Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 285

Initiatiefnota van het lid Tielen over eerder en
duidelijker grenzen stellen

Nr. 3

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN
EN SPORT EN VOOR RECHTSBESCHERMING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 januari 2020
«Vroeger en effectiever grenzen stellen om erger te voorkomen» is de
kern van de Initiatiefnota die mevrouw Tielen aan uw Kamer heeft
aangeboden.1 Graag voldoen wij – mede namens de Minister voor Basisen Voorgezet Onderwijs en Media – aan uw verzoek om de door haar
voorgestelde maatregelen te voorzien van een beleidsreactie.
Algemeen
Mevrouw Tielen vraagt in haar Initiatiefnota hernieuwde aandacht voor de
preventie en aanpak van grensoverschrijdend gedrag van jongeren.
Vroeger en effectiever ingrijpen als ouders te kort schieten, is volgens
haar nodig om te zorgen dat die jongens en meisjes, waarvan op basis
van risicofactoren en vroeg signalen te voorspellen is dat ze af gaan
glijden, op het rechte pad blijven.
Wij spreken allereerst onze waardering uit voor het initiatief van mevrouw
Tielen. Wij delen de analyse en de uitgangspunten van de Initiatiefnota.
De kracht van de nota ligt in de brede analyse van grensoverschrijdend
gedrag van jeugdigen, het belang om zo vroeg mogelijk in de opvoeding
te beginnen met grenzen stellen en het met kracht aanspreken van de
verantwoordelijke ouders en verzorgers. Het doel van haar Initiatiefnota
en het maatschappelijk belang is evident: meer jongeren met perspectief
en minder maatschappelijke overlast en jeugdcriminaliteit.
Mevrouw Tielen onderscheidt in haar nota vier risicofactoren voor
grensoverschrijdend gedrag, jeugdoverlast en jeugdcriminaliteit die
tevens aangrijpingspunten zijn voor het beleid:
1) Ontwrichte gezinssituaties
1

kst-35285-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Kamerstuk 35 285, nr. 1.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 285, nr. 3

1

2)

Jongeren met psychische problemen en/of verstandelijke beperkingen
3) Ontbreken van een stimulerend opgroeimileu
4) Ontbreken van een sociaaleconomisch perspectief door schulden,
werkloosheid en gebrek aan opleiding.
De door mevrouw Tielen benoemde risicofactoren zijn heel herkenbaar.
De afgelopen jaren zijn deze factoren langs verschillende beleidslijnen
aangepakt: in opvoeding, onderwijs, jeugdzorg, en geestelijke gezondheidszorg en door politie en justitie. Voorbeelden hiervan zijn jeugd- en
opvoedhulp, schoolverlaters-aanpak, bureau Halt, Adolescentenstrafrecht,
specifieke programma’s in de steden gericht op risico-jeugd en het
algemene beleid van gemeenten en Rijk ten aanzien van onderwijs, werk,
inkomen en aanpak van schulden.
JenV, VWS, BZK, OCenW en SZW werken samen aan een preventieve
aanpak, die ook gebiedsgericht is. Hierbij worden diverse bestuursorganen, (lokale) partners en het bedrijfsleven betrokken. Het gemeenschappelijke doel is verhinderen dat jongeren en andere kwetsbare personen
worden geïntimideerd en/of verleid om af te glijden naar criminaliteit. Dit
doen we door in te zetten op het verstevigen van de sociale structuren,
kansen op een zinvol bestaan en bijdrage aan de samenleving en het
weerbaarder maken van professionals in het sociale, onderwijs- en
veiligheidsdomein. Daarmee verminderen we de voedingsbodem voor
georganiseerde ondermijnende criminaliteit. In de brief aan uw Kamer
van 18 oktober 2019 over de «contouren breed offensief tegen georganiseerde ondermijnende criminaliteit» worden al enkele eerste concrete
maatregelen genoemd.2 De leerervaringen van de aanpak van het
Nationaal Programma Rotterdam-Zuid worden hierbij verder ontwikkeld.
We zetten daarbij in op de sporen onderwijs, werken, wonen en veiligheid.
Voorgestelde maatregelen
Mevrouw Tielen wil ouders en verzorgers krachtiger aanspreken op hun
verantwoordelijkheden, desnoods met enige dwang. Zij stelt de volgende
maatregelen voor, die wij onderstaand van een beleidsreactie voorzien:
1) Verplichte ouderbetrokkenheid in alle zorg-, onderwijs- en
straftrajecten
•

