EUROPESE
COMMISSIE

Straatsburg, 15.2.2022
COM(2022) 61 final

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE
RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ
VAN DE REGIO'S
Routekaart voor kritieke technologieën voor veiligheid en defensie

NL

NL

1.

Inleiding

Een voortrekkersrol blijven spelen op het gebied van technologische ontwikkeling is van cruciaal
belang om de welvaart, veiligheid en levenswijze van Europa te waarborgen. Nieuwe
technologieën veranderen de veiligheids- en defensiesector sneller dan ooit tevoren en vervagen
de scheidslijn tussen het civiele en het militaire domein. Met name digitale technologieën zijn
van invloed op gevestigde machtsverhoudingen binnen het mondiale veiligheidslandschap. Het is
dan ook van essentieel belang ervoor te zorgen dat de Europese veiligheids- en defensiesectoren
op technologisch gebied geschikt blijven voor het beoogde doel.
Veel kritieke technologieën voor veiligheid en defensie zijn in toenemende mate afkomstig uit
het civiele domein en maken gebruik van kritieke componenten voor tweeërlei gebruik. Om
innovatie op verschillende gebieden te versnellen en de technologische soevereiniteit in de
veiligheids- en defensiesectoren te bevorderen, is een betere uitwisseling tussen civiele en
defensieonderzoeks- en innovatiegemeenschappen nodig. In het licht van haar jarenlange
deskundigheid op het gebied van civiele technologische ontwikkeling en haar nieuwe
instrumenten voor samenwerking op defensiegebied1 bevindt de EU zich in een goede positie om
het voortouw te nemen. Dit vereist echter een efficiënter gebruik van de middelen en de
bereidheid om de mogelijkheden van duaal gebruik te onderzoeken, met inachtneming van de
fundamentele waarden van de EU. Het betekent ook dat de strategische afhankelijkheden en
kwetsbaarheden van de waarde- en toeleveringsketens in verband met deze technologieën
moeten worden verminderd.
De versnippering van de veiligheids- en defensievermogens van Europa heeft geleid tot
economische inefficiëntie, verminderde operationele capaciteit en grotere strategische
afhankelijkheid. De huidige revolutie op het gebied van veiligheids- en defensietechnologieën en
de nieuwe EU-instrumenten voor samenwerking op defensiegebied bieden de EU de kans om
fouten uit het verleden te vermijden, voort te bouwen op haar bestaande capaciteiten en haar
economische welvaart en veiligheid in stand te houden. Het toekomstige Europese
technologische en innovatielandschap op het gebied van veiligheid en defensie moet van
meet af aan worden ontwikkeld in het kader van EU-samenwerkingskaders.
In haar toespraak over de Staat van de Unie van 20212 erkende voorzitter Ursula von der Leyen
dat er weliswaar een begin was gemaakt met de ontwikkeling van een Europees defensieecosysteem, maar dat er een Europese defensie-unie nodig was. Het strategisch kompas voor
veiligheid en defensie van de EU (“strategisch kompas”), dat naar verwachting in maart 2022
door de lidstaten zal worden aangenomen, zal een gemeenschappelijke strategische visie voor het
volgende decennium bevatten en aangeven hoe de EU haar capaciteit om op verschillende crises
en uitdagingen te reageren, zal vergroten; haar belangen zal veiligstellen en haar burgers zal
beschermen; zal investeren en innoveren om gezamenlijk de nodige vermogens en technologieën

1

2

Het Europees Defensiefonds (EDF), de gecoördineerde jaarlijkse evaluatie inzake defensie (CARD) en de
permanente gestructureerde samenwerking op defensiegebied (PESCO).
Toespraak van Commissievoorzitter Ursula von der Leyen over de Staat van de Unie van 2021.

1

te ontwikkelen; en partnerschappen zal verdiepen op basis van de waarden en belangen van de
EU.
Met deze routekaart voor kritieke technologieën voor veiligheid en defensie wordt
tegemoetgekomen aan het verzoek van de Europese Raad van 25-26 februari 20213 om een
traject uit te stippelen om onderzoek, technologische ontwikkeling en innovatie (OTO&I) te
stimuleren en de strategische afhankelijkheden van de EU op het gebied van kritieke
technologieën en waardeketens voor veiligheid en defensie te verminderen. De routekaart zal
worden gepresenteerd op de informele top in Parijs op 10 en 11 maart 2022 en zal worden
meegenomen in het strategisch kompas. In de routekaart wordt voorgesteld hoe de EU en de
lidstaten het bovengenoemde doel gezamenlijk kunnen bereiken, met name door:
 technologieën in kaart te brengen die van cruciaal belang zijn voor de veiligheid en defensie
van de EU, en deze te stimuleren door middel van Europese OTO&I-programma’s;
 ervoor te zorgen dat in civiele Europese OTO&I-programma’s en in het industrie- en
handelsbeleid, al naargelang het geval, meer rekening wordt gehouden met
defensieoverwegingen, en dat in de OTO&I-programma’s voor onderzoek en technologische
ontwikkeling op defensiegebied ook meer aandacht wordt geschonken aan de mogelijke
civiele toepassingen van de technologieën;
 van meet af aan een EU-brede strategische en gecoördineerde aanpak voor kritieke
technologieën voor veiligheid en defensie te bevorderen om optimaal gebruik te maken van
de OTO&I-programma’s van de EU en de lidstaten, synergieën tot stand te brengen tussen
civiele en defensiegerichte OTO&I-gemeenschappen en de strategische afhankelijkheid van
externe bronnen te beperken, en
 zoveel mogelijk af te stemmen met andere gelijkgestemde partners, zoals de Verenigde
Staten en de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO), onder wederzijds voordelige
voorwaarden.
2.

Kritieke technologieën en strategische afhankelijkheden voor veiligheid en defensie

De mededeling “Actualisering van de nieuwe industriestrategie van 2020: een sterkere
eengemaakte markt tot stand brengen voor het herstel van Europa”4 (“geactualiseerde
industriestrategie”) van mei 2021 bevestigt dat technologisch leiderschap een essentiële
drijvende kracht blijft achter het concurrentie- en innovatievermogen van de EU, met name voor
zogenaamde “kritieke technologieën”5. Ook wordt benadrukt hoe belangrijk het is strategische
afhankelijkheden in “kwetsbare ecosystemen”, waaronder die van “nabijheid, sociale economie
en civiele veiligheid” en “ruimtevaart en defensie”, in kaart te brengen en te beperken om de
veerkracht van de EU te waarborgen.

3
4
5

Verklaring van de leden van de Europese Raad van 26 februari 2021.
COM(2021) 350 final.
In het kader van haar werkzaamheden met betrekking tot het waarnemingscentrum voor kritieke technologieën is
de Commissie bezig met het definiëren van “kriticiteit” ten behoeve van de ruimtevaart, defensie en aanverwante
civiele sectoren (met inbegrip van veiligheid).

