Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3035
Vragen van het lid Den Boer (D66) aan de Minister van Justitie en Veiligheid
over het bericht «Vrijwillige brandweer onder druk: «Geluk als we met zes man
uitrukken»» (ingezonden 1 mei 2019).
Antwoord van Minister Grapperhaus (Justitie en Veiligheid) (ontvangen
14 juni 2019). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2018–2019, nr.
2781.
Vraag 1
Kent u het bericht «Vrijwillige brandweer onder druk: «Geluk als we met zes
man uitrukken»»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Deelt u de mening van de brandweer Nederland dat het huidige bestel qua
menskracht de grens heeft bereikt? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 2
Nee; dat vind ik te sterk uitgedrukt. Van een «grote leegloop» bij de (vrijwillige) brandweer is geen sprake. Ook de cijfers van het CBS tonen dit niet
aan2. Wel krijg ik uit veiligheidsregio’s signalen dat er met name overdag
sprake is van een beperktere beschikbaarheid van vrijwilligers. De situatie
verschilt van regio tot regio.
Vraag 3
Op welke manier ondersteunt u brandweer Nederland en de lokale brandweerkorpsen in het aantrekken van extra vrijwilligers?
Antwoord 3
Het Veiligheidsberaad is vorig jaar het programma Vrijwilligheid gestart
waarin mijn ministerie participeert. Via dat programma worden onder meer
ervaringen tussen regio’s uitgewisseld over manieren vrijwilligers aan te

1

https://nos.nl/artikel/2282638-vrijwillige-brandweer-onder-druk-geluk-als-we-met-zes-manuitrukken.html
2
https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/71482ned/table?ts=1557842746856

ah-tk-20182019-3035
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

trekken, wordt bezien hoe in andere sectoren met vrijwilligheid wordt
omgegaan, en wordt ook naar de situatie in andere landen gekeken. Ik steun
ook onderzoek naar alternatieven op het gebied van taak- en inzetdifferentiatie om te zien of deze kunnen bijdragen aan effectieve en betaalbare
brandweerzorg.
Vraag 4
Wat vindt u van de oplossing van de gemeente Utrechtse Heuvelrug, die
aspirant brandvrijwilligers voorrang geven op een huurwoning? Zou u deze
oplossing ook willen uitbreiden naar andere gemeenten? Zo ja, hoe gaat u
dat doen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 4
Het bestuur van een veiligheidsregio is de werkgever van het personeel van
de veiligheidsregio en daarmee ook van de brandweerlieden. Het staat
gemeentes vrij brandweervrijwilligers extra faciliteiten te bieden. In het
programma Vrijwilligheid worden tussen veiligheidsregio’s ideeën en
initiatieven gedeeld met het oog op een toereikende beschikbaarheid van
vrijwilligers bij de brandweer. Ik zal de oplossing van de gemeente Utrechtse
Heuvelrug in het programma onder de aandacht brengen.
Vraag 5
Welke andere oplossingen ziet u teneinde het aantal vrijwillige brandweermensen op peil te houden, en ook specifiek in regio’s waar veel sprake is van
krimp en vergrijzing?
Antwoord 5
Binnen het programma Vrijwilligheid wordt onderzoek gedaan hoe een betere
aansluiting kan worden gerealiseerd tussen behoefte aan en aanbod van
vrijwilligers. Daarbij wordt ook onderscheid gemaakt tussen oplossingen voor
de korte en de lange termijn. Mijn ministerie is bij dat programma betrokken.
Vraag 6
Hoeveel acute problemen zijn er al ontstaan door een gebrek aan vrijwilligers? Wat voor aard waren deze problemen? Wat doet u teneinde deze acute
problemen zoveel mogelijk te voorkomen? Welke rol ziet u hierbij voor u zelf
als stelselverantwoordelijke?
Antwoord 6
Ik beschik niet over een overzicht van acute problemen als gevolg van een
gebrek aan vrijwilligers. De Inspectie Justitie en Veiligheid en het Instituut
Fysieke Veiligheid beschikken daar evenmin over. In het kader van het
programma Vrijwilligheid onderzoeken veiligheidsregio’s en mijn ministerie
de achter de verminderde beschikbaarheid liggende factoren en zoeken we
naar oplossingen.
Vraag 7
Hoe zorgt u ervoor dat de brandweer dezelfde kwaliteit aan veiligheid kan
blijven bieden, gelet op de afname van het aantal vrijwilligers?
Antwoord 7
Mij hebben tot op heden geen signalen bereikt vanuit de veiligheidsregio’s
dat er sprake is van een dusdanige afname van het aantal vrijwilligers bij de
brandweer dat de veiligheid in geding is. Wel krijg ik van veiligheidsregio’s
signalen dat er met name overdag sprake is van een beperktere beschikbaarheid van vrijwilligers. Daaraan wordt door het Veiligheidsberaad in het
programma Vrijwilligheid aandacht besteed. Dit programma wordt door mij
financieel ondersteund. Om dezelfde kwaliteit aan veiligheid te kunnen blijven
bieden, is het wel noodzakelijk dat oplossingen worden gevonden voor de
beschikbaarheid overdag van vrijwilligers.
Vraag 8
Hoe wordt er voor gezorgd dat het gat, dat ontstaat door het aantal brandweermensen dat binnenkort met pensioen gaat, voldoende wordt opgevangen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

