Aangeboden aan de Voorzitter van
de Tweede Kamer der Staten-Generaal door
de Algemene Rekenkamer

Rapport bij het Jaarverslag 2009

Ministerie van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap (VIII)
Onderzoeksteam
Dhr. P.J.M. Malais RE RA CIA (projectleider)

Uitgave
Sdu Uitgevers

Mevr. H.S. de Vos-Koerselman AA
Mevr. drs. Z. Bouguillara

Zetwerk en begeleiding
Sdu Uitgevers

Dhr. E.C.B. van Ettinger

afdeling Traffic

Dhr. ing. G.J. de Jong

e-mail traffic@sdu.nl

2010

Dhr. A. Elabassi

Mevr. J.M.C. van Meel MSM
Dhr. P.Q. van der Spijk

Drukwerk
DeltaHage Grafische Dienstverlening

Dhr. A.A.M. Vrolijk
Omslag
Voorlichting en tekstbegeleiding

Corps Ontwerpers, Den Haag

Afdeling Communicatie
Postbus 20015
2500 ea Den Haag

Fotografie
2D3D

telefoon (070) 342 44 00
fax (070) 342 41 30

Graphics

voorlichting@rekenkamer.nl

MediagraphiX

www.rekenkamer.nl

Schwandt Infographics
Bestelling
Sdu Klantenservice

Rechtmatigheidsonderzoek over 2009

Mevr. drs. M.G. Nuus

telefoon (070) 378 98 80
fax (070) 378 97 83
e-mail sdu@sdu.nl
internet www.sdu.nl
of via de boekhandel
kst 139597
isbn 978 90 12 13327 2
nur 823

9 789012 133272

10.0086 AR_RJV2009_omsl_A3.indd 9

03-05-10 13:37

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

32 360 VIII

Jaarverslag en slotwet Ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap 2009

Nr. 2

RAPPORT BIJ HET JAARVERSLAG 2009 VAN HET MINISTERIE
VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP (VIII)
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
’s-Gravenhage, 19 mei 2010
Hierbij bieden wij u het op 7 mei 2010 door ons vastgestelde «Rapport bij
het Jaarverslag 2009 van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (VIII)» aan.
Algemene Rekenkamer
drs. Saskia J. Stuiveling,
president
dr. Ellen M.A. van Schoten RA,
secretaris

KST139597
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 VIII, nr. 2

1

Inhoud
Samenvatting

5

1
1.1
1.2
1.3
1.4

Over dit onderzoek
Oordelen bij het jaarverslag
Onderzoek naar beleid
Onderzoek naar de bedrijfsvoering
Onderzoek naar de financiële informatie

6
6
6
6
7

2
2.1
2.2
2.3

Beleid
Beschikbaarheid van de beleidsinformatie
Praktijktoets
Oordeel over totstandkoming informatie in jaarverslag
over gevoerd beleid

8
8
8

Bedrijfsvoering
Ontwikkeling in de bedrijfsvoering
Oordeel over het financieel beheer en materieelbeheer
Inkoopbeheer
Interne beheersing bekostigingsproces primair
onderwijs CFI
Overige onderdelen van de bedrijfsvoering
Informatiebeveiliging
Oordeel over totstandkoming informatie in jaarverslag
over bedrijfsvoering

10
10
11
11

4
4.1
4.2

Financiële informatie
Oordeel over de financiële informatie
Oordeel over de saldibalans

14
14
14

5
5.1
5.2

Reactie minister en nawoord Algemene Rekenkamer
Reactie minister
Nawoord Algemene Rekenkamer

15
15
16

3
3.1
3.2
3.2.1
3.2.2
3.3
3.3.1
3.4

9

12
12
12
13

Kwaliteitskaart

17

Audit Actielijst 2010

22

Overzicht fouten en onzekerheden in de financiële informatie in het
Jaarverslag 2009 van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (VIII)

23

Gebruikte afkortingen

31

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 VIII, nr. 2

3

SAMENVATTING
Voor u ligt ons Rapport bij het Jaarverslag 2009 van het Ministerie van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW, VIII). In dit rapport presenteren
wij de resultaten van ons rechtmatigheidsonderzoek naar het jaarverslag
en de bedrijfsvoering van dit ministerie.
Wij hebben uit hoofde van onze wettelijke taak, zoals beschreven in de
Comptabiliteitswet 2001 (CW 2001), het gevoerde financieel beheer en
materieelbeheer van het Ministerie van OCW beoordeeld en wij zijn
nagegaan of de informatie in het jaarverslag van dit ministerie over het
gevoerde beleid, over de bedrijfsvoering en over de financiën tot stand is
gekomen volgens de daarvoor geldende regels, en goed is weergegeven
in het jaarverslag.
De belangrijkste uitkomsten van ons onderzoek naar het Jaarverslag 2009
van het Ministerie van OCW zijn:
• De niet-financiële informatie is over het algemeen op orde. Het
ministerie maakt werk van het verbeteren van de informatie in de
begroting en het jaarverslag.
• De bedrijfsvoering is over het algemeen onder controle. De bedrijfsvoeringsprocessen van het ministerie zijn in opzet toereikend. Niet
altijd lukt het alle directies om volgens de beschreven opzet te werken.
Zo ontbreken soms afdoende maatregelen van interne controle. Dit
kan leiden tot tekortkomingen. De aanpak en oplossing van deze
tekortkomingen worden strak gemonitord door een team onder leiding
van de secretaris-generaal.
• De financiële informatie is over het algemeen op orde. Er zijn geen
fouten en onzekerheden in de rechtmatigheid en deugdelijke weergave
geconstateerd die de tolerantiegrenzen overschrijden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 VIII, nr. 2