2

In het Actieplan voor synergieën tussen de civiele, de defensie- en de ruimtevaartindustrie van de
Commissie6 (“actieplan voor synergieën”) van februari 2021 wordt het toenemende belang
erkend van disruptieve en ontsluitende technologieën die afkomstig zijn uit het civiele domein
voor de toekomstige veiligheid en defensie van Europa en de noodzaak om kruisbestuiving en
synergieën tussen civiele en defensietechnologieën te bevorderen. Het bevat een aantal
kernactiviteiten om de uitwisseling van informatie en de samenwerking tussen civiele en
defensiegemeenschappen aan te moedigen door gebruik te maken van de OTO&I-programma’s
en -instrumenten van de EU als uitgangspunt.
2.1. De specifieke kenmerken van de veiligheids- en defensiesectoren
De defensie-industrie van de EU heeft een diverse structuur, met grote multinationals en kleine
tot middelgrote spelers. De vraag is bijna uitsluitend afkomstig van nationale overheden, die ook
alle aankopen van defensiegerelateerde producten en technologieën en de uitvoer ervan
controleren. De uiteenlopende nationale vereisten en nationale overheidsuitgaven
en -investeringen blijven de EU-markt voor defensie fragmenteren, waarbij soms de
interoperabiliteit tussen de nationale strijdkrachten van de lidstaten dreigt te worden belemmerd.
De defensiesector volgt daarom niet de conventionele regels en bedrijfsmodellen die op meer
traditionele markten van toepassing zijn, en heeft dus weinig ruimte om de daarmee verband
houdende investeringen en marktkeuzes te beïnvloeden. Dit maakt het voor de industrie moeilijk
om aanzienlijke zelfgefinancierde OTO&I-projecten op defensiegebied uit te voeren.
De veiligheidsindustrie in de EU staat voor soortgelijke uitdagingen, aangezien de markten ook
overwegend nationaal zijn, maar nog meer gefragmenteerd. De klanten zijn divers (bv.
politiediensten, binnenlandse veiligheidsdiensten, douanediensten, grensautoriteiten, particuliere
beveiligingsdiensten), de activiteiten vinden plaats op verschillende niveaus (lokaal, regionaal,
nationaal) en de organisatie verschilt van lidstaat tot lidstaat. De Commissie zal in 2022 een
studie over de veiligheidsmarkt van de EU presenteren om meer inzicht te krijgen in deze
complexe sector. Daarnaast zullen de diensten van de Commissie in de eerste helft van 2022 een
samenvatting maken van de voorstellen ter bevordering van de vaststelling van
vermogensgerichte benaderingen die in alle veiligheidssectoren moeten worden toegepast. Deze
voorstellen zullen de vroegtijdige en toekomstgerichte vaststelling van behoeften en oplossingen
op het gebied van veiligheid en rechtshandhaving versterken.
De ruimtevaart- en cybersectoren zijn strategische “katalysatoren” voor de veiligheids- en
defensiesectoren. De ruimtevaartsector heeft met de veiligheids- en defensiesectoren veel van
zijn specifieke kenmerken gemeen, met zijn kleine marktvolumes en beperkte hefboomwerking
op de particuliere markt voor componenten. De veerkracht van de ruimtevaartprogramma’s en waardeketens is van cruciaal belang voor de veiligheids- en defensiedoelstellingen van de EU.
Cyberspace speelt ook een steeds belangrijkere rol in alle defensievermogens en vereist aandacht
en investeringen. Gezien de snel toenemende cyberaanvallen op zowel civiele als defensie-activa
en -netwerken, en de toenemende rol van de civiele sector bij cyberinnovatie en -normalisatie,
zijn nauwere banden tussen cyberbeveiliging en cyberdefensie nodig. In de bijdrage van de
6

COM(2021) 70 final.

3

Commissie aan de Europese defensie in het kader van het strategisch kompas
(“defensiemededeling”), dat deel uitmaakt van dit defensiepakket, zijn verdere maatregelen voor
deze twee sectoren voorzien.
2.2. Kritieke technologieën en strategische afhankelijkheden voor veiligheid en defensie in
kaart brengen
De geactualiseerde industriestrategie voorziet in een brede inventarisatie en analyse van de
strategische afhankelijkheden en capaciteiten van de EU, op basis van een eerste ronde van
diepgaande evaluaties van kwetsbare ecosystemen7. Deze werkzaamheden hebben weliswaar de
basis gelegd voor beleidsmaatregelen ter ondersteuning van een grotere weerbaarheid van de EU,
maar in de strategie wordt ook erkend dat er meer moet worden gedaan om ons inzicht in de
strategische afhankelijkheden van de EU en de wijze waarop zij zich kunnen ontwikkelen en tot
verdere kwetsbaarheden kunnen leiden, te vergroten. Deze werkzaamheden omvatten een tweede
ronde van diepgaande evaluaties van kwetsbare ecosystemen en een monitoringsysteem via het
waarnemingscentrum voor kritieke technologieën (“waarnemingscentrum”), zie punt 2.3.
De diensten van de Commissie zijn begonnen met diepgaande evaluaties van defensie- en
veiligheidstechnologieën, onder meer op het gebied van cyberbeveiliging, ter ondersteuning van
de geactualiseerde industriële strategie en de ontwikkeling van het waarnemingscentrum. Tot
dusver zijn twee voorlopige casestudy’s uitgevoerd met betrekking tot de
defensietechnologiegebieden van autonome systemen en halfgeleiders, die als representatief
werden beschouwd vanwege hun transversale relevantie voor militaire vermogens op
verschillende gebieden, zie kader 1. Het doel was gemeenschappelijke patronen tussen deze
defensietechnologiegebieden in kaart te brengen, met name wat betreft de oorzaken van
afhankelijkheden en de daaraan verbonden risico’s, alsook de eerste mogelijkheden om deze te
beperken.
De casestudy’s bevestigen dat de defensiesector in grote lijnen dezelfde strategische
afhankelijkheden en kwetsbaarheden kent als andere kwetsbare ecosystemen, met name wat
betreft technologische lacunes, (kritieke) grondstoffen, vaardigheden, lage OTO&I-investeringen
en extraterritoriale regelgeving door niet-EU-landen. Zij wijzen er ook op dat de kwetsbaarheden
van de sector over het algemeen worden verergerd door de strategische en gevoelige aard van
zijn activiteiten (bv. strengere normen voor de beveiliging van informatie en de
voorzieningszekerheid) en de relatief marginale omvang van de markt.
Uit de casestudy’s blijkt verder dat sommige concurrenten van de EU wereldwijd meer
offensieve en defensieve acties ondernemen om kritieke technologieën te bevorderen en
strategische afhankelijkheden aan te pakken dan de EU tot nu toe heeft gedaan. Zo koppelen zij
nationale defensieoverwegingen systematischer aan civiele technologische ontwikkeling,
investeren zij zwaar in hun eigen OTO&I en industriële capaciteit, trekken zij externe
investeerders aan en zetten zij soms agressieve overnamestrategieën in derde landen in. Zij
beschermen ook hun eigen industriële expertise en invloed door gebruik te maken van onderlinge
7

SWD(2021) 352 final.

