Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

30 196

Duurzame ontwikkeling en beleid

Nr. 235

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 19 februari 2014
De algemene commissie voor Wonen en Rijksdienst en de vaste
commissie voor Infrastructuur en Milieu hebben op 18 december 2013
overleg gevoerd met Minister Blok voor Wonen en Rijksdienst over:
− de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 23 oktober 2012 over het Nationaal Plan
bijna-energieneutrale gebouwen (Kamerstuk 30 196, nr. 186);
− de brief van de Minister voor Wonen en Rijksdienst d.d.
29 januari 2013 met het overzicht van de concrete toepassing
van de sanctiesystemen van de EPBD in de lidstaten van de
Europese Unie (Kamerstuk 33 124, nr. 27);
− de brief van de Minister voor Wonen en Rijksdienst d.d.
30 augustus 2013 over de voortgang van het wetsvoorstel ter
implementatie van de herziene EPBD (Kamerstuk 30 196, nr.
201);
− de brief van de Minister voor Wonen en Rijksdienst d.d. 11 juli
2013 over het revolverend fonds energiebesparing woningen
(Kamerstuk 30 196, nr. 199);
− de brief van de Minister voor Wonen en Rijksdienst d.d.
19 oktober 2013 over het revolverend fonds energiebesparing
en de oprichting van de Stichting National Energiebesparingsfonds (Kamerstuk 33 779, nr. 1);
− de brief van de Minister voor Wonen en Rijksdienst d.d.
14 november 2013 met de lijst van vragen en antwoorden over
het revolverend fonds energiebesparing en de oprichting van
de Stichting National Energiebesparingsfonds (Kamerstuk 33
779, nr. 2);
− de brief van de Minister voor Wonen en Rijksdienst d.d. 11 juli
2013 met afschrift van de brief inzake het Lenteakkoord aan
de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
m.b.t. verhoging isolatiewaarde voor gebouwen per 1 januari
2015 d.d. 5 maart 2013 (Kamerstuk 30 196, nr. 198);
− de brief van de Minister voor Wonen en Rijksdienst d.d.
15 november 2013 over energiebesparing gebouwde omgeving
en het Energieakkoord voor duurzame groei (Kamerstuk
30 196, nr. 223);

kst-30196-235
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 196, nr. 235

1

− de brief van de Minister voor Wonen en Rijksdienst d.d.
2 december 2013 over maatregelen inzake energiebesparing
gebouwde omgeving (Kamerstuk 30 196, nr. 227).
Van dit overleg brengen de commissies bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de algemene commissie voor Wonen en Rijksdienst,
De Rouwe
De voorzitter van de vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu,
P. Jansen
De griffier van de algemene commissie voor Wonen en Rijksdienst,
Van der Leeden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 196, nr. 235

2

Voorzitter: Van der Linde
Griffier: Thomassen
Aanwezig zijn vijf leden der Kamer, te weten: Paulus Jansen, Verhoeven,
Monasch, Visser en Van der Linde,
en Minister Blok voor Wonen en Rijksdienst, die vergezeld is van enkele
ambtenaren van zijn ministerie.
Aanvang 16.00 uur
De voorzitter: Welkom in dit algemeen overleg over de energie-efficiency
van gebouwen. Wij hanteren een spreektijd van vijf minuten, met twee
interrupties in de eerste termijn. Het is bijna zeker dat wij het overleg voor
een VAO moeten onderbreken. Als het zover is, zullen wij dat laten weten.
Als eerste is het woord aan de heer Paulus Jansen van de SP.
De heer Paulus Jansen (SP): Voorzitter. Mijn excuses voor het feit dat ik
te laat was, maar ik moest een AO Luchtvaart voorzitten dat een beetje
uitliep.
De Minister heeft vorige week de feestelijke opening van vijf Stroomversnelling-woningen mogen verrichten. Dat is mooi. Het innovatieproject
«de Stroomversnelling» is naar mijn mening een van de belangrijkste
ontwikkelingen voor de bestaande woningbouw. Het gaat echter maar om
vijf woningen. De ambitie van 110.000 woningen tot 2020 is onderdeel van
het SER-energieakkoord. Dat betekent dat wij gedurende zeven jaar iedere
week 300 woningen moeten openen op dit niveau als wij deze doelstelling
willen halen. De SP gaat ervan uit dat wij de Minister aanspreken op dat
resultaat. Hij is er namelijk verantwoordelijk voor dat het eindresultaat van
het SER-energieakkoord wordt gehaald. Hij heeft het aan de markt
overgelaten zonder verplichtende maatregelen. Wij spreken dus hem, en
niet de markt, aan als dit, vriendelijk geformuleerd, een wat langzamere
ontwikkeling kent dan wij met zijn allen hopen.
Het energielabel is natuurlijk een dramatisch dossier. Sinds een jaar of
zeven ben ik Kamerlid en sindsdien zijn wij hiermee bezig. We krijgen
straks een Europese boete van misschien wel 110 miljoen aan onze broek
als het zo doorgaat. Ik zou bijna zeggen dat de partijen die het kant-enklare wetsvoorstel over het energielabel hebben afgeschoten, straks de
rekening uit Brussel mogen betalen. Misschien kan de Minister het ook
nog uit persoonlijke middelen sponsoren. In ieder geval vinden wij dat de
belastingbetaler niet moet opdraaien voor dit wanbeleid. Ook is het
bijzonder dat de Minister nu het beleid van een «energielabel light»
voorstaat. Dat heeft verdacht veel weg van een autobezitter die zelf de apk
uitvoert. Dat is namelijk precies wat er gaat gebeuren met het energielabel
voor woningen. Vervolgens mag een deskundige er voor een paar euro
het stempel op zetten dat hij het ermee eens is. Het is een aanfluiting en
heeft niets te maken met zorgvuldigheid. Het is ook een waardeloos
document waar de gebruiker niets aan heeft. Wij houden onszelf dus voor
de gek als wij hier belastinggeld in gaan steken. De SP is er dus voor om
een serieus energielabel verplicht te gaan stellen: niet omdat Europa het
voorschrijft, maar omdat het gewoon goed is voor onszelf.
Mijn volgende punt is de utiliteitsbouw. De Minister zegt dat het
energielabel voor utiliteitsbouw per 1 juli 2014 van kracht wordt. Ik neem
aan dat wij erop mogen rekenen dat dan ook de kwaliteit in orde is. De
Minister zegt dat die nog niet al te best is en voor verbetering vatbaar is.
Hij heeft dus nog een halfjaar om dat op peil te krijgen. Deze discussie
hebben we ook gevoerd naar aanleiding van het energielabel voor
woningen. Toen is een vorige bewindspersoon een aantal keren terug
naar af gestuurd. Als de Minister zegt dat het per 1 juli van start gaat, ga ik
ervan uit dat het dan ook voldoet aan de hoge kwaliteitseisen die de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 196, nr. 235

3

overheid zichzelf oplegt. Ik heb daar nog een praktische vraag over. Hoe
hoog komt de lat precies te liggen voor semipublieke gebouwen zoals
scholen, buurthuizen, sporthallen et cetera? Deze utiliteitsbouw is in
handen van (semi-)overheden. Die hebben bij uitstek een voorbeeldfunctie. Kan de Minister daar iets over zeggen?
Het SER-energieakkoord is doorgerekend door het Planbureau voor de
Leefomgeving en het ECN. Volgens hun berekening bedraagt de behaalde
energiebesparing in 2020 voor de koopsector 3 petajoule, zowel in het
minimale als het maximale scenario, en in de sociale huursector tussen de
6,5 en 12 petajoule, terwijl de huursector half zo groot is als de koopsector. Dat betekent dat het verschil in ambitieniveau tussen de
koopsector en de sociale huursector een factor 4 is. Is dat logisch? De
SP-fractie vindt van niet. Zo veel wijken de huidige kwaliteiten van die
twee categorieën woningen namelijk niet van elkaar af. Heeft het niet alles
te maken met de uitermate grote vrijblijvendheid ten aanzien van de
eigenwoningbezitter? Er zijn geen verplichtende maatregelen. Ook heeft
de Minister niet het advies van de SP gevolgd om bijvoorbeeld het
eigenwoningforfait of de ozb te differentiëren, terwijl dat een krachtige
prikkel zou zijn voor de eigenwoningbezitter. Hij doet niets aan het
stimuleren van een collectieve aanpak, wat eveneens een krachtige prikkel
zou zijn voor de eigenwoningbezitter. Sterker nog: de Minister heeft de
neiging om mee te gaan met allerlei uitstelacties die de heel bescheiden
doelstelling uit het SER-akkoord verder zullen ondermijnen.
De voorzitter: Wilt u gaan afronden?
De heer Paulus Jansen (SP): Zeker. Mijn laatste punt is de verlichting van
kantoren en winkels. Daarvan zegt de Minister dat alle maatregelen die
zich binnen vijf jaar laten terugverdienen door het midden- en kleinbedrijf,
de 50.000 kWh-categorie, verplicht worden gesteld. Dan mag ik er toch
van uitgaan dat elementaire voorzieningen als aanwezigheidsdetectie,
daglichtschakeling en veegschakeling, die zich altijd ruim binnen vijf jaar
terugverdienen, standaard bij iedere nieuwe milieuvergunning en iedere
revisievergunning zullen worden voorgeschreven.
De heer Verhoeven (D66): Voorzitter. Na gisteren staat het woonakkoord
echt als een huis. Op de woningmarkt blijven rust en duidelijkheid bestaan
en we kunnen verder met het beleid. Zo’n nacht levert bovendien een heel
mooi resultaat op. Het is natuurlijk heel positief dat de evaluatie van de
maatregelen in het woonakkoord, zoals de verhuurdersheffing, een jaar
naar voren is verschoven, zodat we nog sneller weten hoe de maatregelen
uitpakken.
Vandaag praten we over een onderdeel uit het woonakkoord en een aantal
andere maatregelen met betrekking tot energiebesparing. Ik ga in op het
energiebesparingsfonds en de 400 miljoen die is uitgetrokken voor de
woningcorporaties in het kader van de afspraken met Aedes over
energiebesparing. Op zich is het natuurlijk hartstikke goed dat er geld is:
een fonds in het kader van het woonakkoord en 400 miljoen aan subsidie
ten behoeve van energiebesparing. Energiebesparing is namelijk goed
voor het milieu, goed voor de portemonnee en levert naar ik meen 15.000
banen op. Het tempo moet dan ook omhoog. Onze grootste zorg is dus
niet dat dit geld is vrijgemaakt maar de manier waarop dit wordt
uitgegeven. Tegenover die 400 miljoen uit het Aedes-energiefonds – laat ik
het zo maar even noemen – moet namelijk extra energiebesparing komen
te staan. Burgers en bedrijven betalen daar namelijk een rekening voor. In
2018 en 2019 gaan zij een hogere energierekening betalen omdat de
energiebelasting omhooggaat. Het kan dus niet zo zijn dat de mensen 400
miljoen moeten ophoesten, zodat de corporaties in Nederland wat meer
ruimte hebben om die verhuurdersheffing te betalen. Gisteren en uit
allerlei onderzoeken is namelijk gebleken dat de verhuurdersheffing ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 196, nr. 235

