Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 165

Instelling van een algemeen verbod op het
dragen van gelaatsbedekkende kleding

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 12 april 2012
De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken belast met het voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel, heeft de eer als volgt verslag uit
te brengen. Onder het voorbehoud dat de hierin gestelde vragen en
gemaakte opmerkingen tijdig zullen zijn beantwoord, acht de commissie
de openbare behandeling van het wetsvoorstel voldoende voorbereid.
Inhoudsopgave

blz.

I. Algemeen

1

1. Inleiding
2. Inhoud en doelstelling
3. Grondrechten en mensenrechten
4. Financiële gevolgen

1
3
13
17

II. Artikelsgewijs

17

I. Algemeen
1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel betreffende de instelling van een algemeen verbod
op het dragen van gelaatsbedekkende bekleding.
Allereerst merken deze leden op dat het de belangrijkste taak van de
overheid is om de veiligheid van zijn inwoners te garanderen. Het is
daarom noodzakelijk dat de wetgever deze verantwoordelijkheid neemt
door de objectieve en subjectieve veiligheid als gevolg van het dragen
van gezichtsbedekkende kleding terug te dringen. Hierbij merken deze
leden op dat het dragen van gezichtsbedekkende kleding niet acceptabel
is. Wie zo in het openbaar gekleed gaat, kan niet normaal aan het
maatschappelijk verkeer deelnemen of volwaardig in de samenleving
participeren. Als men onherkenbaar is, kán men een veiligheidsrisico
vormen. Het in het openbaar dragen van kleding die het gezicht bedekt

kst-33165-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 165, nr. 5

1

– zoals boerka, niqab en bivakmuts – moet daarom worden verboden.
Juist daarom verwelkomen deze leden het voorliggende wetsvoorstel.
Niet in de laatste plaats omdat de Tweede Kamer, waaronder deze leden,
zoals de regering terecht heeft opgemerkt, zich bij herhaling heeft
uitgesproken voor invoering van zo’n verbod. Deze leden hebben nog een
paar vragen.
De leden van de PvdA-fractie hebben na de jarenlange maatschappelijke
discussie over het dragen van een boerka of niqab met belangstelling
uitgekeken naar het voorliggende wetsvoorstel van de regering om
gelaatsbedekkende kleding in het algemeen te verbieden op openbare
plaatsen, in het openbaar vervoer, in onderwijsinstellingen en in
niet-residentiële gebieden van zorginstellingen. Deze leden hechten eraan
eerst enkele algemene opmerkingen te maken alvorens in te gaan op het
wetsvoorstel.
De leden van de PVV-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het voorliggende wetsvoorstel en hebben een aantal vragen en
opmerkingen.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het voorliggende wetsvoorstel. Deze leden herkennen in het
wetsvoorstel de moeilijke, doch zorgvuldige afweging tussen de
godsdienstvrijheid enerzijds en de bescherming van de maatschappelijke
orde en goede gewoonten anderzijds.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het voorliggende
wetsvoorstel en hebben een aantal vragen en opmerkingen.
De leden van de D66-fractie hebben met toenemende verbazing kennisgenomen van het voorliggende wetsvoorstel. De regering draagt vier
argumenten aan ter verdediging van het wetsvoorstel: het beschermen
van de maatschappelijke orde, het waarborgen van open communicatie,
de emancipatie van vrouwen en het voorkomen van veiligheidsrisico’s.
Samengevat menen de leden van D66-fractie dat de argumenten uit de
eerste twee categorieën gezocht zijn, dat de praktijk in andere landen lijkt
uit te wijzen dat de emancipatie van vrouwen eerder tegengewerkt dan
gestimuleerd zal worden, en dat het veiligheidsargument niet overtuigend
is. Derhalve zijn deze leden niet overtuigd van de klemmende maatschappelijke noodzaak van dit verbod, noch waarom bestaande wetgeving niet
toereikend zou zijn. De opmerking van de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties dat dit voorstel «[v]an onvoorstelbaar groot
belang»1 is, is volgens deze leden dan ook schromelijk overdreven. Sinds
de pogingen van het vorige kabinet om dit wetsvoorstel in te voeren zijn
er geen wezenlijk nieuwe argumenten aangedragen, noch is het aantal
boerkadraagsters significant toegenomen. Graag zien deze leden nader
beargumenteerd welk «onvoorstelbaar groot belang» gediend is met dit
wetsvoorstel. In het navolgende zullen deze leden verdere vragen en
opmerkingen plaatsen.
De leden van de D66-fractie vinden het opmerkelijk dat de uitgesproken
negatieve advisering van de Raad van State nauwelijks beantwoord
wordt, maar grotendeels weerlegd wordt met een herhaling van de in de
memorie van toelichting reeds aangevoerde argumenten. Deze leden
menen dat dit geen recht doet aan de steekhoudende argumentatie die de
Raad van State naar voren brengt. Graag zouden zij zien dat de regering
nadrukkelijker onderbouwt waarom de tegenwerpingen van de Raad van
State in haar ogen niet voldoende zijn om af te zien van het indienen van
dit wetsvoorstel.
1
O.a. Trouw, 28.01.12 , Spies’ boerkaverbod
wacht kritisch onthaal in de Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 165, nr. 5

