Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

29 911

Bestrijding georganiseerde criminaliteit

Nr. 255

BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 oktober 2019
Hierbij stuur ik uw Kamer het Jaarverslag RIEC-LIEC 2018 met daarin de
resultaten van de tien Regionale Informatie en Expertise Centra (RIEC’s)
en het Landelijk Informatie en Expertise Centrum (LIEC)1. Tevens stuur ik u
het rapport «Landelijk beeld van ondermijnende criminaliteit»2 dat door
het LIEC is opgesteld.
Over de stand van zaken van de maatregelen tegen ondermijning wordt
uw Kamer per separate brief geïnformeerd (Kamerstuk 29 911, nr. 254).
Jaarverslag RIEC-LIEC
In 2018 hebben de RIEC’s en het LIEC het RIEC-LIEC-bestel verder
geprofessionaliseerd. Het integraal werken is bij de RIEC’s en de partners,
waaronder de gemeenten, OM, Politie, FIOD, Belastingdienst, Inspectie
SZW en diverse uitvoeringsorganisaties meer en meer tot wasdom
gebracht. De RIEC’s en het LIEC vormen een belangrijk fundament van de
integrale overheidssamenwerking van waaruit door de samenwerkende
partners ondermijnende criminaliteit wordt voorkomen en bestreden. Het
zicht op ondermijnende criminaliteit bij bestuurders en uitvoerders is
mede door toedoen van de RIEC’s en het LIEC verdiept en verscherpt. Er
zijn inmiddels 127 lokale (integrale) ondermijningsbeelden en een
«Landelijk beeld van ondermijnende criminaliteit» opgesteld. Ieder
ondermijningsbeeld geeft inzicht in de specifieke lokale situatie en leidt tot
meer lokaal bewustzijn, draagt bij aan meer signalen en integrale
interventies en geeft meer inzicht in de achterliggende gelegenheidsstructuren. In 2019 en 2020 worden de resterende lokale ondermijningsbeelden
opgeleverd.
De tien RIEC’s en het LIEC werken intensief samen, informatie en expertise
wordt onderling uitgewisseld. Dat maakt het RIEC-LIEC-bestel effectief
1
2

kst-29911-255
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 911, nr. 255

1

tegen ondermijnende criminaliteit. Elk RIEC werkt op basis van de eigen
regionale problematiek en uitingsvormen van ondermijning en de eigen
expertise aan oplossingen die het hele RIEC-LIEC-bestel ten goede komen.
Door de gezamenlijke inzet van de tien RIEC’s en het LIEC is een scherper
zicht op ondermijnende criminaliteit verkregen en kan effectiever en
efficiënter worden opgetreden. Maar een scherper zicht legt ook zorgelijke
ontwikkelingen in heel Nederland bloot zoals de impact van drugscriminaliteit op de maatschappij, mogelijkheden voor het witwassen van
crimineel verkregen vermogen, misbruik van sociale voorzieningen en
milieucriminaliteit. Een scherper zicht op ondermijnende criminaliteit leidt
bij de overheid in den brede ook tot het bewustzijn dat er veel is dat we
nog moeten aanpakken. Achterliggende criminele netwerken, ingewikkelde witwasconstructies en onduidelijke financieringen zijn weliswaar
geen witte vlekken meer, maar verdere investeringen in kennisdeling en
informatievoorziening en -technologie zijn nodig om ook op deze
fenomenen meer grip te krijgen.
Het RIEC-LIEC-bestel functioneert degelijk, effectief en betrouwbaar. Maar
we zijn er nog niet. Criminelen zijn zeer kapitaalkrachtig en daarmee in
staat om kennis, kunde en logistieke middelen in huis te halen zowel als
het gaat om technologie als om menskracht. Dat betekent dat ook de
samenwerkende partners van het RIEC-LIEC-bestel continu moeten blijven
investeren in kennis om slagvaardig te kunnen blijven optreden. De
expertise en daarmee de slagkracht van het RIEC-LIEC-bestel moet verder
groeien. Hiertoe is vorig jaar een ontwikkeltraject gestart waarin wordt
uitgewerkt hoe het RIEC-LIEC-bestel zich de komende jaren zowel
inhoudelijk als procesmatig gaat wapenen om de samenwerkende
partners nog beter te ondersteunen bij het verder terugdringen van
ondermijning.
Landelijk beeld van ondermijnende criminaliteit
Het rapport «Landelijk beeld van ondermijnende criminaliteit» is een
exploratief kwalitatief onderzoek, waarin ondermijnende criminaliteit
centraal staat. De focus van dit rapport ligt op het beter in beeld brengen
van de ondermijnende effecten van diverse vormen van ondermijnende
criminaliteit. Dit rapport biedt een aanvullende invalshoek voor het zicht
op ondermijnende criminaliteit, naast producten als het Nationaal
Dreigingsbeeld georganiseerde criminaliteit van het OM en de politie en
de WODC-Monitor Georganiseerde Criminaliteit.
Het rapport is opgesteld vanuit lokale inzichten en ervaringen met
ondermijnende criminaliteit.
Het rapport geeft meer zicht op en inzicht in de effecten van ondermijnende criminaliteit en op de onderliggende gelegenheidsstructuren, met
als doel een bijdrage te leveren aan het beter bestrijden ervan. De
rapportage bevat een beschrijving van enkele fenomenen van ondermijnende criminaliteit: drugscriminaliteit, mensenhandel, fraude en
witwassen, aangevuld met praktijkvoorbeelden.
Naast de focus op de effecten van ondermijnende criminaliteit wordt in de
rapportage ook de nadruk gelegd op criminele gelegenheidsstructuren en
de bestrijding daarvan. Ondermijnende criminaliteit ontstaat overal waar
de gelegenheid zich voordoet. Criminelen maken gebruik van de
gelegenheden en faciliteiten die de Nederlandse maatschappij hen biedt.
Deze faciliteiten worden misbruikt voor verschillende soorten ondermijnende criminaliteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 911, nr. 255