4

op heel veel andere manieren op te brengen is. Het geld moet dus echt
naar energiebesparing gaan. Komen de 400 miljoen en de 250 miljoen +
35 miljoen uit het energiebesparingsfonds van het woonakkoord, ten
goede aan extra energiebesparing in de bebouwde omgeving? Is de
Minister het ook met ons eens dat hij er heel goed op moet letten dat er
geen geld gaat naar «business as usual», dingen die toch al zouden
gebeuren? Dat is dus onze grootste zorg.
Het woonakkoord bevatte al een fonds voor energiebesparing. Nu komt er
dus een revolverend fonds in het kader van het woonakkoord én een
subsidieregeling. Kan de Minister uitleggen waarom er uiteindelijk is
gekozen voor twee instrumenten in plaats van voor één instrument? In
hoeverre is dat een hard gegeven voor de toekomst?
Zowel het energiebesparingsfonds als de subsidieregeling is selectief
opengesteld voor de sociale huursector, terwijl het doel van het geld juist
zo veel mogelijk energiebesparing is. Waarom wordt een groot deel van
de woningvoorraad, namelijk de vrije huursector, uitgesloten? Wat ons
betreft mogen energieprojecten tegen elkaar opboksen. Het beste plan
kan dan winnen. Waarom stelt de Minister beide potjes niet ruimer open
voor woningen in de vrije huursector?
Het extra belastinggeld moet dus extra energiebesparing opleveren. Dat is
de kern van mijn betoog. De uitwerking is wat ons betreft nog te vaag. Ten
eerste moet glashelder zijn hoeveel extra energiebesparing het oplevert.
Hoeveel levert de 400 miljoen op, bovenop wat er al zou gebeuren? Wij
willen daarom een onafhankelijke nulmeting en een jaarlijkse rapportage
aan de Kamer, zodat duidelijk is wat het geld oplevert.
De heer Paulus Jansen (SP): Eigenlijk toont de heer Verhoeven nu
voortschrijdend inzicht. Voor een nulmeting moet je namelijk weten wat
«business as usual» is vanuit het oogpunt van investeringen van corporaties. Juist die informatie wil de Minister echter niet leveren. Ik geef een
voorbeeld. De corporatie Bo-Ex was altijd de rijkste corporatie van Utrecht
en heeft nu besloten om een renovatieproject voor 350 woningen in
Hoograven, dat zo ongeveer in mijn achtertuin ligt, op te schorten. Het
gaat om een renovatie- en isolatieproject in het kader van het programma
Energiesprong, dat niet door kan gaan omdat de corporatie van het WSW
geen borging meer krijgt. Ze krijgt het dus simpelweg niet gefinancierd.
Dat was de rijkste corporatie van Utrecht. Hoe denkt de heer Verhoeven
dat het met de rest van de corporaties in Nederland is gesteld?
De heer Verhoeven (D66): Dat is een mooie vraag.
De heer Paulus Jansen (SP): Daarom stelde ik hem ook.
De heer Verhoeven (D66): De heer Jansen stelt over het algemeen heel
mooie vragen. Laat ik daarom proberen om de vraag met een mooi
antwoord te counteren. Wat kunnen al die andere corporaties in
Nederland? Ik denk dat de heer Janssen die vraag stelt naar aanleiding
van de verhuurdersheffing. Het is heel simpel: ze kunnen snijden in eigen
vet. Van de 1,7 miljard heffing in 2017 kan bijna 1 miljard worden
opgebracht door te snijden in eigen vet. Dan houd je 0,7 miljard over die
kan worden opgebracht door huurverhogingen en door woningen te
verkopen. Daarnaast is er een energiebesparingsfonds in het woonakkoord waar aanspraak op kan worden gemaakt, en is er 400 miljoen aan
subsidieregelingen voor energiebesparing. Kortom: het zou fout zijn om te
zeggen dat er geld zat is – dat is namelijk niet terecht – maar er is ruimte
om te blijven investeren.
De heer Paulus Jansen (SP): Ik benadruk nogmaals dat ik met de heer
Verhoeven het verlangen deel om ook met de corporatiesector gekwantificeerde afspraken te maken over wat we de komende periode precies

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 196, nr. 235

5

kunnen verwachten. Alleen, ik wijs hem erop dat zelfs de corporatie die in
Utrecht de rijkste was, het op dit moment niet meer trekt om dit soort
evidente projecten uit haar kasstroom te financieren. Dat zou toch ook D66
aan het denken moeten zetten?
De heer Verhoeven (D66): Wat mij gisteren aan het denken heeft gezet, is
dat wij het stiekem heel erg met elkaar eens zijn. Bijna alle partijen in de
Kamer zijn het eigenlijk met elkaar eens. Wie gisteren in het debat de
discussie over de gevolgen van de verhuurdersheffing heeft gevolgd, kon
zien dat het naar voren halen van de evaluatie het belangrijkste resultaat
van het debat was. Ik had misschien wel gewild dat de evaluatie nog
eerder zou plaatsvinden – dan zou je echter van een te korte periode
uitgaan – want ik ben zeer benieuwd hoe de verhuurdersheffing gaat
uitpakken en weet eigenlijk zeker dat zij positief zou kunnen uitpakken. Als
de evaluatie op een goede manier gebeurt – daar heeft de Minister
gisteren een brief over gestuurd – zou ook weleens kunnen blijken dat
corporaties nog veel meer in hun eigen vet zouden kunnen snijden en nog
veel meer zouden kunnen zoeken naar een soberder invulling van hun
taken. Ik vind dat dit in corporatieland te weinig gebeurt. Ik hoop dan ook
dat wij met de verhuurdersheffing en alle maatregelen die gericht zijn op
energiebesparing en goede, nieuwe businessmodellen voor de toekomst,
toewerken naar een sector die weer middenin de maatschappij staat. Ik
durf daarop te vertrouwen, dus ik zie reikhalzend uit naar die evaluatie
over twee jaar.
De voorzitter: De heer Verhoeven vervolgt zijn betoog en heeft nog iets
meer dan een minuut.
De heer Verhoeven (D66): De regeling moet ook een goede maatlat zijn,
zodat wij kunnen zien welke investeringen echt extra zijn, met een heldere
relatie tussen wat de komende jaren extra wordt geïnvesteerd en het
belastinggeld dat in 2018-«19 wordt uitgekeerd. Is de Minister bereid om
zo’n maatlat uit te werken, waarmee bepaald wordt welke projecten echt
een meerwaarde voor energiebesparing opleveren? Houdt hij daarbij ook
rekening met het gevaar dat bestaande plannen, al helemaal die van voor
2014, uit de kast worden getrokken, aangezien de regeling nog moet
worden opgetuigd, met andere woorden dat de plannen naar achteren
worden verplaatst «in afwachting van»? Is de Minister ook bereid om de
opbrengst van zijn conceptregeling vooraf te laten toetsen door de
rekenmeesters van het ECN? De heer Jansen wees er immers al op dat zij
ook de rest van het energieakkoord hebben becijferd.
Een extra besparing betekent ook een hogere ambitie. Anders is het
gewoon meer belastinggeld uitgeven en geld rondpompen voor dezelfde
doelstelling. Waarom vindt de Minister energielabel B voor woningcorporaties en C voor particulieren voldoende? Deze prestaties waren allang
afgesproken in de convenanten en leveren dus niets extra’s op bovenop
hetgeen al is beloofd. Kan de Minister de lat dus een labelstap hoger
leggen?
Dan kom ik bij mijn laatste punt. De verschillende potjes, het revolverend
energiebesparingsfonds en de subsidieregeling, moeten wat ons betreft
goed van elkaar gescheiden blijven. Een project kan ofwel een subsidie
krijgen ofwel via het fonds een aanvullende lening op de eigen investering. Wat ons betreft moet er dus niet van twee walletjes gegeten
worden. Is de Minister dit met mij eens en hoe gaat hij dat dan invullen?
Kan hij de overloop tussen de subsidiepot en het energiebesparingsfonds
voorkomen door een stapeling via de voorwaarden voor deelname uit te
sluiten?
De heer Monasch (PvdA): Voorzitter. Ik dank de Minister en zijn staf voor
de uitgebreide set stukken, met daarin veel zaken waar besluiten over zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 196, nr. 235

6

genomen en die nu uitgewerkt gaan worden. Velen zien dit liever nog
vandaag dan morgen gebeuren, maar eerst moeten we een aantal zaken
zorgvuldig invullen. Een deel van mijn bijdrage zal dus met name daarop
gericht zijn.
Mijn eerste punt sluit aan bij de brief van de G32 over het energiebesparingsfonds. In die brief wordt ervoor gewaarschuwd dat de financieringstermijnen misschien te kort zijn. Dat is gebaseerd op de eigen ervaring
van de G32 met dergelijke fondsen. De termijnen van zeven tot tien jaar
zou je volgens de G32 moeten oprekken tot termijnen van tien tot vijftien
jaar. Wat is de visie van de Minister daarop?
In het verlengde daarvan ligt mijn opmerking over het rentepercentage.
Wil je echt impact hebben, zodat er over twee of drie jaar geen sprake van
onderuitputting is terwijl er zo veel geld beschikbaar was, dan moet het
renteverschil met de markt minstens 3% zijn. Dan is het namelijk pas
effectief. Hoe denkt de Minister daarover?
Een ander punt werd tussen de regels al door voorgaande sprekers aan de
orde gesteld. De een wil het misschien iets meer dan de ander, maar we
zijn er allemaal van overtuigd dat de verduurzaming van de bestaande
woningvoorraad en de nieuwbouw vanuit verschillende doelstellingen
cruciaal is. Tegelijk bestaat het gevaar dat je, als verschillende overheden
verschillende regelingen willen gaan treffen, op een gegeven moment
door de bomen het bos niet meer ziet. Mensen vragen zich af waar ze
terecht moeten. De een kan terecht bij een provinciaal fonds, de ander bij
een NUON-fonds et cetera. Ook zijn er gemeenten die dingen doen. Hoe
wordt dat gestroomlijnd? Komt er één loket voor de consument in het
gemeentehuis? Hoe denkt de Minister dat zodanig te stroomlijnen dat het
voor de consument heel helder is waar hij moet zijn? En hoe ziet de
afstemming tussen de overheden eruit?
Een ander punt is de zorg over de overdraagbaarheid van de financiering.
Uiteindelijk willen we de woningmarkt niet op slot zetten doordat mensen
niet kunnen verhuizen omdat ze nog vastzitten aan een financieringstraject in het kader van energiebesparing. Hoe is de overdraagbaarheid
van de financiering door middel van zo’n fonds geregeld? Blijft de
financiering gebonden aan het object of moet eerst het contract tussen de
consument en de subsidie- of leningenverstrekker worden verbroken?
Onder andere door Platform31 wordt de prikkelende stelling geponeerd
dat de bouw, door ervoor te zorgen dat er energieneutraal dan wel
energieproducerend wordt gebouwd, de grootste concurrent van
energiebedrijven is. Platform31 waarschuwt ervoor om niet te veel kleine
dingen te doen, waarmee de grote klappen die nodig zijn, de vijand van
het goede worden. Hoe kijkt de Minister daartegen aan?
Wij allen, ook ondergetekende, hebben vele werkbezoeken afgelegd.
Verschillende corporaties hebben bij die gelegenheid aangegeven dat ze
toch wel vaak hinder ondervinden van het feit dat 70% van de huurders
moet instemmen bij renovaties die gericht zijn op verduurzaming. Omdat
woningcorporaties anders zijn gaan aankijken tegen hun voorraad, er
minder gesloopt zal worden en er meer renovaties zullen gaan plaatsvinden – dat blijkt ook uit alle aanpassingen van de plannen – zou het
zonde zijn als verduurzaming als gevolg van belemmeringen in de
regelgeving moet worden uitgesteld, terwijl bouwvakkers klaar staan om
die huizen te verduurzamen. De zorg over die 70%, die leeft bij verschillende corporaties, werd ook geuit in het betaalbaarheidsonderzoek uit Den
Bosch. Daarin staat dat huurders steeds meer kwijt zijn aan hun woonlasten. De aanbieders van het rapport, de corporaties, de wethouder en
huurders, geven aan dat die 70% een belemmering kan zijn, want die
verduurzaming moet doorzetten, ook in het kader van de betaalbaarheid.
Ik hoop dat ik in tweede termijn tijd heb om een flink aantal andere
voorbeelden te geven, zoals het niet mogen verrekenen in de servicekosten van het plaatsen van zonnepanelen op daken en mogelijke
problemen als corporaties samenwerking zouden willen aangaan met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 196, nr. 235

