2018-2019

Einde basisonderwijs

Peil.Taal en rekenen

2

PEIL.TAAL EN REKENEN 2018-2019

[HOOFDSTUK]

Peil.Taal en rekenen
Einde basisonderwijs
2018 - 2019

3

4

PEIL.TAAL EN REKENEN 2018-2019

INHOUDSOPGAVE

5

Inhoudsopgave
Voorwoord

7

Samenvatting 

9

1

Inleiding

13

1.1

Eindtoetsen 

13

1.2

Referentieniveaus en ambitie

14

2	Wat kennen en kunnen achtstegroepers in Nederland?

17

2.1

Prestaties lezen, taalverzorging en rekenen in 2019 

17

2.2

Samenhang prestaties lezen, taalverzorging en rekenen

18

3

 at is de samenhang van achtergrondkenmerken met de
W
prestaties van leerlingen?

23

3.1

Jongens en meisjes

23

3.2

Opleidingsniveau ouders

24

3.3

Verwachte onderwijsscore

25

3.4

Schooladvies

27

3.5

Migratieachtergrond

29

3.6

Schoolloopbaan

30

Literatuurlijst

33

	Bijlage 1. Concretisering van referentieniveaus 

37

6

PEIL.TAAL EN REKENEN 2018-2019

VOORWOORD

7

Voorwoord
Eén van de taken van ons onderwijsstelsel is om ervoor te
zorgen dat leerlingen voldoende geletterd en gecijferd zijn.
Die vaardigheden zijn de sleutel om mee te kunnen doen bij
andere leergebieden en in het vervolgonderwijs, en
bovendien noodzakelijk om zelfredzaam te zijn.
De commissie Meijerink heeft referentieniveaus opgesteld
voor taal en rekenen. Die beschrijven wat leerlingen in
opeenvolgende fasen van het onderwijs moeten kennen en
kunnen. De commissie wilde dat minimaal 85 procent van
de leerlingen aan het einde van het primair onderwijs het
fundamentele niveau (1F) behaalt en minimaal 65 procent
het streefniveau (1S/2F). Uit deze peiling blijkt dat de
ambitie ten aanzien van het fundamentele niveau voor
lezen, taalverzorging en rekenen ruimschoots wordt
behaald. Het fundamentele niveau is echter niet voldoende
om goed te kunnen functioneren in de maatschappij.
Daarvoor is het streefniveau minimaal noodzakelijk. Alleen
bij lezen wordt de ambitie ten aanzien van het streefniveau
gerealiseerd. Toch haalt ook bij lezen bijna een kwart van de
leerlingen het streefniveau niet. Bij rekenen haalt zelfs meer
dan de helft van de leerlingen het streefniveau niet. Het
vraagt dus de nodige inspanningen van het onderwijs om
leerlingen na het verlaten van de basisschool alsnog op het
algemeen maatschappelijk functioneel niveau te brengen.
Ook in eerdere onderzoeken bleek al dat te weinig leerlingen het streefniveau halen. Onderzoek dat we deden naar
het rekenonderwijs aan (potentieel) hoogpresterende
leerlingen toont aan dat deze leerlingen te weinig uitdaging
krijgen. Internationaal onderzoek in het basisonderwijs laat
daarnaast zien dat een steeds kleiner deel van de
Nederlandse groep 6-leerlingen hoog en excellent presteert
op het gebied van rekenen. Ook voor lezen zijn er in
internationaal perspectief relatief weinig Nederlandse
groep 6-leerlingen die het hoogste niveau halen. Dit
ondanks dat het percentage leerlingen dat dit niveau haalt
significant steeg ten opzichte van 2011.

Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
(OCW), de PO-Raad en de inspectie willen scholen en
besturen in het primair onderwijs daarom stimuleren om
gezamenlijke ambities te formuleren met als doel de
resultaten te verhogen. Om dat te ondersteunen zijn diverse
initiatieven gestart, zoals werkbijeenkomsten van de
PO-Raad voor scholen en besturen en de ontwikkeling van
benchmarks waarmee scholen en besturen de mogelijkheid
krijgen om hun eigen prestaties te vergelijken met die van
andere scholen. De inspectie beoordeelt met ingang van het
schooljaar 2020/2021 de onderwijsresultaten van scholen op
basis van de referentieniveaus. Dit nieuwe onderwijsresultatenmodel is niet alleen een instrument voor de inspectie
om te beoordelen of scholen voldoende resultaten halen.
Het geeft scholen en besturen ook de mogelijkheid om te
zien of de behaalde resultaten overeenkomen met de
verwachting, gezien hun leerlingpopulatie.
Veel leerlingen in Nederland behalen het fundamentele
niveau voor lezen en rekenen. Maar de groep die boven dit
niveau uitstijgt en het streefniveau weet te behalen, is zeker
voor rekenen klein. Van een deel van de leerlingen die het
fundamentele of het streefniveau niet halen, zou je dat op
basis van achtergrondkenmerken wel mogen verwachten.
Het is onze gezamenlijke opgave om daar verbetering in aan
te brengen en het algehele niveau omhoog te tillen. We
vestigen daarom een hoopvolle blik op de hierboven
beschreven gezamenlijke initiatieven.
Drs. Monique Vogelzang
Inspecteur-generaal van het Onderwijs
maart 2020

8

PEIL.TAAL EN REKENEN 2018-2019

SAMENVATTING

9

Samenvatting
Hoe goed is de taal- en rekenvaardigheid van Nederlandse leerlingen aan het
einde van de basisschool? Jaarlijks peilt de Inspectie van het Onderwijs deze
vaardigheden door de scores van leerlingen op de eindtoetsen te analyseren. In
eerdere rapportages gebruikten we hiervoor alleen de resultaten van de
Centrale Eindtoets. Voor het schooljaar 2018/2019 kijken we voor het eerst naar
de resultaten van alle vijf eindtoetsen. Ondanks dat deze eindtoetsen van elkaar
verschillen, is de vergelijkbaarheid tussen de eindtoetsen voldoende om een
landelijk beeld te schetsen.
De resultaten in 2019 zien we als startpunt en behandelen
we als nulmeting. We kijken in deze rapportage dus niet
terug naar de resultaten van eerdere jaren. De komende
jaren spiegelen we de resultaten aan deze nulmeting zodat
we de ontwikkeling van de taal- en rekenvaardigheid in
beeld kunnen brengen. Daarbij blijft het zoveel mogelijk
optimaliseren van de vergelijkbaarheid tussen de eindtoetsen, binnen de mogelijkheden van een systeem met
bewuste variatie tussen die toetsen, een voortdurend
aandachtspunt van alle partijen die bij de totstandkoming
van de eindtoetsen betrokken zijn.
In dit rapport brengen we de vaardigheid van leerlingen
voor lezen, taalverzorging en rekenen in beeld op basis van
referentieniveaus. Voor het einde van het basisonderwijs
gaat het om het fundamentele niveau 1F en het streefniveau
1S/2F (voor taal zijn niveau 1S en 2F aan elkaar gelijk). Het is
de bedoeling dat zo veel mogelijk leerlingen aan het einde
van het basisonderwijs een zo hoog mogelijk niveau
bereiken, met 1F als minimum. Het streefniveau 2F is het
algemeen maatschappelijk functioneel niveau. Dat is het
niveau dat elke Nederlander minimaal zou moeten
beheersen. Bij de introductie van de referentieniveaus heeft
de commissie Meijerink, die de referentieniveaus opstelde,
de ambitie geformuleerd dat minimaal 85 procent van alle
leerlingen aan het einde van het primair onderwijs het
1F-niveau beheerst en minimaal 65 procent het
1S/2F-niveau.

Vooral beheersing streefniveau rekenen blijft
achter bij ambitie
In 2019 beheerst een groot deel van de leerlingen niveau 1F
voor lezen (98 procent), taalverzorging (97 procent) en
rekenen (94 procent). Een percentage ruim boven de
ambitie van 85 procent. Voor lezen beheerst 78 procent van
de leerlingen het streefniveau 1S/2F. Dat is ook boven de
ambitie van minimaal 65 procent. Maar voor taalverzorging
en rekenen beheersen veel minder leerlingen dit niveau:
respectievelijk 60 en 47 procent.

Een derde van alle leerlingen beheerst bij alle
onderdelen het streefniveau
Een klein aantal leerlingen behaalt zowel voor lezen,
taalverzorging als rekenen niet het 1F-niveau (0,3 procent;
507 leerlingen). Maar er zijn ook relatief weinig leerlingen
(37 procent) die de streefniveaus voor alle 3 de onderdelen
beheersen. Bijna alle leerlingen die 1S voor rekenen
behalen, beheersen ook 2F voor lezen (94 procent).
Hetzelfde geldt voor taalverzorging: de meeste leerlingen
die het streefniveau voor taalverzorging beheersen, behalen
ook 2F voor lezen (90 procent). Toch is het omgekeerde niet
het geval: leerlingen die 2F voor lezen beheersen, behalen
lang niet allemaal 1S voor rekenen (57 procent) of 2F voor
taalverzorging (70 procent).

10

PEIL.TAAL EN REKENEN 2018-2019

Meisjes beter in lezen en taalverzorging,
jongens beter in rekenen
Op de onderdelen lezen en taalverzorging presteren meisjes
beter dan jongens. Maar die laatsten presteren weer beter
bij rekenen. Beide halen de ambitie van 65 procent voor het
streefniveau 2F voor lezen. Hierbij presteren meisjes wel
beter dan de jongens. Van de meisjes behaalt 81 procent 2F
voor lezen; voor jongens is dit 75 procent. Bij taalverzorging
halen alleen de meisjes de ambitie ten aanzien van het
streefniveau: 66 procent tegen 55 procent van de jongens.
Bij rekenen halen zowel de jongens (51 procent) als de
meisjes (44 procent) de ambitie van 65 procent niet. Bijna
11.000 leerlingen beheersen het fundamentele niveau 1F
voor rekenen niet. Het zijn vooral jongens die voor geen
van de drie onderdelen het 1F-niveau beheersen. Iets meer
meisjes dan jongens behalen drie keer de streefniveaus.