2

Tevens merken deze leden op dat de leden Wilders en Fritsma in een
vergelijkbaar voorstel in een eerder stadium hebben opgemerkt dat zij het
onbegrijpelijk vonden dat de boerka gelijkgesteld werd met andere
gezichtsbedekkende kleding.1 Graag ontvangen deze leden een toelichting
waarom volgens de regering een gelijkstelling nu wel gerechtvaardigd is.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met verbazing kennisgenomen van het voorliggende wetsvoorstel dat beoogt een algemeen
verbod in te stellen op het dragen van gelaatsbedekkende kleding. Deze
leden vragen zich af waarom de regering het uitgangspunt heeft losgelaten dat een verbod slechts op haar plaats is daar waar de openbare
orde, veiligheid en functionaliteit in het geding is. Voorts vragen deze
leden zich af, of met deze keuze het doel niet juist wordt voorbijgeschoten.
Deze leden vragen de regering inzichtelijk te maken waarom zij het advies
van de Raad van State, namelijk om het wetsvoorstel niet te zenden aan
de Tweede Kamer, negeert.
In het navolgende gaan de leden van de ChristenUnie-fractie op een
aantal aspecten van het wetsvoorstel nader in.
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van het wetsvoorstel dat beoogd gelaatsbedekkende kleding in de
openbare ruimte te voorkomen. Deze leden zijn van mening dat in het
kader van de openbare orde en veiligheid een verbod op gelaatsbedekkende kleding aangewezen kan zijn. Zij hebben wel de nodige vragen bij
dit verbod.
2. Inhoud en doelstelling
De leden van de VVD-fractie merken op dat in de memorie van toelichting
wordt gemeld dat het verbod op het dragen van gelaatsbedekkende
kleding niet geldt als dit past bij bijvoorbeeld Sinterklaas- en carnavalsviering of indien de burgemeester ontheffing verleent in verband met
deelname aan een ander evenement. Vallen onder het begrip «ander
evenement» activiteiten van zowel culturele als commerciële aard, zoals
circusvoorstellingen, theatervoorstellingen en promotie-evenementen?
Volgens deze leden merkt de regering terecht op dat ook in andere
Europese landen, zoals Frankrijk en België, is gebleken dat er behoefte
bestaat tot nadere regelgeving. Kan de regering de overeenkomsten en
verschillen tussen de Franse en Belgische wetgeving en voorliggende
wetsvoorstel benoemen?
De leden van de PvdA-fractie hebben grote moeite met gelaatsbedekkende kleding op religieuze grondslag. De boerka of niqab is een
kledingstuk dat wordt gedragen op basis van de overtuiging dat vrouwen
pas zedig en daarmee fatsoenlijk zijn als ze al hun vrouwelijke uiterlijke
kenmerken bedekken, zoals lichaamsvormen, haren, gezicht en in het
uiterste geval zelfs de ogen. Deze leden vinden dat die opvatting getuigt
van een mensbeeld dat totaal niet strookt met de gedachten over
emancipatie, vrijheid en zelfbeschikking die zij zelf aanhangen. Niet alleen
de juridische, maar ook de morele vrijheid om zonder belemmeringen je
schoonheid te mogen etaleren met kleding, haardracht, sieraden en
make-up, is een groot goed. Als vertegenwoordigers van een progressieve beweging, willen de leden van de PvdA-fractie die vrijheid verdedigen tegen opvattingen die daar anders over denken. Dat binnen de
religieuze stromingen die geheel bedekkende kleding vereisen, die eisen
alleen aan vrouwen worden gesteld en niet aan mannen, maakt dat deze
leden ook vanuit het oogpunt van een gelijkwaardige positie van mannen
en vrouwen veel problemen hebben met de opvattingen die ten grondslag
liggen aan de bedekkende kleding.
1

Kamerstukken II 2007/2008, 31 108, nr. 4.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 165, nr. 5