7

derden, met marktpartijen. Zou het niet goed zijn als er overleg komt,
zeker omdat de opgaven van corporaties gaan veranderen, tussen Aedes,
de Woonbond, misschien wel VvE Belang en het kabinet, om uit te zoeken
welke belemmeringen kunnen worden weggehaald zodat we door kunnen
gaan met verduurzamen in plaats van dat we elkaar bezighouden in
allerlei procedures, wat niet goed is voor de verduurzaming en de bouw
en tot hoge energielasten kan leiden?
Ik sluit af met de opmerking dat ik heel blij ben met de verruiming van de
kredietverstrekking bij hypotheken indien iemand kan aantonen dat zijn
huis energieneutraal is. Ik denk dat dat winst is. Als je energie levert aan
het net, is dat in feite een toevoeging aan je inkomen, je loan to income.
Je komt thuis met je inkomen, maar overdag ben je ook inkomen aan het
genereren omdat je levert aan het net. Wij zouden graag zien dat met
banken en andere partijen de volgende stap wordt onderzocht: als iemand
gaat leveren aan het energienet, kan die levering bij zijn loan to income
worden geteld. Is de Minister dat met mij eens?
Omdat mijn tijd nu op is, zal ik in tweede termijn mijn overige vragen
stellen.
De heer Paulus Jansen (SP): Ik gun de heer Monasch graag nog wat
extra spreektijd. In mijn termijn heb ik namelijk de enorme onevenwichtigheid in de eisen die de Minister in petto heeft voor de sociale huursector en de eigenwoningbezitter, aan de orde gesteld. Volgens de
doorrekening van het Planbureau voor de Leefomgeving en het ECN gaat
het bij de eigenwoningbezitter om 3 petajoule in beide varianten en bij de
sociale huursector om 6,5 tot 12 petajoule, terwijl de omvang van de
eigenwoningsector veel groter is. Is de PvdA-fractie met de SP-fractie van
mening dat er over de hele breedte een min of meer gelijkwaardig
ambitieniveau moet zijn en dat de eigenwoningbezitter op dit punt een
tandje bij moet zetten?
De heer Monasch (PvdA): Ik heb vaker meegemaakt dat collega Jansen
een vraag stelt aan de Minister en al van tevoren een antwoord van een
van de collega’s wil. Ik wil echter eerst het antwoord horen van de
Minister. Desgewenst kan de heer Jansen mij die vraag dan nog eens
stellen. Zelf denk ik dat het ambitieniveau ook bij huiseigenaren omhoog
moet, het liefst via verleiding – daar gaf ik net een voorbeeld van – maar
het is de heer Jansen ook bekend dat wij strengere normen hadden
gewild. In de Kamer is het echter zo dat je soms wat wint en soms geen
meerderheid haalt.
De heer Paulus Jansen (SP): Dat is mooi; dan strijden we op dat punt zij
aan zij. De heer Monasch heeft op een aantal punten in zijn bijdrage
gepleit voor een wat minder vrijblijvende aanpak van de corporaties,
zodat duidelijk wordt wat er straks geleverd wordt. Is hij het dan met mij
eens dat wij op korte termijn helderheid moeten hebben over de vraag
hoe de eisen omhooggaan en deze doelstellingen gerealiseerd worden?
De heer Monasch (PvdA): Zo kom ik toch op een deel van mijn eigen
inbreng. Er zijn berichten om de normering van de EPC eventueel wat los
te laten. Wat ons betreft houden wij die strenge eisen gewoon aan. Wij
denken dat het betaalbaar wonen van de toekomst erin ligt dat die huizen
maximaal verduurzaamd worden. Aangezien het label wordt afgezwakt,
hoop ik dat er van het middel van de verleiding, onder andere door de
mogelijkheden die nu worden geschapen maar ook door het verruimen
van de mogelijkheden rond de hypotheekverstrekking, een enorme prikkel
uitgaat om die verduurzaming door te zetten tot het maximale niveau.
Mevrouw Visser (VVD): Voorzitter. Er is weinig tijd voor veel onderwerpen. Ik zal er dus in sneltreinvaart doorheen gaan. In de afgelopen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 196, nr. 235

8

periode hebben wij inderdaad zowel in het woon- als in het energieakkoord afspraken gemaakt om verduurzaming in de gebouwde omgeving
vorm te geven. Dat is hartstikke goed. Niemand is tegen verduurzaming,
maar we moeten voorkomen dat onder die noemer alles maar moet
gebeuren. We moeten voorkomen dat we allerlei verplichtingen opleggen
maar niet weten waar de rekening terecht zal gaan komen. Daardoor
weten we niet of er in Nederland een gelijk speelveld ontstaat en wat de
consequenties zijn. Het is dus heel helder: als zaken al in andere wet- en
regelgeving worden geregeld, hoeven zij dus niet weer apart onder de
noemer van verduurzaming te worden geregeld. Daarbij doel ik bijvoorbeeld op de discussie over de onnodige verlichting van kantoren en
winkels en op de aanvullende eisen met betrekking tot nieuwbouw. De
EPC-normen zijn net al genoemd. We moeten ervoor zorgen dat we geen
koppen op Europese regelgeving zetten, waardoor we onze eigen
bouwsector, die het al moeilijk heeft, buitenspel zetten.
Een ander punt betreft de doelstellingen ten aanzien van overheidsgebouwen. In 2018 moet daar bijna-energieneutraliteit worden gerealiseerd.
Kan de Minister zeggen wat daarvoor precies het plan van aanpak is, wat
de meerkosten daarvan zijn en wat de terugverdientijd is, ook gelet op de
andere opgaven die bij de rijksdienst liggen?
We kunnen allerlei verplichtingen opleggen vanuit de overheid, maar het
is haar kernrol om knellende wet- en regelgeving weg te nemen en met
name om innovatie en ondernemerschap te faciliteren. In dat kader vraag
ik ook om een duidelijke samenhang en consistentie, zowel van definities
als in regelingen. Vanuit het agentschap worden bepaalde regelingen
uitgevoerd, terwijl vanuit het Ministerie van BZK onder het Bouwbesluit
en het Milieubesluit weer andere normen gelden. Uit bedrijfsbezoeken
kwam een aantal concrete voorbeelden naar voren waaruit blijkt dat het
ene deel van de rijksoverheid het ene kader stelt en het andere deel van
de rijksoverheid een ander kader. Dat is niet bevorderlijk in het kader van
de eenduidigheid, consistentie en de facilitering van ondernemerschap en
innovatie. Kan de Minister aangeven hoe het kabinet dat beter stroomlijnt?
Een ander punt is het energielabel. Vorig jaar bij de behandeling van het
wetsvoorstel heeft de VVD heel duidelijk aangegeven dat zij een alternatief wenst met een zo groot mogelijk bereik en zo min mogelijk
verplichtingen en administratieve rompslomp. In de brief van de Minister
van 5 november wordt daartoe een eerste aanzet gegeven, maar
ontbreekt de wijze van sanctionering. Dat is voor ons een wezenlijk
element voor de afweging in het kader van de verdere discussie rondom
het energielabel. In het kader van de plenaire behandeling van het
wetsvoorstel hebben wij al gevraagd hoe het in andere landen zit en wat
daar de ervaringen zijn. Het blijkt dat in Zweden, waar geen sprake is van
overheidssanctionering maar van een privaat stelsel, de hoogste
nalevingsgraad bestaat. Dat wil zeggen dat daar het grootst aantal
woningen met een energielabel is. In de brief van de Minister wordt dus
niet ingegaan op de wijze van sanctionering, maar wordt wel gesteld dat
makelaars, taxateurs en dergelijke een rol gaan spelen bij de verkoop.
Welke lijn volgt de Minister als het gaat om de sanctionering in het kader
van het energielabel voor woningen? Welke verplichtingen wil hij in dat
kader opleggen? Kan de Minister ook aangeven wat uit de discussie met
Europa over dat onderwerp is gekomen en wat de ervaringen in Zweden
zijn? Wil hij het Zweedse model gaan doorvoeren in Nederland?
In het kader van de opmerking van mijn collega Jansen over Europa en de
dreiging van een Europese boete, heb ik nog de volgende vraag. De EU
heeft dit jaar een conformiteitstoets uitgevoerd in alle lidstaten. Wat is
daaruit gekomen? Wellicht bevat die uitkomst aanknopingspunten. In dat
kader vraag ik de Minister ook wat er terecht is gekomen van mijn verzoek
in de motie die ik samen met het CDA heb ingediend, om het voor te
leggen aan de commissie-Stoiber.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 196, nr. 235

9

Ik heb nog één minuut spreektijd, dus net als mijn collega Monasch zal ik
een aantal zaken in tweede termijn inbrengen. Ik sluit mij in ieder geval
aan bij de oproep van D66 met betrekking tot het revolverend fonds en de
subsidie. Momenteel voeren wij twee regelingen naast elkaar door.
Waarom kiezen we in het ene geval voor het instrument van een lening en
in het andere geval voor een subsidie? De eerste regeling geldt voor
innovatieprojecten, zoals de Stroomversnelling. De mensen van de
Stroomversnelling zeggen dat zij juist niet zitten te wachten op geld. Zij
willen liever een oplossing voor knellende wet- en regelgeving. Als de
overheid dat zo snel mogelijk regelt, zijn zij tevreden. Waar moet het
revolverend fonds voor de verhuurders toe leiden? Hoe verhoudt zich dat
tot de subsidieregeling van 400 miljoen? Waarom is daarbij niet ook voor
een revolverend karakter gekozen? Zijn wij de sociale huursector door
middel van subsidieregelingen en revolverend fonds juist niet méér aan
het stimuleren dan de eigenwoningbezitter? Als ik namelijk de middelen
die in het revolverend fonds beschikbaar worden gesteld voor de
eigenwoningbezitter afzet tegen de 400 miljoen en de 2,7 miljoen
woningen afzet tegen de 4 miljoen woningen, dan zie ik een groot
verschil. Ik denk dat ik daarover in tweede termijn nog wel een debat met
de heer Jansen krijg.
Mijn overige onderwerpen zal ik in de tweede termijn inbrengen.
De voorzitter: Ik dank mevrouw Visser voor haar bijdrage. Ik heb twee
punten van orde. Het VAO waar de Minister naartoe moet, wordt niet
eerder verwacht dan om 17.30 uur. Ook ben ik vergeten om de Minister en
zijn ondersteuning fatsoenlijk welkom te heten. Dat doe ik bij dezen.
Minister Blok: Voorzitter. Ik doe het volgende voorstel. Ik begrijp dat er
nog een groot aantal vragen is. Ik vraag altijd om een korte schorsing na
de eerste termijn om vragen goed te kunnen beantwoorden. Als er nog
vragen gesteld moeten worden met een inhoudelijk-technisch karakter, is
het voor het verloop van het debat makkelijker als die vóór mijn eerste
termijn gesteld zouden kunnen worden, zodat ik die in de schorsing mee
kan nemen.
De heer Verhoeven (D66): Ik vind het een heel sympathiek voorstel. Voor
deze keer sta ik er positief tegenover, maar dan verwacht ik niet allerlei
voorbeelden met prachtige spreekteksten, maar kale vragen. Vijf minuten
is namelijk hartstikke lang en daarin hoor je gewoon al je vragen te
kunnen stellen. Dus geen eindeloos geronk met voorbeelden.
De voorzitter: Dan gaan we nu de «anderhalve termijn» in. Elke
woordvoerder krijgt 20 à 30 seconden om even die technische vragen te
stellen.
De heer Paulus Jansen (SP): Voorzitter. Ik had nog een vraag willen
stellen over de differentiatie van de Rc=5, naar aanleiding van de
motie-Jansen c.s. (32 757, nr. 9). Ik denk dat dat toch een probleem
oplevert. De Minister heeft gelijk dat dit goedkoper is bij de aanleg, maar
het achteraf aanpassen van de isolatie van gevels en beganegrondvloeren
is extreem duur. Dat blijkt trouwens ook uit de problematische vooruitgang bij de isolatie van de bestaande woningvoorraad. Op dat punt ben ik
overigens ook heel droevig en misschien wel een klein beetje kwaad over
de discussie over het onderzoek van DGMR versus het onderzoek van
RIGO. Die nieuwe brief heeft het wat mij betreft alleen maar erger
gemaakt. Maar goed, ik kan niet meer doen dan mijn treurnis daarover uit
te spreken. Ik roep de Minister er dus toe op om iets verder te kijken dan
zijn neus lang is. Dit gaat om maatregelen met een looptijd van 50 jaar.
Daar was die motie op gericht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 196, nr. 235

10

Ik steun het verzoek van de heer Monasch om vast te houden aan de
EPC-norm van 0,4. De ervaringen uit het recente verleden hebben geleerd
dat een bouwbedrijf vooraf altijd stelt dat het hartstikke duur wordt, terwijl
het na invoering opeens de helft blijkt te kosten omdat het gestandaardiseerd kon worden.
De heer Verhoeven (D66): Voorzitter. Ik had nog een paar vragen over de
labels. Die kunnen van grote waarde zijn voor energiebesparing, mits ze
EU-proof zijn, niet te duur en in de praktijk bruikbaar. Nu bestaat het
gevaar dat de light labels wel aan de eerste twee voorwaarden voldoen
maar in de praktijk niet bruikbaar zijn. Dan verdwijnen ze in de la. Wat is
dus de foutmarge van light labels? Hoe gaat geborgd worden dat ze
actueel en up-to-date blijven? Uiteindelijk gaat het mensen om de
energierekening. Kan er aan de labels dus ook een duidelijke indicatie van
de financiële besparing in harde euro’s worden gekoppeld? Daar heb ik al
eens eerder om gevraagd bij de vorige bewindspersoon op dit dossier,
maar dat is tot nu toe nog steeds niet gebeurd.
De heer Monasch (PvdA): Voorzitter. In het kader van mijn vraag om
overleg te voeren met Aedes, de Woonbond, eventueel VvE Belang en het
kabinet om te bekijken waar belemmeringen kunnen worden weggenomen, noem ik een paar additionele voorbeelden uit het veld. Kunnen
we geen afspraken maken per labelsprong bij een huurverhoging, in
plaats van steeds een individuele afspraak met een individuele huurder te
maken? Daar kun je kaders voor opstellen. Ook verwacht men dat de
toekomst voor corporaties vaker zal liggen in de isolatie van de schil.
Moet daarvoor dan niet één landelijk kader komen, waarmee men aan de
slag kan en waarmee iedereen instemt in plaats van dat overal steeds
weer overlegjes moeten worden gevoerd?
Ten aanzien van het label zijn de verhoudingen zoals ze zijn. Dat laat
onverlet dat we er wel van uitgaan dat het een betrouwbaar label is. Het
heeft nu een beetje weg van thuis achter de computer een doe-hetzelfpakket in elkaar zetten. Ik hoor dus graag van de Minister in hoeverre
dit een betrouwbaar label is. Ik verschuil mij in debatten nooit achter de
Europese Unie – je moet op eigen kracht argumenten aanvoeren – maar ik
zou het wel heel vervelend vinden als wij door dit gedoe op kosten van de
belastingbetaler opeens een sanctie zouden krijgen opgelegd. Ik mag dus
aannemen dat de Minister zich volledig veilig voelt om dit label in te
voeren.
Er is veel gaande, onder andere met de Stroomversnelling, maar ook met
het debat rond betaalbaar bouwen, waarbij de corporaties vaak nog
denken in termen van een onrendabele top en huizen bouwen met verlies.
Hoe kijkt de Minister daartegen aan? Behoort dit bouwproces niet tot het
verleden? Een energieneutrale woning met twee kamers, grondgebonden,
inclusief btw en de grondprijs, hoeft tegenwoordig niet meer dan
€ 140.000 à € 150.000 te kosten. Is het verhaal van de onrendabele top
daarmee niet een verhaal uit het verleden? Ik krijg graag een antwoord
van de Minister op die vraag.
Mevrouw Visser (VVD): Voorzitter. In lijn met wat voorgaande sprekers
hebben gezegd, zal ik kort nog wat vragen over het energielabel. Wat is de
meerwaarde voor de consument van dit energielabel? Welke randvoorwaarden gelden daarvoor en wat zijn de kosten voor het Rijk en de
consument? En hoe betrouwbaar is het? Kortom: wat heb ik eraan als
consument, waarom zou ik het willen en waarom zou ik achter de
computer kruipen om dat label aan te vragen?
Een andere vraag over het energielabel heeft betrekking op de rapportage
over de utiliteitsbouw. De Minister geeft in zijn brief aan dat de resultaten
ten aanzien van de betrouwbaarheid van het label teleurstellend zijn, maar
dat de steekproef te klein is om daar algemenere uitspraken over te doen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 196, nr. 235