Beheersing referentieniveaus sterk afhankelijk
van opleidingsniveau ouders
Vooral in de beheersing van het streefniveau voor lezen,
taalverzorging en rekenen zijn er grote verschillen tussen
leerlingen met laagopgeleide en leerlingen met hoog­
opgeleide ouders. Een groot deel (92 procent) van de
leerlingen van ouders met een masteropleiding of hoger
beheerst niveau 2F voor lezen; dit geldt voor ruim de helft
(59 procent) van de leerlingen van ouders met maximaal
basisonderwijs als hoogst afgeronde opleiding. Bij rekenen
zijn de verschillen vergelijkbaar (67 tegen 33 procent). Bij
taalverzorging zijn de verschillen in verhouding iets kleiner
(75 tegen 48 procent).

Hoe hoger de verwachte onderwijsscore, hoe
beter de prestaties
Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) berekent voor
alle leerlingen de verwachte onderwijsscore op basis van
het opleidingsniveau van de ouders, de migratieachtergrond van de ouders en een eventueel schuldsanerings­
traject van het gezin. De verwachte onderwijsscore vormt
de basis voor de verdeling van geld voor de bestrijding van
onderwijs­achterstanden en vanaf volgend schooljaar ook
voor de beoordeling van de leerresultaten van scholen door
de inspectie.

Vooral bij de beheersing van de streefniveaus zijn er grote
verschillen tussen leerlingen met de hoogste en de laagste
verwachte onderwijsscores. Van de leerlingen met de
hoogste verwachte onderwijsscores beheerst 95 procent
niveau 2F voor lezen. Bij leerlingen met de laagste verwachte onderwijsscores is dit 58 procent. Deze verschillen zijn,
eveneens in het voordeel van leerlingen met de hoogste
verwachte onderwijsscores, ook te zien bij de andere
onderdelen: respectievelijk 72 procent tegen 30 procent
voor rekenen, en 78 procent tegen 47 procent voor
taalverzorging. Leerlingen met de hoogste verwachte
onderwijsscores behalen daarnaast 3 keer zo vaak het
streefniveau voor lezen, taalverzorging én rekenen als
leerlingen met de laagste verwachte onderwijsscores:
62 procent tegen 20 procent.

Vooral leerlingen met een hoog schooladvies
behalen op alle drie de onderdelen
het streefniveau
Zesentachtig procent van de leerlingen met een school­
advies vwo behaalt het streefniveau voor lezen, taalverzorging én rekenen. Dit percentage daalt sterk naarmate het
school­advies lager is. Zo behaalt slechts 12 procent van de
leerlingen met een schooladvies vmbo-(g)t op alle onderdelen het streefniveau. Ongeveer 600 leerlingen met een
schooladvies havo of hoger behalen het streefniveau voor
lezen, taalverzorging én rekenen niet. Daarentegen zijn er
400 leerlingen met een schooladvies vmbo-b, vmbo-b/k of
vmbo-k die op alle 3 de onderdelen het streefniveau wel
beheersen. Met het oog op gelijke kansen is het opvallend
dat bij bijna de helft van deze 400 leerlingen (47 procent)
het schooladvies na heroverweging niet naar boven is
bijgesteld. Mogelijk is hier (deels) sprake van administratieve fouten van scholen bij het registreren van de
referentie­niveaus of schooladviezen. Het bijstellen van de
schooladviezen bij deze leerlingen gebeurt vaker bij
leerlingen met een niet-westerse migratieachtergrond (70
procent), dan bij leerlingen met een westerse migratieachtergrond (54 procent) en leerlingen zonder migratieachtergrond (47 procent).
Voor lezen haalt de groep leerlingen met een schooladvies
vmbo-(g)t of hoger de ambitie van 65 procent voor het
streefniveau 2F. Bij taalverzorging lukt dit de groep leer­
lingen met een schooladvies havo of hoger. Voor rekenen
lukt het alleen de groep leerlingen met een schooladvies
havo/vwo of hoger om de ambitie van 65 procent te halen.

SAMENVATTING

Niet-westerse migranten beheersen referentie­
niveaus minder vaak
Leerlingen met een niet-westerse migratieachtergrond
presteren gemiddeld minder goed dan leerlingen met een
westerse migratieachtergrond en leerlingen zonder
migratieachtergrond. De eerste generatie niet-westerse
migranten presteert voor lezen en taalverzorging minder
goed dan de tweede generatie. Het valt op dat we bij
rekenen nauwelijks een verschil zien tussen de twee
generaties niet-westerse migranten. Voor de tweede
generatie westerse migranten geldt dat zij op alle onder­
delen duidelijk beter presteren dan de eerste generatie
westerse migranten. De tweede generatie westerse
migranten presteert zelfs op alle onderdelen iets beter dan
leerlingen zonder migratieachtergrond. De verklaring
hiervoor is dat de ouders van leerlingen met een westerse
migratieachtergrond vaak hoger opgeleid zijn.

Zittenblijvers presteren minder goed
Leerlingen die zijn blijven zitten, behalen aan het eind van
de basisschool minder goede resultaten dan leerlingen die
de basisschool in 8 jaar doorlopen (reguliere leerlingen).
Leerlingen die de basisschool versneld doorlopen (versnelde leerlingen) doen het juist beter. Zittenblijvers behalen
vooral bij rekenen lagere resultaten: 23 procent van de
zittenblijvers beheerst het streefniveau 1S en 16 procent
behaalt het fundamentele niveau 1F niet. Van de reguliere
leerlingen beheerst respectievelijk 49 procent 1S en
presteert bijna 6 procent onder 1F. Van de versnelde
leerlingen behaalt 60 procent 1S. Daarbij is het opvallend
dat bijna 3 procent van deze leerlingen 1F voor rekenen niet
haalt. Een verklaring hiervoor kunnen we niet afleiden uit
de beschikbare gegevens. Kijken we naar lezen dan zien we
dat 80 procent van de reguliere leerlingen 2F beheerst,
tegenover 86 procent van de versnelde leerlingen en 59
procent van de zittenblijvers. Voor taalverzorging is dit
respectievelijk 62, 73 en 36 procent.

11

12

PEIL.TAAL EN REKENEN 2018-2019

1

13

Inleiding
Ieder jaar brengen we de taal- en rekenvaardigheid van Nederlandse leerlingen
aan het einde van de basisschool in kaart. Daarvoor maken we gebruik van de
scores van leerlingen op de eindtoetsen. Sinds schooljaar 2014/2015 maken alle
leerlingen in groep 8 verplicht een eindtoets. Vanaf schooljaar 2015/2016 meten
alle eindtoetsen de beheersing van de referentieniveaus voor lezen, taalverzorging
en rekenen. In eerdere rapportages gebruikten we alleen de resultaten van de
Centrale Eindtoets. Dit is de eerste rapportage waarin we de gegevens van alle
vijf eindtoetsen gebruiken om het landelijke beeld te schetsen.

1.1

Eindtoetsen
In schooljaar 2018/2019 konden de scholen kiezen uit vijf verschillende eindtoetsen1, waarbij alle eindtoetsen de beheersing
van de referentieniveaus in kaart brachten. In voorgaande jaren waren er verschillen in de wijze waarop ze dat deden (Glas,
Emons & Berding-Oldersma, 2016). Dat is de reden dat wij niet eerder de gegevens van alle eindtoetsen konden gebruiken
om een landelijk beeld te geven van de taal- en rekenvaardigheid van leerlingen einde basisonderwijs. In eerdere rapportages
(Inspectie van het onderwijs, 2016, 2017, 2018) waren de gegevens van de Centrale Eindtoets van het College voor Toetsen en
Examens (CvTE) daarom de basis voor onze rapportage. Maar in schooljaar 2016/2017 bleek de groep scholen die de Centrale
Eindtoets maakte niet langer representatief voor alle basisscholen in Nederland. Alleen na herberekening van deze
resultaten konden wij een landelijk beeld schetsen (Inspectie van het Onderwijs, 2018).
Met ingang van schooljaar 2017/2018 bevatten alle eindtoetsen eenzelfde set opgaven voor lezen, taalverzorging en rekenen,
de zogenaamde ankeropgaven. Het opnemen van deze opgaven vergroot de vergelijkbaarheid van de resultaten op de
verschillende eindtoetsen. Volgens de Expertgroep Toetsen PO (verder: Expertgroep) functioneerden deze ankeropgaven in
2018 goed (Expertgroep Toetsen PO, 2018). Toch bleek de vergelijkbaarheid tussen de verschillende eindtoetsen in 2018 nog
onvoldoende en deden zich tekortkomingen voor bij de registratie van de beheersing van de referentieniveaus in het
Basisregister Onderwijs (BRON)2. Daardoor kon de inspectie voor het schooljaar 2017/2018 geen landelijk beeld schetsen van
de taal- en rekenvaardigheid van leerlingen aan het einde van het basisonderwijs (Inspectie van het Onderwijs, 2019a).
De Expertgroep en de eindtoetsaanbieders spannen zich in om de vergelijkbaarheid tussen de verschillende eindtoetsen
verder te optimaliseren. Afgezien van een incident3 dat in 2019 plaatsvond, lijkt dit voor schooljaar 2018/2019 voldoende
gelukt. De Expertgroep concludeert dan ook dat de vergelijkbaarheid van de cesuren voor de referentieniveaus en de
1