4

afhankelijkheden of strikte extraterritoriale regelgeving om de toegang van derde landen tot
technologieën te beperken.
Hoewel de EU over eigen instrumenten beschikt om haar industriële capaciteit in
overeenstemming met de EU-regels te versterken, wordt zij gehinderd door de nog steeds
grotendeels gefragmenteerde vraag op de defensiemarkt in de EU, haar historisch strikte
scheiding van civiele en defensiegerelateerde OTO&I op EU-niveau en relatieve
onderinvesteringen door de lidstaten in de Europese technologische en industriële defensiebasis
(EDTIB). De collectieve uitgaven van de lidstaten voor defensie-innovatie (2,5 miljard EUR of
1,2 % van de defensie-uitgaven) blijven immers achterop ten aanzien van het EDA-streefcijfer
van 2 % dat 15 jaar geleden werd vastgelegd.
Hoewel de marktkrachten hebben geleid tot een situatie waarin geen enkel land volledige
technologische soevereiniteit op technologisch gebied kan verwerven, is er een wereldwijde
wedloop om technologisch leiderschap en de daaraan verbonden economische en militaire
voordelen. Dit zou de bestaande strategische afhankelijkheden van de EU kunnen verergeren en
nieuwe afhankelijkheden kunnen genereren als zij geen actie onderneemt. Een gestructureerde
aanpak is nodig om de EU in staat te stellen een voortrekkersrol te blijven spelen op het gebied
van kritieke technologieën en strategische afhankelijkheden op het gebied van veiligheid en
defensie in kaart te brengen en te beperken. Met deze routekaart wordt beoogd een dergelijke
aanpak te bieden, die moet worden geïntegreerd in het strategisch kompas van de EU.
Kader 1: Casestudy’s – Autonome systemen en halfgeleiders voor defensie
In de analytische werkzaamheden van de Commissie op het gebied van autonome
defensiesystemen, met bijzondere aandacht voor kunstmatige intelligentie (AI) en machinaal
leren, zijn relevante kritieke technologieën en vier essentiële gebieden vastgesteld waarop de
EU achterloopt, namelijk: vaardigheden, gegevens, hardware en tests. Mogelijke maatregelen
om deze aan te pakken, zouden voortbouwen op de bestaande AI-strategie van de EU8 en de
bijbehorende beleidsinitiatieven, alsook op de nationale AI-strategieën van de lidstaten. Het
gaat onder meer om OTO&I-activiteiten (bv. grotere beschikbaarheid van gegevens en
opleiding op het gebied van AI, koppeling met het European Processor Initiative),
infrastructuur (bv. cloudcomputingcapaciteit voor defensiedoeleinden, binnenlandse
testfaciliteiten) en de bescherming van bestaande kritieke activa (bv. screening van
buitenlandse directe investeringen).
Uit de analytische werkzaamheden met betrekking tot halfgeleiders voor defensie bleken
duidelijk de alomtegenwoordige aanwezigheid van halfgeleiders in defensiematerieel en de
bestaande en toekomstige afhankelijkheden, met name als gevolg van het gebrek aan eigen
EU-capaciteiten (foundries) voor de meest geavanceerde procesknooppunten. De Commissie
heeft risicobeperkende maatregelen opgenomen in het voorstel voor een Europese
chipverordening van 8 februari 20229, dat tot doel heeft een geavanceerd Europees
chipecosysteem tot stand te brengen om de vermogens van de EU op dit gebied te verbeteren
en zo ook in de defensiebehoeften te voorzien.
8
9

COM(2018) 237 final.
COM(2022) 45 final.

5

2.3. Het waarnemingscentrum voor kritieke technologieën
Een gebrek aan vooruitziendheid over het toekomstige belang van technologieën ligt deels ten
grondslag aan een aantal van de bestaande strategische afhankelijkheden van de EU ten opzichte
van derde landen (bv. op afstand bestuurde systemen, halfgeleiders). De EU heeft behoefte aan
meer gestructureerde vooruitziendheid en strategische reflectie over kritieke technologieën voor
veiligheid en defensie om prioritaire gebieden vast te stellen om onderzoek en innovatie te
stimuleren, bestaande strategische afhankelijkheden te verminderen en het ontstaan van nieuwe
afhankelijkheden te voorkomen.
Het waarnemingscentrum voor kritieke technologieën, dat momenteel door de Commissie wordt
opgericht in overeenstemming met het actieplan voor synergieën (actie 4), zal bijdragen aan deze
reflectie. In de werkmethoden van het waarnemingscentrum zal rekening worden gehouden met
andere soortgelijke initiatieven10 om dubbel werk te voorkomen. Dit zal het mogelijk maken de
lijst van kritieke technologieën uit het actieplan voor synergieën aan te passen aan het
evoluerende technologielandschap en de vermogensbehoeften.
Het waarnemingscentrum zal kritieke technologieën voor de ruimtevaart-, defensie- en
aanverwante civiele sectoren, de potentiële toepassing ervan en de bijbehorende waarde- en
toeleveringsketens identificeren, monitoren en beoordelen. Het zal ook bestaande en
voorspelbare technologische lacunes, onderliggende oorzaken van strategische afhankelijkheden
en kwetsbaarheden in kaart brengen, monitoren en analyseren.
Het is van essentieel belang dat met de lidstaten overeenstemming wordt bereikt over een
zinvolle mate van gedetailleerdheid om deze kwesties op EU-niveau te bespreken en over de
noodzaak om relevante gegevens tussen de lidstaten en met de Commissie te delen. Binnen het
waarnemingscentrum zal een mechanisme in de vorm van een speciale deskundigengroep
worden ingesteld voor uitwisselingen en besprekingen met de lidstaten in een gerubriceerde
omgeving. Dit omvat besprekingen over de opkomst van nieuwe en disruptieve technologieën
om nieuwe afhankelijkheden voor de veiligheids-, defensie- en ruimtevaartindustrieën te
voorkomen. De hoge vertegenwoordiger en zijn diensten zullen bij dit proces worden betrokken.
Op basis van de gegevens van het waarnemingscentrum zal de Commissie de lidstaten uiterlijk
eind 2022 en vervolgens om de twee jaar een gerubriceerd verslag voorleggen over kritieke
technologieën en risico’s in verband met strategische afhankelijkheden die van invloed zijn op
veiligheid, ruimtevaart en defensie. De Commissie zal op basis van deze verslagen technologieroutekaarten opstellen, die mitigerende maatregelen zullen omvatten om OTO&I te stimuleren en
strategische afhankelijkheden die van invloed zijn op veiligheid en defensie te verminderen.

10

Bijvoorbeeld de ondersteuning en instrumenten van het project inzake geavanceerde technologieën voor de
industrie (ATI), de monitoring van kritieke technologieën voor de ruimtevaart, de overkoepelende strategische
onderzoeksagenda (OSRA), de technologie-bouwstenen (TBB) en de belangrijke strategische activiteiten (KSA)
van het Europees Defensieagentschap (EDA).

6

Zodra de werkzaamheden van het waarnemingscentrum goed operationeel zijn, zou de reikwijdte
van de werkzaamheden ervan kunnen worden uitgebreid tot andere bedrijfstakken, zoals
aangegeven in de geactualiseerde industriestrategie.
Verdere maatregelen:
 In 2022 zal de Commissie een deskundigengroep oprichten om uitwisselingen met de
lidstaten over kritieke technologieën en waarde- en toeleveringsketens te vergemakkelijken.
Het zal deel uitmaken van het waarnemingscentrum voor kritieke technologieën voor
defensie, ruimtevaart en aanverwante civiele industrieën. De bedoeling daarvan moet zijn:
 regelmatig overleg te plegen met de autoriteiten van de lidstaten om het gerubriceerde
verslag op te stellen;
 te zorgen voor de passende behandeling van gevoelige en gerubriceerde informatie die
kan worden uitgewisseld in het kader van het waarnemingscentrum voor kritieke
technologieën, gerelateerde verslagen en routekaarten.
 Tegen medio 2022 zal de Commissie een studie over de veiligheidsmarkt van de EU
presenteren die zal dienen om een beter inzicht te krijgen in de specifieke kenmerken van de
markt voor civiele veiligheid, om de identificatie van kritieke technologieën en strategische
afhankelijkheden te ondersteunen en om de nieuwe vermogensgestuurde aanpak voor
veiligheid en andere OTO&I-activiteiten te onderbouwen.
 Tegen medio 2022 zullen de diensten van de Commissie een document opstellen met een
samenvatting van de voorstellen ter bevordering van de vaststelling van vermogensgerichte
benaderingen die in alle veiligheidssectoren moeten worden toegepast.
3.