•

•

•

Maak richtlijnen over overheidscommunicatie jegens minderjarigen,
waarbij ook altijd met de ouders wordt gecommuniceerd en maak deze
ook van toepassing op onderwijsinstellingen, waarbij ouders worden
aangesproken bij verzuim of andere niet nagekomen afspraken;
Maak ouderondersteuning m.b.v. (verplichte) oudercursussen (ook
gericht op hechting) en tijdelijk pleegouderschap onderdeel van het
jeugdhulpaanbod;
Maak het mogelijk om bij, door onafhankelijk toezicht, bewezen
nalatigheid van betrokkenheid door ouders, kinderbijslag te korten of
in te trekken;
Maak via de (jeugd)wet mogelijk dat de ouder(s) een expliciete rol
hebben in de besluitvorming over intensieve zorgtrajecten (denk aan
afkicktrajecten).

Beleidsreactie:
–

2

Met mevrouw Tielen vinden wij (vergroten van) ouderbetrokkenheid
essentieel in zorg-, onderwijs- en straftrajecten. Staande praktijk in het
onderwijs is dat middelbare scholen ouders informeren over de
Kamerstuk 29 911, nr. 254.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 285, nr. 3

2

–

–

–

vorderingen van hun kinderen. Ongeoorloofd verzuim wordt door
scholen gemeld. De leerplichtambtenaar gaat vervolgens in gesprek
met de leerling en de ouders. Zo wordt er gezocht naar oplossingen.
Bij (aanhoudend) frequent ongeoorloofd verzuim kan de leerplichtambtenaar een proces-verbaal opmaken.
Gemeenten bieden vrij toegankelijke opvoedondersteuning aan via de
Jeugdgezondheidszorg (JGZ), Centra voor Jeugd en gezin, scholen en
kinderopvang. Zij doen dat op basis van de Jeugdwet en de Wet
Publieke Gezondheid. Voor ouders die risico lopen op opvoedproblemen worden door de JGZ gerichte interventies ingezet zoals VoorZorg,
Stevig Ouderschap en vormen van videotraining. Bevorderen van
sensitief ouderschap gericht op een veilige hechting is bij deze
interventies een belangrijke doelstelling. Wanneer de opvoedingsrisico’s zo groot zijn dat deze aanleiding geven om ouders te verplichten
hun opvoedvaardigheden te vergroten, dan gebeurt dat binnen het
gedwongen kader van de Jeugdwet.
Flexibele vormen van pleegzorg dragen bij aan laagdrempelige,
gezinsgerichte zorg. In 2018 betrof 15% van alle pleegzorgplaatsingen
een deeltijdplaatsing en 4% een combinatie van voltijd en deeltijd.3 Via
de uitvoering van het actieplan pleegzorg, worden flexibele vormen
van pleegzorg gestimuleerd.
Wanneer er sprake is van nalatigheid, verwaarlozing waardoor de
ontwikkeling van het kind wordt bedreigd wordt ingezet op hulpverlening Als dat vrijwillig niet kan dan wel niet lukt kan de rechter (na
verzoek van RvdK/OM) een ondertoezichtstelling (OTS) uitspreken,
waarbij een gezinsvoogd wordt aangesteld die gezag heeft naast de
ouder(s). Wanneer de situatie niet verbetert en de ouders uiteindelijk
het gezag over het kind verliezen, vervalt de kinderbijslag.

