Bevindingen  GGZ-­‐regiogesprekken  
Zicht  op  factoren  die  het  landelijk  percentage  beoogde    
Wlz-­‐GGZ-­‐cliënten  en/of  de  verdeling  over  de  GGZ-­‐profielen  
hebben  beïnvloed  
  
  
  
  
  

  
  

Inhoud  
1.    

Aanleiding  en  doel  regiogesprekken  ....................................................................  3  

2.    

Korte  terugblik  landelijk  onderzoek  ....................................................................  4  

3.    

Aanpak  regiogesprekken  ....................................................................................  6  

4.    

Resultaten  regiogesprekken  ...............................................................................  8  

5.    

Conclusies  en  aanbeveling  .................................................................................  13  

  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
Auteur(s)  
Opdrachtgever  
  
Kenmerk  
Publicatiedatum  
  
  
©  Bureau  HHM  
  

dr.  Patrick  Jansen  en  drs.  Sylvia  Schutte  
Ministerie  van  VWS  
  
PJ/18/0737/zpggz  
17  april  2018  

  

PJ/18/0737/zpggz    |  ©  BUREAU  HHM  2018  |  pagina  2  
  

  

  
  

1.  Aanleiding  en  doel  regiogesprekken  
Aanleiding  
Bureau  HHM  heeft  in  2017  op  basis  van  gegevens  van  aanbieders  onderzoek  gedaan  naar  
het  aandeel  potentiele  Wlz  cliënten  in  Beschermd  Wonen  (BW)  (Rapport:  GGZ-­‐cliënten  in  
de  Wlz,  2017,  kenmerk:  PJ/17/1009/bwwlz).  De  resultaten  zijn  onder  meer  relevant  omdat  
het  kabinet  voornemens  is  de  Wlz  toegankelijk  te  maken  voor  GGZ-­‐cliënten  die  een  
blijvende  behoefte  hebben  aan  permanent  toezicht  of  24  uur  zorg  in  de  nabijheid.  
Aanvankelijk  had  dit  onderzoek  een  landelijke  insteek.  Vanwege  de  beoogde  ontwikkeling  
van  een  nieuwe  verdeelsystematiek  van  BW  voor  gemeenten  zijn  de  gegevens  uit  het  
onderzoek  ook  gebruikt  om  een  beeld  te  geven  van  het  aantal  ‘potentiële  Wlz’ers’  op  
regionaal  niveau  (centrumgemeente).  
  
Een  deel  van  de  centrumgemeenten  herkent  zich  in  dit  regionale  beeld.  Tegelijkertijd  zijn  er  
ook  centrumgemeenten  die  zich  niet  herkennen  in  het  eigen  regionale  percentage  van  
cliënten  dat  potentieel  toegang  heeft  tot  de  Wlz.  Bijvoorbeeld,  omdat  ze  zelf  een  ander  
beeld  hebben  of  omdat  ze  onvoldoende  informatie  hebben  om  het  beeld  dat  uit  het  
onderzoek  naar  voren  komt  te  kunnen  beoordelen.    
  
In  een  overleg  op  woensdag  7  februari  2018  tussen  het  Ministerie  van  VWS,  VNG,  enkele  
gemeenten  en  bureau  HHM  is  besloten  bij  een  aantal  gemeenten  in  gesprek  te  gaan  met  
aanbieders  om  te  komen  tot  een  nadere  verkenning  van  mogelijke  verklaringen  voor  de  
verschillende  beelden  die  bestaan.    
  
Doel  
Doel  van  deze  gesprekken  was  een  goed  beeld  te  krijgen  van  de  wijze  waarop  in  de  regio’s  
de  gegevens  in  2017  zijn  verzameld  en  de  resultaten  per  zorgaanbieder  te  bespreken,  zodat  
zicht  ontstaat  op  eventuele  factoren  die  het  landelijk  percentage  beoogde  Wlz-­‐GGZ-­‐
cliënten  en/of  de  verdeling  over  de  GGZ-­‐profielen  hebben  beïnvloed.  Doel  was  niet  om  tot  
een  correctie  te  komen  van  het  regionale  percentage.    
  
  

PJ/18/0737/zpggz    |  ©  BUREAU  HHM  2018  |  pagina  3  
  

  

  
  

2.  Korte  terugblik  landelijk  onderzoek  
Gevolgde  werkwijze  in  2017  
•   Voor  het  onderzoek  in  het  voorjaar  van  2017  hebben  we  aan  de  zorginstellingen  
gevraagd  om  aan  te  geven  hoeveel  cliënten  op  15  februari  2017  in  zorg/behandeling  zijn  
binnen  de  volgende  doelgroepen  (dit  is  onafhankelijke  van  het  feit  of  de  indicatie  
binnen  een  instelling  of  thuis  wordt  verzilverd):  
—   Wlz,  GGZ-­‐B,  
—   Wmo  (GGZ-­‐C  indicatie  of  beschikking  BW  of  verblijf  vanuit  de  MO),  
e
—   Zvw  (DBC  1   jaar  verblijf),  
e
e
—   Zvw  (GGZ-­‐B  2   en  3   jaar  verblijf).  