De
eindtoetsen die scholen in 2019 konden afnemen, zijn: de Centrale Eindtoets van CvTE (51 procent), de
IEP-eindtoets van bureau ICE (31 procent), ROUTE 8 van A-Vision (14 procent), de Dia-eindtoets van Diataal bv (3
procent) en de AMN-eindtoets van AMN bv (1 procent).
2	In BRON bevatten de data van de IEP, onderdeel rekenen en de Centrale Eindtoets, onderdeel taalverzorging
registratiefouten. Daarnaast bleken de door de Expertgroep geadviseerde cesuren voor de referentieniveaus niet
door alle toetsaanbieders overgenomen. Daardoor waren de normeringen van de verschillende eindtoetsen nog
onvoldoende gelijk (Kamerstukken II 2018/19, 31293, nr. 422, p.5).
3	Ongeveer 11 procent van de groep 8-leerlingen kreeg in 2019 een onjuist toetsadvies. De oorzaak hiervan lag in een
fout bij de vertaling van de behaalde score van een leerling naar een toetsadvies voor het best passende brugklastype voortgezet onderwijs. Dit onjuiste toetsadvies was in de meeste gevallen een te hoog advies en betrof alleen
leerlingen die een eindtoets van een van de private aanbieders hebben gemaakt (ABDTOPConsult, 2019). Dit
incident heeft geen consequenties voor de hier gerapporteerde gegevens.

HOOFDSTUK 1

INLEIDING

14

PEIL.TAAL EN REKENEN 2018-2019

toetsadviezen is gegarandeerd (Expertgroep Toetsen PO, 2019). Daarom schetsen we in deze rapportage een landelijk beeld
van de taal- en rekenvaardigheid van leerlingen einde basisonderwijs op basis van de 168.506 leerlingen van 6.293 scholen4
die in schooljaar 2018/2019 een van de 5 eindtoetsen maakten.
Dit is de eerste rapportage op basis van de resultaten van alle eindtoetsen. Daarom zien we de resultaten in 2019 als een
nulmeting. We rapporteren dus alleen over de resultaten in schooljaar 2018/2019 en maken geen vergelijking met de taal- en
rekenvaardigheid in eerdere jaren.
Vanaf volgend schooljaar rapporteren we weer een trend. Daarbij dienen de resultaten van schooljaar 2018/2019 als startjaar
en bekijken we welke ontwikkeling zichtbaar is in de resultaten. Ondanks het feit dat de verschillende eindtoetsen dit jaar
voldoende vergelijkbaar bleken, zullen we voorzichtig moeten zijn met het interpreteren van de trend. Inherent aan een
systeem waarin meerdere toetsen -die op onderdelen bewust anders zijn- naast elkaar bestaan, blijven er immers verschillen tussen de eindtoetsen bestaan. Denk bijvoorbeeld aan het verschil in afnamewijze5. Ook wisselt de populatie die een
bepaalde toets maakt van jaar tot jaar. De verschillen tussen de toetsen maken de interpretatie van de trend moeilijker,
omdat ze van invloed zijn op de gemiddelde scores die we berekenen. Daardoor is een verschil in gemiddelden tussen twee
opeenvolgende jaren niet per definitie toe te schrijven aan een toename of een afname van de vaardigheid van leerlingen,
maar moeten we rekening houden met de invloed die de verschillen tussen toetsen op de scores hebben. Voor een
belangrijk deel van de verschillen is de invloed die zij op de scores hebben goed in beeld te brengen. Daarom nemen we
deze informatie vanaf volgend jaar mee bij het rapporteren van de trend en geven we aan hoe zeker we er van zijn dat er
daadwerkelijk sprake is van een verschil in vaardigheid tussen leerlingen in opeenvolgende jaren. Bovendien blijft het
zoveel mogelijk optimaliseren van de vergelijkbaarheid tussen de eindtoetsen, binnen de mogelijkheden van een systeem
met bewuste variatie tussen die toetsen, een voortdurend aandachtspunt van alle partijen die bij de totstandkoming van de
eindtoetsen betrokken zijn.

1.2

Referentieniveaus en ambitie
De referentieniveaus voor taal en rekenen beschrijven wat leerlingen, van de basisschool tot aan het hoger onderwijs,
moeten kennen en kunnen op deze onderdelen. De niveaus zijn beschreven in twee ‘kwaliteiten’: de fundamentele kwaliteit
(F) en de streefkwaliteit (S)6. Niveau 1F en 1S zijn van toepassing op het einde van het basisonderwijs. Het is de bedoeling dat
zo veel mogelijk leerlingen aan het einde van het basisonderwijs een zo hoog mogelijk niveau bereiken, met niveau 1F als
minimum.
Voor taal zijn er niveaubeschrijvingen voor de domeinen mondelinge taalvaardigheid, leesvaardigheid, schrijfvaardigheid en
begrippenlijst en taalverzorging7. Voor de referentieniveaus taal geldt dat het streefniveau gelijk is aan het opvolgende
fundamentele niveau (dus voor primair onderwijs is 1S gelijk aan 2F). Voor rekenen is dit niet het geval. Daar richten de
fundamentele niveaus zich op een meer toepassingsgerichte benadering van rekenen, terwijl de streefniveaus al voorbereiden
op de meer abstracte wiskunde. Niveau 2F is het algemeen maatschappelijk functioneel niveau. Dat is het niveau dat elke
Nederlander zou moeten beheersen (Expertgroep Doorlopende Leerlijnen Taal en Rekenen, 2009).

4 L eerlingen met een ontheffing zijn in deze rapportage niet meegenomen, evenals leerlingen van scholen voor
speciaal (basis)onderwijs die een eindtoets maakten. Wat betreft de scholen geldt dat het gaat om schoolvestigingen
(BRINVEST-nummers).
5	Het gaat dan om afname op papier of via de computer; adaptief (moeilijkheidsgraad van de aangeboden opgaven
wordt aangepast aan het vaardigheidsniveau van de leerling) of niet adaptief. In het rapport over PISA-2018 geven
ook Gubbels, van Langen, Maassen en Meelissen (2019) aan dat ze vermoeden dat deze verschillen in afnamewijze
van invloed zijn op de prestaties. Daarnaast speelt bij de eindtoetsen de wijze waarop de ankeropgaven worden
meegenomen in (de resultaten op) de toetsen een rol net als de psychometrische modellen die worden gebruikt
voor de schaling van de opgaven.
6	Zie voor meer uitleg over de referentieniveaus de rapportage van de Expertgroep Doorlopende Leerlijnen Taal en
Rekenen (2009).
7	In de begrippenlijst staan termen en concepten die leerlingen en leerkrachten nodig hebben om over taalvaardigheid van gedachten te wisselen. Bij taalverzorging gaat het om zaken die in dienst staan van een verzorgde
schriftelijke taalproductie, vooral spelling (Expertgroep Doorlopende Leerlijnen Taal en Rekenen, 2009).

De Expertgroep Doorlopende Leerlijnen Taal en Rekenen (commissie Meijerink) stelde de referentieniveaus op in 2009.
Daarbij gaf de commissie aan dat niveau 1F op dat moment haalbaar zou moeten zijn voor 75 procent van de leerlingen aan
het einde van het primair onderwijs en 1S/2F voor 50 procent van de leerlingen. Het percentage voor 1F zou volgens de
commissie met de nodige inspanningen naar 85 procent kunnen. Bovendien zouden meer leerlingen kunnen worden
uitgedaagd om een aanvullend of volgend niveau te bereiken. De ambitie was: minimaal 65 procent van de leerlingen
beheerst het streefniveau 1S/2F.

Een globale beschrijving van de referentieniveaus 1F en 1S/2F voor de domeinen lezen, taalverzorging en rekenen is
opgenomen in Bijlage 1.

15

HOOFDSTUK 1

INLEIDING

16

PEIL.TAAL EN REKENEN 2018-2019

WAT KENNEN EN KUNNEN ACHTSTEGROEPERS IN NEDERLAND?

17

HOOFDSTUK 2

2	Wat kennen en kunnen
achtstegroepers in Nederland?
De prestaties van leerlingen op de eindtoets geven informatie over het niveau
van leerlingen op het gebied van taal en rekenen aan het einde van de basisschool. Op dat niveau stromen ze door naar het voortgezet onderwijs. In dit
hoofdstuk beschrijven we het niveau van basisschoolleerlingen in 2019. Daarbij
gebruiken we de gegevens van de vijf eindtoetsen.
2.1

Prestaties lezen, taalverzorging en rekenen in 2019
Figuur 2.1a laat zien hoeveel leerlingen in 2019 de referentieniveaus beheersen. Duidelijk is dat veel leerlingen het fundamentele niveau 1F beheersen. De ambities die de commissie Meijerink formuleerde bij het opstellen van de referentie­niveaus
voor het behalen van 1F zijn in 2019 gehaald: zowel voor lezen (98,4 procent) als voor taalverzorging (97 procent) en rekenen
(93,5 procent) geldt, dat minstens 85 procent van de leerlingen dit niveau beheerst.

Figuur 2.1 Percentage leerlingen dat de referentieniveaus beheerst (n =168506)
Figuur 2.1a Percentage leerlingen dat de referentieniveaus beheerst (n=168.506)

100%
90%
Percentage leerlingen

80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%

Lezen
<1F

Taalverzorging
fundamenteel niveau (1F)

Rekenen

streefniveau (1S/2F)

Voor lezen beheerst een flink percentage leerlingen (77,9 procent) ook het streefniveau. Maar voor taalverzorging
(60,2 procent) en rekenen (47,1 procent) ligt dit percentage onder de ambitie van 65 procent die de commissie
Meijerink formuleerde. Voor rekenen ligt het zelfs lager dan 50 procent, destijds het uitgangspunt bij het opstellen
van de referentieniveaus.