2) Verstevig verbinding straf en zorg
•

•

•

Verdubbel de maximumstraffen bij ernstige gewelds- en zedendelicten
om het element van vergelding zwaarder te laten wegen, onderzoek de
mogelijkheid van minimumstraffen.
Zorg dat jongeren die via het Adolescentenstrafrecht in detentie zitten
bewezen zorg- en onderwijstrajecten volgen om recidive te voorkomen.
Maak voor veiligheid en recidiverisico altijd besliscriteria van de
overwegingen m.b.t. bezuinigingen op capaciteit en de infrastructuur
van JJI’s.

Beleidsreactie:
–

–

3

Met mevrouw Tielen zijn wij van oordeel dat bij de preventie en de
aanpak van de jeugdcriminaliteit sancties en zorg hand in hand
moeten gaan, ook om recidive te voorkomen.
Bij voorkeur wordt preventie ingezet ter voorkoming van straf en ter
ondersteuning van leefgebieden als onderwijs en zorg. De, door het
Ministerie van Justitie en Veiligheid ontwikkelde en door het NJi
erkende, preventieve gedragsinterventie Alleen jij bepaalt wie je bent
(AJB) heeft als doel om jongeren tussen de 12 en 18 jaar, die
opgroeien in armoede en die praktijkonderwijs of het laagste niveau
vmbo volgen, een betere toekomst te bieden. Het gaat daarbij om het
voorkomen van de ontwikkeling van delinquent en/of overlastgevend
gedrag, het verbeteren van schoolprestaties en voorkomen van
schooluitval. Uit de effectevaluatie van de Universiteit van Amsterdam
(juli 2018) blijkt dat jongeren die deelnamen aan AJB na afloop van de
interventie twee keer minder vaak werden geregistreerd als verdachte
Zie factsheet pleegzorg van Jeugdzorg Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 285, nr. 3

3

–

–

–

–

–

4

door de politie en gemiddeld drie keer minder veroordeeld werden
voor strafbare feiten dan jongeren uit de controlegroep. Andere
effecten van AJB zijn afname van gedragsproblemen, toename
pro-sociaal gedrag, verbeterde omgang met autoriteit, verbeterde
vrijetijdsbesteding en afname van delinquente vrienden.
In de brief van de Minister voor Rechtsbescherming over de aanpak
van de jeugdcriminaliteit van 28 juni 2019 (Kamerstuk 28 741, nr. 53) is
aangegeven dat er geen noodzaak bestaat om de detentieduur voor
12–18 jarigen te verhogen. Het huidige stelsel is met de PIJ-maatregel
en de mogelijkheid het volwassenenstrafrecht toe te passen bij 16- en
17-jarigen voldoende toegerust om een passende reactie te kunnen
geven op zeer ernstige delicten.
In het Algemeen Overleg Justitiële Jeugd van 25 september jl. heeft de
Minister voor Rechtsbescherming, naar aanleiding van de petitie
Verhoog jeugdstraffen, aangegeven dat hij het WODC zal vragen om
een onderzoek uit te voeren naar de wijze waarop er in het buitenland
invulling wordt gegeven aan maximumstraffen voor minderjarigen, of
er gebruik van wordt gemaakt en wat bekend is over de effectiviteit en
de kans op recidive (Kamerstukken 28 741 en 24 587, nr. 72). Zodra de
uitkomsten van dit onderzoek beschikbaar zijn, zal de Minister voor
Rechtsbescherming opnieuw met uw Kamer in overleg gaan over de
strafmaat voor jeugdigen.
Jongvolwassenen die middels het Adolescentenstrafrecht worden
berecht en een vrijheidsbenemende straf of maatregel krijgen
opgelegd worden in een Justitiële Jeugdinrichting (JJI) geplaatst. In
alle JJI’s worden gedragsinterventies aangeboden. Dit zijn (groeps-)therapieën die zich richten op probleemgedrag van jeugdigen en
moeten leiden tot recidivevermindering. Het Ministerie van Justitie en
Veiligheid heeft een erkenningscommissie die de gedragsinterventies
toetst op effectiviteit. Als interventies ook door onderzoek een graad
van bewezen effectiviteit behalen, worden deze geregistreerd in de NJI
databank voor bewezen effectieve interventies.4 In de doorontwikkeling van de JJI’s is er veel aandacht voor het aanbod van onderwijs- en
arbeidstrajecten die passend zijn bij de steeds ouder wordende
populatie binnen de JJI’s. Onderdeel is een pilot waarbij een JJI en
een PI kennis en interventies uitwisselen voor deze doelgroep.
Bij de beslissingen over afbouw van overcapaciteit is rekening
gehouden met veiligheid en recidiverisico’s. In voornoemde brief van
28 juni 2019 zijn de overwegingen benoemd die rol hebben gespeeld
bij de afbouw van de overcapaciteit. Door de afbouw van capaciteit
kan geïnvesteerd worden in een meer persoonsgerichte aanpak tijdens
de periode van vrijheidsbeneming. Kenmerkend hierbij zijn maatwerk
in zorgbehoefte en beveiligingsnoodzaak in combinatie met continuïteit van zorg en dagbesteding zoveel als mogelijk is.
Bij de recente besluitvorming over afbouw van capaciteit zijn de
volgende afwegingen betrokken:
• Landelijke spreiding waarbij aanbod in de regio in overeenstemming is met de behoefte aan plaatsen van jeugdige delinquenten.
(De afdelingen voor specifieke doelgroepen zijn hiervan uitgesloten).
• Personele gevolgen en werkgelegenheid.
• De afspraak uit het regeerakkoord dat inrichtingen buiten de
Randstad zoveel mogelijk worden ontzien.
• De eisen aan de gebouwen om jeugdinrichtingen te kunnen
omvormen tot toekomstige landelijke specialistische voorzieningen.

