Directoraat-Generaal
Rechtspleging en
Rechtshandhaving
Directie Veiligheid en Bestuur

MJenV

Turfmarkt 147
2511 DP Den Haag
Postbus 20301
2500 EH Den Haag
www.rijksoverheid.nl/jenv

Online aangejaagde ordeverstoringen

Datum
30 mei 2023
Ons kenmerk
4685175

1. Aanleiding
Tijdens de brainstorm met u over online aangejaagde openbare-ordeverstoringen
op 23 februari jl. is aan de hand van een aantal kernvragen besproken hoe JenV
dient om te gaan met de toenemende behoefte van burgemeesters aan
handelingsperspectief. Medio maart bent u geïnformeerd over de vervolgstappen
naar aanleiding van de brainstorm. Daarbij is ook besproken om op een geschikt
moment de Tweede Kamer te informeren over lopende trajecten op dit terrein. Dit
betreffen trajecten die ons voornamelijk meer inzicht zullen verschaffen in de
grootte van het probleem, wat er nodig is en wat het huidig handelingsperspectief
is van betrokken actoren, zoals het OM, de politie en lokale bestuurders. Op 11
april jl. heeft binnen de Tweede Kamer een rondetafelgesprek plaatsgevonden
over het online gebiedsverbod.
2. Geadviseerd besluit
Akkoord gaan met de verzending van de Kamerbrief over online aangejaagde
ordeverstoringen en daarop lopende trajecten.
3. Kernpunten
Tussen 2018 en nu is er meer vraag ontstaan naar mogelijkheden om online
aangejaagde openbare ordeverstoringen te voorkomen. Belangrijke aanleiding
hiervoor waren o.a. de coronarellen. Sindsdien heeft een aantal gemeenten
hiermee geëxperimenteerd, zijn er enkele onderzoeken verschenen en heeft het
Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid opdracht gekregen van JenV
om best practices te verzamelen en gemeenten te ondersteunen in de uitwisseling
van kennis en ervaring.
11 april jl. heeft binnen de Commissie Digitale Zaken van de Tweede Kamer een
rondetafelgesprek plaatsgevonden over het digitaal gebiedsverbod. Hierbij waren
de burgemeester van Utrecht, Almelo en De Bilt aanwezig, naast genodigden
vanuit de wetenschap, advocatuur, College voor de Rechten van de Mens en de
politie. Tijdens het rondetafelgesprek kwam vooral aan de orde dat waar het
strafrecht en het civiele recht mogelijkheden kennen om op te treden tegen online
uitingen, het binnen het bestuursrecht aan juridische mogelijkheden ontbreekt.
En dat vanwege technologische ontwikkelingen de overheid niet achter kan blijven
om met bestaande dan wel nieuwe juridische mogelijkheden dit aan te pakken
waar nodig. Vanuit burgemeesters werd een grote behoefte uitgesproken aan
Pagina 1 van 2

bestuurlijke (juridische) handvatten, waar daarentegen vooral vanuit de
advocatuur/wetenschap werd benadrukt – en geïllustreerd met voorbeelden uit de
praktijk1 – dat het strafrecht en het civiele recht mogelijkheden biedt. Het
gesprek zelf heeft ons aanleiding gegeven om in de Kamerbrief – naast een
overzicht van de trajecten – ook meer de focus te leggen op de breedte van het
vraagstuk en op het belang van grondrechten, zoals de vrijheid van
meningsuiting.

Directoraat-Generaal
Rechtspleging en
Rechtshandhaving
Directie Veiligheid en Bestuur
Datum
30 mei 2023
Ons kenmerk
4685175

4. Toelichting
4.1 Politieke context

Tijdens het commissiedebat online veiligheid en cybersecurity (september
2022) en commissiedebat burgemeesters (oktober 2022) is vanuit de
VVD-fractie in de Tweede Kamer opgeroepen tot een bevoegdheid voor
burgemeesters om in kunnen grijpen bij (herhaaldelijke) online oproepen
tot rellen. Uw reactie en ook die van de minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties luidde dat de urgentie wordt gevoeld, maar voordat
kan worden gesproken over nieuwe bevoegdheden eerst in kaart zal
moeten worden gebracht wat er momenteel mogelijk is.

Tijdens de begrotingsbehandeling op 15 november jl. is vanuit de VVD
gevraagd naar de stand van zaken m.b.t. het online gebiedsverbod. Daar
heeft u wederom aangegeven dat het te vroeg is om te spreken over
nieuwe bevoegdheden, maar dat eerst zal moeten worden bezien wat met
de huidige bevoegdheden mogelijk is.

In december 2021, december 2022 en februari 2023 heeft D66
Kamervragen gesteld over het digitaal gebiedsverbod en de bevoegdheid
van lokale bestuurders om dit op te leggen in afwezigheid van landelijke
wetgeving. Ook vraagt D66 zich af of een dergelijke bevoegdheid aan
lokale bestuurders zou moeten worden toebedeeld.

Op 11 april jl. heeft binnen de Commissie Digitale Zaken van de Tweede
Kamer een rondetafelgesprek plaatsgevonden over het digitaal
gebiedsverbod. Hierbij waren VVD, D66, CDA en PvdA aanwezig.
4.2 Krachtenveld
De brief is afgestemd met DWJZ, DGPenV, DRC en het ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties.
5.
Informatie die niet openbaar gemaakt kan worden
De persoonsgegevens van de ambtenaren zijn niet openbaar ter bescherming van
de persoonlijke levenssfeer.

1

Hier werd o.a. verwezen naar de casus Bodegraven-Reewijk, waar de gemeente in 2021

succesvol optrad tegen complotdenkers en de door hen aangejaagde ordeverstoringen met een
combinatie van bestaande bestuursrechtelijke, strafrechtelijke en civielrechtelijke interventies.
Deze casus heeft relevante jurisprudentie opgeleverd.
Pagina 2 van 2