Verslag Deskundigengroep Dierziekten
risicobeoordeling HPAI 2 augustus 2022
Aanwezig: Arjan Stegeman (voorzitter), Erik van Geloof, Evelien Germeraad, Francisca Velkers,
Teun Fabri, Armin Elbers, Erik Kleyheeg, Mart de Jong, Wendy Wolters, Annemarie Bouma
(secretariaat)

Inleiding
De vorige bijeenkomst van deskundigen is geweest op 12 juli jl. Sinds die tijd zijn er vier
besmettingen met hoogpathogene aviaire influenza virus (HPAI)type H5N1 geweest: één bij een
vleeskuikenbedrijf in Minnertsga (Friesland) (25 juli), de tweede bij een vleeseendenbedrijf (26
juli), de derde bij een vleeskuikenouderbedrijf (31 juli) en de vierde bij een biologisch
leghennenbedrijf, de laatste drie alle in Dalfsen (Overijssel). Er worden nog steeds dode wilde
vogels gevonden die besmet zijn met HPAI type H5.
Zie voor actuele beperkingsgebieden de dierziekteviewer:
https://data.rvo.nl/dierziektenviewer/index.html
LNV heeft een aantal vragen opgesteld die worden voorgelegd aan de deskundigengroep
dierziekten. Kunt u de antwoorden toelichten en in de beantwoording van de vragen onderscheid
maken tussen de inschatting van de kans en de onzekerheid die bestaat in deze inschatting?
Vragen en reactie
1. Hoe duidt u de huidige HPAI situatie in Nederland?
a. bij gehouden vogels
b. bij wilde vogels
Gehouden vogels
Het pluimveebedrijf in Minnertsga en de drie bedrijven in Dalfsen hadden elk een ander
pluimveetype. Er zijn uit bron- en contactonderzoek geen onderlinge contacten vastgesteld. De
vleeskuikens in Minnertsga, de vleeseenden in Dalfsen I en de vleeskuikenouderdieren in Dalfsen II
waren binnen gehuisvest. Bij Dalfsen III liepen de legkippen buiten ten tijde van de verdenking van
Dalfsen I. De deskundigen hebben de indruk dat de houders van de besmette bedrijven de
verdenking snel hebben gemeld na het begin van het vertonen van verschijnselen.
De bedrijven liggen op enkele kilometers van de Vecht. Vogeltellingen rond de uitbraak Dalfsen I
op 29 juli toonden een beperkt aantal watervogels rond het bedrijf aan. In de uiterwaarden van de
Vecht werden concentraties van in totaal enkele honderden watervogels gezien, met name
verschillende soorten ganzen.
Wageningen Bioveterinary Research heeft een fylogenetische boom samengesteld van de
beschikbare virussen (t/m de isolaten van Minnertsga en Dalfsen I). De twee isolaten uit Dalfsen II
en III worden nog onderzocht. Het virusisolaat uit Dalfsen I is niet sterk verwant met de virussen
van andere, eerder besmette pluimveebedrijven. Het virusisolaat van de dode wilde vogel die het
dichtst (14 km) bij Dalfsen I is gevonden is van een Ooievaar, gevonden op 7 juli 2022. Dit isolaat
ligt genetisch gezien relatief dicht bij het isolaat van Dalfsen I. Het virus van het vleeskuikenbedrijf
in Minnertsga is vergelijkbaar met een virusisolaat van een kokmeeuw die gevonden was op Texel
en toont enig verwantschap met dat van het pluimveebedrijf van Tzum (uitbraak 15 juni), maar
zijn niet identiek.
Wilde vogels
In juni en juli zijn nog betrekkelijk veel dode vogels gevonden verspreid over het land, maar niet in
grote groepen. Het aantal dode Grote Sterns is in juli sterk afgenomen; wel werden nog Jan van

