Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2007–2008

31 368

Beroepspraktijkvorming in het mbo

Nr. 2

RAPPORT
Inhoud
3.4.1

DEEL I: CONCLUSIES, AANBEVELINGEN EN BESTUURLIJKE
REACTIES

5

1
1.1
1.2
1.3
1.4
1.5

Over dit onderzoek
Aanleiding
Partijen in het mbo
Financieel belang
Het onderzoek
Leeswijzer

7
7
7
8
10
10

3.4.2

2
2.1
2.2
2.3

Conclusies en aandachtspunten
Hoofdconclusie
Kenniscentra en (leerlingen in) leerbedrijven
Onderwijsinstellingen en (leerlingen in) leerbedrijven
Onderwijsinstellingen en kenniscentra
Rijk, onderwijsinstellingen en kenniscentra
Aandachtspunten

11
11
11

Bijlage

2.4
2.5
2.6
3
3.1
3.1.1
3.1.2
3.1.3
3.1.4
3.1.5
3.2
3.2.1
3.2.2
3.2.3
3.2.4
3.3
3.3.1
3.3.2
3.4

Reacties bewindslieden en veld en slotbeschou,
wing
Algemene opmerkingen
Staatssecretaris van OCW
MBO Raad
Colo
ROC Zadkine
Nawoord Algemene Rekenkamer
Kenniscentra en (leerlingen in) leerbedrijven
Erkenning van leerbedrijven en contacten met
leerbedrijven
Begeleiding van leerlingen door leerbedrijven
tijdens BPV
Positie van allochtone leerlingen
Private activiteiten van kenniscentra
Onderwijsinstellingen en (leerlingen in) leerbedrijven
Rol onderwijsinstellingen voorafgaand aan BPV
Begeleiding leerlingen door onderwijsinstellingen
tijdens BPV
Onderwijsinstellingen en kenniscentra

KST109656B
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

12
13
14
15

16
16
16
17
18
18
19
19
19
20
21
21
23
23
25
27

3.5
3.5.1
3.5.2
3.6

Informatieverstrekking over bezetting BPV-plaatsen
en invoering van het BasisRegister OnderwijsNummer
Kwaliteit en gebruik van openbare registers
leerbedrijven
Rijk, onderwijsinstellingen en kenniscentra
Aansturing, toezicht en controle
Bekostiging
Slotbeschouwing Algemene Rekenkamer

27
28
28
29
29

Overzicht van belangrijkste conclusies, aandachts,
punten en reacties

31

27

DEEL II: ONDERZOEKSBEVINDINGEN

35

1
1.1
1.2

Beroepspraktijkvorming in het mbo: de context
Aanleiding voor het onderzoek
Hoe ziet (beroepspraktijkvorming in) het mbo er
uit?
Wet- en regelgeving
Financieel belang
Onderzoek Algemene Rekenkamer
Leeswijzer

37
37

Kenniscentra en (leerlingen in) leerbedrijven
Erkenning van leerbedrijven
Contacten met leerbedrijven
Begeleiding van leerlingen door leerbedrijven
tijdens BPV
Positie van allochtone leerlingen
Private activiteiten van kenniscentra

46
46
52

1.3
1.4
1.5
1.6
2
2.1
2.2
2.3
2.4
2.5
3
3.1
3.2
3.3
3.4
3.5

Onderwijsinstellingen en (leerlingen in) leer,
bedrijven
Rol onderwijsinstellingen voorafgaand aan BPV
Begeleiding leerlingen door onderwijsinstellingen
tijdens BPV
Organisatie van de begeleiding
Positie van allochtone leerlingen
Informatieverstrekking aan leerbedrijven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 368, nrs. 1–2

37
40
41
44
45

53
58
62

65
65
71
84
87
88

3

95
95

5
5.1
5.2
5.3

Rijk, onderwijsinstellingen en kenniscentra
Aansturing
Bekostiging
Toezicht en controle

106
106
108
109

98

Bijlage

Begrippen, en afkortingenlijst

113

Literatuur

115

3.6

Aansluiting tussen theorie en praktijk

90

4
4.1
4.2

Onderwijsinstellingen en kenniscentra
Informatieverstrekking over bezetting BPV-plaatsen
Invoering van het BasisRegister OnderwijsNummer
Kwaliteit en gebruik van openbare registers
leerbedrijven

4.3

99

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 368, nrs. 1–2

4

DEEL I: CONCLUSIES, AANBEVELINGEN EN BESTUURLIJKE
REACTIES

1 OVER DIT ONDERZOEK
De Algemene Rekenkamer heeft van eind 2005 tot medio 2007 onderzoek
gedaan naar beroepspraktijkvorming (BPV) in het mbo. Dat is het wettelijk
verplichte onderricht binnen het mbo, waar leerlingen het vak waarvoor
ze worden opgeleid in de praktijk oefenen. Leerlingen in het mbo kunnen
kiezen tussen twee leerwegen: de beroepsopleidende leerweg (BOL) en de
beroepsbegeleidende leerweg (BBL). De BOL vindt grotendeels op school
plaats en verder in leerbedrijven; bij de BBL is het omgekeerd. Bij de BBL
is de leerling werknemer in zijn leerbedrijf, in de regel compleet met
arbeidsovereenkomst en salaris.
1.1 Aanleiding
Belangrijke redenen voor dit onderzoek waren enerzijds de signalen, in
2004 en 2005, dat er te weinig BPV-plekken voor mbo’ers zouden zijn, en
anderzijds het grote belang van de praktijkcomponent binnen elke
mbo-opleiding: als een leerling die – bijvoorbeeld door een tekort aan
plaatsen – niet kan vervullen, of niet met voldoende resultaat afrondt,
komt zijn hele opleiding in gevaar. De «uitval» van leerlingen uit het mbo
– het voortijdig beëindigen van een opleiding – is groot en dat zou deels te
maken kunnen hebben met een tekort aan BPV-plekken. Een niet-afgeronde opleiding betekent minder kansen op de arbeidsmarkt, en dat is
maatschappelijk, economisch, en ook persoonlijk, onwenselijk.
1.2 Partijen in het mbo
In ons onderzoek hebben wij achtereenvolgens informatie verzameld bij
de volgende partijen, die allemaal betrokken zijn bij BPV:
• leerlingen;1
• BPV-begeleiders op de onderwijsinstellingen;
• kenniscentra beroepsonderwijs bedrijfsleven (deze organisaties
beoordelen bedrijven die leerbedrijf willen worden, erkennen hen als
ze aan de eisen voldoen, en bewaken ook daarna de kwaliteit van de
leerbedrijven);
• leerbedrijven (hier lopen BOL-leerlingen stage en/of werken werknemers die een opleiding in BBL volgen, onder begeleiding van een
praktijkopleider);
• de Ministeries van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW, stelselverantwoordelijk voor het mbo), en Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV, verantwoordelijk voor het agrarisch onderwijs).
Andere bij BPV betrokken partijen (die wij niet hebben onderzocht) zijn:
• het Centraal Orgaan van Landelijke Opleidingsorganen van het
Bedrijfsleven (Colo), de vereniging van kenniscentra;
• de MBO Raad, de brancheorganisatie voor mbo en volwasseneneducatie; daaronder vallen alle regionale opleidingencentra (ROC’s),
agrarische opleidingscentra (AOC’s) en vakscholen;
• de AOC Raad, de brancheorganisatie van de AOC’s;
• brancheorganisaties waarin het bedrijfsleven zich heeft georganiseerd;
• de Belastingdienst;
• het Ministerie van Economische Zaken.
1

Wij gebruiken in dit rapport de term «leerlingen». De Wet educatie beroepsonderwijs
spreekt van «deelnemers» en ook «studenten»
is in dit verband een veelgebruikte term.

Bij leerlingen en leerbedrijven hebben wij geen controlebevoegdheden; zij
hebben een vrijwillige bijdrage geleverd aan het onderzoek. Bij de andere
partijen hebben we die bevoegdheden wel. In onderstaande figuur staan
alle genoemde partijen met hun onderlinge relaties weergegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 368, nrs. 1–2

7

1.3 Financieel belang
Het financieel belang van beroepspraktijkvorming in het mbo bestaat uit
een particulier deel en een overheidsdeel. Over de totale omvang ervan
kunnen we in dit rapport niets zeggen, omdat de Algemene Rekenkamer
geen controlebevoegdheden heeft bij de particuliere financiers, en omdat
het overheidsdeel onderdeel uitmaakt van de totale rijksbijdrage
(lumpsum) aan onderwijsinstellingen. Geld voor BPV is daarbinnen niet
geoormerkt en onderwijsinstellingen hoeven in hun financiële verantwoordingen niet te specificeren hoeveel ze eraan hebben uitgegeven. In
2006 bedroeg het totaal van rijksbijdragen aan ROC’s, AOC’s en vakscholen volgens de begrotingen van de Ministeries van OCW en LNV € 2703
miljoen en in 2007 € 2746 miljoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 368, nrs. 1–2

8

In figuur 2 staan de geldstromen bij BPV weergegeven.

De ministeries betalen de kenniscentra en onderwijsinstellingen voor de
publieke taken die zij uitvoeren, onder meer op het gebied van BPV. Ook
brancheorganisaties dragen financieel aan BPV bij. Leerbedrijven betalen
hun BBL-leerlingen meestal salaris, en hun BOL-leerlingen soms stage- en
onkostenvergoedingen. Leerbedrijven ontvangen van de Belastingdienst
een fiscale tegemoetkoming als zij mbo-leerlingen opleiden en daarnaast
subsidie van het Ministerie van EZ. Tot slot betalen leerlingen lesgeld of
cursusgeld aan hun onderwijsinstelling en ontvangen BOL-leerlingen van
18 jaar en ouder studiefinanciering van het Ministerie van OCW.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 368, nrs. 1–2

9

1.4 Het onderzoek
Ons onderzoek was erop gericht de kwantitatieve en kwalitatieve
knelpunten rond BPV in beeld te brengen,uit te zoeken hoe die te
verklaren zijn, en aanbevelingen te doen om ze te verminderen of weg te
nemen.
1.5 Leeswijzer
In dit deel I van het rapport staan onze conclusies en aanbevelingen naar
aanleiding van het onderzoek. Aan het eind van dit deel hebben we ook de
reacties van de ministers, de onderwijsinstellingen en de kenniscentra
opgenomen. We sluiten dit deel af met ons nawoord.
Deel II bevat de bevindingen waarop wij de conclusies en aanbevelingen
gebaseerd hebben. Op de website van de Algemene Rekenkamer
(www.rekenkamer.nl) staan de onderzoeksverantwoording en achtergrondinformatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 368, nrs. 1–2

10

2 CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN
2.1 Hoofdconclusie
BPV is naar ons oordeel te vrijblijvend geregeld voor optimale resultaten.
Voor goede resultaten met BPV is een goede samenwerking tussen alle
betrokkenen van wezenlijk belang. Uit ons onderzoek blijkt dat deze
samenwerking in het stelsel zoals het nu werkt, lang niet altijd vanzelf tot
stand komt en ook lang niet altijd zo goed is als ze zou moeten zijn.
Hieronder werken wij deze hoofdconclusie uit in deelconclusies. Deze
spitsen zich toe op belangrijke «relaties» tussen partijen die betrokken zijn
bij BPV.
Wij hechten eraan hier op te merken dat wij in de deelconclusies kritische
kanttekeningen plaatsen bij het doen (of nalaten) van de belangrijkste
betrokkenen bij BPV, maar dat dit doen of nalaten vaak wel te begrijpen
valt in het licht van onze hoofdconclusie: dat één en ander te vrijblijvend
geregeld is om optimale resultaten te halen. Waar binnen dit stelsel van
partijen vaak geen duidelijk «doen» wordt gevraagd, is te begrijpen dat zij
bepaalde dingen niet (uit zichzelf) doen, temeer omdat zij ook verder
genoeg om handen hebben.
2.2 Kenniscentra en (leerlingen in) leerbedrijven

Erkenning van leerbedrijven en contacten met leerbedrijven
Kenniscentra zijn vrij om in overleg met brancheorganisaties en onderwijsinstellingen te bepalen aan welke voorwaarden bedrijven moeten voldoen
om leerbedrijf te worden. BPV-begeleiders op de onderwijsinstellingen
tonen zich over het algemeen tevreden over de kwaliteit van de BPV-plekken die de kenniscentra erkennen.
Kenniscentra zijn ook vrij om te bepalen wat ze daarna, als bedrijven
eenmaal erkend zijn, doen om de kwaliteit van de BPV-plekken te
bewaken. De meeste onderzochte kenniscentra leggen hierbij de nadruk
op adviseren en ondersteunen, niet op controleren en afrekenen van
leerbedrijven op het niet voldoen aan de eisen voor erkenning. Wij denken
dat dit een goed, constructief uitgangspunt is, maar menen dat kenniscentra zo nodig wel moeten kunnen overschakelen naar de rol van
controleur. Er zijn aanwijzingen dat kenniscentra daar moeite mee
hebben; zo wordt erkenning zelden geweigerd en stellen de meeste
kenniscentra het niet verplicht dat praktijkopleiders een cursus volgen.
Begeleiding van leerlingen door leerbedrijven tijdens BPV
Leerlingen zijn over het algemeen tevreden met de begeleiding die ze op
het leerbedrijf ontvangen. Toch blijven er nog mogelijkheden voor
verbetering: leerlingen klagen bijvoorbeeld relatief vaak over te eenzijdig
werk, over het gebrek aan aansluiting tussen het werk en de opleiding
(waardoor ze niet leren wat ze willen en moeten leren), en over een
gebrek aan begeleiding.
Positie van allochtone leerlingen
Ons onderzoek laat relatief lage percentages zien van mogelijke discriminatie van allochtone leerlingen bij BPV, al is elk geval er één te veel.
Discriminatie lijkt vooral voor te komen als leerlingen een BPV-plek
zoeken, en niet als leerlingen eenmaal op een leerbedrijf zijn aangenomen. Bij kenniscentra is relatief weinig bekend over het onderwerp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 368, nrs. 1–2

11

«discriminatie» en de meeste van hen tonen weinig beleidsmatige
aandacht voor dit onderwerp.