2

De rapportage noemt een aantal aandachtspunten voor het effectiever
bestrijden van ondermijning. In de eerste plaats is nog intensievere
informatiedeling en samenwerking nodig tussen alle betrokken partijen.
Ten tweede wordt aanbevolen om meer in te zetten op het tegengaan van
witwassen. Grote sommen aan crimineel geld die vermengd worden met
de legale economie verschaffen criminelen de mogelijkheid tot macht en
invloed in de samenleving.
Ten derde wordt meer aandacht bepleit voor bewustwording, niet alleen
bij lokale overheden, bestuurders en opsporings- en handhavingsdiensten, maar ook bij burgers en bij andere sectoren zoals financiële
dienstverleners, de vastgoedsector, sociale dienstverleners en
onderwijsinstellingen.
In mijn brief van 15 februari 2019 heb ik uw Kamer geschetst langs welke
actielijnen ondermijnende criminaliteit wordt aangepakt.3 Met de
maatregelen die in de actielijnen staan genoemd, zijn goede stappen
genomen om de aandachtspunten uit dit «Landelijk beeld van ondermijnende criminaliteit» tegemoet te komen. De operationele capaciteit,
kennis en expertise worden verder versterkt en er zijn maatregelen
getroffen om het zicht op criminele geldstromen te verbeteren. Over de
brede aanpak van witwassen hebben de Minister van Financiën en ik uw
Kamer op 30 juni 2019 geïnformeerd.4 Voorts is de aanpak van ondermijning verbreed naar België en Duitsland door middel van de oprichting
van een EURIEC door RIEC-Limburg. Verder zijn naast het Ministerie van
Financiën nu ook VWS en SZW nauw betrokken bij het tegengaan van
ondermijning en ben ik voornemens om ook de onderwijssector hierbij te
betrekken. De versterking van de integrale aanpak wordt mede tot
uitvoering gebracht via de versterkingsplannen van de RIEC’s en de
partners.
Tot slot
Het jaarverslag en landelijk beeld van ondermijning laten zien dat er
steeds meer zicht ontstaat op ondermijnende criminaliteit, en dat we
steeds beter in staat zijn om de complexiteit en de verwevenheid van
ondermijnende criminaliteit met de maatschappij te doorgronden. Maar
ondanks het vele goede werk en de intensiveringen van het afgelopen
jaar, vergt het grondig aanpakken van ondermijnende criminaliteit de
komende jaren een verdere investering. We moeten constateren dat er
aanvullende maatregelen nodig zijn om te komen tot een robuuste,
toekomstbestendige aanpak om ondermijnende criminaliteit effectief en
duurzaam terug te dringen. Dit vraagt om een continue, langdurige,
intensieve en gezamenlijke inzet van alle betrokken partijen. De RIEC’s en
het LIEC vervullen daarbij een onmisbare rol. Ik informeer u separaat over
de nieuw te nemen maatregelen.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus

3
4

Kamerstuk 29 911, nr. 218
Kamerstuk 31 477, nr. 41

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 911, nr. 255

3