18

PEIL.TAAL EN REKENEN 2018-2019

Internationaal onderzoek toont aan dat een steeds kleiner deel van de Nederlandse leerlingen uit groep 6 hoog en excellent
presteert op het gebied van rekenen (TIMSS-2015, Meelissen en Punter, 2016). Daarom deden we onderzoek naar hoe
effectief reken- en wiskundeonderwijs voor (potentieel) hoogpresterende leerlingen er uit zou moeten zien en hoe dit er nu
in de praktijk vorm krijgt (Inspectie van het Onderwijs, 2019b). Uit dit onderzoek blijkt onder meer dat veel leerkrachten te
weinig kennis hebben van de leerlijnen en de referentieniveaus. Daarnaast dagen zij de (potentieel) hoogpresterende
leerlingen te weinig uit met verdiepende instructies en uitdagende vraagstukken. Ook in het Nederlandse voortgezet
onderwijs excelleert maar een klein deel van de leerlingen (4 procent) op het gebied van wiskunde. Dat blijkt uit recent
internationaal onderzoek naar de prestaties van 15-jarige leerlingen op het gebied van lezen, wiskunde en natuurwetenschappen (PISA-2018, Gubbels, van Langen, Maassen en Meelissen, 2019). Het percentage Nederlandse 15-jarigen dat voor
wiskunde excelleert (4 procent), is echter wel het dubbele van het gemiddelde percentage in alle deelnemende landen en de
15 EU-landen (2 procent). Bovendien nam het percentage in wiskunde excellerende Nederlandse 15-jarigen licht toe ten
opzichte van het vorige onderzoek in 2015 (3,2 procent).
Kijken we naar de resultaten uit internationaal onderzoek op het gebied van lezen, dan blijkt dat in 2018 maar 1 procent van
de Nederlandse 15-jarigen een excellente lezer is (PISA-2018, Gubbels et al., 2019). Dit is een laag percentage, maar vergelijkbaar met het gemiddelde van alle deelnemende landen en de 15 deelnemende EU-landen. Bijna een kwart (24 procent) van
de Nederlandse 15-jarigen presteert in 2018 op het niveau dat als onvoldoende geletterd wordt beschouwd. Internationaal
onderzoek (PIRLS-2016, Gubbels, Netten & Verhoeven, 2017) naar de leesprestaties van leerlingen in groep 6 laat zien dat het
percentage Nederlandse groep 6-leerlingen dat in 2016 het hoogste niveau behaalt (8 procent), significant lager ligt dan in
2001 (10 procent). Ondanks dat het percentage Nederlandse leerlingen dat het hoogste niveau haalt significant steeg ten
opzichte van 2011 (7 procent) en 2006 (6 procent), zijn er in internationaal perspectief nog steeds relatief weinig
Nederlandse leerlingen die dit niveau halen. In 27 van de 50 deelnemende landen ligt het percentage hoger. In landen in de
(sub)top behaalt zelfs 18 procent tot 29 procent van de leerlingen het hoogste niveau.
Trends in leerlingprestaties op het gebied van taal en rekenen aan het einde van de basisschool kunnen wij hier niet
benoemen, omdat deze rapportage een nulmeting is (zie paragraaf 1.1).

2.2

Samenhang prestaties lezen, taalverzorging en rekenen
Een klein aantal leerlingen presteert voor zowel lezen, taalverzorging als rekenen onder het fundamentele niveau 1F (0,3
procent; 507 leerlingen). Ruim een derde van alle leerlingen (36,8 procent) beheerst voor alle 3 de onderdelen het streefniveau
1S/2F.
In figuur 2.2a vergelijken we de resultaten voor lezen en rekenen. Het valt op dat leerlingen die het streefniveau voor
rekenen beheersen, ook bijna allemaal het streefniveau voor lezen behalen (93,8 procent). Andersom geldt dit niet. Van alle
leerlingen die het streefniveau voor lezen behalen, beheerst ruim de helft (56,8 procent) ook het streefniveau voor rekenen.
Van de leerlingen die het streefniveau voor lezen behalen, beheerst het 2,3 procent het 1F-niveau voor rekenen niet. Dit zijn
bijna 3.000 leerlingen. Slechts een zeer klein aantal leerlingen beheerst 1S voor rekenen, maar behaalt niveau 1F voor lezen
niet (0,1 procent, 79 leerlingen).

WAT KENNEN EN KUNNEN ACHTSTEGROEPERS IN NEDERLAND?

19

Figuur 2.2a Percentage leerlingen met streefniveau rekenen naar behaald niveau lezen (n=79.436); percentage leerlingen met
lezen met
naarstreefniveau
behaald niveau
rekenen
(n=131.283)
Figuur 2.2streefniveau
Percentage leerlingen
rekenen naar
behaald
niveau lezen (n=79436); percentage leerlingen met streefniveau lezen naar behaald niveau rekenen (n=131283)
2,3%

6,1%

lezen <1F

rekenen <1F

lezen 1F

rekenen 1F

lezen 2F

rekenen 1S

41,0%

93,8%

56,8%

Rekenen 1S

Lezen 2F

Figuur 2.2b Percentage leerlingen met streefniveau rekenen naar behaald niveau taalverzorging (n=79.436); percentage leerlingen
streefniveau
naar behaald
niveau
rekenen
(n=101.505)
Figuur 2.3met
Percentage
leerlingentaalverzorging
met streefniveau rekenen
naar behaald
niveau
taalverzorging
(n=79436);
percentage leerlingen met streefniveau taalverzorging naar behaald niveau rekenen (n=101505)
0,4%

1,5%

18,3%

taalverzorging <1F

rekenen <1F

taalverzorging 1F

rekenen 1F

taalverzorging 2F

rekenen 1S

34,9%

81,3%

63,6%

Rekenen 1S

Taalverzorging 2F

Bij het vergelijken van behaalde referentieniveaus voor taalverzorging en rekenen (zie figuur 2.2b) is het beeld iets minder
extreem, al is eenzelfde trend zichtbaar. Leerlingen die het streefniveau voor rekenen beheersen, behalen vaker het
streefniveau voor taalverzorging (81,3 procent) dan omgekeerd (63,6 procent). Van de leerlingen die 1S voor rekenen
beheersen, behaalt slechts 0,4 procent (332 leerlingen) het 1F-niveau voor taalverzorging niet. Van de leerlingen die het
streefniveau voor taalverzorging behalen, beheerst 1,5 procent (1537 leerlingen) het 1F-niveau voor rekenen niet.

HOOFDSTUK 2

0,1%

20

PEIL.TAAL EN REKENEN 2018-2019

2.2cleerlingen
Percentage
leerlingenlezen
metnaar
streefniveau
lezen
naar behaald
niveau taalverzorging (n=131.283); percentage leerlingen met
Figuur 2.4Figuur
Percentage
met streefniveau
behaald niveau
taalverzorging
(n=131283);
percentage leerlingen
met streefniveau
naar behaald
niveau lezen (n=101505)
streefniveau
taalverzorging
naartaalverzorging
behaald niveau
lezen (n=101.505)
0,2%

1,1%

9,8%
29,3%

69,6%

taalverzorging <1F

lezen <1F

taalverzorging 1F

lezen 1F

taalverzorging 2F

lezen 1S

90,0%

Lezen 2F

Taalverzorging 2F

In figuur 2.2c vergelijken we de behaalde referentieniveaus voor lezen en taalverzorging. Daarbij zien we een vergelijkbaar
beeld als bij rekenen en lezen (figuur 2.2a). Van de leerlingen die 2F voor taalverzorging beheersen, behaalt 90 procent ook
het streefniveau voor lezen. Maar omgekeerd is dat minder vaak het geval. Bijna een derde (30,4 procent) van de leerlingen
die het streefniveau voor lezen beheerst, lukt dat niet voor taalverzorging. Van deze leerlingen (1.461 leerlingen) behaalt 1,1
procent (1.461 leerlingen) het 1F-niveau voor taalverzorging niet. Slechts 0,2 procent (233 leerlingen) van de leerlingen die
het streefniveau voor taalverzorging behalen, beheerst het 1F-niveau voor lezen niet.

21

HOOFDSTUK 3

WAT IS DE SAMENHANG VAN ACHTERGRONDKENMERKEN MET DE PRESTATIES VAN LEERLINGEN?

22

PEIL.TAAL EN REKENEN 2018-2019

WAT IS DE SAMENHANG VAN ACHTERGRONDKENMERKEN MET DE PRESTATIES VAN LEERLINGEN?

23

In dit hoofdstuk kijken we naar de samenhang van de prestaties met een aantal
achtergrondkenmerken. Dit zijn: geslacht, het opleidingsniveau van de ouders,
de verwachte onderwijsscore, het schooladvies, de migratieachtergrond van
leerlingen en het tempo waarmee leerlingen de basisschoolperiode doorlopen.