Private activiteiten van kenniscentra
De onderzochte kenniscentra voeren, in wisselende mate, naast hun
publieke taken ook private activiteiten uit. Zij hebben deze activiteiten
veelal bij een afzonderlijke rechtspersoon ondergebracht. De kenniscentra
die ook private activiteiten verrichten, laten deze in alle gevallen door
dezelfde buitendienst vertegenwoordigen die ook voor de publieke taken
de externe contacten onderhoudt. In een enkel geval hebben de buitendienstmedewerkers verkooptargets voor de private activiteiten.
Dit alles samen leidt tot een potentieel belangenconflict omdat kenniscentra zich bij de uitoefening van hun publieke taken mogelijk laten leiden
door het uitzicht op een private opdracht. Daarnaast beschouwen
onderwijsinstellingen kenniscentra vanwege hun private activiteiten soms
als concurrenten, omdat kenniscentra in private opdrachten onderwijs
aanbieden aan het bedrijfsleven en daarmee op hun terrein komen. Dat
wekt wantrouwen bij onderwijsinstellingen, terwijl beide partijen elkaar
voor een goede BPV vooral als bondgenoten zouden moeten zien.
Ook de onderwijsinstellingen voeren private activiteiten uit. Omdat die
geen verband houden met BPV, zijn ze in dit onderzoek buiten beschouwing gelaten.
2.3 Onderwijsinstellingen en (leerlingen in) leerbedrijven

Rol onderwijsinstellingen voorafgaand aan BPV
Onderwijsinstellingen maken weinig gebruik van arbeidsmarktanalyses
van de kenniscentra en nemen ook leerlingen aan in opleidingen waarin
heel moeilijk een BPV-plek te vinden is. Zij informeren leerlingen weinig
over het arbeidsmarktperspectief van een opleiding – terwijl relatief veel
leerlingen zeggen dat zij hier wel informatie over zouden willen krijgen.
Daarnaast bieden onderwijsinstellingen hun leerlingen niet altijd begeleiding bij het zoeken naar een plek. Een reden om dit niet te doen is, dat
leerlingen er dan meer van leren. Voor leerlingen komt het erop neer, dat
het van de visie van de onderwijsinstelling afhangt, of zij geholpen
worden bij het vinden van een BPV-plek of niet. Onderwijsinstellingen zijn
vrij om hierin keuzes te maken, dus doen niets tegen de regels als zij hun
leerlingen hier niet bij helpen. Consequentie is echter wel dat het hierdoor
voor leerlingen onduidelijk is – want per onderwijsinstelling verschillend –
op welke begeleiding zij mogen rekenen bij het vinden van een BPV-plek.
Begeleiding leerlingen door onderwijsinstellingen tijdens BPV
Onderwijsinstellingen begeleiden leerlingen in leerbedrijven minder goed
dan ze zouden moeten doen. Het is wettelijk vastgelegd dat onderwijsinstellingen eindverantwoordelijk zijn voor BPV, maar in de wet is niet
aangegeven hoe zij die verantwoordelijkheid moeten invullen en in welke
mate zij leerlingen op de werkplek dienen te begeleiden. De minder goede
begeleiding uit zich in het feit dat relatief veel leerlingen zeggen dat zij
geen vaste begeleider hebben op school, dat begeleiders soms zelf
aangeven niet te kunnen voldoen aan de normen die hun instellingen
hebben voor de begeleiding van leerlingen (door drukte of doordat zij
teveel leerlingen moeten begeleiden), en dat begeleiders matig op de
hoogte zijn van zakelijke aspecten van de BPV (zoals verzekeringen).
BBL-leerlingen krijgen minder begeleiding dan BOL-leerlingen, zonder dat
er goede redenen zijn voor een verschillende begeleiding.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 368, nrs. 1–2

12

Organisatie van de begeleiding
Onderwijsinstellingen kunnen er via een aantal organisatorische maatregelen toe bijdragen dat leerlingen gemakkelijker een plek vinden. Zo blijkt
uit ons onderzoek dat leerlingen minder moeite hebben een plek te
vinden, als hun onderwijsinstelling een maximumnorm hanteert voor het
aantal leerlingen per begeleider. Ook blijkt het voor BOL-leerlingen minder
moeilijk een plek te vinden, als de opleiding werkt met een stagebureau of
een andere afzonderlijke eenheid voor de organisatie van de BPV. Centraal
staat wat ons betreft, dat het vinden van een plek gemakkelijker wordt als
een onderwijsinstelling bewust organisatorische maatregelen treft voor
BPV.
Positie van allochtone leerlingen
In gevallen van mogelijke discriminatie van leerlingen op hun werkplek,
reageren de meeste BPV-begeleiders op de onderwijsinstellingen door
een gesprek aan te gaan met het leerbedrijf (behalve als de signalen te
onduidelijk zijn). Als leerbedrijven aangeven geen allochtone leerlingen te
willen aannemen, vragen de meeste BPV-begeleiders naar de reden.
Informatieverstrekking aan leerbedrijven
De informatieverstrekking door onderwijsinstellingen aan leerbedrijven is
minder goed dan ze zou moeten zijn, zo blijkt uit ons onderzoek. De
instellingen laten het vaak aan de leerling over om het leerbedrijf in te
lichten welke theoretische kennis, praktische vaardigheden en houding hij
binnen het leerbedrijf moet opdoen. Te vaak is er ook zelfs helemaal
niemand die dit aan het leerbedrijf vertelt. Onderwijsinstellingen melden
leerbedrijven ook vaak niet welk eindcijfer hun leerling heeft gekregen
voor zijn BPV. Dat zou wel voor de hand liggen, omdat onderwijsinstellingen in dat eindcijfer het oordeel van de leerbedrijven horen te betrekken. Los daarvan hoort bij normale werkverhoudingen, dat leerbedrijven
van de onderwijsinstelling vernemen welk cijfer de leerling voor zijn BPV
heeft gehad.
Aansluiting tussen theorie en praktijk
De aansluiting tussen de theorie op de onderwijsinstelling en de praktijk
op het leerbedrijf blijft een lastig thema. Volgens leerlingen sluiten
opdrachten binnen het leerbedrijf niet altijd aan bij de opleiding. Een op
de drie leerbedrijven stelt dat de leerling bij aanvang van de BPV over
onvoldoende praktische vaardigheden beschikt. Kenniscentra stellen dat
het de goede kant opgaat, maar dat er nog wel verbetering mogelijk is. Zo
zouden onderwijsinstellingen volgens de kenniscentra beter kunnen
aansluiten bij de bedrijfscycli dan nu (bijvoorbeeld het oogstseizoen in
agrarische beroepen, en de jaarafsluiting in financieel-administratieve
beroepen).
Zij hebben hoge verwachtingen van competentiegericht onderwijs, dat in
de periode tot 2010 wordt ingevoerd om te zorgen voor een betere
aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt.
2.4 Onderwijsinstellingen en kenniscentra

Informatieverstrekking over bezetting BPV-plaatsen en invoering van het
BasisRegister OnderwijsNummer
Onderwijsinstellingen geven kenniscentra onvoldoende en te late
informatie over de feitelijke en verwachte bezetting van BPV-plekken,
zowel voor BOL als voor BBL. Daardoor is het voor kenniscentra moeilijk
om zicht te hebben op de werkelijke bezetting van BPV-plekken en om
toezicht te houden op de kwaliteit van het leerbedrijf en van de BPV-plek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 368, nrs. 1–2

13

De invoering van het BasisRegister OnderwijsNummer (BRON) biedt hier
vooralsnog geen oplossing voor. Met ingang van het schooljaar
2006–2007 is de sector van de beroeps- en volwasseneneducatie (BVE)
waartoe het mbo behoort, gefaseerd overgegaan op BRON. Dat betekent
dat onderwijsinstellingen leerlinggegevens via geautomatiseerde
uitwisselingsprocessen aan de Informatie Beheer Groep (IB-Groep)
leveren.2 De IB-Groep levert de geregistreerde gegevens geanonimiseerd
aan andere partijen, zoals de Inspectie van het Onderwijs. Per 1 juli 2007
moesten onderwijsinstellingen hun BPV-registratie voor BBL-leerlingen,
met uitzondering van de gegevens van leerbedrijven, op orde hebben.

Kwaliteit en gebruik van openbare registers leerbedrijven
De informatie over de bezetting van BPV-plekken in de openbare registers
leerbedrijven, die worden bijgehouden door de kenniscentra, is niet
compleet en niet actueel. De verantwoordelijkheid voor het actueel en
betrouwbaar houden van BPV-gegevens ligt bij de kenniscentra, die
daarvoor afhankelijk zijn van informatie die zij van de onderwijsinstellingen of leerbedrijven moeten krijgen. Het verkrijgen, en het tijdig
verkrijgen, van deze informatie is niet afdwingbaar. De informatie van de
onderwijsinstellingen aan de kenniscentra over de bezetting van de
BPV-plekken is ontoereikend.
Waarschijnlijk (mede) doordat de registers niet compleet en niet actueel
zijn, gebruiken leerlingen en onderwijsinstellingen ze relatief weinig om
een BPV-plek te vinden, en is de match tussen aanbod en vraag niet
optimaal. Er zijn aanwijzingen dat het bij BOL voorkomt dat leerlingen op
niet-erkende BPV-plekken werken. Ook dat kan samenhangen met
tekortkomingen in de informatie in de openbare registers.
2.5 Rijk, onderwijsinstellingen en kenniscentra

Aansturing
Het Ministerie van OCW laat de uitvoerende partijen goeddeels vrij om te
bepalen hoe ze BPV invullen. Signalen uit het verleden – zoals naar
aanleiding van de evaluatie van de Wet educatie beroepsonderwijs (WEB)
van zes jaar geleden (Stuurgroep Evaluatie WEB, 2001) – dat aan deze
vrijheid ook nadelen kleven, hebben hier niets in veranderd.
Bekostiging
Het ministerie kan de bekostiging van het mbo niet gebruiken om te
sturen op goede resultaten van BPV, want de onderwijsinstellingen en de
kenniscentra worden via een lumpsum bekostigd. In de berekening van de
lumpsum zitten wel elementen die een sturende werking hebben, maar
die gaan voor BPV mogelijk juist in de verkeerde richting. Een voorbeeld:
voor onderwijsinstellingen wegen BOL-leerlingen voor 100% mee en
BBL-leerlingen voor 35%; bij de kenniscentra zijn de verhoudingen precies
andersom. De bekostiging brengt hierdoor het risico met zich mee dat
onderwijsinstellingen onevenredig meer aandacht besteden aan
BOL-leerlingen, en kenniscentra meer aan BBL-leerlingen.

2

De IB Groep voert in opdracht van het Ministerie van OCW een aantal onderwijswetten en
-regelingen uit.

