Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

36 050

Wijziging van de Wet elektriciteit en drinkwater
BES (bevorderen uitvoerbaarheid), wijziging van
de Wet volkshuisvesting, ruimtelijke ordening
en milieubeheer BES en de Wet financiën
openbare lichamen BES (uitbreiding van de
zorgplicht voor afvalwater en verbreden
heffingsgrondslag) en de Warenwet BES
(afstemming drinkwaterwetgeving)

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 29 juni 2022
Met belangstelling heb ik kennisgenomen van het verslag van de vaste
commissie voor Infrastructuur en Waterstaat van 13 mei met betrekking
tot het onderhavige wetsvoorstel. De leden van de fracties van Christen
Unie, PVV, CDA, D66 en VVD hebben nog enkele vragen en opmerkingen.
In het navolgende ga ik in op de vragen en opmerkingen uit het verslag,
waarbij de volgorde van het verslag is aangehouden.
Ik hoop dat met onderstaande beantwoording de vragen en opmerkingen
afdoende zijn beantwoord zodat de openbare behandeling van het
voorstel van wet voldoende is voorbereid. Waar mogelijk zijn vragen van
dezelfde aard en inhoud gezamenlijk beantwoord of is verwezen naar een
eerder antwoord. Om de verwijzing naar gelijksoortige vragen of
antwoorden te vereenvoudigen is daartoe een nummering aangebracht.
Inhoudsopgave

kst-36050-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

blz.

Algemeen deel
Inleiding
Wijziging van de Wedb en Warenwet BES (artt. I en V)
Tarifering op Saba
Sturings- en interventiemogelijkheden
Borging leveringszekerheid drinkwater
Consultatie 2020
Wijziging van de Wet vrom BES en Wet financiën openbare
lichamen BES (artt. II en III)
Aanleiding voor de wijziging van de Wet vrom BES en de Wet fin
BES
Afvalwaterheffing
Gevolgen van het wetsvoorstel

2
2
2
2
4
5
6

7
10
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 050, nr. 6

1

7

Algemeen deel
Inleiding
(1) De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de regering in hoeverre er
met deze voorgestelde wetswijzigingen invulling wordt gegeven aan de
afspraak in het coalitieakkoord om de vaste lasten voor nutsvoorzieningen
te laten dalen en het leven in Caribisch Nederland betaalbaarder te
maken.
Hierover kan worden opgemerkt dat de voorgestelde wetswijzigingen
geen directe invulling geven aan de afspraken in het coalitieakkoord over
de vaste lasten voor nutsvoorzieningen, maar de vigerende wetsartikelen
blijven daar voldoende ruimte voor bieden, met name de mogelijkheid tot
het verstrekken van subsidie.
Mede omdat het aantal drinkwateraansluitingen is gestegen, is het
benodigde subsidiebedrag ook gestegen en dit was niet structureel
geregeld. Er moest steeds jaarlijks bekeken worden hoe hoog de
financiële bijdrage kon zijn, wat tot onzekerheid leidde bij de nutsbedrijven omdat zij gewoon waren de rest zelf aan te vullen. Met het
coalitieakkoord, aangevuld met structurele extra middelen uit de IenW
begroting, worden middelen toegekend voor een structurele verlaging
van de vaste (Sint Eustatius, Bonaire) en gebottelde (Saba) drinkwatertarieven. Het rapport over een duurzame financiële exploitatie van de
drinkwatervoorziening in Caribisch Nederland1 vormt de basis voor de
hiervoor benodigde subsidiebedragen en daarin is ook de verwachte groei
in aansluitingen tot en met 2027 meegenomen. Mocht de groei echter
sneller gaan dan verwacht, of als er meer aansluitingen komen, dan heeft
dat wel effect op de hoeveelheid subsidie per vaste aansluiting.
Wijziging van de Wedb en Warenwet BES (artt. I en V)
Tarifering op Saba
(2) De leden van de D66-fractie vragen of kan worden aangegeven of bij
de keuze om al of niet bij te springen de drie doelen van tarifering, zijnde
consumenten- en investeerdersbescherming en productiekwaliteit, nog
steeds gehanteerd zullen worden? In bredere zin vragen deze leden zich
af: kan nader toegelicht worden wat het afwegingskader voor al of niet
bijspringen met meer subsidie is?
Daarnaast willen de leden weten of de regering het eens is met deze leden
dat hierbij de garantie dat gezond drinkwater beschikbaar is voor iedereen
op Saba hoofdzaak zou moeten zijn?
De regering is het hiermee eens. De toegang tot gezond drinkwater dat
beschikbaar is voor iedereen is hoofdzaak. De ILT ziet toe op de kwaliteit
en leveringszekerheid van drinkwater. Maar drinkwater dat heel duur is, is
niet goed toegankelijk. Daarom verleent de Minister van IenW aan (de
distributeurs op) alle drie de eilanden structurele subsidies teneinde de
drinkwatertarieven te verlagen; en daarbovenop ook incidentele subsidies
voor investeringen in de watervoorziening. Die laatste zijn belangrijk voor
de robuustheid en toegankelijkheid van het systeem en zouden zonder
subsidie geheel worden doorberekend in hogere tarieven.

