Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2188
Vragen van de leden Smeulders (GroenLinks) en Van Eijs (D66) aan de
Minister van Binnenlandse zaken en Koninkrijksrelaties over de Nationale
Landschap Enquête van Natuurmonumenten (ingezonden 13 maart 2019).
Antwoord van Minister Ollongren (Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties), mede namens de Minister van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit (ontvangen 9 april 2019).
Vraag 1
Heeft u kennis genomen van de uitkomsten van de Nationale Landschap
Enquête van Natuurmonumenten?1
Antwoord 1
Ja
Vraag 2
Deelt u de zorgen van 81% van de Nederlanders die in de enquête aangeven
zich zorgen te maken om de toekomst van ons landschap en de vrees dat het
landschap onvoldoende beschermd wordt bij het maken van ruimtelijke
keuzes?
Antwoord 2
De zorg voor het landschap vind ik belangrijk. In de samenleving is veel
waardering voor het Nederlandse landschap. Burgers voelen zich betrokken
en verbonden met het landschap: het geeft mensen identiteit.
Maatschappelijke en ruimtelijke ontwikkelingen hebben hun weerslag op het
landschap. Een aantal actuele en urgente ruimtelijke ontwikkelingen kan,
indien onzorgvuldig gepland en uitgevoerd, een bedreiging vormen voor de
kwaliteit van het landschap. Dat is niet nieuw: stad en land zijn altijd het
toneel geweest van vernieuwing, adaptatie en transformatie. Het Nederlandse
landschap is immers een door de mens gemaakt landschap.
Ik heb daarom in het Kabinetsperspectief van de NOVI (Kamerstuk 34 682,
nr. 6) aangegeven dat het van nationaal belang is om bij ruimtelijke ontwikkelingen in het buitengebied unieke cultuurhistorische, landschappelijke en
natuurlijke kwaliteiten te behouden of te versterken.

1

ah-tk-20182019-2188
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

https://www.natuurmonumenten.nl/nationale-landschap-enqu%C3%AAte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