Toezicht en controle
In zijn toezicht op onderwijsinstellingen kijkt het Ministerie van OCW
slechts in beperkte mate naar BPV, en het toezicht op de kenniscentra
staat nog in de kinderschoenen. Datzelfde geldt voor de controle op de
scheiding tussen publieke en private activiteiten van kenniscentra. Bij de
onderwijsinstellingen kijkt de auditdienst van de Ministeries van OCW en
LNV hier wel naar. Er is in onze ogen bij de kenniscentra evenzeer reden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 368, nrs. 1–2

14

dit te controleren als bij de onderwijsinstellingen, maar dit gebeurt niet en
er is ook nog geen beleid voor ontwikkeld.
2.6 Aandachtspunten
In dit rapport hebben wij het beeld geschetst dat wij op basis van ons
onderzoek hebben gekregen van hoe BPV in de praktijk verloopt. Voor
goede prestaties van het stelsel als geheel is het van belang dat partijen
goed samenwerken. Uit ons onderzoek blijkt dat die samenwerking op dit
moment niet vanzelf tot stand komt.
Hierbij willen wij de betrokken partijen – de staatssecretaris van OCW, de
onderwijsinstellingen, de kenniscentra, maar ook hun branche- en
koepelorganisaties – vragen te bezien welke verbeteringen nodig zijn, als
zij het met onze conclusies eens zijn. Daarbij past het bij de huidige
constellatie – een grote mate van vrijheid voor de betrokken partijen – dat
partijen zelf bepalen welke verbeteringen dat moeten zijn. Wij merken in
dit verband op, dat vrijheid hier in de richting gaat van vrijblijvendheid,
doordat ze niet vergezeld lijkt te gaan van een voldoende besef van
verantwoordelijkheid voor een goede invulling van die vrijheid. Wij
roepen de staatssecretaris, als stelselverantwoordelijke, op erop toe te
zien dat alle betrokkenen hun verantwoordelijkheid nemen om hun
vrijheid goed in te vullen.
Het zou volgens ons wenselijk zijn, als partijen zich in hun beraadslagingen zouden buigen over de volgende vragen:
• Zijn verbeteringen in het toezicht vanuit het ministerie nodig en
mogelijk?
• Zijn de kenniscentra adviseur, controleur of beide? Op welke manier
zouden kenniscentra moeten toezien op de kwaliteit van hun
leerbedrijven?
• Is het wenselijk dat kenniscentra verkooptargets hanteren voor
buitendiensten die zowel publieke als private activiteiten uitvoeren?
• Is het wenselijk dat BOL- en BBL-leerlingen verschillend worden
behandeld, bijvoorbeeld in de mate waarin ze begeleid worden?
• Op welke wijze zou de arbeidsmarktsituatie voor de onderwijsinstellingen moeten meespelen bij het aannemen van leerlingen? Wat
betekent dit voor de zorgplicht die onderwijsinstellingen op dit punt
krijgen?
• Hoe zien onderwijsinstellingen de begeleiding van hun eigen leerlingen bij BPV, afgezet tegen het landelijke beeld? Is het goed zo, of is er
aanleiding om te veranderen?
• Is er voor onderwijsinstellingen aanleiding de contacten met leerbedrijven en kenniscentra – bijvoorbeeld over de feitelijke bezetting van
BPV-plaatsen – te verbeteren? En komt het voor dat leerlingen BPV
doen op niet erkende leerbedrijven? Als dat zo is: hoe komt het, en wat
is eraan te doen?
• Zien kenniscentra dat bij hun leerbedrijven discriminatie van allochtone leerlingen voorkomt? Als dat zo is: kunnen zij daar vanuit hun
positie iets tegen doen?
In ons onderzoek hebben wij onderzoeksinstrumenten ontwikkeld om in
kaart te brengen hoe BPV werkt, die ook van nut kunnen zijn voor partijen
zelf. Wij stellen deze graag ter beschikking aan de betrokken partijen,
zodat zij zelf een vinger aan de pols kunnen blijven houden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 368, nrs. 1–2

15

3 REACTIES BEWINDSLIEDEN EN VELD EN SLOTBESCHOUWING
In november 2007 heeft de staatssecretaris van OCW mede namens de
minister van LNV haar bestuurlijke reactie gegeven op ons rapport. De
MBO Raad heeft de reacties van de onderwijsinstellingen gebundeld tot
één gezamenlijke reactie, die mede namens de AOC Raad is opgesteld.
Van één onderwijsinstelling (ROC Zadkine) ontvingen we een individuele
reactie. Colo heeft de reacties van de kenniscentra ook gebundeld tot één
gezamenlijke reactie.
Hieronder beginnen we met de algemene opmerkingen uit de reacties.
Vervolgens geven we per onderwerp in ons rapport een samenvatting van
de reacties (de volledige tekst van de reacties is te vinden op onze website
www.rekenkamer.nl).3 Waar wij daar aanleiding toe zien, sluiten we de
samenvatting van de reacties af met een nawoord.
3.1 Algemene opmerkingen

3.1.1 Staatssecretaris van OCW
De staatssecretaris van OCW vindt ons onderzoek van belang, omdat ze
praktijkleren als zodanig van belang vindt. Zij stelt dat het onderzoek zich
richt op het «formele» praktijkleren (de BPV) en niet op allerlei vormen
van beroepsoriëntatie en op kortdurende stages. De staatssecretaris
beschouwt het onderzoek als een waardevolle bijdrage aan de verdere,
succesvolle implementatie van competentiegericht onderwijs in het mbo
en aan de wijze waarop partijen daarbij samenwerken.
De staatssecretaris is het met ons eens dat er verbeteringen in de BPV
mogelijk zijn en ze stelt dat een betere werking van het stelsel rondom het
praktijkleren noodzakelijk is. Voor dit moment om een goede kwaliteit van
de BPV te waarborgen, maar vooral voor straks als de economie minder
gunstig is. De staatssecretaris tekent hierbij aan dat conflicten in het
systeem van de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt zijn
«ingebakken» en dat er altijd sprake zal zijn van een bepaalde mismatch.
Dit betekent echter niet dat het systeem niet zo goed als mogelijk zou
moeten functioneren.
De staatssecretaris vindt in het onderzoek geen aanleiding om grootschalige wijzigingen aan te brengen in taken en verantwoordelijkheden
van partijen, hoewel er in de dagelijkse praktijk wel onduidelijkheid
bestaat over die verantwoordelijkheidsverdeling. De staatssecretaris wil
over een aantal onderwerpen afspraken maken, en die vastleggen in het
bestuursakkoord dat zij begin 2008 wil afsluiten met de MBO Raad en
Colo. Deze punten zullen in elk geval de kwaliteit van de begeleiding van
de leerling betreffen, en de kwaliteit van de ondersteuning van de
leerbedrijven.

3

Om de tekst in deze paragraaf goed te laten
aansluiten bij de rest van ons rapport, gebruiken we hier de termen «leerlingen», «erkenning» en «onderwijsinstelling» waar in de
reacties ook vaak gesproken wordt van «deelnemers», «accreditatie» en «bve-instelling».

De staatssecretaris geeft aan dat in juni 2007 in het bestuurlijk arrangement rond de invoering van competentiegericht onderwijs met onder
meer de MBO Raad, de AOC Raad en Colo al een heldere beschrijving
stond van taken en verantwoordelijkheden van onderwijsinstellingen,
kenniscentra, leerbedrijven en leerlingen. Het wetsvoorstel Deregulering
en Administratieve Lastenverlichting (DAL) verandert en verduidelijkt een
aantal zaken rondom BPV (het wetsvoorstel ligt ter behandeling bij de
Tweede Kamer):
• de onderwijsinstelling is eindverantwoordelijk voor het vinden van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 368, nrs. 1–2

16

•

•

BPV-plaatsen voor haar leerlingen. Deze aanscherping is nodig omdat
het tot nu toe blijkbaar niet voldoende helder was wie eindverantwoordelijk is;
de kenniscentra moeten een kwaliteitszorgsysteem voor de BPV gaan
inrichten. De daadwerkelijke beoordeling (erkenning) van leerbedrijven
zal voortaan in principe nog slechts eenmaal per vier jaar plaatsvinden.
Indien daartoe aanleiding is, kan een kenniscentrum leerbedrijven ook
tussentijds controleren, volgens het wetsvoorstel;
de handtekening van het betrokken kenniscentrum op de BPV-overeenkomst vervalt, omdat onderwijsinstellingen in principe zelf kunnen en
moeten controleren of een bedrijf erkend is. De informatievoorziening
voor de kenniscentra zal straks verlopen via het onderwijsnummer.

3.1.2 MBO Raad
De MBO Raad schrijft in haar reactie dat haar leden de problemen met
begeleiding en communicatie herkennen, en dat deze punten al eerder
door de sector actief zijn aangepakt. Beide onderwerpen komen ook terug
in haar actieplan voor verbetering van de kwaliteit van het onderwijs: Tien
punten voor goed mbo (25 april 2007). De instellingen hebben zich aan
deze doelstellingen gecommitteerd.
De MBO Raad mist in ons onderzoek de recente veranderingen in het mbo
als context: het competentiegerichte onderwijs waarin het praktijkleren
centraal staat. Deze ontwikkeling heeft een groot effect op BPV, op de
relatie tussen onderwijs en bedrijfsleven, en op de aansluiting tussen
theorie en praktijk. Het competentiegerichte onderwijs biedt concrete
oplossingen voor een deel van de problematiek die de Algemene
Rekenkamer signaleert, aldus de MBO Raad. In het implementatieproces
van het competentiegerichte onderwijs de komende tijd is versterking van
BPV namelijk een van de hoofdelementen.
De MBO Raad stelt vast dat de onderwijsinstellingen niet op beleidsniveau
of bestuurlijk niveau in het onderzoek hebben kunnen participeren.
Hierdoor is naar de mening van de MBO Raad de visie van de instellingen
onderbelicht gebleven. De Algemene Rekenkamer heeft vragen gesteld
aan de BPV-begeleiders van de instellingen, maar deze groep heeft
volgens de MBO Raad geen zicht op alle processen binnen de onderwijsinstelling, waardoor het rapport slechts een deel van het verhaal
beschrijft. De MBO Raad vindt dat wij conclusies trekken die we op basis
van onze informatie over de onderwijsinstellingen niet konden trekken.
De MBO Raad vindt verder, dat in het onderzoek geen onderscheid wordt
gemaakt tussen de wettelijk verplichte BPV en het praktijkleren in bredere
zin (een stage, projectopdrachten of praktijksimulatie). De MBO Raad vindt
het essentieel om dit onderscheid te maken, omdat BPV aan een aantal
wettelijke eisen moet voldoen (er moet bijvoorbeeld een BPV-overeenkomst zijn en de BPV moet plaatsvinden in een erkend leerbedrijf). Aan
stage en praktijkleren zijn geen wettelijke criteria verbonden. Doordat in
het rapport geen onderscheid is gemaakt tussen BPV en stage of
praktijkleren, zijn de antwoorden in de ogen van de MBO Raad onvoldoende betrouwbaar voor het trekken van conclusies.
De MBO Raad vindt dat de staatssecretaris de verantwoordelijkheden van
de bij BPV betrokken partijen helder uiteengezet heeft in een brief van
6 oktober 2006 aan onderwijsinstellingen en kenniscentra: de kenniscentra
moeten zorgen voor voldoende geaccrediteerde bedrijven, de scholen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 368, nrs. 1–2

17

voor het vinden van BPV-plaatsen voor hun leerlingen (die op dat punt
ook zelf een inspanningsverplichting hebben) en voor begeleiding van
leerlingen.

3.1.3 Colo
Colo en de kenniscentra vinden dat onze conclusies en aanbevelingen
bijdragen aan het verbeteren van BPV. De kenniscentra onderschrijven
ons oordeel dat BPV te vrijblijvend is geregeld voor optimale resultaten.
Het bestuurlijk arrangement van juni 2007, waarnaar ook de staatssecretaris in haar reactie verwijst, verschaft volgens de leden van Colo
duidelijkheid over de taakverdeling en voorziet in een goede inrichting
van BPV met en in de leerbedrijven. Colo acht het noodzakelijk dat het
Ministerie van OCW erop toeziet dat vrijblijvendheid wordt vermeden,
zodat partijen beter gaan samenwerken om BPV te verbeteren. Daarvoor
dient volgens Colo het Ministerie van OCW de verantwoordelijkheidsverdeling uit het bestuurlijk arrangement expliciet in wetgeving op te
nemen.
Voor een goede inrichting en uitvoering van BPV is de inzet van leerbedrijven cruciaal. Het belang van de inzet en betrokkenheid van leerbedrijven
zal met de implementatie van competentiegericht beroepsonderwijs
bovendien alleen maar groter worden. Reden om de rol van leerbedrijven
en de ondersteuning aan leerbedrijven door kenniscentra explicieter in te
richten. De kenniscentra hebben daarom in het najaar van 2007 een
programmamanager ondersteuning leerbedrijven aangesteld die met de
kenniscentra werkt aan verbetering van de ondersteuning van leerbedrijven, zodat leerbedrijven hun opleidingsfunctie in het mbo nog beter
gestalte kunnen geven.
Wij stellen het onderzoeksinstrumentarium dat wij ontwikkeld hebben om
BPV in kaart te brengen ter beschikking aan betrokken partijen. De
kenniscentra maken graag gebruik van dit aanbod.