•   Vervolgens  is  aan  aanbieders  gevraagd  om  gegevens  aan  te  leveren  van  cliënten:  
—   met  een  (vermoeden  van  een)  psychische  stoornis  én    
—   die  vallen  onder  bovenstaande  vier  doelgroepen  én    
—   waarbij  het  perspectief  is  dat  zij  vanwege  de  beperkingen  langdurig  24  uur  per  dag  
toezicht  of  zorg  in  de  nabijheid  nodig  hebben.  Vermoedelijk  zal  de  cliënt  geen  grote  
ontwikkelingen  meer  doormaken  en  zal  naar  verwachting  hetzelfde  zorgaanbod  
blijven  houden  (niet  meer  gericht  op  herstel/rehabilitatie)1.  
•   Op  basis  van  de  aangeleverde  gegevens  hebben  de  onderzoekers  van  bureau  HHM  
geanalyseerd  welke  cliënten  voldoen  aan  de  huidige  criteria  van  de  Wlz:  blijvende  
behoefte  aan  permanent  toezicht  of  24  uur  zorg  in  de  nabijheid  ter  voorkoming  van  
escalatie  of  ernstig  nadeel.    
•   In  deze  aanpak  is  gekozen  voor  een  gegevensverzameling  bij  zorgaanbieders  omdat  bij  
de  Wlz-­‐indicatiestelling  het  CIZ  zich  ook  baseert  op  de  gegevens  zoals  aanbieders  die  
aanleveren.  
  
Resultaten  
•  
Op  basis  van  gegevens  van  de  Reality  Check  zijn  we  uitgegaan  van  26.500  BW-­‐cliënten  
in  de  Wmo.  De  Reality  Check  is  een  landelijk  onderzoek  dat  in  het  najaar  van  2015  werd  
verricht  ten  behoeve  van  het  historisch  verdeelmodel  Beschermd  Wonen  waarmee  
inzicht  is  gekregen  in  het  aantal  cliënten  dat  daadwerkelijk  in  zorg  was  op  basis  van  een  
geldige  GGZ-­‐C  indicatie  op  01-­‐01-­‐2015.  
•  
De  organisaties  die  hebben  deelgenomen  aan  het  landelijk  onderzoek  hebben  22.686  
Wmo-­‐BW-­‐cliënten  in  zorg,  waarmee  de  respons  86%  van  de  Wmo-­‐GGZ-­‐cliënten  
omvat.    
•  
Deze  organisaties  hebben  voor  10.451  cliënten  (39%)  een  vragenlijst  ingevuld.  Dit  
betreft  BW-­‐GGZ-­‐cliënten  waarvan  de  organisatie  verwacht  dat  ze  langdurig  24  uur  per  
dag  toezicht  of  zorg  in  de  nabijheid  nodig  hebben.  
•  
Op  basis  van  analyse  van  de  ingevulde  vragenlijsten  door  bureau  HHM  heeft  23-­‐30%  
een  blijvende  behoefte  aan  permanent  toezicht  of  24  uur  zorg  in  de  nabijheid  en  krijgen  
                                                                                                                                          
1

  Naar  aanleiding  van  deze  tekst  -­‐  die  letterlijk  is  gebruikt  als  toelichting  op  het  invullen  van  de  vragenlijst  -­‐  is  
tijdens  één  regiogesprek  aangegeven  de  formulering  ‘niet  meer  gericht  op  herstel/rehabilitatie’  bijzonder  te  
vinden,  omdat  herstel  in  deze  cliëntengroep  niet  behelst  dat  iemand  geneest,  maar  dat  er  altijd  stappen  
gemaakt  kunnen  worden,  hoe  klein  ook.  
PJ/18/0737/zpggz    |  ©  BUREAU  HHM  2018  |  pagina  4  
  

  

  
  

•  

•  

•  

•  

deze  cliënten  naar  verwachting  toegang  tot  de  Wlz  als  psychische  stoornis  wordt  
toegevoegd  aan  artikel  3.2.1  van  de  Wlz.  
Na  oplevering  van  het  rapport  heeft  het  Ministerie  van  VWS  bureau  HHM  gevraagd  
mee  te  denken  over  het  versmallen  van  deze  bandbreedte  aan  de  hand  van  de  volgende  
punten:  
—   De  groep  waarbij  de  respondenten  hebben  aangegeven  dat  ze  niet  weten  of  de  
behoefte  aan  toezicht  en/of  nabijheid  blijvend  is,  wordt  niet  meegenomen  bij  de  
berekening  van  de  bovengrens  (ervan  uitgaande  dat  bij  een  formele  indicatiestelling  
door  het  CIZ  deze  mensen  geen  toegang  tot  de  Wlz  krijgen  vanwege  de  twijfel  over  
de  blijvende  behoefte  aan  toezicht  of  nabijheid).  
—   De  groep  waarvan  wel  ingevulde  vragenlijsten  zijn  ontvangen,  maar  geen  
informatie  is  gekregen  over  het  totale  aantal  cliënten  in  de  instelling,  wordt  als  
respons  meegenomen  (daarmee  wordt  recht  gedaan  aan  de  informatie  die  deze  
vragenlijsten  hebben  opgeleverd).  Hierdoor  gaat  het  aantal  respondenten  omhoog  
en  de  ondergrens  ook.  
Het  aantal  zorg  in  natura  cliënten  dat  van  de  Wmo  2015  naar  de  Wlz  stroomt,  komt  met  
medenemen  van  deze  punten  vervolgens  uit  op  7.000-­‐7.500  cliënten.    
De  gegevens  zijn  ook  op  het  niveau  van  de  centrumgemeenten  geanalyseerd  en  ter  
toetsing  aan  de  centrumgemeenten  teruggelegd.  Daarop  hebben  we  van  29  van  de  43  
gemeenten  de  volgende  respons  ontvangen:  12  centrumgemeenten  herkennen  zich  
zonder  meer  in  de  resultaten,  vier  centrumgemeenten  met  enig  voorbehoud,  vier  
centrumgemeenten  geven  aan  de  resultaten  niet  te  kunnen  beoordelen  en  negen  
centrumgemeenten  geven  aan  zich  niet  te  herkennen  in  de  resultaten.  Met  name  als  de  
respons  van  de  zorgaanbieders  in  de  betreffende  gemeente  laag  is  geven  gemeenten  
aan  zich  niet  te  herkennen  in  het  beeld  of  het  niet  te  kunnen  beoordelen.    
De  analyse  op  het  niveau  van  centrumgemeenten  laat  een  grote  bandbreedte  tussen  
regio’s  zien.  Voor  regio’s  met  een  respons  die  hoger  was  dan  80%  varieert  het  aandeel  
potentiële  Wlz  cliënten  tussen  de  15%  en  50%.    
Deze  bandbreedte  is  veelal  verklaarbaar  vanuit  de  historie  en  bovenregionale  functies.  
Er  zijn  regio’s  waar  van  oudsher  een  concentratie  is  van  bepaalde  doelgroepen.  Er  zijn  
ook  regio’s  waar  in  het  verleden  geen  grote  instellingen  waren.  

