Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 813 (R 1873)

Wijziging van de Rijkswet op het
Nederlanderschap met betrekking tot
meervoudige nationaliteit en andere
nationaliteitsrechtelijke kwesties

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 24 juni 2009
Met belangstelling heb ik kennis genomen van de vragen en opmerkingen
die door de fracties over bovengenoemd voorstel zijn gemaakt. Ik constateer dat de voorstellen door een aantal fracties worden gesteund en dat
bij sommige fracties nadere wensen leven. Hieronder ga ik in op de
gemaakte opmerkingen en beantwoord ik de gestelde vragen.
I. Algemeen
De leden van de CDA-fractie zeggen dat het kabinet in de brief van
12 oktober 2007 (30 166 (R1795)) heeft aangegeven dat de nietNederlandse nationaliteit niet meer in de Gemeentelijke Basisadministratie zou worden geregistreerd en vragen hoe dit thans in de
praktijk functioneert.
Op 3 maart 2008 is een circulaire aan de gemeenten gezonden, waarin als
richtlijn is opgenomen dat in de GBA opgenomen gegevens omtrent de
vreemde nationaliteit(en) van een persoon niet worden vermeld op het
uittreksel, tenzij wettelijke verplichtingen waarvoor het uittreksel is
bedoeld dit noodzakelijk maken of de ingeschrevene zelf om vermelding
van de nationaliteit(en) verzoekt. Daarbij wordt tevens nagegaan of in
beginsel met vermelding van de Nederlandse nationaliteit kan worden
volstaan. Naar aanleiding van de vraag hoe de richtlijn door gemeenten in
de praktijk wordt toegepast, is informatie ingewonnen bij de Nederlandse
Vereniging voor Burgerzaken. Daaruit blijkt dat het algemene beeld is dat
de gemeenten een eigen praktijk hebben ontwikkeld. Indien de betrokken
persoon vraagt de vermelding van de vreemde nationaliteit op het
uittreksel achterwege te laten, wordt dit verzoek gehonoreerd tenzij wettelijke verplichtingen met betrekking tot het doel waarvoor het uittreksel
wordt aangevraagd de vermelding van de nationaliteit(en) van betrokkene
noodzakelijk maken. Met het bestuur van de NVVB vindt daarover verder
overleg plaats.
Deze leden vragen ook wanneer de kabinetsreactie op het ACVZ-advies
«Nederlanderschap in een onbegrensde wereld» kan worden verwacht.
Deze leden merken ook op, dat het naar de mening van het kabinet niet
zinvol lijkt om een poging te ondernemen tot harmonisatie of nieuwe
internationale afspraken in verband met de afstandseis, terwijl het kabinet

KST132814
0809tkkst31813R1873-6
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 813 (R 1873), nr. 6

1

aan de andere kant stelt dat harmonisatie van het nationaliteitsrecht op
andere punten zinvol kan zijn en dat Nederland bij verdergaande harmonisatie actief betrokken zal blijven. Zij vragen opheldering over welke positie
het kabinet nu precies kiest.
De ACVZ doet in haar advies drie aanbevelingen. Ten eerste bepleit zij
aansluiting te zoeken bij de meerderheid van de Europese landen die bij
de verwerving van nationaliteit het niet meer van belang acht of daardoor
meervoudige nationaliteit optreedt.Ten tweede beveelt de commissie aan
om te streven naar een betere onderlinge afstemming van de nationaliteitswetgeving in Europa. Ten derde beveelt zij aan de remigratieregeling
(de Remigratiewet) aan te passen in die zin dat geen afstand van de
Nederlandse nationaliteit is vereist. Het kabinet heeft zijn reactie op dit
advies aan de Kamer gegeven in de brief van 2 december 2008 (Kamerstukken II, 2008/09, 31 803, nr. 1). In de brief van 12 oktober 2007 (Kamerstukken II, 2007/08, 30 166 (R1795), nr. 25) en in het onderhavige voorstel
tot wijziging van de RWN heeft het kabinet zijn visie op meervoudige
nationaliteit uiteengezet. Met betrekking tot de tweede aanbeveling heeft
het kabinet in de brief van 3 juli 2008 (Kamerstukken II, 30 166 (R1795),
nr. 31) uiteengezet, dat het niet goed mogelijk is om tot internationale
afspraken te komen, waar het gaat om het afstand doen van meervoudige
nationaliteit. De meerderheid van de Europese landen voelt niet voor
aanscherping van de afstandseis, zoals door de ACVZ is uiteengezet. Dit
neemt niet weg, dat het kabinet er een voorstander van is om tot internationale afspraken te komen ten aanzien van het nationaliteitsrecht op
onderwerpen waar dit wel mogelijk is. Zo heeft het kabinet de intentie om
over te gaan tot ondertekening van het Verdrag tot bestrijding van staatloosheid in het geval van statenopvolging en werkt het mee aan de
totstandkoming van een aanbeveling van de Raad van Europa met betrekking tot de nationaliteit van kinderen. Een voorstel voor een ontwerp van
deze aanbeveling is voorbereid door een groep van specialisten onder
leiding van de Nederlander prof. Mr. F. J. van der Velden. Met betrekking
tot de Remigratiewet zal het kabinet zijn standpunt nader bepalen, mede
naar aanleiding van de motie Van Toorenburg (Kamerstukken II, 31 700
XVIII, nr. 20). In de brief van 31 maart 2009 (Kamerstukken II, 31 700 XVIII,
nr. 77) heeft de minister voor WWI reeds aangekondigd de Remigratiewet
aan een kritische beschouwing te zullen onderwerpen.
De leden van de CDA-fractie vragen verder, of de opmerking in de brief
van 3 juli 2008, dat de Marokkaanse wetgeving het afstand doen van de
Marokkaanse nationaliteit in bijzondere omstandigheden toelaat, maar dat
daaraan in de praktijk voor Marokkaanse Nederlanders geen uitvoering
wordt gegeven, betekent dat er in de praktijk weinig of geen Marokkanen
zijn die aanvragen indienen om afstand te doen van hun Marokkaanse
nationaliteit, of dat de Marokkaanse autoriteiten niet bereid zijn dergelijke
aanvragen in te willigen. Zij vragen ook of het in de brief aangekondigde
ambtelijke overleg, waarin Marokko zou worden verzocht in overweging
te nemen afstand van de Marokkaanse nationaliteit mogelijk te maken
voor optanten van de tweede generatie, al heeft plaats gehad en zo ja, wat
dit heeft opgeleverd.
De Marokkaanse autoriteiten zijn in de praktijk niet bereid om dergelijke
aanvragen in te willigen. Marokkaanse Nederlanders lijken in de praktijk
deze aanvragen dan ook niet in te dienen. De mogelijkheid tot het doen
van afstand van de Marokkaanse nationaliteit is door de minister van
Buitenlandse zaken bij zijn bezoek aan Marokko aan de orde gesteld. Dit
heeft niet geleid tot een wijziging van het standpunt van de Marokkaanse
autoriteiten.
De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering bereid is in een nota
van wijzigingen een wijziging van de Rijkswet op het Nederlanderschap
voor te stellen, inhoudend dat alle kinderen van wie de ouders een perma-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 813 (R 1873), nr. 6

2

nente verblijfsvergunning bij geboorte van rechtswege het Nederlanderschap verkrijgen.
Het kabinet zal een dergelijke wijziging niet voorstellen. In de eerste plaats
bestaat voor deze wijziging geen noodzaak. Kinderen die hier geboren
worden hebben doorgaans al een nationaliteit. Het feit dat zij hier geboren
worden betekent nog niet in alle gevallen dat zij meer verbonden zijn met
Nederland dan met het land van herkomst van hun ouders. De optieregeling laat de persoon in kwestie nog een zekere vrijheid. Voor het geval
van staatloosheid biedt de RWN reeds een voorziening (artikel 6, eerste
lid, aanhef en onder b). Daarnaast is het voorgestelde ongewenst, omdat
er misbruik van zou kunnen worden gemaakt. Mensen zouden zich tijdelijk
in Nederland kunnen vestigen, alleen om de Nederlandse nationaliteit
voor hun kinderen te verwerven.
Deze leden vragen ook of de richtlijn die de Staatssecretaris van BZK aan
de gemeenten zou geven, die ervoor moet zorgen dat gemeenten bij het
verstrekken van een uittreksel uit de GBA niet meer de vreemde nationaliteit vermelden, aan de gemeenten is verstrekt, wat de huidige praktijk is
en hoeveel gemeenten deze richtlijn opvolgen.
Zoals ook in antwoord op de vraag van de leden van de CDA-fractie is
opgemerkt, is deze richtlijn op 3 maart 2008 bij circulaire aan de
gemeenten verstrekt. De gemeenten lijken een eigen praktijk te hebben
ontwikkeld, die inhoudt dat men de vreemde nationaliteit niet vermeldt als
degene die het uittreksel nodig heeft dat vraagt. Met het bestuur van de
NVVB vindt hierover nader overleg plaats.
De leden van de SP-fractie menen dat de internationale druk moet worden
opgevoerd om de keuze voor één nationaliteit voor iedereen mogelijk te
maken en vragen welke acties door de regering op dit punt worden ondernomen.
In de brief van 3 juli 2008 (Kamerstukken II, 30 166 (R1795), nr. 31) heb ik
de Kamer bericht dat de mogelijkheden om tot een internationale afspraak
over dit onderwerp te komen vanuit verschillende invalshoeken zijn
onderzocht. Uit het rapport van de ACVZ blijkt, dat de meeste landen
meervoudige nationaliteit niet als een probleem zien. Er is dan ook weinig
of geen bereidheid bij deze landen te verwachten om de afstandeis aan te
scherpen.
De leden van de VVD-fractie merken op dat de regering zich bij het
beschrijven van de hoofdregels beroept op een aantal verdragen die
regels geven voor het verkrijgen en verliezen van nationaliteit en die
grenzen stellen aan de daaraan te verbinden voorwaarden. Op grond van
deze verdragen worden enerzijds personen beschermd in hun aanspraken
op nationaliteit en wordt staatloosheid bestreden, terwijl anderzijds staten
zich tegenover elkaar verbinden tot het begrenzen van de werking van
hun nationaliteitsregels. Deze leden vragen de regering precies en
volledig aan te geven welke verdragen en welke artikelen daarvan relevant zijn voor de genoemde punten. Tevens vragen zij of er jurisprudentie
bestaat over deze artikelen en zo ja, waaruit die bestaat en in hoeverre de
Nederlandse regering de regels beperkter opvat dan nodig is. Deze leden
merken verder op, dat de regering aangeeft dat het hebben van meerdere
nationaliteiten wordt beperkt door verdragen, vanwege het uitgangspunt
dat het zowel voor het individu als de staat duidelijk moet zijn welke
rechten en plichten op iemand rusten. Zij vragen ook hier welke verdragen
en welke artikelen daarin relevant zijn voor de genoemde punten, of daar
jurisprudentie over bestaat en of de regering de regels beperkter opvat
dan nodig is. Zij vragen of de regering met hen van mening is dat de
huidige verdragen belemmerend zijn voor het handhaven van de hoofdregel dat meervoudige nationaliteit zo veel mogelijk moet worden
beperkt. Ook vragen zij of de regering de mening deelt dat er voor een
goede regeling van de materie van belang is dat er betere internationale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 813 (R 1873), nr. 6

3

1

Zie verder: Prof. Mr. G.R. de Groot, Handboek Nieuw Nationaliteitsrecht., blz. 21 e.v.

afspraken komen opdat iedere staat zijn onderdanen in de gelegenheid
stelt de oorspronkelijke nationaliteit op te geven bij het verkrijgen van een
andere en dat bovendien in internationale verdragen de mogelijkheden
voor staten zouden moeten worden verruimd om dubbele nationaliteit te
beperken.
Aan het nationaliteitsrecht worden grenzen en voorwaarden gesteld door
de volgende verdragen.
– Het uitgangspunt dat ieder land zelf geheel zelfstandig, maar wel
binnen de grenzen die het volkenrecht kent, bepaalt welke personen
zijn nationaliteit bezitten is neergelegd in artikel 1 van het Verdrag
nopens zekere vragen betreffende wetsconflicten inzake nationaliteit,
gesloten te ’s-Gravenhage op 12 april 1930 (Trb. 1967, 73). Dit artikel
luidt:
«Het behoort tot de bevoegdheid van iedere staat in zijn wetgeving te
bepalen, wie zijn onderdanen zijn. Deze wetgeving moet door andere
Staten worden erkend, voor zoover zij in overeenstemming is met de
internationale verdragen, de internationale gewoonte en het algemeen
erkende rechtsbeginselen terzake van nationaliteit».
Het Hof van Justitie van de Europese Unie bepaalde in dit verband
(Jurisprudentie HvJ 1992 I, 4239–4263, NJ 1994, 620 (Micheletti)),
rechtsoverweging 10:
«Het bepalen van de voorwaarden voor de verkrijging en het verlies
van de nationaliteit behoort, overeenkomstig het internationale recht,
tot de bevoegdheid van elke Lid-Staat afzonderlijk; die bevoegdheid
dient te worden uitgeoefend met inachtneming van het
gemeenschapsrecht. De wettelijke regeling van een Lid-Staat mag
echter niet de gevolgen van de toekenning van de nationaliteit van een
andere Lid-Staat beperken door een extra voorwaarde te stellen voor
de erkenning van deze nationaliteit in verband met de uitoefening van
de in het Verdrag bepaalde fundamentele vrijheden.»
Hetzelfde beginsel is neergelegd in artikel 3 van het Europees Verdrag
inzake Nationaliteit (Trb.1998, 10):
«1. Elke staat bepaalt ingevolge zijn eigen wetgeving wie zijn onderdanen zijn.
Deze wetgeving wordt door andere staten geaccepteerd voor zover zij
overeenstemt met toepasselijke internationale verdragen, internationaal gewoonterecht en de rechtsbeginselen die in het algemeen inzake
nationaliteit worden erkend.»1
– artikel 15 van de Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens
formuleert de volgende materiële uitgangspunten voor het
nationaliteitsrecht:
«1. Een ieder heeft het recht op een nationaliteit;
2. Aan niemand mag willekeurig zijn nationaliteit worden ontnomen,
noch het recht worden ontzegd om van nationaliteit te veranderen.»
Deze uitgangspunten hebben voor het minderjarige kind ook hun
beslag gekregen in andere internationale verdragen. Het eerstgenoemde uitgangspunt is voor het minderjarige kind bevestigd in het
Internationaal Verdrag inzake Burgerlijke en Politieke rechten (artikel
24, derde lid). Het Internationaal Verdrag voor de Rechten van het Kind
bepaalt voorts dat een kind vanaf de geboorte recht heeft op een nationaliteit (artikel 7, eerste lid). Ook verbinden de staten die partij zijn zich
tot de eerbiediging van het recht van het kind om zijn identiteit te
behouden, met inbegrip de nationaliteit, zonder onrechtmatige inmenging (artikel 8).
– Het Europees Verdrag inzake Nationaliteit werkt de voornoemde beginselen uit de Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens nader
uit in hoofdstuk II. Het voegt daaraan toe dat staatloosheid dient te
worden vermeden, het huwelijk of de ontbinding hiervan de nationaliteit van de (ex-)echtgenoten niet aantast en een wijziging van de nationaliteit van de ene echtgenoot evenmin automatisch een gevolg heeft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 813 (R 1873), nr. 6