3.1.4 ROC Zadkine
ROC Zadkine vindt dat ons rapport een heldere samenvatting geeft van de
realiteit, maar worstelt in de praktijk met regelmatig schuivende verwachtingen van de zijde van de overheid: de ene keer verwacht de overheid dat
het ROC zijn verantwoordelijkheid neemt en samenwerkt met het
bedrijfsleven en de andere keer gaat zij zelf op de bestuursstoel zitten.
ROC Zadkine is van mening dat wij in ons onderzoek vooral door de bril
van de overheid hebben gekeken en dat wij niet zouden moeten suggereren dat regelgeving stringenter moet worden, maar liever dat een regel
kan worden afgeschaft, zoals bijvoorbeeld de erkenning van een leerbedrijf. Rondom erkenning, aldus ROC Zadkine, bestaan allerlei regels
waardoor bedrijven afhaken en veel leerlingen geen BPV-plaats kunnen
vinden.
ROC Zadkine is verbaasd over de verklaringen van knelpunten die wij in
ons rapport noemen. Men stelt dat natuurlijk hier en daar een klachtenregeling aangepast kan worden, maar dat de praktijk vraagt om permanente verbeteringen en het iedere keer opnieuw tegen het licht houden
van wat men doet. Dat vereist dat instellingen worden aangesproken op
hun eigen verantwoordelijkheid. ROC Zadkine geeft aan vanzelfsprekend

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 368, nrs. 1–2

18

aan de slag te gaan met onze inzichten, maar wel vanuit het idee dat het
ROC een eigen verantwoordelijkheid heeft.

3.1.5 Nawoord Algemene Rekenkamer
Wij zijn verheugd te kunnen vaststellen dat alle partijen er blijk van geven
(een aantal) knelpunten rondom BPV te herkennen en te willen aanpakken.

Nawoord bij algemene opmerkingen van de staatssecretaris
De staatssecretaris en wij zijn beiden van mening dat het goed zou zijn het
huidige economisch gunstige tij aan te grijpen om de nodige verbeteringen tot stand te brengen, en er zo voor te zorgen dat BPV ook periodes
van economisch minder gunstig tij aankan.
Nawoord bij algemene opmerkingen van de MBO Raad
Wij stellen vast dat de MBO Raad op een aantal punten kritiek op ons
onderzoek heeft: de context van het competentiegericht onderwijs zou er
onvoldoende in zijn meegenomen, de onderwijsinstellingen zouden niet
op beleidsniveau of bestuurlijk niveau in het onderzoek hebben kunnen
participeren en er zou geen onderscheid worden gemaakt tussen BPV met
alle wettelijke eisen die daaraan worden gesteld en allerlei andere vormen
van praktijkleren.
Wij willen op deze kritiek de volgende reactie geven:
• In ons onderzoek hebben wij vragen gesteld aan leerlingen, scholen,
kenniscentra en leerbedrijven aan de hand van een selectie van
opleidingen die deels wel en deels niet geschoeid waren op de leest
van het competentiegerichte onderwijs. Daardoor voldoet het aan onze
doelstelling om in dit onderzoek een beeld te geven van de geldende
praktijk rond BPV en daaruit lessen te trekken voor de toekomst.
• Met dit onderzoek wilden wij zicht krijgen op mogelijke knelpunten in
de praktijk van BPV, daarom hebben wij onze vragen gericht aan het
adres van de BPV-begeleiders op de scholen. Nadere bevraging van
het beleids- en bestuurlijk niveau zou ons beeld inderdaad verder
hebben kunnen invullen. Wij zijn overigens niet zonder meer bereid
om de MBO Raad te volgen in haar inschatting dat de gemiddelde
BPV-begeleider slecht op de hoogte is van de beleidsaspecten en
bestuurlijke aspecten van BPV.
• Wij hebben in onze vragen aan BPV-begeleiders, kenniscentra en
leerbedrijven tijdens ons onderzoek steeds duidelijk aangegeven, dat
het ons om BPV ging en niet om andere vormen van praktijkleren. Het
lijkt ons onwaarschijnlijk dat dit op grote schaal verkeerd begrepen is,
ook omdat de antwoorden van verschillende groepen betrokkenen
vaak in dezelfde richting wijzen: dat is bij BPV-begeleiders en leerlingen bij voorbeeld het geval.
3.2 Kenniscentra en (leerlingen in) leerbedrijven

3.2.1 Erkenning van leerbedrijven en contacten met leerbedrijven
De staatssecretaris van OCW stelt vast dat kenniscentra tegelijkertijd
adviseur en controleur zijn en zij vindt dit ook wenselijk. Door regelmatig
contact te houden met het leerbedrijf voor ondersteuning kan het
kenniscentrum ook de kwaliteit van BPV bewaken. Met het wetsvoorstel
DAL zijn stappen gezet om de erkenning te vereenvoudigen en de
ondersteuning van leerbedrijven te verbeteren. Op basis van de evaluatie
van de bestandsopname onder alle kenniscentra door de inspectie (zie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 368, nrs. 1–2

19

§ 5.3 in deel 2) zal ook de kwaliteit van de erkenning van de leerbedrijven
opnieuw bekeken worden en zo nodig in het toezichtskader aangescherpt
worden.
De MBO Raad vindt het zorgelijk dat de helft van de ondervraagde
praktijkopleiders geen cursus bij het betreffende kenniscentrum heeft
gevolgd, zoals blijkt uit de enquête onder leerbedrijven. Als een instelling
signaleert dat de praktijkbegeleiders onvoldoende gekwalificeerd zijn en
de erkenning desondanks niet wordt ingetrokken zal de instelling, vanuit
haar integrale verantwoordelijkheid voor BPV, de conclusie moeten
trekken dat het langer benutten van de BPV-plaats niet verantwoord is,
aldus de MBO Raad.
Volgens Colo kan de Algemene Rekenkamer niet stellen dat er aanwijzingen zijn voor de moeite die kenniscentra hebben met het schakelen
tussen de rol van adviseur en controleur. Wij leiden dit af uit het feit dat
erkenningen zelden worden geweigerd en uit het feit dat praktijkopleiders
bij leerbedrijven niet verplicht zijn een cursus te volgen. Colo zet hier
tegenover dat in het afgelopen jaar ruim 13 000 erkenningen zijn
ingetrokken of geweigerd. Redenen hiervoor waren onvoldoende
mogelijkheden voor BPV bij het leerbedrijf, een praktijkopleider die de
scholingsaanwijzing niet heeft opgevolgd of is vertrokken, de wens van
het leerbedrijf om geen leerlingen meer op te leiden, of een wijziging in of
beëindiging van werkzaamheden van het leerbedrijf door fusie, overname
of sluiting.
Over de praktijkopleiderscursus stelt Colo dat de evaluatie van de WEB in
2001 weliswaar tot het advies leidde om praktijkopleiders te certificeren
met het oog op de kwaliteit van de BPV voor BBL, maar dat dit niet is
omgezet in wet- en regelgeving. Belangrijker is volgens Colo dat het
verplicht volgen van die cursus geen garantie is voor kwaliteit. Het gaat er
om dat de praktijkopleider over de juiste kwalificaties beschikt. Dat is een
vast aandachtspunt bij de erkenning en bij de tussentijdse bezoeken aan
leerbedrijven. In hun beide rollen richten opleidingsadviseurs zich op
verbetering en bewaking van de kwaliteit van leerbedrijven en gaan zij de
dialoog aan over het benutten en ontwikkelen van medewerkers.
Leerlingen die BPV volgen krijgen daarbij nadrukkelijk aandacht. In het
verlengde daarvan wordt ook (via diverse kanalen) gevolgd en bewaakt of
het bedrijf ook als leerbedrijf voldoende presteert.

Nawoord Algemene Rekenkamer
Wij merken op dat de staatssecretaris en Colo de combinatie van de rol
van adviseur en controleur niet als mogelijk dilemma zien, en dat Colo en
de MBO Raad er verschillend over denken of praktijkopleiders op de
leerbedrijven een cursus zouden moeten volgen. Colo stelt terecht vast
dat niet in wet- en regelgeving verankerd is dat praktijkopleiders «gecertificeerd» zouden moeten zijn.
Intrekking van erkenningen, zo bleek uit ons onderzoek, gebeurt in de
overgrote meerderheid van de gevallen op verzoek van de betreffende
leerbedrijven – bijvoorbeeld vanwege fusies, sluiting van bedrijven of
omdat bedrijven zelf met BPV willen stoppen.
3.2.2 Begeleiding van leerlingen door leerbedrijven tijdens BPV
De staatssecretaris van OCW stelt dat de rol van de praktijkbegeleider van
het leerbedrijf bijzondere aandacht vraagt, omdat van hem of haar binnen
het competentiegericht onderwijs steeds vaker een andere (en soms
grotere) bijdrage wordt verwacht. School, leerbedrijf en kenniscentrum

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 368, nrs. 1–2

20

zullen zich gezamenlijk moeten inspannen om de praktijkbegeleider
verder toe te rusten voor deze taak. De staatssecretaris ziet op dit punt
geen reden voor nadere bepalingen vanuit de overheid.
Leerlingen zijn minder tevreden over de inhoud en aansluiting van BPV op
het onderwijsprogramma. Het is primair aan de instelling om de inhoudelijke aansluiting van het curriculum en BPV te verbeteren, aldus de
staatssecretaris. Deze aansluiting wordt bewaakt door het toezicht van de
inspectie op de onderwijsinstellingen en de kenniscentra, en door dat
toezicht wordt ook verbetering in de aansluiting gestimuleerd.

3.2.3 Positie van allochtone leerlingen
De onderzoeksresultaten geven weinig aanleiding om extra actie te
ondernemen voor het voorkomen en tegengaan van discriminatie, aldus
de staatssecretaris, maar dit blijft desondanks een belangrijk punt van
aandacht. Leerlingen die zich gediscrimineerd voelen, kunnen hiervoor in
eerste instantie bij hun onderwijsinstelling terecht en in tweede instantie
bij de Inspectie van het Onderwijs, die signalen natrekt over mogelijke
risico’s voor de kwaliteit van het onderwijs. Het betreffende kenniscentrum moet op de hoogte worden gesteld om er een gesprek over te
kunnen voeren met het leerbedrijf. De leerling kan natuurlijk ook terecht
bij de lokaal en regionaal werkende antidiscriminatiebureaus en -meldpunten.
Colo merkt op dat het onderzoek relatief lage percentages van mogelijke
discriminatie van allochtone leerlingen bij BPV laat zien, en dat daarbij
niet is onderzocht of leerlingen die zich gediscrimineerd voelen ook echt
gediscrimineerd zijn. Discriminatie komt voor, maar gebrek aan een
diploma en/of motivatie, beperkte omgangsvormen, slechte taalbeheersing of de wijze van solliciteren blijken veel bepalender te zijn voor
het weigeren van leerlingen dan etniciteit. Colo vindt het essentieel dat
onderwijsinstellingen hun leerlingen beter begeleiden naar en tijdens BPV,
door hen te sterken in hun zelfvertrouwen, hen te socialiseren (werkritme,
omgangs- en beleefdheidvormen), en hen te oriënteren op het beroep
voordat zij in contact treden met de werkgever. Uit de conclusies van de
Algemene Rekenkamer blijkt dat op dit punt nog veel winst is te behalen,
volgens Colo.
Kenniscentra herkennen zich overigens niet in onze conclusie dat ze
weinig beleidsmatige aandacht voor discriminatie zouden hebben.
Verschillende kenniscentra werken met een diversiteitsbeleid mede
gebaseerd op onderzoek naar discriminatie. Er wordt specifiek geworven
naar allochtone opleidingsadviseurs en praktijkopleiders. Steeds meer
bedrijven van etnische ondernemers worden betrokken bij het beroepsonderwijs, onder meer via speciale projecten in de vier grote steden, zodat
ook dit potentieel aan leerbedrijven steeds beter benut wordt. Indien
kenniscentra klachten ontvangen over (vermeende) discriminatie, zal de
opleidingsadviseur altijd contact opnemen met het desbetreffende
leerbedrijf.