3

De leden van de PvdA-fractie hebben inmiddels duidelijk gemaakt dat zij
grote problemen hebben met een religie die mensen oplegt hoe zij zich
moeten kleden, maar zij hopen dat de regering kan duidelijk maken
waarom het niet minstens zo erg is als een overheid mensen oplegt hoe
zij zich moeten kleden.
De leden van de PvdA-fractie lezen dat het vorige kabinet in 2008
weliswaar van mening was dat er nadere grenzen dienden te worden
gesteld aan het dragen van gelaatsbedekkende kleding, maar dat het
kabinet daarbij van mening was dat «er voldoende wettelijke mogelijkheden bestaan om gelaatsbedekkende kleding plaats- en functiegebonden
te verbieden». Waarom is de huidige regering nu blijkbaar een andere
mening toegedaan en is een «plaats- en functiegebonden» verbod niet
meer afdoende? Deze leden vinden geen andere onderbouwing van de
veranderde opvattingen ten opzichte van het vorige kabinet dan de
«hedendaagse maatschappelijke weerstand die het dragen van gelaatsbedekkende kleding in het openbaar oproept». Kan de regering aangeven
waarom die weerstand nu anders dan in 2008 en waaruit dat zou blijken?
De leden van de PvdA-fractie hebben uit het voorliggende wetsvoorstel op
kunnen maken, dat de regering als hoofdargument gebruikt dat onze
samenleving is gestoeld op het principe dat we open met elkaar kunnen
communiceren en dat we daartoe (uitzonderingen als carnaval, een
bruiloft of het Sinterklaasfeest daargelaten) elkaar moeten kunnen
aankijken en herkennen. Deze leden delen de wenselijkheid daarvan. De
vraag is voor deze leden echter of dat principe daadwerkelijk wettelijk
afdwingbaar is en zou moeten zijn. De regering zondert bijvoorbeeld het
gebruik van schmink uit. Kan de regering aan de leden van de
PvdA-fractie uitleggen waarom het consistent is om het onherkenbaar
maken van het gezicht met kleding wel te verbieden, maar met schmink
niet? Aangezien het niet expliciet wordt genoemd, vragen deze leden of
hetzelfde geldt voor piercings en andere sieraden. Mogen die wel
gedragen worden als ze het gezicht bedekken of onherkenbaar maken? En
hoe zit dat met het dragen van een masker? Dat is immers ook geen
kleding. De leden van de PvdA-fractie vragen de regering deze zaken te
verduidelijken en daarbij ook duidelijk te maken of het wetsvoorstel
daadwerkelijk consistent is in het wettelijk afdwingen van de open
communicatie. Deze leden vragen de regering daarbij tevens een
sluitende definitie van het begrip «kleding» te geven, om onduidelijkheden over het al dan niet toestaan van bijvoorbeeld het dragen van
objecten, zoals een emmer of een papieren zak met ooggaatjes, weg te
nemen.
De leden van de PvdA-fractie vragen zich af of de regering van mening is
dat iemand de vrijheid moet hebben er zelf voor te kiezen zich in meer of
mindere mate te onttrekken aan het maatschappelijk verkeer zolang hij/zij
geen beroep doet op de overheid. Is het immers in een vrij land niet een
ieder toegestaan zich te onttrekken aan het maatschappelijk verkeer? In de
liberale opvattingen waarop dit land, maar ook de helft van deze regering,
gestoeld is, is er slechts één beperking aan de individuele vrijheid en dat
is dat die de vrijheid van een ander niet schaadt of beperkt. Waarom
meent de regering dan toch dat in dit geval overheidsingrijpen gelegitimeerd is? Tevens vragen deze leden zich af op welke andere wijze dan
door het dragen van gezichtsbedekkende kleding mensen zich op dit
moment nog meer onttrekken aan het maatschappelijk verkeer en of de
regering in die gevallen ook van mening is dat overheidsingrijpen
gelegitimeerd is.
De leden van de PvdA-fractie vinden dat er een duidelijk onderscheid te
maken valt tussen de regels op straat («op een openbare plaats») en de
regels op plaatsen waar mensen gebruik maken van publieke voorzieningen zoals scholen, openbaar vervoer en zorginstellingen. Immers, op
straat geldt de individuele vrijheid van elke burger van dit land om zich te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 165, nr. 5

4

kleden zoals hij of zij dat wil. Maar zodra iemand een bus of trein betreedt,
gelden daar de huisregels van de vervoersmaatschappij. Van iemand die
de bus in stapt, wordt verwacht dat hij of zij een muts of helm afzet.
Evenzo kan worden gevraagd een door religie voorgeschreven gelaatsbedekkend kledingstuk af te doen, aangezien een religieuze overtuiging niet
het recht geeft anders behandeld te worden dan andere burgers van dit
land. Hetzelfde geldt op school of in een zorginstelling of in het gemeentehuis. De vraag is echter of daarvoor een wettelijke bepaling en een
boete noodzakelijk zijn. Immers, de vervoersmaatschappij, school,
zorginstelling of gemeente kan zelf zijn huisregels vaststellen en mensen
zelf verzoeken zich daaraan te houden. Zo niet, dan kan iemand de
toegang tot het gebouw of de voorziening worden ontzegd. De leden van
de PvdA-fractie vragen de regering of daarvoor wettelijke bepalingen
nodig zijn. Daarnaast willen deze leden van de regering weten of de inzet
van het strafrecht nodig is om dergelijke voorschriften te kunnen
handhaven.
De leden van de PvdA-fractie weten dat bij het dragen van gelaatsbedekkende of alles verhullende kleding soms sprake is van vrijwilligheid maar
vaak ook van dwang of sociale druk. Als onderdeel van een brede
progressieve beweging in Nederland, willen de leden van de PvdA-fractie
altijd aan de zijde staan van vrouwen die zich aan die dwang of drang
willen ontworstelen. De leden van de PvdA-fractie vragen aan de regering
of het voorstel vanuit die gedachte wel de juiste «daders» strafbaar stelt.
Zijn het immers de vrouwen die onvrijwillig in een boerka of niqab over
straat gaan die bestraft dienen te worden, of zouden het eigenlijk de
mannen, de familie, de sociale omgeving of religieuze leiders die dwang
of drang uitoefenen op vrouwen om zich geheel te bedekken, moeten zijn
die aangepakt moeten worden? Heeft de regering er bij stilgestaan dat het
eigenlijk de verkeerden tot «dader» bestempelt en daarmee eigenlijk
«slachtoffers» wil bestraffen in plaats van de werkelijke «daders»? Heeft
de regering, los van de praktische uitvoerbaarheid, overwogen het
principe in de wet op te nemen dat diegenen die een ander dwingen met
gelaatsbedekkende kleding over straat te gaan, strafbaar zouden moeten
zijn?
Kan de regering ingaan op de uitvoering van het voorliggende
wetsvoorstel, zo vragen de leden van de PvdA-fractie? Hoeveel vrouwen
zijn er naar schatting in Nederland die rondlopen met gelaatsbedekkende
kleding en om welk percentage van het totaal aantal vrouwen in
Nederland gaat het hier precies? Hoeveel formatie vergt het de politie om
tegen dit verschijnsel op te treden als dit wetsvoorstel wordt aangenomen
door beide Kamers?
Voorts vragen de leden van de PvdA-fractie zich af hoe de handhaving van
dit verbod gestalte zal krijgen. Op welke wijze worden agenten
geïnstrueerd om gelaatsbedekkende kleding die verboden is te onderscheiden van gelaatsverhullende kleding die (nog net) is toegestaan?
Hoeveel procent van het gelaat moet bedekt worden, wil er sprake zijn van
gelaatsbedekkende kleding? Is bijvoorbeeld het dragen van een
hoofddoek die behalve haren ook voorhoofd en kin bedekt in combinatie
met een grote zonnebril met deze wet nog wel of niet toegestaan? Kan de
regering deze leden informeren hoe exact agenten worden geïnstrueerd
om te voorkomen dat agenten op straat de wet zelf moeten gaan
interpreteren en ieder apart een grens moeten gaan bepalen wat nog wel
en niet is toegestaan?
Ook vragen deze leden zich af of mensen die hun gelaat bedekken er aan
worden gehouden na het uitschrijven van een boete hun gezichtsbedekkende kleding direct te verwijderen. Dient een politieagent te sommeren
het kledingstuk uit of af te doen? Als iemand dat weigert, volgt dan
arrestatie of volgt dan een gedwongen verwijdering van het gelaatsbedekkende kledingstuk? Kan de regering aan deze leden schetsen hoe de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 165, nr. 5