Vraag 3
Kunt u aangeven welke maatregelen u neemt om bestaande landschappelijke
kwaliteit te behouden en te beschermen in het licht van alle andere ontwikkelingen die ruimte vragen, zoals woningbouw, de energietransitie, luchtvaart,
landbouw, etc.?
Antwoord 3
Het is van belang dat landschappelijke kwaliteiten een volwaardige rol
hebben bij keuzes over ontwikkelingen die ruimte vragen.
De zorg voor het landschap is belegd bij de provincies. Provincies dienen met
omgevingsvisies, verordeningen en andere beleidsinstrumenten ervoor te
zorgen dat sectorale ruimteclaims goed terechtkomen in het landschap,
rekening houdend met beleid, doelen en kaders die door het Rijk (als
systeemverantwoordelijke) en de EU zijn geformuleerd. We hanteren nu
bijvoorbeeld de ladder voor duurzame verstedelijking om te sturen op
zorgvuldig ruimtegebruik.
Graag wil het kabinet de discussie voeden over hoe we zorg kunnen dragen
voor ons landschap. Waar nodig pakt het Rijk een expliciete rol. Een goed
voorbeeld is onze gezamenlijke werkwijze bij het Kustpact, waar we eerst het
gesprek met alle relevante partijen zijn aangegaan over de kernwaarden en
collectieve kwaliteiten van de kust. Met als resultaat een convenant waarin
alle partijen de kernwaarden en collectieve kwaliteiten hebben onderschreven. Dit heeft geleid tot het vaststellen van regels op provinciaal niveau,
waarmee de bescherming van de kwaliteit en de ontwikkeling van de kust
geborgd is.
Vraag 4 en 5
Kunt u aangeven hoe de vier prioriteiten uit de Nationale Omgevingsvisie, te
weten 1) duurzaam economisch groeipotentieel voor Nederland, 2) ruimte
voor klimaatverandering en de energietransitie, 3) sterke, leefbare en
klimaatbestendige steden en regio’s en 4) toekomstbestendige ontwikkeling
van het landelijk gebied (waarvan de eerste drie prioriteiten ruimteclaims
leggen op het landelijk gebied) zich in de praktijk gaan verhouden tot de
uitdrukkelijke wens van veel Nederlanders om ons landschap te beschermen?
Heeft u er zicht op waar andere belangen botsen met het belang om
landschappelijke kwaliteit te waarborgen? Zo nee, waarom niet? Zo ja, hoe
gaat u om met deze botsende belangen in de context van de Nationale
Omgevingsvisie?
Antwoord 4 en 5
In het landschap spelen verschillende maatschappelijke opgaven. Zoals het
ontwikkelen van duurzame landbouw, verstedelijking, behoud van biodiversiteit en de energietransitie. Ik zie het als onze opgave om unieke cultuurhistorische, landschappelijke en natuurlijke kwaliteiten van onze Nederlandse
landschappen te behouden en/of te versterken. Tegelijkertijd willen we
ontwikkelingen in Nederland mogelijk maken. Dit levert soms spanningen op
en maakt keuzes noodzakelijk.
De NOVI geeft richting mee aan de regionale/lokale keuzes. Om enerzijds
landschappelijke kwaliteiten te beschermen, maar anderzijds ook ontwikkeling
mogelijk te maken, zal de NOVI drie centrale afwegingsprincipes bevatten. Dit
zijn: 1. Combineren boven enkelvoudig; 2. Kenmerken en identiteit van een
gebied staan centraal; 3. Afwentelen voorkomen.
Het onderling goed vorm geven en wegen van maatschappelijke opgaven en
de inpassing daarvan in het landschap is uiteindelijk een gebiedsspecifieke
uitdaging.
Ik heb er vertrouwen in dat betrokken gemeenten, provincies, waterschappen
en andere partijen tot zorgvuldige oplossingen zullen komen.
Na het verschijnen van de ontwerp-NOVI in juni zal het kabinet de Kamer
nader informeren over dit onderwerp.
Vraag 6
Deelt u de zorgen die uit de enquête naar voren komen over het verdwijnen
van bloemen, insecten, vogels, het verdwijnen van bomen in het landelijk
gebied, heggen en houtwallen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