1

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2021/11/16/bijlage-2-verkenningexploitatie-drinkwatervoorziening-caribisch-nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 050, nr. 6

2

De drie doelstellingen van tariefregulering liggen ten grondslag aan de
regels die in de Wet elektriciteit en drinkwater BES (verder: Wedb) zijn
opgenomen over het vaststellen van de tarieven en de mogelijkheid
subsidie te verstrekken. Deze spelen geen rol meer bij het verstrekken van
subsidie die slechts tot doel heeft een deel van de kosten van de distributeur te dekken om de tarieven die in rekening worden gebracht bij
afnemers te verminderen. In generieke zin wordt een afwegingskader
geboden door de Algemene wet bestuursrecht, de Kaderwet subsidies I
en M in het algemeen, en in het bijzonder de huidige Tijdelijke subsidieregeling drinkwater BES en rioolwaterzuiveringsinstallatie Bonaire 2018 tot
en met 20242. Deze regelingen bevatten geen nadere inhoudelijke criteria
die kunnen worden gehanteerd bij de afweging of een subsidie verstrekt
zal worden.
De beschikbaarheid van budget is wel een voorwaarde. Het beschikbare
budget voor de subsidiëring van de drinkwatertarieven is structureel
opgehoogd met budget uit het coalitieakkoord in combinatie met een
verhoogde structurele bijdrage vanuit de IenW begroting. Het in
afstemming met de eilanden uitgevoerde onderzoek naar de exploitatie
van de drinkwatervoorziening vormt de basis voor de verwachte
benodigde subsidies.
(3) De leden van de CDA-fractie willen weten wat de stand van zaken is ten
aanzien van de drinkwaterbottelfabriek. Is de bottelfabriek inmiddels
aangewezen als producent en distributeur op grond van artikelen 2.2 en
3.2 van de Wet elektriciteit en drinkwater BES?
De regering kan bevestigen dat de drinkwaterbottelfabriek op Saba eind
2021 in werking is getreden. Het Openbaar Lichaam Saba is voornemens
om later dit jaar een verzoek tot aanwijzing als producent en distributeur
in te dienen. Hierover is al contact geweest met het Ministerie van IenW,
maar de formele aanvraag moet nog ingediend worden.
(4) De leden van de ChristenUnie-fractie vragen zich af waarom de
regering stelt dat een structurele bijdrage voor de kosten van water buiten
de scope van het wetsvoorstel valt en onderdeel is van de activiteiten van
het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (hierna: SZW),
terwijl de subsidies om de prijzen voor drinkwater structureel betaalbaar
te houden wel onderdeel zijn van de activiteiten van het Ministerie van
IenW.
Op p. 8 van de Memorie van Toelichting heeft de regering bedoeld aan te
geven dat de Minister van IenW niet bevoegd is tot het wijzigen van de
«Beleidsregels onderstand BES 2017». Overigens geldt dat de bijzondere
onderstand ten principale niet voor het leveren van een structurele en
categorale kostenbijdrage is bedoeld. Kenmerkend voor de bijzondere
onderstand is dat deze slechts kan worden verleend in geval van een
persoon die als gevolg van bijzondere individuele omstandigheden wordt
geconfronteerd met noodzakelijke bestaanskosten waarin de algemene
onderstand niet voorziet en die de aanwezige draagkracht te boven gaan.
Het Ministerie van IenW draagt inderdaad wel degelijk bij aan het
verlagen van de drinkwatertarieven en dat wordt méér en bestendigd
n.a.v. de afspraken in het coalitieakkoord. In de Wedb is al de mogelijkheid
opgenomen om subsidies te verstrekken teneinde de drinkwatertarieven
te verlagen. Het budget uit het coalitieakkoord is ontoereikend voor het
structureel kunnen blijven verlagen van de drinkwatertarieven in lijn met
het eerder genoemde onderzoek naar de financiële exploitatie van de
2

https://wetten.overheid.nl/BWBR0040698/2021-10-30.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 050, nr. 6