3.2.4 Private activiteiten van kenniscentra
De staatssecretaris van OCW stelt dat het de kenniscentra vrij staat om –
in afstemming met alle relevante branches, sociale partners en het
onderwijsveld – andere activiteiten uit te voeren dan hun wettelijke taken.
De wettelijke en niet-wettelijke activiteiten, en de daarvoor gebruikte
middelen, moeten duidelijk gescheiden zijn. Dit hebben de kenniscentra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 368, nrs. 1–2

21

ook zo afgesproken in hun Governance code die in 2007 is ingevoerd. De
staatssecretaris wil met Colo in gesprek over de vraag in hoeverre de
kenniscentra de Governance code naleven. Ze zal daarnaast op basis van
de uitkomsten van de bestandsopname van de inspectie bezien of de
regels aangescherpt moeten worden op het punt van besteding van
publieke middelen voor private activiteiten. De staatssecretaris kondigt
aan dat de inspectie in 2008 specifiek aandacht gaat besteden aan de
publieke en private activiteiten van kenniscentra.
Colo vindt dat wij onterecht de conclusie trekken dat er een potentieel
belangenconflict is omdat kenniscentra zich bij de uitoefening van hun
publieke taken mogelijk laten leiden door het uitzicht op een private
opdracht. Colo stelt dat wij deze conclusie niet kunnen staven met feiten
en ons vooral baseren op signalen van onderwijsinstellingen, die in het
onderzoek niet onderbouwd worden. De kenniscentra hebben eind 2006
hun gezamenlijke visie op de scheiding tussen publiek en privaat
vastgelegd in een eigen Governance code, waaraan zij zich allemaal
hebben gecommitteerd. Het jaar 2007 geldt als invoeringsjaar en in 2008
moeten kenniscentra eraan voldoen. Een onafhankelijke monitorcommissie ziet toe op invoering en naleving van de code. De Governance code
geeft zowel naar letter als geest het vertrouwen dat kenniscentra per
1 januari 2008 publieke en private activiteiten op heldere en strikte wijze
hebben gescheiden. Colo vindt het overigens niet wenselijk dat een
kenniscentrum verkooptargets hanteert voor buitendiensten die zowel
publieke als private activiteiten uitvoeren.
Colo maakt namens zijn leden bezwaar tegen onze constatering dat
onderwijsinstellingen de kenniscentra vanwege hun private activiteiten
soms als concurrenten beschouwen en tegen het feit dat deze gevoelens
in het onderzoek betrokken zijn. Deze gevoelens worden volgens Colo in
een onjuiste context geplaatst en berusten niet op feiten: kenniscentra
begeven zich niet op het terrein van onderwijsinstellingen. Private
activiteiten van kenniscentra betreffen volgens Colo alleen private
cursussen voor praktijkopleiders en die liggen in het verlengde van de
wettelijke taken van kenniscentra. Bovendien begeven ook private takken
van onderwijsinstellingen zich op dezelfde markt als de kenniscentra. Er is
dus volgens Colo inderdaad sprake van concurrentie, maar dan tussen
private activiteiten van nevenstichtingen van kenniscentra en onderwijsinstellingen. Daar kan niemand bezwaar tegen hebben. De kenniscentra
kunnen zich dan ook niet vinden in onze conclusie dat de private
activiteiten van onderwijsinstellingen geen verband houden met BPV en
daarom buiten het onderzoek zijn gelaten.
De MBO Raad vindt vermenging van publieke en private activiteiten
onwenselijk en een dubbelrol voor medewerkers van de buitendienst van
kenniscentra ook.

Nawoord Algemene Rekenkamer
Wij merken over het onderwerp «private activiteiten van kenniscentra» op
dat wij het geven van cursussen aan praktijkopleiders in ons onderzoek
niet hebben opgevat als «private activiteiten» maar als activiteiten die
horen bij de publieke activiteiten. Anders dan Colo stelt, voeren sommige
kenniscentra daarnaast ook private activiteiten uit zoals het geven van
vakinhoudelijke cursussen (zie § 2.5 in deel 2).
Het valt ons op, dat de staatssecretaris zich niet uitspreekt over de vraag
of het wenselijk is dat kenniscentra verkooptargets hanteren voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 368, nrs. 1–2

22

buitendiensten die zowel publieke als private activiteiten uitvoeren. Colo
spreekt zich er wel over uit: men vindt dit niet wenselijk.
3.3 Onderwijsinstellingen en (leerlingen in) leerbedrijven

3.3.1 Rol onderwijsinstellingen voorafgaand aan BPV
De staatssecretaris van OCW schrijft in haar reactie dat het arbeidsmarktperspectief op drie manieren een rol speelt bij het aanbieden van
mbo-opleidingen:
1. Via de kwalificatiestructuur: instellingen kunnen alleen opleidingen
aanbieden als daarvoor kwalificatiedossiers zijn vastgesteld, en die
komen tot stand door intensief overleg tussen onderwijsinstellingen en
bedrijfsleven en na nauwkeurige analyse van de kwalitatieve en
kwantitatieve vraag op de arbeidsmarkt. De kwalificatiestructuur is dus
een eerste regulering van het opleidingenaanbod.
2. Via BPV: leerlingen kunnen geen diploma halen als ze geen BPV
hebben gevolgd. De beschikbaarheid van BPV-plaatsen beïnvloedt dus
het feitelijke aanbod aan opleidingen en is in veel gevallen dan ook
een indicator van het toekomstig arbeidsmarktperspectief.
3. Via de zorgplicht die instellingen krijgen in het wetsvoorstel DAL voor
het arbeidsmarktperspectief: onderwijsinstellingen moeten bij de
besluitvorming over het starten en beëindigen van opleidingen de
«4 M’s» betrekken: middelen, mensen, methoden en markt. Of er een
markt is voor een opleiding moet immers vooral worden beoordeeld
aan de hand van de arbeidsmarktvraag naar afgestudeerde leerlingen.
Met de zorgplicht wil de staatssecretaris van OCW bewerkstelligen dat
onderwijsinstellingen voordat zij een opleiding aanbieden, goed
onderzoeken of hiernaar daadwerkelijk een arbeidsmarktvraag is.
Onderwijsinstellingen kunnen in dit kader gebruik maken van de
arbeidsmarktanalyses van de kenniscentra. Het toezicht op de
zorgplicht wordt samen met de Inspectie van het Onderwijs nader
uitgewerkt.
De staatssecretaris vindt het ook van belang dat leerlingen zich bewuster
worden van de arbeidsmarktsituatie van bepaalde beroepen. Loopbaanoriëntatie en -begeleiding (LOB) is daarbij een belangrijk instrument. De
staatssecretaris van OCW geeft aan, dat zij met de scholen afspraken wil
maken over hoe zij LOB invullen en verder professionaliseren. Zij wil deze
afspraken vastleggen in het eerder genoemde bestuursakkoord en
afspraken in het kader van het competentiegericht onderwijs.
Het baart de staatssecretaris grote zorgen dat bijna 20% van de BOL-leerlingen en 11% van de BBL-leerlingen moeite heeft met het vinden van een
werkplek (cijfers uit de MBO-monitor 2007 van JOB). Het baart haar ook
grote zorgen dat het regelmatig voorkomt dat leerlingen zich niet kunnen
inschrijven voor een BBL-opleiding door gebrek aan BPV-plekken en dat
de meeste onderwijsinstellingen het in 2006 zelfs als voorwaarde stelden
om aan een BBL-opleiding te mogen beginnen. De staatssecretaris vindt
dit onwenselijke ontwikkelingen, zeker vanuit het oogpunt van de
kwalificatieplicht, het voorkomen van voortijdig schoolverlaten en het
leveren van maatwerk aan leerlingen. Zij vindt dat het uitgangspunt moet
zijn dat iedereen die zich aanmeldt voor een opleiding in het mbo, BOL én
BBL, door de onderwijsinstelling geholpen wordt bij het vinden van een
erkende BPV-plaats. In het wetsvoorstel DAL wordt helder vastgelegd dat
de onderwijsinstelling hiervoor eindverantwoordelijk is, aldus de
staatssecretaris.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 368, nrs. 1–2

23

De MBO Raad treft onvolkomenheden aan in onze teksten over de
verhouding tussen het onderwijs en de arbeidsmarkt, en meent dat die te
verklaren zijn door de manier waarop het onderzoek is opgezet. Op
bestuurlijk niveau staat het arbeidsmarktperspectief voor de leerling hoog
op de agenda, stellen zij. Voor opleidingen waar een tekort aan BPV-plaatsen dreigt te ontstaan, hanteren veel onderwijsinstellingen wachtlijsten.
De MBO Raad stelt dat de arbeidsmarktanalyses onvoldoende basis
bieden voor beleid, omdat de werkelijkheid veel complexer is dan een
database waarin vraag en aanbod worden samengebracht. De arbeidsmarktprognoses houden geen rekening met doorstroom naar een hoger
niveau of naar het hbo, zo stelt de MBO Raad. De beschikbaarheid van
BPV-plaatsen valt niet één op één te vertalen naar het arbeidsmarktperspectief, vanwege de conjunctuur: in de zorgsector bijvoorbeeld is er
op de korte termijn een tekort aan BPV-plaatsen, terwijl op de middellange
termijn een groot tekort aan instroom van nieuw personeel wordt
voorzien. Op basis van kortetermijn-arbeidsmarktprognoses krijgt het
onderwijs regelmatig het verwijt dat er te veel jongeren worden opgeleid
voor een bepaald vak, maar uit de werkgelegenheidscijfers blijkt dat
jongeren in de betreffende opleidingsrichting zeer snel een baan vinden.
Daarbij komt dat het onderwijs te maken heeft met jongeren die hun eigen
voorkeur hebben voor een bepaalde opleiding en met jongeren die nog
geen duidelijk beeld hebben van het beroep waarvoor ze willen worden
opgeleid.
De MBO Raad zegt dat het onderwijs zich wel verantwoordelijk voelt voor
het arbeidsmarktperspectief voor de leerlingen, ook al gebruikt het
onderwijs de arbeidsmarktprognoses van de kenniscentra niet intensief.
Onderwijsinstellingen organiseren hun opleidingen in toenemende mate
van breed naar smal en bouwen expliciet momenten in voor oriëntatie- en
loopbaanbegeleiding om de aansluiting tussen het onderwijs en de
arbeidsmarkt te verbeteren.
Via de bekostiging worden onderwijsinstellingen tot slot nog geprikkeld
om niet teveel BOL-leerlingen aan te nemen, aldus de MBO Raad. Zonder
BPV kunnen leerlingen namelijk geen diploma halen, en diplomabekostiging maakt onderdeel uit van de bekostigingssystematiek.
Colo schrijft dat het tekort aan BPV-plekken weliswaar een van de
aanleidingen was voor het onderzoek, maar dat er van algemene tekorten
al langere tijd geen sprake meer is. Waar er toch nog tekorten zijn, is er
sprake van een kwalitatieve mismatch of is er geen of onvoldoende
rekening gehouden met de arbeidsmarktrelevantie bij het starten,
handhaven of uitbreiden van opleidingen. Colo vindt het in dit verband
van belang dat onderwijsinstellingen bij hun inschrijvingsbeleid meer
rekening houden met de landelijke, maar vooral met de regionale
arbeidsmarktvraag, zodat leerlingen meer gaan kiezen voor opleidingen
die arbeidsmarktrelevant zijn en waarvoor voldoende BPV-plekken zijn.
Kenniscentra bieden die informatie, en het is volgens Colo aan het
Ministerie van OCW om voor te schrijven en erop toe te zien dat onderwijsinstellingen hiervan gebruik maken, zodat het opleidingenaanbod op de
arbeidsmarkt afgestemd is en blijft.
De kenniscentra zien hierin mogelijkheden tot verbetering. Zij stellen hun
informatie over de landelijke en regionale stage- en arbeidsmarkt
beschikbaar voor de beroepenoriëntatie van leerlingen in het vmbo en in
het mbo. Verder worden aan de gezamenlijke website van de kenniscentra
bedrijfsprofielen en leervragen van leerlingen toegevoegd, om een
fijnmazige matching van leerbedrijven en leerlingen mogelijk te maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 368, nrs. 1–2

24

Nawoord Algemene Rekenkamer
Wij stellen vast dat de partijen verdeeld zijn over de vraag op welke
manier en in welke mate de arbeidsmarktsituatie een rol speelt in het
handelen van de onderwijsinstellingen en welke rol die zou moeten
spelen. Omdat de arbeidsmarktanalyses van kenniscentra volgens de
MBO Raad onvoldoende basis bieden voor beleid, laten instellingen ze
grotendeels buiten beschouwing. Dat vinden wij te rigoureus; de analyses
geven misschien niet het complete antwoord op de vraag hoe de
arbeidsmarkt voor bepaalde opleidingen eruit ziet, maar wel een deel
daarvan en zijn alleen al daarom voor scholen (een van de) informatiebronnen waarop zij hun handelen kunnen afstemmen. De staatssecretaris
bevestigt dit, maar laat instellingen vrij in hun keus om ze al dan niet te
gebruiken. Colo daarentegen vindt dat de staatssecretaris dit de instellingen zou moeten voorschrijven en erop zou moeten toezien dat zij het
inderdaad doen.
Wij zijn verheugd dat de staatssecretaris uitspreekt dat instellingen hun
leerlingen waar nodig zouden moeten helpen bij het vinden van een
BPV-plek, en dat dit evenzeer voor BOL-leerlingen geldt als voor BBL-leerlingen.
In de bekostigingssystematiek telt inderdaad het aantal diploma’s mee,
zoals de MBO Raad stelt, maar dit is slechts voor 20%. De overige 80%
van de bekostiging is gerelateerd aan het aantal deelnemers.