4

–

voor die van de andere echtgenoot (artikel 4). De regels inzake nationaliteit mogen voorts geen onderscheid maken op grond van geslacht,
godsdienst, ras, huidskleur of nationale of etnische afkomst (artikel 5,
eerste lid). Elke staat die partij is, moet zich laten leiden door het
beginsel van non-discriminatie tussen zijn onderdanen (artikel 5,
tweede lid).
Voor het onderhavige voorstel zijn voorts de hoofdstukken III en V van
het Europees Verdrag inzake Nationaliteit van belang. In hoofdstuk III
zijn de regels inzake de verkrijging (artikel 6), het verlies van de nationaliteit op initiatief van een staat die partij is (artikel 7), het verlies van
de nationaliteit op initiatief van het individu (artikel 8) en de herverkrijging van de nationaliteit (artikel 10) opgenomen. Gelet op de voorgestelde wijziging van artikel 14, tweede tot en met vierde lid, is met
name artikel 7 van belang. Op dit artikel zal nader worden ingegaan in
de antwoorden naar aanleiding van het onderdeel betreffende de
wijziging van artikel 14.
Hoofdstuk V ziet specifiek op de meervoudige nationaliteit. Het Europees Verdrag inzake Nationaliteit is neutraal ten aanzien van de meervoudige nationaliteit, mede gelet op de uiteenlopende benadering
hiervan door de verschillende staten (preambule). Het laat de verdragspartijen vrij te kiezen tussen behoud van de nationaliteit en het stellen
van een afstandseis binnen voornoemde grenzen (artikel 15, eerste
lid). Ook is de staat die partij is vrij de verkrijging of het behoud van
zijn nationaliteit te onderwerpen aan het doen van afstand of het
verlies van een andere nationaliteit (artikel 15, tweede lid). Het verdrag
stelt wel enkele grenzen aan het kader waarbinnen de meervoudige
nationaliteit wordt geregeld. In de eerste plaats wordt het doen van
afstand of het verlies van een andere nationaliteit niet als voorwaarde
gesteld, als verlies of afstand niet mogelijk is of niet in redelijkheid kan
worden vereist (artikel 16). Daarnaast is de Staat gehouden aan
minderjarigen toestemming te verlenen voor het behoud van verschillende nationaliteiten, die zij automatisch bij hun geboorte hebben
verkregen. Dit geldt tevens voor onderdanen die een andere nationaliteit van rechtswege verkrijgen door huwelijk (artikel 14). Ten slotte
hebben onderdanen in een staat die tevens een andere nationaliteit
bezitten, maar verblijven op het grondgebied van die staat, dezelfde
rechten en plichten als andere onderdanen van die staat (artikel 17,
eerste lid).
Het Verdrag betreffende de beperking van de meervoudige nationaliteit en betreffende de militaire verplichtingen in geval van meervoudige nationaliteit (Trb. 1964, 4) beoogt – anders dan het Europees
Verdrag inzake Nationaliteit – het bezit van meervoudige nationaliteit
te beperken. Het eerste hoofdstuk van dit verdrag is hiervoor van
belang. Het uitgangspunt is dat meerderjarigen hun nationaliteit
verliezen, indien zij door een uitdrukkelijke wilsverklaring de nationaliteit verkrijgen van een andere staat die partij is bij het verdrag (artikel
1, eerste lid). Dit geldt in beginsel ook voor hun minderjarige kinderen
(artikel 1, tweede en derde lid). Ook het recht op het doen van afstand
wordt in dit verdrag gewaarborgd (artikelen 2 en 3). In het Tweede
Protocol (Trb. 1994, 265) zijn een aantal uitzonderingen op artikel 1 van
het verdrag opgenomen. Het behoud van de oorspronkelijke nationaliteit bij de vrijwillige verkrijging van een andere nationaliteit is mogelijk, als een onderdaan van een verdragsluitende partij de nationaliteit
van een andere verdragsluitende partij verkrijgt en hij is geboren en
verblijft op het grondgebied van die andere verdragsluitende staat of
daar zijn gewone verblijfplaats heeft gehad gedurende een tijdvak dat
aanvangt voor de leeftijd van 18 jaar (artikel 1, onder 5). Het behoud is
voorts toegestaan indien de nationaliteit die verkregen wordt, de nationaliteit is van zijn echtgenoot of die van een van zijn ouders (artikel 1,
onder 6 en 7).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 813 (R 1873), nr. 6

5

–

Ook kan nog gewezen worden op het VN-verdrag tot beperking der
staatloosheid. Op grond hiervan is het verlies van een nationaliteit niet
toegestaan, als dit staatloosheid tot gevolg heeft (artikel 8, eerste lid).
Het verdrag bevat voorts een absoluut verbod om een nationaliteit te
ontnemen op grond van overwegingen die zijn ingegeven door ras,
etnische afkomst, godsdienst of politieke overtuiging (artikel 9). Artikel
8 ligt aan de basis van artikel 7 van het Europees Verdrag inzake Nationaliteit, dat wel staatloosheid toestaat indien de nationaliteit wordt
ingetrokken wegens valsheid en/of bedrog in de verkrijgingsprocedure
ervan.
Mij is geen internationale jurisprudentie bekend die rechtstreeks uitleg
geeft aan deze verdragen. De nationale jurisprudentie is gebaseerd op
de Rijkswet op het Nederlanderschap, waarin de verdragen waarbij
Nederland partij is hun beslag hebben gekregen. In zaken betreffende
het nationaliteitsrecht kunnen voornoemde verdragen op deze wijze
indirect aan de orde worden gesteld. De regering hecht waarde aan de
internationale harmonisatie van de uitgangspunten van het
nationaliteitsrecht, waaronder het beperken van meervoudige nationaliteit die ontstaat tijdens de meerderjarigheid. Het Koninkrijk is daarom
partij bij de verdragen die daartoe relevant zijn, meer in het bijzonder
het Verdrag betreffende de beperking van de meervoudige nationaliteit
en betreffende de militaire verplichtingen in geval van meervoudige
nationaliteit. Zoals ik in de brief van 3 juli 2008 heb aangegeven zijn de
verschillen in benadering van de verschillende landen zo groot, dat het
vanuit het gezichtspunt van de beperking van meervoudige nationaliteit niet zinvol lijkt om een nadere poging tot harmonisatie of andere
internationale afspraken te doen. Het Koninkrijk heeft voorts geen
vanzelfsprekend aanknopingspunt om landen individueel te benaderen
met het verzoek het recht op afstand in hun wetgeving te verankeren
(Kamerstukken II, 2007/08, 30 166 (R1795), nr. 31).

De leden van de PVV-fractie vragen de regering of deze de mening deelt
dat het feit dat iedere persoon met een meervoudige nationaliteit twee of
meer verschillende sets rechten en plichten kent die mogelijkerwijs met
elkaar conflicteren, alsmede of de regering van mening is dat deze
dubbele nationaliteit tot ernstige problemen kan leiden.
Meervoudige nationaliteit hoeft naar de mening van de regering niet tot
problemen te leiden. De belangrijkste rechten en plichten vloeien voor een
persoon voort uit de wetgeving van het land waar hij verblijft. De werking
van rechten en plichten van een land waarvan hij ook de nationaliteit heeft
terwijl hij daar niet verblijft is beperkt. Dat die rechten en plichten conflicteren met rechten en plichten van het land waarvan hij de nationaliteit
heeft en verblijft komt alleen in uitzonderingssituaties voor.
Deze leden vragen ook of de regering de mening deelt dat de Nederlandse
nationaliteit een exclusief karakter behoort te hebben, inhoudende dat de
Nederlanders zich in beginsel dienen te richten op de samenleving van
het Koninkrijk en op de wetten, waarden en normen van het Koninkrijk.
Allen die zich in Koninkrijk bevinden hebben zich te houden aan de wetgeving van het Koninkrijk. Gelijke gevallen worden gelijk behandeld. De
waarden en normen van onze rechtsorde zijn op een ieder van toepassing.
De Nederlandse nationaliteit voegt daar nog een aantal rechten aan toe,
zoals het kiesrecht voor de provinciale en landelijke politiek, het recht om
hier zonder nadere vergunning te verblijven en diplomatieke bescherming
van de Nederlandse Staat.
Deze leden stellen de regering verder voor te bewerkstelligen dat het
Europees Verdrag inzake Nationaliteit terzake wordt aangepast dan wel
opgezegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 813 (R 1873), nr. 6

6

De regering is van mening, dat internationale afstemming van het
nationaliteitsrecht van belang is voor de rechtszekerheid van burgers, met
name als zij met wijziging van nationaliteit te maken krijgen. Het
aansluiten bij verdragen en het afstemmen van de wetgeving daarop
vormt daaraan een belangrijke bijdrage. Ook overigens ziet het kabinet
geen reden om het Europees Verdrag inzake Nationaliteit op te zeggen. In
dit verdrag zijn de richtlijnen aan de wetgevers van de deelnemende
nationale staten opgenomen voor de inrichting van de nationaliteitswetgeving. Deze regels zijn van belang voor de internationale rechtsorde
en daarmee ook voor de Nederlandse.
De leden van de SGP-fractie vragen de regering een zo nauwkeurig mogelijke opsomming te geven van de verschillen tussen het onderhavige
voorstel en het ingetrokken wetsvoorstel (30 166) op het punt van de
verplichte afstand van de oorspronkelijke nationaliteit bij het verwerven
van het Nederlanderschap.
Het – inmiddels ingetrokken – voorstel tot wijziging van de Rijkswet op het
Nederlanderschap (30 166) wilde het ontstaan van meervoudige nationaliteit beperken door een aantal uitzonderingen te schrappen op de plicht tot
afstand van de nationaliteit van het land van herkomst bij naturalisatie.
Het betrof de uitzonderingen van artikel 9, derde lid, onder b, c en d. Dat
zijn:
b. de verzoeker die in Nederland, de Nederlandse Antillen of Aruba is
geboren en daar ten tijde van het verzoek zijn hoofdverblijf had;
c. de verzoeker die voor het bereiken van de meerderjarige leeftijd gedurende een periode van vijf jaar onafgebroken in Nederland, de Nederlandse Antillen of Aruba zijn hoofdverblijf heeft gehad;
d. de verzoeker die gehuwd is met een Nederlander.
Dit voorstel werd in de memorie van toelichting toegelicht met de stelling
dat de vrijstelling van de afstandsplicht de integratie niet zou bevorderen
en de beperking van de meervoudige nationaliteit een bijdrage zou
kunnen leveren aan de gewenste verbetering van de kans op de integratie
van nieuwe Nederlanders in de landen van het Koninkrijk.
Door het aannemen van het amendement Huizinga-Heringa werd de
inwerkingtreding van het schrappen van de laatste uitzonderingsgrond,
voor de verzoeker die gehuwd is met een Nederlander, gebonden aan de
uitkomsten van een in te stellen onderzoek naar de voor- en nadelen van
meervoudige nationaliteit. In de toelichting bij het amendement werd
gesteld dat het nog onvoldoende duidelijk was of de voorgestelde maatregel zou leiden tot de verbeterde integratie die ermee werd beoogd.
In tegenstelling tot hetgeen in 30 166 was opgenomen, wordt in dit voorstel (31 813) een nieuwe plicht tot afstand van de nationaliteit van het land
van herkomst ingevoerd voor de meerderjarige vreemdeling die sedert
het bereiken van de leeftijd van vier jaar toelating en hoofdverblijf heeft in
Nederland, de Nederlandse Antillen of Aruba en om bevestiging van zijn
optierecht op het Nederlanderschap vraagt. Personen die voldoen aan één
van de uitzonderingen op de afstandsplicht bij naturalisatie zijn ook hier
uitgezonderd van de afstandsplicht. Daarbij wordt wel in dit voorstel de
uitzondering op de afstandsplicht geschrapt voor verzoekers om naturalisatie die voor het bereiken van de meerderjarige leeftijd gedurende een
periode van vijf jaar onafgebroken in Nederland, de Nederlandse Antillen
of Aruba zijn hoofdverblijf had. Deze laatste bepaling kwam ook in voorstel 30 166 voor, maar is nu opgenomen, om te voorkomen dat de categorie optanten voor wie de afstandsplicht wordt ingevoerd deze kunnen
ontwijken door te naturaliseren in plaats van te opteren. De motivering
voor het invoeren van de afstandsplicht is in het onderhavige voorstel
gelegen in het argument dat rechten en plichten van de burger die het
betreft beter in overeenstemming worden gebracht met zijn feitelijke
situatie. Het gaat om personen waarvan mag worden aangenomen dat zij
juridisch geen effectieve band meer hebben met het land van herkomst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 813 (R 1873), nr. 6

7

Deze leden vragen de regering verder de meest recente statistische gegevens te verstrekken wat betreft het aantal inwoners van Nederland met
een dubbele nationaliteit, uitgesplitst naar niet-Nederlandse nationaliteit.
Voorts vragen zij een overzicht geven van de ontwikkeling van het totaal
aantal Nederlanders met een dubbele nationaliteit per jaar sinds 1995.
In de bijlage bij deze nota zijn de gevraagde gegevens weergegeven.1 Het
betreft hier cijfers van 1996 t/m 2007. Hierbij wordt onderscheid gemaakt
naar de wijze waarop de meervoudige nationaliteit is ontstaan en het jaar
van verkrijging van het Nederlanderschap. Tevens wordt per groep een
uitsplitsing gegeven van de belangrijkste (tweede) nationaliteiten. De
cijfers in deze tabellen zijn afkomstig uit de Gemeentelijke Basisadministratie persoonsgegevens. Cijfers over 2008 zijn op dit moment nog niet
beschikbaar. Deze worden rond juni 2009 verwacht.
II. Artikelsgewijze toelichting
Artikel I

Onderdeel B en onderdeel C
Artikel 6 en 6a
De leden van de CDA-fractie zijn nog niet geheel overtuigd door de motivering in de memorie van toelichting met betrekking tot de categorieën
waarvoor de afstandsverplichting wordt in gevoerd. Zij vragen, of het zo
moet worden gezien, dat de keuze van de regering voor de uitzonderingen
op de afstandseis voornamelijk is ingegeven door het streven naar zoveel
mogelijk gelijktrekking met de afstandsuitzonderingen bij naturalisatie. Zij
vragen of nog eens nader kan worden ingegaan op de opmerkingen van
de Raad van State en om daar ook bij te betrekken waarom er is gekozen
de leeftijdsgrens bij vier jaar te leggen voor optanten om in aanmerking te
komen voor de afstandseis.
Het is inderdaad nodig dat de afstandsplicht en de uitzonderingen daarop,
voor zover het om gelijksoortige gevallen gaat, gelijkelijk worden toegepast. Verzoekers om naturalisatie die hier geboren zijn behoeven geen
afstand te doen van de nationaliteit van het land van herkomst; dan ligt
het voor de hand om voor optanten die afstand ook niet te eisen. Voor
beide categorieën geldt, dat, hoewel zij juridisch geen effectieve band met
het land van herkomst zullen hebben, het toch redelijk is om de nationaliteit die zij bij de geboorte hebben gekregen te respecteren. Beide categorieën personen vertonen namelijk gelijkenis met de kinderen die hier
geboren zijn uit ouders die zelf geboren zijn uit ouders die ten tijde van
hun geboorte alhier hun hoofdverblijf hadden; zij verkrijgen het Nederlanderschap van rechtswege en behouden dus per definitie hun eventuele
andere nationaliteit.
De leeftijdsgrens van vier jaar is hier gekozen omdat de RWN die zelf
aanhoudt als de grens voor optiebevestiging. Voor bevestiging van een
optie komt de meerderjarige vreemdeling in aanmerking die hier sedert
het bereiken van de leeftijd van vier jaar toelating en hoofdverblijf heeft.