3

drinkwatervoorziening; IenW maakt daarom structureel extra budget vrij
uit de eigen begroting. Er is onder coördinatie van het Ministerie van BZK
afgestemd over de verdeling van de coalitieakkoord middelen in het kader
van de bredere ambities voor Caribisch Nederland in het coalitieakkoord.
(5) De leden van de ChristenUnie-fractie vragen wat de regering verstaat
onder betaalbaar drinkwater. Wanneer moeten er volgens de regering
extra subsidies verleend worden aan de distributeur om de tarieven voor
afnemers te kunnen verlagen? Tevens informeren de leden in hoeverre de
Ministeries van IenW en SZW daarbij samen werken.
Het in afstemming met de eilanden uitgevoerde onderzoek naar de
exploitatie van de drinkwatervoorziening vormt voor de regering de basis
voor de verwachte benodigde subsidies om op circa $ 7 per maand voor
het vaste tarief (Bonaire, Sint Eustatius) uit te komen. De verwachte groei
in drinkwateraansluitingen is meegenomen in de berekeningen voor de
benodigde subsidiebedragen. Voor Saba is gerekend met de voortzetting
van de tijdelijke COVID-subsidie voor het tijdelijk verlagen van de prijzen
van gebotteld drinkwater (resulterend in circa $ 3,50 c.q. 4,50 per 3 c.q. 5
gallon drinkfles). Hiermee wordt een continuering van sterk verlaagde
tarieven t.o.v. de hoge kostprijs voor nu en in de toekomst zeker gesteld.
Om het ijkpunt voor het sociaal minimum te realiseren moeten de
inkomens en de kosten van levensonderhoud beter met elkaar in balans
worden gebracht. In dat kader hebben de ministeries van IenW en SZW
periodiek overleg, alsook met andere departementen.
Sturings- en interventiemogelijkheden
(6) De leden van de VVD-fractie leden vragen welke maatregelen de
Minister van IenW kan treffen bij buitengewone omstandigheden in
samenspraak met het eilandbestuur en de drinkwaterbedrijven. Ook zijn
zij benieuwd waarom er momenteel geen afdoende instrumenten
beschikbaar zijn? Tot slot willen deze leden weten op welke termijn deze
wel kunnen worden verwacht.
De regering kan bevestigen dat de Minister van IenW verschillende
mogelijkheden heeft om maatregelen te treffen voor zover het drinkwater
betreft. In artikel 6.12 van de Wedb zijn al de volgende bevoegdheden
opgenomen:
1. Als de Minister van IenW vaststelt dat een producent of distributeur
van drinkwater niet in staat is zijn bij of krachtens de wet gestelde
taken uit te voeren of zijn verplichtingen na te komen, kan de Minister
van IenW die producent of distributeur opdragen voorzieningen of
maatregelen te treffen, waaronder het staken van de productie of de
distributie.
2. De Minister van IenW kan in het belang van een betrouwbare en
duurzame drinkwatervoorziening en de volksgezondheid geheel of
gedeeltelijk voorzien in faciliteiten, middelen en bijstand die noodzakelijk zijn voor het uitvoeren van het bepaalde bij of krachtens de wet.
3. De Minister van IenW kan van een producent, een distributeur, een
eigenaar van een productie-installatie van drinkwater voor eigen
gebruik waarmee ook aan anderen drinkwater ter beschikking wordt
gesteld of een afnemer van drinkwater de gegevens en inlichtingen
verzoeken die nodig zijn voor de uitvoering van de taken en bevoegdheden op grond van de wet.
4. De Minister is bevoegd tot oplegging van een last onder dwangsom.
Deze bevoegdheden worden met het wetsvoorstel uitgebreid, omdat
deze in het geval van buitengewone omstandigheden niet toereikend
zijn om de drinkwatervoorziening aan burgers te garanderen. Er hoeft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 050, nr. 6

4

immers geen sprake van te zijn dat een producent of distributeur van
drinkwater (een van) zijn taken niet uitvoert of verplichtingen niet
nakomt. En maatregelen kunnen breder zijn dan het voorzien in
faciliteiten, middelen en bijstand.
Na inwerkingtreding van het wetsvoorstel kan de Minister van IenW in het
geval van buitengewone omstandigheden alle maatregelen treffen die hij
redelijkerwijs nodig acht in het belang van de veiligstelling van de
openbare drinkwatervoorziening. De crisisbevoegdheid is niet nader
wettelijk ingekaderd, allerlei maatregelen zijn mogelijk. Een voorbeeld van
een maatregel is het in tijden van schaarste bepalen dat huishoudens
voorrang hebben op de levering van drinkwater op bedrijven. Een enkele
uitzondering op mogelijke maatregelen is het kunnen aanpassen van de
tarieven, deze worden bepaald via een wettelijk vastgelegde systematiek
waarvan met deze bevoegdheid niet wordt afgeweken.
Borging leveringszekerheid drinkwater
(7) De leden van de VVD-fractie constateren dat de verplichting om een
minimale drinkwatervoorraad van zeven aaneengesloten kalenderdagen
aan te houden komt te vervallen. De verantwoordelijkheid voor de
zorgplicht komt te liggen bij de distributeurs, die met de Inspectie
Leefomgeving en Transport (hierna: ILT) in overleg kunnen gaan om de
noodcapaciteit te bepalen. De leden van de VVD-fractie vragen welke
uitgangspunten de ILT zal hanteren voor het bepalen van de noodcapaciteit.
Het aanhouden van een voorraad van zeven dagen geeft volgens de
regering geen garantie voor het daadwerkelijk beschikbaar zijn en kunnen
leveren van deze voorraad aan afnemers bij een calamiteit of ramp. De ILT
kijkt bij het beoordelen van de kwaliteits- en capaciteitsdocumenten
(KCD’s) van de drinkwaterdistributeurs naar de robuustheid van het
gehele drinkwatervoorzieningssysteem. Uitgangspunten zijn (1) dat bij
een calamiteit of ramp de drinkwatervoorziening zo goed mogelijk in
stand blijft, (2) dat de levering bij eventuele uitval snel (gedeeltelijk)
hersteld kan worden en (3) dat wanneer langdurige uitval niet te
voorkomen is er een nooddrinkwatervoorziening ingericht kan worden. Bij
de nooddrinkwatervoorziening is drie liter per persoon per dag het
(minimale) uitgangspunt. Dit is ook het uitgangspunt in Europees
Nederland.
Zowel op Bonaire (WEB) als op Sint Eustatius (STUCO) bereiden de
distributeurs geactualiseerde KCD’s voor waarin ook de nooddrinkwatervoorziening wordt meegenomen. Voor Saba is een geactualiseerd KCD
beschikbaar.
– Voor Bonaire (WEB) geldt: tijdens calamiteiten zal er tenminste 3 en
max. 30 liter per persoon per dag worden verdeeld aan de bevolking.
Ook bij 30 liter per persoon per dag kan WEB dit met de huidige
reservoircapaciteit ruimschoots langer dan 7 dagen volhouden.
– Voor Sint Eustatius (STUCO) geldt: de nooddrinkwatervoorziening
wordt in het kader van de actualisatie van het KCD opnieuw tegen het
licht gehouden. De beschikbare reservoircapaciteit is ook bij STUCO
voldoende om tenminste 3 liter per persoon per dag voor langer dan 7
dagen te kunnen leveren.
– Voor Saba geldt: in de huidige plannen is rekening gehouden met een
drinkwatervoorraad (deels in flessen en deels in een reservoir) van
tenminste 6 dagen. Zo nodig kan bij een naderende orkaan extra
voorraad in flessen geproduceerd worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 050, nr. 6