5

politie wordt geacht op te treden indien mensen weigeren hun gelaatsbedekkende kleding af te doen?
Met deze vragen over de uitvoering van het wetsvoorstel wordt volgens
de leden van de PvdA-fractie al duidelijk hoe ingewikkeld het is als de
overheid kledingvoorschriften in de wet gaat opnemen. Een algemeen
verbod om je te uiten op een wijze die de meerderheid van de samenleving niet aanstaat, staat op gespannen voet met de vrijheid die we
allemaal koesteren voor de samenleving als geheel. Wie vrijheid
verdedigt, hoort immers niet slechts op te komen voor zijn eigen vrijheid
en zijn eigen opvattingen, maar juist ook voor de vrijheid van anderen met
tegengestelde opvattingen. Op het moment dat mensen keuzes maken die
niet stroken met breed gedeelde opvattingen, moeten we niet vluchten
naar wetgeving, maar moeten we durven vertrouwen op de overtuigingkracht van politiek en samenleving. De leden van de PvdA-fractie
vertrouwen veel meer op de kracht van het woord om te overtuigen dan
op de macht van de overheid om te verbieden. De werkelijkheid van
vandaag bewijst dat het woord een veel krachtiger instrument is dan een
algemeen verbod op het dragen van gelaatsbedekkende kleding, immers:
van alle vrouwen in Nederland kiest slechts een fractie voor het bedekken
van het gezicht. De opvatting die schuilgaat achter de keuze voor
gelaatsbedekkende kleding is duidelijk geen opvatting die veel overtuigingskracht heeft. De liberale, progressieve waarden van onze vrije
samenleving zijn vele malen aantrekkelijker.
Daarmee vragen de leden van de PvdA-fractie zich bij hun inbreng bij dit
wetsvoorstel af of er echt reden is voor de Nederlandse politiek om de
uiting van een opvatting te verbieden die zo weinig aanhang heeft in
Nederland dat er geen enkele reden is om deze als bedreiging voor onze
vrijheid en progressieve waarden te zien.
De leden van de PVV-fractie merken op dat de regering stelt dat indien
sprake is van overtreding van het verbod, een geldboete zal worden
opgelegd van de eerste categorie als bedoeld in artikel 23, vierde lid, van
het Wetboek van Strafrecht. De geldboete bedraagt vanaf 1 januari 2012
maximaal dus € 390.1 De leden van de PVV-fractie zijn echter van mening
dat hiermee niet krachtig genoeg wordt opgetreden tegen het dragen van
een boerka. Zij vragen de regering daarom de mogelijkheden te bezien
om de geldboete voor het dragen van een boerka te verhogen naar de
tweede categorie als bedoeld in artikel 23, vierde lid, van het Wetboek van
Strafrecht.
Verder willen de leden van de PVV-fractie van de regering weten op welke
wijze de identiteit van boerkadraagsters zal worden vastgesteld. Zal
bijvoorbeeld enkel het tonen van een identiteitsbewijs zonder de boerka af
te doen voldoende zijn om een boete uit te schrijven? Dienen boerkadraagster überhaupt hun boerka af te doen indien zij hiervoor beboet
worden? Zullen boerkadraagsters mee moeten naar het politiebureau ter
vaststelling van hun identiteit?
Daarnaast willen de leden van de PVV-fractie van de regering weten op
welke wijze zal worden vastgesteld dat in vele gevallen sprake is van
dwang tot het dragen van een boerka. Graag vernemen de leden van de
PVV-fractie een reactie van de regering op deze vragen.

