Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

29 023

Voorzienings- en leveringszekerheid energie

Nr. 358

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR KLIMAAT EN ENERGIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 november 2022
De energietransitie zit in een forse stroomversnelling, de vraag naar
duurzame energie is als gevolg van de oorlog in Oekraïne en de daarmee
gepaard gaande hoge gasprijzen geëxplodeerd. Het elektriciteitsnet loopt
daardoor versneld tegen grenzen aan, waardoor steeds meer knelpunten
ontstaan. Dit urgente vraagstuk vraagt een urgente en gecoördineerde
aanpak, langs diverse sporen, met de gezamenlijke inzet van netbeheerders, het Rijk, medeoverheden en marktpartijen om tot werkbare
oplossingen en keuzes te komen. Daartoe heb ik onder mijn leiding de
Nationale Taskforce ingesteld, die de opdracht heeft om te komen met
oplossingen voor de korte, middellange en lange termijn. Een van de
noodzakelijke sporen betreft beter en efficiënter gebruik van het
bestaande elektriciteitsnet. Met dat doel starten TenneT, de regionale
netbeheerders en verschillende brancheorganisaties een landelijke
markconsultatie naar meer flexibiliteit om het net op korte termijn te
kunnen ontlasten. Ook kondigen TenneT en de betrokken regionale
netbeheerders vandaag in verschillende gebieden onderzoeken naar
congestiemanagement aan. In deze brief geef ik een korte toelichting op
de ontwikkelingen van vandaag.
Versnelling energietransitie
Sinds de inval in Oekraïne ondervinden huishoudens en bedrijven de
gevolgen van de sterk gestegen gasprijzen en de volatiele energiemarkt.
Gedreven door deze ontwikkelingen maken consumenten en ondernemingen versneld keuzes voor duurzame energie, met een stroomversnelling in de energietransitie als gevolg. Als Minister voor Klimaat en
Energie juich ik deze beweging vanzelfsprekend toe, het maakt ons
minder afhankelijk van Russische en fossiele brandstoffen en is cruciaal
voor het behalen van de klimaatdoelen. Dit jaar zien we heel veel
bedrijven die van fossiele brandstoffen overgaan op elektriciteit en een
snelle groei van elektrolysers (waterstof), batterijen en e-boilers. De
afgelopen jaren hebben we ook een snelle toename van windparken en
zonneparken gezien en deze groei zet in 2022 door. De ontwikkelingen

kst-29023-358
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 023, nr. 358

1

gaan sneller en vinden daarmee eerder plaats dan de afgelopen jaren
ingeschat. Helaas loopt ons elektriciteitsnet op piekmomenten tegen
grenzen aan door de snelgroeiende vraag naar transportcapaciteit.
Transportvraag groeit sneller dan netten verzwaard kunnen
worden
De netbeheerders investeren fors (ca. € 3,9 miljard per jaar) in het
uitbreiden en verzwaren van de netten. Dit levert voor 2030 op veel
knelpunten een verdubbeling tot verdrievoudiging van de capaciteit op.
Dat is echter niet voldoende om in de groeiende vraag te voorzien. Door
de sterk toegenomen vraag naar transport van elektriciteit, groeit de vraag
naar transport veel sneller dan het elektriciteitsnet kan uitbreiden. Alleen
al bij de landelijke netbeheerder TenneT ligt op dit moment in totaal voor
meer dan 40 gigawatt aan potentiële nieuwe aanvragen voor een
aansluiting op het net. Dat is vergelijkbaar met 50 keer het vermogen van
de stad Amsterdam. De versnelde aanleg van infrastructuur kan deze
exponentiële groei niet bijbenen. Vandaag is duidelijk geworden dat dit
leidt tot nieuwe netcongestie in verschillende provincies en regio’s. Het is
noodzakelijk dat we naast verzwaring en uitbreiding van het net ook op
een andere manier het elektriciteitsnet gaan gebruiken om onze klimaatdoelen te realiseren en onze economie zich te laten ontwikkelen. Dit
vraagt veel meer flexibiliteit van bestaande en toekomstige aanbieders en
afnemers van elektriciteit. Dat is overigens niet alleen nodig voor het
oplossen van transportschaarste, maar volgt noodzakelijkerwijs ook uit
het veranderende energiesysteem met een fluctuerend aanbod van
hernieuwbare elektriciteit.
Landelijke marktconsultatie naar meer flexibel potentieel
TenneT start op korte termijn een landelijke marktconsultatie, in samenwerking met de regionale netbeheerders en brancheverenigingen zoals
VNO-NCW en MKB Nederland. Ik ondersteun dit initiatief van harte. Via de
consultatie onderzoekt TenneT waar klanten tegen een vergoeding het
elektriciteitsnet willen ontlasten op momenten dat het net overbelast is. In
Noord-Brabant en Limburg is op deze wijze extra ruimte gevonden. Uit
analyses blijkt dat er meer flexibiliteit in de markt is dan nu wordt
aangeboden door grootverbruikers met beschikbare flexibiliteit,
waaronder industrie, energieproducenten en zon- en windparken. Slechts
een klein deel van het flexibel potentieel wordt aangeboden aan TenneT.
Zonder flexibel potentieel zullen de wachtlijsten blijven oplopen totdat de
uitbreiding van de netten gereed is. Dan moeten ondernemers en
instellingen jarenlang wachten op een nieuwe of grotere aansluiting op
het elektriciteitsnet en dus jarenlang wachten met de verduurzaming en
economische ontwikkeling. Ik moedig alle partijen aan dit flexibele
potentieel maximaal beschikbaar te stellen. TenneT en de netbeheerders
betalen (uit de nettarieven) partijen om minder gebruik te maken van het
net op piekmomenten. Daarnaast kunnen netbeheerders in de toekomst
ook een flexibel contract aanbieden tegen een gereduceerd tarief,
waarmee piekmomenten worden gemeden. Dit heeft dus niet alleen
voordelen voor het net en voor partijen die willen uitbreiden, maar ook
voor de partijen die flexibel potentieel aanbieden.
Landelijk Actieprogramma Netcongestie en flexibiliteit
Flexibel potentieel bij bedrijven is in aanvulling op versnelde verzwaring
van het net één van de speerpunten van het Landelijk Actieprogramma
Netcongestie, dat ik uw Kamer volgende maand verwacht te kunnen
aanbieden. Dit actieprogramma is opgezet naar aanleiding van de
netcongestie in juni jl. en kijkt breed naar landelijke en regionale oplos-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 023, nr. 358