Antwoord 8
Het effect van brandweermensen die binnenkort met pensioen gaan, verschilt
van veiligheidsregio tot veiligheidsregio. Het is primair aan het bestuur van
een veiligheidsregio, de werkgever van de brandweermensen, tijdig zorg te
dragen voor een toereikende personele capaciteit. Het betreft bij de brandweer zowel de beroeps als de vrijwilligers. Gezien de duur van de vereiste
opleiding is tijdige werving een belangrijk aspect. Daarnaast is het van belang
om onderzoek te doen naar alternatieven op het gebied van taak- en
inzetdifferentiatie.
Vraag 9
Hoe ziet u de toekomst van het personeel van de brandweer voor zich, mocht
het op termijn niet meer lukken voldoende vrijwilligers te werven voor de
brandweer?
Antwoord 9
Sinds jaar en dag zijn de vrijwilligers een dragende pijler van de brandweerzorg in Nederland. Ik hecht zeer aan de inzet van brandweervrijwilligers. Lukt
het niet voldoende vrijwilligers aan te trekken dan kunnen alternatieve
bedrijfsmodellen worden overwogen waaronder de inschakeling van meer
beroeps. Dit al dan niet in combinatie met nieuwe vormen van taak- en
inzetdifferentiatie. Ook in de nadere uitwerking van de discussie over de
rechtspositie van de brandweervrijwilligers kan dat aan de orde komen.3
Vraag 10
Met welke partners in welke landen is men in gesprek en tot welke eerste
inzichten heeft dit geleid? Ligt de focus met name op de buurlanden, de
Benelux en/of de Europese Unie? Is er ook nagedacht over poolen en sharen
met vrijwillige brandweerkorpsen in België en Duitsland? Zo ja, waar heeft dit
tot nu toe tot geleid?4
Antwoord 10
Een onderdeel van het programma Vrijwilligheid is een internationale
oriëntatie. In dat verband hebben in april jl. experts uit 15 Europese landen
informatie over brandweervrijwilligers uitgewisseld. Dit wordt vervolgd met
een verdiepend onderzoek. Duidelijk is dat onder de vlag van brandweervrijwilliger grote verschillen zijn te onderkennen met betrekking tot opleidingseisen, oefeneisen en ook wat betreft inzet.
In de landsgrensregio’s zijn al diverse samenwerkingsvormen tot stand
gebracht. Genoemd kunnen onder andere worden de veiligheidsregio’s
Zeeland, Midden-West Brabant, Twente en Zuid Limburg.
Vraag 11
Bent u van mening dat het voldoende aantrekkelijk is brandweervrijwilliger te
zijn of worden? Welke verbeteringen ziet u hiervoor?
Antwoord 11
Ja. Wel zijn er regionale verschillen waar te nemen. Het aantal brandweervrijwilligers is daarbij niet het grootste probleem. Het gaat om de beschikbaarheid overdag waarbij een grotere afstand tussen woon- en werkplaats een
belangrijke factor is. In het programma Vrijwilligheid wordt nader onderzoek
gedaan om te bepalen op welke wijze hierop kan worden ingespeeld.
Vraag 12
Hoe verhoudt zich volgens u de afname van het aantal vrijwilligers ten
opzichte van de gewijzigde rechtspositie van brandweervrijwilligers?
Antwoord 12
De rechtspositie van de brandweervrijwilligers is recent niet gewijzigd. Ik zie
dan ook geen relatie met een eventuele wijziging in het aantal brandweervrijwilligers.

3
4

Kamerstuk 29 517, nr. 168
https://www.brandweer.nl/ons-werk/internationale-samenwerking

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

Vraag 13
In hoeverre hebben de brandweerkorpsen nu voldoende menskracht in huis
teneinde uit te kunnen rukken bij bos- en bermbranden, zoals bijvoorbeeld
nodig was tijdens de zomer van 2018?
Antwoord 13
Bij de bestrijding van natuurbranden kunnen de veiligheidsregios zo nodig
een beroep doen op interregionale en landelijke bijstand. Die samenwerking
zal ook dit jaar weer essentieel zijn als vergelijkbare omstandigheden zich
voordoen. Het is de taak van de veiligheidsregio’s deze brandrisico’s in
afstemming met aanpalende regio’s in beeld te brengen en daarop gebaseerde capaciteit beschikbaar te hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4