1

Staatsblad 2011, 455.

De leden van de CDA-fractie wijzen er op dat open onderlinge communicatie tussen burgers hoort bij de Nederlandse omgangsvormen. Volgens
deze leden behoort dit dan ook de primaire doelstelling te zijn. Ze delen
de visie van de regering dat het voor een medeburger niet mogelijk is om
een inschatting te maken van de intenties van de ander die zijn gezicht
bedekt. Dit is zeker het geval bij bepaalde acties en demonstraties waar
mensen hun gelaat bedekken, zoals de regering terecht betoogt. Deze
leden wijzen er op dat het verbod op gelaatsbedekkende kleding niet
alleen gericht is op het dragen van een boerka of niqab, maar ook op het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 165, nr. 5

6

dragen van bivakmutsen, maskers en integraalhelmen, behoudens de
uitzonderingen die worden genoemd zoals festiviteiten als Sinterklaas en
carnaval. Het beperken van de godsdienstvrijheid vormt daarmee slechts
een van de dimensies van het voorstel.
De leden van de CDA-fractie merken op dat gelet op het belang van de
maatschappelijke orde en het belang voor een evenwichtige samenleving,
de regering spelregels kan opstellen die bevorderen dat men elkaar kan
vertrouwen in de openbare ruimte. Een open samenleving met mogelijkheden tot onderlinge communicatie achten deze leden van groot belang.
Naast de primaire doelstelling van open communicatie, speelt bij de
afweging ook mee dat er sprake is van een veiligheidsrisico als mensen
het gelaat niet wensen te tonen op een openbare plaats of in een publiek
toegankelijk gebouw zoals in een school. Dat reeds dergelijke
voorschriften bestaan met betrekking tot de kleding in het openbare leven,
maakt dat het voorliggende verbod niet enig in zijn soort zou zijn. De
leden van de CDA-fractie kunnen dan ook instemmen met de rechtsgrond.
Regels beletten reeds nu mensen om ongekleed over straat te gaan. Er
zijn ook regels over aanstootgevende kledingstukken, het onbevoegde
dragen van uniformen of het voeren van opzichte onderscheidingstekens
welke uitdrukking zijn van een bepaald staatkundig streven. De leden van
de CDA-fractie betwisten dan ook niet dat er regels mogelijk zijn om
gelaatsbedekkende kleding te verbieden. Ze zullen zich met name richten
op de belangenafweging tussen het algemene en het particuliere belang.
Anders dan de Raad van State, delen de leden van de CDA-fractie het
standpunt van de regering dat er zich wel een principieel probleem
voordoet als mensen zich onttrekken aan het normale maatschappelijke
verkeer.
Alvorens de overheid een verbod in kan stellen dat de vrijheid van
godsdienst en de vrijheid van meningsuiting beperkt, achten de leden van
de CDA-fractie het noodzakelijk om nauwkeurig de verschillende belangen
af te wegen. Klopt het dat ook in andere gevallen de maatschappelijke
orde en gewoonten het inperken van de godsdienstvrijheid toestaat? Deze
leden denken hierbij bijvoorbeeld aan polygamie en vrouwenbesnijdenis,
welke door groepen mensen op religieuze gronden worden beargumenteerd. Ook bij de behandeling van het initiatiefwetsvoorstel met
betrekking tot ritueel slachten is in de Tweede Kamer uitvoerig gesproken
over het stellen van normen.
Deze leden zijn het eens met de regering als ze stelt dat het dragen van
gelaatsbedekkende kleding symbool kan staan voor een ondergeschikte
positie van de vrouw. De bedoeling van de boerka of niqab is immers om
de blik te verbergen voor de mannen. Vrouwen kunnen daardoor niet op
gelijke voet met mannen deelnemen aan het maatschappelijk verkeer. De
leden van de CDA-fractie vinden het van wezenlijk belang dat vrouwen
volwaardig kunnen deelnemen aan het maatschappelijk verkeer.
Aangezien niet valt uit te sluiten dat vrouwen niet uit eigen overtuiging
besluiten tot het dragen van een niqab of boerka, achten de leden van de
CDA-fractie het noodzakelijk dat de overheid handelend optreedt. Zeker
omdat geweld tegen en mishandeling van vrouwen nog altijd te vaak
voorkomt.
De leden van de CDA-fractie constateren dat in het maatschappelijke
debat over de gelaatsbedekkende kleding vragen worden gesteld of de
regering met het verbod niet de negatieve vrijheden te zeer inperkt. Dit
vormt een van de dimensies van het voorliggende wetsvoorstel. Er is zo
kritiek op de proportionaliteit van de maatregel. Kan de regering ingaan
op deze kritiek? Kunnen vrouwen die een niqab of een boerka dragen niet
op een andere wijze benaderd worden om te wijzen op de Nederlandse
gewoonten en zeden, dan met een strafrechtelijke sanctie? Kan de
regering een nadere toelichting geven waarom voorlichting en publieke
debatten niet voldoende zouden zijn om mensen bewust te maken over de
symboliek van de boerka of niqab?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 165, nr. 5