https://www.nji.nl/nl/Databank/Databank-Effectieve-Jeugdinterventies.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 285, nr. 3

4

3) Standaardiseer de aanpak ongeoorloofd schoolverzuim en
schoolverlaten
•

•

Maak met scholen en gemeentes bestuurlijke afspraken over uitvoering van de afgesproken normen m.b.t. ziekte, verzuim en schooluitval.
Verbind (financiële) consequenties aan organisaties die de afspraken
niet nakomen.
Betrek in deze bestuurlijke afspraken de noodzaak van meer en beter
contact tussen scholen en leerplichtambtenaren.

Beleidsreactie:
–

–

–

Met mevrouw Tielen zijn we voorstander van een standaardaanpak
ongeoorloofd schoolverzuim en schoolverlaten. Door de ketenpartners
(Ingrado, Raad voor de Kinderbescherming, Openbaar Ministerie, Halt
en het Ministerie van Justitie en Veiligheid) is de landelijke Methodische Aanpak Schoolverzuim (MAS) opgesteld, hiermee is helder wie
wat doet in welke fase om (langdurig) schooluitval te voorkomen met
daarbij ook veel aandacht voor afstemming en samenwerking van de
betrokken partners.
Scholen zijn verplicht zich in te zetten om verzuim en schoolverlaten
tegen te gaan. Gemeenten zijn wettelijk verplicht bestuurlijke afspraken te maken met vo- en mbo scholen om voortijdig schoolverlaten
tegen te gaan. Ook werken VO-scholen en mbo-scholen samen met
gemeenten in regio’s. Zij stellen elke vier jaar een regionaal plan op
met maatregelen om schooluitval te voorkomen en uitgevallen
jongeren te begeleiden. Hiervoor ontvangen zij subsidie.
In 2016 is het Thuiszitterspact getekend, waarbij bestuurlijke afspraken
zijn gemaakt over de thuiszittersaanpak tussen OCW, VWS, JenV,
PO-raad, VO-raad, VNG en Ingrado. In de zogenoemde thuiszittersbrief
van februari 2019 is aangegeven op welke wijze het Rijk en de
pactpartners en alle andere betrokken veldpartijen zich inzetten om
ongeoorloofd schoolverzuim en schoolverlaten terug te dringen.5