Genten gevonden die vaak waren aangespoeld bij de kust. Deze zijn mogelijk besmet geraakt in
het VK (in Nederland zijn geen broedkolonies van deze soort). Andere vogelsoorten die in de
maand juli positief waren zijn verschillende meeuwensoorten, Bergeend, Knobbelzwaan, (Grauwe)
Gans en Blauwe Reiger. Daarnaast zijn er opvallend veel meldingen geweest van Ooievaars in
Noord Holland, Noord Brabant en Drenthe, wat dit jaar voor het eerst is gezien. Ooievaars zijn
deels standvogels, en deels trekvogels. Ooievaars komen in heel Nederland voor, en vooral in de
buurt van water. Op plaatsen waar in het verleden Ooievaarsstations waren (14 stations in
Nederland) komen nog altijd veel Ooievaars voor. Bij De Schiphorst, waar ook een Ooievaarstation
is, 14 km van Dalfsen, komen Ooievaars eveneens veel voor, en verder veel in het rivierengebied.
Bij de Schiphorst zijn in de afgelopen weken verschillende Ooievaars dood gevonden, en dode
Ooievaars die zijn ingezonden testen positief op H5N1-vogelgriepvirus.
Er is ook sprake van besmetting bij andere soorten standvogels en zomergasten. De verspreiding
in Nederland van deze besmette vogels is onvoorspelbaar; over een tijd zou een besmetting bij een
andere populatie of een andere vogelsoort in een ander deel van Nederland gevonden kunnen
worden. De vogelgriepuitbraak in 2021-2022 kenmerkt zich door een veelheid aan betrokken wilde
vogelsoorten, waarbij er in de tijd steeds bij andere soorten een piek in sterfte is gezien.
WBVR heeft monsters van dode vogels onderzocht. Het aanbod van dode vogels is op dit moment
lager dan vorige weken. Als er AI virus is aangetoond betrof het altijd H5N1. Het percentage
positief geteste vogels in de ingezonden dode vogels is niet lager dan de vorige keer. Er lijkt wel
steeds meer sprake van bias bij de inzendingen, omdat lang niet altijd dode vogels meer worden
ingestuurd, een gericht aantal vogels uit eenzelfde kolonie wordt ingestuurd, of een soort wordt
ingestuurd die heel erg opvalt, zoals de Ooievaar.
Er zijn ook vogelsoorten die niet altijd verschijnselen van vogelgriep vertonen, zoals ganzen en
eenden, en er zijn ook kadavers van vogels die in het water blijven liggen, en niet worden
aangeboden voor onderzoek. Dat maakt de hele situatie van HPAI virusverspreiding in wilde vogels
onvoorspelbaar, en de onzekerheid van uitspraken van de deskundigen groot.
Het beeld is dat het virus lijkt te verspreiden tussen verschillende typen vogelsoorten, waarna het
verder verspreid wordt binnen lokale populaties zoals in kolonies broedende vogels, ruiende vogels,
grazende ganzen etc. Eenmaal in een vogelpopulatie geïntroduceerd, spreidt het snel en waaiert uit
als de jongen gaan uitvliegen en volwassen dieren gaan ruien. Het is niet te voorzien welke
vogelsoorten nog meer besmet kunnen worden en hoe het virus dan verder kan verspreiden binnen
en tussen populaties, en dus of en waar een volgende populatie wordt besmet.
De ophokplicht is de afgelopen periode stapsgewijs ingetrokken. Op 28 juni jl. is in de volgende
regio’s de ophokplicht ingetrokken: 4, 5, 8, 11, 17, 18, 20. Op 12 juli is de ophokplicht ingetrokken
in regio’s 13, 16 en 19. De laatste drie uitbraken waren in regio’s 1 en 4 (grens 8).
2. Kunt u voor de 20 regio’s in Nederland aangeven of de kans op een besmetting is veranderd
ten opzichte van de eerder ingeschatte kans (de kans op besmetting als de ophokplicht van
toepassing is en de kans op besmetting als deze niet van toepassing is)?
In de regio’s waar de ophokplicht al is opgeheven (zie hierboven)
Op dit moment wordt sterfte in Ooievaars gezien als een indicator voor de virusdruk in de
omgeving. Omdat het virus in veel verschillende soorten vogels kan voorkomen en deze niet altijd
dood gaan, is het onvoorspelbaar hoe hoog de virusdruk is in de verschillende regio’s in Nederland.
Op basis van de recente uitbraken blijkt dat de kans op infectie zeker niet lager is geworden dan
drie weken geleden. De deskundigen houden vast aan de inschatting van 3 weken geleden, maar,
zoals in eerdere verslagen is aangegeven, is de kans op infectie op bedrijven binnen 5 km van een
grote waterpartij groter dan daarbuiten. De ligging van de besmette bedrijven in Dalfsen ten
opzichte van de Vecht en de nabijheid van de Waddenzee in Minnertsga ondersteunen deze
stelling.
De onzekerheid is nu groter geworden dan 3 weken geleden, omdat uit de infectie bij de Ooievaars
blijkt dat steeds andere soorten onvoorspelbaar aan de spreiding kunnen bijdragen en daarmee het