OTO&I inzake kritieke technologieën voor veiligheid en defensie stimuleren

De technologische routekaarten die de Commissie op basis van de beoordelingen van het
waarnemingscentrum zal opstellen, zullen de basis vormen voor activiteiten variërend van het
programmeren van OTO&I inzake kritieke technologieën tot de ontwikkeling van grotere
vlaggenschipinitiatieven die zullen bijdragen tot de versterking van het concurrentievermogen en
de veerkracht van de EU in de veiligheids- en defensiesectoren. Om deze doelstellingen te
verwezenlijken, moet efficiënter gebruik worden gemaakt van de beschikbare financiële
middelen door betere coördinatie van de bestaande EU- en nationale OTO&I-programma’s
en -instrumenten.
3.1. Een einde maken aan de scheiding tussen EU-OTO&I op civiel en defensiegebied
De Commissie heeft zich er in het kader van haar actieplan voor synergieën (actie 2) toe
verbonden de interne coördinatie tussen EU-programma’s en -instrumenten tegen 2022 te
verbeteren (zie kader 2) om de enorme voordelen te ontsluiten die voortvloeien uit synergieën
tussen OTO&I op civiel en defensiegebied voor economische groei, de eengemaakte markt en de
veiligheid van de Europese burgers.
Hoewel de verwezenlijking van deze doelstelling ook in 2023 kan worden voortgezet (bv. door
betere planning en synchronisatie, richtsnoeren voor beheersautoriteiten in de lidstaten enz.),
zullen sommige belemmeringen op korte en middellange termijn moeilijker aan te pakken zijn en

7

kan het nodig zijn andere belanghebbenden hierbij te betrekken. Dit is met name het geval
wanneer wettelijke bepalingen in de basishandelingen van EU-programma’s en -instrumenten
praktische beperkingen opleggen. Terwijl activiteiten voor tweeërlei gebruik bijvoorbeeld
kunnen worden gefinancierd in het kader van de Connecting Europe Facility (CEF) en de
Europese structuur- en investeringsfondsen (ESIF), zijn de activiteiten in het kader van Horizon
Europa11 gericht op civiele toepassingen; er is geen kader voor rechtstreekse steun voor
dergelijke activiteiten in het kader van OTO&I-programma’s en -instrumenten. Ook het
kredietverleningsbeleid van de Europese Investeringsbank kent nog steeds beperkingen voor de
defensiesector.
Om de uitwisseling tussen civiele en defensiegemeenschappen, met name op het gebied van
kritieke technologieën, te vergemakkelijken, zal de Commissie in 2023 een aanpak uitwerken om
de volledige implementatie op EU-niveau van OTO&I voor tweeërlei gebruik op de middellange
tot lange termijn in alle EU-programma’s en -instrumenten aan te moedigen. Deze
werkzaamheden zullen ook worden meegenomen in de tussentijdse evaluatie van relevante
sectorale programma’s, zoals de fondsen in het kader van de verordening gemeenschappelijke
bepalingen, met inbegrip van fondsen voor paraatheid bij noodsituaties op gezondheidsgebied.
Kader 2: EU-programma’s en -instrumenten ter ondersteuning van OTO&I inzake
kritieke technologieën die van belang zijn voor veiligheid en defensie en de uitrol van de
infrastructuur daarvoor in het kader van het meerjarig financieel programma (2021-2027)
- Het EDF besteedt 8 miljard euro aan onderzoek en ontwikkeling op defensiegebied. 4-8 %
van de EDF-begroting voor onderzoek en ontwikkeling zal worden toegewezen aan
disruptieve technologieën, d.w.z. maximaal 100 miljoen EUR per jaar.
- In het kader van pijler II (“Wereldwijde uitdagingen en Europees industrieel
concurrentievermogen”) van Horizon Europa wordt 1,6 miljard EUR toegewezen aan
onderzoek en innovatie op het gebied van civiele veiligheid in het kader van de cluster
“Civiele veiligheid voor de samenleving”, terwijl kritieke technologieën worden ondersteund
in het kader van de clusters “Digitale wereld, industrie en ruimte”, “Klimaat, energie en
mobiliteit” en “Levensmiddelen, bio-economie, natuurlijke hulpbronnen, landbouw en
milieu”. Aanvullende activiteiten worden gefinancierd in het kader van pijler I
(“Wetenschappelijke excellentie”), de Europese Innovatieraad (EIC) en het Europees
Instituut voor innovatie en technologie (EIT) in pijler III (“Innovatief Europa”), alsook
Europese partnerschappen die middelen bundelen en mobiliseren om het technologisch
leiderschap van de EU en de open strategische autonomie op kritieke gebieden te
waarborgen;
- het programma Digitaal Europa (DEP) zal uitrolactiviteiten bevorderen die relevant zijn voor
kritieke technologieën op de prioritaire gebieden cyberbeveiliging, AI en supercomputing;
- het kenniscentrum voor industrie, technologie en onderzoek op het gebied van
cyberbeveiliging en het netwerk van nationale coördinatiecentra zullen naar verwachting in
2022 een strategische agenda vaststellen voor cyberinvesteringen die bijdragen aan Horizon
11

De term “Horizon Europa” verwijst in dit document naar het specifieke programma tot uitvoering van Horizon
Europa en het Europees Instituut voor innovatie en technologie. De activiteiten in het kader van deze
programma’s zijn uitsluitend gericht op civiele toepassingen.

8

Europa en het DEP. Synergieën tussen civiele en defensietechnologieën en toepassingen voor
tweeërlei gebruik kunnen worden onderzocht door middel van koppelingen met het EDF in
overeenstemming met de toepasselijke regels.
- De ESIF (met name het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling en het Europees
Sociaal Fonds Plus) kunnen worden gebruikt ter ondersteuning van de EDTIB;
- andere relevante EU-programma’s, -fondsen en -instrumenten zijn onder meer het
ruimtevaartprogramma, de CEF, het InvestEU-programma, de herstel- en veerkrachtfaciliteit
(RRF), het LIFE-programma, publiek-private partnerschappen en blendingfaciliteiten.
3.2. Koppeling van EU- en nationale programma’s en instrumenten ter ondersteuning van
OTO&I inzake kritieke technologieën voor veiligheid en defensie
Hoewel EU-programma’s en -instrumenten voorzien in aanzienlijke financiering voor OTO&Iactiviteiten op het gebied van veiligheid en defensie in de EU, komt het grootste deel van de
financiering voor dergelijke activiteiten nog steeds van de lidstaten, en blijft de versnippering
van de veiligheids- en defensiemarkten een ernstig probleem. Het bereiken van technologische
soevereiniteit op sommige kritieke technologiegebieden en het beperken van strategische
afhankelijkheden op andere gebieden vereist derhalve EU-brede coördinatie.
De lidstaten wordt verzocht zich er in het strategisch kompas toe te verbinden om samen
met de Commissie van meet af aan een EU-brede strategische gecoördineerde aanpak te
ontwikkelen voor kritieke technologieën die relevant zijn voor veiligheid en defensie, met
volledige inachtneming van de verscheidenheid en complexiteit van het beheer van EU- en
nationale programma’s en instrumenten. Bij deze aanpak zou ook rekening worden gehouden
met andere coördinatiestructuren, zoals de nieuwe EU-innovatiehub voor interne veiligheid, die
wordt voorgezeten door het Permanent Comité operationele samenwerking op het gebied van de
binnenlandse veiligheid (COSI), en de nieuwe door het EDA op te richten EU-innovatiehub voor
defensie.
De aanpak zou gebruikmaken van de gerubriceerde verslagen over kritieke technologieën en de
technologische routekaarten die door de Commissie zijn opgesteld als uitgangspunt voor
besprekingen tussen de autoriteiten van de lidstaten en de Commissie. Het doel zou zijn om op
basis van de technologische routekaarten vast te stellen op welke gebieden het meest dringend
moet worden opgetreden en om de programma’s, instrumenten en beleidsmaatregelen van de EU
en de lidstaten te mobiliseren om deze op gecoördineerde wijze in te zetten, in overeenstemming
met de staatssteunregels van de EU. Dit zou ervoor zorgen dat investeringen gericht zijn op de
gebieden die het meest van belang zijn voor de veiligheid van de EU-burgers. De prioriteiten
zouden regelmatig worden geactualiseerd om ervoor te zorgen dat zij relevant blijven en dat de
uitgaven efficiënt zijn.
De Commissie zal met de lidstaten samenwerken om het beste mechanisme vast te stellen om
deze coördinatiewerkzaamheden te vergemakkelijken (bv. de deskundigengroep van het
waarnemingscentrum).
3.3. Ondersteuning van innovatie en ondernemerschap op het gebied van veiligheid en
defensie – Invoering van een EU-innovatieregeling voor defensie