5

(8) De leden van de PVV-fractie vragen of de regering beseft dat het over
een noodvoorziening van drinkwater gaat en dat het schrappen van deze
verplichting een noodvoorziening van drinkwater aan te houden grote
gevolgen kan hebben voor de instandhouding van de noodwatervoorziening.
Zie voor een antwoord op deze vraag het antwoord bij punt 7.
(9) De leden van de ChristenUnie-fractie vragen waarom is gekozen voor
het schrappen van de eis om een verplichte drinkwatervoorraad aan te
houden en niet voor een kleinere voorraad die minder risico’s omtrent
bacterievorming met zich meebrengt.
Er is door de regering, in overleg met de nutsbedrijven, gekozen voor het
breder formuleren van de wetsbepaling zodat deze meer recht doet aan
de uitvoerbaarheid van de wet en de lokale differentiatie per eiland. Een
kleinere voorraad aanhouden behoort tot de mogelijkheden. Zie verder
het antwoord bij punt 7.
Consultatie 2020
(10) De leden van de VVD-fractie hebben gelezen dat tijdens de consultatie
van het wetsvoorstel in 2020 door een aantal partijen werd gesuggereerd
het afvalwaterbeleid te baseren op het principe «de vervuiler betaalt» in
plaats van op een hybride systeem waarbij zowel de toeleverancier van
afvalwater als de afnemer van effluent uit de zuiveringsinstallatie betaalt.
Echter, een hybride vorm waarbij zowel gezuiverd irrigatiewater wordt
verkocht als een afvalwaterheffing wordt geheven is onderdeel van de
financieringsvoorwaarden van de Europese Commissie voor de rioolwaterzuiveringsinstallaties (hierna: RWZI) op Bonaire. Deze suggestie is
daarom niet overgenomen in het wetsvoorstel. Tegelijkertijd lezen deze
leden dat in de meest recente beslisnota’s staat dat de invoering op
Bonaire van de afvalwaterheffing politiek gevoelig ligt, vanwege de
lastenverzwaring voor burgers.
De leden van de VVD-fractie zijn benieuwd hoe de tekst uit de beslisnota’s,
waarin wordt ingegaan op de gevoeligheid van de afvalwaterheffing door
de lastenverzwaring van burgers en het principe «de vervuiler betaalt»,
rijmt met de financieringsvoorwaarden van de Europese Commissie.
De financieringsvoorwaarden van de Europese Commissie omvatten o.a.
een hybride systeem waarbij zowel de toeleverancier van afvalwater (de
vervuiler betaalt) als de afnemer van effluent uit de zuiveringsinstallatie
betaalt. Dit rijmt met het principe «de vervuiler betaalt», omdat men
middels een afvalwaterheffing betaalt voor afvalwaterlozingen. Het
principe wordt aangevuld met de verkoop van effluent, hetgeen het
spaarzaam omgaan met beperkt watervoorraad ten goede komt evenals
de exploitatie van de RWZI. Voor het invoeren en de precieze invulling van
de afvalwaterheffing is het Bestuurscollege Bonaire verantwoordelijk. Er is
al een afvalwaterverordening met een nulheffing in werking en de
Eilandsraad van Bonaire heeft in december 2021 ingestemd met
aanpassing daarop, op voorwaarde dat er een andere tariefstelling zou
komen dan diegene die het Bestuurscollege had voorgesteld (zie ook het
antwoord op punt 13).
Daarin komen de hoogste lasten bij de hotels en restaurants terecht,
omdat deze het meeste afvalwater produceren door toeristisch verbruik.
Ook dat rijmt met het principe «de vervuiler betaalt». De verhoging van de
toeristen- en natuurbelasting is daar ook mee in lijn. De huishoudens
worden hierdoor weliswaar minder belast, maar betalen nog steeds wel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 050, nr. 6