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

De leden van de CDA-fractie vragen ook hoe het onderdeel betreffende de
«latente» Nederlanders gecommuniceerd zal gaan worden.
De leden van de PvdA-fractie vragen op welke wijze de uitvoering van de
optieregeling na aanvaarding ter hand zal worden genomen.
Wijzigingen in het Nederlandse nationaliteitsrecht worden ten behoeve
van de uitvoerende instanties verwerkt in de Handleiding voor de toepassing van de Rijkswet op het Nederlanderschap. Voor de wetstoepasser in
Nederland en bij de Nederlandse vertegenwoordiging in het buitenland,
maar ook voor vergelijkbare functionarissen in de Nederlandse Antillen of
in Aruba zijn separate handleidingen geschreven. De Handleiding bevat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 813 (R 1873), nr. 6

8

richtlijnen voor de uitleg en de toepassing van de Rijkswet op het Nederlanderschap.
Communicatie over en bekendmaking van het gewijzigde recht aan potentiële optanten gebeurt altijd op verscheidene wijzen. De Immigratie- en
Naturalisatiedienst vervult een voorlichtende functie en kent in dat kader
voorlichtingsbrochures. Voor de burger relevante informatie wordt ook
geplaatst op de websites van de IND en van het ministerie van Justitie.
Vanwege het feit dat ook buiten het Koninkrijk potentiële optanten woonachtig zijn, zal op de website van het ministerie van Buitenlandse Zaken
tevens informatie worden opgenomen. Naast het nodige dat de Nederlandse overheid doet, zal met name in de traditionele emigratielanden een
haast vanzelfsprekende rol zijn weggelegd voor verenigingen van (oud)Nederlanders.
Het algemene kader van artikel 6 Rijkswet op het Nederlanderschap bevat
het kader waarin de uitvoering van de onderhavige optieregeling plaatsheeft. Zo betekent dit dat de optiebevestiging wordt geweigerd ingeval
van gevaar voor de openbare orde, de goede zeden of de veiligheid van
het Koninkrijk. Bij de verkrijging van het Nederlanderschap dienen de
meerderjarige alsmede de zestien- en zeventienjarige optant de verklaring
van verbondenheid af te leggen.
De leden van de PvdA-fractie vragen ook waarom voor de kleine categorie
optanten van artikel 6, eerste lid, onder e, de afstandsplicht van stal wordt
gehaald. Zij vragen om hoeveel optanten het gaat en of zij in voorkomende gevallen ook gebruik kunnen maken van de uitzonderingsbepalingen die voor naturalisandi gelden. In dit verband vragen zij
hoeveel optanten uit een van de zeventien landen komen waarin het
afstand doen van het staatsburgerschap wettelijk onmogelijk is en of zij
het goed zien dat het om zeer kleine aantallen gaat.
De motivering voor het invoeren van de afstandsplicht is in het onderhavige voorstel gegeven door het argument dat rechten en plichten van de
burger die het betreft beter in overeenstemming worden gebracht met zijn
feitelijke situatie. Het gaat om personen waarvan mag worden aangenomen dat zij juridisch geen effectieve band meer hebben met het land
van herkomst. Op de plicht tot het doen van afstand zijn dezelfde
uitzonderingsgronden van toepassing als die in de naturalisatieprocedure.
Voor personen die afkomstig zijn uit een land waar afstand van het staatsburgerschap niet mogelijk is, is in dit verband de uitzonderingsgrond van
artikel 6, eerste lid aanhef en onder b Regeling verkrijging en verlies
Nederlanderschap van toepassing, dat afstand niet wordt gevraagd indien
sprake is van een nationaliteit van een staat wiens wetgeving of rechtspraktijk geen afstand van de nationaliteit toestaat. Uit cijfers van de IND
blijkt, dat alle uitzonderingsgronden samen betekenen, dat in ongeveer
63% van de gevallen geen afstand van de nationaliteit van het land van
herkomst wordt gedaan. In vergelijking met naturalisatie gaat het bij deze
optanten inderdaad om kleine aantallen. In 2007 (707) en 2008 (447)
hebben in totaal 1154 personen geopteerd als bedoeld in artikel 6, eerste
lid onder e, van de Rijkswet op het Nederlanderschap. Vanaf 2004 tot 2008
hebben in totaal 3125 personen geopteerd ingevolge artikel 6, eerste lid
en onder e, RWN. De top tien landen zijn:

Oorspronkelijke nationaliteit

2004

2005

2006

2007

2008

totaal
2004–2008

Marokko
Turkije
Duitsland
Groot Brittannie
Belgie
Italie
Spanje

299
161
23
15
14
8
6

396
161
26
13
4
8
5

441
169
41
8
16
6
12

381
179
40
16
10
10
4

219
136
21
12
8
3
6

1 736
806
151
64
52
35
33

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 813 (R 1873), nr. 6

9

totaal
2004–2008

Oorspronkelijke nationaliteit

2004

2005

2006

2007

2008

Verenigde Staten van Amerika
Onbekend
Portugal
Overig

3
12
3
29

10
4
1
28

3
1
4
41

12
1
8
46

2
2
38

30
18
18
182

Totaal

573

656

742

707

447

3 125

Deze leden vragen verder of de stelling in de memorie van toelichting dat
de afstandsplicht hiermee ook gaat gelden voor een aantal migranten van
de tweede generatie, wel juist is. Zij menen dat het hier om eerste generatie migranten gaat.
Met de desbetreffende passage in de memorie van toelichting wordt
bedoeld dat het hier om migranten gaat die zijn geboren uit migranten die
hier als eerste generatie naar toe zijn gekomen.
De leden van de SP-fractie vragen de regering om een kwantitatieve
onderbouwing per categorie van de in artikel 6a voorgestelde maatregelen. Zij vragen hoe effectief de maatregelen zullen zijn bij het beperken
van meervoudige nationaliteit.
Voor wat betreft de aantallen optanten wordt verwezen naar de informatie
hierboven op de vragen van de leden van de PvdA-fractie en naar de
getallen in de bijlage bij deze nota.
Voor wat betreft de naturalisandi die volgens het voorstel geen beroep
meer zouden kunnen doen op de uitzonderingsgrond voor afstand kan
daar nog aan worden toegevoegd, dat dat aantal 3% van het totale
aanbod bedraagt. Het gaat dan om ongeveer 500 personen per jaar.
Door invoering van de afstandsplicht ontstaat voor deze personen geen
meervoudige nationaliteit. Dit werkt echter ook door in volgende generaties. Het kwantitatieve effect daarvan is moeilijk te schatten.
De leden van de VVD-fractie merken op dat bij de voorgestelde onderdelen van artikel 6 het amendement Teeven (30 166, nr. 18) niet is overgenomen en vragen de regering dit alsnog te doen, dan wel gemotiveerd
aan te geven waarom zij dit niet wenst te doen.
Bij de behandeling van voorstel 30 166 heeft de Tweede Kamer ervoor
gekozen het amendement niet aan te nemen. De keuze is gedaan, om een
volledige gelijkstelling van mannen en vrouwen bij het doorgeven van de
Nederlandse nationaliteit te bewerkstelligen. Het kabinet heeft zich bij
deze keuze aangesloten.
Ten aanzien van de nieuwe overgangsregeling voor personen die voor
1985 uit een Nederlandse moeder geboren zijn, vragen de leden van de
VVD-fractie hoe de regering voornemens is om misbruik van de uitbreiding van de overgangsregel tegen te gaan. Hoe wil de regering controleren wie een persoon is die destijds geen gebruik heeft gemaakt van de
optie en wie een afstammeling van een dergelijke persoon is. Hoelang zal
deze nieuwe overgangsfase blijven gelden en tot en met welke generatie,
zo vragen deze leden.
Als gebruikelijk bij iedere wijze van verkrijging of verlening van de Nederlandse nationaliteit zal degene die er een beroep op doet, moeten kunnen
aantonen dat hij/zij voldoet aan de voorwaarde(n) die de Rijkswet op het
Nederlanderschap dienaangaande stelt. Dit betekent dat, afhankelijk van
de vraag ten aanzien van welk nieuw artikellid van artikel 6 in het concrete
geval de optieverklaring wordt afgelegd, de optant in het bezit dient te zijn
van de juiste bewijsstukken, die aantonen dat hij/zij voldoet aan de voorwaarde(n). Gaat het om het bezit van de Nederlandse nationaliteit door de
moeder als bedoeld in artikel 6, eerste lid, aanhef en onder i, dan kan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 813 (R 1873), nr. 6

10

worden gedacht aan verscheidene bewijsstukken, waaronder ook een
Nederlands paspoort van de moeder, mits geldigheid ten tijde van de
geboorte van de optant. Denkbaar is ook een (heden) aangaande de
moeder nog af te geven Verklaring omtrent bezit van het Nederlanderschap, dat betrekking heeft op het tijdstip van de geboorte van de optant.
Heeft de autoriteit die de optieverklaring moet bevestigen twijfel over de
juistheid van de overgelegde bewijsstukken, dan kan hij om die reden
weigeren de optie te bevestigen.
Op grond van de overweging dat alleen de Nederlandse, NederlandsAntilliaanse en Arubaanse overheid kan bepalen of iemand (nog) Nederlander was/is, kan een van een vreemde mogendheid afkomstig document
met een vermelding van bezit van de Nederlandse nationaliteit niet
worden geaccepteerd. Bij eventuele (voortdurende) onduidelijkheid
omtrent het bezit van het Nederlanderschap door de moeder als bedoeld
in artikel 6, eerste lid, aanhef en onder i staat altijd bij de rechtbank in Den
Haag en bij het Gemeenschappelijk Hof van Justitie van de Nederlandse
Antillen en Aruba de procedure tot vaststelling van het Nederlanderschap
ter beschikking. Een verzoek ten aanzien van een overledene is bij de
rechter mogelijk. Aan een onherroepelijke rechterlijke uitspraak op grond
van deze procedure is elk met de uitvoering van enig wettelijke regeling
belast orgaan gebonden. De onderhavige optieregeling wordt opgenomen
in hoofdstuk 3 Verkrijging van het Nederlanderschap door optie in de
Rijkswet op het Nederlanderschap en kent als zodanig geen einddatum
waarop voor het laatst een optiegerechtigde zijn of haar optie kan
afleggen.
De leden van de VVD-fractie vragen ook wat de redenering is achter het
openstellen van de nieuwe overgangsregeling voor degenen die het
Nederlanderschap na optering alsnog verloren hebben en wie het precies
betreft.
De memorie van toelichting wekt wellicht enig misverstand. Op de voorgestelde optiemogelijkheden is ook het bestaande artikel 6, negende lid
van toepassing. Hierin is bepaald dat de vreemdeling die te eniger tijd het
Nederlanderschap door optie heeft verkregen, het Nederlanderschap
slechts door optie kan herkrijgen op grond van artikel 6, eerste lid, aanhef
en onder f. Dit artikel bepaalt, dat het Nederlanderschap kan worden
herkregen door de meerderjarige vreemdeling die te eniger tijd het Nederlanderschap heeft bezeten en in Nederland, de Nederlandse Antillen of
Aruba tenminste één jaar toelating en hoofdverblijf heeft.
Deze leden merken op, dat volgens eerdere berichtgeving uit cijfers van
het ministerie van Buitenlandse Zaken blijkt dat het aantal opties tot
90 000 zou kunnen oplopen en vragen waarop deze cijfers gebaseerd zijn
en of de regering kan uitsluiten dat het uiteindelijk een grotere groep blijkt
te zijn.
Deze cijfers zijn gebaseerd op een ruwe schatting die gemaakt is naar
aanleiding van consultatie van de diplomatieke en consulaire posten in de
emigratielanden. Op grond van deze schatting kan geen enkele ontwikkeling worden uitgesloten, ook niet dat het om een kleinere groep zou
kunnen gaan.
De leden van de VVD-fractie vragen de regering waarom bij de keuze voor
de Nederlandse nationaliteit aan hen die gebruik maken van de nieuwe
overgangsregeling niet meteen de eis wordt gesteld dat de andere nationaliteit wordt opgegeven.
Voor die bepaling is niet gekozen, omdat de regeling beoogt de gelijkstelling tussen mannen en vrouwen bij het doorgeven van de Nederlandse
nationaliteit te bewerkstelligen. Het doorgeven van de Nederlandse nationaliteit door personen met een Nederlandse nationaliteit gebeurde voor
1985 al van rechtswege. De automatische verkrijging van het Nederlander-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 813 (R 1873), nr. 6