5

1 OVER DIT ONDERZOEK
Een minister verantwoordt zich in zijn jaarverslag over hoe zijn ministerie
in het afgelopen jaar heeft gepresteerd en gefunctioneerd. In het jaarverslag staat of de doelen en prestaties die in de begroting van het ministerie
waren afgesproken, ook zijn gerealiseerd (informatie over het beleid), hoe
het ministerie heeft gefunctioneerd (informatie over de bedrijfsvoering) en
wat de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten van het ministerie zijn
geweest (financiële informatie).
Wij onderzoeken de informatie in het jaarverslag op elk van deze drie
terreinen, en kijken ook naar de achterliggende processen binnen het
ministerie. Op basis hiervan formuleren wij onze bevindingen en
oordelen.
In dit rapport komen achtereenvolgens aan de orde: de informatie in het
jaarverslag over het door de minister gevoerde beleid (hoofdstuk 2), over
de bedrijfsvoering van het ministerie (hoofdstuk 3) en over de financiën
van het ministerie (hoofdstuk 4). Wij besluiten dit rapport met een
weergave van de reactie die wij op het conceptrapport hebben gekregen
van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, aangevuld met
ons nawoord (hoofdstuk 5).
Een uitgebreide toelichting op dit rapport vindt u op www.rekenkamer.nl.
1.1 Oordelen bij het jaarverslag
De Algemene Rekenkamer doet jaarlijks rechtmatigheidsonderzoek bij het
Rijk. Wij doen dit onderzoek uit hoofde van onze wettelijke taak zoals
beschreven in de CW 2001. Wij beoordelen het gevoerde financieel beheer
en materieelbeheer en gaan na of de informatie in de jaarverslagen over
het gevoerde beleid, over de bedrijfsvoering en over de financiën tot
stand is gekomen volgens de daarvoor geldende regels en goed is
weergegeven in de jaarverslagen. Met onze wettelijke oordelen hierover
ondersteunen we de Tweede Kamer bij het verlenen van decharge aan de
betrokken ministers.
1.2 Onderzoek naar beleid
Niet alleen het doen van onderzoek naar de jaarverslagen behoort tot de
wettelijke taak van de Algemene Rekenkamer. De CW schrijft daarnaast
voor dat wij onderzoek doen naar de doeltreffendheid en de doelmatigheid van het gevoerde beleid (CW 2001, artikel 85).
Dit jaar hebben wij het gevoerde beleid op een aantal terreinen onder de
loep genomen. Hierover rapporteren wij in hoofdstuk 2. Wij schetsen een
beeld van de beschikbaarheid in het jaarverslag van informatie over het
door de minister gevoerde beleid. Daarnaast geven wij voor de door ons
onderzochte onderwerpen aan in hoeverre het gevoerde beleid heeft
bijgedragen aan het oplossen van maatschappelijke problemen en of het
voor dit beleid bestemde geld ook is besteed zoals met de Tweede Kamer
was afgesproken. Tot slot geven wij in dit hoofdstuk een oordeel over de
wijze waarop de beleidsinformatie tot stand is gekomen.
1.3 Onderzoek naar de bedrijfsvoering
Conform de CW 2001 (artikel 82) doet de Algemene Rekenkamer ook
onderzoek naar de bedrijfsvoering van departementen. Wij integreren dit
onderzoek in het jaarlijks terugkerende rechtmatigheidsonderzoek. Wij
geven in hoofdstuk 3 een oordeel over het gevoerde financieel beheer en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 VIII, nr. 2

6

materieelbeheer en de voor dat beheer bijgehouden administraties. Ook
beschrijven wij in dit hoofdstuk de geconstateerde onvolkomenheden in
de overige bedrijfsprocessen die belangrijk zijn voor het functioneren van
het Ministerie van OCW, en doen we waar nodig aanbevelingen voor
verbetering.
Verder gaan wij in hoofdstuk 3 in op het managementcontrolsysteem van
het ministerie. Tot slot geven wij in dit hoofdstuk een oordeel over de
wijze waarop de informatie over de bedrijfsvoering in het jaarverslag tot
stand is gekomen.
1.4 Onderzoek naar de financiële informatie
Ook het onderzoek naar de financiële informatie in het jaarverslag is
onderdeel van ons jaarlijkse rechtmatigheidsonderzoek (CW 2001, artikel
82). In hoofdstuk 4 melden wij zowel de fouten en onzekerheden in de
financiële informatie die de kwantitatieve tolerantiegrenzen overschrijden
als de fouten en onzekerheden in de financiële informatie die naar hun
aard onze kwalitatieve tolerantiegrenzen overschrijden. Onder «fouten»
verstaan wij financiële informatie die niet rechtmatig tot stand is gekomen
(dat wil zeggen: het begrotingsgeld is niet volgens de regels ontvangen of
uitgegeven) of niet deugdelijk is weergegeven (dat wil zeggen: er is geen
goede verantwoording afgelegd in het jaarverslag). Wij spreken van
«onzekerheden», wanneer wij door onvolkomenheden in het financieel
beheer niet kunnen vaststellen of er al dan niet sprake is van fouten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 VIII, nr. 2

7

2 BELEID
Onze conclusie op hoofdlijnen is dat het Ministerie van OCW zich in
voldoende mate over haar beleid verantwoordt in het Jaarverslag 2009.
Het ministerie maakt werk van het verbeteren van de informatie in de
begroting en het jaarverslag. In het Beleidsverslag (onderdeel van het
jaarverslag) is per kabinetsdoelstelling informatie opgenomen over
prestaties en een beleidsconclusie. Ook is hier een relatie gelegd met de
relevante indicatoren. Bij de beleidsartikelen is over het algemeen meer
aandacht voor de activiteiten van het ministerie en minder voor resultaten
of trends. Dit kan het ministerie nog verbeteren.
In het Jaarverslag 2009 heeft het ministerie voldoende concrete informatie
opgenomen over het behalen van de operationele doelstellingen.
Datzelfde geldt ook voor de prestaties bij de operationele doelstellingen.
Uit onze praktijktoets naar de verhoging van het percentage vrouwelijke
hoogleraren blijkt dat de middelen die de minister voor deze doelstelling
beschikbaar stelt, daadwerkelijk voor dit doel worden ingezet.
De informatie over het door ons onderzochte prestatiegegeven Verwachte
rendementen van studenten in het WO, HBO en BOL1 is op deugdelijke
wijze tot stand gekomen.
2.1 Beschikbaarheid van de beleidsinformatie
In het Jaarverslag 2009 heeft het ministerie voor 76% van de operationele
doelstellingen concrete informatie opgenomen over het behalen van deze
doelstellingen. Concrete informatie over de prestaties is bij 85% van de
operationele doelstellingen beschikbaar. Het Jaarverslag 2009 biedt
daarmee een vergelijkbaar inzicht in de doelrealisatie en prestaties als het
Jaarverslag 2008.
2.2 Praktijktoets
In onze praktijktoets bekijken we wat de bijdrage van het beleid is geweest
aan de oplossing van een bepaald maatschappelijk probleem, en gaan we
na of het voor dit beleid bestemde geld besteed is aan de afgesproken
doelen. Bij het Ministerie van OCW hebben wij een praktijktoets uitgevoerd naar het verhogen van het percentage vrouwelijke hoogleraren.
Deze doelstelling valt onder beleidsartikel 16 Onderzoek en wetenschapsbeleid uit het Jaarverslag van het Ministerie van OCW. Het financieel
belang dat met dit onderwerp is gemoeid, bedraagt € 6 miljoen.
In het kader van de Lissabonstrategie voor duurzame economische groei
en werkgelegenheid in Europa hebben de Europese landen onder meer
afgesproken dat in 2010 25% van de hoogleraren vrouw moet zijn. In
Nederland was eind 2008 11,6% van de hoogleraren vrouw. De minister
geeft aan de doelstelling van 25% vrouwelijke hoogleraren in 2010 niet te
gaan halen.