9

De EU moet het volledige potentieel van haar innovatiegemeenschap ter ondersteuning van
veiligheid en defensie beter benutten. Daartoe moeten niet-traditionele spelers en bestaande
innovatieve start-ups en kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) in beide sectoren worden
geholpen om hun hoge technologische, administratieve, regelgevende en markttoegangsbelemmeringen te overwinnen, om aan de hoge beveiligingsnormen te voldoen en om toegang te
verkrijgen tot financiering. De defensiemarkt is vaak opgebouwd rond enkele grote spelers die
worden ondersteund door een reeks gespecialiseerde kmo’s die beperkte rechtstreekse toegang
tot deze markt hebben. Daardoor kan het voor innovatieve kmo’s op defensiegebied moeilijk zijn
om toegang te krijgen tot financiering, waardoor zij zich mogelijk eerder tot buitenlandse
investeerders wenden of daar het doelwit van zijn. De situatie is vergelijkbaar voor innovatieve
kmo’s die actief zijn op het gebied van veiligheid. Zij worden met vergelijkbare uitdagingen
geconfronteerd bij het benaderen van potentiële klanten of het verkrijgen van toegang tot
financiering op maat12.
De Commissie ondersteunt innovatieve start-ups en -kmo’s die actief zijn op het gebied van
veiligheid in het kader van Horizon 2020. De toegewezen financiering en de algemene
succespercentages in het kader van maatschappelijke uitdaging 7 (“Civiele veiligheid voor de
samenleving”) liggen boven het gemiddelde voor kleine innovatoren. Hoewel deze steun in het
kader van Horizon Europa zal worden voortgezet, zullen start-ups en kmo’s die actief zijn op het
gebied van veiligheid nog steeds aanvullende, op maat gesneden steun nodig hebben om hun
weg naar de markt te versnellen. Het verkennen van nieuwe instrumenten voor innovatie voor
tweeërlei gebruik zou hun productiecapaciteit, concurrentievermogen en duurzaamheid kunnen
vergroten.
De Commissie is in het kader van het EDF begonnen met het opzetten van soortgelijke
activiteiten voor de ontwikkeling van een instrumentarium voor innovatie op het gebied van
defensie en tweeërlei gebruik met betrekking tot niveaus van technologische paraatheid13
(TRL’s) 1-9. Er wordt gewerkt aan de volgende instrumenten op het gebied van defensie, nieuwe
technologieën en tweeërlei gebruik:
a) Defensie-innovatie via het EDF — Specifieke acties worden onderzocht om projecten op het
gebied van disruptieve technologieën en innovatieve en toekomstgerichte
defensieoplossingen beter te ondersteunen, waarbij met name de deelname van innovatieve
kmo’s, innovatieve laboratoria en onderzoeks- en technologieorganisaties (RTO’s) wordt
aangemoedigd. Deze acties kunnen verschillende vormen aannemen, bijvoorbeeld bedrijfscoaching (werkprogramma 2021); technologische uitdagingen (werkprogramma 2022),
Virtueel evenement van CERIS over uitdagingen en kansen voor kmo’s en start-ups inzake onderzoek en
innovatie op het gebied van veiligheid in de EU, 30 april 2021.
13
De EU heeft in het kader van haar OTO&I-programma’s en -instrumenten sinds 2014 in brede zin
gebruikgemaakt van een schaalsysteem op basis van niveaus van technologische paraatheid (TRL’s). De schaal
onderscheidt negen niveaus van technologische rijpheid, variërend van fundamenteel onderzoek op TRL 1 tot
een eindproduct dat klaar is om op TRL 9 op de markt te worden gebracht. Aangezien de toepassing en dus het
potentieel voor tweeërlei gebruik van een technologie doorgaans duidelijk wordt op TRL’s 5-6, kan worden
aangenomen dat een technologie “neutraal” is op TRL’s 1-4.
12

10

hackathons of prijzen (werkprogramma 2023 of later). Zij zullen ook voortbouwen op
relevante ervaringen van de EIC en kunnen verband houden met het nieuwe Cassini voor
defensie.
b) Een blendingfaciliteit voor defensie-investeringen in het kader van InvestEU — De
oprichting van een dergelijke faciliteit zou de Commissie in staat stellen te garanderen dat
financiële intermediairs in de hele EU investeren in innovatieve of strategische kmo’s op
defensiegebied. Dit zou de problemen in verband met de beperkte toegang tot financiering
voor kmo’s die veelbelovende technologieën voor de Europese defensie ontwikkelen,
verlichten en tegelijkertijd betrouwbaar kapitaal verschaffen en vijandige overnames door
entiteiten uit derde landen voorkomen. Een betere toegang tot aandelenfinanciering voor
innovatieve kmo’s en midcaps op defensiegebied zou hun groei ondersteunen en uiteindelijk
het innovatievermogen van de EDTIB ten goede komen. De Commissie zal ook onderzoeken
of er behoefte is aan verdere instrumenten ter ondersteuning van belangrijke
marktdeelnemers in de waardeketen.
c) Cassini voor defensie — Dit initiatief zou geïnspireerd zijn op het bestaande Cassini-initiatief
ter ondersteuning van kmo’s en start-ups in de ruimtevaartindustrie. Het zou hun diensten
verlenen zoals: bedrijfsontwikkeling en -netwerken (bv. matchmaking, bedrijfsaccelerator)
en prijzen en wedstrijden (met inbegrip van hackathons, mentorschap enz.), ter aanvulling
van de bovenvermelde blendingfaciliteit voor defensie-investeringen.
d) Innovatie-incubator — De Commissie zal in 2022 een innovatie-incubator opzetten om de
ontwikkeling van nieuwe technologieën te ondersteunen en innovatie voor tweeërlei gebruik
vorm te geven in overeenstemming met het actieplan voor synergieën (actie 6). Dit zou een
belangrijke rol kunnen spelen bij het overbruggen van de kloof tussen OTO&I-programma’s
op civiel en defensiegebied. Na een systematische analyse van de resultaten van de
technologische ontwikkeling in een vroeg stadium, zou de incubator projecten en/of
technologieën die potentiële veiligheids-, ruimtevaart- of defensietoepassingen zouden
kunnen bieden, signaleren aan relevante diensten van de Commissie en de lidstaten met het
oog op de mogelijke invoering ervan. De Commissie zou nagaan hoe deze gemarkeerde
projecten in voorkomend geval kunnen worden doorverwezen naar verdere
financieringsmogelijkheden, zoals de financieringsregeling voor transities van de EIC of het
EDF.
e) Ondersteuning van innovatienetwerken — Grensoverschrijdende innovatienetwerken op
defensiegebied kunnen de rol van innovatiemakelaars spelen en samenwerkingsprojecten
aanmoedigen om innovatieve oplossingen te integreren. Door middel van technologische
scouting zouden nieuwe innovatieve oplossingen en technologieën met potentiële voordelen
voor defensietoepassingen kunnen worden geïdentificeerd. Onderzoekscentra en technische
testfaciliteiten zouden vervolgens de relevantie van dergelijke technologieën uit het civiele
domein testen en beste praktijken uitwisselen. Het EDA zou een kernpartner van de
Commissie zijn voor de uitvoering van een ander deel van actie 6 van het actieplan voor
synergieën.