  
  
  

PJ/18/0737/zpggz    |  ©  BUREAU  HHM  2018  |  pagina  5  
  

  

  
  

3.  Aanpak  regiogesprekken  
Selectie  centrumgemeenten/regio’s  
Om  meer  zicht  te  krijgen  op  de  wijze  waarop  de  gegevensverzameling  heeft  plaats-­‐
gevonden  en  verklaringen  voor  verschillen  tussen  zorgaanbieders  hebben  gesprekken  
plaatsgevonden  van  ongeveer  twee  uur  tussen  aanbieders  en  de  centrumgemeenten  
Den  Haag  (7  maart),  Vlissingen  (8  maart),  Utrecht  (12  maart),  Groningen  (14  maart)  en  
Haarlem  (26  maart).  Er  is  telefonisch  contact  geweest  met  Den  Bosch.  Bij  de  selectie  van  
gemeenten  is,  in  afstemming  met  het  Ministerie  van  VWS  en  de  VNG,  gekeken  naar  de  
volgende  criteria:    
•  
Mate  van  respons:  de  selectie  bevat  enkel  centrumgemeenten  waar  de  responsratio  

hoger  is  dan  75%;  immers,  op  deze  manier  wordt  uitgesloten  dat  de  beoogde  
percentages  Wlz-­‐GGZ-­‐cliënten  niet  zijn  beïnvloed  door  een  lage  respons  in  de  centrum-­‐
gemeente.    
•  
Resultaten  per  regio:  de  selectie  bevat  centrumgemeenten  die  hoger  scoren  én  
centrumgemeenten  die  lager  scoren  voor  wat  betreft  het  aandeel  Wlz  in  vergelijking  
met  het  landelijk  gemiddelde.  
•  
Oordeel  over  de  resultaten  per  regio:  de  selectie  bevat  centrumgemeenten  die  van  
oordeel  zijn  dat  zij  een  te  hoge  score  hebben  én  centrumgemeenten  die  vinden  dat  zij  
een  te  lage  score  hebben  én  centrumgemeenten  die  onvoldoende  inzicht  hebben  in  de  
onderliggende  gegevens  om  tot  een  oordeel  over  de  score  te  komen.  Hiervoor  is  
bewust  gekozen  omdat  we  zowel  inzage  wilden  in  eventuele  factoren  die  leiden  tot  een  
beleefde  overschatting  als  onderschatting.  
  
Deelname  aanbieders  
Aan  de  centrumgemeenten  is  gevraagd  het  gesprek  te  organiseren.  Daarbij  hebben  wij  hen  
gevraagd  die  aanbieders  uit  te  nodigen  die  samen  ruim  80%  van  het  aantal  Wmo-­‐BW-­‐
cliënten  in  huis  heeft  binnen  de  regio.    
  
Aanpak  gesprekken  
•   Aan  de  hand  van  een  PowerPointpresentatie  hebben  de  onderzoekers  van  bureau  HHM  
een  toelichting  gegeven  op  het  doel  van  het  gesprek,  de  toegangscriteria  van  de  Wlz,  
de  aanpak  en  resultaten  van  het  onderzoek  in  2017.  
•   Tijdens  dit  gesprek  is  toegelicht,  dat:    
—   de  zorgaanbieders  hebben  aangegeven  hoeveel  Wmo-­‐BW-­‐cliënten  ze  in  totaal  in  
zorg  hebben  (dit  aantal  kan  over  meerdere  gemeenten  verspreid  zijn),    
—   bureau  HHM  op  basis  van  gegevens  uit  de  Reality  Check  per  zorgaanbieder  heeft  
aangegeven  hoeveel  BW-­‐cliënten  per  centrumgemeente  in  zorg  zijn  
—   zorgaanbieders  voor  een  deel  van  deze  cliënten  een  vragenlijst  hebben  ingevuld  
—   bureau  HHM  op  basis  van  de  antwoorden  op  de  vraag  8a  en  9a  heeft  geanalyseerd  
welke  cliënten  een  blijvende  behoefte  hebben  aan  permanent  toezicht  of  24  uur  
zorg  in  de  nabijheid.  
•   Deze  resultaten  zijn  door  bureau  HHM  per  aanbieder  gepresenteerd  en  gezamenlijk  
besproken.  
PJ/18/0737/zpggz    |  ©  BUREAU  HHM  2018  |  pagina  6  
  

  

  
  

•   De  zorgaanbieders  en  gemeenten  hebben  tijdens  het  gesprek  aangegeven  of  de  
gegevens  die  uit  de  Reality  Check  van  2015  zijn  overgenomen  (nog)  kloppen  en  of  het  
aandeel  cliënten  dat  voldoet  aan  de  Wlz-­‐criteria  (per  zorgaanbieder  en  per  
centrumgemeente)  overeenkomt  met  de  beelden  die  binnen  de  regio  bestaan.  
  