1
Wetenschappelijk onderwijs, hoger beroepsonderwijs en beroepsopleidende leerweg.

Uit onze praktijktoets blijkt dat de middelen die de minister voor deze
doelstelling beschikbaar stelt, voor dit doel worden ingezet. De toename
van het aantal vrouwelijke hoogleraren is echter van meer factoren
afhankelijk dan alleen geld. Op de universiteiten moet een cultuuromslag
plaatsvinden waardoor meer vrouwelijke wetenschappers worden
gestimuleerd om de top te halen. Hierop heeft het Ministerie van OCW
weinig invloed omdat de universiteiten autonoom zijn. Om de doelstelling
te kunnen halen is volgens het Ministerie van OCW nog vele jaren de
gezamenlijke inzet van overheid en universiteiten nodig.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 VIII, nr. 2

8

2.3 Oordeel over totstandkoming informatie in jaarverslag over
gevoerd beleid
In onderstaand kader staat ons oordeel over de totstandkoming van de
informatie die in het Jaarverslag 2009 van het Ministerie van OCW wordt
verstrekt over het gevoerde beleid. Wij geven hierover jaarlijks een
oordeel krachtens de CW 2001. Dit jaar hebben wij de totstandkoming van
het prestatiegegeven Verwachte rendementen van studenten in het WO,
HBO en BOL (artikel 11) uit het Jaarverslag 2009 van het Ministerie van
OCW onderzocht.
Oordeel
Op grond van ons onderzoek hebben wij vastgesteld dat de informatie over het prestatiegegeven Verwachte rendementen van studenten in het WO, HBO en BOL op deugdelijke wijze tot stand is gekomen en voldoet aan de verslaggevingseisen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 VIII, nr. 2

9

3 BEDRIJFSVOERING
Onze conclusie op hoofdlijnen is dat het Ministerie van OCW de bedrijfsvoering over het algemeen onder controle heeft. In de bedrijfsvoeringsparagraaf gaat de minister uitgebreid in op de bedrijfsvoering. Hij geeft
aan dat er in 2009 sprake was van beheerste bedrijfsprocessen, met
uitzondering van de beheersing van het bekostigingsproces primair
onderwijs en de ov-chipkaart. De minister waarschuwt wel dat door de
afgesproken vermindering van het aantal ambtenaren de grenzen van de
organisatie zijn bereikt. Dit zou tot gevolg kunnen hebben dat de
beheersing van de bedrijfsprocessen onder druk komt te staan.
Een team onder leiding van de secretaris-generaal monitort de aanpak en
oplossing van de door de auditdienst van het ministerie en de Algemene
Rekenkamer gesignaleerde tekortkomingen strak. Wij juichen deze aanpak
toe. Dit heeft ertoe geleid dat in 2009 elf tekortkomingen geheel of
nagenoeg geheel werden opgelost. In 2009 signaleerde de auditdienst
echter ook vijf nieuwe tekortkomingen.
Wij hebben in 2009 drie onvolkomenheden geconstateerd, te weten: een
bestaande en twee nieuwe onvolkomenheden. Daarnaast is een onvolkomenheid opgelost. Wij concluderen dat waakzaamheid geboden blijft.
De bedrijfsvoeringsprocessen van het ministerie zijn over het algemeen in
opzet toereikend. Desondanks slagen niet alle directies er altijd in om
volgens de beschreven opzet te werken. Zo ontbreken soms afdoende
maatregelen van interne controle. Deze maatregelen moeten ervoor
zorgen dat de juiste procedures worden gevolgd en dat tekortkomingen in
deze processen tijdig worden gesignaleerd en/of gecorrigeerd. Het betreft
maatregelen voor informatiebeveiliging, het inkoopbeheer (waaronder de
naleving van de Europese aanbestedingsregels), het navolgen van de
intern verplichte procedure voor de totstandkoming van nieuw beleid
en/of nieuwe wetgeving en de implementatie van een digitaal informatievoorzieningssysteem. Daarnaast ontbreekt voldoende toezicht op deze
processen door de controllers van de directoraten-generaal en/of de
directie Financieel-Economische Zaken.
Wij bevelen aan om de interne controle en het toezicht op deze bedrijfsvoeringsprocessen in te richten, dan wel aan te scherpen.
Verder wijzen wij opnieuw op het belang van een goede kennis van de
comptabele voorschriften. Hiermee kan het Ministerie van OCW de
gevolgen van de beleidshandelingen tijdig, juist en volledig in de
departementale boekhouding vastleggen.
3.1 Ontwikkeling in de bedrijfsvoering
Onderstaande figuur toont de ontwikkeling van de onvolkomenheden in
de bedrijfsvoering van het Ministerie van OCW over de afgelopen drie
jaar. Te zien is welke (ernstige) onvolkomenheden wij de laatste jaren
hebben aangetroffen in het financieel beheer en het materieelbeheer en in
de overige onderdelen van de bedrijfsvoering, en welke onvolkomenheden zijn opgelost.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 VIII, nr. 2

10

Ontwikkeling onvolkomenheden in de bedrijfsvoering
Ministerie van OCW

–

Onvolkomenheden

Ernstige onvolkomenheden

––

Subsidiebeheer directie Kunsten en directie Cultureel
Erfgoed

+

Opgelost

2005
2007

2006
2008

2007
2009

–

–

+

–

–

Interne beheersing bekostigingsproces primair
onderwijs CFI
Financieel beheer directie Emancipatie

–

Beheer kunstvoorwerpen Rijk

+

Subsidiebeheer directie Onderzoek en Wetenschapsbeleid

+

+

Inkoopbeheer (waaronder de naleving van de Europese
aanbestedingsregels)

–

Informatiebeveiliging

–

Wij hebben in 2009 drie onvolkomenheden geconstateerd in de bedrijfsvoering van het ministerie. Deze komen aan bod in § 3.2 en § 3.3. Een
toelichting op de eerdergenoemde onvolkomenheden is opgenomen in
het achtergronddocument Toelichting op het rapport bij het Jaarverslag
2009 van het Ministerie van OCW. Dit document staat op onze website
www.rekenkamer.nl.
3.2 Oordeel over het financieel beheer en materieelbeheer
In onderstaand kader staat ons oordeel over het financieel beheer en het
materieelbeheer van het Ministerie van OCW. Krachtens de CW 2001 gaan
wij jaarlijks na of deze onderdelen van de departementale bedrijfsvoering
voldoen aan de daaraan gestelde eisen.
Oordeel
De onderzochte onderdelen van het financieel beheer, het materieelbeheer en de
daartoe bijgehouden administraties van het Ministerie van OCW voldeden in 2009 aan
de in de CW 2001 gestelde eisen, met uitzondering van:
– het inkoopbeheer (waaronder de naleving van de Europese aanbestedingsregels);
– de interne beheersing bekostigingsproces primair onderwijs CFI.