11

schap sloot het doen van afstand uit. In het voorstel is niet gekozen voor
de verkrijging van het Nederlanderschap van rechtswege, maar voor een
optieregeling voor degenen die geboren zijn uit een Nederlandse moeder.
Dit om te voorkomen dat het verwerven van de Nederlandse nationaliteit,
bijvoorbeeld door het verliezen van een andere nationaliteit volgens het
nationaliteitsrecht van dat land, in voorkomende gevallen ongewenste
consequenties zou hebben. Er wordt dus keuzevrijheid aan de belanghebbende gelaten, waarbij deze een eventueel automatisch verlies van zijn
huidige nationaliteit zelf dient te wegen. De afstandsplicht zou echter
afbreuk doen aan de gelijke behandeling die het voorstel beoogt.
Deze leden merken op, dat bij de voorgestelde bepaling van artikel 6a het
uitgangspunt is dat afstand van de nationaliteit van het land van herkomst
wordt gevraagd van degenen voor wie deze nationaliteit in het dagelijks
leven juridisch geen betekenis meer heeft en vragen of de regering kan
aangeven wat de precieze criteria zijn die bepalen of er sprake is van «in
het dagelijkse leven juridisch geen betekenis meer hebben» en wie
bepaalt of aan deze criteria is voldaan.
Met de aangehaalde passage is bedoeld, dat de rechten en plichten tussen
de persoon en de staat die uit de band van de nationaliteit voorvloeien
geen praktische juridische betekenis hebben omdat noch het individu,
noch de staat in omstandigheden geraken om daar een beroep op te
doen. Die situatie doet zich voor als personen het overgrote deel van hun
leven hier te lande hun verblijf hebben, in het Koninkrijk ingeburgerd zijn
en de Nederlandse nationaliteit aanvragen. Het gaat hier niet om formele
criteria, maar om omstandigheden waaruit deze toestand kan worden
afgeleid.
De leden van de VVD-fractie vragen ook of de regering precies kan
aangeven hoe zij tot de conclusie is gekomen dat artikel 8 IVRK een
aanknopingspunt geeft om de identiteit van de minderjarige verdergaand
te beschermen en geen afstand te eisen in het geval van optie. Zij vragen
of de regering ook tot de conclusie zou kunnen komen om de bestaande
regeling in de Rijkswet op het Nederlanderschap ook te wijzigen en ook
daar het afstandsvereiste te laten gelden.
Artikel 8 IVRK bepaalt dat de Staten die partij zijn bij dit verdrag zich
verbinden tot de eerbiediging van het recht van het kind zijn of haar identiteit te behouden, met inbegrip van nationaliteit. Het kabinet ziet in dit
artikel de aanleiding om de identiteit verdergaand te beschermen en
vereist daarom geen afstand bij optie door een minderjarig kind. Dit is
mede ingegeven door de wens om kinderen geboren in traditionele relaties (lees: huwelijk) op een zo gelijk mogelijke wijze te beschermen als
kinderen geboren buiten huwelijk.
Het gaat in artikel 6 om kinderen die erkend zijn door een Nederlander of
onder het gezamenlijke gezag zijn komen te staan van een Nederlander en
een niet-Nederlandse ouder. Deze verkrijging van het Nederlanderschap is
mogelijk gemaakt, om deze kinderen dezelfde rechtspositie te kunnen
geven als kinderen die uit Nederlandse ouders worden geboren; die
verkrijgen het Nederlanderschap van rechtswege en ook hun andere
nationaliteit. De optiebevestiging is hier ingevoerd, om de drie jaar verzorging en opvoeding die als voorwaarde wordt gesteld, te kunnen verifiëren. Deze wijze van verkrijging van het Nederlanderschap heeft overigens aanmerkelijk aan betekenis verloren sinds de inwerkingtreding van
de laatste wijziging van de RWN (Stb. 2008, 270), waarin de verkrijging
van het Nederlanderschap door erkenning van rechtswege is ingevoerd
voor kinderen tot zeven jaar, en voor kinderen van zeven jaar en ouder
onder de voorwaarde van het bewijs van biologisch vaderschap. Bij
mede-naturalisatie zijn op de ouder die naturaliseert de bepalingen over
de afstandsplicht van toepassing, inclusief de uitzonderingen. Als die
ouder daardoor zijn nationaliteit van het land van herkomst verliest, kan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 813 (R 1873), nr. 6

12

het voorkomen dat het kind dat meenaturaliseert daardoor ook die nationaliteit verliest. Dit is afhankelijk van de regels van het desbetreffende
nationaliteitsrecht. Verder moge worden gewezen op artikel 14 van het
Europees Verdrag inzake Nationaliteit, dat bepaalt, dat elke Staat die Partij
is toestemming verleent aan kinderen met verschillende nationaliteiten
die zij automatisch bij hun geboorte hebben verkregen om deze nationaliteiten te behouden.
Deze leden merken ook op, dat de regering de afstandseis van het
toekomstige artikel 6a niet wil laten gelden voor categorieën zoals de
meerderjarige vreemdeling die in het Koninkrijk is geboren en de categorie genoemd in artikel 6, eerste lid en dat de regering dit uitlegt met de
afweging dat gezien het feit dat hij in het Koninkrijk is geboren en hier
sedert zijn geboorte verblijft rechtvaardigt dat deze categorie geen afstand
hoeft te doen. Zij vragen of de regering nader kan uitleggen wat haar
redenering hier precies is en waarom deze afweging niet juist tot een
tegenovergesteld oordeel leidt. Ook vragen zij wat in deze de regels zullen
zijn voor toekomstige generaties. Op dit punt vragen deze leden de regering te vermelden op welk artikel of bindende uitspraak het standpunt
gebaseerd is, dat dit ook in artikel 9, derde lid onder b van de RWN
(betreffende naturalisandi) zo geregeld is en dat dit weer te herleiden is
tot het Tweede protocol tot wijziging van het Verdrag betreffende beperking van meervoudige nationaliteit en betreffende militaire verplichtingen
in geval van meervoudige nationaliteit. Zij vragen of het een eigen Nederlandse interpretatie van het verdrag is, in hoeverre deze afwijkt van de
gestelde eisen, of het verdrag alleen van toepassing is op verdragsluitende partijen of ook voor andere landen en of de regering ook kan
uitleggen wat de regeling in deze in andere EU-landen is.
Zoals ook hierboven in het antwoord op een vraag van de leden van de
CDA-fractie is opgemerkt, is het nodig, dat de afstandsplicht en de uitzonderingen daarop, voor zover het om gelijksoortige gevallen gaat, gelijkelijk wordt toegepast. Verzoekers om naturalisatie die hier geboren zijn
behoeven geen afstand te doen van de nationaliteit van het land van
herkomst; dan ligt het voor de hand om voor optanten die afstand ook
niet te eisen. Voor beide categorieën geldt, dat, hoewel zij juridisch geen
effectieve band met het land van herkomst zullen hebben, het toch redelijk
is om de nationaliteit die zij bij de geboorte hebben gekregen te respecteren. Beide categorieën personen vertonen namelijk gelijkenis met de
kinderen die hier geboren zijn uit ouders die zelf geboren zijn uit ouders
die ten tijde van hun geboorte alhier hun hoofdverblijf hadden; zij
verkrijgen het Nederlanderschap van rechtswege en behouden dus per
definitie hun eventuele andere nationaliteit. De Nederlandse Rijkswetgever heeft het wenselijk geacht de meervoudige nationaliteit verdergaand te beperken dan is vereist op grond van het Verdrag betreffende de
beperking van de meervoudige nationaliteit en betreffende de militaire
verplichtingen in geval van meervoudige nationaliteit. In de eerste plaats
is het uitgangspunt van het verlies van de Nederlandse nationaliteit in
algemene zin in de wet neergelegd. Het verlies van het Nederlanderschap
vindt hierdoor niet alleen plaats als een Nederlander vrijwillig de nationaliteit verkrijgt van een verdragsluitende staat, maar ook als hij de nationaliteit verkrijgt van een andere staat. Daarnaast is voorzien in een afstandsverplichting bij naturalisatie. De verwijzing naar het Tweede Protocol doelt
op de bepaling van artikel 1 van dit protocol. Hieruit volgt dat het behoud
van de oorspronkelijke nationaliteit bij de vrijwillige verkrijging van een
andere nationaliteit mogelijk is, als een onderdaan van een verdragsluitende partij de nationaliteit van een andere verdragsluitende partij
verkrijgt en hij is geboren en verblijft op het grondgebied van die andere
verdragsluitende staat of daar zijn gewone verblijfplaats heeft gehad
gedurende een tijdvak dat aanvangt voor de leeftijd van 18 jaar (artikel 1,
onder 5). Deze uitzondering is in artikel 15, tweede lid, onder a en b, van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 813 (R 1873), nr. 6

13

de Rijkswet op het Nederlanderschap opgenomen. Om het evenwicht in
de wet te bewaren zijn de uitzonderingen op de afstandseis bij de verkrijging van de Nederlandse nationaliteit, gelijk aan die op het uitgangspunt
van verlies.
Nederland legt de verdragsbepalingen en die van het Tweede Protocol
dus niet beperkt uit. Dit blijkt ook uit de voorstudie van de ACVZ «Meervoudige nationaliteit in Europees perspectief, een landenvergelijkend
overzicht». Hierin is een overzicht gegeven van de wijze waarop 18 Europese landen met meervoudige nationaliteit omgaan. Op blz. 78 vermeldt
de commissie: «Ons overzicht van 18 Europese landen laat zien dat wat
betreft het vasthouden aan het standpunt dat meervoudige nationaliteit
ten principale vermeden dient te worden Nederland behoort tot een kleine
minderheid. Behalve in Nederland komt de afstandseis ook voor in Denemarken, Duitsland, Luxemburg (tot eind 2008), Noorwegen en Oostenrijk.
In de overige twaalf staten is meervoudige nationaliteit bij naturalisatie
van oudsher al geen probleem (Frankrijk, Ierland, Griekenland, IJsland
Portugal, het Verenigd Koninkrijk), is deze recentelijk afgeschaft (België,
Finland, Italië, Zweden, Zwitserland), of staat er wel een afstandseis in de
wet maar wordt deze niet gehandhaafd (Spanje)».
De leden van de VVD-fractie vragen, waar de regering opmerkt dat de
afstandseis voor de andere categorieën niet gewenst is vanwege een nog
effectieve band met het land van herkomst, wat de criteria zijn voor het
vaststellen van «een effectieve band» en of deze band niet in stand
gehouden kan worden met enkel de Nederlandse nationaliteit. Zij vragen
of de personen die eventueel terug willen niet een dusdanig zwakke band
met Nederland hebben dat zij de Nederlandse nationaliteit niet moeten
willen hebben en of de regering kan aangeven waarom ervoor is gekozen
om, in plaats van een eenduidige en heldere lijn, alsnog allerlei uitzonderingen in het nieuwe tweede lid te laten bestaan. Zij vragen ook wat de
regering per uitzondering de praktische waarde acht.
Zoals ook in het antwoord op de desbetreffende vraag van de leden van
de CDA-fractie opgemerkt, is hier bedoeld, dat de omstandigheden waarin
deze personen verkeren, onder meer dat zij sinds hun vierde jaar hier
toelating en hoofdverblijf hebben, de aanname rechtvaardigen dat de
rechten en plichten tussen de persoon en de staat die uit de band van de
nationaliteit voorvloeien geen praktische juridische betekenis hebben; dat
het althans redelijk is te verwachten, dat noch het individu, noch de staat
op rechten of plichten uit die band meer een beroep doen en dat het dan
ook voor de hand ligt daaraan rechtspositioneel gevolg te verbinden. Een
praktische betekenis die dit heeft is bijvoorbeeld, dat Turkse jongemannen
die het Nederlanderschap op deze grond door optie verkrijgen de Turkse
nationaliteit opgeven en niet meer voor dienstplicht kunnen worden opgeroepen. Het gaat hier niet om formele criteria, maar om omstandigheden
waaruit deze toestand kan worden afgeleid. In voorkomende gevallen
heeft nationaliteit een meer symbolische betekenis voor de relaties die zij
bijvoorbeeld nog met familieleden in het land van herkomst onderhouden. Hetzelfde geldt voor Nederlanders die emigreren en relaties met
familieleden in het Koninkrijk onderhouden. Eenvoudige lijnen doen geen
recht aan de werkelijkheid. Noch de bepaling dat altijd afstand van de
nationaliteit van het land van herkomst moet worden gedaan, noch de
regel dat nooit afstand kan of behoeft te worden gedaan volstaat om de
verhoudingen op een passende manier in rechtsposities uit te drukken.
De leden van de VVD-fractie merken op, dat artikel 6a, derde lid beschrijft
dat het aan de autoriteit is om te besluiten of de optant al «het mogelijke
heeft gedaan om die nationaliteit te verliezen, bereid is hiertoe het mogelijke te zullen doen». Zij vragen wat de redenering is achter het opnemen
van het criterium «bereid is te zullen doen» in de wet? Hoe wordt dit in
praktijk gecontroleerd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 813 (R 1873), nr. 6

14

Er zijn twee redenen waarom in de wet is opgenomen dat betrokkene
wordt gevraagd of hij/zij «bereid is alles te zullen doen om de oorspronkelijke nationaliteit te verliezen ná de verkrijging van het Nederlanderschap». De eerste reden is dat daarmee aan de autoriteit die moet
beslissen over de toekenning van het Nederlanderschap kenbaar is dat de
betrokkene weet dat hij afstand moet doen van zijn oorspronkelijke nationaliteit. De tweede reden is dat betrokkene beseft dat hij het Nederlanderschap verkrijgt op de voorwaarde dat hij nog afstand zal (moeten) doen
van zijn oorspronkelijke nationaliteit. De meerderheid van vreemde
nationaliteitswetgevingen staat niet toe dat iemand staatloos wordt in het
vooruitzicht van de verkrijging van een nieuwe nationaliteit. Om deze
reden dient in eigenlijk alle bekende gevallen eerst ná de verkrijging van
het Nederlanderschap door de betrokkene te worden gestart met de
procedure bij de vreemde autoriteiten om afstand te doen van de
oorspronkelijke nationaliteit. Een «bereidheidsverklaring» daartoe moet
dan in het dossier zitten. Het voorgestelde artikel 6a stelt in het kader van
de optie voor het Nederlanderschap regels ten behoeve van de afstand
van de oorspronkelijke nationaliteit. In de optieprocedure is, in het kader
van de afstand van de oorspronkelijke nationaliteit, sprake van dezelfde
regels als bij naturalisatie tot Nederlander, met dien verstande dat de
bevoegde autoriteit om te oordelen over de vraag of iemand afstandplichtig is of niet de burgemeester, het hoofd van de diplomatieke en
consulaire post, de gezaghebber van het Nederlands-Antilliaanse eilandgebied dan wel de Gouverneur van Aruba zal zijn en niet, zoals bij de
naturalisatie, de Minister van Justitie.
Geen afstand wordt gevraagd aan de persoon die een nationaliteit bezit
die óf automatisch verloren gaat bij de verkrijging van het Nederlanderschap dan wel die volgens de vreemde nationaliteitswetgeving of rechtspraktijk nooit verloren kan worden. In het eerste geval heeft de persoon na
de optie of de naturalisatie slechts één nationaliteit, de Nederlandse. In
het tweede geval ontstaat meervoudige nationaliteit. Een derde variant
binnen vreemde nationaliteitswetgevingen betreft het na de verkrijging
van het Nederlanderschap naast elkaar bestaan van de nieuwe en de oude
nationaliteit, waarbij de vreemde nationaliteitswetgeving toelaat dat het
individu afstand doet. In zo’n geval is de vreemdeling in beginsel afstandplichtig als hij naturalisatie aanvraagt en voor een optie op grond van
artikel 6, eerste lid, aanhef en onder e, wordt dit nu ook ingevoerd.
De controle, waarnaar de leden van de VVD-fractie vragen, gebeurt ná de
verlening van het Nederlanderschap. Betrokkene dient enige tijd na die
verkrijging een bewijsstuk over te leggen, afkomstig van zijn oorspronkelijke autoriteiten, dat hij de oorspronkelijke nationaliteit niet langer bezit.
De tijd die betrokkene daarvoor nodig heeft, is afhankelijk van de
afstandsprocedure die in de desbetreffende vreemde nationaliteitswetgeving geldt en verschilt per staat.
De leden van de VVD-fractie merken op, dat artikel 6, derde lid beschrijft
dat indien een optant meent dat afstand redelijkerwijs niet van hem kan
worden verlangd, de autoriteit de minister om advies kan vragen. Aan de
hand van welke criteria beslist de minister bij het geven van een dergelijk
advies? Het advies van de minister is niet bindend. Deze leden vragen
waarom het advies niet bindend is en wie tegen het niet opvolgen van dat
advies in beroep kan gaan. Zij vragen voorts of de regering bereid is om
terugwerkende kracht van een toekomstige versoepeling van de regelgeving uit te sluiten.
De Rijkswet op het Nederlanderschap bepaalt dat bij bezit van een
afstandsplichtige nationaliteit er afstand van de oorspronkelijke nationaliteit moet worden gedaan, «tenzij dit redelijkerwijs niet kan worden
verlangd». Enerzijds heeft dit invulling gekregen met vast omschreven
situaties waarin altijd vrijstelling van de afstandsplicht bestaat (artikel 6a,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 813 (R 1873), nr. 6

