Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

31 066

Belastingdienst

Nr. 903

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 oktober 2021
De vaste commissie voor Financiën (commissie) heeft gevraagd te
reageren op de brief van B.L. van 14 oktober 2020 met als onderwerp
«toeslagenwet belastingdienst». Allereerst bied ik mijn excuses aan dat
een reactie zo lang op zich heeft laten wachten. B.L. beschrijft hier zijn
persoonlijke ervaringen met toeslagen en meer specifiek het feit dat hij
jaarlijks wordt geconfronteerd met terugvorderingen wegens een
wisselend jaarinkomen. Zoals u bekend kan ik in een openbare reactie niet
ingaan op de specifieke situatie van B.L. Wel kan ik u mededelen dat
Toeslagen met B.L. in contact is getreden om onder meer de werking van
het toeslagstelsel nader toe te lichten en om aan te geven dat wij ons
goed kunnen voorstellen dat het huidige systeem zeer vervelende
gevolgen kan hebben voor mensen met een wisselend inkomen.
B.L. heeft naar aanleiding van zijn persoonlijke situatie verzocht om een
aanpassing van Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen (Awir),
door bij de toekenning van de toeslagen rekening te houden met de
situatie dat een burger geen vast inkomen heeft. Deze brief schetst eerst
kort de achtergrond van het toeslagenstelsel in het licht van de draagkrachtgedachte. Verder ga ik in op de recente inventarisatie van
knelpunten in het huidige toeslagenstelsel die raken aan het verzoek van
B.L. Tenslotte ga ik in op de stappen die Toeslagen heeft genomen om de
dienstverlening richting burgers te verbeteren en welke individuele
maatwerkoplossingen in sommige situaties mogelijk zijn, alhoewel deze
niet altijd een volledige oplossing kunnen bieden voor problemen die
verband houden met de vormgeving van het toeslagenstelsel.
Achtergrond
Uit artikel 1, derde lid, van de Awir volgt kortgezegd dat burgers een
aanspraak kunnen maken op een toeslag waarvan de hoogte afhankelijk is
gesteld van de draagkracht van die burger. Daarmee zorgen we dat
inkomensondersteuning terecht komt bij degenen die dat het hardst nodig
hebben. Draagkracht is daarmee het belangrijkste kenmerk van de

kst-31066-903
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 903

1

toeslagenwetten.1 Voor de bepaling van de draagkracht van een burger
wordt het zogenoemde toetsingsinkomen gehanteerd, wat is neergelegd
in artikel 8 Awir.2 De basis voor de toekenning van een tegemoetkoming is
het inkomen in het berekeningsjaar zelf. Dit staat uiteraard pas vast na
afloop van het berekeningsjaar. Het voorschot wordt verleend tot het
bedrag waarop de tegemoetkoming vermoedelijk zal worden toegekend.
Dit brengt mee dat bij de verlening van een voorschot uitgegaan moet
worden van een schatting.3 Het belangrijkste voordeel van het gebruik
van het actuele inkomen is dat dit het beste aansluit bij de draagkracht
van een huishouden. Het voorkomt dat mensen die een inkomensdaling
ondervinden nog een jaar of langer moeten wachten voordat zij in
aanmerking komen voor een (hogere) tegemoetkoming. Hierdoor
beschikken huishoudens dus tijdig over de toeslag, namelijk op het
moment dat de uitgave (huur, zorgpremie, kinderopvang) zich voordoet.
Ook wordt voorkomen dat mensen die een grote sprong in inkomen
maken, nog steeds een inkomensafhankelijke tegemoetkoming ontvangen
die gebaseerd is op het lagere inkomen.4 Mocht een toeslaggerechtigde
bijvoorbeeld tevens een toeslagpartner hebben dan wordt in het kader
van de draagkrachtgedachte eveneens het inkomen van die partner
meegenomen bij de bepaling van een toeslag.
Het uitgaan van geschat inkomen kan er inderdaad toe leiden dat er, na
afloop van het jaar als het inkomen toch hoger is gebleken, een terugvordering ontstaat. Als men fluctuerend inkomen verwacht en vooraf geen
zekerheid over het inkomen heeft kan een terugvordering voorkomen
worden door pas na afloop van het jaar op basis van het definitief
vastgestelde inkomen toeslagen aan te vragen. Aanvragen is mogelijk tot
1 september volgend op het berekeningsjaar. Ik ben me er overigens van
bewust dat dit helaas geen soelaas biedt voor iedereen, omdat niet iedere
burger het zich kan veroorloven om een jaar geen toeslag te ontvangen.
Inventarisatie knelpunten huidig toeslagenstelsel
Zoals aangegeven in de Kabinetsreactie op de Parlementaire ondervragingscommissie kinderopvangtoeslag (POK)5 heeft het Kabinet naar
aanleiding van de motie van de leden Lodders en van Weyenberg
(Kamerstuk 35 572, nr. 49) een inventarisatie gedaan naar mogelijke
verbeteringen van het huidige toeslagenstelsel. In dit kader is met de brief
van 29 juni 20216 aan uw Kamer medegedeeld dat een aantal knelpunten
inherent is aan het huidige toeslagenstelsel. Deze knelpunten kunnen niet
worden opgelost zonder ingrijpende gevolgen. Het knelpunt van
terugvorderingen en nabetalingen is er één van. Dit is helaas in het
huidige voorschotstelsel tezamen met de sterke inkomensafhankelijkheid
van de toeslagen een onvermijdelijk gevolg.
Dit laat onverlet dat de knelpunten die hiermee gemoeid gaan wel
onderkend en zo goed als mogelijk ondervangen moeten worden. Zo zijn
in voorbereiding op de formatie ook alternatieven7 uitgewerkt voor het
bestaande toeslagenstelsel, met als doel een eenvoudiger stelsel dat meer
zekerheid biedt. In één van de velen beleidsopties is bijvoorbeeld een
variant uitgewerkt waarin wordt uitgegaan van een vast (en daarmee
zeker) inkomen. Hiermee worden terugvorderingen voorkomen, maar
1