6

een deel van de kosten voor hun afvalwaterzuivering (i.v.m. de kosten
voor het transport via de riolering of via het ophalen door vacuüm trucks).
(11) De leden van de CDA-fractie vragen zich af of het onderzoek naar een
duurzame financiële exploitatie van de drinkwatervoorziening dat
inzichten zal geven om het proces, indien mogelijk, beter in te richten,
zodat drinkwater voor de inwoners structureel betaalbaar blijft en de
subsidies vanuit het ministerie beheersbaar blijven, inmiddels is afgerond.
De regering kan bevestigen dat het rapport «Verkenning exploitatie
drinkwatervoorziening Caribisch Nederland» is afgerond en op
16 november 2021 is gedeeld met de Tweede Kamer, als bijlage bij de
brief voorafgaand aan het Wetgevingsoverleg Water3.
Wijziging van de Wet vrom BES en Wet financiën openbare
lichamen BES (artt. II en III)
Aanleiding van de wijziging van de Wet vrom BES en de Wet fin BES
(12) De leden van de VVD-fractie zijn benieuwd of het ministerie zicht
heeft op de exploitatiekosten van de RWZI na de periode 2020–2024 en de
ontwikkeling van de afvalwaterheffing. Daarnaast zijn deze leden
benieuwd of daarmee definitief besloten is dat na 2024 geen subsidie
meer zal worden verstrekt voor de RWZI en de financiering vanaf dat
moment kostendekkend moet zijn vanuit de incrementele invoering van
de afvalwaterheffing.
In antwoord op de gestelde vragen geeft de regering aan dat de
(verwachte) exploitatiekosten van de RWZI zijn onderzocht tot en met 2026
en samengevat in een viertal scenario’s4. De ministeries van IenW en
Binnenlandse Zaken en het Bestuurscollege Bonaire hebben afgesproken
om van scenario 4 uit te gaan, waarin sprake is van een hoge verwachte
watervraag en groei van toerisme (en dus veel afvalwater); en met groot
onderhoud aan de AWZI. Daarin zal er naar verwachting altijd een
exploitatietekort blijven, óók na verkoop van irrigatiewater en invoering
van een significante afvalwaterheffing. Daarom is overeengekomen dat
het Ministerie van IenW jaarlijks € 1 miljoen bijdraagt aan de exploitatie
van de RWZI. In de periode 2020 – 2024 komt daar in totaal € 4 miljoen bij
(ter compensatie van de incrementele invoering afvalwaterheffing). Vanaf
2025 blijft het bij de structurele subsidie van € 1 miljoen per jaar.
(13) De leden van de D66-fractie vragen of de regering nader kan
toelichten hoe de wetswijziging er zorg voor draagt dat de grote vervuiler
betaalt en de kosten van de afvalwaterheffing zodanig worden verdeeld
dat de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen en sociale minima
zoveel mogelijk worden ontzien.
In dat verband vragen de leden zich af hoe de percentuele kostenverdeling
bijvoorbeeld tussen hotels en restaurants aan de ene kant en burgers aan
de andere kant is? Worden ook andere (toeristische) bedrijven verantwoordelijk gehouden? Zo ja, hoe? Wat betekent het concreet aan
lastenverzwaring voor de burgers van Bonaire? En welke rol voorziet de
regering voor Nederland om te zorgen dat deze lastenverzwaring niet te
hoog is?

3
4

Verkenning exploitatie drinkwatervoorziening Caribisch Nederland | Rapport | Rijksoverheid.nl.
https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/
detail?id=2022Z10603&did=2022D21755.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 050, nr. 6

7

De wetswijziging maakt het mogelijk dat de Openbare Lichamen in
Caribisch Nederland een afvalwaterheffing mogen heffen, maar invoering
ervan is de verantwoordelijkheid van de Openbare Lichamen.
Op Bonaire is er al een afvalwaterverordening met een nulheffing in
werking, en de Eilandraad heeft eind 2021 ingestemd met een aanpassing
van de afvalwaterverordening, mits de tariefstelling is aangepast. Die
nieuwe verordening is nog niet gepubliceerd maar de tarieven waarmee
de Eilandsraad heeft ingestemd zijn wel al bekend:
• Alle drinkwateraansluitingen betalen een bedrag van 5 dollar per
maand;
• Hotels betalen 500 dollar per kamer per jaar: vanuit de gedachte dat de
RWZI ter bescherming van de koralen is waar vooral de gasten van de
hotels voor komen;
• Restaurants betalen 600 dollar per jaar: veel kosten zijn er door het
schoonmaken van vacuum chambers omdat veel restaurants geen
vetvangers hebben en alles door de afvoer spoelen. Het vet verstopt
de vacuum chambers en dat kost elke keer geld om weer goed te
krijgen.
De hoogste lasten komen dus bij de hotels en restaurants terecht (die het
door kunnen berekenen aan toeristen) en dus bij de sterkste schouders.
Er worden geen andere toeristische bedrijven belast, maar via een door
het Bestuurscollege voorgenomen verhoogde toeristen- en natuurbelasting worden toeristen wel medeverantwoordelijk voor het opbrengen
van de benodigde financiering. Daarmee wordt niet alleen het vervuiler
betaalt principe toegepast (vanuit de gedachte dat toeristen via hotel- en
restaurantbezoek veel afvalwater produceren; en bovendien o.a. vanwege
het mariene milieu naar Bonaire komen), maar wordt ook mogelijk
gemaakt dat huishoudens een beperkte stijging van de lasten ervaren.
IenW subsidieert jaarlijks € 1 miljoen voor de exploitatiekosten van de
RWZI. Aanvullend daarop subsidieert IenW in 2020 tot en met 2024 in
totaal € 4 miljoen extra. Dit komt ten goede aan het beperken van de
lastenverzwaring.
(14) Ook zijn de leden van de D66-fractie benieuwd hoe deze wet zich
verhoudt tot het bredere beleidsplan natuur en milieu voor Caribisch
Nederland.
Met de wijziging van de Wet volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en
milieubeheer BES (verder: Wet VROM Bes) en de Wet financiën openbare
lichamen BES (verder: Wet FIN Bes) wordt het voor alle drie de eilanden
een mogelijkheid (onder verantwoordelijkheid van het openbaar lichaam)
om een afvalwaterheffing in te voeren. Op Bonaire hebben de RWZI en de
AWZI een cruciale rol in het afvalwatermanagement en daarmee met het
voorkomen van het lozen van ongezuiverd water op zee. Er is daarom
afgesproken dat de zuiveringscapaciteit van de RWZI en de AWZI vergroot
wordt met budget van het Natuur en Milieu beleidsplan (NMBP). Dat valt
onder het NMBP doel 1.2 (Effective waste and wastewater management).
Mochten de andere eilanden in het kader van het behalen van doel 1.2 van
het NMBP ook tot een vorm van afvalwaterzuivering overgaan, dan is het
door deze wetswijziging een optie voor hen om de kosten daarvan (deels)
te dekken middels het invoeren van een afvalwaterheffing.
(15) Deze leden van de D66-fractie vernemen ook graag hoe het
wetsvoorstel zich verhoudt tot wat is afgesproken in het coalitieakkoord
over het betaalbaar houden van nutsvoorzieningen en een versnelde
overstap op volledig duurzame energie, riolering en een betere drinkwa-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 050, nr. 6