15

tweede lid RWN; artikel 9, derde lid RWN en artikel 6, eerste lid Regeling
verkrijging en verlies Nederlanderschap) en anderzijds bevat artikel 6,
tweede lid RVVN een regeling voor eventuele overige situaties waarin
redelijkerwijs geen afstand hoeft te worden gedaan. Het gaat bij toepassing van dit tweede lid wel om bijzondere en objectief waardeerbare
redenen.
De autoriteit die de optieverklaring bevestigt, vraagt advies aan de
Minister van Justitie, als de vreemdeling stelt dat afstand van zijn andere
nationaliteit redelijkerwijs niet kan worden verlangd. Voor het advies zal
de minister de richtlijnen hanteren zoals nu reeds opgenomen in de Handleiding voor de toepassing van de Rijkswet op het Nederlander bij artikel
9, eerste lid aanhef en onder b RWN en artikel 6, tweede lid, Regeling
verkrijging en verlies Nederlanderschap voor verzoeken om naturalisatie.
Om bestuursrechtelijk technische redenen is hier gekozen voor een adviserende rol van de Minister van Justitie. Een bindende uitspraak van de
minister inzake één voorwaarde voor de optie zou betekenen dat in de
optieprocedure een deelprocedure bij een tweede bestuursorgaan zou
ontstaan. Indien het beroep van de burger dat van hem/haar redelijkerwijs
geen afstand van zijn oorspronkelijke nationaliteit kan worden verlangd
een deelprocedure zou zijn waarbij de beslissingsbevoegdheid bij de
Minister van Justitie is belegd, zou de burger namelijk, zo de minister
daarover negatief zou hebben beslist, daarover een separaat bezwaar- en
beroeptraject bij de minister moeten volgen. In de nu gekozen opzet is de
autoriteit die de optie heeft bevestigd dan wel heeft geweigerd voor de
eindbeslissing en alle onderdelen daarvan verantwoordelijk en dientengevolge het bestuursorgaan waartegen bezwaar tegen (alle onderdelen van)
de eindbeslissing kan worden ingediend. Mede in het perspectief van het
programma Administratieve Lastenverplichting Burgers is derhalve
gekozen om niet te komen tot een deelprocedure over één voorwaarde in
de optieprocedure.
Een aantal landen staat niet toe dat de eigen nationaliteit wordt opgeven
bij het aannemen van een andere nationaliteit, of verbinden voorwaarden
aan het opgeven van de nationaliteit van dat land. De leden van de
VVD-fractie vragen of de regering een overzicht kan geven van welke
landen dit betreft, hoe het in deze landen precies is geregeld en wat de
precieze consequenties zijn als iemand bij een dergelijk land toch zijn
nationaliteit opgeeft. Daarbij denken deze leden aan zowel de juridische
als praktische problemen die dit in de praktijk oplevert. Zo kan bijvoorbeeld gedacht worden aan het kiezen van namen, accepteren van een
echtscheiding of huwelijk, het doen van een uitleveringsverzoek van
Nederland over een persoon met die dubbele nationaliteit, et cetera.
Van 13 landen is bekend dat de nationaliteitswetgeving ervan bepaalt dat
het staatsburgerschap na de vrijwillige verkrijging van een andere nationaliteit blijft bestaan, terwijl in die nationaliteitswet ook niet de mogelijkheid is opgenomen dat de betrokkene om afstand van zijn oorspronkelijke
nationaliteit kan vragen bij de desbetreffende overheid. Daarnaast is van 3
(Latijns-Amerikaanse) landen bekend dat degene die staatsburger is door
geboorte nimmer de nationaliteit kan verliezen, terwijl degene die is genaturaliseerd tot staatsburger na de vrijwillige verkrijging van een volgende
nationaliteit automatisch de door naturalisatie verkregen nationaliteit
verliest. Tot slot is van een zeventiende land, Marokko, bekend dat de
nationaliteitswetgeving wel de mogelijkheid kent dat de meerderjarige
Marokkaans onderdaan die vrijwillig buiten Marokko een ander nationaliteit aanneemt, kan worden gemachtigd bij een decreet om af te zien van
de Marokkaanse nationaliteit, maar tevens is bekend dat in de praktijk dit
zogenaamde «toestemmingsdecreet» niet wordt verstrekt aan Marokkanen die tot Nederlander zijn genaturaliseerd. Om die reden wordt bij het
aanvangen van de naturalisatieprocedure aan een Marokkaan niet
gevraagd om bereid te zijn tot het doen van afstand.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 813 (R 1873), nr. 6

16

Als het vreemde nationaliteitsrecht niet toestaat dat een staatsburger die
nationaliteit verliest, dan is de juridische situatie derhalve dat nimmer
sprake kan zijn van verlies van die nationaliteit. De suggestie van de leden
van de VVD-fractie dat «iemand bij een dergelijk land toch zijn nationaliteit
opgeeft» is dan ook een onmogelijke vanuit een juridisch oogpunt. Waarschijnlijk wordt op een situatie gedoeld waarbij sprake is van een zich niet
(meer) melden bij de autoriteiten van die vreemde staat waardoor op
termijn betrokkene niet meer in het bezit is van een geldig paspoort van
dat land. Nationaliteitsrechtelijk geldt echter dat sprake is van bezit van
die vreemde nationaliteit, indien de betreffende wetgeving heeft geleid tot
bezit van die nationaliteit en er nadien zich geen verliesgrond uit die
nationaliteitswet heeft voorgedaan.
Grondslag voor het bovenstaande is dat het bezit van de nationaliteit tot
het domein van de staat behoort en niet een recht is dat ter vrije beschikking van de burger staat. Afstand (kunnen) doen van de nationaliteit door
de burger is om die reden dan ook altijd afhankelijk van de regels die de
desbetreffende staat daartoe (of niet) heeft opgenomen in zijn nationaliteitswetgeving. Het hier aan de orde zijnde beginsel is neergelegd in
artikel 1 van het Haags nationaliteitsverdrag van 1930, Stb. 1937, 17, dat
luidt: «Het behoort tot de bevoegdheid van iedere Staat in zijn wetgeving
te bepalen, wie zijn onderdanen zijn. Deze wetgeving moet door andere
Staten worden erkend, voor zover zij in overeenstemming is met de internationale verdragen, de internationale gewoonte en de algemeen erkende
rechtsbeginselen ter zake van nationaliteit.» Voor de afstand van de
oorspronkelijke nationaliteit houdt de IND een zogenaamde «landenlijst
bij naturalisatie» bij. Op het moment dat een relevante wijziging van een
vreemde nationaliteitswet bekend wordt, past de IND de landenlijst aan.
Als onderdeel van de Handleiding is de landenlijst een openbaar stuk, en
wijzigingen worden in de Staatscourant gepubliceerd. De Staatscourant
van 23 december 2008 (Stcr. 249) bevat de meest recentelijk bekendgemaakte landenlijst.
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering expliciet kan aangeven
wat momenteel de regels in Turkije zijn ten aanzien van het bezitten,
erven, verwerven en vervreemden van roerend en onroerend eigendom.
Over dit onderwerp is de Kamer uitvoerig geïnformeerd bij de brief van
3 maart 2008 (Kamerstukken II, 31 088, nr. 5), waarnaar kortheidshalve
verwezen moge worden.
Deze leden vragen ook of de regering bereid is om in de lijn van de motie
Kamp met bovenstaande landen een verdrag aan te gaan en te zorgen dat
de mensen met die nationaliteit alsnog de keuze krijgen om de nationaliteit op te geven. Voorts vragen deze leden of de regering bereid is om aan
dit vraagstuk een hoge prioriteit toe te kennen, zodat dit probleem
spoedig opgelost kan worden. Zo niet, dan ontvangen deze leden graag
een overzicht van welke negatieve consequenties voor personen zijn
verbonden aan het hebben van een dubbele nationaliteit, inclusief
gevolgen voor het vervullen van de dienstplicht en het erf- en familierecht.
In de brief van 3 juli 2008 (Kamerstukken II, 30 166 (R 1795), nr. 31) is aan
de Kamer bericht, dat de mogelijkheden om tot internationale afspraken te
komen op dit punt vanuit verschillende invalshoeken is onderzocht.
Geconcludeerd moet worden, dat er geen mogelijkheden zijn om met
landen afspraken te maken zoals door de leden van de VVD-fractie
bedoeld. Deze landen zijn daar niet toe bereid en in Europa is geen draagvlak te vinden om daarin een gezamenlijke lijn aan te houden. Voor de
meeste landen in Europa is meervoudige nationaliteit en het afstand doen
van nationaliteit van het land van herkomst geen issue. De nadelige
consequenties van meervoudige nationaliteit voor personen die het
betreft zijn beperkt. Op het gebied van militaire verplichtingen bestaat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 813 (R 1873), nr. 6

17

reeds een verdrag (Verdrag betreffende beperking van gevallen van meervoudige nationaliteit en betreffende militaire verplichtingen in geval van
meervoudige nationaliteit (Trb. 1964, n. 4). In het Nederlandse internationaal privaatrecht is de de erkenning van rechtsbetrekkingen in het familierecht geregeld, ook in het geval van meervoudige nationaliteit.
De leden van de PVV-fractie vernemen graag de reactie van de regering
op het voorstel om de Rijkswet op het Nederlanderschap dusdanig te
wijzigen dat het verkrijgen van de Nederlandse nationaliteit uitsluitend
mogelijk wordt wanneer door de naturalisandus zonder meer afstand
wordt gedaan van diens oorspronkelijke nationaliteit. Ook indien geen
afstand van de oorspronkelijke nationaliteit kan worden gedaan zou dit
niet mogen leiden tot berusting in een meervoudige nationaliteit.
Het kabinet is daar geen voorstander van. Het is onredelijk om iemand het
Nederlanderschap niet te verlenen, als hij om redenen die buiten zijn
macht liggen zijn oude nationaliteit niet kan opgeven. Dat zou een ongerechtvaardigd onderscheid opleveren en ook niet bevorderlijk zijn voor de
integratie van deze mensen. Zij zouden dan immers hier verblijven met
alle plichten die een Nederlander ook heeft, zonder volledig aan de
samenleving te kunnen deelnemen en bijvoorbeeld het kiesrecht uit te
oefenen. Het voorstel van deze leden is bovendien in strijd met artikel 16
van het Europees Verdrag inzake Nationaliteit, dat bepaalt, dat elke Staat
die Partij is, het doen van afstand of het verlies van een andere nationaliteit niet als voorwaarde stelt voor de verkrijging of het behoud van zijn
nationaliteit, wanneer het doen van afstand of het verlies niet mogelijk is
of niet in redelijkheid kan worden vereist.
De leden van de PVV-fractie huldigen het standpunt dat alle personen die
een politiek ambt bekleden, alsmede personen die bepaalde overheidsfuncties vervullen (bijvoorbeeld ambassadeurs, rechters, officieren van
justitie, politieagenten, militairen, medewerkers van IND en AIVD) uitsluitend over de Nederlandse nationaliteit dienen te beschikken. Zij dienen
uitsluitend de Nederlandse belangen te dienen, de schijn van belangenverstrengeling en dubbele loyaliteit in het openbaar bestuur dient te
worden uitgebannen, aldus deze leden. Zij verzoeken de regering dit
standpunt in het wetsvoorstel op te nemen.
Het kabinet deelt dit standpunt niet. Personen als hier bedoeld zijn in hun
ambtsuitoefening gebonden aan de Nederlandse wet, hebben een eed of
belofte afgelegd waarin zij trouw hebben gezworen of beloofd aan die wet
en worden daar ook aan gehouden. De loyaliteit van personen met een
meervoudige nationaliteit staat wat het kabinet betreft nooit ter discussie
om redenen van nationaliteit.
De leden van de Christen-Uniefractie vragen de regering toe te lichten
waarom de in artikel 6a voorgestelde regeling enkel geldt voor de vreemdeling als bedoeld in artikel 6 onder e en niet voor de vreemdeling als
bedoeld in artikel 6, eerste lid, onder f en h. Zij vragen de regering ook
nader toe te lichten waarom in dit voorstel de categorie die in het Koninkrijk is geboren geen afstand behoeft te doen van de oorspronkelijke nationaliteit. Zij vragen hoe zich dit verhoudt tot het uitgangspunt dat afstand
van nationaliteit van het land van herkomst wordt gevraagd van degenen
voor wie deze nationaliteit in het dagelijks leven juridisch geen betekenis
meer heeft.
Voor de categorie onder f, de meerderjarige vreemdeling die te eniger tijd
het Nederlanderschap heeft bezeten, geldt, dat hij nog een effectieve band
met het land van herkomst kan hebben. Voor de categorie onder h, de
vreemdeling die de leeftijd van 65 jaar heeft bereikt, geldt, dat de
opbrengst van de invoering van de afstandsplicht marginaal is en niet
opweegt tegen de daarmee gemoeide administratieve lasten. Voor de
meerderjarigen die hier geboren zijn (de categorie onder a) geldt, dat zij
inderdaad doorgaans geen effectieve band met het land van hun andere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 813 (R 1873), nr. 6