3.1

Jongens en meisjes
Meisjes presteren beter op de onderdelen lezen en taalverzorging, terwijl jongens beter presteren op het onderdeel rekenen
(zie figuur 3.1a). Zowel jongens (74,6 procent) als meisjes (81,1 procent) behalen de ambitie van 65 procent voor 2F lezen,
maar meisjes presteren duidelijk beter. De meisjes halen ook de ambitie van 65 procent voor taalverzorging: 65,7 procent van
de meisjes en 54,7 procent van de jongens beheerst 2F. Bij rekenen is het beeld omgekeerd. Meer jongens (50,7 procent) dan
meisjes (43,6 procent) beheersen het streefniveau 1S, al behalen beide groepen de ambitie van 65 procent niet. Bovendien
beheerst een flink percentage van de jongens (5,4 procent) en meisjes (7,6 procent) het 1F-niveau voor rekenen niet. Dit zijn
in totaal bijna 11.000 leerlingen. De grootste verschillen in prestaties tussen jongens en meisjes zien we bij taalverzorging.
Figuur 3.1 Percentage jongens (n=83601) en meisjes (n=84905) dat de referentieniveaus beheerst

Figuur 3.1a Percentage jongens (n=83.601) en meisjes (n=84.905) dat de referentieniveaus beheerst
100%
90%

Percentage leerlingen

80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%

jongens

meisjes
Lezen

jongens

meisjes

Taalverzorging
<1F

fundamenteel niveau (1F)

jongens

meisjes
Rekenen

streefniveau (1S/2F)

Ongeveer evenveel jongens als meisjes beheersen voor zowel lezen, taalverzorging als rekenen het streefniveau.
Daarentegen zijn de jongens oververtegenwoordigd in de groep leerlingen die voor geen van de 3 onderdelen 1F beheerst:
67,5 procent van deze groep is jongen (342 leerlingen) en 32,5 procent meisje (165 leerlingen).

HOOFDSTUK 3

3	Wat is de samenhang van
achtergrondkenmerken met
de prestaties van leerlingen?

24

PEIL.TAAL EN REKENEN 2018-2019

Dat de leesvaardigheid van jongens achterblijft bij die van meisjes, bevestigt internationaal onderzoek naar de leesvaardigheid van leerlingen in groep 6 (PIRLS-2016, Gubbels et al., 2017; Mullis, Martin, Foy & Hooper, 2017). Uit dit onderzoek blijkt
bovendien dat slechts in enkele deelnemende landen jongens en meisjes vergelijkbare leesscores halen. In bijna alle landen
lezen meisjes (veel) beter dan jongens. Ook uit recent internationaal onderzoek naar de prestaties van 15-jarige leerlingen
op het gebied van lezen, wiskunde en natuurwetenschappen blijkt dat meisjes significant beter lezen dan jongens
(PISA-2018, Gubbels et al., 2019).
Bij rekenen is de verhouding juist andersom. Uit internationaal onderzoek naar de prestaties voor rekenen/wiskunde en
natuuronderwijs in groep 6 (TIMSS-2015, Meelissen en Punter, 2016; Mullis, Martin, Foy & Hooper, 2016) blijkt namelijk dat
jongens in verreweg de meeste landen beter dan (37 procent van de landen), of even goed (47 procent) rekenen als meisjes.
Slechts in enkele landen (16 procent) rekenen meisjes beter dan jongens. Op het gebied van wiskunde presteren de
Nederlandse 15-jarige meisjes in 2018 echter even goed als jongens (PISA-2018, Gubbels et al., 2019).

3.2

Opleidingsniveau ouders8
Figuur 3.2a laat zien welk percentage leerlingen de referentieniveaus beheerst als we kijken naar het hoogst behaalde
opleidingsniveau van hun ouders. Naarmate het opleidingsniveau toeneemt, behalen meer leerlingen het streefniveau
1S/2F. Tegelijkertijd neemt het aantal leerlingen dat niveau 1F niet haalt af. Zo beheerst 92 procent van de leerlingen met
ouders in de hoogste opleidingscategorie (wo+, oftewel een masteropleiding of hoger) het streefniveau 2F voor lezen,
tegenover 58,5 procent van de leerlingen met ouders in de laagste opleidingscategorie (maximaal basisonderwijs (bao)).
Bij rekenen is dit respectievelijk 67,4 procent en 32,5 procent. De verschillen tussen de 2 groepen zijn het kleinst bij
taalverzorging: 75,1 procent tegenover 48,2 procent.
Figuur 3.2a Percentage leerlingen dat de referentieniveaus beheerst naar opleidingsniveau ouders (max. bao n=7.581;
Figuur 3.2 Percentage leerlingen dat de referentieniveaus beheerst naar opleidingsniveau ouders (max. bao n=7581;
max.
vo/mbo-1 n=11.168; mbo-2 n=7.200; mbo-3 n=14.908; mbo-4 n=26.667; hbo n=44.384; wo+ n=31.315)
max. vo/mbo-1 n=11168; mbo-2 n=7200; mbo-3 n=14908; mbo-4 n=26667; hbo n=44384; wo+ n=31315)
100%
90%

70%
60%
50%
40%
30%
20%

Lezen

Taalverzorging

Rekenen

Opleidingsniveau ouders
<1F

fundamenteel niveau (1F)

streefniveau (1S/2F)

8	Voor de opleiding van de ouders is de SOI2006-indeling gebruikt (zie CBS https://www.cbs.nl/nl-nl/onze-diensten/
methoden/classificaties/onderwijs-en-beroepen/standaard-onderwijsindeling--soi--/
standaard-onderwijsindeling-2006).

wo+

hbo

mbo-4

mbo-3

mbo-2

max. vo/mbo-1

max. bao

wo+

hbo

mbo-4

mbo-3

mbo-2

max. vo/mbo-1

max. bao

wo+

hbo

mbo-4

mbo-3

mbo-2

0%

max. vo/mbo-1

10%
max. bao

Percentage leerlingen

80%

WAT IS DE SAMENHANG VAN ACHTERGRONDKENMERKEN MET DE PRESTATIES VAN LEERLINGEN?

25

Leerlingen van ouders met een opleiding in de 3 laagste opleidingscategorieën (maximaal basisonderwijs, maximaal
voortgezet onderwijs/mbo-niveau 1 en maximaal mbo-niveau 2) presteren het zwakst. Vanaf mbo-niveau 3 verbeteren de
resultaten overtuigend. Bij taalverzorging behalen de leerlingen van ouders in de laagste 3 opleidingscategorieën behoorlijk
vergelijkbare resultaten. Bij lezen en rekenen wijkt het beeld voor de laagste drie opleidingscategorieën iets af.
Voor lezen halen de leerlingen van ouders met mbo-niveau 3 of hoger de ambitie van 65 procent voor het streefniveau 2F.
Bij taalverzorging geldt dit vanaf opleidingsniveau hbo. Bij rekenen lukt het alleen de groep leerlingen van ouders met
opleidingsniveau wo+ om de ambitie van 65 procent voor niveau 1S te halen.

HOOFDSTUK 3

Figuur 3.2b Percentage leerlingen dat op alle drie de onderdelen het streefniveau beheerst naar opleidingsniveau ouders
Figuur 3.3 Percentage leerlingen dat op alle drie de onderdelen het streefniveau beheerst naar opleidingsniveau ouders
(max.
max.vo/mbo-1
vo/mbo-1
n=2.315;
mbo-2
n=1.430;
n=3.988;
mbo-4hbo
n=8.130;
hbowo+
n=18.944;
wo+ n=17.852)
(max.bao
bao n=1.697;
n=1697; max.
n=2315;
mbo-2
n=1430;
mbo-3mbo-3
n=3988;
mbo-4 n=8130;
n=18944;
n=17852)
100%
90%

Percentage leerlingen

80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%

max. bao max. vo/mbo-1 mbo-2

mbo-3

mbo-4

hbo

wo+

Opleidingsniveau ouders
3x streefniveau (1S/2F)

Figuur 3.2b geeft het percentage leerlingen weer dat zowel voor lezen, taalverzorging als rekenen het streefniveau 1S/2F
behaalt als we kijken naar het opleidingsniveau van hun ouders. Bijna 60 procent van de leerlingen met de hoogstopgeleide
ouders (wo+) beheerst voor alle 3 de onderdelen het streefniveau: 57,0 procent. Van de leerlingen met ouders in de 3 laagste
opleidingscategorieën gaat het om ruim een vijfde (22,4 procent). Geen enkele leerling met hoogopgeleide ouders
presteerde op alle 3 de onderdelen onder het 1F-niveau (niet weergegeven in de figuur). Het percentage leerlingen dat op
alle 3 de onderdelen niveau 1F niet haalt, varieert van 1,0 procent (max bao) tot 0,1 procent (hbo).

3.3

Verwachte onderwijsscore
Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS, 2017) ontwikkelde in opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (OCW) de verwachte onderwijsscore. Dit in het kader van een nieuwe gewichtenregeling voor de verdeling van
middelen om onderwijsachterstanden te bestrijden. Het opleidingsniveau van de ouders van de leerling, de migratie­
achtergrond van de ouders (het land van herkomst en de verblijfsduur in Nederland), het gemiddelde opleidingsniveau
van alle moeders op de school en het al dan niet in de schuldsanering zitten van het gezin bepalen de verwachte
onderwijsscore. Onderzoek door het CBS toont aan dat deze kenmerken samen de te verwachten prestaties van leerlingen
het beste voorspellen. De verwachte onderwijsscore vormt niet alleen de basis voor de verdeling van middelen om
onderwijsachterstanden te bestrijden. De inspectie gebruikt deze score vanaf schooljaar 2020/2021 ook bij de beoordeling
van de leerresultaten van scholen9.

9	Regeling leerresultaten primair onderwijs 2020: https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stcrt-2019-69886.html.
Zie ook: https://www.onderwijsinspectie.nl/onderwerpen/onderwijsresultaten-primair-onderwijs/
naar-een-nieuw-onderwijsresultatenmodel.