8

tervoorziening zodat de vaste lasten voor nutsvoorzieningen dalen. Kan
daarbij tevens worden toegelicht hoe dit wetsvoorstel past in het tijdpad
richting de realisatie van de doelstelling uit het coalitieakkoord en hoe
deze er in bredere zin uitziet?
In antwoord op de bovenstaande vragen kan worden aangegeven dat
voor het betaalbaar houden van de drinkwatervoorziening met budget uit
het coalitieakkoord en met extra budget uit de IenW begroting structureel
middelen beschikbaar worden gesteld. Voor de elektriciteitstarieven is ook
budget beschikbaar gesteld; voor het verlagen van de telecomkosten vindt
overleg plaats tussen o.a. de ministeries van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties, Financiën en Economische Zaken en Klimaat. Voor de
overstap naar volledig duurzame energie worden de leden naar de
Minister voor Klimaat en Energie verwezen.
Voor een betere drinkwatervoorziening zijn niet alleen de drinkwatertarieven van belang, maar ook de robuustheid van de drinkwaterproductie
en -distributie. Daartoe kunnen (de distributeurs op) alle drie de eilanden
de komende jaren subsidie ontvangen (zie ook de Tijdelijke subsidieregeling drinkwater BES en rioolwaterzuiveringsinstallatie Bonaire 2018 tot
en met 2024), zodat er wordt geïnvesteerd in de waterlevering (en de
kosten daarvan niet geheel door de nutsbedrijven doorberekend hoeven
te worden in de tarieven). Op Sint Eustatius wordt bijvoorbeeld het
drinkwaternet sterk uitgebreid, en wordt het huidige netwerk gerenoveerd. Op Saba is men o.a. voornemens een extra distributielijn voor het
vervoer van reverse osmosis water aan te leggen, wat de waterzekerheid
vergroot. En op Bonaire overweegt men de waterproductie verder uit te
breiden. Het tijdspad voor het structureel borgen van verlaagde drinkwatertarieven is per direct (na publicatie, voorzien in juli 2022, van de
vernieuwde Tijdelijke subsidieregeling drinkwater BES en RWZI Bonaire
2018 tot en met 2024). De werkzaamheden op Sint Eustatius zijn al gestart
en lopen naar verwachting tot en met 2024. Voor Saba en Bonaire wordt
naar verwachting later dit jaar of in 2023 gestart met de werkzaamheden.
Voor wat betreft een versnelde overstap op riolering: dit is niet per
definitie doelmatig. De aanleg van een (riool)leidingnetwerk is door de
fysisch-geografische en demografische kenmerken van de eilanden
kostbaar. In het kader van het Natuur- en Milieubeleidsplan (NMBP) zullen
alle drie de eilanden een afvalwatervisie opstellen en naar verwachting
eind 2022 opleveren, waarmee richting wordt gegeven aan de benodigde
afvalwater management projecten voor de verbetering van de waterkwaliteit. Daarnaast is op Bonaire in 2022 een pilot van start gegaan met
demo installaties om afvalwater niet meer centraal te zuiveren, maar op
meerdere locaties, zodat uitbreiding van het rioolnet niet nodig is. Daarbij
wordt ook ingezet op hergebruik van het gezuiverde effluent om zo in te
spelen op waterschaarste. Het is hoe dan ook wel nodig om de zuiveringscapaciteit van de RWZI en de AWZI op Bonaire te vergroten. En een 40-tal
huishoudens in het rioleringsgebied is nog niet aangesloten, en dat dient
wel te gebeuren. Hiervoor is NMBP budget beschikbaar en de planning
volgt na oplevering van de afvalwatervisie (dat is naar verwachting eind
2022).
(16) De leden van de CDA-fractie vragen de regering te bevestigen dat op
Saba en Sint Eustatius desalniettemin de meeste huizen en bedrijven
afvalwater lozen in een beerput. Deze leden van de CDA-fractie vragen de
regering daarnaast in te gaan op de vraag of de aanwezige beerputten ook
onder de reikwijdte van de zorgplicht zullen vallen.
Dit is de regering bekend. Of een beerput onder de reikwijdte van de
zorgplicht valt is afhankelijk van het gebied waarin deze zich bevindt. In de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 050, nr. 6

