Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2012–2013

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1885
Vragen van het lid Omtzigt (CDA) aan de ministers van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties en van Financiën over derivaten (ingezonden 14 maart
2013).
Antwoord van minister Plasterk (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties),
mede namens de minister van Financiën (ontvangen 5 april 2013).
Vraag 1
Herinnert u zich dat het verzoek om een overzicht van derivatenposities,
tijdens de regelingen van werkzaamheden van 5 december 2012, een
overzicht betrof van de rijksoverheid en de lagere/mede overheden, inclusief
gemeenschappelijke regelingen én deelnemingen van die overheden?
Antwoord 1
Ja
Vraag 2 en 3
Kan opgemaakt worden uit de overzichten dat geen van de deelnemingen
van het rijk of de gemeentes, provincies, of waterschappen over een
derivatenpositie beschikt?
Welk beleid is van toepassing op deze deelnemingen?
Antwoord 2 en 3
Nee, dit kan niet uit de overzichten opgemaakt worden. In de brief gedateerd
3-12-2012 (kamerstuk 33 489-2) en de brief gedateerd 5-2-2013 (20130000039096) is de reikwijdte van het onderzoek naar de derivatenposities van
decentrale overheden aangegeven. De uitvraag zoals gedaan door mij mede
namens de minister van Infrastructuur en Milieu en in samenwerking met de
provinciale toezichthouders, heeft zich gericht op publieksrechtelijke
organisaties. Dit zijn gemeenten, provincies, waterschappen en hun gemeenschappelijke regelingen.
De organisaties waarin decentrale overheden deelnemen middels verstrekking van kapitaal, kennen privaatrechtelijke organisatievormen. Deze
organisaties vallen niet onder de wet Financiering decentrale overheden
(Fido) en de Regeling uitzettingen en derivaten decentrale overheden
(Ruddo). Op deze organisaties is een fundamenteel ander verantwoording- en
toezichtregime van toepassing. Ik ben niet belast met het toezicht op deze
privaatrechtelijke organisaties.

ah-tk-20122013-1885
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

1

Voor de gemeenten, provincies, waterschappen en gemeenschappelijke
regelingen ligt de nadruk op de zogenaamde horizontale verantwoording: de
gemeenteraad/provinciale staten controleert en vraagt verantwoording van
het college van burgemeester en wethouders/gedeputeerde staten. Het is de
verantwoordelijkheid van het lokaal bestuur om verantwoording te vragen
aan de organisaties waarin zij deelneemt en zelf horizontale verantwoording
af te leggen over de deelnemingen. In het besluit begroten en verantwoorden
(BBV) staat dat mogelijke risico’s (waaronder risico’s bij deelnemingen) een
plaats dienen te krijgen in de paragraaf weerstandsvermogen. Het huidige
toezichtkader brengt eventuele risico’s verbonden aan deelnemingen
(waaronder derivatenposities van organisaties waarin decentrale overheden
deelnemen) in kaart en beheerst deze risico’s.
De interne- en externe verantwoordingstructuur van privaatrechtelijke
organisaties verschilt wezenlijk van die van publieksrechtelijke organisaties.
Het hoogste orgaan van een privaatrechtelijke organisatie is de algemene
vergadering van aandeelhouders (AV), welk – eventueel samen met een raad
van commissarissen (RvC) – toezicht houdt op de raad van bestuur (RvB).
Decentrale overheden kunnen middels deze interne organisatiestructuur het
dagelijks bestuur controleren. De organisaties zijn daarnaast verplicht door
een accountant vastgestelde jaarverslagen te publiceren, waarvan decentrale
overheden ook gebruik kunnen maken. Dit is niet mijn taak of verantwoordelijkheid.
In de brief aan de decentrale overheden waarin de inventarisatie van
derivatenposities werd aangekondigd, heb ik de suggestie gedaan dat de
lokale overheden voor eigen informatie na kunnen gaan welke risico’s
samenhangen met eventuele derivatenposities in deelnemingen.
Staatsdeelnemingen (deelnemingen van het Rijk) maken doorgaans geen
onderdeel uit van de centrale overheid. Derhalve zijn de staatsdeelnemingen
niet meegenomen bij de diverse eerdere Kamervragen over derivatenposities
met betrekking tot renterisico’s bij de centrale overheid.
Voor staatsdeelnemingen geldt dat enkele een derivatenpositie hebben. Zij
gebruiken deze, net als andere ondernemingen, om rente en/of valutarisico’s
te beheersen. De staatsdeelnemingen1 zijn, wederom net als andere
vennootschappen, verplicht een door een externe accountant goedgekeurd
jaarverslag te publiceren. Hierin is een aparte risicoparagraaf opgenomen
waarin wordt gerapporteerd over risico’s en risicobeheersing. Risicobeheersing is tevens ingebed in de governancestructuur van staatsdeelnemingen.
Naast de raad van bestuur houdt ook de auditcommissie van de raad van
commissarissen toezicht op het risicobeleid van de betreffende onderneming.
De Staat als aandeelhouder toetst actief de governance van de onderneming
en daarmee ook de wijze waarop de raad van commissarissen en raad van
bestuur handelen ten aanzien van risicobeheersing. Onder meer door dit
onderwerp te agenderen tijdens formele en informele contactmomenten met
de deelneming.
Vraag 4
Kunt u ingaan op de exacte actuele derivatenpositie van het slibverwerkingsbedrijf Noord-Brabant, dat volledig in handen is van zes waterschappen, op
de financiële positie van dat bedrijf en de gevolgen die dat heeft voor de
waterschappen?
Antwoord 4
Bij brief van 16 november 2012 is uw Kamer ook door de minister van
Financiën geïnformeerd over de derivatenpositie van Slibverwerkingsbedrijf
Noord-Brabant. De situatie is nog onveranderd. Zoals ik in het eerdere
antwoord ook heb aangegeven, is de provincie toezichthouder op de
waterschappen en niet het Rijk.