11

Toch schrijft hij dat het energielabel voor de utiliteitsbouw verplicht wordt
gesteld omdat de kwaliteitsborging op orde is. Kan de Minister daar nader
op ingaan? Is hij van plan om het komend jaar een bredere steekproef te
nemen voordat hij overgaat tot een verplichte invoering van het energielabel voor de nieuwe utiliteitsbouw?
Een ander punt betreft het revolverend fonds voor de eigenwoningbezitter. De VVD waarschuwt voor het volgende. In de tijdelijke regeling voor
hypothecaire kredietverlening wordt juist ruimte geboden voor verduurzaming van de eigen woning. Dat is hartstikke goed. Het revolverend
fonds gaat er natuurlijk ook voor zorgen dat banken mogelijk anders
kijken naar de hypothecaire ruimte die kan worden geboden. Wij willen
echter voorkomen dat er aan de ene kant via het revolverend fonds
dingen worden toegestaan, terwijl aan de andere kant eventueel via de
tijdelijke regeling voor hypothecaire kredietverlening, zowel in de regeling
zelf als in de toepassing ervan via een beoordeling door de toezichthouder
...
De voorzitter: Wat is uw vraag?
Mevrouw Visser (VVD): ... die ruimte weer wordt beperkt. De vraag is hoe
dat kan worden voorkomen.
Ik heb nog twee andere punten. Een miljoen huishoudens zijn lid van een
vereniging van eigenaren. Dat biedt een groot potentieel voor verduurzaming, ook door middel van het revolverend fonds. Wanneer kunnen we
de uitwerking van dat voornemen verwachten? Het andere punt heeft te
maken met de nieuwbouw, waarover de NEPROM een brief heeft
geschreven. Kan de Minister aangeven of de nieuwbouw ook in het
revolverend fonds voor de eigenwoningbezitter kan worden opgenomen?
De voorzitter: Daarmee is ook de spreektijd van GroenLinks opgebruikt.
Ik schors de vergadering gedurende tien minuten, zodat de Minister zijn
beantwoording kan voorbereiden.
De vergadering wordt van 16.43 uur tot 16.55 uur geschorst.
Minister Blok: Voorzitter. Ik deel de beantwoording op in hoofdstukken.
Allereerst ga ik in op de vragen met betrekking tot de maatregelen in de
huursector, dan op de vragen over het energielabel en de EPC en tot slot
op de overige vragen.
Meestal stelt de heer Jansen heel veel vragen over de huursector. Hij
heeft wel veel vragen gesteld, maar kennelijk niet over dit onderwerp.
De heer Verhoeven heeft gevraagd naar het ambitieniveau. Hij stelt dat er
al een convenant was om over te gaan op energielabel B in de sociale
huursector en op energielabel C in de particuliere verhuur, en dat de lat nu
niet hoger wordt gelegd. De afspraak is gemaakt in het SER-energieakkoord. Wij hebben in Nederland enige ervaring met akkoorden. Dan
bespeur ik niet onmiddellijk de neiging om er een draadje uit te trekken
maar wel om nog even na te gaan waarom de afspraak gemaakt is. De
partijen bij het energieakkoord constateerden dat de ambitie om de
energielabels B en C in te voeren, weliswaar was uitgesproken, maar dat
het tempo waarin dat gerealiseerd wordt, te laag is. Vervolgens hebben de
partijen zelf besloten om dat extra geld niet te gebruiken voor een extra
hoge doelstelling maar voor de doelstelling die al was vastgelegd.
Daarom heb ik voorgesteld om het geld van het revolverend fonds wél te
gebruiken voor die hogere ambitie.
De heer Verhoeven (D66): Er zijn twee soorten akkoorden: akkoorden die
door de politieke partijen worden gesloten en akkoorden die door de
polder worden gesloten. Mijn partij hecht meer aan akkoorden die door
politieke partijen worden gesloten. Daarom heb ik ook de vraag gesteld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 196, nr. 235

12

over het energielabel. Daar hebben de SER-partijen prima over gesproken,
maar wij voelen ons daar niet aan gebonden. Ik ben dus blij met het
antwoord van de Minister, maar hoe wordt ervoor gezorgd dat de lat van
de energieambitie, vertaald in een label, toch hoger komt te liggen?
Minister Blok: Ik denk dat ik de politieke visie van de heer Verhoeven en
de energieambitie kan koppelen, want het geld uit het woonakkoord, dus
het politieke akkoord, wordt juist gebruikt voor die allerhoogste energieambitie. Daar hebben we ook een politieke afspraak over gemaakt, die niet
gebonden is aan bredere energieafspraken uit de polder, maar ik voel mij
niet vrij om de afspraak die gemaakt is in het kader van het energieakkoord, waar in ieder geval het kabinet partij bij was, op te plussen.
Daarvoor hebben we immers geen akkoord gesloten.
De heer Verhoeven vroeg of het mogelijk was om te stapelen. Deze twee
instrumenten kunnen gestapeld worden, omdat er een ambitieus
instrument is, namelijk het revolverend fonds uit het woonakkoord, en een
wat minder ambitieus, maar wel breed gedragen instrument in het
energieakkoord.
De heer Verhoeven vroeg hoe we ervoor zorgen dat we monitoren dat de
400 miljoen uit het energieakkoord echt effectief wordt ingezet. Hij vroeg
in dat verband om een nulmeting en een rapportage. Op dat punt kan ik
hem ruimschoots tegemoetkomen. Ik ben het namelijk met hem eens dat
je de vinger aan de pols moet houden als je een groot bedrag aan
belastinggeld inzet. Het ECN zal dus inderdaad een nulmeting doen en
daarnaast een analyse maken van de effectiviteit van de inzet van de 400
miljoen. Over de algehele voortgang van de maatregelen in het SERenergieakkoord zal jaarlijks een monitorcommissie rapporteren.
De heer Monasch vroeg hoe wij ervoor zorgen dat de consument door de
bomen het bos nog ziet. Naast de voorliggende landelijke regelingen is er
soms namelijk sprake van gemeentelijke energiebesparingsfondsen en
vaak ook van provinciale fondsen. In het kader van hetzelfde SER-energieakkoord is afgesproken dat er 15 miljoen beschikbaar is voor gemeentelijke energieloketten. Ik noem dat oneerbiedig «loketten», omdat we in
overleg met de VNG uitwerken hoe de informatieverstrekking aan het
publiek precies vorm krijgt. Het doel daarvan is juist om het publiek op
lokaal niveau helderheid te geven over de mogelijkheden. Die mogelijkheden zullen van plaats tot plaats verschillen, maar daar kan dan bij zo’n
loket duidelijkheid over ontstaan.
De heer Monasch vroeg ook naar de belemmeringen vanwege het
instemmingsvereiste van 70% als energiebesparende maatregelen in de
sociale huursector leiden tot een wettelijk toegestane huurverhoging. Ook
ik hoor bij werkbezoeken regelmatig dat dit voor corporaties een belemmering is om te investeren. Ik ben graag bereid om met verhuurders- en
huurdersorganisaties de bereidheid te bespreken om de grens van 70% te
verlagen naar een gewone meerderheid. Ik zal de Kamer daar vervolgens
over rapporteren.
De heer Monasch (PvdA): Dat is op zich prima, maar ik heb ook een
aantal andere dingen genoemd die wij horen in het veld. We verwachten
dat het aantal renovaties zal toenemen ten koste van sloop en nieuwbouw
als gevolg van de economische crisis en de verhuurdersheffing. Ik heb
gevraagd om een landelijk kader te formuleren indien men de gehele schil
gaat vervangen. Ik heb ook het voorbeeld gegeven van zonnepanelen op
een eengezinswoning die niet in de servicekosten mogen worden
verrekend maar in de huren worden verrekend. Dat leidt tot hetzelfde type
problemen. Ik zou het op prijs stellen als zo veel mogelijk van dit soort
zaken in het overleg wordt meegenomen. Anders vragen we ons over een
paar maanden in het volgende AO af waarom al die zaken niet ook zijn
meegenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 196, nr. 235

13

Minister Blok: Het gaat dus om de bredere vraag of er behalve het
70%-vereiste nog meer belemmeringen zijn waar we tegen aanlopen bij
het energiezuiniger maken van sociale huurwoningen. Voor een deel
kennen we die belemmeringen, omdat we ze via het project de Stroomversnelling aangeleverd hebben gekregen. Ik breng dat graag in kaart
omdat ik het zelf ook van belang vindt om daar een overzicht van te
hebben. Die zaken voeg ik dus toe aan het gesprek over het 70%-vereiste.
De heer Monasch vroeg of het nodig is en blijft om leningen voor
energiebesparing te koppelen aan de persoon; kunnen ze niet ook aan het
huis worden gekoppeld? Wettelijk kun je een lening nu niet aan het huis
koppelen. De vraag is ook of dat echt een voordeel oplevert. Het zou dan
gaan om een situatie waarin er verhuisd wordt en de nieuwe eigenaar de
lening zou overnemen. Bij een verhuizing is het immers mogelijk om juist
de lening voor energiebesparing boetevrij af te lossen. Ik kan me dus
nauwelijks een situatie voorstellen waarin de koper de lening overneemt
en zie dus geen voordeel in het starten van een wettelijk traject om zo’n
situatie op te lossen. Mogelijk dat de heer Monasch in de praktijk zo’n
situatie tegenkomt, maar ik ken er geen.
De heer Monasch (PvdA): Stel dat je wilt gaan verhuizen, maar opeens
€ 10.000 moet gaan aflossen. Het is weliswaar boetevrij, maar het gaat
toch om € 10.000. Ik kan mij voorstellen dat dat misschien een hindernis
zou zijn bij een verhuizing. Die € 10.000 moet op dat moment toch ergens
vandaan komen.
Minister Blok: Die € 10.000 is geleend om het huis beter te isoleren of om
een hogerendementsketel aan te schaffen. Dat vertaalt zich geheel of
gedeeltelijk in de prijs van het huis. Als er desondanks na betaling van de
koopsom een schuld overblijft, heb je in feite te maken met een gewone
restschuldproblematiek, die je niet zo goed specifiek kunt relateren aan
deze investeringen. Met betrekking tot de restschuld hebben we een
aantal maatregelen genomen. Ik zie ik op dit moment dus geen reden om
op dit punt een wetswijziging door te voeren.
Ook wees de heer Monasch op het rapport over het grote aantal kleine
projecten; kun je het geld niet efficiënter besteden door juist gebundelde
projecten te financieren? Dat is op zich waar; dat is ook de gedachte
achter de Stroomversnelling. Een heel groot deel van het woningbezit in
Nederland is echter in particuliere handen. We constateren dat het juist bij
dit deel van het woningbezit het lastigst is om energiebesparing te
stimuleren. Wij proberen overigens wel te stimuleren dat mensen de
handen ineen slaan. We kennen bijvoorbeeld het blok-voor-blokproject,
dat huiseigenaren over het algemeen op gemeentelijk niveau bij elkaar
brengt. Dat is typisch zo’n taak die door gemeentelijke loketten kan
worden uitgevoerd, maar uiteindelijk zullen toch individuen die lening
opnemen. In het segment van de huiseigenaren zie ik eigenlijk ook geen
andere mogelijkheid. Het zou echter jammer zijn als we die mogelijkheid
niet benutten, ondanks het bezwaar van de kleinschaligheid.
De G32 heeft zorgen uitgesproken over de aflossingstermijn van de
leningen uit het revolverend fonds en wees op de eigen ervaringen van
gemeenten. De aflossingstermijnen zijn gekoppeld aan wat je redelijkerwijs mag verwachten als terugverdientijd. Bovendien gaat het
rentepercentage stijgen en neemt de risicograad toe naarmate de
aflossingstermijn langer wordt. De heer Monasch wees er ook op dat de
rente weliswaar op een aantrekkelijk niveau ligt maar omlaag zou moeten.
Ik kan mij voorstellen dat de consument wil dat de rente nog verder
omlaaggaat, maar de rente wordt niet aantrekkelijker door een lange
aflossingstermijn.
Mevrouw Visser vroeg waarom de 400 miljoen van het energieakkoord
niet in een revolverend fonds is gestoken. Ook hierbij gaat het om een
expliciete afspraak in het kader van het SER-energieakkoord, die ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 196, nr. 235