Kamerstuk 29 764, nr. 3, p. 39.
Via artikel 7, eerste lid, Awir.
3
Kamerstuk 29 764, nr. 3, p. 20.
4
Kamerstuk 29 764, nr. 3, p. 9.
5
Kamerstuk 35 510, nr. 4.
6
Kamerstuk 31 066, nr. 898
7
Eindrapportage alternatieven voor het Toeslagenstelsel (Kamerstuk 31 066, nr. 760) en
Scenariostudie Vormgeving Kindvoorzieningen (Kamerstuk 31 322, nr. 424).
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 903

2

wordt minder aangesloten bij de actualiteit van een dalend of stijgend
inkomen. Ook zou de overheid meer zekerheid kunnen bieden door de
ondersteuning onafhankelijk te maken van het inkomen, wat het stelsel
wel minder gericht zou maken.
De verbeteringen zoals geïdentificeerd in de brief naar aanleiding van de
motie van de leden Lodders en Van Weyenberg kunnen een goede stap
zijn in de richting van een verbeterd stelsel. Hierbij is wel van belang dat
ten aanzien van elk alternatief steeds in kaart moet worden gebracht of er
voldoende verandercapaciteit is om alle wijzigingen op de gewenste
termijn door te voeren. Hierbij moet ook rekening gehouden worden met
de capaciteit die nodig is voor meer structurele hervormingen van het
toeslagenstelsel.
Individuele maatwerkoplossingen en dienstverlening richting burgers
Indien blijkt dat burgers door het toeslagenstelsel in een financieel lastige
situatie terecht komen, dan probeert Toeslagen om diegenen, binnen de
kaders van de wet en regelgeving, zoveel mogelijk te helpen. Iemand die
bijvoorbeeld vanwege een gewijzigd jaarinkomen geconfronteerd wordt
met terugvorderingen kan ten eerste een persoonlijke betalingsregeling
treffen, waarbij rekening gehouden wordt met de betaalcapaciteit.
In de brief naar aanleiding van de motie van de leden Lodders en Van
Weyenberg ben ik ook ingegaan op de wijze waarop Toeslagen werkt aan
het versterken van de dienstverlening richting burgers. Toeslagen zoekt
vaker contact met burgers en helpt hen met het aanvragen van een
toeslag, wijzigingen en andere vragen. Daarvoor heeft Toeslagen weer
balies geopend. Ook wordt communicatie aan de burger begrijpelijker
gemaakt, bijvoorbeeld door de leesbaarheid van brieven samen met
burgers te verbeteren. Doel is om, waar burgers dat nodig hebben, te
zorgen voor persoonlijke begeleiding, zowel aan de balie als aan de
telefoon en online.
Het uitgangspunt blijft dat signalen van burgers die problemen ervaren
rondom het toekennen van toeslagen altijd beoordeeld zullen worden in
het licht van de bestaande maatwerkoplossingen. Deze maatwerkoplossingen kunnen echter niet in alle gevallen een oplossing bieden voor de
knelpunten die mensen in het huidige toeslagenstelsel ervaren. Het
voorgaande laat onverlet dat we signalen over ongewenste uitkomsten
door toepassing van het draagkrachtbeginsel serieus nemen.
De Staatssecretaris van Financiën,
A.C. van Huffelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 903

3