11

De Commissie zal nagaan hoe het instrumentarium kan worden gekoppeld aan instrumenten ter
ondersteuning van innovatie op het gebied van veiligheid (bv. Horizon Europa) of
cyberbeveiliging (bv. het netwerk van nationale coördinatiecentra voor cyberbeveiliging in
samenwerking met de Europese digitale-innovatiehubs).
De complementaire sterke punten van de Commissie en het EDA moeten worden samengebracht
in een “EU-innovatieregeling voor defensie”. Op basis van haar ervaring met de uitvoering van
de EU-begroting ter ondersteuning van OTO&I voor defensie alsmede voor civiel en tweeërlei
gebruik, zal de Commissie in het kader van de regeling een centrale rol spelen in het stimuleren
van innovatie voor de EDTIB. Gezien zijn deskundigheid op defensiegebied, onder meer bij het
samenbrengen van opkomende en disruptieve technologieën en militaire vermogensbehoeften,
zal het EDA de inspanningen van de lidstaten verder verbinden en ondersteunen via zijn
defensie-innovatiehub. Door nauw samen te werken zullen de Commissie en het EDA in
synergie de innovatie op het gebied van veiligheid en defensie voor de EU en haar lidstaten
versnellen.
3.4. Vaardigheden
Het gebrek aan vaardigheden en het tekort aan arbeidskrachten, met name aan geschoolde
werknemers met een achtergrond op het gebied van wetenschap, technologie, engineering en
wiskunde, zijn grote uitdagingen voor de defensie- en veiligheidsindustrie, die net als vele
andere hightechindustrieën er sterk van afhankelijk zijn. Aangezien de technologieën en het
dreigingslandschap zich snel ontwikkelen, is het belangrijk dat de industrie meer de hand reikt
aan nieuwe en jonge onderzoekers en ondernemers, met inbegrip van vrouwen, op basis van een
inclusieve en toegankelijke benadering van alle talenten, vaardigheden en beschikbare
arbeidskrachten.
In november 2020 lanceerde de Commissie het pact voor vaardigheden met een eerste golf van
vaardighedenpartnerschappen in drie belangrijke industriële ecosystemen, namelijk de microelektronica, de automobielindustrie en de lucht- en ruimtevaartindustrieën. De leden van het pact
(industrie, universiteiten en opleidingsorganisaties, sociale partners) hebben zich ertoe
verbonden te zorgen voor een continu en duurzaam aanbod van vaardigheden op de meest
noodzakelijke gebieden door 200 000 werknemers bij te scholen en 300 000 mensen om te
scholen, met een gecombineerde publieke en particuliere investering van 1 miljard EUR tegen
2030.
Verdere maatregelen:
 De Commissie verzoekt de lidstaten zich er in het strategisch kompas toe te verbinden van
meet af aan een EU-brede strategische gecoördineerde aanpak te ontwikkelen voor kritieke
technologieën die van belang zijn voor veiligheid en defensie.
 In 2023 zal de Commissie de bestaande EU-instrumenten evalueren en verdere manieren
voorstellen om OTO&I voor tweeërlei gebruik op EU-niveau aan te moedigen.
 De Commissie zal innovatie en ondernemerschap op het gebied van kritieke technologieën
voor veiligheid en defensie ondersteunen op basis van de volgende instrumenten:
a) specifieke EDF-acties; b) een nieuwe blendingfaciliteit voor defensie-investeringen in het

12

kader van InvestEU; c) een nieuw Cassini voor defensie; d) een nieuwe incubator voor
innovatie op het gebied van nieuwe technologieën en innovatie voor tweeërlei gebruik in
2022, en e) meer steun voor innovatienetwerken.
 De Commissie zal samen met het EDA en zijn defensie-innovatiehub een
EU-innovatieregeling voor defensie opzetten om de innovatie op het gebied van veiligheid en
defensie voor de EU en haar lidstaten te versnellen.
4.

Vermindering van strategische afhankelijkheden in kritieke technologieën en
waardeketens voor veiligheid en defensie

Naast haar OTO&I-programma’s en -instrumenten beschikt de EU over verschillende
beleidsinstrumenten die kunnen bijdragen tot het verminderen van haar strategische
afhankelijkheid in kritieke technologieën en waardeketens in de veiligheids- en defensiesectoren.
Deze dragen bij tot de versterking van de industriële capaciteit, het concurrentievermogen, de
technologische soevereiniteit en de veerkracht van de EU, maar ook tot de bescherming van de
huidige en toekomstige technologische ontwikkelingen en vermogens.
De Commissie zal, op basis van de werkzaamheden van het waarnemingscentrum voor kritieke
technologieën en in het kader van de geactualiseerde industriestrategie, in voorkomend geval
systematisch veiligheids- en defensieoverwegingen beoordelen bij de uitvoering en herziening
van bestaande industriële en handelsinstrumenten van de EU of bij het ontwerpen van nieuwe
industriële en handelsinstrumenten van de EU om ervoor te zorgen dat deze geschikt zijn voor
het beoogde doel.
 Industriële allianties — Industriële allianties betrekken een breed scala van partners (bv.
publieke en private spelers, het maatschappelijk middenveld) bij gezamenlijke actie met
betrekking tot belangrijke beleidsdoelstellingen van de EU in specifieke bedrijfstakken of
waardeketens. Zij zijn gebaseerd op de beginselen van openheid, transparantie, diversiteit en
inclusiviteit en werken met volledige inachtneming van de mededingingsregels. Industriële
allianties kunnen in voorkomend geval specifieke werkterreinen omvatten om de strategische
afhankelijkheid van de veiligheids- en defensiesector te verminderen. Dit wordt overwogen
in de Europese alliantie voor industriële gegevens, edge en cloud en in de industriële alliantie
op het gebied van processors en halfgeleidertechnologieën.
 Belangrijke projecten van gemeenschappelijk Europees belang (IPCEI) — IPCEI’s worden
geïnitieerd door de lidstaten en zijn onderworpen aan de EU-staatssteunregels. Zij zijn
bedoeld om kennis, deskundigheid, financiële middelen en economische actoren in de hele
EU samen te brengen met als doel markt- of systeemtekortkomingen en maatschappelijke
uitdagingen aan te pakken die niet door particuliere actoren alleen kunnen worden aangepakt,
met name op het gebied van baanbrekende innovatie en belangrijke infrastructuur. Bij
IPCEI’s kan rekening worden gehouden met veiligheids- en defensieaspecten. Dit zou het
geval kunnen zijn bij het komende tweede IPCEI inzake micro-elektronica dat in de
chipverordening is aangekondigd.
 EU-financieringsprogramma’s — De EU heeft altijd een open onderzoeks- en
innovatiebeleid gevoerd. Het is gebaseerd op het beginsel van open strategische autonomie