14

overigens onderdeel heb gemaakt van mijn afspraak met Aedes. We
hebben een aantal op zich verstandige afspraken gemaakt waaraan niet
meer valt te tornen. Ik zie dus geen mogelijkheid om dat om te bouwen.
Mevrouw Visser en de heer Verhoeven vroegen waarom het revolverend
fonds dat we in het woonakkoord hebben afgesproken, in mijn voorstel
beschikbaar wordt gesteld voor sociale verhuurders en niet voor
commerciële verhuurders in de vrije sector. Op zich doet het woonakkoord
daar geen uitspraak over. Ook hierbij speelt de vraag hoe we het geld
praktisch en kosteneffectief kunnen uitzetten. In mijn voorstel laat ik
daarvoor een vrij eenvoudige manier zien. Wetend dat woningcorporaties
over het algemeen toch al goedkoop kunnen lenen, leggen we een vierde
van het bedrag erbij vanuit dit revolverend fonds. Dat is voor de corporaties uiteindelijk goedkoop.
Wat een route voor particuliere verhuurders betreft, moet ik allereerst
constateren dat de vraag daarnaar mij niet heeft bereikt. Als die vraag mij
zou bereiken, komen we bij de vormgeving en moeten wij in ieder geval in
Europees kader een toets doen met het oog op staatssteun, omdat het om
een commerciële sector gaat. Er is dus een efficiencyafweging gemaakt.
Dat is de reden waarom ik het op deze manier heb voorgesteld.
Mevrouw Visser (VVD): Ik heb een vraag, ook naar aanleiding van de
eerdere beantwoording van vragen van de heer Verhoeven over de 400
miljoen en het revolverend fonds, want ik heb mij bij die vragen aangesloten. De Minister geeft in de beantwoording aan dat er sprake kan zijn
van een stapeling van initiatieven, maar dat het revolverend fonds is
bedoeld voor superinnovatieve projecten en dat het andere bedrag is
bedoeld voor reguliere projecten. De vraag is dan wat «superinnovatieve
projecten» zijn, want het intrigeert mij welke meetlat daarbij wordt
gehanteerd. De Minister gaf zojuist ook aan dat er gekeken moet worden
naar het aspect van de staatssteun, want voor sociale verhuurders, de
corporaties, geldt bij het revolverend fonds dat zij de leningen ook mogen
verkrijgen op grond van de WSW-borging. Daarmee hebben zij volgens
mij al een preferente positie ten opzichte van de particuliere verhuurders.
Ik krijg dus graag een nadere toelichting van de Minister: waarom kan het
revolverend fonds niet ook voor particuliere verhuurders beschikbaar
worden gesteld? De Minister geeft zelf immers aan dat het innovatieve
karakter, wat dat dan ook precies mag zijn – daar krijg ik graag een
verduidelijking van – een van de criteria zal zijn voor toewijzing. Als
particuliere verhuurders in de commerciële sector een superinnovatief
voorstel hebben, zouden zij op grond van dit voorstel niet voor het
revolverend fonds in aanmerking komen. Volgens mij zou dat een gemiste
kans zijn. Ik snap dat in het SER-akkoord de afspraak over de 400 miljoen
is gemaakt, maar de Minister zegt zelf dat kostenefficiëntie een belangrijk
aspect is. Als blijkt dat je die 400 miljoen op een revolverende manier veel
kostenefficiënter zou kunnen inzetten, moet dit volgens mij als gespreksonderwerp worden teruggelegd bij de SER-partners. Je kunt je geld
namelijk maar één keer uitgeven; dat geldt ook voor de SER-partners. Is
de Minister daartoe bereid?
Minister Blok: De eerste vraag was hoe we bepalen dat leningen voor
energiebesparing echt worden ingezet voor zeer goed renderende
energiebesparing in de sociale huursector. Dat doen we door daaraan het
criterium van het hoogste label – volgens mij is dat A++; dat lijkt een
beetje op de financiële rating van landen, maar het schijnt ook een heel
hoog energielabel te zijn – of het criterium van «nul op de meter»woningen te koppelen. Dat is duidelijk hoger dan het label B, dat in het
energieakkoord is afgesproken.
Dan de vraag waarom er bij een opname uit het revolverend fonds voor
sociale verhuur geen probleem is op het punt van staatssteun. Dat komt
doordat het DAEB-segment, zoals Europa dat noemt, is vrijgesteld van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 196, nr. 235

15

staatssteuntoets, omdat Europa al heeft aangegeven dat het hierbij gaat
om een sociale activiteit. Dat is dus wezenlijk anders dan bij commerciële
verhuur.
Dan de vraag of de 400 miljoen efficiënter kan worden ingezet middels
een revolverend fonds. Het voordeel is dat het geld terugkomt. Het nadeel
voor de partij waarvoor het geld is bestemd, is dat dit een lening is en
geen subsidie. Hier zijn inmiddels inderdaad twee afspraken over:
allereerst het energieakkoord en vervolgens het Aedes-akkoord. Ik voel
mij dus niet vrij om daar nu nog een wijziging in aan te brengen.
Mevrouw Visser (VVD): Ik vraag niet om een eenzijdige wijziging. Omdat
er nu twee initiatieven liggen, die volgens mij allebei zijn gericht op een
door iedereen onderschreven doelstelling, namelijk verduurzaming, is de
vraag hoe beide initiatieven zich tot elkaar verhouden. Wordt het ene
initiatief niet veel onaantrekkelijker gemaakt dan het andere? Daar kom ik
straks in de tweede termijn op terug. Als blijkt dat je het op een revolverende manier veel kostenefficiënter zou kunnen doen en veel meer kunt
bereiken, zouden de betrokken partijen daar juist gevoelig voor moeten
zijn. Ik vraag dus niet om eenzijdige wijziging van de afspraak. De vraag is
of de Minister bereid is om het gesprek daarover aan te gaan, in combinatie met het revolverend fonds dat ontwikkeld wordt. Het zou zonde zijn
als we deze kansen zouden laten liggen.
Minister Blok: De verschillen tussen beide middelen zijn zeer helder. Van
een subsidie zal iedereen zeggen: als we aan de criteria voldoen, doe het
dan maar. Dat is echt iets anders dan een revolverend fonds, want daarbij
gaat het om een lening waarover rente wordt betaald. Dat is weliswaar
een lage rente, maar het is geen gratis geld voor de ontvanger en dat is
een subsidie wel. Ik zie dus echt niet hoe ik een revolverend fonds
aantrekkelijker zou kunnen maken dan een subsidie.
De heer Verhoeven (D66): Volgens mij zijn we bij de kern van dit AO
aangekomen. We hebben bijna 700 miljoen euro bij elkaar en er zijn
inderdaad twee totaal verschillende middelen. Het is prima dat de
Minister ten aanzien van het woonakkoord en het revolverend energiebesparingsfonds kijkt naar het aspect van staatssteun. Verder is er volgens
mij geen onwil om dit beschikbaar te stellen voor private partijen. Het
gaat mij om die 400 miljoen, die ik nu maar even «de Aedes-energiebesparingssubsidie» noem. Die is vanuit het SER-akkoord in de
Aedes-deal gekomen. Daar heeft de Kamer nog niet heel veel over kunnen
zeggen. Wat is voor de Minister de reden waarom dit niet beschikbaar zou
kunnen zijn voor particuliere verhuurders of – beter gezegd, want het kan
in de vrije sector ook gaan om woningcorporatiebezit – voor de vrije
sector?
Minister Blok: De 400 miljoen heb ik expliciet belegd in de afspraken met
Aedes. Ik houd mij aan mijn afspraken. Dit was inderdaad een onderdeel
van het akkoord met Aedes, op grond waarvan Aedes heeft gezegd zich in
ieder geval voor deze kabinetsperiode te kunnen verzoenen met de
verhuurdersheffing. Daartegenover heb ik een aantal wensen van Aedes
ingevuld. Dit was één van die wensen, naast de manier waarop wij de
splitsing vorm gaan geven – daarover kan de Kamer overigens nog wel
een oordeel vellen – en de vormgeving van de taakverdeling tussen het
centraal fonds en de WSW, waarover de Kamer ook een oordeel kan
geven. Het eerste deel, de 400 miljoen in de vorm van een subsidie aan de
sociale huursector, is inderdaad een afspraak waar ik mijn handtekening
onder heb gezet.
De heer Verhoeven (D66): Dat is een duidelijk antwoord van de Minister,
maar niet een antwoord waar ik heel vrolijk van word. Ik houd immers niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 196, nr. 235

16

zo van SER- dan wel Aedes-akkoorden. Ik houd veel meer van politieke
akkoorden, die de Minister gisteren in de Eerste Kamer nog eens heeft
uitgelegd, toegelicht en verdedigd, met verve overigens. Als wij hier in de
Tweede Kamer tot de conclusie komen dat het toch goed zou zijn om te
bekijken of die mogelijkheid er is, is de Minister dan bereid om te vragen
wat Aedes daarvan vindt? Of zegt de Minister dat hij dat al heeft gevraagd
en dat Aedes dat zeker niet wil, om welke reden dan ook? Ik wil goed
bekijken waar de mogelijkheden liggen om die 400 miljoen goed uit te
geven aan een koepel van woningcorporaties, los van de handtekening
van de Minister.
Minister Blok: Ik heb die vraag niet gesteld, omdat ik het antwoord dat ik
zojuist formuleerde, eerlijk gezegd wel kan voorspellen. Als je kunt kiezen
tussen een subsidie en een lening, kies je voor een subsidie. Dat is voor
de ontvangende partij een rationele keuze.
Mevrouw Visser verwees naar de brief van de NEPROM over de mogelijkheid om de lening uit het revolverend fonds niet alleen beschikbaar te
stellen voor bestaande bouw, maar ook voor nieuwbouw. Volgens mij ligt
de grote maatschappelijke opgave op het punt van isolatie bij de
bestaande bouw, want bij nieuwbouw hanteren we zeer strenge
energieprestatie-eisen. De winst die je boekt door bij nieuwbouw ook nog
extra financiering beschikbaar te stellen, is dus veel geringer dan de winst
die je boekt door voor bestaande bouw financiering beschikbaar te stellen.
In het kader van het efficiënter besteden van middelen, waar wij het
volgens mij breed over eens zijn, is het dus niet logisch om het revolverend fonds voor nieuwbouw te gebruiken. Volgens mij wees mevrouw
Visser er zelf op dat ik een ruimere hypotheekmogelijkheid heb geschapen
voor zeer energiezuinige nieuwbouw.
Ik kom nu bij de vragen over het energielabel.
De heer Paulus Jansen (SP): Ik krijg graag antwoord op de enige vraag
die ik over de huursector heb gesteld: wie kunnen wij aanspreken op het
realiseren van de kwantitatieve doelstelling in het kader van de Stroomversnelling? Volgens mij was de ambitie: in 2014 1.000 woningen, in 2015
10.000 woningen en daarna 100.000 woningen tot 2020. Ik neem aan dat
de Minister politiek aan te spreken is op dat resultaat, ook al moet dat in
dit geval door derden worden gerealiseerd.
Minister Blok: Ik ben niet verantwoordelijk voor het aantal gloeilampen
dat Philips produceert, het aantal kazen dat Frico Domo produceert of het
aantal woningen dat geïsoleerd wordt door BAM, Heijmans en woningcorporaties. Ik ben wel verantwoordelijk voor de condities waaronder
woningcorporaties en bouwbedrijven aan de slag kunnen gaan. Zij
hebben mij daar vragen over gesteld. Ik heb toegezegd dat ik die condities
naar mijn beste vermogen zal invullen. Ik kom daarmee ook naar de
Kamer, onder meer met een wetsvoorstel met als doel om de investeringen mede te kunnen betalen uit de servicekosten. Ik ben echter niet
verantwoordelijk voor resultaten in de private sector. Daarvoor is een
organisatie van de samenleving nodig waarover de heer Jansen en ik zeer
van mening verschillen.
De heer Paulus Jansen (SP): Ik was daar al bang voor. Ik denk dat dit
buitengewoon verontrustend is voor iedereen die zich iets gelegen wil
laten liggen aan het SER-energieakkoord, want er wordt voorspeld dat het
tot de portefeuille van de Minister behorende deel van dat akkoord niet
gehaald zal worden zonder meer verplichtende maatregelen. Laat ik de
vraag zo formuleren: voelt de Minister zich op het punt van de gebouwde
omgeving gecommitteerd aan de ambitie van het SER-energieakkoord?
Zo ja, hoe kunnen we hem dan aanspreken op de realisatie daarvan?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 196, nr. 235