4) Signaleer verstandelijke beperkingen of psychische problematiek eerder
Het verdient volgens mevrouw Tielen nader onderzoek om te kijken of een
standaard SCIL bij schoolverzuim, overlast of kleine vergrijpen, stelselmatig leidt tot betere zorg en daarmee effectievere aanpak en begeleiding
van deze jongeren.
Beleidsreactie:
–

5
6

Met mevrouw Tielen zien we het belang om verstandelijke beperkingen of psychische problematiek tijdig te signaleren. Op 4 oktober 2019
is de kabinetsreactie op het Interdepartementaal Beleidsonderzoek
mensen met een Licht Verstandelijke Beperking (LVB) aan de Tweede
Kamer aangeboden.6 Het onderzoek heeft geleid tot een verkennend
en agenderend rapport met een aantal duidelijke beleidsrichtingen: 1.
passende communicatie; 2. betere toerusting van professionals; 3.
duidelijk overheidsbeleid over toegang tot voorzieningen; 4. integrale
ondersteuning bieden en 5. aandacht voor preventie. Het kabinet
omarmt de agenda uit het rapport en ziet het als een aanmoediging
om door te gaan met beleid voor een inclusieve samenleving en de
toegankelijkheid van voorzieningen voor mensen met een LVB. In het
onderzoek is naar voren gekomen dat er sprake is van onvoldoende
Kamerstuk 26 695, nr. 123
Kamerstuk 24 170, nr. 198

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 285, nr. 3

5

–

–

herkenning en verkeerde inschatting door professionals. Ze herkennen
onvoldoende of cliënten een LVB hebben en weten niet hoe zij in dat
geval effectief kunnen communiceren en handelen.
Het kabinet zet in op betere toerusting van professionals. Om
problemen te voorkomen en waar nodig de juiste ondersteuning te
kunnen bieden, is het belangrijk dat mensen met een LVB worden
herkend en gezien door professionals. Daarvoor hebben professionals
kennis en vaardigheden nodig. De screeningsinstrumenten zijn er,
diverse ketenpartners werken al met de SCIL zoals mevrouw Tielen
voorstelt.
Naast de acties genoemd in de kabinetsreactie om professionals beter
toe te rusten heeft VWS opdracht gegeven aan het Kenniscentrum LVB
om middels een meerjarig projectplan (2019–2021) aan de volgende
doelen te werken:
(a) Specialistische kennis delen over herkenning en ondersteuning
van jeugdigen en jongvolwassenen met LVB voor preventie en
vroeghulp en voor het bevorderen van maatschappelijke
participatie.
(b) Samen kennis ontwikkelen voor gezinsgerichte, integrale
jeugdhulp.
Om deze twee hoofddoelen te realiseren wordt een vijftal
activiteiten worden uitgevoerd:
1) Kennis delen over herkenning en werken met jeugdigen en
jongvolwassenen met een LVB
2) Ontwikkeling van kennis en instrumentarium voor tijdige
signalering en passende hulp voor kinderen die functioneren
op het niveau van LVB
3) Kennis voor betere zorg dichtbij huis
4) Kennis ontwikkelen voor passende, integrale jeugdhulp
5) Ondersteuning regionale samenwerking en implementatie
Handreikingen rond slachtoffers van mensenhandel/
loverboys met een LVB en/of psychische problematiek met als
doel.

5) Verruim mogelijkheden van bureau Halt bij jongere verdachten
van 10–11 jaar
Mevrouw Tielen vraagt te onderzoeken op welke manier specifieke strafen zorgmaatregelen voor verdachte 10- en 11-jarigen effectief zijn.
Beleidsreactie:
–