18

nationaliteit zullen hebben. Uit een oogpunt van gelijke behandeling is het
echter redelijk hun nationaliteit te respecteren, nu deze categorie zozeer
gelijkenis vertoont met de categorie van kinderen die hier zijn geboren uit
ouders die zelf geboren zijn uit ouders die ten tijde van hun geboorte
alhier hun hoofdverblijf hadden; zij verkrijgen het Nederlanderschap van
rechtswege en behouden hun eventuele andere nationaliteit.
Deze leden vragen ook, of de regering heeft overwogen om, wanneer het
optierecht wordt uitgeoefend in de gevallen van degenen die vóór
1 januari 1985 afstammen van een Nederlandse moeder, de afstandsplicht
van het voorgestelde artikel 6a van toepassing te doen zijn.
Voor die bepaling is niet gekozen, omdat de regeling beoogt de gelijkstelling tussen gehuwde mannen en gehuwde vrouwen bij het doorgeven van
de Nederlandse nationaliteit te bewerkstelligen. Het doorgeven van de
Nederlandse nationaliteit door de gehuwde man met de Nederlandse
nationaliteit gebeurde voor 1985 al van rechtswege. Voor een optieregeling voor degenen die geboren zijn uit een gehuwde Nederlandse
moeder is gekozen om te voorkomen dat het verwerven van de Nederlandse nationaliteit in voorkomende gevallen ongwenste consequenties
zou hebben. Er wordt dus keuzevrijheid aan de belanghebbende gelaten.
De afstandsplicht zou afbreuk doen aan de gelijke behandeling die het
voorstel beoogt.
De leden van de SGP-fractie vragen wiens oordeel tenslotte beslissend is
voor het antwoord op de vraag of er van een effectieve band sprake is, nu
de regering dit hanteert als criterium voor de plicht om afstand te doen
van de nationaliteit van het land van herkomst.
Het gaat hier niet om een criterium voor de uitvoering van de wet, maar
om een motivering van een voorgestelde wettelijke bepaling. Bij personen
die sinds het bereiken van de leeftijd van vier jaar en toelating en hoofdverblijf in het Koninkrijk hebben, wordt verondersteld dat zij geen effectieve band meer hebben met het land van hun andere nationaliteit. Voor
deze categorie wordt daarom de afstandseis ingevoerd. Er is dan geen
ruimte meer voor een afweging van de bijzondere omstandigheden van
het geval.
Tenslotte vragen de leden van de SGP-fractie of het mogelijk is dat de
nationaliteit van het land van herkomst van een optant, die weliswaar
hoofdverblijf in Nederland heeft, nog andere rechten en plichten verschaft
dan het in de memorie van toelichting genoemde recht om in dat land te
verblijven. Wellicht is het zo, dat, als het gaat om het bieden van juridische bescherming, de optant zich in de eerste plaats op de Nederlandse
staat zal beroepen, maar deze leden vragen of het land waaraan de eerste
nationaliteit wordt ontleend niet gerechtigd kan zijn om claims op de
vreemdeling te leggen.
De nationaliteit brengt in democratische landen doorgaans het recht met
zich mee om het kiesrecht uit te oefenen, ook als men in het buitenland
zijn hoofdverblijf heeft. Het is denkbaar dat in landen wettelijke bepalingen gelden die ook werken voor handelingen die men in het buitenland
verricht. Ook de Nederlandse wetgeving kent enkele van zulke bepalingen.
Te denken valt bijvoorbeeld aan het van toepassing verklaren van de
Nederlandse strafwet op handelingen die een Nederlander in het buitenland verricht (zie artikel 5 Sr). Ook is het denkbaar dat het bezit van een
nationaliteit dienstplicht met zich brengt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 813 (R 1873), nr. 6

19

Onderdeel D
Artikel 8
Bij naturalisatie op de Nederlandse Antillen en Aruba wordt het vereiste
niveau van de kennis van de Nederlandse taal bij algemene maatregel van
rijksbestuur nader bepaald. De leden van de CDA-fractie hechten aan een
goede beheersing van de Nederlandse taal ook in de andere Rijksdelen.
Het ligt voor deze leden voor de hand de eis gelijk te stellen aan de
taalniveau-eis van naturalisatie in Nederland. Graag krijgen deze leden
een reactie op dit voorstel. Voorts vernemen de leden van de CDA-fractie
graag hoe de invoering van de naturalisatietoets functioneert op Aruba en
de Nederlandse Antillen.
De leden van de PvdA-fractie kunnen instemmen met het voorstel om bij
naturalisatie op de Nederlandse Antillen en Aruba kennis van het Nederlands verplicht te stellen, temeer omdat aldaar genaturaliseerden zich ook
in Nederland kunnen vestigen.
De leden van de SP-fractie ondersteunen de voorwaarde die wordt gesteld
van beheersing van de Nederlandse taal bij naturalisatie, gelet op het
belang van taalbeheersing in het kader van integratie. Om te voorkomen
dat via de Nederlandse Antillen en Aruba een sluiproute ontstaat verwelkomen deze leden de taaleis die wordt gesteld bij naturalisatie in de
Nederlandse Antillen en Aruba.
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering aan kan geven wat de
status van de onderhandelingen en uitwerking met de Nederlandse
Antillen en Aruba is ten aanzien van het invoeren van de voorwaarde om
de Nederlandse taal te beheersen bij naturalisatie in de Nederlandse
Antillen en Aruba.
Ten aanzien van de momenteel op de eilanden afgenomen naturalisatietoets geldt dat naar keuze de aspirant naturalisandus het examen maakt in
hetzij het Nederlands hetzij in de taal van het eilandgebied (hetzij Papiamento (Aruba); Papiamentu (Curaçao en Bonaire) dan wel het Engels (Sint
Maarten, Sint Eustatius en Saba). Het bij naturalisatie vereiste niveau van
Nederlandse taalbeheersing is momenteel binnen het gehele Koninkrijk
gelijk. Het betreft niveau A2 van het Gemeenschappelijk Europees Referentiekader Moderne Vreemde Talen.
De autoriteiten in de Nederlandse Antillen en Aruba hebben bij de invoering van de naturalisatietoets een grote inspanning geleverd, waarvoor
veel waardering moet worden uitgesproken. Zo hebben zij het in de
Nederlandse taal aangeleverde examen vertaald in de eigen taal ten
behoeve van degenen die in de taal van het eilandgebied de naturalisatietoets wensen af te leggen. De autoriteiten hebben de volledige organisatie
die bij de regelmatige afname ervan komt kijken ter hand genomen. In
2007 en 2008 zijn in Aruba 198 respectievelijk 333 mensen geslaagd voor
de naturalisatietoets. In de Nederlandse Antillen gaat het om iets minder
dan 400 geslaagden voor de toets in 2008.
Het onderhavige voorstel brengt geen verandering in het vereiste
beheersingsniveau. Het vereiste niveau van het Nederlands zal in het
gehele Koninkrijk niveau A2 zijn.
De invoering van het verplichte taalexamen Nederlands voor naturalisandi
in de Nederlandse Antillen en Aruba geeft aanleiding om de momenteel
aldaar afgenomen naturalisatietoets tegen het licht te houden. Een
gegeven is daarbij wel dat een taalexamen in beginsel varieert op grond
van de vraag of de geëxamineerde taal de moedertaal [d.i. Nederlands als
Eerste Taal; NT1] is, dan wel dat de geëxamineerde taal wordt geleerd in
het land waar de taal de dagelijkse taal is [d.i. Nederlands als Tweede Taal;
NT2], dan wel dat de geëxamineerde taal wordt geleerd in een land waar
die taal niet wordt gesproken [d.i. Nederlands als Vreemde Taal; NVT].
Voor de in Nederland woonachtige naturalisandi geldt dat beheersing van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 813 (R 1873), nr. 6

20

het Nederlands geëxamineerd wordt met een NT2-examen; terwijl voor
naturalisandi in de Nederlandse Antillen en Aruba geldt dat zij behoefte
hebben aan een NVT-examen.
Onderdeel E

Artikel 9
De leden van de VVD-fractie vragen de regering aan te geven hoe zij de
motivering voor de aanscherping onder artikel 9 beziet ten opzichte van
het blijven bestaan van de uitzondering van de afstandseis in alle andere
beschreven gevallen. Waarom is het handhaven van deze eis in de
gevallen onder artikel 9 wel gerechtvaardigd en in de gevallen onder
artikel 6a niet, zo vragen deze leden. De leden van de VVD-fractie vragen
of de regering kan uitleggen waarom artikel 9, derde lid niet in zijn geheel
kan worden geschrapt.
In het voorgestelde artikel wordt de uitzondering geschrapt voor naturalisandi die voor het bereiken van de meerderjarige leeftijd gedurende een
periode van vijf jaar alhier hun hoofdverblijf hadden. Dit voorstel wordt
gedaan in het licht van de argumentatie die is weergegeven bij de toelichting op artikel 6a, waar de afstandsverplichting voor de optanten
genoemd in artikel 6, eerste lid, aanhef en onder e, wordt voorgesteld. Het
gaat in artikel 9, derde lid, aanhef en onder c, om personen die voor het
bereiken van de meerderjarigheid geruime tijd in het Koninkrijk hebben
gewoond en hier zijn opgegroeid. Aangenomen mag worden dat zij met
de samenleving van het land van inwoning veel meer verbonden zijn dan
met het land van herkomst. De nationaliteit van dit land heeft niet meer
dan een formele betekenis. Aan naturalisandi en optanten dienen in
vergelijkbare omstandigheden dezelfde voorwaarden te worden gesteld
als het gaat om het afstandsvereiste. Daarbij komt dat het invoeren van de
afstandsplicht voorkomt dat de afstandsplicht die wordt voorgesteld voor
de optanten in artikel 6a, door betrokkenen zou kunnen worden ontweken
door te naturaliseren in plaats van te opteren.
Voor schrapping van de andere onderdelen in artikel 9 is geen reden. De
verzoeker die in het Koninkrijk is geboren en hier ten tijde van zijn verzoek
zijn hoofdverblijf heeft (artikel 9, derde lid, onder b) wordt wat betreft het
afstandsvereiste gelijk gesteld aan de optant die in het Koninkrijk is
geboren en zijn hoofdverblijf heeft. Hoewel deze verzoeker niet zelden een
beperkte band met het land van zijn andere nationaliteit zal hebben, is het
uit het oogpunt van gelijke behandeling redelijk om hun nationaliteit te
respecteren, nu zij behoort tot een categorie die gelijkenis vertoont met de
categorie van kinderen die hier zijn geboren uit ouders die zelf geboren
zijn uit ouders die ten tijde van hun geboorte alhier hun hoofdverblijf
hadden; zij verkrijgen het Nederlanderschap van rechtswege en behouden
hun eventuele andere nationaliteit.
Het schrappen van de uitzondering op de afstandseis van de persoon die
gehuwd is met een Nederlander (artikel 9, derde lid, aanhef en onder d) is
evenmin aan de orde. Zoals hierboven opgemerkt, was dit voorstel opgenomen in voorstel 30 166. Door het amendement Huizinga-Heringa werd
de inwerkingtreding hiervan door de Kamer gebonden aan de uitkomsten
van een onderzoek naar de voor- en nadelen van meervoudige nationaliteit, met als belangrijk motief, dat de eenheid van nationaliteit in het gezin
daardoor in gevaar werd gebracht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 813 (R 1873), nr. 6

21

Onderdeel G
Artikel 14
De leden van de CDA-fractie vroegen waarom in het tweede lid niet, in
overeenstemming met het voorgestelde derde lid, is gekozen voor een
imperatieve bepaling. Zij stelden de vraag of het plegen van de onder a, b
en c genoemde misdrijven (en de veroordeling daarvoor) niet op zichzelf
al voldoende grond oplevert voor de bedoelde ernstige vermoedens dat
er een gevaar voor de veiligheid van het Koninkrijk bestaat.
Voor artikel 14, tweede en derde lid, geldt het Europees Verdrag inzake
Nationaliteit (EVN) als uitgangspunt. In artikel 7 ENV is limitatief bepaald
in welke gevallen een staat in zijn wetgeving mag voorzien in het verlies
van zijn nationaliteit. Eén van deze omstandigheden is «gedrag dat de
essentiële belangen van de Staat die partij is, ernstig schaadt» (artikel 7,
eerste lid, aanhef en onder d, EVN). In het wetsvoorstel is ervoor gekozen
dit criterium zo uit te werken, dat de enkele onherroepelijke veroordeling
als bedoeld in het tweede lid niet tot verlies van rechtswege van het
Nederlanderschap leidt. Het belang van de rechtszekerheid geeft hierbij de
doorslag. Dit belang vereist dat de verschillende wijzen van verlies met de
grootste mate van zorgvuldigheid geregeld zijn; zowel voor de staat als
voor de betrokkene moet – objectief gezien – het verlies onmiskenbaar en
onbetwistbaar zijn. Rechtstatelijk kan het verlies van nationaliteit van
rechtswege dan ook slechts plaatsvinden als zich een strikt feitelijke
gebeurtenis heeft voorgedaan, zoals het verlies van de familierechtelijke
band waaraan de nationaliteit was ontleend (art. 14, tweede lid) of de
vrijwillige verkrijging van een vreemde nationaliteit (art. 15, eerste lid,
onder a). Zijn de verliescriteria niet strikt feitelijk, dan kan verlies van de
nationaliteit alleen plaatsvinden op grond van een aan een rechterlijke
beoordeling onderhevige administratieve beslissing (een intrekking).
Het tweede lid is daarom een «kan»-bepaling: het Nederlanderschap van
de persoon die onherroepelijk is veroordeeld wegens een van de in dit lid
genoemde misdrijven kan worden ingetrokken. Bepalend is daarbij of
door de feiten waarvoor betrokkene onherroepelijk is veroordeeld in het
concrete geval de essentiële belangen van het Koninkrijk ernstig zijn
geschaad. Die beoordeling is aan de Minister van Justitie van het Koninkrijk en hangt steeds af van de specifieke feiten en omstandigheden van
het geval. Deze kunnen het gepleegde feit betreffen, maar ook de persoon
van betrokkene.
Mede gelet op het uitgangspunt van het Europees Verdrag inzake Nationaliteit – ernstige schade van essentiële belangen – is in het derde lid als
uitgangspunt opgenomen, dat de Minister het Nederlanderschap in ieder
geval intrekt, indien er ernstige vermoedens bestaan dat de persoon,
bedoeld in het tweede lid, een gevaar oplevert voor de veiligheid van het
Koninkrijk. Daarmee wordt in de wet tot uitdrukking gebracht dat deze
omstandigheid, in combinatie met een onherroepelijke veroordeling
wegens een van de feiten, bedoeld in het tweede lid, tot het oordeel moet
leiden dat sprake is van een geval waarin de essentiële belangen van de
staat ernstig zijn geschaad.
De leden van de PvdA-fractie verzochten om een uitleg van de afwegingsgronden voor de intrekking van het Nederlanderschap in het tweede en
derde lid van het voorstel.
In geval van een onherroepelijke veroordeling wegens een van de
misdrijven, bedoeld in het tweede lid, kan de Minister van Justitie van het
Koninkrijk het Nederlanderschap intrekken. Kenmerkend aan deze
misdrijven is dat zij in brede zin de belangen van het Koninkrijk der Nederlanden beogen te beschermen. De minister beoordeelt of door het
gepleegde feit deze belangen dusdanig ernstig zijn geschonden, dat de
intrekking van het Nederlanderschap hiervan het gevolg moet zijn. Uit het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 813 (R 1873), nr. 6