17

Minister Blok: Ik had bij uw eerste vraag eerlijk gezegd verstaan dat u
vroeg naar de Stroomversnelling. Nu gaat de vraag over het SERenergieakkoord. Het blijft een vrij ingewikkeld overleg, maar het zijn wel
twee verschillende acties.
De heer Paulus Jansen (SP): Het SER-energieakkoord neemt de bekende
ambities mee, want de SER kan alleen bekende ambities doorrekenen. Dit
was een van de weinige buitengewoon concrete ambities die gekwantificeerd waren, namelijk 110.000 woningen tot 2020. Dat is heel goed
gekwantificeerd, maar dat moet dan wel gehaald worden. Kortom: als
deze Minister verantwoordelijk is voor zijn deel van het SER-energieakkoord, dus voor het deel dat betrekking heeft op de gebouwde
omgeving, hoor ik graag hoe wij hem kunnen aanspreken op de realisatie
daarvan, ook in de tussenliggende periode. We hebben immers natuurlijk
nog zeven jaar te gaan.
Minister Blok: Het is heel goed om allereerst duidelijk te maken waar de
vraag precies over gaat en waarvoor ik verantwoordelijk wordt gehouden.
Mijn stellige en ook ideologisch ingekleurde antwoord over de Stroomversnelling blijft staan. Dat is een fantastisch privaat initiatief, maar de
overheid gaat daarbij niet over de uitkomsten. Het SER-energieakkoord
heeft natuurlijk een iets andere inkleuring. We kunnen ook daarbij een
heel ideologisch verhaal houden over de rol die het middenveld wel of
niet zou moeten spelen, maar we hebben naar mijn overtuiging te maken
met een goed akkoord, waarbij ook de overheid betrokken is, vertegenwoordigd door meerdere Ministers, onder wie ikzelf. Op dat punt ben ik
veel directer aanspreekbaar dan op het punt van de Stroomversnelling. Al
die partijen hebben daarbij heldere ambities uitgesproken en hebben met
elkaar afgesproken dat de voortgang jaarlijks wordt gemonitord en dat er
ook een tussenevaluatiemoment is om te bekijken of wij op koers liggen.
Volgens mij is de vraag van de heer Jansen daarmee beantwoord. Ik ben
met al die andere partijen aanspreekbaar op de voortgang zoals we die
hebben afgesproken en ik ga daar ook over rapporteren aan de Kamer,
maar eigenlijk ook aan de hele samenleving.
Mevrouw Visser (VVD): Er zijn twee vragen blijven liggen. De eerste
vraag betreft de doelstelling van het revolverende fonds met betrekking
tot de verenigingen van eigenaren. De tweede vraag hangt samen met het
feit dat de Minister zelf steeds een onderscheid maakt tussen de subsidieregeling en het revolverende fonds. Die vraag gaat over innovativiteit als
kenmerk om in aanmerking te komen voor het revolverende fonds. Daar
willen wij graag een nadere toelichting op. In het kader van de door de
heer Jansen als voorbeeld genoemde Stroomversnelling wordt eigenlijk
helemaal niet gewacht op financiën, maar op aanpassing van de wet- en
regelgeving. Wat is de ambitie van de Minister ten aanzien van de
uitwerking van het revolverende fonds? Wat is de definitie van het aspect
«innovatie»? Misschien komen we dan ook bij de vraag van de heer
Jansen: hoe gaat de Minister dit monitoren?
Minister Blok: Er moet sprake zijn van zeer energiezuinige woningen –
energieneutraal of A++ – om vanuit de sociale huursector een beroep te
kunnen doen op het revolverend fonds. Dat is op dit moment echt zeer
ambitieus. Het is snel uitgesproken, maar er bestaan nog maar weinig van
dat type woningen. Dan heb je het echt over «state of the art»-gebruik van
warmtebronnen en over eigen mogelijkheden om lokaal energie op te
wekken. Dat is dus per definitie innovatief. Mevrouw Visser heeft er gelijk
in dat die innovatie evenzeer in de sociale huisvesting als in de vrijesectorhuur kan plaatsvinden. Mijn keuze op dat punt was echt ingegeven
door twee praktische overwegingen, namelijk het feit dat het beschikbaar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 196, nr. 235

18

stellen van het geld niet al te ingewikkeld moet worden en het aspect van
de staatssteun.
De vraag over de verenigingen van eigenaren lag iets verderop in mijn
stapeltje, maar ik zal die vraag nu beantwoorden. Het gaat daarbij
inderdaad om zo’n belangrijke opgave dat het kabinet de extra 35 miljoen
die het bij Prinsjesdag beschikbaar heeft gesteld voor het revolverend
fonds, specifiek voor die doelgroep beschikbaar wil stellen. Dat is een vrij
ingewikkelde opgave, want het verstrekken van een lening aan een
vereniging van eigenaren is nu eenmaal moeilijker dan het verstrekken
van een lening aan een individu of een woningcorporatie. Ik hoop de
Kamer de uitwerking daarvan voor de zomer te kunnen leveren.
Nu kom ik toch bij het energielabel. De heer Jansen vroeg hoe hoog wij
de lat leggen bij het energielabel in de utiliteitsbouw. Daarbij wees hij op
het onderzoek dat aangeeft dat er zeer grote verschillen zijn in de
beoordeling van de energielabels. De daarnaar uitgevoerde studies tonen
aan dat het systeem waarmee de energielabels voor utiliteitsbouw
worden toegekend, op zich goed werkt, maar dat de controleurs zelf nogal
eens de mist ingaan bij het uitvoeren van de opgestelde protocollen. Het
is in de utiliteitsbouw natuurlijk ook veel lastiger dan in de woningbouw
om een energielabel goed vast te stellen, want het gaat bij de utiliteitsbouw om veel meer verschillende soorten gebouwen. De kwaliteitstoetsing is een marktverantwoordelijkheid. Het is redelijkerwijs ook niet
uitvoerbaar dat de overheid die toetsing helemaal op zich neemt. De
sector heeft zelf afspraken gemaakt over die kwaliteitstoetsing. Ik deel de
teleurstelling van de heer Jansen, maar dit brengt mij ertoe om met de
FedEC, de vertegenwoordigende organisatie van de energielabeladviseurs, te bespreken hoe zij er zelf voor kan zorgen dat de kwaliteit
omhoog gaat en dat de labelling betrouwbaarder wordt. Als de heer
Jansen dat op prijs stelt, zal ik de Kamer een verslag van dat overleg
sturen; ik zie hem knikken.
De heer Paulus Jansen (SP): Op zich is het natuurlijk heel logisch dat
mensen die deze regelingen uitvoeren, betrokken zijn bij de kwaliteitsverbetering, maar het is ook logisch dat wij als overheid zeggen: wanneer het
per 1 juli verplicht wordt, moet de ondergrens van de beschavingsnorm
qua kwaliteit gehaald worden. Bij de woningen was volgens mij sprake
van een toegestane afwijking van 8% van het werkelijke niveau van het
energiegebruik. Misschien moet de toegestane afwijking bij utiliteitsbouw
iets hoger zijn, maar ik neem aan dat de Minister het met ons eens is dat
het een beetje vervelend zou zijn als men hiermee moet beginnen terwijl
de kwaliteit van het label dat men voorlopig krijgt, onder onze eigen maat
is.
Minister Blok: Ik begrijp dat de heer Jansen vindt dat er eigenlijk een
foutmarge moet worden afgesproken. Dat punt neem ik graag mee in het
gesprek met de FedEC.
De heer Paulus Jansen (SP): Dat is bij mijn weten een onderdeel van het
systeem. Daarvoor zijn percentages afgesproken en die worden op dit
moment niet gehaald. Bij de woningbouw hebben we destijds gezegd dat
we willen dat eerst die percentages gehaald worden, zodat we de
consumenten in ieder geval de ondergrens qua kwaliteit kunnen garanderen. Dan weet iedereen ook dat het geld dat men voor zijn label betaalt,
iets oplevert, namelijk een label dat voldoet aan een bepaalde kwaliteitsstandaard. Kan de Minister garanderen dat dit in ieder geval wel gerealiseerd zal worden voor 1 juli a.s.?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 196, nr. 235

19

Minister Blok: Ik ben niet zelf de uitvoerder van die labelling en die
kwaliteitstoetsing. Ik kan dat dus niet garanderen. Ik kan wel de organisatie achter de broek zitten om die kwaliteit te verbeteren. Dat ga ik ook
doen.
De voorzitter: Ik stel voor dat de Minister dit blokje afmaakt voordat er
weer interrupties plaatsvinden, want anders lopen we uit de tijd.
Minister Blok: De heer Jansen vroeg waarom ik de EPC-aanscherping die
in het lenteakkoord over energiezuinige nieuwbouw was afgesproken, niet
per 1 januari 2015 ga doorvoeren. Ik constateer dat zo’n aanscherping op
korte termijn niet door de markt gedragen wordt. Het blijkt dat consumenten er in deze lastige markt moeizaam toe te verleiden zijn om zulke
energiezuinige woningen, met de daarbij horende kosten, te kopen. We
hopen natuurlijk allemaal dat het herstel van de woningmarkt stevig
doorzet en dat we binnen een niet al te lange termijn zien dat het wel weer
mogelijk wordt om met scherpere energieprestatie-eisen te werken, maar
op dit moment zou dit de markt overvragen. Ik zal de komende tijd met
marktpartijen, die dit ook herkennen, in overleg gaan over de vraag hoe
we dan omgaan met de afspraken uit het Lenteakkoord. Nu forceren leidt
echter niet tot het gewenste resultaat, want dan worden de woningen niet
afgenomen.
De heer Paulus Jansen (SP): Ik kijk eerst of ook collega Monasch op dit
punt een vraag heeft, maar...
De voorzitter: Ik zou heel graag willen dat de Minister dit blokje eerst
afmaakt en dat we de vragen dan verzamelen. Anders wordt het heel snel
18.30 uur.
De heer Verhoeven stelde een vraag over de energielabels die mensen zelf
kunnen invullen, het vereenvoudigde label: hoe wil ik de kwaliteit daarvan
borgen? De heer Verhoeven realiseert zich dat dit een bewustwordingsinstrument is en dat dit dus echt iets anders is dan een hard energielabel
dat door een deskundige wordt opgesteld. De heer Verhoeven kijkt een
beetje moeilijk, maar ik heb hierbij een vereenvoudigd label voor ogen dat
iedereen zelf op de computer kan invullen. Dat heb ik de Kamer ook
geschetst.
De heer Verhoeven (D66): Ik besef ten volle dat «light labels» een
bewustwordingsinstrument zijn en iets anders zijn dan het zware,
onafhankelijke label waarover wij allang spreken.
Minister Blok: Dat betekent dat je daarbij een veel grotere foutmarge
accepteert dan wanneer – dat is ook een door mij voorgestelde procedure
– een deskundige een label verifieert of wanneer een deskundige zelf een
energielabel toekent. Ik ga op het punt van het vereenvoudigde
energielabel dus niet voorzien in een uitgebreide kwaliteitstoets.
Hoeveel euro’s levert dit op? Het is natuurlijk de bedoeling dat mensen
daar een redelijk beeld van hebben, maar ook hiervoor geldt dat men, als
men dit preciezer wil weten, echt de stap moet maken naar een officieel
energielabel. Daarom laat ik dat ernaast bestaan. Ik heb ook aangegeven
dat wij een erkend energielabel willen zien als men een beroep wil doen
op een subsidie-instrument.
De heer Monasch vroeg hoe de Europese Commissie aankijkt tegen het
voorstel voor het vereenvoudigde energielabel. Ook mevrouw Visser
vroeg hoe het gesprek daarover verliep. Ik ben afgelopen voorjaar in
gesprek gegaan met de Eurocommissaris, de heer Oettinger. Hij gaf aan
dat hij dit een perspectiefrijke route vindt. In Europa werkt het altijd zo dat
er niet vooraf wordt aangegeven dat iets wordt goedgekeurd, maar dat
het achteraf wordt beoordeeld. Het gesprek gaf echter zeker aan dat dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 196, nr. 235