13

en is gericht op het waarborgen van een gelijk speelveld en wederkerigheid. De mondiale
aanpak van de EU op het gebied van onderzoek en innovatie moedigt strategische
partnerschappen met gelijkgestemde partners aan, in overeenstemming met de internationale
verplichtingen van de EU (bv. NAVO, Verenigde Staten, Canada, Japan, Zuid-Korea enz.)14.
Tegelijkertijd moet Europa ervoor zorgen dat zijn strategische belang wordt gevrijwaard.
Voor de periode 2021-2027 heeft de Commissie de regels voor deelname voor nietEU-landen en de subsidiabiliteit van entiteiten voor alle EU-programma’s en -instrumenten
verduidelijkt en geharmoniseerd. Er zijn specifieke subsidiabiliteitsvoorwaarden voor
veiligheidsgevoelige activiteiten vastgesteld voor bepaalde programma’s (Horizon Europa,
Digitaal Europa, EDF, ruimtevaartprogramma, CEF) en verder verfijnd in de desbetreffende
werkprogramma’s om de essentiële veiligheidsbelangen van de EU te beschermen. De
lopende herziening van het Financieel Reglement van de Commissie zal ook meer
duidelijkheid verschaffen over de wijze waarop de open strategische autonomie van de EU
kan worden gehandhaafd, waarbij de essentiële veiligheidsbelangen van de EU volledig
kunnen worden beschermd met inachtneming van haar internationale verplichtingen.
 Normen — In het kader van het actieplan voor synergieën bevordert de Commissie het
gebruik van bestaande hybride civiele/defensienormen en de ontwikkeling van nieuwe
normen tegen eind 2022 (actie 5) en de inachtneming van defensie in het normalisatiebeleid
en de normalisatieacties van de Commissie. Hoewel de EU-strategie voor normalisatie15 tot
doel heeft het leiderschap van de EU bij het vaststellen van civiele normen te waarborgen, zal
zij zeer relevant zijn voor de defensiesector, aangezien bijna 80 % van de normen die in
defensie worden gebruikt, afkomstig is uit civiele sectoren. De Commissie zal samen met de
belanghebbenden (bv. het EDA) onderzoeken of het mogelijk is defensievereisten op te
nemen in de toekomstige normalisatie-inspanningen die zij ondersteunt om de
verenigbaarheid ervan met de defensiebehoeften te verbeteren.
 Screening van buitenlandse directe investeringen — De EU is een van ’s werelds meest open
omgevingen voor buitenlandse investeringen en een van de belangrijkste bestemmingen voor
buitenlandse directe investeringen (BDI) ter wereld. Specifieke investeringen kunnen echter
ook de wezenlijke veiligheidsbelangen van de EU ondermijnen. Om dergelijke risico’s te
voorkomen, heeft de EU een kader voor de screening van BDI opgezet dat sinds oktober
2020 operationeel is. Het eerste jaarverslag over de screening van BDI bevestigt het belang
van een doeltreffende screening van BDI op het niveau van de lidstaten en van nauwe
samenwerking op EU-niveau, waarbij de nadruk ligt op potentiële risico’s voor de veiligheid
of de openbare orde. De lidstaten worden aangemoedigd om nationale
screeningmechanismen voor BDI op te zetten; 18 lidstaten hebben er al één, terwijl er nog
zes in de pijplijn zitten. De Commissie zal de verordening evalueren en uiterlijk in oktober
2023 een verslag indienen bij het Europees Parlement en de Raad.

14

15

Er zij echter op gewezen dat de onderzoeks- en ontwikkelingsprogramma’s op het gebied van defensie van de
meeste van onze partners niet openstaan voor EU-bedrijven.
COM(2022) 31 final.

14

 Kritieke infrastructuur — De steeds snellere opkomst van nieuwe en disruptieve
technologieën heeft aanzienlijke gevolgen gehad voor de beveiliging van uitrusting,
infrastructuur, diensten, waarde- en toeleveringsketens van strategische sectoren, waaronder
die van veiligheid en defensie. De EU en de lidstaten moeten dergelijke kwetsbaarheden
uitgebreider in aanmerking nemen in relevante risicobeoordelingen en -monitoring en in de
uitvoering van veerkrachtbevorderende maatregelen tegen veiligheidsdreigingen (bv. hybride
of cyberdreigingen). Coördinatie op EU-niveau is nodig om ervoor te zorgen dat de lidstaten
een toekomstbestendig niveau van veerkracht en consistente beveiligingsnormen op
EU-niveau handhaven om kwetsbaarheden te voorkomen.
 Slim en circulair gebruik van materialen — Het nieuwe actieplan voor de circulaire
economie van maart 2020 is een van de belangrijkste bouwstenen van de Europese Green
Deal, Europa’s nieuwe agenda voor duurzame groei. Innovatie en nieuwe bedrijfsmodellen
op basis van een efficiënter gebruik van hulpbronnen, de ontwikkeling van nieuwe
materialen, de bevordering van secundaire grondstoffen en duurzamere overheidsopdrachten
zullen niet alleen het milieu beschermen, maar ook de toegang tot materialen voor de
industrie veiligstellen. Technieken voor additieve productie, groene overheidsopdrachten en
recycling van materialen kunnen, mits goed toegepast, ook bijdragen tot de versterking van
het concurrentievermogen van de veiligheids- en defensie-industrie van de EU en de
veerkracht van de EU.
 Gegevensbeveiliging — De Europese datastrategie bevat maatregelen om ervoor te zorgen
dat personen en bedrijven de controle over hun gegevens kunnen behouden. Dit zal aan de
orde komen in de dataverordening die de Commissie naar verwachting begin 2022 zal
goedkeuren.
In het kader van het meerlandenproject inzake gemeenschappelijke data-infrastructuur en diensten (waarbij de Europese cloudfederatie en gemeenschappelijke Europese dataruimten
worden samengebracht) faciliteert de Commissie investeringen (bv. DEP, CEF,
NextGenerationEU) in cloud-to-edge-capaciteiten die veilig, veerkrachtig, energie-efficiënt
en in real time toegankelijk zijn en die in heel Europa een goede dienstverlening bieden. Het
waarborgen van technologieoverdracht op het gebied van cloud- en edge-technologieën
tussen de civiele (met name veiligheids-), defensie- en ruimtevaartindustrieën zou de
technologische soevereiniteit vergroten. De Europese alliantie voor industriële gegevens,
edge en cloud biedt een mogelijk platform om dergelijke synergieën te bevorderen.
 Handelsbeleid — De complexiteit en kwetsbaarheid van mondiale toeleveringsketens is niet
alleen voor de EU een probleem. Andere landen zijn afhankelijk van de EU (“omgekeerde
afhankelijkheden”) en handel (“onderlinge afhankelijkheid”) kan bijdragen tot de stabiliteit
van mondiale waardeketens. De EU is ook bereid assertief op te treden en zich te verdedigen
tegen oneerlijke handelspraktijken, zoals het gebruik van verstorende buitenlandse subsidies,
en tegelijkertijd te handelen in overeenstemming met haar internationale verplichtingen. De
EU zal haar instrumentarium van handels- en mededingingsinstrumenten optimaal blijven
benutten en er tegelijkertijd voor zorgen dat de EU-instrumenten efficiënt en actueel zijn. De
Commissie heeft daarom nieuwe instrumenten voorgesteld, zoals de verordening betreffende