3.2.1 Inkoopbeheer
Bij het Ministerie van OCW zijn directies er zelf voor verantwoordelijk dat
zaken die (mogelijk) Europees aanbesteed moeten worden aan de directie
Concernondersteuning (CO) worden gemeld. Dit gebeurt niet altijd. De
directie CO heeft een adviesrol en kan de inkoop begeleiden. Hoewel het
ministerie beschikt over Europees aanbestede raamcontracten, is er geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 VIII, nr. 2

11

toezicht geregeld of directies hiervan gebruikmaken. Ook bestaat het
risico dat directies afzonderlijke contracten afsluiten die, gebundeld met
opdrachten van andere directies, wel Europees aanbesteed hadden
moeten worden.
Wij merken het inkoopbeheer (waaronder de naleving van de Europese
aanbestedingsregels) aan als onvolkomenheid. Deze onvolkomenheid
betreft:
• de ontoereikende opzet van het Europese aanbestedingsproces;
• het niet voldoende (controleerbaar) naleven van de geldende wet- en
regelgeving;
• de op onderdelen ontoereikende vastleggingen van contracten in het
contractenregistratiesysteem (CRIS).
Onze aanbevelingen zijn:
• Breng de opzet van het Europese aanbestedingsproces in lijn met de
regels.
• Waarborg het toezicht op dit proces beter.
• Leg alle contracten vanaf € 50 000 exclusief btw tijdig en juist vast in
het contractenregistratiesysteem.
3.2.2 Interne beheersing bekostigingsproces primair onderwijs CFI
Wij handhaven de onvolkomenheid uit ons Rapport bij het Jaarverslag
2008 van het Ministerie van OCW (Algemene Rekenkamer, 2009).2 Vorig
jaar constateerden wij dat de baten-lastendienst Centrale Financiën
Instellingen (CFI)3 onvoldoende maatregelen van interne beheersing heeft
getroffen in het bekostigingssysteem van het primair onderwijs. CFI heeft
als primaire taak het verstrekken van financiële middelen aan onderwijsinstellingen en gemeenten namens het Ministerie van OCW. Het gaat hier
om vele miljarden euro’s.
CFI heeft een verbeterplan opgesteld en heeft de wijze waarop de interne
beheersing plaatsvindt in de loop van 2009 beschreven. Sinds vorig jaar
heeft CFI zich aanzienlijk ingespannen en een positieve ontwikkeling laten
zien. De opzet is dus grotendeels gereed, maar in 2009 en begin 2010 kon
de werking van de getroffen maatregelen nog niet worden vastgesteld.
Onze aanbevelingen zijn:
• Werk aan de verdere implementatie van het verbeterplan.
• Voer de interne beheersing uit conform de beschreven opzet.
• Maak de werking van de interne beheersing zichtbaar door goede
vastleggingen.
• Ontwikkel managementinformatie over de interne beheersing.
• Zorg voor goede kennisopbouw over interne beheersing bij de
medewerkers.
3.3 Overige onderdelen van de bedrijfsvoering

2

Algemene Rekenkamer (2009). Rapport bij
het Jaarverslag 2008 van het Ministerie van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII).
Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009,
31 924 VIII, nr. 2. Den Haag: Sdu.
3
Met ingang van 1 januari 2010 is CFI in
Zoetermeer gefuseerd met de IB-Groep in
Groningen tot Dienst Uitvoering Onderwijs
(DUO). CFI heet nu DUO-Z, IB-Groep heet
voortaan DUO-G.

Er is ook een onvolkomenheid in de overige onderdelen van de bedrijfsvoering.
3.3.1 Informatiebeveiliging
Het informatiebeveiligingsbeleid is in opzet goed, voldoet aan de wet- en
regelgeving. Wij constateren dat de geldende wet- en regelgeving niet
voldoende wordt nageleefd. Dit kan verstoring van de bedrijfsprocessen
tot gevolg hebben. Ook functioneert het managementcontrolsysteem op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 VIII, nr. 2

12

dit punt onvoldoende. Wij merken informatiebeveiliging aan als onvolkomenheid in de overige onderdelen van de bedrijfsvoering.
Onze aanbevelingen zijn:
• Neem alle onderdelen van informatiebeveiliging op in de reguliere
planning- & controlcyclus.
• Intensiveer het toezicht op de correcte naleving van de regelgeving en
de werking van de informatiebeveiliging.
3.4 Oordeel over totstandkoming informatie in jaarverslag over
bedrijfsvoering
In onderstaand kader staat ons oordeel over de totstandkoming van de
informatie die in het Jaarverslag 2009 van het Ministerie van OCW staat
vermeld over de bedrijfsvoering van het departement. Krachtens de CW
2001 gaan wij jaarlijks na of deze informatie tot stand is gekomen volgens
de daarvoor geldende regels.
Oordeel
De informatie over de bedrijfsvoering in het Jaarverslag 2009 van het Ministerie van
OCW is op deugdelijke wijze tot stand gekomen en voldoet aan de verslaggevingsvoorschriften.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 VIII, nr. 2

13

4 FINANCIËLE INFORMATIE
In dit hoofdstuk staan onze oordelen over de financiële informatie (§ 4.1)
en over de saldibalans (§ 4.2) in het Jaarverslag 2009 van het Ministerie
van OCW. Krachtens de CW 2001 gaan wij jaarlijks na of deze informatie
voldoet aan de daaraan gestelde eisen.
4.1 Oordeel over de financiële informatie
Oordeel
De financiële informatie in het Jaarverslag 2009 van het Ministerie van OCW voldoet
aan de eisen die de CW 2001 stelt. Dit betekent dat wij geen belangrijke fouten en
onzekerheden in de rechtmatigheid en de deugdelijke weergave hebben geconstateerd
die de tolerantiegrenzen overschrijden, en dat de informatie voldoet aan de verslaggevingsvoorschriften.
Het totaalbedrag aan geconstateerde fouten en onzekerheden blijft ook onder de
tolerantiegrens voor de financiële informatie in het jaarverslag als geheel.

Een overzicht van alle fouten en onzekerheden is opgenomen in de
bijlagen van dit rapport.
4.2 Oordeel over de saldibalans
Oordeel
De informatie in de saldibalans in het Jaarverslag 2009 van het Ministerie van OCW
voldoet aan de eisen die de CW 2001 stelt. Dit betekent dat wij geen belangrijke fouten
en onzekerheden in de rechtmatigheid en de deugdelijke weergave hebben geconstateerd die de tolerantiegrenzen overschrijden en dat de informatie voldoet aan de
verslaggevingsvoorschriften.
In 2009 heeft het Ministerie van OCW voor een bedrag van € 3,3 miljard aan openstaande voorschotten afgerekend. Wij zijn van oordeel dat de afgerekende voorschotten voldoen aan de daaraan te stellen eisen.
Het totaalbedrag aan geconstateerde fouten en onzekerheden in de saldibalansposten
blijft ook onder de tolerantiegrens voor de saldibalans als geheel.

