalte
van 1,3 promille. Voor beginnende bestuurders ligt de grens op 350 g/l resp. 0,8
promille.

De wet biedt daarnaast ruimte om het rijbewijs in te vorderen in overige
gevallen waarin er tegen een bestuurder een proces-verbaal wordt
opgemaakt, mits door de overtreding de veiligheid op de weg ernstig in
gevaar is gebracht. In deze gevallen mag een opsporingsambtenaar, na

kst-29398-302
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 398, nr. 302

2

1

overleg met de hulpofficier van justitie, besluiten om tot invordering van
het rijbewijs over te gaan. In de aanwijzing van het Openbaar Ministerie
inzake de invordering van rijbewijzen staat beschreven dat er in dat geval
sprake moet zijn van een zeer ernstige overtreding, waarbij niet sprake is
van «slechts» hinder, maar van geconcretiseerde ernstige gevaarzetting.
Het kan daarnaast ook gaan om een samenloop van twee of meer
overtredingen.
Van belang is te vermelden dat een invordering van het rijbewijs niet
automatisch leidt tot een ontzegging van de rijbevoegdheid. Na invordering stuurt de politie het rijbewijs naar het OM. De officier van justitie
dient vervolgens uiterlijk binnen tien dagen na de dag van invordering te
beslissen of het document wordt teruggegeven of dat hij overgaat tot
inhouding van het rijbewijs. Hij zal besluiten om het rijbewijs in te houden
als er een grote kans bestaat dat de zaak zal leiden tot een onvoorwaardelijke rijontzegging. De inhouding van het rijbewijs is immers slechts een
voorlopige maatregel die wordt genomen in afwachting van de in de
strafzaak op te leggen ontzegging van de rijbevoegdheid. Het is de rechter
die uiteindelijk beslist over het al dan niet opleggen van een rijontzegging
en over de duur ervan1.
Uiteraard kan een bestuurder ook voor langere tijd uit het verkeer worden
geweerd als het rijbewijs niet direct bij de staandehouding is ingevorderd.
Het kan voorkomen dat een overtreding voor de politie geen aanleiding
biedt om tot invordering over te gaan, maar dat het OM en/of de rechter
tijdens de behandeling van de zaak vinden dat het toch gepast is om een
rijontzegging op te leggen. Dit komt bijvoorbeeld voor bij bestuurders die
herhaaldelijk forse snelheidsovertredingen begaan, maar daarbij steeds
onder de invorderingsgrens van 50 km/u of meer te hard blijven.
Recente aanscherpingen
Het OM heeft de regels die het hanteert bij het bepalen van de strafeis in
geval van grove snelheidsovertredingen sinds 1 juni jl. aangescherpt. Dat
volgt op de inwerkingtreding van een wijziging van de Wegenverkeerswet
1994 op die datum, die de officier van justitie onder andere een ruimere
bevoegdheid geeft om het rijbewijs in te houden2. In de oude situatie
werd volgens de toen geldende richtlijnen het rijbewijs door de officier
van justitie veelal teruggegeven als bleek dat betrokkene voor het eerst
meer dan 50 km/u, maar minder dan 70 km/u, te hard had gereden. Dat is
niet langer het geval, nu de aangepaste regels voorschrijven dat ook «first
offenders» die 50 km/u te hard rijden, te maken krijgen met een onvoorwaardelijke rijontzegging van 2 maanden. Het bijbehorende boetebedrag
voor een overtreding binnen de bebouwde kom bedraagt vanaf 1 januari
a.s. € 720,–. Overigens kunnen in geval van recidive alle overschrijdingen
van meer dan 30 km/u binnen de bebouwde kom tot een rijontzegging
leiden, omdat deze niet binnen de Wet Mulder vallen en daardoor binnen
het bereik van de recidiveregeling gedocumenteerde snelheidsovertredingen komen. Tweemaal met 31 km/u te hard binnen de bebouwde kom
leidt volgens de OM-richtlijn bijvoorbeeld tot een ontzegging van de
rijbevoegdheid van 2 maanden.

1

Een ontzegging van de rijbevoegdheid kan
sinds 1 februari 2009 ook worden opgelegd
door de officier van justitie via een strafbeschikking. De maximale duur van de ontzegging bedraagt dan zes maanden.
2
Zie voor een toelichting op dit onderdeel
Kamerstukken II 2005/06, 30 324, nr. 3, pagina
4 en 37.

Niet onbelangrijk bij de aanpak van grove verkeersovertreders zijn de
bestuursrechtelijke maatregelen die het CBR op basis van een mededeling
van de politie aan een bestuurder kan opleggen. Dit is aan de orde in
gevallen waarin het naar aanleiding van overtredingen noodzakelijk wordt
geacht om een bestuurder via een verplichte cursus de risico’s van
verkeersgevaarlijk gedrag in te laten zien. De Educatieve Maatregel en
Gedrag (EMG) is voor eigen rekening (€ 798,–) en van cursisten die niet of
onvoldoende hebben deelgenomen aan de cursus, wordt het rijbewijs