7

De leden van de CDA-fractie vragen aan de regering een nadere duiding
op het argument dat vrouwen zelfstandig en in volle vrijheid moeten
mogen kiezen voor het bedekken van het gezicht en zich daarmee
vrijwillig de blik afwenden van mannen. Is er nader (wetenschappelijk)
onderzoek gedaan naar de achtergrondredenen van het gaan dragen van
de boerka of niqab in Nederland en de invloed van radicalisering onder
specifieke moslimgroepen, zoals onder andere door de AIVD is gerapporteerd? Deze leden zijn op de hoogte van het onderzoek van Professor
Moors («Gezichtssluiers Draagsters en Debatten», januari 2009), waarvoor
de onderzoekster via de sneeuwbalmethode een twintigtal interviews
heeft gehouden onder bekeerde Nederlandse moslima’s en Marokkaanse
vrouwen, maar vragen de regering of er ook onderzoek is gedaan naar de
beweegredenen van vrouwen uit andere herkomstlanden (zoals uit
Somalië, Pakistan en Afghanistan) om in Nederland het gezicht geheel te
bedekken. Is het bekend of deze vrouwen dat reeds in het herkomstland
ook al deden of dat ze door de partner (of schoonfamilie) bij aankomst in
Nederland daartoe zijn overtuigd?
Kan de regering een nadere toelichting geven op de vaak gehoorde vraag
waarom deze vorm van verscheidenheid in het straatbeeld niet
toelaatbaar moet zijn, aangezien het slechts om enkele honderden
vrouwen gaat?
De leden van de CDA-fractie merken op dat er ook in andere Europese
landen verboden zijn ingevoerd. Kan de regering uiteenzetten hoe het
verbod er in Frankrijk en België uitziet en welke motivering deze landen
hadden om dergelijke verboden in te voeren? Welke sancties staan er op
het dragen van een boerka? De leden van de CDA-fractie menen dat er in
Frankrijk een mogelijkheid is om als alternatieve sanctie een verplichte
inburgeringscursus op te leggen. Klopt dit? Waarom heeft de regering dit
ook niet overwogen?
De leden van de SP-fractie merken op dat de regering stelt dat de
invoering van dit verbod noodzakelijk is om door herkenbaar optreden en
open communicatie een samenleving te waarborgen die wordt gekenmerkt en derhalve berust op gelijkwaardigheid, vertrouwen en persoonlijke verantwoordelijkheid. Waaruit blijkt volgens de regering deze
gelijkwaardigheid, dit vertrouwen en de persoonlijke verantwoordelijkheid
van de burgers bij de invoering van dit wetsvoorstel?
Ook stelt de regering dat door onherkenbaar te zijn men al gauw de indruk
wekt criminele activiteiten in de zin te hebben. Waar baseert de regering
deze uitspraak op? Is hier (wetenschappelijk ) onderzoek naar gedaan, zo
vragen de leden van de SP-fractie? Hoeveel draagsters van een boerka of
niqab hebben daadwerkelijk een strafbaar feit gepleegd in de afgelopen
vijf jaar? Kan de regering deze leden hierover cijfers verstrekken om dit
argument te staven?
De regering stelt volgens de leden van de SP-fractie dat dit wetsvoorstel
vrouwen beschermt tegen het gedwongen dragen van een boerka of
niqab door druk vanuit personen uit hun sociale omgeving. Hoe groot
acht de regering de kans dat deze «door derden gedwongen» vrouwen na
invoering van dit wetsvoorstel zonder boerka of niqab nog naar buiten
zullen gaan? Deze leden achten het volwaardig deelnemen van vrouwen
aan het maatschappelijke verkeer net zozeer van wezenlijk belang als de
regering. Maar is de regering het met deze leden eens dat dit wetsvoorstel
wellicht ervoor kan zorgen dat deze groep vrouwen juist helemaal niet
meer in de openbaarheid zal komen en we derhalve nog verder van huis
zijn wat betreft het emanciperen van deze groep vrouwen? En betekent
volwaardige deelname aan het maatschappelijk verkeer ook een betaalde
baan wat betreft de regering? Hoe verhoudt zich dat tot bijvoorbeeld de
afbouw van de toeslagen voor de kinderopvang? Zorgt dit volgens de
regering niet ook juist tot een afname van volwaardige deelname van
vrouwen aan het maatschappelijk verkeer?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 165, nr. 5