20

een kansrijke route is. Ik ben van plan om die vraag nog eens voor te
leggen zodra we dit verder hebben uitgewerkt. Ik ben het zeer met de
heren Jansen en Monasch eens dat we niet met belastinggeld boetes
moeten gaan betalen voor het niet voldoen aan Europese voorschriften.
We hebben vorige maand een, zoals dat zo plechtig heet, met redenen
omkleed advies gekregen van Europa. Dat was eigenlijk een aanmaning:
waar blijft uw implementatie van de richtlijn over het energielabel? De
reden waarom ik voortgang maak en de Kamer voor de komende zomer
hoop te overtuigen van mijn alternatieve route, is dat ik wil voorkomen
dat wij die boete krijgen.
Mevrouw Visser vroeg naar het Portugese en het Zweedse model; het
verenigde Europa hangt boven deze zaal. Het Portugese label is een
indicatief label. Het is dus geen formeel label, terwijl wij echt voor ogen
hebben dat het label een formele status kan krijgen door de externe toets.
In Zweden is het maatschappelijke debat over het energielabel van een
andere orde. Men beschouwt het daar als een heel logisch en eigenlijk
onvermijdelijk component van het kopen van een huis. Ik ben daar ’s
winters weleens geweest en ik kan mij daar wel iets bij voorstellen: het is
niet alleen heel koud, maar ook heel donker. Je wilt binnen dus wel een
beetje warm en in het licht zitten. Zolang Zweden geen sanctie kent, zal
ook Zweden naar mijn overtuiging door Europa worden aangesproken:
waar blijft het sanctie-instrument? Ik weet niet of dat in Zweden het geval
is, maar Zweden valt echt onder dezelfde verplichtingen als wij.
Mevrouw Visser vroeg waarom ik een last onder dwangsom voorstel,
terwijl mijn ambtsvoorganger, de heer Donner, die keuze niet maakte. De
heer Donner wilde door het verbod op passeren bij de notaris van huizen
zonder energielabel een sluitend systeem bereiken zonder boetemaatregelen. De Kamer heeft in meerderheid aangegeven die keuze niet te delen.
Dan is de vraag natuurlijk hoe we op een andere manier toch kunnen
voldoen aan de Europese richtlijn, zodat we een Europese boete
voorkomen. Dat betekent: een ander sanctie-instrument. Een last onder
dwangsom heeft de charme dat je door alsnog het energielabel te
realiseren, zelf kunt voorkomen dat je moet betalen. Dat lijkt mij daarom
de juiste maatvoering voor dit instrument.
De voorzitter: Mevrouw Visser, mag het aan het eind van het blokje?
Mevrouw Visser (VVD): Nee, want dit is een belangrijk punt. Dit is met
betrekking tot het energielabel namelijk het kernpunt. In de door de
Minister hierover gestuurde stukken wordt nog geen sanctie-instrument
genoemd. De Minister legt hier nu voor wat hij wil invoeren, namelijk een
last onder dwangsom. In het vorige debat, waarin wij heel veel moeite
hebben moeten doen om te achterhalen hoe dit in alle Europese landen is
georganiseerd, heeft de VVD samen met het CDA gepleit voor een
overzicht, met de sanctiemaatregelen. Dat overzicht hebben wij nu. Ik heb
zojuist ook gevraagd naar de conformiteitstoets die Europa op dat punt
heeft uitgevoerd. Ik heb er nu behoefte aan dat de Minister per brief
reageert op onze vragen over de conformiteitstoets, maar ook over de
sanctiemogelijkheden die de Minister in de aanloop naar het energielabel
heeft verkend.
Minister Blok: Ik ben nu even in verwarring. Ik heb de Kamer een brief
gestuurd waarin ik heb aangegeven dat ik denk aan een last onder
dwangsom. Jazeker, mijn ambtenaren zeggen dat die brief op 29 augustus
is verstuurd. Ik heb ook een overzicht gestuurd van wat er in andere
Europese landen is gebeurd. Het ontgaat mij een beetje wat ik de Kamer
nog meer zou kunnen toesturen.
Mevrouw Visser (VVD): Ik ga het opzoeken, maar de laatste brief van
november laat die mogelijkheid nog open.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 196, nr. 235

21

Minister Blok: Mevrouw Visser stelde ook een vraag over de overheidsgebouwen. Europa schrijft ons voor dat die in 2018 bijna energieneutraal
moeten zijn. Daar is nog geen definitie van. Daarnaar zullen twee studies
uitgevoerd worden. Pas zodra ik die studies heb, kan ik een oordeel vellen
over de kosteneffectiviteit. Dat oordeel zal ik natuurlijk delen met de
Kamer.
Mevrouw Visser vroeg ook hoe we, gelet op het sombere beeld dat uit de
steekproef naar voren is gekomen, verdergaan met het energielabel in de
utiliteitsbouw. Anders dan in de woningmarkt is er in de utiliteitsbouw
veel draagvlak voor een energielabel. Huurders en verkopers van
utiliteitsbouw zijn echt zeer geïnteresseerd in de energieprestaties van
gebouwen. Het is natuurlijk een belangrijk onderdeel van de kosten waar
je als huurder of eigenaar tegen aanloopt. Ik vind het dus nuttiger om de
zojuist ook met de heer Jansen besproken route te bewandelen om de
kwaliteit van de energielabels in de utiliteitsbouw te verhogen dan om
nog een discussie aan te gaan over de wenselijkheid van het label. Die
wenselijkheid staat namelijk niet ter discussie.
Ik kom bij de overige vragen.
De voorzitter: Zijn er over dit blokje nog vragen? Het VAO begint
waarschijnlijk om ongeveer 18.00 uur. Dan moeten we klaar zijn. Ik geef
dus ruimschoots gelegenheid voor interrupties, maar dat gaat wel ten
koste van een tweede termijn.
De heer Verhoeven (D66): Daar kan ik mij iets bij voorstellen. We hebben
immers al anderhalve minuut extra gehad voor het stellen van vragen. Ik
heb voor een tweede termijn niets zeer substantieels, maar ik wil straks
wel de mogelijkheid hebben om een VAO aan te vragen. Ook een ander
mag dat doen; daar gaat het mij niet om.
De voorzitter: Dat lijkt mij geen probleem.
De heer Paulus Jansen (SP): Ook de SP-fractie heeft niet per se behoefte
aan een tweede termijn, maar wel aan een VAO.
De voorzitter: Laten we afspreken dat we aan het eind van de blokjes de
vragen stellen. Dan zijn we, als het goed is, netjes om 18.00 uur klaar.
Mevrouw Visser (VVD): Naar aanleiding van de eventuele miscommunicatie over sanctionering wijs ik erop dat de Minister in zijn brief van
29 augustus melding maakt van «een mogelijkheid». Hij heeft in die brief
dus nog geen definitieve keuze gemaakt. In de laatste brief over de stand
van zaken met betrekking tot het energielabel geeft de Minister aan dat hij
nog bezig is met een verdere verkenning van de sanctionering. Daaruit
leid ik af dat de Minister nog geen definitief besluit heeft genomen en dat
dus meerdere mogelijkheden worden verkend. Nu geeft de Minister aan
dat hij wel een definitief besluit heeft genomen. Ik wil dus graag het
overzicht krijgen van de andere opties die zijn verkend. In relatie tot mijn
vragen over Europa wil ik ook graag de gevraagde informatie over de
conformiteitstoets en dergelijke krijgen.
Minister Blok: Er is nog geen definitieve keuze gemaakt. Ik heb aangegeven dat ik de komende zomer met het definitieve voorstel bij de Kamer
kom. In de brief van augustus heb ik inderdaad aangegeven dat een last
onder dwangsom een logische optie lijkt, maar dat is natuurlijk een van de
dingen die ik bespreek in Europa. Andere maatregelen zijn natuurlijk niet
zo moeilijk te bedenken. Europa wil een sanctie en alle andere sancties
zijn harder, scherper en belastender voor de consument. Geen sanctie is
geen optie binnen de richtlijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 196, nr. 235

22

Mevrouw Visser (VVD): Ik stem in met het voorstel van mijn collega’s om
geen tweede termijn te doen, maar op dit specifieke punt heb ik echt
behoefte aan een brief van de Minister waarin hij niet alleen uiteenzet hoe
dit in andere Europese landen is geregeld maar ook wat daar de
uitkomsten van de conformiteitstoets zijn. Dat was immers de reden voor
de vraag hoe dit in Zweden is geregeld. Daar heeft men namelijk geen
sanctie, maar een privaat stelsel. Wanneer het voorstel er straks ligt,
willen wij weten welke opties er zijn verkend, welke mogelijkheden er zijn
en hoe die door Europa worden beoordeeld.
Minister Blok: Dan is mijn vraag aan mevrouw Visser waarin die brief zou
verschillen van de brief die ik de Kamer al heb gestuurd en waarin ik een
overzicht heb gegeven.
Mevrouw Visser (VVD): Ik krijg graag een overzicht van wat er is gebleken
uit de Europese conformiteitstoets in alle verschillende lidstaten. Hoe is
bijvoorbeeld Zweden beoordeeld? Dan kunnen we de informatie over alle
andere Europese lidstaten en over alle mogelijkheden afwegen om te
beoordelen of een last onder dwangsom een goed sanctie-instrument is.
De Minister geeft nu zelf aan dat hij niet definitief heeft gekozen voor een
last onder dwangsom, maar dat dit een van de mogelijkheden is. Ik wil
dus graag weten welke andere mogelijkheden er zijn en wat Europa heeft
gezegd over de andere lidstaten. Dit is steeds een kernelement geweest,
ook in het debat van vorig jaar: wat vindt Europa hiervan en welke
sanctiemaatregel accepteert Europa?
Minister Blok: U gaat ervan uit dat Europa in alle landen een conformiteitstoets heeft gedaan. Dat is niet in alle landen zo. Het blijven dus tussenstanden, want Europa werkt achteraf. Ik kan wel schetsen wat de stand
van zaken in verschillende landen is; dat heb ik ook gedaan, maar verder
moet ik afwachten wanneer Europa per land gaat toetsen of Europa dat
voldoende vindt. Dat is in handen van Europa. Naarmate wij hier langer
mee wachten, is het risico groter dat we een boete krijgen. Dat lijkt mij
een nogal hoge prijs.
Mevrouw Visser (VVD): Even ter verduidelijking: ik zeg niet dat u moet
wachten. U geeft zelf in uw brieven en in de voortgangsrapportage aan
dat door Europa in alle lidstaten een conformiteitstoets zal worden
uitgevoerd. Ik vraag u gewoon om de laatste stand van zaken daarvan
inhoudelijk weer te geven. Als blijkt dat een aantal landen nog onderwerp
van discussie zijn, kunt u dat gewoon melden. Het gaat mij dus om de
laatste stand van zaken. U gaat daar zelf in uw eigen voortgangsbrief over
de implementatie van deze herziene richtlijn op in. Het is ook nadrukkelijk
een vraag geweest in het debat van vorig jaar over dit wetsvoorstel.
Minister Blok: Het lijkt mij logisch dat ik in de brief die ik de Kamer
komende zomer zal sturen – dat heb ik al aangekondigd, want er is nog
helemaal geen beslissing genomen – ook zal aangeven wat op dat
moment de stand van zaken in de verschillende Europese landen is. Dat is
dan immers een actuelere stand van zaken. Het is mogelijk dat Europa dan
inmiddels in andere landen die toets heeft gedaan. Dan kan ik daar ook
inzicht in geven.
De voorzitter: Ik geef eerst het woord aan de heer Jansen en dan nog
kort aan mevrouw Visser.
De heer Monasch (PvdA): Ik heb een punt van orde. Is het niet verstandig
om de Minister eerst te laten reageren op alle vragen? Anders worden niet
alle vragen beantwoord en dan moeten we na het VAO doorgaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 196, nr. 235