Antwoord 6
Ja. De achteruitgang van de biodiversiteit, zowel van dieren als planten, in
het landelijk gebied is zorgelijk. Insecten zijn bijvoorbeeld essentieel voor
onze bredere biodiversiteit en gezondheid van bodem, water en lucht, maar
ook los van deze functionele aspecten moeten we onze natuur koesteren en
behouden. Niet voor niets is één van de speerpunten van de afgelopen najaar
gepresenteerde LNV-visie dan ook het verbinden van landbouw en natuur,
om op de lange termijn de neergaande trend van biodiversiteit om te buigen
in een opkomende. Hiervoor werken niet alleen de Ministeries (van BZK en
LNV) onderling samen, maar stemmen we ook nauw af met bijvoorbeeld de
initiatiefnemers van het Deltaplan Biodiversiteitsherstel, waarin vertegenwoordigers van zowel landbouw als natuurorganisaties en de wetenschap de
handen ineen hebben geslagen ten behoeve van biodiversiteitsherstel.
Vraag 7
Hoe wilt u verder biodiversiteitsverlies en verlies van (historische) landschapselementen voorkomen? Deelt u de mening dat goede kwaliteit van
landschappen noodzakelijk is voor het behoud van natuur en biodiversiteit?
Zo nee, waarom niet? Zo ja, hoe geeft u dit vorm in het kabinetsbeleid?
Antwoord 7
De inrichting van het landschap is belangrijk voor behoud van natuur en
biodiversiteit. Landschapselementen als houtwallen vervullen bijvoorbeeld
een belangrijke rol in het behoud van onze biodiversiteit, als schuilplaats voor
insecten, maar dragen ook bij aan de klimaatopgave en vervullen culturele
landschapswaarden. Deze synergie zal het Ministerie van LNV benutten bij de
inzet voor het behoud en bevorderen van landschapselementen, onder meer
in het toekomstig GLB. Vooruitlopend op het toekomstig GLB treedt het
Ministerie van LNV in overleg met de provincies om te bezien wat op korte
termijn zou kunnen worden gedaan om landschapselementen beter te
beschermen.
Soms vergt biodiversiteit juist een open landschap, omdat weidevogels
afhankelijk van landschap, met zo min mogelijk hoge landschapselementen.
Afwegingen moeten daarom steeds op gebiedsniveau worden gemaakt, met
prioriteiten en bescherming van lokaal kansrijke soorten. Deze gebiedsgerichte aanpak komt samen in de LNV-visie die zich richt op het sluiten van
kringlopen op een ecologisch volhoudbare manier. Daarnaast hebben we in
het Natuurpact (2013) met provincies afspraken gemaakt over onder andere
de realisatie van het Natuurnetwerk Nederland. Om dit netwerk te voltooien
moet in 2027 minimaal 80.000 ha nieuwe natuur zijn gerealiseerd.
Vraag 8
Deelt u de zorgen die uit de enquête naar voren komen over de komst van
meer bedrijven en bedrijfsterreinen, de bouw van (grote) stallen, uitbreiding
van wegen en spoorlijnen, de bouw van windmolens en de aanleg van
velden met zonnepanelen rondom natuurgebieden?. Hoe bent u voornemens
natuur en landschap te beschermen bij de ruimtelijke inpassing van dergelijke
ontwikkelingen, en welke kaders geeft u daarvoor mee aan decentrale
overheden?
Antwoord 8
Zie antwoorden vragen 2, 3 en 4/5.
Vraag 9
Ziet u de uitkomsten van de Nationale Landschap Enquête als extra ondersteuning voor het opnemen van het Nederlands Landschap als «nationaal
belang» in de NOVI? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 9
Ja. In het Kabinetsperspectief van de NOVI is behoud en versterking van
(inter-)nationale unieke, cultuurhistorische, landschappelijke en natuurlijke
kwaliteit al indicatief genoemd als nationaal belang. Dit belang uit zich in
bescherming van waardevolle, open en kwetsbare landschappen voor
ruimtelijke ontwikkelingen die een inbreuk doen op de kernkwaliteiten van het
landschap met haar unieke gebieden, structuren en objecten. Dit sluit aan bij
de uitkomsten van de Nationale Landschap Enquête.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

Vraag 10
Hoe beoordeelt u het feit dat 92% van de deelnemers aan de enquête vindt
dat de overheid haar verantwoordelijkheid moet nemen als regisseur van het
Nederlands landschap en dat de overheid landschapsbelangen integraal moet
meewegen bij alle ruimtelijke ontwikkelingen?
Antwoord 10
Het integraal meewegen van landschapsbelangen in ruimtelijke ontwikkelingen is een opgave waar rijk en medeoverheden gezamenlijk voor staan. De
uitkomst van de enquête onderstreept dat de deelnemers veel waarde
hechten aan behoud en bescherming van het Nederlandse landschap.
Op grond van het Europees Landschapsverdrag heeft het Rijk een systeemverantwoordelijkheid voor landschap (nationaal belang). De rol van het Rijk in
dit belang is de om (wettelijke) randvoorwaarden te creëren om cultureel
erfgoed en landschappelijke en natuurlijke kwaliteiten voor de lange termijn
in stand te houden. Op basis van weging van nationale belangen zoals
omschreven in het Kabinetsperspectief NOVI wordt met behulp van NOVIafwegingsprincipes het maatschappelijk debat gevoerd en worden keuzes
gemaakt. De nadere invulling per gebied van de op nationaal niveau
gemaakte keuzes is overgelaten aan provincies en gemeentes.
Vraag 11
Bent u bereid om de Kamer een brief te sturen over de wijze waarop u de
onlangs aangenomen motie-Smeulders/ Van Eijs (Kamerstuk 34 986, nr. 24)
gaat uitvoeren, waarin de regering wordt verzocht om in samenspraak met
decentrale overheden een methode te ontwikkelen waarbij zachte waarden,
zoals milieu, gezondheid en klimaat, worden gekwantificeerd?
Antwoord 11
Ja, ik zal de Kamer hierover schriftelijk informeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4