8

De regering stelt volgens de leden van de SP-fractie dat de maatschappelijke orde is gebaseerd op vrijheid voor iedereen om zich te gedragen
zoals bij hem past, voor zover de vrijheid van anderen daardoor niet
wordt beperkt. Kan de regering aangeven in hoeverre de vrijheid van
anderen/derden beperkt wordt door draagster van een boerka of niqab?
De regering stelt dat een dergelijk verbod in voorkomende gevallen
ongetwijfeld ook een functie heeft bij de bescherming van de openbare
orde. Hoe moeten deze leden het woord «ongetwijfeld» hier opvatten en
waar baseert de regering dit op? Denkt de regering bijvoorbeeld dat het
verbieden van gelaatsbedekkende kleding er voor zorgt dat iemand die
een overval wil plegen, niet langer zijn/haar gezicht zal bedekken?
De leden van de SP-fractie merken op dat het vorige kabinet in 2008 stelde
dat nadere grenzen aan het dragen van gelaatsbedekkende kleding nodig
waren vanwege de belemmeringen in de open communicatie, in het
bijzonder waar dat essentieel is voor het ontwikkelen en functioneren van
de democratische rechtsstaat, maar dat er voldoende wettelijke mogelijkheden bestaan om gelaatsbedekkende kleding plaats en functiegebonden
te verbieden. Deze regering stelt nu echter dat deze wettelijke mogelijkheden thans niet meer voldoende zijn gezien de hedendaagse maatschappelijke weerstand die het dragen van gelaatsbedekkende kleding in het
openbaar oproept. Waaruit blijkt die toegenomen weerstand? Is er een
vergelijkend onderzoek gedaan naar de situatie van 2008 t.o.v. die van
2011?
De regering stelt dat niet de kwantiteit van het verschijnsel doorslaggevend is, doch het principieel onverenigbare karakter daarvan met de
maatschappelijke orde. Kunnen deze zinnen worden toegelicht? Hoeveel
boerka’s en niqabs worden er volgens de regering eigenlijk in Nederland
gedragen? Wie zijn die vrouwen die boerka’s en niqabs dragen en wat is
bekend over hun beweegredenen om deze kleding te dragen? Het getal
van «ongeveer 150» is veelgenoemd. Is deze schatting volgens de
regering betrouwbaar? Kan de regering een niet-limitatieve opsomming
geven van «goede zeden» en «goede gewoonten» en «niet goede zeden»
en «niet goede gewoonten»?
De leden van de SP-fractie kunnen zich vinden in het oordeel van de Raad
van State dat de regering hier een principieel probleem met juridische
middelen probeert op te lossen. Hoe ziet de regering dit?
De leden van de SP-fractie delen de mening van de Raad van State dat het
strafrecht een ultimum remedium is, en slechts ingezet dient te worden in
situaties waarin gevaar bestaat voor personen, zaken of de openbare
orde. Een specifieke motivering waarom gelaatsbedekkende kleding
gevaar oplevert voor de openbare orde ontbreekt in de toelichting, zo
menen deze leden. Vindt de regering het werkelijk proportioneel om een
geldboete van € 390 op het overtreden van dit kledingvoorschrift te
zetten? Nog los van de proportionaliteit, waarom deelt de regering niet de
kritiek van de politie dat er belangrijkere zaken zijn om capaciteit op in te
zetten? Geldt ook voor deze overtreding voortaan gewoon de discretionaire bevoegdheid van de politie, zodat van geval tot geval kan worden
afgewogen of een waarschuwing volstaat of dat een bekeuring moet
worden uitgeschreven?1 Zo nee, waarom niet?

1
http://www.nrc.nl/nieuws/2012/02/05/
amsterdamse-politie-zal-boerka-niet-altijdbeboeten/.

De leden van de D66-fractie merken op dat volgens de regering de
dringende maatschappelijke behoefte van het voorliggende wetsvoorstel
deels is gelegen in de overtuiging dat men niet de schijn mag wekken iets
te verbergen te hebben. Deze leden vinden dit opmerkelijk. Op grond
waarvan mag men niet de schijn wekken iets te verbergen te hebben?
Welke objectieve gronden bestaan er om vast te stellen dat iemand de
schijn wekt iets te verbergen hebben? Is de regering voornemens ook in
bredere zin te handhaven op het wekken van de schijn iets te verbergen te
hebben? Hoe verhoudt dit voornemen zich tot het op andere wijze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 165, nr. 5

9

1

«France’s burqa ban»: women are «effectively under house arrest», Guardian,
19-11-2011.
2
33 165, nr. 4 , p. 7.
3
Kamerstukken II 2007/98, 31 108, nr. 4.