1

Zoals die in het Jaarverslag Beheer Staatsdeelnemingen 2011 beschreven als operationele
deelnemingen in beheer bij het Ministerie van Financiën. Beleidsdeelnemingen vallen niet
onder de minister van Financiën.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

2

Vraag 5
Klopt het dat PWN, het Provinciaal Waterleidingbedrijf Noord-Holland, een
100% deelneming van de thans nog bestaande provincie Noord Holland, in
haar jaarverslag over 2011 meldde dat zij derivaten bezat op stukken met een
onderliggende waarde van € 244 mln. en dat die derivatenpositie een netto
waarde heeft van € 22,4 mln.negatief (paragraaf 10.2.1. en 10.2.2 van het
jaarverslag over 2011)?
Antwoord 5
Dit is inderdaad terug te vinden in het jaarverslag 2011. Overigens ben ik niet
belast met het toezicht op deze NV.
Vraag 6
Kunt u er voor zorgen dat de Kamer voor het debat over de derivatenpositie
van overheden beschikt over het volledige overzicht, inclusief deelnemingen
van overheden (op alle niveaus en inclusief 100% staatsdeelnemingen zoals
DNB, BNG en NWB, waarvoor de overheid toch te allen tijde garant zal
staan)?
Antwoord 6
Privaatrechtelijke organisaties – in dit geval organisaties waarin decentrale
overheden deelnemen – overstijgen de reikwijdte van de eerdere inventarisatie. Zoals ik heb uiteengezet bij de antwoorden op vragen 2 en 3, ben ik niet
verantwoordelijk voor het toezicht op derivatenposities van organisaties
waarin decentrale overheden deelnemen en daarom zal dit niet door mij in
kaart worden gebracht.
Er wordt nog wel gewerkt aan de inventarisatie van derivatenposities bij die
onderdelen van de Rijksoverheid, die tot nu toe nog niet zijn betrokken in de
onderzoeken naar derivatenposities. Deze inventarisatie vergt een uitvraag die
nog enige tijd in beslag zal nemen. De resultaten hiervan worden u zo
spoedig mogelijk toegestuurd door de minister van Financiën.
Vraag 7
Kunt u voor alle 43 overheden en gemeenschappelijke regelingen, die over
derivaten beschikken, aangeven wat de marktwaarde is van die derivaten en
of zij aan de Regeling uitzettingen en derivaten decentrale overheden
(RUDDO) voldoen?
Antwoord 7
Ik heb uw Kamer reeds informatie doen toekomen over de potentiële risico’s
verbonden aan de derivatenposities van decentrale overheden. Hierbij zijn de
marktwaardes van derivatenposities van decentrale overheden vermeld
indien er sprake is van bijzondere ontbindende voorwaarden of bijstortverplichtingen. Zonder risico op tussentijdse eenzijdige beëindiging van de
derivatenovereenkomst of mogelijke bijstortverplichtingen, zijn de marktwaardes uit toezichtoogpunt niet relevant. Dit is in lijn met het van toepassing
zijnde financiële toezichtkader, dat uitgaat van proportioneel, terughoudend
en risicogericht toezicht.
Ik heb middels met een brief de provinciale toezichthouders verzocht binnen
het reguliere toezichtkader aandacht te besteden aan de derivatenposities van
de publieke instellingen waarop zij toezicht uitoefenen. Het is aan het
reguliere toezichtkader (toezichthouders van het Rijk voor de provincies en de
provinciale toezichthouders voor wat betreft de gemeenten) te bepalen of
wordt gehandeld in overeenstemming met de Ruddo.
Vraag 8
Kunt u de Kamer nader in formeren over de procedure bij Groningen
Seaports, zoals u toegezegd heeft bij eerdere vragen?2
Antwoord 8
Ja, uw Kamer wordt op korte termijn separaat door mij geïnformeerd.

2

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2012–2013, nr. 622

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

3