2

singen voor netcongestie. In dit actieprogramma zal ik ingaan op de snelle
groei van de aanvragen voor grootschalige batterijen en elektrolyse, wat
er nodig is om hier mee om te gaan om de congestie niet te verergeren en
de afspraken die nodig zijn om voor alle partijen ruimte op het net te
houden en creëren.
Regionale netcongestie-onderzoeken
In een aantal regio’s raken de grenzen van de transportcapaciteit van het
hoogspanningsnet in zicht. TenneT heeft hierover een formele melding
gedaan bij de toezichthouder op de energiemarkt, de Autoriteit
Consument en Markt (ACM). TenneT kondigt vandaag congestie aan bij
ACM en start een congestieonderzoek. De beoogde uitkomst is dat TenneT
congestiemanagement kan toepassen door netgebruikers tegen betaling
het net te laten ontlasten. In desbetreffende gebieden blijft het gedurende
dit proces mogelijk om nieuwe aanvragen in te dienen voor transportcapaciteit. Daar waar geen transportcapaciteit beschikbaar is worden de
nieuwe aanvragen op een wachtlijst gezet. TenneT onderzoekt of
congestiemanagement toegepast kan worden, of dat er vanuit de
marktconsultatie meer vermogen beschikbaar komt. Zodra dat onderzoek
en de consultatie is afgerond, zal bekend worden of er vermogen
beschikbaar is en of klanten van de wachtlijst aangesloten kunnen
worden. De boodschap is dat grootverbruikers zoals bedrijven en
producenten in deze gebieden langer dan gebruikelijk moeten wachten op
een nieuwe of grotere aansluiting, maar de mate waarin verschilt per
locatie.
Regierol provincies bij regionale netcongestie
Voor alle regio’s met congestieproblemen geldt dat er weliswaar geen
tijdelijke stop is, maar wel een wachtlijst. Dit betekent dat economische of
maatschappelijke activiteiten moeten wachten totdat er tijdelijke oplossingen zijn gerealiseerd of er andere voorzieningen zijn geregeld. Ik heb
met de provincies afgesproken dat zij een regierol nemen in de aanpak
van regionale netcongestie. Dat wil zeggen dat provincies het initiatief
nemen om partijen bij elkaar te brengen en ieder vanuit zijn verantwoordelijkheid te laten bijdragen aan de benodigde oplossingen. Deze acties
zijn urgent, omdat wachtlijsten in de regio’s oplopen tot soms meer dan
honderd bedrijven en instellingen. Naast de hier al genoemde oplossingen zal landelijk en regionaal «alles uit de kast» moeten om de
regionale wachtlijsten te verkleinen en weg te werken.
Verder zijn provincies bezig met het opstellen van provinciale MIEK’s; dit
zijn regionale infrastructuurplannen, aansluitend bij het nationale MIEK.
Deze zijn voorjaar 2023 gereed en geven inzicht in de planning en waar
nodig prioritering van de regionale infrastructuur. De langere termijnaanpak voor de landelijke en regionale infrastructuur moet hand in hand
gaan met de aanpak voor het oplossen van de congestieproblemen op de
korte termijn.
Regio’s met knelpunten bij afname van elektriciteit
Knelpunten in het net ontstaan door snelle groei van afname van
elektriciteit en het gebruik van elektriciteit door bedrijven en instellingen.
Er doen zich in de volgende gebieden nieuwe knelpunten voor afname
voor.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 023, nr. 358