Een overzicht van alle fouten en onzekerheden is opgenomen in de
bijlagen van dit rapport.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 VIII, nr. 2

14

5. REACTIE MINISTER EN NAWOORD ALGEMENE REKENKAMER
5.1 Reactie minister
De minister van OCW heeft op 27 april 2010 op ons rapport gereageerd.
Hierna volgt een samenvatting van zijn reactie. De volledige reactie is te
vinden op www.rekenkamer.nl.
De minister reageert op de geconstateerde onvolkomenheden, op enkele
aandachtspunten bij de bedrijfsvoering en op de totstandkoming van
beleidsinformatie in het jaarverslag. Verder gaat de minister specifiek in
op de twee nieuwe instrumenten die we hebben gebruikt: de «kwaliteitskaart bedrijfsvoering» en «de praktijktoets». Ofschoon deze twee
instrumenten hun waarde hebben in het compact weergeven van de
geconstateerde onvolkomenheden en het geven van een globaal zicht op
de oplossing van maatschappelijke problemen, vraagt de minister ook
aandacht voor de beperking van deze instrumenten. Zonder adequate
toelichting kunnen verkeerde conclusies uit de kwaliteitskaart worden
getrokken. De praktijktoets geeft volgens de minister geen representatief
beeld, terwijl de buitenwereld dit wel van de Algemene Rekenkamer
verwacht.
Inkoopbeheer waaronder de naleving van de Europese
aanbestedingsregels
De minister erkent dat in 2009 in het inkoopproces enkele omissies zijn
opgetreden. Deze omissies richten zich op de administratieve kant van het
inkoopproces. De minister neemt onze aanbevelingen over het inkoopbeheer over. Het ministerie van OCW gaat het inkoopproces, inclusief het
Europees aanbesteden en het tijdig betalen van facturen, opnieuw
bekijken en herinrichten. In 2010 zorgt het ministerie voor de noodzakelijke vastlegging van contracten in het contractregister.
Het ministerie ziet in 2010 actief toe op een goed functionerend inkoopproces en zal bij het herinrichten daarvan ook het tijdig betalen van
facturen meenemen. De minister verwacht dat het inkoopproces dan
structureel geborgd zal zijn, maar dat dit wel enige tijd zal kosten.
Interne beheersing bekostigingsproces primair onderwijs bij CFI
De minister geeft aan bij de opzet van de processen, werkinstructies en
productiedossiers de door ons genoemde verbeterpunten mee te nemen.
Deze aanpak leidt volgens de minister tot de vereiste verslaglegging van
de productieactiviteiten en de bijbehorende controlemaatregelen over
2010. Hiervoor is een verbeterplan opgesteld.
CFI zet in 2010 de door de ons positief beoordeelde opzet van het
verbeterplan voort. De nadruk komt te liggen op de implementatie ervan.
Daarnaast moeten medewerkers via onder meer personeelsbijeenkomsten, opleidingen en trainingen en door het uitvoeren van interne
audits, bewuster worden van de noodzaak tot verbetering. Bij de opzet
van de processen, werkinstructies en productiedossiers worden de door
ons genoemde verbeterpunten meegenomen.
Informatiebeveiliging
De minister kan zich vinden in onze aanbevelingen. In de jaarlijkse
slotrapportage van de planning- & controlcyclus wordt informatiebeveiliging als afzonderlijk onderwerp opgenomen. Verder wordt het toezicht
op de naleving van de geldende regelgeving geïntensiveerd, onder meer
door het Bureau Beveiligingsambtenaar en in het kader van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 VIII, nr. 2

15

Toezichtsplan FEZ 2010. De minister geeft aan hierdoor een integraal
beeld van de werking van de informatiebeveiliging te krijgen.
Totstandkoming van beleidsinformatie
De minister geeft aan dat de door ons aangegeven verbeterpunten voor
de totstandkoming van de informatie over het gevoerde beleid in overleg
met de Auditdienst al zijn opgepakt. De richtlijnen zijn inmiddels
vernieuwd. Hiermee worden de verantwoordelijkheden en bevoegdheden
duidelijker. Ook zijn eisen aan de beschrijving van de totstandkoming
meer in lijn gebracht met de eisen aan de brongegevens. Aanpassingen in
de administratieve organisatie bij dit proces komen de uitvoering van het
toezicht, de toetsing en de controle ten goede.
5.2 Nawoord Algemene Rekenkamer
Wij stellen vast dat de minister van OCW onze aanbevelingen onderschrijft en op onderdelen al is gestart is met de implementatie daarvan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 VIII, nr. 2

16

KWALITEITSKAART
Toelichting op het instrument kwaliteitskaart
De kwaliteitskaart is een instrument van de Algemene Rekenkamer, dat is
bedoeld om de uitkomsten van ons rechtmatigheidsonderzoek op een
compacte manier te presenteren. De kwaliteitskaart plaatst de geconstateerde (ernstige) onvolkomenheden in de bedrijfsvoering in het licht van
de totale bedrijfsvoering van het ministerie.
De kwaliteitskaart bestaat uit twee delen. In deel I zijn onze bevindingen
gekoppeld aan de begrotingsartikelen van het ministerie. In deel II van de
kwaliteitskaart vormen de organisatieonderdelen van het ministerie en de
te beheersen bedrijfsvoeringsprocessen het uitgangspunt. Dit deel van de
kaart is mede gebaseerd op de Baseline financieel en materieel beheer
van het Ministerie van Financiën, waarin de normen voor een goed
financieel beheer en materieelbeheer zijn vastgelegd.
In dit deel van de kaart zetten we het aantal beheerdomeinen waarin we
onvolkomenheden hebben geconstateerd af tegen het aantal beheerdomeinen dat voor een goed functioneren van het ministerie «relevant»,
respectievelijk «kritisch» is.
Deel II van de kwaliteitskaart maakt ook zichtbaar aan welke onderwerpen
wij en/of de departementale auditdienst in de controle over 2009 extra
aandacht hebben besteed en waar wij (ernstige) onvolkomenheden
hebben geconstateerd. Met extra aandacht van de auditdienst bedoelen
wij die aandacht voor de bedrijfsvoering die de reguliere aandacht uit
hoofde van de jaarlijkse wettelijke controle overstijgt. Met extra aandacht
van de Algemene Rekenkamer doelen wij op ons departementspecifieke
en ons rijksbrede onderzoek.
Extra aandacht van de Algemene Rekenkamer en van de auditdienst
betekent niet per definitie dat alle aspecten van het desbetreffende
beheerdomein in het onderzoek zijn betrokken; de extra aandacht kan ook
betrekking hebben op een enkel aspect binnen het beheerdomein.
Voor een verdere toelichting op het instrument kwaliteitskaart verwijzen
wij naar onze website: www.rekenkamer.nl. Hier vindt u achtergrondinformatie over de kwaliteitskaart en over de gehanteerde criteria en
ordeningsprincipes.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 VIII, nr. 2