verspreidingsgebied van vogelgriep kunnen veranderen.
Los van de Ooievaars lijkt het er niet op dat er meer virus in wilde vogels in deze regio’s wordt
aangetroffen en de situatie voor het virus om buiten de gastheer lang infectieus te blijven is naar
verwachting de komende weken ongunstig gezien de zomerse omstandigheden met hoge
temperaturen.
In de regio’s 4 en 8 waar nu recent drie uitbraken (Dalfsen I, II en III) zijn geweest
Zie het antwoord hierboven.
In regio’s waar de ophokplicht nu van toepassing is
De kans blijft hoog, het nog steeds vinden van positief geteste wilde vogels en ook de uitbraak in
Minnertsga ondersteunden dat; de onzekerheid is toegenomen, door de nieuwe vogelsoorten die
besmet worden.
In de regio’s 7 en 10; in de Gelderse Vallei zitten ongeveer 193 biologische en vrije
uitloopbedrijven. Als daar de ophokplicht wordt opgeheven, beïnvloedt het feit dat daar veel
uitloopbedrijven zitten de kans op introductie van HPAI virus in dat gebied en is dat reden de
besmettingskans bij te stellen?
Op grond van bovengenoemde argumenten achten de deskundigen de kans op besmetting zeker
niet lager in dan drie weken geleden. De kans op introductie schatten de deskundigen bij het
opheffen van de ophokplicht in als matig en hoger dan in de situatie met ophokplicht, waarbij ook
hier de onzekerheid van deze schatting is toegenomen. De onzekerheid is toegenomen door de
verschuiving van de infectie naar andere vogelsoorten, de onvoorspelbaarheid van mogelijke
verspreiding naar andere vogelsoorten, en de locaties waar deze vogelsoorten zich bevinden (zie
nu de Ooievaars). Daarom is niet te voorzien welke wilde vogelsoort de volgende keer wordt
besmet, noch de locatie; dat kan evenzeer een vogelsoort zijn die voorkomt in de Gelderse Vallei
en/of een groter verspreidingsgebied heeft dan in het geval van de huidige situatie met de
Ooievaars. Daarbij blijft ook de inschatting dat bedrijven die binnen 5 km van een grote waterpartij
liggen, een grotere kans op besmetting hebben (zie rapport 12 juli jl.). Ook geldt voor een gebied
als geheel (bv de Gelderse Vallei) dat de kans op introductie van HPAI virus toeneemt met het
aantal bedrijven dat de kippen naar buiten doet. Naast de introductie vanuit de wilde
vogelpopulatie neemt na een introductie het risico van verspreiding van bedrijf naar bedrijf toe in
regio’s met een hoge bedrijfsdichtheid, zoals de Gelderse Vallei.
WBVR is gevraagd om een analyse te maken van de uitbraken en risicofactoren die kan worden
gebruikt om een andere indeling van Nederland te maken waarbij meer focus is op de
epidemiologische situatie en de kans op besmetting. Die analyse moet nog starten.
3. Welke opties ziet u op dit moment, zonder gegevens van die aanvullende analyses, om tot een
andere indeling van gebieden te komen ten behoeve van een inschatting van risico’s die meer
gebruik maakt van de epidemiologie/stand van zaken ?
De deskundigen houden vast aan het antwoord van 12 juli jl. Het is van belang de analyses van
WBVR af te wachten voor er kan worden bekeken of en zo ja welke andere indeling in regio’s in
Nederland mogelijk is. De verschuivingen rond de betrokken wilde vogelsoorten maakt een
grondige analyse noodzakelijk.

De 20 regio’s in Nederland

Regio’s met en zonder (groen) ophokplicht.
2 augustus 2022