3.3.2 Begeleiding leerlingen door onderwijsinstellingen tijdens BPV
De staatssecretaris van OCW stelt vast dat leerbedrijven en leerlingen niet
erg tevreden zijn over de betrokkenheid en begeleiding van onderwijsinstellingen; dat blijkt uit ons onderzoek, maar ook uit de MBO Monitor 2007
van JOB. Mbo-leerlingen zijn over de stage zelf positief, maar de
voorbereiding, begeleiding en stageopdrachten krijgen minder goedkeuring. Een betere afstemming tussen scholen en leerbedrijven vinden de
leerlingen daarom noodzakelijk, zowel voor wat betreft de aansluiting van
de BPV op het onderwijsprogramma als voor de begeleiding door de
school en praktijkbegeleider. De staatssecretaris geeft aan een betere
begeleiding van leerlingen en ondersteuning van leerbedrijven essentieel
te vinden om te komen tot een betere kwaliteit van het praktijkleren. Zij
gaat daarvoor eerst kijken naar onderwijsinstellingen die het op dit punt
goed doen en hun goede voorbeelden verspreiden over alle onderwijsinstellingen. De kwaliteit van BPV wordt pas echt beter als op het microniveau tussen school, bedrijf en leerling goed wordt samengewerkt, aldus
de bewindslieden.
De staatssecretaris van OCW gaat haar inspectie vragen binnen de kaders
van het risicogerichte toezicht expliciet aandacht te besteden aan de
begeleiding van de leerling door de school. De periodieke leerlingenklachtenmonitor van het JOB kan gebruikt worden om te bepalen of
intensiever toezicht noodzakelijk is op het niveau van de werkvloer. Over
de verdere uitwerking hiervan zal de staatssecretaris overleggen met de
instellingen en met de inspectie. De verantwoordingsinformatie van
instellingen en kenniscentra zal hierop worden toegesneden, zodat deze
informatie gebruikt kan worden bij de risicogerichte werkwijze van de
inspectie.
De staatssecretaris van OCW geeft aan, dat verschillen in de begeleiding
van BOL- en BBL-leerlingen weliswaar te beredeneren zijn, maar dat het
de vraag is of daar op de juiste manier mee omgegaan wordt.
BOL-leerlingen krijgen meer begeleiding van de instelling dan BBL-leer-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 368, nrs. 1–2

25

lingen. Misschien zouden juist BBL-leerlingen echter meer begeleiding
moeten krijgen, omdat ze minder tijd in de school doorbrengen.
De staatssecretaris wil hierover met de onderwijsinstellingen in gesprek
en zal het expliciet meenemen in de afspraken over een betere begeleiding van leerlingen en leerbedrijven.
De MBO Raad is het met ons eens dat er aanleiding is om de begeleiding
van leerlingen te verbeteren en verder te blijven ontwikkelen. De
afgelopen jaren is er in de sector meer aandacht voor de begeleiding
gekomen. Dit heeft enerzijds te maken met de aanpak van voortijdig
schoolverlaten en anderzijds met de invoering van het competentiegerichte onderwijs. Dat laatste moet de verbinding tussen het beroepsonderwijs en de arbeidsmarkt versterken en de ruimte voor het onderwijs
vergroten om in te kunnen spelen op de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt.
Ter ondersteuning van de onderwijsinstellingen heeft de MBO Raad in
2006 een handreiking gepubliceerd: Beroepspraktijkvorming, het
organiseren van interactie. Deze geeft handvatten voor zowel een betere
communicatie met leerlingen en het bedrijfsleven, als voor een betere
begeleiding. Onderwijsinstellingen kunnen deze handreiking gebruiken
om het BPV-beleid vorm te geven, waar nodig te verbeteren en verder te
ontwikkelen.
De MBO Raad hecht er aan onze conclusies over de begeleiding in
historisch perspectief te plaatsen. In 1996 is de begeleiding van BBL-leerlingen van de kenniscentra overgegaan naar de onderwijsinstellingen. De
financiële middelen die de kenniscentra voor deze begeleiding ontvingen,
zijn volgens de MBO Raad helemaal wegbezuinigd en niet naar de
onderwijsinstellingen gegaan. De mbo-instellingen, verenigd in de MBO
Raad, delen onze conclusie dat de begeleiding kan worden verbeterd,
maar vinden dat daar dan ook financiële middelen bij horen.
De MBO Raad vindt het evident dat BBL-leerlingen minder begeleiding
krijgen dan BOL-leerlingen, omdat de meeste BBL-leerlingen maar een
dag in de week onderwijs volgen, terwijl BOL-leerlingen voltijdsonderwijs
volgen. De MBO Raad vindt het een goed uitgangspunt dat er adequate
begeleiding naar rato moet zijn.
Colo stelt vast dat de BOL- en BBL-opleiding opleiden tot dezelfde
kwalificatie, en dat zowel BOL- als BBL-leerlingen optimaal begeleid
moeten worden om hun diploma te kunnen halen. Kenniscentra kunnen
leerbedrijven en praktijkopleiders alleen dan optimaal ondersteunen, als
er een tijdige informatie-uitwisseling is tussen leerbedrijven, onderwijsinstellingen en kenniscentra – daardoor weten kenniscentra namelijk welke
BOL- en BBL-plaatsen zijn ingevuld.

Nawoord Algemene Rekenkamer
Het verheugt ons dat de staatssecretaris in overleg gaat met de onderwijsinstellingen en inspectie over de vraag hoe de begeleiding van leerlingen
kan worden ondergebracht in het toezicht, en dat de verantwoordingsinformatie hier in de toekomst op in zal gaan. Ook vinden wij het goed
nieuws dat de staatssecretaris de verschillen in begeleiding van BOL- en
BBL-leerlingen op de agenda wil zetten.
De invoering van de WEB met ingang van 1996 betekende een taakverzwaring, omdat onderwijsinstellingen voortaan ook BBL-leerlingen moesten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 368, nrs. 1–2

26

begeleiden bij hun BPV. Wij hebben de mate van financiële compensatie
hiervoor niet onderzocht.
3.4 Onderwijsinstellingen en kenniscentra

3.4.1 Informatieverstrekking over bezetting BPV-plaatsen en invoering van
het BasisRegister OnderwijsNummer
De staatssecretaris van OCW wijst er in haar reactie op het onderzoek op,
dat met de invoering van het wetsvoorstel DAL de «vierde handtekening»
op de praktijkovereenkomst wordt afgeschaft. De onderwijsinstellingen
zullen in de toekomst via BRON tijdige en betrouwbare informatie aan de
kenniscentra moeten verschaffen over de bezetting van BPV-plekken in
BOL en BBL. Overigens zal pas als de informatievoorziening tussen de
kenniscentra en de onderwijsinstellingen op orde is, de vierde handtekening worden afgeschaft. De staatssecretaris ziet geen aanleiding om op
dit punt extra afspraken te maken.
De staatssecretaris meldt nog, dat de koppeling tussen BRON en de
website www.stagemarkt.nl niet in januari 2008 gereed zal zijn, maar op
zijn vroegst halverwege 2009. Via deze koppeling moet er inzicht komen in
de beschikbaarheid van BPV-plekken.
De MBO Raad geeft aan te verwachten dat de informatiestromen over de
bezetting van BPV-plaatsen goed zullen verlopen wanneer BRON volledig
operationeel is.
Colo schrijft dat de kenniscentra bezorgd zijn over de signalen dat de
koppeling tussen BRON en de website stagemarkt.nl wordt uitgesteld naar
2009. Colo verzoekt het Ministerie van OCW dan ook dringend om
conform afspraken prioriteit te geven aan de gegevensuitwisseling tussen
onderwijsinstellingen en kenniscentra, zodat de koppeling tussen BRON
en stagemarkt.nl in het voorjaar van 2008 wordt gerealiseerd.

Nawoord Algemene Rekenkamer
Wij constateren dat de staatssecretaris en de MBO Raad erop vertrouwen
dat BRON ertoe zal leiden dat informatie over de bezetting van BPV-plaatsen goed wordt uitgewisseld. Wij hebben in ons rapport aangegeven wat
er volgens ons nog moet gebeuren voordat de informatie-uitwisseling via
BRON op dit punt echt een vervanging van de vierde handtekening kan
zijn. We vinden het een goede zaak dat de staatssecretaris bevestigt dat de
vierde handtekening pas wordt afgeschaft als de informatievoorziening op
orde is.
3.4.2 Kwaliteit en gebruik van openbare registers leerbedrijven
De MBO Raad merkt in haar reactie op, dat – doordat in de vragen in het
onderzoek geen onderscheid is gemaakt tussen de wettelijk verplichte
BPV en andere vormen van praktijkleren en stages – niet meer valt na te
gaan of de leerlingen die volgens het onderzoek op niet erkende BPV-bedrijven zitten, daar voor BPV zitten of voor een stage of andere vorm van
praktijkleren. In het eerste geval moet het leerbedrijf erkend zijn, in het
tweede geval niet.
Colo geeft aan dat de kenniscentra op basis van een eerste verkennend
onderzoek schatten dat leerlingen in ongeveer 10% tot 20% van de
gevallen werken op BPV-plekken bij niet-erkende leerbedrijven. Het is de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 368, nrs. 1–2

27

verantwoordelijkheid van de onderwijsinstelling om te garanderen dat de
leerling een BPV-plek in een erkend leerbedrijf wordt aangeboden. Het
nieuwe registratiesysteem met de gegevensuitwisseling via BRON,
ondersteunt het erkenningsbeleid van kenniscentra en moet leiden tot het
uitsluitend uitvoeren van BPV bij erkende leerbedrijven.
BPV-overeenkomsten kunnen dan namelijk slechts worden afgesloten als
het bedrijf een erkend leerbedrijf is. Daarmee wordt ook recht gedaan aan
de erkende, veelal ervaren, leerbedrijven die geregistreerd staan en die
daarmee hebben aangegeven leerlingen te willen opleiden. Als de
leerbedrijven te lang niet benut worden, zullen ze afhaken. Vanuit deze
achtergrond zullen de kenniscentra ook de komende periode de gezamenlijke website stagemarkt/leerbanen.nl met daarop erkende leerbedrijven
nog meer onder de aandacht brengen.
Het belangrijkste is volgens Colo een complete en actuele gegevensuitwisseling van BPV-informatie tussen onderwijsinstellingen en kenniscentra. Ons onderzoek geeft aan dat kenniscentra onvoldoende en te late
informatie over de feitelijke en verwachte bezetting van BPV-plekken,
zowel voor BOL als BBL, ontvangen van de onderwijsinstellingen. De
gegevensuitwisseling is essentieel voor het inzicht in de beschikbare
stageplaatsen, het optimaal functioneren van stagemarkt.nl en voor een
goede werking van de registers van de kenniscentra die immers een
fijnmazige matching van leerbedrijven en leerlingen mogelijk moet
maken.