17

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 VIII, nr. 2

18

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 VIII, nr. 2

19

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 VIII, nr. 2

20

Toelichting op de kwaliteitskaart van het Ministerie van OCW
Toelichting op kaart deel I
• Beleidsinformatie
Deel I van de kwaliteitskaart van het Ministerie van OCW maakt per artikel
zichtbaar hoeveel procent van de uitgaven wordt toegelicht met specifieke, meetbare en tijdgebonden beleidsinformatie en maakt zichtbaar of
het eventuele ontbreken van deze informatie door het ministerie wordt
uitgelegd. In hoofdstuk 2 van de toelichting op dit rapport op internet
wordt hierop uitgebreider ingegaan.
• Bedrijfsvoering
Deel I van de kwaliteitskaart laat zien dat alle begrotingsartikelen van het
Ministerie van OCW worden geraakt door de onvolkomenheden die wij bij
dit ministerie hebben geconstateerd.
Daarnaast hebben wij een onvolkomenheid geconstateerd bij een ander
ministerie dat een begrotingsartikel van het Ministerie van OCW raakt. Het
betreft de onvolkomenheid in het financieel beheer bij het kantoor
Toeslagen van het Ministerie van Financiën. Deze onvolkomenheid raakt
begrotingsartikel 24 Kinderopvang van het Ministerie van OCW.
• Financiële informatie
Uit deel I van de kwaliteitskaart van het Ministerie van OCW blijkt dat bij
geen van de begrotingsartikelen de tolerantiegrens voor de omvang van
fouten en onzekerheden in de rechtmatigheid en deugdelijke weergave
wordt overschreden. De tolerantiegrens voor het jaarverslag van het
Ministerie van OCW als geheel wordt niet overschreden.
Toelichting op kaart deel II
Uit deel II van de kwaliteitskaart van het Ministerie van OCW blijkt dat 127
beheerdomeinen van belang zijn voor de bedrijfsvoering. Daarvan zijn
negentien beheerdomeinen als kritisch aan te merken. Van de 127
beheerdomeinen die van belang zijn voor het goed functioneren van het
ministerie hebben de auditdienst van het Ministerie van OCW en/of wij
tien beheerdomeinen extra onderzocht. Daarvan waren er vijf kritisch en
vijf relevant. Bij één kritisch beheerdomein en twee relevante beheerdomeinen hebben wij een onvolkomenheid geconstateerd:
• een onvolkomenheid in het inkoopbeheer, waaronder de naleving van
de Europese aanbestedingsregels (zie AAL, punt 1);
• een onvolkomenheid in de interne beheersing van het bekostigingsproces primair onderwijs CFI (zie AAL, punt 2);
• een onvolkomenheid in de naleving van wet- en regelgeving voor
informatiebeveiliging (zie AAL, punt 3).
In hoofdstuk 3 zijn we de hierboven vermelde onvolkomenheden
toegelicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 VIII, nr. 2

21

AUDIT ACTIELIJST 2010
De Audit Actielijst (AAL) laat zien op welke punten de Algemene Rekenkamer vindt dat het ministerie actie moet ondernemen. Deze punten
kunnen zowel de onvolkomenheden in het financieel beheer en materieelbeheer betreffen als de onvolkomenheden in de overige onderdelen van
de bedrijfsvoering. De lijst vermeldt ook welke maatregelen de minister
heeft aangekondigd om de onvolkomenheden die wij hebben geconstateerd op te lossen.4
Eerste jaar constatering en artikel

Stand van zaken en
conclusie

Aanbeveling

Toezegging minister

Meer informatie

De minister neemt onze
aanbevelingen over het
inkoopbeheer over.

§ 3.2.1

1. Inkoopbeheer (waaronder de naleving van de Europese aanbestedingsregels)
2009
Diverse

De opzet van het onderdeel
Europees aanbesteden van
dit proces is ontoereikend.
Het toezicht is niet geborgd.
De geldende wet- en regelgeving wordt niet voldoende (controleerbaar)
nageleefd.
Onvolledige contractenregistratie.

Breng de opzet van het
Europese aanbestedingsproces in lijn met de Europese aanbestedingsregels.
Borg het toezicht op dit
proces beter.
Leg alle contracten vanaf
€ 50 000 exclusief btw tijdig
en juist vast in het contractenregistratiesysteem CRIS
zodat controle achteraf altijd
mogelijk is en tijdig geanticipeerd kan worden op
nieuwe aanbestedingen.

2. Interne beheersing bekostigingsproces primair onderwijs CFI
2008
Artikel 1

De opzet van de interne
beheersing is beschreven,
maar de juiste werking
hebben wij in 2009 nog niet
kunnen vaststellen.

Werk aan de verdere implementatie van het verbeterplan.
Voer de interne beheersing
uit conform de beschreven
opzet.
Maak de werking van de
interne beheersing zichtbaar
door goede vastleggingen.
Ontwikkel managementinformatie over de interne
beheersing.
Zorg voor goede kennisopbouw over interne beheersing bij de medewerkers.

De minister neemt bij de
opzet van de processen,
werkinstructies en productiedossiers de door ons
genoemde verbeterpunten
mee. Hiervoor is een
verbeterplan opgesteld.

§ 3.2.2

De wet- en regelgeving
wordt niet voldoende
nageleefd. Hierdoor ontstaan risico’s van verstoring
van de bedrijfsprocessen.
Informatiebeveiliging is niet
volledig ingebed in het
managementcontrolsysteem.

Neem alle onderdelen van
informatiebeveiliging op in
de reguliere planning- &
controlcyclus.
Intensiveer het toezicht op
de correcte naleving van de
regelgeving en de werking
van de informatiebeveiliging.

De minister neemt onze
aanbevelingen over informatiebeveiliging over.

§ 3.3.1

3. Informatiebeveiliging
2009
Alle

4
De Algemene Rekenkamer kan op grond van
de Comptabiliteitswet 2001 artikel 88 en 89
eventueel bezwaar maken tegen alle onvolkomenheden in het financieel beheer, het materieelbeheer en de daartoe bijgehouden administraties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 VIII, nr. 2

22

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 VIII, nr. 2

23

17
18
19
20

13
14
15
16
24
25

5
6
7
8
9
11
12

1
3
4

Art.
nr.

Totaal

Niet-beleidsartikelen
Nominaal en onvoorzien
Ministerie algemeen
Inspecties
Adviesraden

Beleidsartikelen
Primair onderwijs
Voortgezet onderwijs
Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie
Technocentra
Hoger beroepsonderwijs
Wetenschappelijk onderwijs
Internationaal onderwijsbeleid
Arbeidsmarkt en personeelsbeleid
Studiefinanciering
Tegemoetkoming onderwijsbijdrage en
schoolkosten
Lesgelden
Cultuur
Media
Onderzoek en wetenschapsbeleid
Kinderopvang
Emancipatie

Omschrijving

A. Verplichtingen (€ x 1000)

BIJLAGE

–
–
–
–
–
–
271

162 639
6 297
918 594
929 447
1 152 585
3 075 884
11 229

37 737 280

52 907

–
–
–
–

1 848
–
–
–
484
–
–

3 846 651
10 189
2 692 061
4 052 409
29 277
203 820
3 617 833

–
146 542
67 131
6 478

37 600
12 704

Rechtmatigheid

9 625 193
7 183 021

Verantwoord
bedrag

– 109 378

–
–
–
–

–
–
–
–
– 15 700
–
– 50

–
–
2 217
–
–9
– 59
–

– 46 500
– 49 277

Deugdelijke
weergave

Fout

7 603

–
–
–
–

–
–
–
–
–
–
–

–
–
2 957
–
–
–
–

4 646
–

Rechtmatigheid

–

–
–
–
–

–
–
–
–
–
–
–

–
–
–

–
–
–

–
–

Deugdelijke
weergave

Onzekerheid

–

–
–
–
–

–
–
–
–
15 700
–
321

1 848
–
5 174
–
493
59
–

88 746
61 981

Totaal F + O

–
–
–
–

–
–
–
–
nee
–
nee

nee
–
nee
–
nee
nee
–

nee
nee

Tolerantie
overschreden?