15

buitenlandse subsidies16, die verstoringen van de interne markt als gevolg van buitenlandse
subsidies aanpakt.
Andere relevante beleidsmaatregelen (zoals de invoering van een mogelijke vrijstelling van
belasting over de toegevoegde waarde (btw), waardoor de overdracht van door de EU
gefinancierde defensieproducten vergemakkelijkt wordt) zijn opgenomen in de mededeling over
defensie.
Verdere maatregelen:
 De Commissie onderzoekt de mogelijkheid om defensiegerelateerde werkterreinen toe te
voegen aan initiatieven als de Europese alliantie voor industriële gegevens, edge en cloud
en de industriële alliantie op het gebied van processors en halfgeleidertechnologieën.
 Samen met de lidstaten zal de Commissie in 2023 vaststellingen doen en verslag
uitbrengen over de noodzaak van een risicobeoordeling van toeleveringsketens van kritieke
infrastructuur, met name op digitaal gebied, om de veiligheids- en defensiebelangen van de
EU beter te beschermen.
 De Commissie moedigt alle resterende
screeningmechanisme op te zetten.
5.

lidstaten

aan

een

nationaal

BDI-

Externe dimensie

Samenwerking met gelijkgestemde partners overal ter wereld is essentieel om de veerkracht en
voorzieningszekerheid van de EU te vergroten en tegelijkertijd de strategische afhankelijkheid te
verminderen en de wederzijdse voordelen te vergroten. Het wederkerigheidsbeginsel speelt in dit
verband een belangrijke rol. Tot de traditionele partners van de EU op het gebied van
technologie, veiligheid en defensie behoren de leden van de Europese Economische Ruimte (met
name Noorwegen), kandidaat-lidstaten, nabuurschapslanden en andere derde landen (bv. de
Verenigde Staten, Canada, Japan, Zuid-Korea), alsook internationale organisaties (bv. de
NAVO). Recente uitwisselingen vonden met name plaats binnen onder meer:
5.1. De Handels- en Technologieraad EU-VS
De Handels- en Technologieraad EU-VS heeft op 29 september 2021 voor het eerst vergaderd.
In de gezamenlijke verklaring herbevestigden de EU en de VS dat zij zich ertoe verbinden “de
aandacht toe te spitsen op het bevorderen van de veerkracht van de respectieve
toeleveringsketens en de voorzieningszekerheid in belangrijke sectoren voor de groene en
digitale transitie en op het waarborgen van de bescherming van onze burgers” en dat het doel
erin bestaat om “de transparantie van vraag en aanbod te vergroten; de respectieve bestaande
sectorale vermogens in kaart te brengen; informatie uit te wisselen over beleidsmaatregelen en
prioriteiten op het gebied van onderzoek en ontwikkeling; en samen te werken aan strategieën
om de veerkracht en diversificatie van de toeleveringsketen te bevorderen”. De lopende
werkzaamheden in werkgroepen op het gebied van veilige toeleveringsketens (met inbegrip van
halfgeleiders in een gespecialiseerde werkgroep), beveiliging van informatie- en
16

COM(2021) 223 final.

16

communicatietechnologie, uitvoercontroles en screening van investeringen zijn uiterst relevant
voor deze routekaart. De onlangs gestarte dialoog tussen de EU en de VS over veiligheid en
defensie zou ook kunnen dienen als forum voor besprekingen over deze kwesties.
5.2. Het partnerschap met de NAVO
Tijdens hun topontmoeting in Brussel in 2021 hebben de NAVO-leiders een ambitieuze agenda
voor technologieën, met name opkomende en disruptieve technologieën (EDT’s), vastgesteld 17.
Deze bood verdere sturing aan de werkzaamheden die worden verricht in overeenstemming met
de uitvoeringsstrategie van de NAVO inzake EDT’s, die in februari 2021 door de ministers van
Defensie van de NAVO is goedgekeurd.
De Commissie en de hoge vertegenwoordiger zullen toezicht houden op de voortgang van de
desbetreffende NAVO-initiatieven op dit gebied door middel van regelmatige contacten met de
NAVO op werkniveau met het oog op een mogelijke wederzijds aanvaardbare en voordelige
interactie met relevante EU-initiatieven in volledige transparantie ten aanzien van de lidstaten,
waarbij wordt vermeden dat er nieuwe technologische of vermogensafhankelijkheden ontstaan of
bestaande afhankelijkheden verder toenemen.
Verdere maatregelen:
 De Commissie en de hoge vertegenwoordiger zullen in het kader van de Handels- en
Technologieraad EU-VS en de onlangs gestarte dialoog tussen de EU en de VS over
veiligheid en defensie onderzoeken hoe de veerkracht van de toeleveringsketen kan worden
vergroot en de bescherming van onze burgers kan worden gewaarborgd.
 De Commissie en de hoge vertegenwoordiger zullen samen met de NAVO, in het kader van
de gezamenlijke verklaringen over de samenwerking tussen de EU en de NAVO en in
volledige transparantie met de lidstaten, onderzoeken hoe een wederzijds aanvaardbare en
voordelige interactie tussen hun respectieve relevante initiatieven kan worden bevorderd.
6.

Conclusies

Aangezien de mondiale geopolitieke situatie complex blijft en de wedloop naar nieuwe
technologieën die relevant zijn voor veiligheid en defensie voortduurt, moeten de EU en haar
lidstaten de samenwerking versterken op het gebied van technologieën die van cruciaal belang
zijn voor de veiligheid en defensie van Europa op de lange termijn en de inspanningen om de
daarmee verband houdende strategische afhankelijkheden te verminderen.
In deze routekaart wordt voorgesteld nauw samen te werken met de lidstaten bij het identificeren
van kritieke technologieën en waardeketens voor veiligheid en defensie – alsook van de
onderliggende oorzaken van de bijbehorende strategische afhankelijkheden in het kader van het
waarnemingscentrum voor kritieke technologieën – ter ondersteuning van een EU-brede
strategische gecoördineerde aanpak van kritieke technologieën die relevant zijn voor veiligheid

17

Het ging onder meer om het besluit om de Defence Innovation Accelerator for the North Atlantic (DIANA) en
een innovatiefonds van de NAVO te lanceren.

17

en defensie, waarbij optimaal gebruik wordt gemaakt van EU- en nationale OTO&Iprogramma’s en -instrumenten.
Om het concurrentievermogen en de veerkracht van de veiligheids- en defensiesectoren te
vergroten, zullen de bevindingen van het waarnemingscentrum en de daarmee verband houdende
werkzaamheden in het kader van de geactualiseerde industriestrategie er, waar passend en in
overeenstemming met de mededingingsregels van de EU en de internationale verplichtingen van
de EU, ook toe bijdragen dat veiligheids- en defensieoverwegingen beter in aanmerking worden
genomen in het industrie- en handelsbeleid van de EU.
Met de voorstellen van deze routekaart wordt beoogd bij te dragen aan de OTO&I-dimensie van
het komende strategisch kompas van de EU, waarmee de lidstaten ambitieuze
langetermijndoelstellingen zullen vaststellen om de veiligheid en defensie van Europa
aanzienlijk te versterken.

18