Nawoord Algemene Rekenkamer
Wij merken op dat niet alleen leerlingen zelf, maar ook hun BPV-begeleiders op de instellingen in antwoord op onze vragen stelden dat er
leerlingen zijn die op niet-erkende bedrijven zitten. Dit was voor ons
aanleiding de onderwijsinstellingen te vragen dit voor hun eigen situatie
nader te onderzoeken: komt het voor dat leerlingen BPV doen op nieterkende leerbedrijven en als dat zo is, hoe komt het en wat is eraan te
doen? Wij nemen op basis van deze signalen dus niet voetstoots aan dat
het zo is, maar vinden de signalen wel ernstig genoeg om instellingen aan
te bevelen dit nader te onderzoeken.
3.5 Rijk, onderwijsinstellingen en kenniscentra

3.5.1 Aansturing, toezicht en controle
De staatssecretaris van OCW vindt onze conclusie dat het toezicht op BPV
bij onderwijsinstellingen beperkt is, niet juist. Zij geeft aan dat dit
onderdeel uitmaakt van het waarderingskader van de inspectie. In haar
onderzoeksverslagen van 2004/2005 en van 2005/2006 is gerapporteerd
over themaonderzoeken op dit terrein. De staatssecretaris beaamt dat het
toezicht op BPV bij de kenniscentra in de kinderschoenen staat: daar is
nog geen wettelijke basis voor. Op basis van een convenant heeft de
inspectie de afgelopen anderhalf jaar in een bestandsopname wel alle
kenniscentra onderzocht. Het toezicht wordt voortgezet op basis van een
convenant met Colo en de inspectie, totdat het wettelijk is geregeld.
De staatssecretaris meent dat er aanleiding is om met alle relevante
partijen in het veld te bekijken, op basis van een evaluatie van de
bestandsopname, waar een aanscherping van de toezichtkaders (voor
instellingen en kenniscentra) is gewenst. Zij denkt daarbij aan de volgende
onderwerpen:
• aannamebeleid onderwijsinstellingen van leerlingen;
• begeleiding van leerlingen en ondersteuning van leerbedrijven door
onderwijsinstellingen (en verschillen daarin tussen BOL en BBL);

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 368, nrs. 1–2

28

•

•

formuleren van de kwalitatieve en kwantitatieve criteria waaraan de
opbrengst van de kenniscentra moet voldoen met betrekking tot
geaccrediteerde leerbedrijven en verantwoordingsinformatie hierover;
zorgplicht voor het arbeidsmarktperspectief.

De MBO Raad vindt dat wij terecht constateren dat er veel onduidelijkheden bestaan over de verschillende rollen en taken. Vooral het in stand
houden van die onduidelijkheden heeft de afgelopen jaren tot spanningen
geleid tussen bijvoorbeeld onderwijsinstellingen en de kenniscentra. De
overheid had volgens de MBO Raad de juiste kaders moeten schetsen, de
onderlinge taakverdeling moeten vastleggen en het toezicht hierop
moeten organiseren.
Colo schrijft in zijn reactie dat het Ministerie van OCW, als stelselverantwoordelijke, aanvullend op heldere wetgeving concrete afspraken moet
maken met onderwijsinstellingen en kenniscentra over welke resultaten
en prestaties zij moeten realiseren. Het ministerie moet daarop gericht
toezicht laten uitoefenen. Het Ministerie van OCW gaat dit doen in
strategische akkoorden. Colo noemt het nemen van maatregelen door het
ministerie of het (gedeeltelijk) stopzetten van de bekostiging logische
consequenties van het niet maken of niet nakomen van afspraken en
wettelijke taken.

3.5.2 Bekostiging
De staatssecretaris van OCW geeft in haar reactie aan dat bekostiging,
naast wet- en regelgeving, een van de instrumenten is die de overheid
gebruikt om maatschappelijke doelstellingen te realiseren. Van een
bekostigingsmodel gaat altijd een bepaalde stimulerende werking uit. De
werking wordt bepaald door de inrichting van het model en de beleidscontext waarbinnen het model functioneert. Die context ondergaat voor
dit beleidsterrein tot 2010 een ingrijpende verandering als gevolg van de
invoering van het competentiegericht onderwijs. Om die reden worden de
bekostigingsmodellen voor het mbo en voor de kenniscentra in de
komende jaren aangepast. Centraal daarbij staat de vraag naar een
optimale inrichting van de zogenaamde «incentivestructuur». De
staatssecretaris van OCW geeft aan onze bevindingen op dit punt te zullen
meenemen in haar afwegingen.
3.6 Slotbeschouwing Algemene Rekenkamer
Rondom rollen en verantwoordelijkheden is nu meer duidelijk dan enkele
jaren geleden, vinden alle partijen. Toch valt ons in de reacties op ons
onderzoek op, dat partijen elkaar in hun reacties op belangrijke punten de
zwartepiet toeschuiven. De reacties laten verdeeldheid zien – vaak terug te
voeren op verschillende posities en rollen – en staan soms haaks op
elkaar.
In de reacties van de staatssecretaris, de MBO Raad en Colo bestaat op
onderdelen ook overeenstemming. Dat de begeleiding van leerlingen
vanuit de onderwijsinstellingen moet verbeteren is een mening die
algemeen gedeeld lijkt te worden. Dat er betere afspraken moeten komen
over hoe de verschillende betrokkenen hun rol vervullen, lijkt ook
onomstreden. Het is van groot belang hierover begin 2008 een bestuursakkoord te sluiten dat echt tot verbeteringen voor BPV zal leiden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 368, nrs. 1–2

29

De komende maanden moeten uitwijzen of partijen op deze punten
inderdaad stappen zullen zetten. Daarvan hangt af of de kwalificatie
«vrijblijvend» ook in de toekomst nog opgaat voor het stelsel van BPV.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 368, nrs. 1–2

30

BIJLAGE

OVERZICHT VAN BELANGRIJKSTE CONCLUSIES,
AANDACHTSPUNTEN EN REACTIES

Paragraaf

Conclusie

Aandachtspunten

Reactie

2.2

Rol kenniscentra: adviseren of
controleren.
Begeleiding door leerbedrijven.

Zijn de kenniscentra adviseur, controleur of beide? Op welke manier zouden
kenniscentra moeten toezien op de
kwaliteit van hun leerbedrijven?

Staatssecretaris en Colo zien combinatie
van rollen niet als probleem.
Staatssecretaris meldt dat op basis van
de evaluatie van de bestandsopname
door de inspectie bij de kenniscentra ook
de kwaliteit van de erkenning van leerbedrijven opnieuw bekeken zal worden en
zo nodig in het toezichtskader aangescherpt wordt.
Colo acht cursus praktijkopleiders geen
garantie voor kwaliteit. Of praktijkopleider
de juiste kwalificaties heeft wel, en dat is
vast aandachtspunt bij bezoek aan
kenniscentra.
MBO Raad vindt het zorgelijk dat de helft
van de praktijkopleiders geen cursus bij
het kenniscentrum heeft gevolgd.

Kenniscentra tonen weinig belangstelling voor onderwerp «discriminatie».

Zien kenniscentra dat bij hun leerbedrijven discriminatie van allochtone
leerlingen voorkomt? Als dat zo is:
kunnen zij daar vanuit hun positie iets
tegen doen?

Colo: kenniscentra herkennen zich niet in
conclusie dat ze hiervoor weinig aandacht
zouden hebben. Diversiteitsbeleid, allochtone opleidingsadviseurs en praktijkbegeleiders, etnische ondernemers. Bij klachten altijd contact met leerbedrijf.
MBO Raad: instellingen pakken discriminatie van allochtone leerlingen actief op
en vinden dat kenniscentra hier ook een
actieve rol in moeten spelen.

Private activiteiten, één buitendienst,
verkooptargets: potentieel belangenconflict.

Is het wenselijk dat kenniscentra
verkooptargets hanteren voor buitendiensten die zowel publieke als private
activiteiten uitvoeren?

Colo en MBO Raad achten dit niet wenselijk; staatssecretaris spreekt zich er niet
over uit.
Colo en staatssecretaris verwijzen naar
Governance code van de kenniscentra.
Kenniscentra: er is concurrentie tussen
ons en de onderwijsinstellingen, maar
dan gaat het in beide gevallen om private
activiteiten. Daar kan niemand op tegen
zijn.

Arbeidsmarktperspectief en begeleiding
leerlingen bij vinden BPV-plek.

Op welke wijze zou de arbeidsmarktsituatie voor de onderwijsinstellingen
moeten meespelen bij het aannemen
van leerlingen? Wat betekent dit voor
de zorgplicht die onderwijsinstellingen
op dit punt krijgen?

Staatssecretaris vindt dat ook leerlingen
zich bewuster moeten worden van de
arbeidsmarktsituatie en wil in genoemd
bestuursakkoord afspraken maken met de
instellingen over loopbaanoriëntatie en
-begeleiding. Staatssecretaris wil verder
toezichtkaders aanscherpen, en daarin het
aannamebeleid van de instellingen meenemen. In DAL wordt vastgelegd dat de instelling eindverantwoordelijk is voor het vinden van BPV-plaatsen
door haar leerlingen.
Onderwijsinstellingen kunnen de arbeidsmarktanalyses van de kenniscentra
gebruiken om hun zorgplicht voor het
arbeidsmarktperspectief (uit DAL) in te
vullen, aldus de staatssecretaris.

2.3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 368, nrs. 1–2

31

Paragraaf

Conclusie

Aandachtspunten

Reactie
MBO Raad wijst op complexiteit van de
problematiek. Geeft aan dat instellingen
arbeidsmarktanalyses niet gebruiken
omdat ze onvoldoende basis voor beleid
bieden, maar dat het arbeidsmarktperspectief op beleidsniveau en bestuurlijk
niveau wel hoog op de agenda staat.
Opleidingen worden in toenemende mate
van breed naar smal georganiseerd,
waardoor jongeren zich langer op hun
keuze kunnen oriënteren.
Diplomabekostiging prikkelt scholen om
niet teveel BOL-leerlingen aan te nemen.
Colo vindt dat scholen meer rekening
moeten houden met de landelijke en
regionale arbeidsmarktvraag. Het Ministerie van OCW zou scholen voor moeten
schrijven en erop toe moeten zien dat zij
hiervoor gebruik maken van de informatie
die kenniscentra hierover aanbieden.

Begeleiding leerlingen tijdens BPV;
verschillen BOL-BBL.
Organisatorische maatregelen voor
BPV.
Positie van allochtone leerlingen.

Is het wenselijk dat BOL- en BBL-leerlingen verschillend worden behandeld,
bijvoorbeeld in de mate waarin ze
begeleid worden?
Hoe zien onderwijsinstellingen de begeleiding van hun eigen leerlingen bij
BPV, afgezet tegen het landelijke beeld?
Is het goed zo, of is er aanleiding om te
veranderen?

Alle partijen vinden dat verbeteringen in
de begeleiding mogelijk zijn.
Staatssecretaris vindt een betere begeleiding van leerlingen en ondersteuning
van leerbedrijven essentieel voor een
betere kwaliteit van het praktijkleren. Zij
wil bezien welke onderwijsinstellingen dit
goed doen, en hun goede voorbeelden
verspreiden over alle instellingen. Binnen
de kaders van het risicogerichte toezicht
komt er expliciete aandacht van de
inspectie voor de begeleiding van de
leerling door de school. Verantwoordingsinformatie van instellingen en kenniscentra zal hierop worden toegesneden.
De staatssecretaris erkent dat er redenen
kunnen zijn voor verschillende behandeling, maar vraagt zich af of in de praktijk
de juiste keuzes worden gemaakt;
BBL-leerlingen misschien juist meer
begeleiden omdat ze minder op school
zijn.
MBO Raad: de afgelopen jaren is er meer
aandacht voor de begeleiding. Zij heeft
een handreiking voor de scholen gepubliceerd: Beroepspraktijkvorming: het
organiseren van interactie, die scholen
handvatten geeft voor betere communicatie met leerlingen en het bedrijfsleven.
MBO Raad: bij overgang van de begeleiding van BBL-leerlingen van de kenniscentra naar de instellingen, zijn de financiële middelen daarvoor niet naar de
instellingen gegaan.
De MBO Raad vindt minder begeleiding
voor BBL-leerlingen evident, omdat zij
ook minder onderwijs op school volgen:
adequate begeleiding naar rato is een
goed uitgangspunt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 368, nrs. 1–2

32

Paragraaf

Conclusie

Aandachtspunten

Reactie
Colo vindt dat optimale begeleiding nodig
is van zowel BOL- als BBL-leerlingen.
Vanuit de kenniscentra kunnen leerbedrijven en praktijkopleiders alleen optimaal
ondersteund worden, als kenniscentra
geïnformeerd worden over welke BOL- en
BBL-plaatsen ingevuld zijn.

Informatie aan leerbedrijven over welke
theoretische kennis, praktische vaardigheden en houding leerlingen bij hen
moeten opdoen.

Is er voor onderwijsinstellingen aanleiding de contacten met leerbedrijven en
kenniscentra – bijvoorbeeld over de
feitelijke bezetting van BPV-plaatsen –
te verbeteren? En komt het voor dat
leerlingen BPV doen op niet-erkende
leerbedrijven? Als dat zo is: hoe komt
het, en wat is eraan te doen?