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 398, nr. 302

2

ongeldig verklaard. In het geval van een beginnende bestuurder leiden
grove snelheidsovertredingen bij onherroepelijke afdoening ook tot de
registratie van een punt in het kader van de beginnersregeling. Zoals de
minister van Infrastructuur en Milieu en ik uw Kamer bij brief van 19 mei
jl. gemeld hebben1, wordt deze regeling aangescherpt van 3 naar 2
punten.
Tot slot heb ik in mijn brief van 2 september jl.2 gemeld dat het stelsel van
boetetarieven vanaf 1 januari 2012 zodanig zal worden gewijzigd dat
boetes voor overtredingen in 30 km/u-zones extra hoog zullen uitvallen.
De tarieven voor overtredingen op overige wegen binnen de bebouwde
kom waren al hoger dan die op wegen buiten de bebouwde kom.
Aan de hand van het bovenstaande wordt duidelijk welke sancties of
maatregelen er thans (kunnen) volgen wanneer iemand bijvoorbeeld 45
km/u te hard rijdt binnen de bebouwde kom, en het rijbewijs dus volgens
de huidige wetgeving niet verplicht hoeft te worden ingevorderd:
– De bestuurder ontvangt een boete die vanaf 1 januari 2012 € 610,–
bedraagt. In geval van een 30 km/u-weg volgt een boete van € 760,–.
– Het OM zal een rijontzegging vorderen als blijkt dat de bestuurder in
de afgelopen twee jaar eerder onherroepelijk is veroordeeld3 voor een
ernstige snelheidsovertreding, ook als het rijbewijs niet is ingevorderd.
– Bij concrete gevaarzetting kan de opsporingsambtenaar het rijbewijs
direct invorderen. Daarbij valt te denken aan een situatie waarbij het
rijgedrag direct gevaar heeft opgeleverd voor overstekende
voetgangers.
– De opsporingsambtenaar brengt een mededeling uit aan het CBR
zodat er een EMG volgt. Deze cursus is verplicht en kost de bestuurder
€ 798,–.
– Betrokkene zal ook bij het CBR worden gemeld wanneer hij een
beginnende bestuurder is en er naar aanleiding van de onherroepelijke
afdoening van deze overtreding sprake is van een derde punt. In dat
geval volgt een onderzoek naar de rijvaardigheid.
Lagere invorderingsgrens
Ik volg de gedachte van de motie dat hoge snelheden binnen de
bebouwde kom veel gevaar opleveren. In reactie op de ingediende motie
kom ik echter tot de conclusie dat een lagere invorderingsgrens op dit
moment niet voldoende meerwaarde heeft om deze toe te voegen aan de
huidige aanpak van deze groep overtreders.
De Stichting wetenschappelijk onderzoek verkeersveiligheid (SWOV) heeft
in 2008 geconcludeerd dat het verwachte effect van een lagere invorderingsgrens op de snelheid (en daarmee op de verkeersveiligheid) onzeker
en vermoedelijk zeer beperkt is4. De SWOV maakte deze effectschatting
op verzoek van de politieregio Amsterdam-Amstelland en ging daarbij uit
van een verlaging van de invordingsgrens van 50 km/u- naar 30
km/u-overschrijding.

1

Kamerstukken II 2011/12, 29 398, nr. 277.
Kamerstukken II 2011/12, 29 398, nr. 285.
Hieronder worden mede een onherroepelijk
geworden strafbeschikking en een betaalde
OM-transactie begrepen.
4
«Discussienotitie bij het voorstel tot
wijziging van de invordering en inhouding van
rijbewijzen bij snelheidsovertredingen»
(SWOV, 2008).
2
3

In de rapportage wordt daarnaast aandacht gevraagd voor de weginrichting, waarvan ik het belang ook bij eerdere gelegenheden heb
benadrukt. De meest effectieve manier om de snelheid blijvend te
beperken is door middel van een juiste weginrichting. Zo moet het in 30
km/u-zones zo zijn dat een snelheidsoverschrijding van 30 km/u of meer
vanwege de weginrichting nauwelijks mogelijk is. Juist op deze wegen is
een veilige en geloofwaardige weginrichting de beste manier om een
blijvend effect te sorteren op de naleving van de verkeersregels.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 398, nr. 302

3

Bovendien is van belang dat wanneer de grens met 10 km/u wordt
verlaagd op wegen waar een maximumsnelheid van 50 km/u geldt, dat op
basis van de gegevens over 2010 meer dan tien keer zoveel invorderingen
oplevert1. Daar komt bij dat zaken waarbij het rijbewijs is ingevorderd de
strafrechtketen relatief veel werklast bezorgen, omdat het rijbewijs via de
politie bij het OM moet belanden en de officier van justitie binnen 10
dagen een beslissing moet nemen. Daarnaast zal in geval van een
verlaging van de invorderingsgrens het aantal procedures waarin de
raadkamer van de rechtbank wordt gevraagd zich te buigen over het
klaagschrift van de bestuurder tegen de invordering/inhouding van het
rijbewijs, naar verwachting fors toenemen.
Tot slot
Met het oog op de zeer recente verruiming van de wettelijke mogelijkheden tot inhouding van het rijbewijs en de daaropvolgende
aanscherping van het OM-beleid, de mogelijkheden die de rest van het
instrumentarium biedt, de aanstaande verhoging van boetes voor
snelheidsovertredingen binnen de bebouwde kom en de verwachte
toename van de werklast van de voorgestelde maatregel, ben ik er niet
van overtuigd dat een verlaging van de wettelijke invorderingsgrens op
dit moment van voldoende toegevoegde waarde is. Wel ben ik van
mening dat de bestaande bevoegdheid om het rijbewijs in te vorderen bij
forse snelheidsovertredingen in woonwijken, consequent toegepast dient
te worden. Om die reden zeg ik uw Kamer toe dat ik de politie nog eens
zal wijzen op de eerder in deze brief beschreven mogelijkheid om het
rijbewijs in te vorderen bij gevallen waarin er sprake is van concrete
gevaarzetting, zodat dit ook daadwerkelijk gebeurt als een bestuurder een
woonwijk onveilig maakt.
De minister van Veiligheid en Justitie,
I. W. Opstelten

1
In 2010 werden op deze wegen 186
rijbewijzen ingevorderd nadat er met meer
dan 50 km/u te hard werd gereden. Bij een
invorderingsgrens van 40 km/u zouden dat er
2 239 zijn geweest.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 398, nr. 302

4