  

PJ/18/0737/zpggz    |  ©  BUREAU  HHM  2018  |  pagina  7  
  

  

  
  

4.  Resultaten  regiogesprekken  
Algehele  sfeer  
De  bereidheid  tot  medewerking  aan  deze  regiogesprekken  was  groot  en  de  gesprekken  
vonden  over  het  algemeen  ook  plaats  in  een  plezierige  open  sfeer.  Wij  hebben  door  deze  
gesprekken  een  goed  beeld  gekregen  van  de  situatie  per  regio.  In  het  merendeel  van  de  
gesprekken  was  consensus  over  het  gevonden  beeld.  Alle  partijen  wijzen  er  daarbij  op  dat  
‘the  proof  of  the  pudding’  uiteindelijk  ‘in  the  eating’  is.  Pas  als  het  definitieve  kader2  bekend  
is  en  duidelijk  is  hoe  er  gaat  worden  geïndiceerd  zal  definitief  duidelijk  zijn  om  hoeveel  
mensen  het  daadwerkelijk  gaat.  Daarbij  is  tijdens  alle  gesprekken  wederom  duidelijk  
geworden  dat  er  veel  zorgen  bestaan  over  een  louter  kwantitatieve  bepaling  van  de  omvang  
van  de  doelgroep  en  bepaling  van  het  bijbehorende  budget.  Het  gaat  om  meer  dan  cijfers  
alleen.  Zie  hiervoor  ook  het  laatste  hoofdstuk  5  met  conclusies.  
  
Factoren  die  van  invloed  zijn  op  het  landelijke  aantal  en  percentage  
Hieronder  benoemen  we  de  factoren  die  tijdens  de  gesprekken  aan  de  orde  zijn  gekomen.  
Daarbij  is  steeds  aangegeven  hoe  die  factor  het  landelijke  aantal  en  /  of  percentage  heeft  
beïnvloed.  
  

Factor  

Invloed  op  landelijk  aantal  en/of  percentage  

  

Onderschatting   Overschatting   Geen  effect  

1)   Interpretatie  en  vaststellen  
‘blijvendheid’  

ü  

ü  

  

Toelichting  
De  belangrijkste  factor  die  van  invloed  is  op  de  resultaten  is  de  wijze  waarop  ‘blijvendheid’  is  
geïnterpreteerd  en  vastgesteld.  Nagenoeg  alle  aanbieders  hebben  geworsteld  met  deze  
definitie  bij  het  invullen  van  de  vragenlijst.  In  de  vragenlijst  werd  gevraagd  of  de  behoefte  van  
een  cliënt  aan  permanent  toezicht  dan  wel  24  uur  zorg  in  de  nabijheid  blijvend  is  (dus  levenslang,  
van  niet  voorbijgaande  aard).  Als  het  antwoord  op  deze  vraag  ‘nee’  luidde  of  ‘weet  niet’  dan  
vielen  mensen  buiten  de  doelgroep  van  de  Wlz,  conform  hoe  het  CIZ  hiernaar  kijkt.  Uit  de  
gesprekken  is  ons  gebleken  dat  dit  een  factor  is  die  zowel  heeft  geleid  tot  onderschatting  als  
overschatting:  
•  
Onderschatting:  bij  een  deel  van  de  aanbieders  druist  het  vaststellen  dat  mensen  ‘blijvend  
zijn  aangewezen  op…’  zodanig  in  tegen  de  herstelvisie  die  breed  wordt  omarmd  in  de  
GGz,  dat  men  in  de  beantwoording  per  cliënt  de  blijvendheid  niet  wilde  bevestigen.  
“Hulpverleners  zien  altijd  mogelijkheden  voor  herstel,  hoe  klein  ook”  en  “dit  gaf  te  veel  
het  gevoel  van  ‘mensen  opgeven”.  Relevant  daarbij  is  dat  de  term  ‘blijvend’  verwijst  naar  

                                                                                                                                          
2

  Het  advies  van  het  Zorginstituut  (2015)  hierin  luidde:  “Het  Zorginstituut  adviseert  om  mensen  met  een  
psychische  stoornis,  die  door  een  combinatie  met  andere  aandoeningen,  beperkingen  of  handicaps  blijvend  
behoefte  hebben  aan  permanent  toezicht  en/of  24  zorg  nabij,  toegang  tot  de  Wlz  te  bieden.  Dit  in  
tegenstelling  tot  diegenen  die  langdurig,  maar  niet  blijvend,  zijn  aangewezen  op  permanent  toezicht  of  24  uur  
zorg  nabij.”  Zie  de  publicatie  van  het  Zorginstituut.    

  
PJ/18/0737/zpggz    |  ©  BUREAU  HHM  2018  |  pagina  8  
  

  

  
  

Factor  

Invloed  op  landelijk  aantal  en/of  percentage  

  