–

Het plegen van strafbare feiten op zeer jonge leeftijd is een belangrijk
zorgsignaal. Wanneer een kind onder de 12 jaar (12-minner) een
strafbaar feit pleegt vindt er een gesprek met het kind en zijn ouders
plaats op het politiebureau. Daarnaast doet de politie altijd een
zorgmelding bij Veilig Thuis. Aan de hand van deze melding onderzoekt Veilig Thuis of een interventie geboden is. Dat kan als vrijwillige
hulpverlening niet lukt, (uiteindelijk) resulteren in een civiele maatregel.
De Minister voor Rechtsbescherming ziet geen aanleiding om de
Halt-interventie toe te voegen aan het interventiepallet dat er op dit
moment al beschikbaar is. De Halt-interventie is bestemd voor de
afdoening van relatief lichte strafbare feiten en is niet geschikt voor
kinderen die een zwaarder delict plegen. In het verleden is de
Halt-interventie beschikbaar geweest voor 12-minners; tot 1 januari
2010 werd de STOP-reactie uitgevoerd door HALT. Het gebruik van
deze interventie is beëindigd met het actieplan Overlast door
12-minners. Aanleiding was het advies van wetenschappers om niet
langer in te zetten op deze interventie omdat het onvoldoende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 285, nr. 3

6

–

mogelijkheden bood om structurele veranderingen in de opvoeding tot
stand te brengen.
Als het delictgedrag van een 12-minner aanleiding geeft tot zorg, dan
is het inzetten van jeugdhulp en ondersteuning van de ouders de
aangewezen route. 12-minners zijn op grond van hun ontwikkeling nog
niet in staat om de consequenties van hun gedrag te overzien.
Daardoor kunnen zij niet strafrechtelijke aansprakelijk worden
gehouden. Overigens valt uit de cijfers niet op te maken dat minderjarigen op steeds jongere leeftijd delicten plegen. Vanuit het Ministerie
van Justitie en Veiligheid wordt ingezet op het bevorderen en gebruik
en het verder ontwikkelen van interventies gericht op de 12-minners
met probleemgedrag, zoals agressie en ander grensoverschrijdend
gedrag. Voorbeelden hiervan zijn het Preventief Interventieteam (PIT),
Alles Kidzzz en Basta! Deze interventies zorgen ervoor dat zorgsignalen
over een kind snel worden opgepakt en dat er op een adequate wijze
inzicht wordt verkregen in het gedrag en de problematiek van het kind.
Een hulpverleners ondersteunt ouders en leerkrachten bij het vinden
van oplossingen en/of behandelingen.

6) Zorg ervoor dat alle professionals de Verwijsindex gebruiken
•
•

Maak concrete en praktische protocollen over wat er wél kan aan
gegevensdelen i.p.v. wat er niet kan;
Verbeter het gebruik en de werking van de verwijsindex op basis van
het evaluatieonderzoek, dat in 2019 beschikbaar komt.

Beleidsreactie:
–

–

Bij brieven van 8 november 2018 en 27 september 2019 heeft de
Minister van BZK de Tweede Kamer geïnformeerd over de gegevensuitwisseling en privacy in het sociaal domein.7 De knelpunten worden
langs drie sporen in samenhang aangepakt:
1) heldere wetgeving
2) borging van privacy
3) kennisdeling en communicatie.
Wetgeving alleen lost niet alle knelpunten met betrekking tot gegevensverwerking op. Gemeenten en andere betrokken partijen moeten
komen tot een betere inrichting van de gegevensverwerking en tot een
betere borging van privacy in de werkprocessen. Hiervoor worden
praktische handreikingen opgepakt, zoals het Handvat Zorg en
Veiligheid van de werkgroep gegevensdeling en privacy zorg en
veiligheid.8 Tevens wordt bekeken hoe de kennis en expertise over
privacy en gegevensdeling bij de betrokken partijen beter kan worden
gedeeld en versterkt.
De evaluatie van de verwijsindex wordt in maart volgend jaar
opgeleverd. Op basis van de bevindingen zullen we het gebruik en de
werking van de verwijsindex evalueren.

7) Maak mogelijk dat civielrechtelijke maatregelen ook na 18 jaar
toegepast kunnen worden
•
•

7
8

Maak via de (Jeugd)wet mogelijk dat verlenging van civielrechtelijke
maatregelen mogelijk is na 18 jaar;
Verzamel meer wetenschappelijk bewijs voor de effectiviteit van de
gebruikte interventies in jeugdzorgplus.