–

–
–
–
–

–
–
–
–
–
–
–

–
–
–
–
–
–
–

–
–

Onzekerheid
over volledigheid

OVERZICHT FOUTEN EN ONZEKERHEDEN IN DE FINANCIELE INFORMATIE IN HET
JAARVERSLAG 2009 VAN HET MINISTERIE VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP (VIII)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 VIII, nr. 2

24

Art.
nr.
0
37 737 280
0,43%
0,02%

Totaal verplichtingen
Procentuele fout
Procentuele onzekerheid

Fout

Totaal individuele fouten

Post

Tolerantiegrens niet overschreden
Tolerantiegrens niet overschreden

Individuele fouten in de deugdelijke weergave die de tolerantie overschrijden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 VIII, nr. 2

25

28
–
–
–
–
51 500
–

178 164
193 492
970 543
1 149 689
1 354 302
3 881 117
14 279

38 501 475

146 923

–
2 385
20
–

90 500
–
–
–
–
1 000
1 490

3 531 439
19 990
2 335 057
3 795 694
24 502
186 056
4 159 724

–
152 711
67 368
6 478

–
–

Rechtmatigheid

9 628 863
6 852 007

Verantwoord
bedrag*

5 784

–
–
84
–

–
–
–
2 800
–
–
–

–
–
–
–
–
3 345
–

–
445

Deugdelijke
weergave

Fout

Totaal uitgaven en ontvangsten
Procentuele fout
Procentuele onzekerheid

Totaal
Procentuele fout
Procentuele onzekerheid

(2)

38 505 954
0,40%
0,15%

38 501 475
0,40%
0,15%

–

–
–
–
–

–
–
–
–
–
–
–

–
–
–
–
–
–
–

–
–

Deugdelijke
weergave

Onzekerheid

–
10 470
104
–

1 823
–
–
2 800
1 004
84 300
313

90 500
–
–
–
–
8 420
12 410

–
445

Totaal F + O

Omvangsbasis uitgaven + ontvangsten + bijdrage(n) van derden baten-lastendiensten
Tolerantiegrens niet overschreden
Tolerantiegrens niet overschreden

Omvangsbasis uitgaven + ontvangsten
Tolerantiegrens niet overschreden
Tolerantiegrens niet overschreden

58 992

–
8 085
–
–

1 795
–
–
–
1 004
32 800
313

–
–
–
–
–
4 075
10 920

–
–

Rechtmatigheid

* De fouten worden (deels) veroorzaakt door onvolkomenheden in de bedrijfsvoering
** Uitsplitsing van het verantwoord bedrag naar uitgaven en ontvangsten vindt plaats in bijlagen B en C

Totaal

Beleidsartikelen
Primair onderwijs
Voortgezet onderwijs
Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie
Technocentra
Hoger beroepsonderwijs
Wetenschappelijk onderwijs
Internationaal onderwijsbeleid
Arbeidsmarkt en personeelsbeleid
Studiefinanciering
Tegemoetkoming onderwijsbijdrage en
schoolkosten
Lesgelden
Cultuur
Media
Onderzoek en wetenschapsbeleid
Kinderopvang
Emancipatie
Niet-beleidsartikelen
Nominaal en onvoorzien
Ministerie algemeen
Inspecties
Adviesraden

Omschrijving

(1)

17
18*
19
20

13
14
15
16
24
25*

5
6
7
8
9
11
12

1
3
4

Art.
nr.

B/C. Uitgaven + ontvangsten (€ x 1000)

–
nee
nee
–

nee
–
–
nee
nee
nee
nee

nee
–
–
–
–
nee
nee

–
nee

Tolerantie
overschreden?

–

–
–
–
–

–
–
–
–
–
–
–

–
–
–
–
–
–
–

–
–

Onzekerheid
over volledigheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 VIII, nr. 2

26

28
–
–
–
–
51 500
–

162 639
6 297
934 749
902 098
1 167 402
3 078 792
13 990

36 285 506

146 923

–
2 385
20
–

90 500
–
–
–
–
1 000
1 490

3 507 340
10 189
2 323 653
3 781 800
24 418
178 436
3 617 833

–
146 555
67 131
6 478

–
–

Rechtmatigheid

9 567 428
6 788 278

Verantwoord
bedrag

Art.
nr.
0
36 285 506
0,41%
0,16%

Totaal uitgaven
Procentuele fout
Procentuele onzekerheid

Fout

Totaal individuele fouten

Post

– 3 371

–
–
– 42
–

–
–
–
– 1 400
–
–
–

–
–
–
–
–
– 1 929
–

–
–

Deugdelijke
weergave

Fout

Tolerantiegrens niet overschreden
Tolerantiegrens niet overschreden

Individuele fouten in de deugdelijke weergave die de tolerantie overschrijden

* De fouten worden (deels) veroorzaakt door onvolkomenheden in de bedrijfsvoering

Totaal

Niet-beleidsartikelen
Nominaal en onvoorzien
Ministerie algemeen
Inspecties
Adviesraden

17
18*
19
20

5
6
7
8
9
11
12

1
3
4

13
14
15
16
24
25*

Omschrijving

Beleidsartikelen
Primair onderwijs
Voortgezet onderwijs
Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie
Technocentra
Hoger beroepsonderwijs
Wetenschappelijk onderwijs
Internationaal onderwijsbeleid
Arbeidsmarkt en personeelsbeleid
Studiefinanciering
Tegemoetkoming onderwijsbijdrage en
schoolkosten
Lesgelden
Cultuur
Media
Onderzoek en wetenschapsbeleid
Kinderopvang
Emancipatie

Art.
nr.

B. Uitgaven (€ x 1000)

58 371

–
8 085
–
–

1 795
–
–
–
1 004
32 800
–

–
–
–
–
–
4 075
10 612

–
–

Rechtmatigheid

–

–
–
–
–

–
–
–
–
–
–
–

–
–
–
–
–
–
–

–
–

Deugdelijke
weergave

Onzekerheid

–

–
10 470
62
–

1 823
–
–
1 400
1 004
84 300
–

90 500
–
–
–
–
7 004
12 102

–
–

Totaal F + O

–

–
nee
nee
–

nee
–
–
nee
nee
nee
–

nee
–
–
–
–
nee
nee

–
–

Tolerantie
overschreden?