26

PEIL.TAAL EN REKENEN 2018-2019

De mate waarin leerlingen de referentieniveaus beheersen, hangt sterk samen met de verwachte onderwijsscore. Figuur
3.3a toont het percentage leerlingen dat de referentieniveaus beheerst voor tien verschil­lende groepen leerlingen: van de 10
procent leerlingen met de laagste verwachte onderwijsscore (0-10 procent) tot de 10 procent leerlingen met de hoogste
verwachte onderwijsscore (90-100 procent). De grootste verschillen zien we bij rekenen en de kleinste bij taalverzorging.
Vergelijken we de resultaten van de leerlingen met de hoogste verwachte onderwijsscore met die van de leerlingen met de
laagste verwachte onderwijsscore, dan zien we bij de beheersing van niveau 2F voor lezen grote verschillen: 94,6 tegen 57,7
procent. Hetzelfde geldt voor 1S rekenen (71,8 procent tegen 30,0 procent) en 2F taalverzorging (78,0 tegen 47,0 procent).
Figuur3.43.3a
Percentage
leerlingen
dat de referentieniveaus
beheerstonderwijsscore
naar verwachte
onderwijsscore
in percentielen (n=168.046)
Figuur
Percentage
leerlingen
dat de referentieniveaus
beheerst naar verwachte
in percentielen
(n=168046)
100%
90%
80%

60%
50%
40%
30%
20%

Lezen

Taalverzorging

90-100%

80-90%

70-80%

60-70%

50-60%

30-40%

40-50%

20-30%

0-10%

10-20%

90-100%

80-90%

70-80%

60-70%

50-60%

40-50%

30-40%

10-20%

20-30%

0-10%

90-100%

80-90%

70-80%

60-70%

50-60%

40-50%

30-40%

10-20%

0%

20-30%

10%

0-10%

Percentage leerlingen

70%

Rekenen

Verwachte onderwijsscore
<1F

fundamenteel niveau (1F)

streefniveau (1S/2F)

Er is een enkele groep die voor lezen niet het ambitieniveau van 65 procent 2F haalt. Dat betreft de 10 procent leerlingen
met de laagste verwachte onderwijsscore. Voor taalverzorging en rekenen behalen aanzienlijk minder leerlingen deze
ambitie. Zo behaalt alleen de 30 procent leerlingen met de hoogste verwachte onderwijsscore de ambitie voor taalverzorging 2F. Bij rekenen 1S lukt dit alleen de 10 procent leerlingen met de hoogste verwachte onderwijsscores.
Figuur 3.3b geeft het percentage leerlingen weer dat zowel voor lezen, taalverzorging als rekenen het streefniveau 1S/2F
behaalt als we kijken naar de verwachte onderwijsscore. We zien dat bij een toename van de verwachte onderwijsscore ook
meer leerlingen op alle onderdelen het streefniveau behalen. Van de leerlingen met de hoogste verwachte onderwijsscores
behaalt 61,7 procent op alle onderdelen het streefniveau. Bij leerlingen met de laagste verwachte onderwijsscores ligt dit
percentage op 19,9 procent. In de 3 groepen leerlingen met de hoogste verwachte onderwijsscores zitten geen leerlingen
die op alle 3 onderdelen onder het 1F-niveau scoren. Het percentage leerlingen dat op alle 3 onderdelen 1F niet haalt,
varieert van 1,0 procent (verwachte onderwijsscore 0 tot 10 procent) tot 0,1 procent (verwachte onderwijsscore 50 tot 60
procent en verwachte onderwijsscore 60 tot 70 procent).

WAT IS DE SAMENHANG VAN ACHTERGRONDKENMERKEN MET DE PRESTATIES VAN LEERLINGEN?

27

Figuur 3.3b Percentage leerlingen dat op alle 3 de onderdelen het streefniveau beheerst naar verwachte onderwijsscore in
percentielen (n=61.837)

Figuur 3.5 Percentage leerlingen dat op alle drie de onderdelen het streefniveau beheerst naar verwachte onderwijsscore in percentielen (n=61837)
100%
90%

70%
60%
50%
40%

HOOFDSTUK 3

Percentage leerlingen

80%

30%
20%

90-100%

80-90%

70-80%

60-70%

50-60%

40-50%

30-40%

20-30%

10-20%

0%

0-10%

10%

Verwachte onderwijsscore
3x streefniveau (1S/2F)

3.4

Schooladvies10
De mate waarin leerlingen de referentieniveaus beheersen, hangt sterk samen met het advies voor het vervolgonderwijs
(het schooladvies) dat zij van de basisschool krijgen (zie figuur 3.4a). Wat opvalt is het hoge percentage leerlingen (46,6
procent) met het advies vmbo-b dat het 1F-niveau voor rekenen niet haalt. Een zeer klein aantal van deze leerlingen (1,4
procent, 139 leerlingen in totaal) beheerst het streefniveau 1S voor rekenen. Aan de andere kant zijn er nauwelijks leerlingen
met een advies havo/vwo of vwo die de fundamentele niveaus niet beheersen: 6 leerlingen voor lezen, 50 voor taalvaardigheid
en 27 leerlingen voor rekenen. De meeste leerlingen met een advies havo/vwo of vwo beheersen het streefniveau: 98,3
procent voor lezen, 89,8 procent voor taalverzorging en 87,8 procent voor rekenen.
Voor lezen haalt alleen de groep leerlingen met een schooladvies vmbo-(g)t of hoger de ambitie van 65 procent voor het
streefniveau 2F. Bij taalverzorging lukt dit de groep leerlingen met een schooladvies havo of hoger. Voor rekenen lukt het
alleen de groep leerlingen met een schooladvies havo/vwo of hoger om de ambitie van 65 procent te halen.

10	Het schooladvies is het oorspronkelijk advies voor het vervolgonderwijs dat de basisschool heeft afgegeven voor
eventuele bijstelling op basis van de eindtoets. Het is mogelijk dat scholen dit advies op basis van de verplichte
heroverweging, na het bekend worden van het toetsadvies, naar boven bijstellen. Dit gebeurde bij 10,2 procent van
de leerlingen. Leerlingen met een advies praktijkonderwijs, voortgezet speciaal onderwijs en leerlingen die geen
eindtoets hoeven te maken omdat ze voldoen aan de ontheffingsgronden, laten we buiten beschouwing.

28

PEIL.TAAL EN REKENEN 2018-2019

Figuur 3.4a
Percentage leerlingen
beheerst
naarnaar
schooladvies
(vmbo-b
n=9.660;
vmbo-b/k
n=6.333;
Figuur
3.6 Percentage
leerlingendat
datdedereferentieniveaus
referentieniveaus
beheerst
schooladvies
(vmbo-b
n=9660;
vmbo-b/k
n=6333;
vmbo-k n=16.911;
vmbo=(g)t
n=31.073;
vmbo-(g)t/havo
n=16.094;
havohavo
n=29.810;
havo/vwo
& vwo&n=49.965)
vmbo-k
n=16911;vmbo-k/(g)t
vmbo-k/(g)tn=7.646;
n=7646;
vmbo=(g)t
n=31073;
vmbo-(g)t/havo
n=16094;
n=29810;
havo/vwo
vwo n=49965)
100%
90%
Percentage leerlingen

80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%

Lezen

Taalverzorging

havo/vwo & vwo

havo

vmbo-(g)t/havo

vmbo-(g)t

vmbo-k/(g)t

vmbo-k

vmbo-b/k

vmbo-b

havo/vwo & vwo

havo

vmbo-(g)t/havo

vmbo-(g)t

vmbo-k/(g)t

vmbo-k

vmbo-b/k

vmbo-b

havo/vwo & vwo

havo

vmbo-(g)t/havo

vmbo-(g)t

vmbo-k/(g)t

vmbo-k

vmbo-b/k

0%

vmbo-b

10%

Rekenen

Schooladvies
<1F

fundamenteel niveau (1F)

streefniveau (1S/2F)

In figuur 3.4b is te zien welke leerlingen, uitgesplitst naar schooladvies, voor zowel lezen, taalverzorging als rekenen het
fundamentele niveau 1F niet behalen of juist op alle onderdelen het streefniveau 1S/2F behalen. Gaat het schooladvies
omhoog, dan behalen meer leerlingen het streefniveau voor zowel lezen, taalverzorging als rekenen. Van de leerlingen met
het schooladvies vwo is dat 86,4 procent. Dit percentage daalt sterk naarmate het schooladvies lager is. Zo beheerst maar
11,7 procent van de leerlingen met het advies vmbo-(g)t op alle onderdelen het streefniveau. Dit vraagt de nodige inspanningen van het voortgezet onderwijs om alle leerlingen alsnog naar niveau 2F te brengen, het algemeen maatschappelijk
niveau dat elke Nederlander zou moeten beheersen. Van de leerlingen die op alle onderdelen het fundamentele niveau niet
behalen, heeft 70,6 procent het schooladvies vmbo-b, 14,6 procent het advies vmbo-b/k en 10,3 procent het advies vmbo-k.
De overige 4,5 procent krijgt een hoger advies van de basisschool.
Figuur 3.4b Percentage leerlingen dat op alle 3 de onderdelen onder het 1F-niveau scoort (vmbo-b n=281; vmbo-b/k n=58; vmbo-k n=41)

Figuur 3.7 Percentage leerlingen dat op alle drie de onderdelen onder het 1F-niveau scoort (vmbo-b n=281; vmbo-b/k n=58; vmbo-k n=41)
en het percentage leerlingen dat op alle 3 de onderdelen het streefniveau beheerst naar schooladvies (vmbo-b n=21; vmbo-b/k n=31;
en het percentage leerlingen dat op alle drie de onderdelen het streefniveaus beheerst naar schooladvies (vmbo-b n=21; vmbo-b/k n=31;
vmbo-kn=348;
n=348;
vmbo-k/(g)t
n=377;
vmbo-(g)t
n=3.650;
vmbo-(g)t/havo
havo n=13.740;
n=11.509;
vwo n=28.246)
vmbo-k
vmbo-k/(g)t
n=377;
vmbo=(g)t
n=3650;
vmbo-(g)t/havo
n=4021;n=4.021;
havo n=13740;
havo/vwohavo/vwo
n=11509; vwo
n=28246)
100%
90%

70%
60%
50%
40%
30%
20%

Schooladvies
3x <1F

3x streefniveau (1S/2F)

vwo

havo/vwo

havo

vmbo-(g)t/havo

vmbo-(g)t

vmbo-k/(g)t

vmbo-k

0%

vmbo-b/k

10%
vmbo-b

Percentage leerlingen

80%

WAT IS DE SAMENHANG VAN ACHTERGRONDKENMERKEN MET DE PRESTATIES VAN LEERLINGEN?