Kamerstuk 34 477, nrs. 46 en 66.
Kamerstuk 32 399, nr. 89.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 285, nr. 3

7

Beleidsreactie:
–

–

–

Mevrouw Tielen vraagt terecht aandacht voor de groep jongeren met
een stevige voorgeschiedenis (soms in de pleegzorg, jeugdhulp en
jeugdbescherming), die nog niet over vaardigheden beschikken om op
eigen benen te staan. Bij het naderen van de 18 jaar moeten de zorg en
begeleiding voor deze jongeren gecontinueerd kunnen worden.
Mevrouw Tielen vraagt of een verlenging van civielrechtelijke
maatregelen dan mogelijk is.
Uit een wetenschappelijke studie9 die in 2016 in opdracht van het
WODC is uitgevoerd blijkt dat aan het laten doorlopen van civielrechtelijke maatregelen (in de vorm van een verlengde kinderbeschermingsmaatregel) en het in verband hiermee oprekken van de meerderjarigheidsgrens verregaande consequenties verbonden zijn, zoals het niet
meer aansluiten op de leeftijdsgrens voor meerderjarigheid conform
het BW en de afstemming van deze gedwongen maatregel met de
volwassen-GGZ. Het vraagt op zijn minst om een fundamentele
herbezinning van de grens tussen minderjarigheid en meerderjarigheid en de grondslag voor (ouderlijk) gezag. Ook vanuit het mensenrechtenperspectief zijn er vragen bij het uitstellen van meerderjarigheid voor een specifieke groep kwetsbare jongvolwassenen. De vraag
is ook of verlengen van kinderbeschermingsmaatregelen strikt nodig
is. Binnen de bestaande wetten kan al veel waarmee gemeenten en
aanbieders aan de slag kunnen. Bij het meerderjarig worden zijn de
beschermingsmaatregelen curatele, beschermingsbewind en
mentorschap mogelijk. Bovendien is er naast instrumenten zoals de
genoemde beschermingsmaatregelen ook de verplichte opname in
een psychiatrisch ziekenhuis mogelijk (na 1-1-2020 verplichte GGZ).
De effectiviteit van de gebruikte interventies in de in de jeugdzorgplus
worden gemeten met de longitudinale effectmonitor jeugdzorgplus
die, in samenwerking met Jeugdzorg Nederland, in 2010 van start is
gegaan.10

8) Doe meer onderzoek naar risicofactoren en perspectief van
meisjes
•

•

•

Breng concreet in beeld hoe het de zussen van criminele jongens,
criminele meiden, maar ook de vrouwelijke slachtoffers van jeugdcriminaliteit vergaat, wie het zijn en wat werkt om hun perspectief te
verbeteren.
Help scholen en zorgprofessionals risicofactoren te herkennen bij
meisjes en zorg dat deze hulp kunnen inroepen om gedwongen
prostitutie en groepsverkrachtingen te voorkomen.
Maak meer gebruik van de bestaande wettelijke uitzonderingsgrond bij
aangiften als de integriteit van slachtoffer(s) ernstig wordt bedreigd of
als ze evident in een afhankelijkheidspositie (bijvoorbeeld verstandelijke beperking), zodat ambtshalve vervolging bij groepsverkrachting
en misbruik het uitgangspunt is.

Beleidsreactie:
–

9

10

Het voorkomen en aanpakken van seksueel grensoverschrijdend
gedrag als seksueel geweld is een belangrijk speerpunt van het
kabinet. Zoveel mogelijk moet worden voorkomen worden dat
Verplichte (na)zorg voor kwetsbare jongvolwassenen?» een onderzoek naar de juridische
mogelijkheden voor (verplichte) hulp aan kwetsbare jongvolwassenen na kinderbescherming.
De resultaten en lopende onderzoeken van deze monitor zijn te vinden op: https://
www.zonmw.nl/nl/onderzoek-resultaten/jeugd/programmas/programma-detail/longitudinaleeffectmonitor-jeugdzorgplus/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 285, nr. 3