–

–
–
–
–

–
–
–
–
–
–
–

–
–
–
–
–
–
–

–
–

Onzekerheid
over volledigheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 VIII, nr. 2

27

Niet-beleidsartikelen
Nominaal en onvoorzien
Ministerie algemeen
Inspecties
Adviesraden

17
18
19
20

–
–
–
–
–
–
–

15 525
187 195
35 794
247 591
186 900
802 325
289

2 215 969

–

–
–
–
–

–
–
–
–
–
–
–

24 099
9 801
11 404
13 894
84
7 620
541 891

–
6 156
237
–

–
–

Rechtmatigheid

61 435
63 729

Verantwoord
bedrag

Art.
nr.
0
2 215 969
0,11%
0,03%

Totaal ontvangsten
Procentuele fout
Procentuele onzekerheid

Fout

Totaal individuele fouten

Post

– 2 413

–
–
– 42
–

–
–
–
– 1 400
–
–
–

–
–
–
–
–
– 1 416
–

–
445

Deugdelijke
weergave

Fout

Tolerantiegrens niet overschreden
Tolerantiegrens niet overschreden

Individuele fouten in de deugdelijke weergave die de tolerantie overschrijden

Totaal

5
6
7
8
9
11
12

1
3
4

13
14
15
16
24
25

Omschrijving

Beleidsartikelen
Primair onderwijs
Voortgezet onderwijs
Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie
Technocentra
Hoger beroepsonderwijs
Wetenschappelijk onderwijs
Internationaal onderwijsbeleid
Arbeidsmarkt en personeelsbeleid
Studiefinanciering
Tegemoetkoming onderwijsbijdrage en
schoolkosten
Lesgelden
Cultuur
Media
Onderzoek en wetenschapsbeleid
Kinderopvang
Emancipatie

Art.
nr.

C. Ontvangsten (€ x 1000)

621

–
–
–
–

–
–
–
–
–
–
313

–
–
–
–
–
–
308

–
–

Rechtmatigheid

–

–
–
–
–

–
–
–
–
–
–
–

–
–
–
–
–
–
–

–
–

Deugdelijke
weergave

Onzekerheid

–

–
–
42
–

–
–
–
1 400
–
–
313

–
–
–
–
–
1 416
308

–
445

Totaal F + O

–

–
–
nee
–

–
–
–
nee
–
–
nee

–
–
–
–
–
nee
nee

–
nee

Tolerantie
overschreden?

–

–
–
–
–

–
–
–
–
–
–
–

–
–
–
–
–
–
–

–
–

Onzekerheid
over volledigheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 VIII, nr. 2

28

–
–

64 681
62 118
0,00%

Procentuele onzekerheid

Rechtmatigheid

–
–

Verantwoord
bedrag

24 736
22 820

Omschrijving

Nationaal Archief
Baten
Bijdrage moederdepartement
Centrale Financiële Instellingen
Baten
Bijdrage moederdepartement

Art.
nr.

D. Baten-lastendiensten (€ x 1000)

–
–

–
–

Deugdelijke
weergave

Fout

–
–

–
–

Rechtmatigheid

–
–

–
–

Deugdelijke
weergave

Onzekerheid

–
–

–
–

Totaal F + O

–
–

–
–

Tolerantie
overschreden?

–
–

–
–

Onzekerheid
over volledigheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 VIII, nr. 2

29

3
5
6
8
9
10
11
12
13

Art.
nr.

Procentuele onzekerheid
Tolerantiegrens niet overschreden

Museaal aankoopfonds
Risicopremie Garantstelling
Liquide middelen
Uitgaven buiten begrotingsverband
Ontvangsten buiten begrotingsverband
Extracomptabele vorderingen
Extracomptabele schulden
Voorschotten
Garantieverplichtingen
Openstaande verplichtingen
Deelnemingen

Omschrijving

E. Saldibalans (€ x 1000)

0,42%

53 600
929
2 584
4 852
17 006
15 603 369
–
5 300 258
1 503 020
25 350 248
–

Verantwoord
bedrag

–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–

Rechtmatigheid
–
–
–
–
–
– 3 175
–
– 14 500
–
– 110 513
–

Deugdelijke
weergave

Fout

–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–

Rechtmatigheid
–
–
–
–
–
–
–
200 000
–
311
–

Deugdelijke
weergave

Onzekerheid

–
–
–
–
–
3 175
–
214 500
–
110 824
–

Totaal F +O

–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–

Onzekerheid over
volledigheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 VIII, nr. 2

30

Totaal afgerekende voorschotten

Omschrijving

F. Afgerekende voorschotten (€ x 1000)

3 304 265

Verantwoord
bedrag

–

Rechtmatigheid
–

Deugdelijke
weergave

Fout

–

Rechtmatigheid
–

Deugdelijke
weergave

Onzekerheid

–

Totaal F + O

Tolerantie
overschreden?

–

Onzekerheid
over volledigheid

GEBRUIKTE AFKORTINGEN

AAL
CFI
CO
CRIS
CW 2001
OCW

Audit Actielijst
Centrale Financiën Instellingen
(directie) Concernondersteuning
Contractenregistratiesysteem
Comptabiliteitswet 2001
(Ministerie van) Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

Op www.rekenkamer.nl staat een verklarende woordenlijst met begrippen
die veel voorkomen in onze rapporten bij de jaarverslagen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 360 VIII, nr. 2

31

Aangeboden aan de Voorzitter van
de Tweede Kamer der Staten-Generaal door
de Algemene Rekenkamer

Rapport bij het Jaarverslag 2009

Ministerie van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap (VIII)
Onderzoeksteam
Dhr. P.J.M. Malais RE RA CIA (projectleider)

Uitgave
Sdu Uitgevers

Mevr. H.S. de Vos-Koerselman AA
Mevr. drs. Z. Bouguillara

Zetwerk en begeleiding
Sdu Uitgevers

Dhr. E.C.B. van Ettinger

afdeling Traffic

Dhr. ing. G.J. de Jong

e-mail traffic@sdu.nl

2010

Dhr. A. Elabassi

Mevr. J.M.C. van Meel MSM
Dhr. P.Q. van der Spijk

Drukwerk
DeltaHage Grafische Dienstverlening

Dhr. A.A.M. Vrolijk
Omslag
Voorlichting en tekstbegeleiding

Corps Ontwerpers, Den Haag

Afdeling Communicatie
Postbus 20015
2500 ea Den Haag

Fotografie
2D3D

telefoon (070) 342 44 00
fax (070) 342 41 30

Graphics

voorlichting@rekenkamer.nl

MediagraphiX

www.rekenkamer.nl

Schwandt Infographics
Bestelling
Sdu Klantenservice

Rechtmatigheidsonderzoek over 2009

Mevr. drs. M.G. Nuus

telefoon (070) 378 98 80
fax (070) 378 97 83
e-mail sdu@sdu.nl
internet www.sdu.nl
of via de boekhandel
kst 139597
isbn 978 90 12 13327 2
nur 823

9 789012 133272

10.0086 AR_RJV2009_omsl_A3.indd 9

03-05-10 13:37