23

De voorzitter: Mevrouw Visser, kan uw vraag schriftelijk worden
afgedaan door de Minister?
Minister Blok: Mijn antwoord is dat mevrouw Visser komende zomer
krijgt wat zij vraagt, want er is geen beslissing genomen. De komende
zomer doe ik de Kamer het voorstel, nadat ik nog een keer met Europa
heb gesproken. Dan kan ik de stand van zaken in de Europese landen
geven. Dat is dan de laatste stand van zaken en dan kan de Kamer haar
oordeel vellen.
De voorzitter: Kan iedereen daarmee leven? Dan stel ik voor dat de
Minister dit blokje nu afmaakt en dat daarna vragen kunnen worden
gesteld.
De heer Paulus Jansen (SP): De Minister was aan het eind van het blokje
over het energielabel en het EPC.
De voorzitter: En daar hebt u nog een vraag over. Gaat uw gang.
De heer Paulus Jansen (SP): Volgens mij bracht de heer Monasch
hetzelfde punt naar voren. De Minister zegt dat we nu even niet een EPC
van 0,4 hanteren omdat de bouwbedrijven daar moeite mee hebben. Ik
heb daar gewerkt; het zijn net boeren: er is altijd iets te klagen. Dat
betekent dat het goed gaat. Ik kan niet vatten dat de Minister daarvoor
kiest als de ambitie van dit kabinet is dat we in 2020 toe zijn aan bijna
energieneutrale nieuwbouw. Dit is een soort processie van Echternach: we
gaan eerst een stapje achteruit en straks moeten we drie stappen
vooruitzetten. Het past heel goed bij het streven naar «bijna energieneutraal» om nu de volgende stap te zetten. Daar krijg ik graag een toelichting
op. Volgens mij is de Minister ook niet ingegaan op mijn kritiek op de
differentiatie van Rc=5, die voor de consument buitengewoon oneconomisch is.
Minister Blok: De vergelijking tussen de bouwsector en boeren gaat echt
mank. In de agrarische sector gutst het geld binnen, terwijl de bouwsector
het op dit moment ongelooflijk moeilijk heeft. Ik vind dat het van realisme
getuigt om daar waar het nu heel moeilijk gaat en daar waar de
consument gewoon niet bereid is om woningen met een heel hoge
energieprestatie af te nemen, even te temporiseren en in overleg met de
bouwsector te bekijken op welk moment die vervolgstap wel kan worden
genomen.
Een hogere Rc vraagt een veel langere terugverdientijd. Het antwoord op
die vraag is dus vergelijkbaar: ook op dat punt leg je de markt iets op
waarvan je hoopt dat de markt dat wil afnemen, maar op dit moment is
die terugverdientijd zolang dat daar geen sprake van is.
De heer Paulus Jansen (SP): Even los van het feit dat ik heb aangegeven
dat er echt gemanipuleerd is met de parameters voor de exploitatieberekening, zoals blijkt uit het DGMR-rapport versus het RIGO-rapport – ik
herhaal het woord «gemanipuleerd» en ik herhaal dat het een beschamende vertoning was – geldt ook hier dat het, als wij in 2020 op het punt
van energieverbruik een niveau willen bereiken van bijna nul, ondenkbaar
is dat de gebouwde schil niet ten minste een Rc van 5 heeft. Kijk naar het
ambitieniveau van de Stroomversnelling voor de bestaande bouw; dat ligt
al boven een Rc van 5. De Minister zou dus moeten begrijpen dat dit ook
vanuit het oogpunt van waar wij heen willen, volkomen onlogisch is. Het
is nog maar zes jaar tot 2020, Minister!
Minister Blok: Nou ja, «nog maar zes jaar» ... Gelukkig is er op dit punt
sprake van een groot innoverend vermogen in de bouwsector. Je ziet ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 196, nr. 235

24

dat er grotere stappen worden gezet. Ik heb goede hoop dat we de
komende zes jaar, ook op het punt van de kosteneffectiviteit, nog stappen
kunnen maken. Ik vind het dus onverstandig om nu, met nog zes hele
jaren voor de boeg – zo kun je het ook formuleren – al zo’n zware eis te
formuleren.
Mevrouw Visser (VVD): Ik heb toch nog een punt over het energielabel,
want ik wil helder hebben wanneer wij het definitieve wetsvoorstel over
het energielabel krijgen. In de brief van 15 november geeft de Minister
aan dat hij in februari 2014 hierover een gesprek zal hebben met de
Eurocommissaris en dat hij in maart 2014 het definitieve ontwerp,
inclusief de sanctionering, aan de Kamer zal voorleggen. Als de Minister
de antwoorden op mijn vragen van zojuist over Europa pas in augustus
aan de Kamer gaat voorleggen, komen die antwoorden als mosterd na de
maaltijd. Heeft de Minister nu gezegd dat hij het wetsvoorstel pas later zal
aanleveren? Zo ja, hoe verhoudt dat zich tot de Europese aanschrijving?
Of heb ik dit verkeerd begrepen? Daar krijg ik graag een heldere
toelichting op.
Minister Blok: Tegelijk met mijn wetsvoorstel – als het nog een
wetsvoorstel moet worden, want het kan zijn dat dit geen wetswijziging
meer is – zal ik de laatste stand van zaken geven. Dat lijkt mij het beste
wat ik kan doen. Ik kan wel iedere paar maanden de stand van zaken in
Europa geven, maar voor de Kamer lijkt het mij het nuttigst om de laatste
stand van zaken te krijgen wanneer de «go/no go»-beslissing aan de orde
is, met alle consequenties die daarbij horen.
Mevrouw Visser (VVD): Dat wordt dus augustus 2014 in plaats van maart
2014. Mede naar aanleiding van de Europese brief die wij over de
implementatie hebben gekregen, vraag ik hierop door.
Minister Blok: Ik wil mij inderdaad niet vastpinnen op maart, maar eerlijk
gezegd ook niet op augustus. Ik denk dat het tussen maart en augustus zal
worden.
De voorzitter: De Minister beantwoordt nu de laatste vragen.
Minister Blok: De heer Jansen vroeg of een bewegingsschakelaar in
winkels en gebouwen kosteneffectief is. Als die kosteneffectief is, moet
die geïnstalleerd worden, want alles wat binnen vijf jaar wordt terugverdiend, moet gebruikt worden.
De heer Jansen vroeg ook naar het relatief geringere aandeel van de
koopsector in de energiebesparing in vergelijking met het aandeel van de
huursector. Dat komt doordat het in de koopsector nu eenmaal lastiger is
om mensen te motiveren tot energiebesparing dan in de huursector, waar
sprake is van grote professionele eigenaren. Die partijen zaten overigens
ook aan tafel en hebben gezamenlijk deze doelstellingen afgesproken.
De vraag over aanspreekbaar zijn op het punt van de Stroomversnelling
heb ik al beantwoord.
Mevrouw Visser vroeg of de AFM de extra kredietruimte voor energiebesparing weer gaat beperken. Ik heb daar op dit moment geen indicatie
voor. Ik spreek met enige regelmaat met de toezichthouder, want ik ben
het met mevrouw Visser eens dat het niet de bedoeling is om aan de ene
kant meer ruimte te geven en die ruimte aan de andere kant te beperken.
Hiermee hoop ik de vragen beantwoord te hebben.
De voorzitter: De heer Monasch heeft nog twee vragen.
De heer Monasch (PvdA): Ik heb gevraagd of energieopwekking als
volgende stap kan worden meegenomen in onderzoeken en gesprekken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 196, nr. 235

25

over de «loan to income»-beoordeling. De tweede vraag was of er, nu we
het hebben over energiebesparing in de nieuwbouw en nu we dat type
energiezuinige woningen kunnen gaan neerzetten, überhaupt nog sprake
hoeft te zijn van bouwen met een onrendabele top door woningcorporaties.
Minister Blok: Voor het meetellen van inkomsten uit energieleverantie zijn
er volgens mij nu geen criteria, maar het moeten zeer harde inkomsten
zijn. De lening kent immers een harde aflossingsverplichting. Ik ken op dit
moment geen teruglevermodellen met zeer harde inkomstengaranties. De
inkomsten hangen immers uiteindelijk af van de vraag of je voldoende
zonnestroom of andere stroom kunt leveren. Dat fluctueert altijd. Ik zie op
dit punt dus niet snel mogelijkheden. Als de heer Monasch daar een
voorbeeld van kent, sta ik daarvoor open, maar zonder dat voorbeeld lijkt
dit mij een lastige opgave.
Wat de vraag over de onrendabele top betreft: inderdaad constateren we
dat de crisis, hoe vervelend die ook is, leidt tot innovatie en druk op de
kosten. Ook ik constateer dat er echt niet per definitie sprake hoeft te zijn
van een onrendabele top. Daarbij spelen overigens meer factoren een rol,
met name de grondprijs. Er hoeft dus niet per se een onrendabele top te
zijn.
De voorzitter: De heer Jansen heeft nog een vraag.
De heer Paulus Jansen (SP): Bij de eisen aan verlichting in de utiliteitsbouw en kantoren gaat het om casuïstiek. Er zijn bredere voorbeelden. Ik heb als voorbeeld de aanwezigheidsdetectie, de daglichtschakeling en de veegschakeling genoemd. De Minister zegt: als iets zich
terugverdient, moet het gebeuren. De huidige situatie is echter dat dan
een onderzoek moet plaatsvinden. Bij een mkb-bedrijf kost het bijvoorbeeld 5.000 euro om vast te stellen hoe vaak bepaalde vertrekken worden
gebruikt. Daarna kost de aanleg van de voorziening ook 5.000 euro. Dat is
volkomen buiten proportie als je op voorhand weet dat de terugverdientijd twee à drie jaar is. Waarom zegt de Minister niet dat deze dingen
standaard worden meegenomen als een revisievergunning wordt
aangevraagd voor een bestaand gebouw waar iets aan gaat gebeuren?
Dan is er helderheid voor de sector. Dat scheelt al die RUD’s handenvol
tijd. Dat is toch een elementaire vorm van optimalisatie van beperking van
de bureaucratie?
Minister Blok: Een extra regel bovenop een Europese richtlijn stapelen is
niet mijn definitie van «beperking van de bureaucratie».
De heer Paulus Jansen (SP): Deze regel heeft de Minister zelf bedacht.
De Minister heeft namelijk gezegd dat wij iedere maatregel gaan
voorschrijven die zichzelf binnen vijf jaar terugverdient. Die regel heeft het
kabinet ingebracht in de onderhandelingen in het kader van het
SER-energieakkoord. Ik ga er dus van uit dat deze Minister daarachter
staat. Nu doet de SP-fractie een voorstel om een effectieve terugverdientijd van ver onder de vijf jaar op een simpele manier standaard toe te
passen en om daarmee al die dure adviesbureaus onnodig te maken,
maar dan geeft de Minister niet thuis. Dat snap ik niet.
Minister Blok: Het voorstel van de heer Jansen zou betekenen dat we ons
echt op het niveau van de techniek zouden bemoeien met de invulling van
de richtlijn dat de kosten binnen vijf jaar terugverdiend moeten worden;
wij constateren met elkaar dat deze overleggen zich sowieso zeer op het
niveau van de techniek bewegen. Dan zouden we voor ieder gebouw dat
in Nederland wordt neergezet, gaan vertellen dat daar per se een
bewegingsschakelaar in moet zitten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 196, nr. 235

26

De heer Paulus Jansen (SP): Bij milieumaatregelen gebeurt dit gewoon
standaard. Bijvoorbeeld bepaalde technieken voor luchtreiniging worden
standaard voorgeschreven, want dat is de best beschikbare techniek en
die moet daarom altijd worden toegepast bij aanvraag van een
revisievergunning.
De heer Verhoeven (D66): Voorzitter, een punt van orde: de heer Jansen
zet gewoon zijn microfoon aan en begint drie, vier, vijf of zes keer te
praten. U hebt geen interruptie toegestaan, maar ik vind dat we nu wel
enige vergaderorde kunnen handhaven, ook met het oog op de tijd. Ik ben
benieuwd hoe laat het VAO begint en ik ben benieuwd hoe laat we
hiermee verdergaan. Dus even wat strakker alstublieft.
De voorzitter: We zijn in de afrondende fase. Ik heb u allemaal kunnen
betrappen op interrupties in verschillende termijnen. Maar goed, laten we
het daar maar bij laten. Een kort antwoord van de Minister op de vraag
van de heer Jansen en dan wil ik dit overleg afronden.
Minister Blok: Ik meen die vraag beantwoord te hebben. Ik vind dit echt te
gedetailleerd, bovenop de richtlijn die er al is.
De voorzitter: Ik wil dit AO hiermee afronden. Ik constateer dat er een
VAO zal worden aangevraagd door de heer Jansen, voor de kerst.
De Minister heeft drie toezeggingen gedaan.
– De Minister gaat in overleg met de verschillende verhuurders- en
huurdersorganisaties om de belemmeringen bij het energiezuiniger
maken van woningen in kaart te brengen. De Minister zal daarbij ook
spreken over het verlagen van de instemmingsvereiste van 70%. De
resultaten van dit overleg zal de Minister naar de Kamer sturen.
– De Minister stuurt de Kamer voor de zomer een uitwerking van de
manier waarop de extra 35 miljoen uit het revolverend fonds beschikbaar kan worden gesteld.
– De Minister stuurt de Kamer voor augustus 2014 het definitieve
voorstel voor de implementatie van de herziene EPBD, met daarin de
stand van zaken met betrekking tot de sanctiesystemen die Europa
accepteert.
Ik dank de Minister voor de antwoorden en ik dank zijn staf voor de
ondersteuning.
Sluiting 18.00 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 196, nr. 235

27