8

–

–

jongeren te maken krijgen met seksueel grensoverschrijdend gedrag
en seksueel geweld. Als slachtoffers seksueel overschrijdend gedrag
en seksueel geweld meemaken, moet dit zo snel mogelijk stoppen. We
vinden het belangrijk dat slachtoffers worden ondersteund. Een
slachtoffer kan altijd naar de politie, waar een slachtoffer wordt
geïnformeerd over wat het doen van aangifte inhoudt (met het
informatieve gesprek) en een slachtoffer te horen. Het slachtoffer kan
vervolgens beslissen om aangifte te doen. Daarnaast zijn er 16 Centra
Seksueel Geweld (CSG) in Nederland, waar slachtoffers van seksueel
geweld terecht kunnen voor medische en psychische hulp en/of
medisch-forensisch onderzoek ondergaan. Het CSG is vooral gericht
op het helpen van slachtoffers van een seksueel misdrijf dat korter dan
zeven dagen geleden is voorgevallen. Slachtofferhulp Nederland
(SHN) ondersteunt en begeleidt alle slachtoffers van criminaliteit bij
praktische en juridische zaken en kan een luisterend oor bieden.
Onnodige drempels voor het doen van aangifte of melding moeten
worden weg genomen. Om te stimuleren dat vaker melding wordt
gemaakt van seksueel geweld, is de Minister voor Rechtsbescherming
op 25 november 2019 de campagne gestart gericht op het vergroten
van de meldingsbereidheid.
Door de Stichting School en Veiligheid wordt op dit moment een tool
ontwikkeld om signalen van verschillende vormen grensoverschrijdend gedrag en sociaal- emotionele problematiek van leerlingen te
signaleren. Deze tool kan binnen het onderwijs gebruikt worden om te
signaleren dat er iets aan de hand is met een leerling en op basis
hiervan hulpverlening in te schakelen, zonder dat de school al precies
hoeft te weten om wat voor problematiek het gaat. Dit signaal wordt
vervolgens opgepakt binnen de bestaande zorgstructuren om te bezien
welk probleem er precies speelt en op welke manier de leerling
geholpen moet worden. Deze tool kan ook gebruikt worden om
slachtofferschap van mensenhandel te signaleren. Het instrument zal
naar verwachting aan einde van dit jaar op de site van Stichting School
en Veiligheid te vinden zijn.
Over risicofactoren is al veel bekend en hiervan wordt ook gebruik
gemaakt in de praktijk. Zo wordt bijvoorbeeld in Amsterdam al enkele
jaren het zogenoemde Preventie Interventie Team ingezet. Dit team
biedt kinderen die een verhoogd risico lopen snelle en vroegtijdige
hulp. De PIT-aanpak is ook betrokken bij de Top 1000 aanpak van
jongeren die high impact delicten hebben gepleegd of andere jongeren
die in contact zijn geweest met de politie. Binnen deze aanpak richt het
PIT zich op de broertjes en zusjes van de Top 1000 jongeren of
jongvolwassenen. Deze PIT-aanpak krijgt nu ook navolging in andere
gemeenten zoals Leiden, Schiedam en Waalwijk.

Tot slot
Zoals hiervoor is aangegeven delen wij de analyse en de uitgangspunten
van de Initiatiefnota van mevrouw Tielen. Een goede en liefdevolle
opvoeding is essentieel voor zowel persoonlijke groei als om als
volwassene volwaardig te kunnen deelnemen aan onze samenleving.
Tijdig grenzen stellen maakt deel uit van een goede opvoeding en ouders
en verzorgers hierin tekortschieten, moeten ze daarop worden aange-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 285, nr. 3

9

sproken. De door mevrouw Tielen voorgestelde maatregelen zijn
waardevol en daarom zullen we haar voorstellen waar mogelijk betrekken
bij de verdere beleidsontwikkeling.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
H.M. de Jonge
De Minister voor Rechtsbescherming,
S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 285, nr. 3

10