9

Wet vrom BES is bepaald dat het bestuurscollege zorgdraagt voor de
inzameling van huishoudelijk afvalwater in gebieden waar dat doelmatig
is. Met het wetsvoorstel wordt het inzamelen van afvalwater verbreed tot
het beheer van afvalwater. Het wetsvoorstel laat ongewijzigd dat de
eilandsraad in de afvalwaterverordening de gebieden aanwijst waarin de
inzameling of het beheer doelmatig is. In de aangewezen gebieden is
aansluiting op riolering verplicht of wordt inhoud van een beerput of
septic tank met een tankwagen opgehaald. In niet aangewezen gebieden
geldt de zorgplicht niet. Het gaat hier om buitengebied waar percelen ver
van de bebouwde kom of een RWZI/AWZI liggen en inzameling, transport
en zuivering van afvalwater niet kosteneffectief zou zijn.
(18) De leden willen weten hoe de kwaliteit van het grondwater
beschermd kan worden tegen verontreiniging via beerputten en wat zijn
de concrete plannen op dit vlak?
In reactie op bovenstaande vraag kan worden gesteld dat beerputten in
principe werken met een (biologisch) reinigingsmechanisme, maar daar
wat dat onvoldoende werkt of lekt, grondwater verontreinigd kan raken.
Het is niet bekend om hoeveel onvoldoende werkende/lekkende
beerputten het gaat. De Openbare Lichamen van Saba en Sint Eustatius
maken ieder een afvalwatervisie en leveren die naar verwachting
respectievelijk begin 2023 en eind 2022 op. Daaruit kunnen de vervolgstappen bepaald worden voor een beter afvalwaterbeheer op die
eilanden. Er is budget uit het Natuur- en Milieubeleidsplan (NMBP) voor
vervolgacties.
(19) De leden informeren of de regering bekend is met het feit dat op Sint
Eustatius door de Statia Utility Company (STUCO) dicht onder de kust
brak grondwater wordt opgepompt dat geschikt wordt gemaakt voor
drinkwater en via het leidingnet bij de afnemers terechtkomt? Daarnaast
vragen de leden zich af of er een relatie is tussen de grootschalige
aanwezigheid van beerputten en de gevallen van legionella-besmettingen
(genoemd op blz. 23 van de memorie)? Zo nee, op grond waarvan wordt
dit verband uitgesloten? De leden vragen zich af of de regering kan
bevestigen dat er op Saba en Sint Eustatius ook gevallen bekend zijn van
besmetting van het leidingwater met salmonella?
Dit is de regering bekend. Op Sint Eustatius wordt door STUCO dicht
onder de kust grondwater opgepompt. Dit is iets minder zout dan
zeewater. De invloed van beerputten is op deze locatie onwaarschijnlijk.
Belangrijk daarbij is dat de zuivering met RO (reversed osmose) een zeer
robuuste barrière tegen microbiologische verontreinigingen vormt
waardoor eventuele verontreinigingen, inclusief die door de legionellabacterie, worden tegengehouden en niet in het drinkwater terecht komen.
Op Saba wordt met dezelfde technologie (RO) gezuiverd. Besmetting van
het leidingwater met salmonella is de regering niet bekend.
(20) Verder vragen de leden op welke wijze de kwaliteit van het leidingwater op Saba en Sint Eustatius wordt gegarandeerd?
Zowel op Saba als op Sint Eustatius (en ook op Bonaire) wordt de
kwaliteit van het drinkwater bewaakt met een wettelijk meetprogramma.
Afvalwaterheffing
(21) De leden van de PVV-fractie vragen aan de regering wat de financiële
gevolgen zijn voor de waterrekening van de inwoners van Bonaire en of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 050, nr. 6