Staatssecretaris vindt dat de ondersteuning van leerbedrijven beter moet, en wil
dit in de aangescherpte toezichtkaders
meenemen.
MBO Raad verwijst naar handreiking
Beroepspraktijkvorming: het organiseren
van interactie, die de instellingen handvatten geeft voor een betere communicatie met leerlingen en leerbedrijven.

Verbeteringen mogelijk in aansluiting
tussen theorie en praktijk.
2.4

Onvoldoende informatie over bezetting
BPV-plekken; BRON.
Openbare registers leerbedrijven niet
compleet en niet actueel; leerlingen
mogelijk op niet erkende BPV-plekken.

Is er voor onderwijsinstellingen aanleiding de contacten met leerbedrijven en
kenniscentra – bijvoorbeeld over de
feitelijke bezetting van BPV-plaatsen –
te verbeteren?

Staatssecretaris en MBO Raad vertrouwen erop dat met volledige operationalisering van BRON de informatie-uitwisseling voldoende zal zijn. Staatssecretaris
laat vierde handtekening pas vervallen als
dit zo is.
MBO Raad: mogelijke begripsverwarring
BPV – andere vormen van praktijkleren.
Daardoor is niet meer na te gaan of de
leerlingen die op niet-erkende BPV-plekken zitten, daar zijn voor echte BPV of
voor andere vormen van praktijkleren en
stages.
Colo maakt zich zorgen over uitstel naar
2009 van de koppeling tussen BRON en
stagemarkt.nl. Colo schat in dat 10% tot
20% van de leerlingen werkt op BPVplekken bij niet-erkende leerbedrijven.
Instellingen moeten de leerling een
BPV-plek bij een erkend leerbedrijf garanderen. Een complete en actuele gegevensuitwisseling tussen instellingen en
kenniscentra is hiervoor essentieel, maar
nu nog onvoldoende.

2.5

Geen actie Ministerie van OCW op
signalen dat vrijlaten partijen ook
nadelen kent.
Bekostigingssystematiek kent averechtse prikkels.
Toezicht op BPV bij onderwijsinstellingen beperkt en bij kenniscentra in
kinderschoenen. Geen controle op
scheiding publiek – private activiteiten
van kenniscentra.

Zijn verbeteringen in het toezicht vanuit
het ministerie nodig en mogelijk?

Staatssecretaris vindt toezicht op BPV bij
onderwijsinstellingen niet beperkt; stelt
dat dit onderdeel is van het waarderingskader van de inspectie.
Staatssecretaris neemt onze opmerkingen
over bekostiging mee bij herziening
bekostigingssystematiek (in te voeren in
2010).
Staatssecretaris erkent dat toezicht op
kenniscentra beperkt is, en wijt dit aan
gebrek aan wettelijke basis. Een aanscherping van de toezichtkaders voor
instellingen en kenniscentra is gewenst,
aldus de staatssecretaris. Zij kondigt
voorts aan dat inspectie in 2008 publieke
en private activiteiten bij kenniscentra
gaat onderzoeken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 368, nrs. 1–2

33

Paragraaf

Conclusie

Aandachtspunten

Reactie
MBO Raad vindt dat onduidelijkheden in
rollen en taken de afgelopen jaren tot
spanningen hebben geleid tussen onderwijsinstellingen en kenniscentra. De overheid had de juiste kaders moeten schetsen, de taakverdeling moeten vastleggen
en het toezicht hierop moeten organiseren.
Colo vindt dat het Ministerie van OCW
aanvullend op heldere wetgeving concrete afspraken moet maken met onderwijsinstellingen en kenniscentra over
resultaten en prestaties en dat het daarop
gericht toezicht moet laten uitoefenen.
Als afspraken niet worden gemaakt of
nagekomen, moet het ministerie maatregelen nemen of de bekostiging (gedeeltelijk) stopzetten.

Wij stellen de onderzoeksinstrumenten
die wij hebben ontwikkeld voor dit
onderzoek graag ter beschikking aan de
betrokken partijen, zodat zij zelf een
vinger aan de pols kunnen blijven
houden.

Colo geeft aan graag gebruik te maken
van dit aanbod.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 368, nrs. 1–2

34

DEEL II: ONDERZOEKSBEVINDINGEN

1 BEROEPSPRAKTIJKVORMING IN HET MBO: DE CONTEXT
1.1 Aanleiding voor het onderzoek
In 2004 en 2005 waren er signalen dat er te weinig BPV-plekken voor
mbo’ers zouden zijn. Het was niet helemaal duidelijk of dat inderdaad het
geval was en zo ja, hoe groot het tekort dan was. Een schatting van de
MBO Raad van januari 2005 kwam uit op een tekort van 8200 plekken
(Tweede Kamer, 2005).
Een daadwerkelijk tekort aan stageplekken zou een groot probleem zijn,
gezien het grote belang van de praktijkcomponent binnen elke mbo-opleiding: als een leerling die – bijvoorbeeld door een tekort aan plaatsen – niet
kan vervullen, of niet met voldoende resultaat afrondt, komt zijn hele
opleiding in gevaar. De «uitval» van leerlingen uit het mbo – het voortijdig
beëindigen van een opleiding – is groot en dat zou deels te maken kunnen
hebben met een tekort aan stageplekken. Een niet-afgeronde opleiding
betekent minder kansen op de arbeidsmarkt, en dat is maatschappelijk,
economisch, en ook persoonlijk, onwenselijk. Het belang van goede
mbo-opleidingen, het belang van de praktijkcomponent daarbinnen en de
signalen van knelpunten vormden samen voor de Algemene Rekenkamer
aanleiding onderzoek te doen naar BPV in het mbo. Wij hebben dit
onderzoek uitgevoerd van eind 2005 tot medio 2007.
BPV,plek moeilijk te vinden
Bijna één op de vijf leerlingen in het mbo vindt het moeilijk een BPV-plek te vinden. Uit
ons onderzoek blijkt dat daar in de praktijk allerlei redenen voor kunnen zijn.
Soms komt het doordat er meer leerlingen zijn dan BPV-plekken. De kappersopleiding
bijvoorbeeld, trekt sinds jaar en dag veel meer leerlingen dan er BPV-plekken zijn.
Soms is de schaarste van BPV-plekken regionaal, bijvoorbeeld als de bedrijven waar
leerlingen stage zouden moeten lopen, in een bepaald deel van het land geconcentreerd zijn. Dat geldt bijvoorbeeld voor de opleiding tot steigerbouwer: omdat gespecialiseerde steigerbouwbedrijven vooral in Noord-Nederland zitten, zijn de BPV-plekken
daar te vinden en zijn ze in de rest van het land schaars. Ook kan de conjunctuur ervoor
zorgen dat het lastiger is een BPV-plek te vinden. Hoe slechter het met de economie
gaat, hoe minder stagiairs bedrijven aannemen. Er zijn dan minder opdrachten, en de
opdrachten díe er zijn moeten zo efficiënt mogelijk worden uitgevoerd – veel bedrijven
kunnen in een dergelijke periode geen tijd vrijmaken om leerlingen te begeleiden die
het vak nog moeten leren, en dus minder productief zijn dan (ervaren) werknemers.
Leerlingen kunnen soms ook moeilijker een BPV-plek vinden, om redenen die met hen
als persoon te maken hebben. Allochtone leerlingen vinden bijvoorbeeld moeilijker
een BPV-plek dan autochtone leerlingen. Tot slot kan het moeilijk vinden van een
BPV-plek ook te maken hebben met de onderwijsinstelling: als die leerlingen niet helpt
bij het vinden van een BPV-plek, kan dat ertoe leiden dat die leerlingen minder gemakkelijk een plek te vinden.

1.2 Hoe ziet (beroepspraktijkvorming in) het mbo er uit?

4

We beperken ons hier tot de onderwijsinstellingen die door het Rijk bekostigd worden. Bij
de particuliere onderwijsinstellingen voor
mbo die er ook zijn, heeft de Algemene Rekenkamer geen controlebevoegdheden.
5
Cijfers per 1 oktober 2004, opgevraagd bij
Centrale Financiën Instellingen (CFI), een
uitvoeringsorganisatie van het Ministerie van
OCW.

Er zijn drie soorten onderwijsinstellingen voor mbo4: de ROC’s, de AOC’s
en de vakscholen. In het schooljaar 2004–2005 waren er 43 ROC’s,
11 AOC’s en 13 vakscholen: in totaal waren er toen dus 67 bekostigde
onderwijsinstellingen die mbo aanboden.5 In 2006 volgden in totaal
491 700 leerlingen een mbo-opleiding en leverde het mbo 144 300
gediplomeerden af (OCW, 2007c).
Mbo-opleidingen zijn ingedeeld in vier niveaus. Niveau 1 is het laagste
niveau en niveau 4 het hoogste.
• niveau 1: de assistentenopleiding;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 368, nrs. 1–2

37

•
•
•

niveau 2: de basisberoepsopleiding (dit geldt tevens als «startkwalificatieniveau»);6
niveau 3: de vakopleiding;
niveau 4: de middenkader- en specialistenopleiding.

Het mbo heeft een «drempelloze toegang»: onderwijsinstellingen mogen
geen diploma-eisen stellen aan leerlingen die willen instromen in het
laagste niveau van een mbo-opleiding.7 Voor de doorstroom naar hogere
niveaus kan de eis worden gesteld dat iemand zijn diploma op het lagere
niveau gehaald heeft.

Beroepspraktijkvorming
Leerlingen in het mbo kunnen kiezen tussen twee leerwegen: de BOL en
de BBL. De BOL vindt grotendeels op school plaats en verder in leerbedrijven; bij de BBL is het omgekeerd. Van alle leerlingen in het mbo in het
schooljaar 2006–2007 deed 72% de BOL en 28% de BBL.
De praktijkcomponent van zowel de BOL als de BBL heet BPV; bij BOL
wordt ook nog vaak de term «stage» gebruikt. Deze term wordt in de
praktijk zowel gebruikt voor «echte» BPV – die aan een aantal wettelijke
eisen moet voldoen – als voor andere vormen van praktijkleren die
daaraan niet hoeven te voldoen. Wij gebruiken daarom in dit rapport
alleen de term «BPV» en niet «stage». Leerlingen die hun opleiding volgen
in de BOL brengen minimaal 20% en maximaal 60% van hun tijd door op
BPV in een leerbedrijf. De rest van de tijd zitten zij op school. Bij BBL is de
leerling werknemer in zijn leerbedrijf. BBL-leerlingen brengen daar
minimaal 60% van hun tijd door, en de rest van de tijd op school.
Het doel van BPV is dat leerlingen de competenties die bij hun opleiding
horen en die niet op school kunnen worden geleerd, in een leerbedrijf in
de praktijk brengen onder begeleiding van een praktijkopleider of
leermeester. De beoordeling of een bedrijf geschikt is om als leerbedrijf te
fungeren, wordt gedaan door een kenniscentrum beroepsonderwijs
bedrijfsleven (hierna: «kenniscentrum»): dat heet «erkenning» of
«accreditatie». Er zijn achttien kenniscentra, die elk actief zijn op het
gebied van één of meer bedrijfstakken. Vanuit de kenniscentra bezoeken
opleidingsadviseurs8 bedrijven die leerbedrijf willen worden, om te
beoordelen of zij aan de criteria voor leerbedrijven voldoen.

Betrokken partijen
In ons onderzoek hebben wij achtereenvolgens informatie verzameld bij
de volgende partijen, die allemaal betrokken zijn bij BPV:
• leerlingen;
• BPV-begeleiders op de onderwijsinstellingen;
• kenniscentra;
• leerbedrijven;
• de Ministeries van OCW en LNV.

6

In 2003 is door de lidstaten van de Europese
Unie in Lissabon (onder meer) afgesproken,
dat in 2010 minstens 85% van de 22-jarigen in
de Europese Unie een opleiding op startkwalificatieniveau zou moeten hebben afgerond.
7
Dat is vaak niveau 1 en soms niveau 2, voor
opleidingen waar niveau 1 niet bestaat.
8
Dit is de benaming die het meest gebruikt
wordt; andere zijn: bedrijfsadviseurs,
(bedrijfs-)consulenten of adviseurs beroepspraktijkvorming.

Andere bij BPV betrokken partijen (die we niet hebben onderzocht) zijn:
• Colo, de vereniging van kenniscentra;
• de MBO Raad, de brancheorganisatie voor mbo en volwasseneneducatie;
• de AOC Raad, de brancheorganisatie van de AOC’s;
• brancheorganisaties waarin het bedrijfsleven zich heeft georganiseerd;
• de Belastingdienst;
• het Ministerie van Economische Zaken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 368, nrs. 1–2

38

In onderstaande figuur staan de bovenstaande partijen met hun onderlinge relaties weergegeven.