Evaluatie en optimalisatie
van het bevolkingsonderzoek
darmkanker
Nr. 2022/31, Den Haag, 14 december 2022

Samenvatting
2

Samenvatting

Evaluatie en optimalisatie van het bevolkingsonderzoek darmkanker | pagina 2 van 4

Op verzoek van de staatssecretaris van

dan de afkapwaarde, dan volgt doorverwijzing

het nut (voorkomen van sterfte) weegt op tegen

Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft de

voor een colonoscopie. Bij dit darmonderzoek

de risico’s (zoals onnodige doorverwijzingen

Gezondheidsraad het bevolkingsonderzoek naar

worden adenomen (een voorstadium van

naar colonoscopieën waarbij geen relevante

darmkanker geëvalueerd en bekeken welke

darmkanker) en darmkanker opgespoord en

afwijkingen worden gevonden en de daarmee

verbeteringen daarin mogelijk zijn.

verwijderd. In 2021 maakten ruim 1,6 miljoen

gepaard gaande belasting en onrust).

mensen gebruik van de screening en werd bij
Sinds 2019 screening van alle 55-75-jarigen

ruim 2.700 deelnemers darmkanker ontdekt.

op darmkanker

Huidige programma nu niet aanpassen
De commissie heeft beoordeeld of verdere

Darmkanker is een veelvoorkomende vorm van

Bevolkingsonderzoek lijkt effectief

verbetering van het bevolkingsonderzoek

kanker. In 2021 werd bij bijna 13.000 mensen de

Het uiteindelijke doel van het bevolkings-

mogelijk is door aanpassing van de

diagnose gesteld. Omdat darmkanker een

onderzoek is het verminderen van sterfte aan

afkapwaarde, het interval of de leeftijdsgrenzen

duidelijk voorstadium kent en zich langzaam

darmkanker. Het is nog niet mogelijk om een

van de doelgroep, of door risicostratificatie toe

ontwikkelt, kan de ziekte vroegtijdig worden

dergelijke daling aan te tonen, omdat het

te passen (onderscheid maken tussen sub-

opgespoord en behandeld. In 2014 is het

bevolkingsonderzoek kort geleden volledig is

groepen). Dat bleek in de huidige situatie niet

landelijk bevolkingsonderzoek naar darmkanker

ingevoerd en het jaren duurt voordat een effect

het geval. Er zijn onvoldoende overtuigende

geïntroduceerd. Omdat de doelgroep te groot

van screening op sterfte aan te tonen is. Wel

argumenten om het bevolkingsonderzoek op dit

was om iedereen tegelijk te laten starten, is het

zijn er resultaten uit proefbevolkingsonderzoek,

moment aan te passen, gegeven dat de

programma stapsgewijs ingevoerd. In 2019 is de

het huidige bevolkingsonderzoek en modellering

nut-risicoverhouding in de huidige opzet gunstig

invoering afgerond; sindsdien krijgt iedereen

die indirect laten zien dat het programma

is en dat het bevolkingsonderzoek nog in

tussen 55 en 75 jaar elke twee jaar de mogelijk-

darmkankersterfte voorkomt. Op basis van die

ontwikkeling is. Dat neemt niet weg dat in de

heid om zich te laten screenen. De screening

gegevens verwacht de commissie dat op termijn

toekomst verbeteringen denkbaar zijn. Met het

maakt gebruik van een ontlastingstest waarmee

het beoogde doel zal worden behaald.

oog daarop doet de commissie een aantal

wordt gezocht naar bloed in de ontlasting.

De nut-risicoverhouding van het bevolkings-

aanbevelingen.

Wijst de test op een hoger hemoglobinegehalte

onderzoek beoordeelt de commissie als gunstig:

1

Gezondheidsraad | Nr. 2022/31

3

Samenvatting

Evaluatie en optimalisatie van het bevolkingsonderzoek darmkanker | pagina 3 van 4

Onderzoek doen naar mogelijke

de uitvoerbaarheid bepaald kunnen worden.

verbeteringen in de toekomst

Deels loopt hiernaar al onderzoek; het Erasmus

De commissie adviseert een onderzoek te doen

MC onderzoekt verschillende screenings-

naar het aanbieden van een eenmalige

intervallen afhankelijk van het gevonden

ontlastingstest (FIT) rond de leeftijd van 50 jaar,

hemoglobinegehalte in de ontlasting. In de

voorafgaand aan het reguliere bevolkings-

toekomst kan risicostratificatie toegevoegde

onderzoek. Volgens de commissie kan dit

waarde hebben, verwacht de commissie.

mogelijk gezondheidswinst opleveren voor deel-

Van belang is wel dat vooraf een brede

nemers met (een voorstadium van) darmkanker.

discussie wordt gevoerd om te bepalen waarop

Een proefbevolkingsonderzoek kan uitwijzen in

gestuurd moet worden en wat als een

welke mate er inderdaad gezondheidswinst

verbetering van de nut-risicoverhouding wordt

wordt behaald en hoe groot de nadelen zijn.

beschouwd.

De commissie adviseert om het proefbevolkingsonderzoek regionaal uit te voeren en

Tot slot beveelt de commissie aan blijvend te

de resultaten af te wachten, voordat het landelijk

investeren in verhoging van de deelnamegraad

wordt aangeboden. Het is immers goed mogelijk

onder de jongste doelgroepen en bij mensen

dat een eenmalige test rond 50-jarige leeftijd

met een lage sociaaleconomische status.

onvoldoende gezondheidswinst oplevert, te veel
nadelen met zich meebrengt en een ongunstige
nut-risicoverhouding heeft.
Verder adviseert de commissie onderzoek te
doen naar risicostratificatie, zodat de voor- en
nadelen, de deelname, de kosteneffectiviteit en

2

Gezondheidsraad | Nr. 2022/31

4

De Gezondheidsraad, ingesteld in 1902, is een adviesorgaan met als taak de regering en het parlement ‘voor te lichten over de stand der wetenschap
ten aanzien van vraagstukken op het gebied van de volksgezondheid en het gezondheids(zorg)onderzoek’ (art. 22 Gezondheidswet).
De Gezondheidsraad ontvangt de meeste adviesvragen van de bewindslieden van Volksgezondheid, Welzijn en Sport; Infrastructuur en Waterstaat;
Sociale Zaken en Werkgelegenheid en Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. De raad kan ook op eigen initiatief adviezen uitbrengen,
en ontwikkelingen of trends signaleren die van belang zijn voor het overheidsbeleid.
De adviezen van de Gezondheidsraad zijn openbaar en worden als regel opgesteld door multidisciplinaire commissies van – op persoonlijke titel
benoemde – Nederlandse en soms buitenlandse deskundigen.

U kunt dit document downloaden van www.gezondheidsraad.nl.
Deze publicatie kan als volgt worden aangehaald:
Gezondheidsraad. Evaluatie en optimalisatie van het bevolkingsonderzoek darmkanker.
Den Haag: Gezondheidsraad 2022; publicatienr. 2022/31.
Auteursrecht voorbehouden

3

Gezondheidsraad | Nr. 2022/31