29

3.5

Migratieachtergrond
In figuur 3.5a is te zien hoe de migratieachtergrond11 van een leerling samenhangt met het behalen van de referentieniveaus
voor lezen, taalverzorging en rekenen. Gemiddeld presteren leerlingen met een niet-westerse migratieachtergrond minder
goed dan leerlingen met een westerse migratieachtergrond en leerlingen zonder migratieachtergrond. De eerste generatie
niet-westerse migranten behaalt voor lezen en taalverzorging lagere prestaties dan de tweede generatie. Het valt op dat we
nauwelijks een verschil zien bij rekenen. De eerste generatie niet-westerse migranten presteert zelfs iets beter als het gaat
om de beheersing van het streefniveau 1S (eerste generatie 40,2 procent en tweede generatie 39,3 procent). Dat is anders
voor leerlingen met een westerse migratieachtergrond: tweede generatie westerse migranten presteren op alle onderdelen
juist duidelijk beter dan de eerste generatie westerse migranten. Leerlingen die behoren tot de tweede generatie westerse
migranten presteren zelfs op alle onderdelen iets beter dan de leerlingen zonder migratieachtergrond. Het grootste verschil
zien we bij taalverzorging: 60,8 procent van de leerlingen zonder migratieachtergrond beheerst het streefniveau 2F, tegen
64,6 procent van de tweede generatie westerse migranten.
Leerlingen met een tweede generatie westerse achtergrond beheersen het vaakst het streefniveau voor zowel lezen,
taalverzorging als rekenen (41,3 procent, 3.866 leerlingen). Dit geldt voor 38,1 procent van de leerlingen zonder migratieachtergrond. De verklaring voor de betere prestaties van westerse migranten is dat hun ouders vaak hoger opgeleid zijn
(CBS, 2019).
Als we naar de beheersing van het streefniveau door de verschillende groepen leerlingen kijken, zien we dat alle groepen
leerlingen alleen voor lezen het ambitieniveau van 65 procent 1S/2F halen, met uitzondering van de eerste generatie
niet-westerse migranten die ook voor lezen deze ambitie niet halen.

11	CBS-definitie (zie cbs.nl): Iemand die in het buitenland is geboren, behoort tot de eerste generatie, terwijl iemand
van de tweede generatie in Nederland is geboren. Westerse migranten komen uit een van de landen in Europa
(exclusief Turkije), Noord-Amerika en Oceanië. Niet-westerse migranten komen uit Afrika, Latijns-Amerika of Azië
(inclusief Turkije). Leerlingen die een eindtoets maakten maar minder dan vier jaar in Nederland zijn, zijn niet
meegenomen.

HOOFDSTUK 3

Voor een goede aansluiting op het vervolgonderwijs is het wenselijk voor leerlingen, zeker voor degenen die doorstromen
naar de hogere types vervolgonderwijs, om de streefniveaus voor lezen, taalverzorging en rekenen te beheersen. In de
praktijk geeft de beheersing van de 3 onderdelen een ander beeld. Zo zijn er 602 leerlingen met een schooladvies havo of
hoger die voor geen enkel onderdeel het streefniveau halen. Daarentegen zijn er 400 leerlingen met een schooladvies
vmbo-b, vmbo-b/k of vmbo-k die voor alle onderdelen het streefniveau beheersen. Met het oog op gelijke kansen is het
opvallend dat scholen bij bijna de helft van deze 400 leerlingen (46,8 procent) het schooladvies na heroverweging niet naar
boven bijstellen. Mogelijk is hier (deels) sprake van administratieve fouten van scholen bij het registreren van de referentieniveaus of schooladviezen. Het bijstellen van de schooladviezen bij deze leerlingen gebeurt vaker bij leerlingen met een
niet-westerse migratieachtergrond (69,8 procent, 74 van de 106 leerlingen) dan bij leerlingen met een westerse migratieachtergrond (53,6 procent, 15 van de 28 leerlingen) en leerlingen zonder migratieachtergrond (46,6 procent, 124 van de 266
leerlingen).

30

PEIL.TAAL EN REKENEN 2018-2019

Figuur 3.5a Percentage leerlingen dat de referentieniveaus beheerst naar migratieachtergrond (geen migratieachtergrond
Figuur
3.8 Percentage
leerlingen
dat de n=3.055;
referentieniveaus
beheerst
naar migratieachtergrond
(geenniet-westers
migratie n=127037;n=3.252;
1e gen.
n=127.037;
1e gen.
westers
2e gen.
westers
n=9.350; 1e gen.
2e gen. niet-westers n=25.385)
westers n=3055; 2e gen. westers n=9350; 1e gen. niet-westers n=3252; 2e gen. niet-westers n=25385)
100%
90%

Percentage leerlingen

80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%

Lezen

Taalverzorging

2e gen. niet-westers

1e gen. niet-westers

2e gen. westers

1e gen. westers

geen migratieachtergrond

2e gen. niet-westers

1e gen. niet-westers

2e gen. westers

1e gen. westers

geen migratieachtergrond

2e gen. niet-westers

1e gen. niet-westers

2e gen. westers

1e gen. westers

0%

geen migratieachtergrond

10%

Rekenen

Migratieachtergrond
<1F

3.6

fundamenteel niveau (1F)

streefniveau (1S/2F)

Schoolloopbaan12
Figuur 3.6a laat zien dat leerlingen die langer over de basisschoolperiode doen (vertraagde leerlingen) duidelijk minder
goed presteren dan leerlingen die de basisschool in 8 jaar doorlopen (reguliere leerlingen). Leerlingen die de basisschool
versneld doorlopen, presteren juist beter. Vergelijken we de prestaties van reguliere leerlingen met die van versnelde en
vertraagde leerlingen, dan zien we dat de prestaties van vertraagde en reguliere leerlingen meer van elkaar verschillen dan
de prestaties van versnelde en reguliere leerlingen. Vooral bij rekenen valt op dat maar 23 procent van de vertraagde
leerlingen het streefniveau 1S beheerst. Zelfs 16 procent beheerst het fundamentele niveau 1F niet.

12	Duur schoolloopbaan: reguliere leerling (11 jaar op teldatum 1 oktober); versneld (10 jaar of jonger), vertraagd (12
jaar of ouder).

WAT IS DE SAMENHANG VAN ACHTERGRONDKENMERKEN MET DE PRESTATIES VAN LEERLINGEN?

31

Figuur 3.6a Percentage leerlingen dat de referentieniveaus beheerst naar duur schoolloopbaan (versneld n=20514; regulier
Figuur
3.9 Percentage
leerlingen
dat de referentieniveaus beheerst naar duur schoolloopbaan (versneld n=20514; regulier n=127199; vertraagd n=20793)
n=127199;
vertraagd
n=20793)
100%
90%
80%

60%
50%

HOOFDSTUK 3

Percentage leerlingen

70%

40%
30%
20%
10%
0%

versneld

regulier

vertraagd

Lezen

versneld

regulier

vertraagd

Taalverzorging

versneld

regulier

vertraagd

Rekenen

Duur schoolloopbaan
<1F

fundamenteel niveau (1F)

streefniveau (1S/2F)

Van de leerlingen die zowel voor lezen, taalverzorging als rekenen het fundamentele niveau 1F niet halen, is 34,1 procent
een vertraagde leerling. De overige leerlingen die op geen van de onderdelen 1F halen, zijn voor het grootste deel reguliere
leerlingen (62,5 procent), terwijl 3,4 procent versnelde leerlingen betreft. Maar er zijn ook leerlingen met een vertraagde
schoolloopbaan die zowel voor lezen, taalverzorging als rekenen het streefniveau 1S/2F behalen (13,1 procent, 2.728
leerlingen). Van de versnelde leerlingen en reguliere leerlingen behaalt respectievelijk 50,2 procent en 38,5 procent op alle 3
de onderdelen het streefniveau.
Leerlingen die 8 jaar over de basisschool doen, realiseren alleen voor lezen (79,6 procent) de ambitie van 65 procent 2F.
Leerlingen die versneld door de basisschool gaan, lukt dit voor de onderdelen lezen (86,4 procent) en taalverzorging
(73,2 procent), maar niet voor rekenen (60 procent). Vertraagde leerlingen halen bij geen van de onderdelen de ambitie.
Meijnen (2013) concludeerde eerder al dat zittenblijven een ‘ineffectieve strategie is die tot verspilling van middelen leidt’.
Ook onze bevindingen en andere studies (Van Vuuren & van der Wiel, 2015; De Fraine, Luyten & Karsten, 2013) wijzen in
die richting.