22

derde lid volgt dat de minister de nationaliteit van een persoon in ieder
geval intrekt, indien een persoon onherroepelijk is veroordeeld wegens
een misdrijf als genoemd in het tweede lid en er daarnaast ernstige
vermoedens bestaan dat hij een gevaar oplevert voor de veiligheid van
het Koninkrijk. De onherroepelijke veroordeling en de ernstige vermoedens leiden ertoe dat de minister gehouden is het Nederlanderschap in te
trekken. Dit neemt niet weg dat de minister enige beoordelingsruimte
heeft bij het beantwoorden van de vraag of er sprake is van de genoemde
ernstige vermoedens.
De leden van de PvdA-fractie constateerden dat niet alleen terroristische
misdrijven, maar ook andere misdrijven kunnen leiden tot de intrekking
van het Nederlanderschap. Zij vragen of die constatering juist is.
Dit is het geval. Niet alleen een veroordeling wegens een terroristisch
misdrijf kan ten grondslag liggen aan de intrekking van het Nederlanderschap, maar ook een veroordeling wegens een aantal andere misdrijven
die zijn opgenomen in het Wetboek van Strafrecht, Boek II, titels I tot en
met IV. Deze misdrijven hebben, als gezegd, in algemene zin betrekking op
de bescherming van (essentiële) belangen van het Koninkrijk der Nederlanden. De titels zien op misdrijven tegen de veiligheid van de staat (I), de
koninklijke waardigheid (II), en tegen hoofden van bevriende staten en
andere internationaal beschermde personen (III) alsmede op misdrijven
betreffende de uitoefening van staatsplichten en staatsrechten (IV).
Deze leden stelden voorts vast dat ook de misdrijven tegen de koninklijke
waardigheid en misdrijven tegen hoofden van bevriende staten zouden
kunnen leiden tot ontneming van het Nederlanderschap. Zij vroegen in dit
verband of het juist is dat het altijd moet gaan om geweldsmisdrijven en
of dit geldt voor alle typen geweldsmisdrijven.
In het voorgestelde tweede lid zijn niet alle misdrijven die zijn omschreven
in de titels II tot en met IV opgenomen. De uitgezonderde misdrijven
betreffen misdrijven die geen geweldselement bevatten en die niet
(rechts)staatsondermijnend zijn. Hierop bestaat één uitzondering. Ook de
misdrijven van artikel 111 Sr (belediging Koning) en artikel 112 Sr (belediging leden Koninklijk Huis) kunnen in uitzonderlijke gevallen leiden tot de
intrekking van het Nederlanderschap. Dit is slechts mogelijk indien de
gepleegde feiten dermate ernstig zijn, dat de betrokkene onherroepelijk is
veroordeeld tot een gevangenisstraf van ten minste een jaar (artikel 28,
eerste lid, onder 3, en derde lid, Sr). Het strafbare feit en de (kennelijk
ernstige) omstandigheden die hebben geleid tot het opleggen van een
gevangenisstraf van meer dan een jaar rechtvaardigen in dat geval dat,
indien de veroordeling onherroepelijk is geworden, het Nederlanderschap
kan worden ingetrokken.
De leden van de fractie van de PvdA vroegen ook of het gooien van een
schoen naar een bevriend staatshoofd te kwalificeren zou zijn als een
misdrijf met een geweldselement.
Dit hangt sterk af van de concrete feiten en omstandigheden van het
geval. Voor een veroordeling ter zake van artikel 116 Sr dient bijvoorbeeld,
naast bewezenverklaring van opzet, er onder meer sprake te zijn van feitelijke aanranding. Feitelijke aanranding is een verzamelbegrip van alle in
geweld bestaande misdrijven tegen mensen. Het gaat om elk misdrijf, niet
vallende in een zwaardere strafbepaling, dat als misdrijf tegen het lichaam
kan worden aangemerkt, zoals mishandeling. Het werpen van een schoen
levert dan ook niet zonder meer het misdrijf van artikel 116 Sr op.
Deze leden van de PvdA-fractie brachten ook de relatie tussen een veroordeling wegens belediging van het staatshoofd of van een bevriend buitenlands staatshoofd en de ontneming van het Nederlanderschap te berde.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 813 (R 1873), nr. 6

23

Daarbij vroegen zij tevens naar de betekenis van de afbakening die wordt
beoogd met de verwijzing naar de ontzetting uit het actief en passief kiesrecht.
In de eerste plaats moet worden verduidelijkt dat er een onderscheid moet
worden gemaakt tussen de misdrijven van de artikelen 111 en 112 Sr
(belediging Koning en leden Koninklijk Huis) enerzijds en anderzijds het
misdrijf van artikel 118 Sr (belediging regeringshoofd). Een onherroepelijke veroordeling ter zake van artikel 118 Sr kan niet ten grondslag liggen
aan de intrekking van het Nederlanderschap. In het voorgestelde artikel
14, tweede lid, onder a, wordt het misdrijf van artikel 118 Sr immers uitgezonderd. In uitzonderlijke gevallen kan de intrekking van het Nederlanderschap wel worden gebaseerd op een veroordeling wegens een van de
misdrijven van de artikelen 111 en 112 Sr. Dit kan alleen als betrokkene
voor dit feit onherroepelijk is veroordeeld tot een gevangenisstraf van ten
minste een jaar. Wetstechnisch is deze voorwaarde vormgegeven door de
koppeling te leggen met de mogelijkheid om de veroordeelde als bijkomende straf te ontzetten uit het actief en passief kiesrecht. Uit artikel 28,
derde lid, Sr volgt namelijk dat die straf alleen kan worden uitgesproken
bij veroordeling tot gevangenisstraf van ten minste een jaar.
Voor het antwoord op hun vraag waarom de mogelijkheid tot intrekking
niet is beperkt tot terroristische misdrijven als bedoeld in artikel 83 Sr
moge kortheidshalve worden verwezen naar hetgeen hiervoor reeds, in
reactie op eerdere vragen van de aan het woord zijnde leden en van de
leden van de CDA-fractie, is opgemerkt over de voorgestelde categorieën
van misdrijven waarvoor de intrekking wordt mogelijk gemaakt.
De leden van de PvdA-fractie stelden de vraag of zij het goed begrepen
dat de bevoegdheid die in het nieuwe eerste lid (bedoeld zal worden:
derde lid) wordt gecreëerd geen automatisme zal zijn, maar een beslissing
op basis van ambtsberichten van de veiligheidsdiensten, waartegen
bezwaar en beroep openstaat. Zij vroegen voorts of bezwaar en beroep
kan worden afgewacht in Nederland.
De bevoegdheid tot het intrekken van het Nederlanderschap zal inderdaad
afhankelijk van de omstandigheden van het geval worden aangewend. De
minister beoordeelt of tegen de persoon, bedoeld in het tweede lid,
ernstige vermoedens bestaan dat hij een gevaar oplevert voor de veiligheid van het Koninkrijk. De aanleiding van deze ernstige vermoedens kan
zijn gelegen in een ambtsbericht van de AIVD. Er is derhalve geen sprake
van een automatisme. Tegen het besluit tot intrekking staat bezwaar en
beroep open.
In artikel 6:7 van de Algemene wet bestuursrecht is opgenomen, dat het
bezwaar of beroep de werking van het besluit waartegen het is gericht
niet schorst, tenzij bij of krachtens wettelijk voorschrift anders is bepaald.
Dit betekent dat op het moment dat de beschikking tot intrekking in
werking treedt, betrokkene ophoudt Nederlander te zijn en wetshalve
vreemdeling is en onder de Vreemdelingenwet 2000 valt, indien hij in
Nederland verblijf houdt. Dit houdt in dat het bezwaar en beroep mogelijk
niet in Nederland kan worden afgewacht. Het staat de belanghebbende
evenwel vrij om door middel van een voorlopige voorziening aan de
rechter te verzoeken het primaire besluit te schorsen, zodat de werking
ervan wordt opgeschort totdat op het bezwaar of beroep beslist of een
door de rechter bepaalde termijn is verstreken.
Voor de door deze leden verzochte nadere toelichting op het feit dat in het
tweede lid is bepaald dat de minister het Nederlanderschap «kan»
intrekken en bij een vermoeden als genoemd in het derde lid de nationaliteit «moet» intrekken, moge kortheidshalve worden verwezen naar het
hiervoor in deze nota gegeven antwoord op een gelijkluidende vraag van
de leden van de CDA-fractie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 813 (R 1873), nr. 6

24

De leden van de PvdA-fractie merkten voorts op dat er meer verliesgronden in de wet staan. Zij vroegen of steeds sprake is van een «kan»bepaling. Indien dit niet het geval is, vroegen zij of de regering bereid is
de wet zo te veranderen dat het verlies van het Nederlanderschap altijd
een afweging en individueel besluit van de minister zou vergen. Zij
verzochten om een nadere toelichting, als de regering hiertoe niet bereid
is.
De artikelen14 tot en met 16a bevatten verliesgronden van uiteenlopende
aard. In artikel 14, eerste lid, is bepaald dat het Nederlanderschap kan
worden ingetrokken, indien sprake is van – kort gezegd – fraude. De
overige verliesgronden leiden tot automatisch verlies, tenzij er in de wet
een uitzonderingsbepaling is opgenomen. Het verlies van het Nederlanderschap van rechtswege is uitsluitend mogelijk, als zich een strikt feitelijke gebeurtenis heeft voorgedaan. In artikel 15, eerste lid, onder a, is
bijvoorbeeld bepaald dat het Nederlanderschap in beginsel verloren gaat
door het tijdens de meerderjarigheid vrijwillig verkrijgen van een andere
nationaliteit, tenzij sprake is van één van de drie wettelijk geformuleerde
uitzonderingen op deze verliesgrond. Dit om in beginsel te voorkomen dat
de verkrijging van een andere nationaliteit het bezit van verschillende
nationaliteiten tot gevolg heeft. Ook het afleggen van een verklaring van
afstand leidt van rechtswege tot verlies van de nationaliteit op grond van
artikel 15, eerste lid, onder b. Een belangenafweging is in dit geval niet op
zijn plaats.
De leden van de PvdA-fractie constateerden dat de nationaliteit alleen kan
worden ontnomen van een persoon die een meervoudige nationaliteit
heeft, omdat de ontneming er niet toe leiden dat de betrokkene staatloos
wordt. Deze leden vroegen zich af op basis waarvan dit onderscheid
tussen Nederlanders met één nationaliteit en Nederlanders met een meervoudige nationaliteit te rechtvaardigen is.
De rechtvaardiging voor het onderscheid tussen Nederlanders met één
nationaliteit en Nederlanders met meervoudige nationaliteit is, zoals deze
leden terecht opmerken, terug te voeren op het voorkomen van staatloosheid. Staatloosheid dient te worden voorkomen, omdat het staatloos
zijn voor de betrokken burger vele onzekerheden met zich brengt, waaronder onzekerheden van verblijfsrechtelijke aard en diplomatieke bescherming. Het onderscheid dat de leden aanduidden ligt ook besloten in het
Europees Verdrag inzake Nationaliteit. Het onderscheid staat volgens de
regering niet in de weg aan de regeling zoals is voorgesteld.
De leden van de PvdA-fractie vroegen voorts waarom in het voorstel geen
onderscheid is gemaakt tussen diegenen die sedert de geboorte een
meervoudige nationaliteit hebben en diegenen die genaturaliseerd zijn tot
Nederlander. Zij meenden dat het wellicht rechtvaardiger zou zijn de eerstgenoemde categorie van de mogelijkheid tot intrekking van het Nederlanderschap uit te zonderen. Zij vroegen ook of het waar is, dat dit onderscheid in andere landen wel wordt gehanteerd.
In het voorstel wordt tussen Nederlanders geen onderscheid gemaakt,
behoudens in het geval dat verlies leidt tot staatloosheid. Het onderscheid
dat de leden aanduiden wordt bijvoorbeeld gehanteerd in de Belgische
nationaliteitswetgeving. Ieder land maakt zo zijn eigen keuze. In Frankrijk
volgt het verlies slechts indien de veroordeling vóór de verkrijging van de
nationaliteit heeft plaatsgehad of binnen 10 jaar na de verkrijging. Het
kabinet is van mening dat een verschil in de wijze waarop de nationaliteit
is verkregen, niet relevant dient te zijn voor de vraag of het Nederlanderschap dient te worden ingetrokken, omdat alle Nederlanders in gelijke
omstandigheden zo veel mogelijk gelijk dienen te worden behandeld.
De leden van de SP-fractie stelden te betwijfelen of de maatregel tot
intrekking afschrikkende werking zal hebben. Zij vroegen of de regering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 813 (R 1873), nr. 6

25

uitleg kan geven over de mogelijkheid om bij ontnemen van de nationaliteit terugkeer te realiseren naar het land van de tweede nationaliteit. Zij
verzochten om inzicht in de situatie die ontstaat als het andere land
weigert de persoon terug te nemen en naar de oplossing in een eventueel
geval.
Het verlies van het Nederlanderschap leidt er in de eerste plaats toe dat de
persoon in kwestie vreemdeling is. Gezien de reden daarvoor in de hier
bedoelde gevallen, zal in beginsel ook geen ander verblijfsrecht bestaan
of ontstaan. Er zijn bovendien in beginsel termen aanwezig hem tot ongewenst vreemdeling te verklaren opdat verder verblijf in Nederland strafbaar wordt. De vreemdeling zal Nederland uit eigen beweging dienen te
verlaten. Ook kan tot uitzetting worden overgegaan. Er bestaat geen
aanleiding om op voorhand te veronderstellen dat de autoriteiten van het
land van de tweede nationaliteit in deze gevallen meer of minder bereid
zouden zijn deze personen toe te laten. De personen in kwestie bezitten
immers de nationaliteit van dat land.
De leden van de SP-fractie stelden voorts dat er onderscheid wordt
gemaakt tussen verschillende Nederlanders, namelijk zij die wel en zij die
geen afstand kunnen doen van de nationaliteit. Wanneer iemand geen
afstand heeft kunnen doen van zijn nationaliteit ontstaat er een situatie
van ongelijke behandeling, aldus de leden. Ook kan zich de situatie voordoen dat iemand zijn effectieve nationaliteit wordt ontnomen. De leden
gaven aan graag een reactie van de regering op dit punt te ontvangen.
In het voorstel wordt een onderscheid gemaakt tussen Nederlanders, die
één en die meer dan één nationaliteit hebben. Zoals in antwoord op de
vragen van de leden van de PvdA-fractie is aangegeven, wordt dit onderscheid gerechtvaardigd door het feit dat staatloosheid een belemmering
vormt voor het verlies van de nationaliteit. Het Europees Verdrag inzake
Nationaliteit en het VN-Verdrag tot beperking der staatloosheid (Trb. 1967,
124) leggen de staten die partij zijn ook de verplichting op staatloosheid te
voorkomen. In de gevallen dat tot intrekking wordt besloten heeft de
onherroepelijk veroordeelde persoon aantoonbaar laten zien dat hij zijn
band met het Koninkrijk heeft «opgezegd» en het risico van het verlies van
de Nederlandse nationaliteit op de koop toe heeft genomen. Dit weegt
zwaarder dan het belang van het behoud van de band met het land van de
effectieve nationaliteit.
De leden van de SP-fractie waren daarnaast van mening dat de misdrijven
die kunnen leiden tot intrekking uitputtend in de wet moeten worden
opgenomen en dat bij iedere intrekking de omstandigheden van het geval
dienen te worden beoordeeld. De leden vroegen ook of iedere ontneming
van de nationaliteit is onderworpen aan een rechterlijke toets.
Het voorstel stemt overeen met de voornoemde, door de leden van de
SP-fractie gewenste, uitgangspunten. Het voorstel voorziet in een limitatieve opsomming van misdrijven die tot intrekking van het Nederlanderschap kunnen leiden. De besluitvorming op grond van het voorgestelde
artikel 14, tweede en derde lid, vereist een afweging van de concrete
omstandigheden van het geval. Tegen een besluit tot intrekking staat
bezwaar en beroep open op grond van de Algemene wet bestuursrecht
(Awb).
De leden van de SP-fractie gaven verder aan dat subjectieve criteria als
«essentiële belangen van het Koninkrijk» en «terroristisch oogmerk« naar
hun mening met grote terughoudendheid moeten worden gebruikt bij de
ontneming van de nationaliteit.
Met deze leden ben ik van oordeel dat de voorgestelde regeling, gelet op
de in het geding zijnde belangen, zorgvuldig en behoedzaam moet
worden toegepast. Hun vrees dat de begrippen «essentiële belangen van
het Koninkrijk» en «terroristisch oogmerk« onder druk van de publieke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 813 (R 1873), nr. 6