3

Flevopolder, Gelderland, Utrecht
In dit gebied is een snelle ontwikkeling van de vraag naar elektriciteit bij
zowel TenneT als de regionale netbeheerders. Bedrijven stappen over van
aardgas op elektriciteit en er is een verdere groei van het aantal bedrijven
en woningen met warmtepompen en laadpalen. TenneT onderzoekt of
met behulp van flexibiliteit de ruimte op het net kan worden vergroot.
Haven Rotterdam en omgeving
Voor een groot deel van de Rotterdamse haven (Europoort, Botlek en
Pernis) en omliggende regio’s geldt dat het hoogspanningsnet nagenoeg
aan de maximale capaciteit zit. Er is een groot aantal aanvragen voor
verzwaring van het net en voor het aansluiten van o.a. elektrolysers,
e-boilers, walstroom, e-logistiek en elektrificatie van overige industriële
processen. De aanvragen bij elkaar zijn goed voor 650 MW en werden in
de scenarioplanning pas voorzien richting 2030. De groei van 650 MW is
vergelijkbaar met vier keer het vermogen van de stad Delft. TenneT en
Stedin gaan onderzoeken of het elektriciteitsnet efficiënter benut kan
worden met behulp van congestiemanagement (spitsmijden) voor afname
van elektriciteit.
Drenthe
In de provincie Drenthe komen er meer bedrijven bij en plaatsen bedrijven
e-boilers om hun energievoorziening te elektrificeren. Deze snelle groei
leidt tot een knelpunt bij station Assen, de verbinding tussen het regionale
hoogspanningsnet en de landelijke elektriciteitssnelweg. Dit station wordt
momenteel uitgebreid en deze uitbreiding zal in 2025/2026 gereed zijn.
Regio’s met knelpunten bij invoeding van elektriciteit
Er doen zich al jaren knelpunten bij invoeding in het net door snelle groei
van windparken en zonneparken. Dit speelt in een groot aantal provincies.
Voor drie provincies zijn er nieuwe knelpunten en voor vier provincies is
er relatief goed nieuws te melden.
Snelle groei van aantal zonnepanelen in Groningen, Drenthe en Overijssel
In de provincies Groningen, Drenthe en Overijssel is de laatste jaren een
explosieve groei te zien van het aantal partijen dat duurzame energie wil
produceren. Met name het aantal zonneparken dat zich hier wil vestigen,
is afgelopen jaren fors gegroeid. In grote delen van deze provincies zat het
elektriciteitsnet ook al aan de grenzen van de maximale capaciteit. TenneT
start een nieuw onderzoek op basis van de nieuwe netcode netcongestie.
Op basis van de nieuwe code lijkt meer congestiemanagement mogelijk
en daarmee is er mogelijk ook meer ruimte op het net in deze gebieden.
Gelderland, Friesland, Utrecht en Flevopolder
In deze regio’s is voor invoeding (zon- en windparken) relatief goed
nieuws te melden. In deze provincies was in 2021 de maximale capaciteit
van het regionale hoogspanningsnet bereikt door de snelle opkomst van
met name zonneparken. Hierdoor konden er tijdelijk geen nieuwe
aanvragen in behandeling worden genomen en kwamen aanvragen op de
wachtlijst. TenneT heeft onderzoek gedaan op basis van de nieuwe
netcode netcongestie en op deze wijze meer flexibiliteit gevonden.
Hiermee kan een deel van de wachtlijst aangesloten worden. TenneT gaat
op zoek naar meer partijen die tegen betaling flexibel vermogen kunnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 023, nr. 358

4

bieden, om zo meer van de wachtlijst aan te sluiten. Uiteraard wordt ook
in deze regio’s het net uitgebreid.
Tot slot
De transportschaarste op het elektriciteitsnet en de groeiende maatschappelijke impact hiervan hebben mijn volledige aandacht. Ik zal alle
mogelijkheden aangrijpen om waar mogelijk verlichting te bieden. We
kunnen echter niet voorkomen dat transportschaarste zich voorlopig blijft
voordoen. Ik doe daarom een dringend beroep op netbeheerders,
medeoverheden en marktpartijen om het maximale te doen om de
schaarste te verlichten. Tegelijkertijd zal ik in het kader van het Nationaal
Plan Energiesysteem onderzoeken wat er vanuit een breder
energiesysteem- en langetermijnperspectief mogelijk is om tot structurele
oplossingen te komen. Ik kijk uit naar het Landelijk Actieprogramma
Netcongestie en zal uw Kamer daar naar verwachting volgende maand
over informeren.
De Minister voor Klimaat en Energie,
R.A.A. Jetten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 023, nr. 358

5