32

PEIL.TAAL EN REKENEN 2018-2019

LITERATUURLIJST

33

Literatuurlijst
ABDTOPConsult (2019). PO-Eindtoets 2018-2019: Review incident. Den Haag: ABDTOPConsult.
Centraal Bureau voor de Statistiek (2017). Herziening gewichtenregeling primair onderwijs – Hoofdlijnenrapport. Den Haag/Heerlen/
Bonaire: Centraal Bureau voor de Statistiek.
Centraal Bureau voor de Statistiek (2019). [Statline]. Thema onderwijs. Onderwijsniveau bevolking: onderwijsniveau, geslacht, leeftijd en
migratieachtergrond. https://opendata.cbs.nl.
Expertgroep Doorlopende Leerlijnen Taal en Rekenen (2009). Een nadere beschouwing. Over de drempels met taal en rekenen.
Enschede: SLO (nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling).
Expertgroep Toetsen PO (2018). Rapportage vergelijkbaarheid eindtoetsen en invoering gezamenlijk anker. Utrecht: Expertgroep
Toetsen PO.
Expertgroep Toetsen PO (2019). Normering eindtoetsen 2019 rapportage (intern werkdocument). Utrecht: Expertgroep Toetsen PO.
Fraine B. de, Luyten H. & Karsten, S. (Gastredactie) (2013). Themanummer zittenblijven. Pedagogische Studiën, 90, 5.
Gedownload op 2 januari 2020 van http://pedagogischestudien.nl/search?issueId=v90i5.
Glas, C.A.W., Emons, W.H.M. & Berding-Oldersma, P.K. (2016). Scenario’s voor ijking van de eindtoetsen op de referentieniveaus.
Utrecht: Expertgroep PO.
Gubbels, J., Langen, A. van, Maassen, N. & Meelissen, M. (2019). Resultaten PISA-2018 in vogelvlucht. Enschede: Universiteit
Twente.
Gubbels, J., Netten, A. & Verhoeven, L. (2017). Vijftien jaar leesprestaties in Nederland: PIRLS-2016. Nijmegen: Expertisecentrum
Nederlands, Radboud Universiteit, Behavioural Science Institute.
Inspectie van het Onderwijs (2016). Taal en rekenen aan het einde van de basisschool. Peil.onderwijs. Utrecht: Inspectie van het
Onderwijs.
Inspectie van het Onderwijs (2017). Peil.onderwijs: Taal en rekenen aan het einde van de basisschool 2015-2016. Utrecht: Inspectie van
het Onderwijs.
Inspectie van het Onderwijs (2018). Peil.onderwijs: Taal en rekenen aan het einde van de basisschool 2016-2017. Utrecht: Inspectie van
het Onderwijs.
Inspectie van het Onderwijs (2019a). De staat van het onderwijs 2019: Onderwijsverslag over 2017/2018. Utrecht: Inspectie van het
Onderwijs.
Inspectie van het Onderwijs (2019b). Reken- en wiskundeonderwijs aan (potentieel) hoogpresterende leerlingen. Utrecht: Inspectie van
het Onderwijs.
Inspectie van het Onderwijs (2020). Onderwijsresultatenmodel primair onderwijs. Utrecht: Inspectie van het Onderwijs. https://
www.onderwijsinspectie.nl/onderwerpen/onderwijsresultaten-primair-onderwijs/documenten/publicaties/2019/12/10/
onderwijsresultatenmodel-voor-het-primair-onderwijs.

34

PEIL.TAAL EN REKENEN 2018-2019

Meelissen, M.R.M., & Punter, R.A. (2016). Twintig jaar TIMMS: ontwikkelingen in leerlingprestaties in de exacte vakken in het basisonderwijs 1995-2015. Enschede: Universiteit Twente. Gedownload op 2 januari 2020 van https://ris.utwente.nl/ws/portalfiles/
portal/5136442/Twintig+jaar+TIMSS+23-11-2016.pdf.
Meijnen, W. (2013). Opstaan tegen zittenblijven: Om moe van te worden. Pedagogische Studiën, 90, 89-96. Gedownload op 2
januari 2020 van http://pedagogischestudien.nl/search?issueId=v90i5.
Mullis, I.V.S., Martin, M.O., Foy, P. & Hooper, M. (2016). TIMSS 2015 International Results in mathematics. Boston: TIMMS & PIRLS
International Study Center, Lynch School of Education, Boston College and International Association for the evaluation of
educational achievement (IEA).
Mullis, I.V.S., Martin, M.O., Foy, P. & Hooper, M. (2017). PIRLS 2016 International Results in reading. Boston: TIMMS & PIRLS
International Study Center, Lynch School of Education, Boston College and International Association for the evaluation of
educational achievement (IEA).
Tweede Kamer der Staten-Generaal (2018). Kamerstukken II 2018/19, 31293, nr. 422, p.5. Den Haag: Tweede Kamer der
Staten-Generaal.
Vuuren, D. van & Wiel, K. van der (2015). Zittenblijven in het primair en voortgezet onderwijs: Een inventarisatie van de voor- en nadelen
(CPB Policy Brief 2015/10). Gedownload op 2 januari 2020 van https://www.cpb.nl/publicatie/
zittenblijven-in-het-primair-en-voortgezet-onderwijs-een-inventarisatie-van-de-voor-en-nadelen.

[HOOFDSTUK]

35

36

PEIL.TAAL EN REKENEN 2018-2019

BIJLAGE 1

37

	Bijlage 1. Concretisering van
referentieniveaus
Bron: www.taalenrekenen.nl

Globale beschrijving vaardigheden voor referentieniveau 1F lezen en taalverzorging
De leerling:
• kan eenvoudige teksten over herkenbare onderwerpen zodanig vloeiend lezen dat woordherkenning en tekstbegrip de
leerling niet in de weg staan;
• kan jeugdliteratuur, waarvan de structuur eenvoudig is, belevend lezen;
• kan de meest voorkomende leestekens gebruiken;
• kent woordsoorten en beheerst werkwoordspelling en regels voor spelling.

Globale beschrijving van de vaardigheden voor referentieniveau 1S/2F lezen en taalverzorging
De leerling:
• kan instructieve teksten en betogende teksten lezen en eenvoudige adolescentenliteratuur;
• kan de hoofdgedachte van een tekst weergeven en legt relaties tussen tekstdelen en kan die evalueren en beoordelen;
• beheerst nog niet alle spellingsproblemen, heeft kennis van de lijdende, bedrijvende en vragende vorm, en beheerst
moeilijke gevallen van de persoonsvorm.

Globale beschrijving van de vaardigheden voor referentieniveau 1F rekenen
De leerling:
• weet eenvoudige getallen, bewerkingen en symbolen correct te noteren en te gebruiken;
• kan getallen lezen en uitleggen hoe getallen uit cijfers opgebouwd zijn;
• kan hoofdrekenen met en zonder notatie van tussenresultaten;
• kan hoofdbewerkingen (+, -, x, :) met gehele en eenvoudige decimale getallen op papier uitvoeren, evenals bewerkingen
met eenvoudige breuken;
• kan berekeningen uitvoeren om problemen op te lossen en de rekenmachine op verstandige wijze inzetten;
• kan in de context van verhoudingen eenvoudige berekeningen uitvoeren, ook met procenten en verhoudingen;
• kan veel voorkomende en eenvoudige meetinstrumenten gebruiken en aflezen, met maateenheden rekenen en in
eenvoudige gevallen maateenheden in elkaar omzetten;
• heeft een gevoel ontwikkeld voor standaardmaten in veel voorkomende situaties;
• kent namen van enkele meetkundige figuren en begrippen en kan deze gebruiken om situaties in de ruimte te
beschrijven;
• kan eenvoudige tabellen, diagrammen en grafieken gebruiken bij het oplossen van problemen, ook om eenvoudige
berekeningen uit te voeren.

Globale beschrijving van de vaardigheden voor referentieniveau 1S rekenen
Getallen
De leerling:
• heeft de eigenschappen van getallen en bewerkingen (efficiënt rekenen) paraat en maakt hiervan gebruik bij het rekenen
met grotere getallen, decimale getallen, moeilijkere breuken en gemengde getallen;
• kan standaardprocedures met inzicht gebruiken binnen situaties waarin gehele getallen, breuken en decimale getallen
voorkomen;
• weet waarom er procedures zijn die altijd werken en weet waarom dat zo is.

38

PEIL.TAAL EN REKENEN 2018-2019

Verhoudingen
De leerling:
• kan rekenen met percentages, ook met moeilijke getallen en kan breuken, verhoudingen en percentages in elkaar
omzetten;
• weet dat een percentage relatief van karakter is;
• kent de decimale structuur van het metriek stelsel. Kan rekenen met vergrotingsfactoren en schaal.

Meten en Meetkunde
De leerling:
• kan gegevens van meetinstrumenten interpreteren en alledaagse aanduidingen in gebruik herkennen;
• heeft de standaardoppervlaktematen en inhoudsmaten paraat;
• kan redeneren welke maat in welke context past;
• kan redeneren met symmetrische figuren en meetkundige patronen voortzetten;
• weet formules te gebruiken en te verklaren bij het berekenen van oppervlakte en inhoud van eenvoudige figuren;
• kan redeneren en uitleg geven bij de samenhang tussen omtrek, oppervlakte en inhoud van figuren en objecten.

Verbanden
De leerling:
• kan berekeningen uitvoeren op basis van informatie uit tabellen, grafieken en diagrammen en is in staat hieruit
conclusies te trekken over een (toekomstige) situatie;
• kan punten in een assenstelsel plaatsen en coördinatoren aflezen;
• kan conclusies trekken op basis van een voorstelling van een verband en kan in globale zin grafieken schetsen;
• kan patronen in eenvoudige rijen getallen ontdekken.

[HOOFDSTUK]

39

Inspectie van het Onderwijs
Postbus 2730 | 3500 gs Utrecht
www.onderwijsinspectie.nl
© Inspectie van het Onderwijs | maart 2020