Onderschatting   Overschatting   Geen  effect  
de  noodzaak  van  permanent  toezicht  en  nabijheid  (om  escalatie  of  ernstig  nadeel  te  
voorkomen)  en  niet  naar  de  problematiek  van  de  cliënt:  soms  heeft  deze  nog  wel  
ontwikkelmogelijkheden,  maar  is  hij  of  zij  toch  blijvend  aangewezen  op  permanent  
toezicht  dan  wel  nabijheid;  soms  is  de  problematiek  evident  blijvend,  maar  is  permanent  
toezicht  of  nabijheid  niet  blijvend  nodig.  Aanbieders  vonden  dit  niet  altijd  eenvoudig.  Dit  
was  ook  te  verwachten  omdat  het  raakt  aan  de  fundamentele  discussie  onder  de  
openstelling  van  de  Wlz  en  waarbij  het  ZIN  advies  er  van  uitgaat  dat  het  hier  gaat  om  
combinatie  van  problematiek.  In  twee  regio’s  is  expliciet  benoemd  dat  deze  factor  heeft  
geleid  tot  onderschatting.    
Overschatting:  een  ander  deel  van  de  aanbieders  heeft  ‘blijvendheid’  opgevat  als  
langdurig  of  gedurende  een  aantal  jaren;  of  men  is  van  mening  dat  er  voor  cliënten  
gedurende  langere  tijd  zekerheid  moet  zijn,  wat  men  beter  passend  vond  bij  het  Wlz-­‐
kader.  Dit  heeft  geleid  tot  overschatting.  Ook  dit  kwam  naar  voren  in  twee  regio’s.  In  één  
van  deze  regio’s  is  ook  melding  gemaakt  van  een  landelijke  instructie  vanuit  een  
koepelorganisatie  om  ‘blijvendheid’  als  ‘meerjarig’  op  te  vatten.  De  meesten  aanbieders  
die  we  hebben  gesproken  geven  echter  aan  te  zijn  uitgegaan  van  blijvendheid’  als  
‘levenslang’.    
In  twee  regio’s  werd  erkend  en  besproken  dat  de  blijvendheid  een  lastig  thema  is  in  
relatie  tot  de  doelgroep,  maar  werd  in  het  gesprek  geconcludeerd  dat  dit  de  aanlevering  
van  gegevens  niet  heeft  vertekend.  In  de  laatste  regio  is  dit  niet  aan  de  orde  gekomen.    

•  

•  

  

2)   Stand  van  de  transformatie  en  
visie  

  

ü  

  

Toelichting  
Centrumgemeenten  zijn  bezig  met  het  inhoud  geven  aan  de  Toekomstvisie  Beschermd  
Wonen.  Het  tempo  waarin  verschilt  tussen  centrumgemeenten.  Partijen  zijn  hierover  met  
elkaar  en  met  cliënten  in  gesprek.  Hierdoor  worden  aanvankelijke  beelden  die  gemeente  en  
aanbieders  hadden  van  de  doelgroep  en  de  mogelijkheden  om  ook  de  zwaardere  cliënten  
(langdurig)  in  het  Wmo-­‐kader  te  bedienen  concreter  en  reëler.  Dit  gesprek  is  nog  lang  niet  
afgerond.  Een  deel  van  de  centrumgemeenten  vreesde  aanvankelijk  dat  het  enkel  ophalen  
van  gegevens  bij  aanbieders  heeft  geleid  tot  een  overschatting,  omdat  gegevens  niet  op  cliënt  
niveau  door  gemeenten  zijn  getoetst.  Hierover  is  het  gesprek  in  meerdere  regio’s  gegaan.  Bij  
daadwerkelijke  toetsing  van  de  gegevens  tijdens  de  gesprekken  bleek  dit  mee  te  vallen.  
Dat  neemt  niet  weg  dat,  zo  is  de  verwachting  als  gevolg  van  de  nieuwe  visie,  op  termijn  meer  
mensen  lokaal  met  zorg  kunnen  wonen  dan  nu  mogelijk  wordt  ingeschat.  Op  dit  moment  is  er  
in  Beschermd  Wonen  nog  sprake  van  een  doelgroep  die  al  heel  lang  verblijft.  Implementatie  
van  de  nieuwe  visie,  leidt  in  die  redenering  tot  de  conclusie  dat  het  gaat  om  een  krimpend  
deel  van  de  populatie  dat  in  aanmerking  gaat  komen  voor  de  Wlz.  Gemeenten  zijn  actueel  
nieuwe  varianten  en  producten  aan  het  ontwikkelen  waarmee  langdurig  intramuraal  verblijf  
mogelijk  wordt  voorkomen.  Conclusie  is  dat  hier  sprake  kan  zijn  van  een  overschatting  van  
het  daadwerkelijke  aantal.  Dit  kwam  met  name  naar  voren  in  de  drie  regio’s  waar  men  van  
mening  was  dat  de  cijfers  mogelijk  overschat  waren;  in  één  regio  expliciet  en  in  één  regio  

PJ/18/0737/zpggz    |  ©  BUREAU  HHM  2018  |  pagina  9  
  

  

  
  

Factor  

Invloed  op  landelijk  aantal  en/of  percentage  

  

Onderschatting   Overschatting   Geen  effect  

impliciet.  Onderlinge  vergelijking  van  aanbieders  liet  hier  ook  zien  dat  er  inschattings-­‐
verschillen  zijn  over  de  mogelijkheden  van  cliënten.  In  de  derde  regio  is  het  wel  besproken,  
maar  niet  als  vertekenende  factor.  Deze  drie  regio’s  wijzen  allen  op  het  risico  van  een  fors  deel  
weghalen  bij  gemeenten:  dit  heeft  effect  op  de  mogelijkheden  om  richting  te  geven  aan  de  
vernieuwing.  In  twee  regio’s  waar  sprake  was  van  mogelijke  onderschatting  is  deze  factor  niet  
genoemd;  in  een  derde  regio  is,  desgevraagd,  aangegeven  dat  dit  niet  speelt.  
  
