Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

27 565

Alcoholbeleid

Nr. 138

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 10 november 2015
Met deze brief ga ik in op het verzoek van uw Kamer om de feiten op een
rij te zetten over de casus over de inzet van testkopers van alcohol in
Utrecht (Handelingen II 2015/16, nr.19, Regeling van werkzaamheden). Dit
naar aanleiding van een uitzending van het radioprogramma Argos op
zaterdag 31 oktober jl. Daarbij moeten we ons voor een deel baseren op
wat betrokkenen zich herinneren van situaties die anderhalf jaar geleden
plaatsvonden.
Casus Utrecht
Het gaat in deze casus om het plan van de gemeente Utrecht om
testkopers in te zetten bij de handhaving van de Drank- en Horecawet
(DHW). Toezicht en handhaving van de DHW zijn sinds 2013 de verantwoordelijkheid van gemeenten.
Nadat de gemeente Utrecht in januari 2014 gestopt was met kortstondige
inzet van minderjarige testkopers, is de gemeente de juridische mogelijkheden omtrent de inzet van testkopers verder gaan onderzoeken. Hiertoe
heeft ze de Universiteit van Utrecht gevraagd om een juridische analyse.
Op 22 mei 2014 is op basis van deze analyse ambtelijk door VWS en VenJ
met de gemeente Utrecht gesproken en meegedacht over de inzet van
testkopers bij de handhaving. De rol van VWS en VenJ beperkte zich
hierbij tot die van sparringpartner. Uitdrukkelijk uitgangspunt van de
Drank- en Horecawet is immers dat gemeenten zelf verantwoordelijk zijn
voor handhaving en toezicht op de Drank- en Horecawet. Van dit overleg
is geen verslag gemaakt.
De gemeente Utrecht heeft op 19 juni 2014 een werkscenario over de inzet
van testkopers naar een toenmalig medewerker van VWS gestuurd1.
Daarbij vroeg de gemeente om een akkoord hierop van de Staatssecretaris. Deze medewerker heeft deze e-mail op 30 juni 2014 doorgestuurd
1

kst-27565-138
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 27 565, nr. 138

1

naar enkele collega’s, waarbij hij voorstelt het werkscenario van de
gemeente Utrecht informeel aan mij voor te leggen.
De toenmalig leidinggevende herinnert zich dat ze naar aanleiding van
deze interne mail met de medewerker heeft gesproken. Zij was van
mening dat hij zonder mandaat gehandeld had door bij Utrecht de indruk
te wekken dat het werkscenario informeel kon worden voorgelegd. Zij
heeft aangegeven dat als de gemeente Utrecht iets wil daartoe een
formeel verzoek dient te komen, omdat daarmee transparantie gecreëerd
wordt en de Staatssecretaris in positie komt om over een issue een
afweging te maken en een besluit te nemen. Ik constateer overigens dat
dit hier niet aan de orde was, aangezien de handhaving een verantwoordelijkheid van gemeenten zelf is.
Ik ben door de toenmalige leidinggevende van betreffende medewerker
over de hoofdlijnen van het werkscenario geïnformeerd tijdens een intern
overleg op 14 juli 2014 (de stafvergadering waaraan Argos refereert).
Uitkomst was dat ik in kon stemmen met de lijn zoals die uiteindelijk door
haar tijdens het overleg is voorgesteld: VWS neemt met veel interesse
kennis van het Utrechtse initiatief. Goed- of afkeuring is niet aan VWS,
aangezien het een verantwoordelijkheid van de gemeente Utrecht betreft.
Dat deze gemeente haar handhavende taak zo voortvarend oppakte, vond
ik overigens positief. Ik heb u in mijn brief van 22 oktober 2015
(Kamerstuk 27 565, nr. 137) geïnformeerd over de inzet van testkopers.
De toenmalig leidinggevende heeft aangegeven naar aanleiding van het
interne overleg van 14 juli 2014 opnieuw met de betreffende medewerker
te hebben gesproken. Zij heeft geconstateerd dat bij de gemeente Utrecht
de indruk was ontstaan dat zij het plan informeel voor akkoord konden
voorleggen en dat afspraken gemaakt konden worden over een reactie op
eventuele vragen.
Zij heeft daarop de medewerker gevraagd eventuele mailwisseling
hierover terug te halen, zodat hierover geen enkel misverstand zou
kunnen bestaan of ontstaan. De exacte bewoordingen waarin dit is
gebeurd, kan zij zich niet exact herinneren.
De medewerker van VWS heeft hierop telefonisch contact opgenomen
met de gemeente Utrecht en VenJ. Uit een interne mail die we inmiddels
van de gemeente Utrecht hebben ontvangen, blijkt dat deze medewerker
de gemeente Utrecht verzocht heeft alle correspondentie te verwijderen
met oog op de WOB.
Desgevraagd realiseert de toenmalige leidinggevende zich nu dat zij met
het verzoek tot terughalen van mails een te zware conclusie heeft
getrokken en dat zij beter zelf een mail aan alle betrokkenen had kunnen
sturen, om zo het misverstand weg te nemen.
Vragen Argos
Op d.d. 30 juni jl. heeft VWS een mail van Argos ontvangen met de vraag
of het klopt dat er geen documenten bestaan van overleg over testkopers
tussen de gemeente Utrecht en het Ministerie van VWS. Deze vraag is als
een WOB verzoek in behandeling genomen. Er is naar relevante mails
gezocht. Dit werd bemoeilijkt doordat de betrokkenen op dat moment niet
meer bij VWS werkten. Daarom is ook navraag gedaan bij andere
ontvangers. De mails die daarbij zijn gevonden, zijn aangeleverd bij
Argos. De mail over het werkscenario is in deze zoektocht niet gevonden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 27 565, nr. 138

2

Na de uitzending is nogmaals heel gericht gezocht. De mail is inmiddels
terecht en is bijgesloten2.
Tot slot
Ik betreur het feit dat het contact tussen VWS en de gemeente Utrecht
over het al dan niet accorderen van de inzet van testkopers tot onduidelijkheid heeft geleid. Alles overziend constateer ik dat er een verzoek
vanuit VWS is gedaan om mails te verwijderen om een eventueel
ontstaan onterecht beeld te corrigeren. Dit is niet de manier waarop VWS
wil werken. Niet alle geadresseerden hebben dit overigens gedaan
waardoor de betreffende mails gelukkig gewoon te achterhalen zijn. Het
zoeken naar e-mails van voormalig medewerkers bleek lastig. Ik zal laten
bezien hoe dit verbeterd kan worden.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M.J. van Rijn

2

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 27 565, nr. 138

3