10

de regering beseft dat de drinkwatertarieven op Bonaire veel hoger zijn
dan bijvoorbeeld in Nederland terwijl de salarisinkomsten veel lager
liggen.
De consequenties zijn als volgt. Voor huishoudens gaat de waterrekening
per 1 januari 2023 met circa $ 5 per maand omhoog. De regering is zich er
van bewust dat de drinkwatertarieven hoger zijn dan in Europees
Nederland en dat de salarisinkomsten lager liggen en mede daarom heeft
het Kabinet zich gecommitteerd aan het ijkpunt voor het sociaal
minimum, waarmee wordt beoogd om de inkomens en kosten voor
levensonderhoud meer met elkaar in balans te brengen. De
drinkwaterproductie- en distributiekosten op Bonaire zijn hoog door het
gebrek aan grote zoetwatervoorraden, de ondergrond en de beperkte
aantallen aansluitingen waarover die productie- en distributiekosten
verdeeld kunnen worden. Daarom verleent de Minister van IenW
structureel subsidie om de drinkwatertarieven substantieel te verlagen
t.o.v. de hoge kostprijs. En verleent de Minister van IenW jaarlijks subsidie
voor de exploitatie van de RWZI, teneinde de lastenverzwaring van de
afvalwaterheffing te beperken.
Gevolgen van het wetsvoorstel
(21)De leden van de PVV-fractie vragen aan de regering wat de gevolgen
zijn voor de kwaliteit en de benodigde capaciteit voor de noodwatervoorziening, zodra de verplichting om een noodvoorziening van drinkwater
voor tenminste zeven aaneengesloten dagen van het verzorgingsgebied
komt te vervallen.
Zie het antwoord bij punt 7.
(22) De leden van de CDA-fractie informeren naar de stand van zaken van
het onderzoek door het Openbaar Lichaam Bonaire naar een alternatieve
wijze van financieren van het bedrag om de betaalbaarheid van de
heffingen te kunnen borgen.
De regering kan aangeven dat de Eilandsraad van Bonaire december 2021
heeft ingestemd met het voorstel van het Bestuurscollege om een deel
van de exploitatiekosten voor de RWZI op te brengen via het verhogen
van de toeristen- en natuurbelasting. Bij doorvoering van dat voorstel zal
uit beide belastingopbrengsten jaarlijks maximaal $ 300.000 ($ 600.000 in
totaal) bestemd worden voor de exploitatie van de RWZI. De nieuwe
toeristenbelasting gaat in per 1 juli 2022. Voor wat betreft de natuurbelasting is bij de regering nog niet bekend wanneer deze in verhoogde
vorm wordt ingevoerd.
Daarnaast wordt de exploitatie van de RWZI gefinancierd uit de afvalwaterheffing, de opbrengsten van verkoop van irrigatiewater, en de
structurele (en tussen 2020 tot en met 2024 ook incidenteel extra)
subsidies van het Ministerie van IenW.
(23) De leden van de CDA-fractie vragen naar welke consultatie is
verwezen op bladzijde 17 van de memorie van toelichting van het
onderhavige voorstel, die niet is meegestuurd maar uitsluitend ter inzage
gelegd bij het Centraal Informatiepunt van de Tweede Kamer?
In antwoord op de gestelde vraag kan worden aangegeven dat het
wetsvoorstel tweemaal is geconsulteerd. Op pagina 17 van de toelichting
bij het wetsvoorstel wordt gerefereerd aan de eerste consultatieronde in
2019 van een voorgaande versie van het wetsvoorstel. Een belangrijke
aanleiding van dat voorstel was een herinvoering van een progressief

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 050, nr. 6

11

tariefstelsel voor drinkwater. Na consultatie is daarvan afgezien en is
besloten het herziene voorstel nogmaals te consulteren. Beide voorstellen
zoals deze voor consultatie zijn voorgelegd, en de openbare reacties die
hierop zijn gegeven, zijn te vinden op www.internetconsultatie.nl.5
(24) De leden van de ChristenUnie-fractie vragen zich af hoe het invoeren
van een extra afvalwaterheffing strookt met de belofte in het coalitieakkoord om het leven in Caribisch Nederland betaalbaarder te maken.
De afvalwaterheffing is als voorwaarde gesteld aan de subsidie van de
Europese Commissie voor de bouw van de RWZI. De lastenverzwaring
voor huishoudens wordt beperkt door het merendeel van de heffing op te
halen bij restaurants en hotels; middels een verhoogde toeristen- en
natuurbelasting; en middels structurele en deels incidentele subsidies. De
afvalwaterheffing zou anders vele malen hoger zijn per huishouden (circa
$ 300 per jaar). Vanuit het coalitieakkoord en vanuit de IenW begroting
ontvangen de eilanden budget voor het structureel verlagen van hun
drinkwatertarieven. Ook neemt de regering andere maatregelen om de
bestaanszekerheid te verbeteren, zoals het verhogen van inkomens.
Tot slot zij opgemerkt dat het voornemen van de Minister voor Klimaat en
Energie en de Minister van IenW is om de Wedb te evalueren. Het is
gebruikelijk om periodiek wetgeving en het stelsel daaromtrent te
evalueren. De wet en bijbehorende regulering en toezicht zijn ruim vijf
jaar van kracht. Een andere aanleiding is een gerechtelijke uitspraak in een
zaak over de tarieven van de elektriciteitsproductie op Bonaire in de
periode 2017–2019, resulterend in een verhoging van de productiekosten
over die periode. In de wet zijn drinkwater en elektriciteit in veel
bepalingen met elkaar verweven, net als het toezicht en de uitvoering in
gecombineerde nutsbedrijven. De evaluatie-opdracht komt van de
ministeries van EZK en IenW gezamenlijk. Deze opdracht is onlangs
verstrekt. Als de evaluatie oplevert dat aanpassing van de Wedb wenselijk
is, zal dat na de evaluatie voorbereid en daarna geïmplementeerd worden.
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
M.G.J. Harbers

5

Overheid.nl | Consultatie Wijziging Wet elektriciteit en drinkwater BES (Wedb) (internetconsultatie.nl) en https://internetconsultatie.nl/wijziging_wedb_bes_2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 050, nr. 6

12