  

3)   Missende  locaties  

ü  

  

ü  

Toelichting  
Deze  factor  hangt  samen  met  bovengenoemde.  Benoemd  is  dat  sommige  gemeenten  in  
uitwerking  van  de  nieuwe  visie,  een  deel  van  het  traditionele  Beschermd  Wonen  al  hebben  
geëxtramuraliseerd  en  meer  financieren  vanuit  lokale  middelen.  Bijvoorbeeld  bij  een  variant  
als  Housing  First  (dat  in  sommige  regio’s  wordt  gefinancierd  uit  het  ambulante  budget)  kan  
het  dan  gaan  om  een  relatief  zware  doelgroep  waarvan  ook  een  deel  mogelijk  in  aanmerking  
komt  voor  het  Wlz-­‐kader.  In  één  regio  kwam  naar  voren  dat  de  instructie  op  dit  punt  (maar  
bijvoorbeeld  ook  ten  aanzien  van  VPT)  onvoldoende  duidelijkheid  bood,  waardoor  hier  in  
regio’s  verschillend  mee  is  omgegaan.  Daar  waar  het  gaat  om  vormen  die  buiten  het  BW-­‐
budget  horen,  leidt  dit  tot  een  onderschatting.    
In  dezelfde  regio  kwam  naar  voren  dat  een  aanbieder  zelf  afdelingen  buiten  de  selectie  heeft  
gehouden.  Zij  hebben  dan  alleen  mensen  aangeleverd  vanuit  de  intramurale  settingen  en  niet  
vanuit  meer  ambulante  vormen.  Omdat  het  hier  gaat  over  mensen  binnen  het  BW-­‐budget,  
heeft  dit  geen  effect  op  de  aantallen  in  het  onderzoek.  Dit  is  namelijk  meegenomen  als  non-­‐
respons  en  daarvoor  is  gecorrigeerd  bij  de  extrapolatie  naar  100%.  
  

4)   Missende  postcodes  

  

  

ü  

Toelichting  
Een  aanzienlijk  deel  van  de  aanbieders  werkt  over  regiogrenzen  heen  en  zijn  daarom  niet  één-­‐
op-­‐één  te  koppelen  aan  één  regio.  Voor  het  toedelen  naar  (centrum)gemeenten  is  gebruik  
gemaakt  van  de  postcodes  van  de  locaties  waar  cliënten  verblijven.  Indien  deze  postcodes  
ontbreken  is  het  niet  mogelijk  om  deze  gegevens  mee  te  nemen  in  de  overzichten  op  het  
niveau  van  de  centrumgemeenten;  dit  leidt  in  de  gemeentelijke  overzichten  tot  een  
onderschatting.  Dit  is  aan  de  orde  geweest  in  twee  van  de  zeven  regio’s.  Echter,  op  landelijk  
niveau  zijn  deze  cliënten  zonder  postcodes  wel  meegenomen  en  heeft  dit  geen  effect  op  het  
landelijke  aantal  en  percentage.  
  
  
  

PJ/18/0737/zpggz    |  ©  BUREAU  HHM  2018  |  pagina  10  
  

  

  
  

Factor  

Invloed  op  landelijk  aantal  en/of  percentage  

  

Onderschatting   Overschatting   Geen  effect  

5)   Onzuiverheid  cijfers  ‘Reality  

Check  2015’  per  aanbieder  

  

ü  

  

Toelichting  
Bij  het  onderzoek  is  het  aantal  mensen  dat  potentieel  ‘Wlz-­‐waardig’  is  gerelateerd  aan  de  
cijfers  van  de  Reality  Check  uit  2015.  Dit  was  nodig  om  een  te  weten  wat  de  omvang  is  van  de  
totale  groep  Wmo-­‐BW-­‐cliënten  en  een  omvang  en  percentage  te  kunnen  berekenen  van  de  
BW-­‐cliënten  die  naar  verwachting  in  aanmerking  komen  voor  de  Wlz.  Vanuit  de  landelijke  
begeleidingsgroep  is  tijdens  het  onderzoek  aangegeven  dat  die  cijfers  op  dat  moment  het  
meest  betrouwbaar  waren  om  te  hanteren.  Uit  de  gesprekken  blijkt,  dat  in  de  regio’s  het  
totale  regionale  aantal  BW-­‐cliënten  uit  de  Reality  Check  klopt  met  het  huidig  aantal  BW-­‐
cliënten.    
Verder  bleek  dat  in  één  regio  de  aantallen  op  regioniveau  weliswaar  kloppen,  maar  op  
aanbiedersniveau  helemaal  niet.  Hiervoor  hebben  we  geen  oorzaken  kunnen  vinden.  De  
betreffende  aanbieders  herkennen  zich  hierdoor,  logischerwijs,  ook  helemaal  niet  in  hun  
percentages.  Gevraagd  naar  het  absolute  aantal  ‘Wlz-­‐waardige’  cliënten  dat  was  gevonden  in  
het  onderzoek,  bleek  dit  in  deze  regio  bij  de  meeste  aanbieders  wél  te  kloppen.  Indien  we  de  
Wlz-­‐waardige  aantallen  cliënten  relateren  aan  de  aangepaste  totale  aantallen  per  
zorgaanbieder  zijn  de  percentages,  bij  het  merendeel  van  de  aanbieders,  wel  herkenbaar.  Op  
landelijk  niveau  heeft  dit  geen  (extra)  effect.    
In  de  overige  regio’s  correspondeerden  de  cijfers  van  de  Reality  Check  ook  per  zorgaanbieder  
over  het  algemeen  met  de  werkelijke  aantallen  BW-­‐cliënten  die  de  zorgaanbieders  in  zorg  
hebben.  Voor  de  meeste  zorgaanbieders  leidt  het  gebruik  van  deze  gegevens  tot  een  
herkenbaar  %  Wlz-­‐waardige  cliënten.    
  