26

opinie een andere betekenis zouden kunnen krijgen, deel ik evenwel niet.
Het begrip «essentiële belangen van het Koninkrijk» is een internationaal
aanvaard en bestendig criterium, neergelegd in diverse verdragen, waaronder het Europees Verdrag inzake Nationaliteit en het VN-Verdrag tot
beperking der staatloosheid. Als ijkpunt voor de toepassing van de voorgestelde regeling biedt dit criterium daarom voldoende houvast. Bovendien kan, als gezegd, elke beslissing ter toetsing aan de rechter worden
voorgelegd, hetgeen eveneens een waarborg vormt tegen een te ruime
interpretatie van de toepassingsmogelijkheden van de regeling. Wat
betreft het begrip «terroristisch oogmerk» merk ik nog op dat dit begrip
nader wordt omschreven in artikel 83a Sr. Of sprake is van een terroristisch oogmerk, blijkt overigens uit de beslissing van de strafrechter. De
minister is aan deze beslissing gebonden.
Voor een antwoord op de vraag van deze leden of er in alle gevallen van
ontneming van de nationaliteit na veroordeling sprake moet zijn van een
onherroepelijke veroordeling, vestig ik graag de aandacht op de aanhef
van het voorgestelde artikel 14, tweede lid. Daarin is deze waarborg met
zoveel woorden opgenomen.
De leden van de VVD-fractie vroegen op basis waarvan de regering stelt
dat uit artikel 7, eerste lid, aanhef en onder d, van het EVN blijkt dat
misdrijven van een algemeen karakter, hoe ernstig ook, geen grond opleveren voor het ontnemen van de nationaliteit. Ook wilden zij graag
vernemen welke mogelijkheden er zijn om bedoeld verdrag zodanig aan
te passen dat ook zware misdrijven van algemene strekking en/of recidive
van misdrijven van algemene strekking een grond voor ontneming opleveren.
De zienswijze van de Nederlandse regering in deze is gebaseerd op de
tekst van het EVN en de toelichting hierop, neergelegd in het toelichtend
rapport bij dit verdrag. Artikel 7, eerste lid, onder d, laat ruimte voor een
mogelijkheid tot verlies van nationaliteit als er sprake is van «gedrag dat
de essentiële belangen van de Staat die Partij is, ernstig schaadt». In de
toelichting is hierover het volgende bepaald:
«The wording «conduct seriously prejudicial to the vital interests of the
State Party» is drawn from Article 8, paragraph 3.a.ii of the 1961 Convention on the Reduction of statelessness. Such conduct includes treason and
other activities directed against the vital interests of the State concerned
(for example work for a foreign secret service), but would not include
criminal offences of a general nature, however serious they might be.»
Blijkens deze toelichting vallen zware misdrijven van algemene strekking
buiten de reikwijdte van artikel 7, eerste lid, onder d.
Een aanpassing van het verdrag tussen de staten die partij zijn bij het
verdrag vereist dat deze staten instemmen met een protocol tot wijziging
van het verdrag. Ook een protocol dat uitsluitend werkt tussen de staten
die daarmee instemmen is denkbaar. Op dit moment is er geen indicatie
dat voor een wijziging van het verdrag in de door de leden van de
VVD-fractie voorgestelde zin draagvlak bestaat bij staten die partij zijn bij
het verdrag.
Daarbij zij aangetekend dat ook het Nederlandse kabinet geen aanleiding
ziet voor de door de leden van de VVD-fractie voorgestelde aanpassing.
De bevoegdheid tot ontneming dient zorgvuldig te worden aangewend.
De nationaliteit staat voor een juridische band van de betrokkene met een
staat. Onherroepelijke veroordeling terzake van een algemeen misdrijf
betekent nog niet dat de band van de veroordeelde met de staat in het
geding is. Deze band moet naar de mening van het kabinet alleen dan
kunnen worden verbroken, indien de betrokkene door zijn handelen of
nalaten de essentiële belangen van het Koninkrijk, ernstig heeft geschaad.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 813 (R 1873), nr. 6

27

De leden van de VVD-fractie vragen voorts of de regering precies en
volledig kan aangeven wat de interpretatie van deze bepalingen in andere
Europese landen is.
Uit wetgeving van andere Europese landen, waaronder Duitsland en
Zweden, blijkt niet dat in deze landen uitgegaan wordt van een andere –
lees: ruimere – interpretatie van artikel 7, eerste lid, aanhef, onder d, van
het Europees Verdrag inzake Nationaliteit dan in Nederland. In de Duitse
en Zweedse wetgeving is in het geheel geen verliesgrond opgenomen in
verband met het plegen van strafbare feiten. Frankrijk heeft het Europees
verdrag ondertekend, maar niet geratificeerd. De Franse nationaliteit kan
slechts worden ontnomen na een veroordeling voor een terroristisch
misdrijf of voor een feit waaruit blijkt dat de essentiële belangen van de
staat zijn geschaad. Daarnaast kan de Franse nationaliteit worden
ontnomen in het geval van een aantal specifiek genoemde delicten, waaronder een veroordeling wegens de onttrekking aan de plichten van de Wet
op de Dienstplicht (artikel 25 Code Civil).
De leden van de VVD-fractie vroegen voorts wat er verstaan dient te
worden onder «soortgelijke delicten» in artikel 14, tweede lid, onder c. Zij
vragen of het hier alleen maar gaat om uitspraken van de Nederlandse
rechter of ook om uitspraken van de rechters van andere landen of internationale rechters?
Het tweede lid, onder c, heeft betrekking op de strafwetgeving in de
andere landen van het Koninkrijk. Onder soortgelijke delicten dienen
delicten te worden begrepen die materieel gelijk zijn aan de misdrijven die
zijn opgenomen in het tweede lid, onder a en b. Het tweede lid ziet dus
uitsluitend op uitspraken van rechters in het Koninkrijk.
De vragen van deze leden waarom er beleidsvrijheid aan de minister is
gegeven en of de intrekking na een veroordeling niet van rechtswege
plaatsvindt, zijn hiervoor in deze nota reeds beantwoord, in reactie op
vergelijkbare vragen van de leden van de fractie van het CDA. Daarnaar zij
op deze plaats verwezen.
De leden van de VVD-fractie stelden vast dat volgens artikel 14, vierde lid,
het Nederlanderschap niet te herkrijgen is, maar dat er wel een soort
hardheidsclausule is. Deze leden vragen waarom deze in de wet is opgenomen. Voor welk soort gevallen is de regering van mening dat er
aanspraak op deze clausule gemaakt kan worden, zo vragen deze leden.
In artikel 14, vierde lid, is bepaald dat een persoon die de Nederlandse
nationaliteit heeft verloren op grond van het tweede en derde lid de
Nederlandse nationaliteit niet kan herkrijgen. In zeer uitzonderlijke
gevallen kan hiervan worden afgeweken.
In het algemeen zal een persoon als hier bedoeld tot ongewenst vreemdeling worden verklaard. Maar het is denkbaar dat na een ontneming de
omstandigheden veranderen en een persoon vele jaren later, zijn wettig
en gewoon verblijf in het Koninkrijk heeft. Artikel 6, derde lid, Europees
Verdrag inzake Nationaliteit, verplicht de Staten partij bij het verdrag te
voorzien in een mogelijkheid tot naturalisatie van personen die hun wettelijke en gewone verblijfplaats hebben in een van deze Staten. Door de
hardheidsclausule voldoet het Koninkrijk aan deze verplichting. De
uitzonderingsbepaling voorkomt dat de gewone herkrijgingsbepalingen
van toepassing zijn. De Raad van State van het Koninkrijk wordt gehoord.
De hardheidsclausule zal slechts in uitzonderlijke gevallen worden toegepast.
De leden van de VVD-fractie vragen de regering aan te geven of het
tevens mogelijk is de toekenning van de Nederlandse nationaliteit bij
voorbaat uit te sluiten indien de aanvrager onherroepelijk veroordeeld is
voor bepaalde misdrijven. Zo ja, hoe wordt dat momenteel gecontroleerd,
dan wel, hoe zal dat in de toekomst worden gecontroleerd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 813 (R 1873), nr. 6

28

In hoeverre is het hebben van een strafblad volgens de huidige regelingen
van invloed op het verkrijgen van de Nederlandse nationaliteit? Is de
regering van mening dat het hebben van een strafblad van invloed zou
moeten zijn op het verkrijgen van de Nederlandse nationaliteit? Zo ja, in
welke mate?
Een verzoek tot naturalisatie wordt geweigerd indien op grond van het
gedrag van de verzoeker ernstige vermoedens bestaan dat hij/zij gevaar
oplevert voor de openbare orde, de goede zeden, of de veiligheid van het
Koninkrijk. (artikel 9, eerste lid, aanhef en onder a van de Rijkswet op het
Nederlanderschap). In artikel 6, derde lid, is een soortgelijke bepaling
opgenomen voor het weigeren van een optiebevestiging Criminele antecedenten zijn derhalve reden tot weigering van de naturalisatie. Naast een
rechterlijke veroordeling (al dan niet onherroepelijk) wegens een misdrijf
wordt ook een aanhangige strafzaak wegens een misdrijf tegengeworpen.
De wet bepaalt dat nationaliteitsverlening niet dient te geschieden indien
op grond van het gedrag van de verzoeker sprake is van ernstige vermoedens van gevaar van de openbare orde. Bij de uitvoering wordt ervan
uitgegaan, dat een strafrechtelijk verleden niet een permanente uitsluiting
hoeft te betekenen. De hier bedoelde ernstige vermoedens inzake het
gedrag van de verzoeker kunnen in redelijkheid alleen bestaan indien
daarvoor in het heden en een niet te ver verleden grondslag is te vinden.
Om bovenvermelde reden is het uitgangspunt van het beleid ter zake dat
eerst vier jaren na de volledige ten uitvoerlegging van een wegens
misdrijf opgelegde sanctie sprake kan zijn van het inwilligen van een
naturalisatieverzoek. Er geldt voor de verzoeker een rehabilitatietermijn
van vier jaren, die aanvangt op het moment dat de opgelegde onvoorwaardelijke sanctie volledig ten uitvoer is gelegd (bijvoorbeeld: de boete
is betaald, de straf is uitgezeten of de taakstraf is voltooid). In de
naturalisatieprocedure begint de controle op het strafrechtelijk verleden al
bij de instantie waar het naturalisatieverzoek wordt ingediend, de
gemeente. De gemeente raadpleegt bij ieder naturalisatieverzoek de
Centrale Justitiële Documentatiedienst (CJD). De van de CJD ontvangen
informatie (die in de meeste gevallen «blanco» zal zijn) wordt in het
naturalisatiedossier meegezonden naar de IND. Een uittreksel van de CJD
bevat in ieder geval binnenlandse feiten. Het kan ook een buitenlandse (al
dan niet onherroepelijke) veroordeling bevatten. Ook neemt de gemeente
contact op met de korpschef om te verifiëren of de verzoeker voorkomt in:
– het Nationaal Schengen Informatiesysteem (NSIS);
– het Opsporingsregister (OPS);
– het register Herkenningsdienst van de politie (HKD).
Een wegens misdrijf opgemaakt proces-verbaal blijkt uit het Opsporingsregister of het register van de Herkenningsdienst.
In het bijzonder voor buitenlandse strafbare feiten is de door de verzoeker
af te leggen verklaring omtrent verblijfsstatus en gedrag van belang.
Verscheidene factoren, waaronder praktische zaken als afstand, (doorloop)tijd, taal en, meer principieel, bescherming van de persoonlijke
levenssfeer kunnen ertoe leiden dat niet dan wel niet tijdig bij de IND
bekend raakt dat sprake is van een buitenlands strafbaar feit, dat in Nederland gekwalificeerd kan worden als een misdrijf. Indien na de naturalisatie
blijkt dat tóch sprake is van een buitenlands strafbaar feit op grond
waarvan de naturalisatie geweigerd had moeten worden, dan kan worden
bekeken of er aanleiding is voor de intrekking van het verkregen Nederlanderschap op grond van artikel 14, eerste lid, RWN. Grondslag voor die
intrekking is dan de bedrieglijk afgelegde verklaring omtrent verblijfsstatus en gedrag. Is sinds de verkrijging van het Nederlanderschap (naturalisatie of optie) twaalf jaar verlopen, dan verbiedt de wet om reden van
rechtszekerheid de intrekking. De periode van twaalf jaar geldt echter niet
indien de betrokken persoon is veroordeeld voor een misdrijf als bedoeld
in de Wet Oorlogsstrafrecht, de Uitvoeringswet folteringsverdrag en de
Uitvoeringswet genocideverdrag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 813 (R 1873), nr. 6

29

De leden van de VVD-fractie merken op, dat, gerelateerd aan de onderhavige wetswijziging, kennelijk is besloten dat aan gemeenten wordt opgedragen om de dubbele nationaliteit niet langer te vermelden bij uittreksels
uit het bevolkingsregister, tenzij de burger daar uitdrukkelijk om vraagt.
Kan de regering aangeven waarom hiertoe is besloten en wat het
probleem van vermelding was, zo vragen deze leden verder.
Het probleem van de vermelding was, dat burgers in voorkomende
gevallen hun nationaliteit van het land van herkomst niet bekend wensen
te maken wanneer die niet relevant wordt gevonden en zelf willen bepalen
wanneer zij die informatie willen prijsgeven. In dit licht is besloten de
gemeenten de richtlijn te geven die andere nationaliteit alleen te
vermelden wanneer dat voor uitvoering van wettelijke verplichtingen
nodig is, of als de burger erom vraagt. Zoals hierboven opgemerkt, blijken
de gemeenten in de praktijk de informatie over de andere nationaliteit
alleen achterwege te laten als de burger dit wenst.
De leden van de PVV-fractie achtten het wenselijk dat de intrekking van
het Nederlanderschap ook wordt mogelijk gemaakt op grond van andere
misdrijven dan de misdrijven die worden genoemd in het onderhavige
voorstel.
In antwoord op deze opmerkingen moge worden verwezen naar het
antwoord op de vragen van de leden van de VVD-fractie. De bevoegdheid
tot het intrekken van de nationaliteit kan alleen in uitzonderlijke gevallen
worden toegepast. Alleen als de essentiële belangen van het Koninkrijk
ernstig zijn geschaad, kan de band van de betrokkene met het Koninkrijk
worden verbroken. De maatregel tot intrekking is geen bijkomende straf,
maar een ordemaatregel, gelet op een bedreiging van de belangen van
het Koninkrijk.
De minister van Justitie,
E. M. H. Hirsch Ballin

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 813 (R 1873), nr. 6

30