6)   Missende  organisaties  

ü  

ü  

  

Toelichting  
Er  was  sprake  van  een  deel  non-­‐respons.  Bij  de  extrapolatie  naar  100%  is  hiervoor  
gecorrigeerd.  Dit  heeft  geen  effect  indien  de  cliëntgroep  van  de  non  responsgroep  
vergelijkbaar  is  met  de  cliëntgroep  van  de  non  responsgroep.    
In  één  regio  bleek  een  aantal  zeer  relevante  organisaties  te  missen  in  de  cijfers.  Het  potentiële  
aandeel  Wlz-­‐cliënten  van  deze  organisaties  is  veel  groter  dan  het  aandeel  van  de  
responsgroep.  Dit  betekent  dat  in  deze  regio  de  extrapolatie  op  basis  van  de  responsgroep  tot  
een  onderschatting  leidt.  
  

7)   Definitie  psychische  stoornis  

ü  

  

  

Toelichting  
In  de  analyse  van  de  gegevens  zijn  de  cliënten  meegenomen  met  (een  vermoeden  van)  een  
psychische  stoornis.  Het  is  mogelijk  dat  door  dit  uitgangspunt  een  aantal  cliënten  niet  is  
PJ/18/0737/zpggz    |  ©  BUREAU  HHM  2018  |  pagina  11  
  

  

  
  

Factor  

Invloed  op  landelijk  aantal  en/of  percentage  

  

Onderschatting   Overschatting   Geen  effect  

opgenomen  die  geen  psychiatrische  diagnose  hebben,  maar  wel  Wlz-­‐waardig  zijn.  De  omvang  
van  deze  groep  is  onbekend.  Dit  kan  leiden  tot  een  geringe  onderschatting.  
  
  

8)   Actualiteit  gegevens  
  

ü  

Toelichting  
Sinds  de  meting  van  vorige  jaar  zijn  er  veranderingen  opgetreden  die  van  invloed  zijn  op  het  
potentiële  aantal  Wlz-­‐GGZ-­‐cliënten.  In  één  regio  is  aangegeven  dat  een  groep  GGZ-­‐B-­‐
cliënten  sinds  2018  ook  via  de  Wmo  wordt  gefinancierd.  Daarnaast  is  melding  gemaakt  van  
een  omzetting  van  PGB  naar  Zorg  in  natura.  In  twee  regio’s  is  daarbij  ook  gewezen  op  het  feit  
dat  er  een  groeiende  groep  is  van  ouderen  binnen  het  beschermd  wonen  met  bijbehorende  
problematiek.    
Deze  ontwikkelingen  hebben  geen  invloed  op  de  cijfers  van  2017,  maar  zijn  wel  relevant  in  de  
vertaling  naar  de  toekomstige  situatie.  Dit  valt  buiten  de  scope  van  dit  onderzoek.  
  
  

  

PJ/18/0737/zpggz    |  ©  BUREAU  HHM  2018  |  pagina  12  
  

  

  
  

5.  Conclusies  en  aanbeveling  
Doel  van  deze  gesprekken  was  een  goed  beeld  te  krijgen  van  de  wijze  waarop  in  de  regio’s  
de  gegevens  in  2017  zijn  verzameld  en  de  resultaten  per  zorgaanbieder  te  bespreken,  zodat  
zicht  ontstaat  op  eventuele  factoren  die  het  landelijk  percentage  beoogde  Wlz-­‐GGZ-­‐
cliënten  en/of  de  verdeling  over  de  GGZ-­‐profielen  hebben  beïnvloed.  In  de  gesprekken  zijn  
diverse  factoren  aan  de  orde  geweest  die  de  uitkomsten  kunnen  hebben  beïnvloed  en  
kunnen  hebben  geleid  tot  een  overschatting  of  een  onderschatting.    
  
Overschatting  
Daar  waar  gemeenten  risico’s  zagen  van  overschatting  bleek  het  soms  voldoende  om  
inzage  te  geven.  Bijvoorbeeld  inzage  in  de  wijze  waarop  in  het  onderzoek  is  omgegaan  met  
de  door  aanbieders  aangeleverde  cliënten.  Niet  alle  cliënten  waarvoor  een  vragenlijst  is  
ingediend  zijn  ‘automatisch’  als  Wlz-­‐waardig  bestempeld,  maar  slechts  een  deel.  Dit  
gebeurde  op  basis  van  analyse  door  de  onderzoekers  van  bureau  HHM  van  de  kenmerken  
van  cliënten  zoals  aangeleverd  door  zorgprofessionals.  Of  inzage  in  de  cliëntengroep  om  
wie  het  gaat  (in  een  regio  waren  bijvoorbeeld  veel  organisaties  met  een  oudere  doelgroep  
als  gevolg  van  de  grote  mate  van  vergrijzing  in  de  betreffende  regio).    
  
Daar  waar  inzage  niet  voldoende  was,  wezen  gemeenten  er  onder  meer  op  dat  het  jammer  
is  dat  (vanwege  de  beperkt  beschikbare  doorlooptijd  van  het  onderzoek)  er  geen  contra-­‐
beoordeling  door  de  gemeenten  heeft  plaatsgevonden.  Ook  gaven  ze  aan  dat  gegevens  van  
de  aanbieders  kunnen  zijn  beïnvloed  door  de  zekerheid  die  aanbieders  verwachten  van  het  
Wlz-­‐kader  of  dat  aanbieders  mogelijk  eerder  aangeven  dat  de  behoefte  aan  toezicht  of  
nabijheid  blijvend  is.  Hierover  werd  ook  opgemerkt  dat  nieuwe  visies  kunnen  leiden  tot  
nieuwe  inzichten  over  ‘Wlz-­‐waardigheid’  en  dat  hierdoor  op  termijn  de  omvang  van  de  Wlz-­‐
groep  op  termijn  kleiner  wordt.  
  
Onderschatting  
Daar  waar  men  risico’s  zag  van  onderschatting  waren  het  vaak  aanbieders  die  er  op  wezen  
dat  mogelijk  een  deel  van  de  cliënten  is  vergeten.  Het  gaat  dan  om  mensen  die  in  nieuwe  
initiatieven  wonen  die  buiten  het  beschermd  wonen  budget  vallen  of  bepaalde  locaties  of  
instellingen  die  niet  zijn  meegenomen.  Dit  heeft  op  landelijk  niveau  grotendeels  geen  effect  
omdat  is  gecorrigeerd  voor  non-­‐respons.  Ook  werd  hier  gewezen  op  het  feit  dat  
‘blijvendheid’  in  relatie  tot  de  herstelgedachte  in  de  psychiatrie  spanning  oplevert  en  dat  
daarom  te  weinig  cliënten  kunnen  zijn  aangeleverd.  Deze  opmerking  is  ook  diverse  keren  
naar  voren  gebracht  in  de  algehele  discussie  onder  de  openstelling  van  de  Wlz  voor  deze  
doelgroep.    
  
Conclusie  1:  onduidelijkheid  over  het  proces  leid  tot  zorgen  over  de  uitkomst  
Onze  belangrijkste  conclusie  is  dat  de  zorgen  van  gemeenten,  die  aanleiding  waren  voor  de  
gesprekken,  niet  zozeer  gaan  over  de  cijfers  zelf,  maar  vooral  over  het  verdere  proces  en  de  
effecten  van  cijfers  hierop.  Zorgaanbieders  ondersteunen  deze  zorgen.  
  
  
PJ/18/0737/zpggz    |  ©  BUREAU  HHM  2018  |  pagina  13  
  

  

  
  

Conclusie  2:  de  uitkomsten  van  het  landelijk  onderzoek  zijn  bruikbaar  
De  regiogesprekken  hebben  ons  bevestigd  dat  de  uitkomsten  van  het  onderzoek  naar  de  
aantallen  cliënten  op  landelijk  niveau  bruikbaar  zijn  voor  een  globale  raming.  Op  regio-­‐
niveau  ligt  dat  anders.  De  gevonden  cliëntenaantallen  zijn  hier  te  klein  en  het  effect  van  
eventuele  over-­‐  of  onderschatting  te  groot  in  de  regio’s  waar  men  zich  niet  of  in  mindere  
mate  herkent  in  de  cijfers.      
  
Conclusie  3:  duidelijkheid  gewenst  over  het  proces  en  gebruik  van  de  cijfers  
Bij  iedereen  bestaat  behoefte  aan  spoedige  duidelijkheid.  Er  is  consensus  over  het  feit  dat  
een  langdurig  beschermend  kader  voor  de  doelgroep  waarom  het  gaat  wenselijk  is  dat  er  
behoefte  is  aan  zekerheid  voor  en  over  deze  doelgroep.  Een  deel  van  de  aanbieders  
verwacht  daarin  meer  van  de  Wlz;  een  deel  van  de  gemeenten  wijst  erop  dat  die  zekerheid  
ook  binnen  de  Wmo  mogelijk  is.  Uitname  van  een  fors  deel  van  de  middelen  heeft  impact  
op  het  totale  proces  van  vormgeven  aan  de  nieuwe  visie  in  de  (centrum)gemeente;  een  visie  
die  door  cliënten,  gemeenten  en  aanbieders  is  omarmd.  De  discussie  over  voor  wie  dat  
geldt  en  of  de  Wmo  een  passend  kader  kan  zijn  of  de  Wlz  meer  geëigend  is,  loopt  volop.  
Hierin  spelen  belangen  en  vertrouwen.  
  
Aanbeveling:  werk  aan  geleidelijke  invoering  met  zorgvuldige  monitoring  
Gegeven  bovenstaande  is  onze  aanbeveling  om  de  landelijke  percentages  en  aantallen  te  
gebruiken  zoals  ze  aanvankelijk  waren  bedoeld:  als  een  globale  indicatie  voor  het  aantal  
mensen  dat  potentieel  gebruik  gaat  maken  van  de  Wlz.  Om  eventuele  resterende  zorgen  
over  het  proces  in  de  regio  weg  te  nemen,  is  naar  onze  mening  geen  nieuw  onderzoek  
nodig.  De  uitkomsten  van  het  onderzoek  uit  2017  bieden  een  goede  basis  voor  het  gesprek  
op  landelijk  niveau,  maar  niet  voor  uitname  uit  het  regionale  budget.  Hier  zal  uiteindelijk  de  
indicatiestelling  door  het  CIZ  leidend  moeten  zijn  op  basis  van  een  helder  afwegingskader  
zodat  duidelijk  is  op  basis  waarvan  de  blijvendheid  van  de  behoefte  aan  toezicht  of  
nabijheid  wordt  vastgesteld’.  Daarbij  is  onze  aanbeveling  te  investeren  in  een  geleidelijk  
proces  met  voldoende  countervailing  power  vanuit  alle  betrokken  partijen.  We  bevelen  aan  
om  toe  te  werken  naar  een  gezamenlijke  uitvoering  van  de  overgang  naar  de  Wlz,  inclusief  
een  geleidelijke  financiële  bijstelling  en  monitoring  van  de  effecten  daarvan.    
  
  

PJ/18/0737/zpggz    |  ©  BUREAU  HHM  2018  |  pagina  14