mogelijk verbergen van zaken, bijvoorbeeld in een rugzak of onder een
jurk? Deze leden zien dit voornemen graag nader uitgewerkt.
De leden van de D66-fractie menen dat de opmerkingen over de belemmering van open communicatie gezocht zijn. Deze leden wijzen er op dat
er meerdere uitdossingen en gedragingen zijn die de communicatie niet
bevorderen, dan wel een gevoel van onbehagen oproepen bij sommige
anderen. Hierbij denken zij aan het gebruik van draagbare muziekspelers,
specifieke klederdracht van subculturen en gezichtsversieringen zoals
piercings en tatoeages. Kleding is volgens de leden van de D66-fractie een
vorm van uitingsvrijheid, waarbinnen schokken, kwetsen of het stichten
van verwarring is toegestaan. Deze leden menen dat het geen taak is van
de overheid om alles dat mogelijkerwijs als storend kan worden ervaren
in de openbare ruimte te verbieden. Zij wijzen hierbij ook op het in
internationale mensenrechtenverdragen vastgelegde adagium dat de
afkeuring of het ongemak van enkelen, of zelfs de overgrote meerderheid,
nooit een legitimatie mag vormen voor de inperking van het recht op
vrijheid van meningsuiting of godsdienst. Graag ontvangen deze leden
hierop een reactie van de regering.
De leden van de D66-fractie merken op dat de regering selectief is in het
aanhalen van uitspraken van de Commissie Gelijke Behandeling. Andere
oordelen van de Commissie, waarin communicatie ook een belangrijke rol
speelt, zoals de oordelen 2005-86 en 2004-95, zetten de opmerkingen van
de regering in een ander daglicht. Bovendien betreft het aangehaalde
oordeel 2003-40 een situatie op een school, welke volgens deze leden
wezenlijk anders is dan op straat. Het gebruik van de uitspraak is volgens
deze leden dan ook suggestief en doet geen recht aan de diversiteit van
oordelen van de Commissie. Graag ontvangen deze leden hierop een
reactie.
Wat de leden van de D66-fractie verder bevreemdt is de suggestie van de
regering dat anonimiteit niet langer geoorloofd is. Meent de regering dat
er een plicht tot communicatie is? En zo ja, waar baseert de regering dat
dan op? Deze leden betogen dat het recht op de vrijheid van meningsuiting zeker ook het recht behelst zich van meningsuiting te onthouden. Zij
vragen de regering op deze rechten en plichten te reflecteren. In het
verlengde daarvan merken deze leden op dat een groot deel van de
communicatie in onze samenleving niet direct plaats heeft, maar zonder
herkenbaar gelaat. Zij denken hierbij aan communicatie via internet,
telefonie en geschreven teksten. Betoogt de regering dat hier ook de
rechtsstaat in het geding is, zo vragen deze leden zich af.
De leden van de D66-fractie steunen het uitgangspunt van de regering dat
een volwaardige deelname van vrouwen aan het maatschappelijke
verkeer van wezenlijk belang is voor een evenwichtige samenleving. Deze
leden zijn echter van mening dat er minder ingrijpende alternatieven
bestaan die hetzelfde bereiken. Bovendien hebben deze leden grote
twijfels bij de mogelijk onbedoelde neveneffecten van het voorliggende
wetsvoorstel. In Frankrijk blijkt dat vrouwen dankzij het boerkaverbod juist
vaker thuis moeten blijven. Het boerkaverbod fungeert daar derhalve in
sommige gevallen de facto als huisarrest voor haar draagsters.1 Riskeert
de regering met dit verbod niet het tegenovergestelde effect van wat zij
beoogt? De regering rechtvaardigt het voorliggende wetsvoorstel
bovendien met het argument dat de bestaande wet- en regelgeving niet
voldoende is om vrouwen te beschermen tegen fysieke en sociale dwang
uit hun omgeving.2 Meent de regering dat bestaande wet- en regelgeving
wel voldoende is om vrouwen te beschermen tegen een dergelijk
huisarrest? Deze leden wijzen er in dit kader op dat het veel moed vergt
om tegen de eigen echtgenoot te getuigen. Waarom is de regering toch
van mening dat een boerkaverbod zal bijdragen aan de emancipatie? Zij
wijzen hierbij ten overvloede op het commentaar van de Raad van State
op het voorstel van de leden Wilders en Fritsma,3 waarbij de Raad van
State het zeer wel denkbaar achtte dat een boerkaverbod het sociale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 165, nr. 5

10

1

33 165, nr. 4, p. 3.
Leers «5 jaar later», geciteerd in De
Volkskrant, «Arresteren hoeft niet, bekeuren
kan ook» 2011-01-06.
3
A, Moors, Gezichtssluiers. Draagsters en
debatten, Amsterdam 2009.
2

isolement van de draagster juist vergroot. Volgens deze leden is deze
verwachting vooralsnog nog niet overtuigend weerlegd. De Raad van
State betoogt daarnaast dat het dragen van een boerka vaak op een vrije
keuze door de betrokken vrouw berust.1 Is het de taak van de overheid
vrouwen te beschermen tegen een zelfgekozen isolement, zo vragen deze
leden zich af?
De leden van de D66-fractie vragen de uitlating van de regering (bij
monde van de minister van Immigratie, Integratie en Asiel) dat een
sanctie opgelegd kan worden «die mannen aanpakt» nader toe te lichten.2
De leden van de D66-fractie benadrukken dat zij het van belang vinden dat
vrouwen volwaardig kunnen participeren in de samenleving en zich naar
eigen inzicht kunnen ontplooien. Deze leden erkennen dat het dragen van
een boerka een belemmering kan vormen bij bijvoorbeeld het zoeken naar
een baan. Deze leden steunen dan ook het doel (emancipatie) van het
wetsvoorstel, maar menen dat het middel (verbod) niet geschikt is om het
doel te bereiken. Zij wijzen ook op de paradox dat de regering de vrouwen
wil bevrijden door ze te criminaliseren.
De leden van de D66-fractie uiten de zorg dat de deze regering het
emancipatieargument inzet ter rechtvaardiging van een verbod dat in de
kern niet draait om emancipatie van vrouwen, maar gestoeld is op de
anti-islam agenda van de gedoogpartner. Zo merken deze leden op dat in
meerdere religieuze gemeenschappen van vrouwen verwacht wordt dat
zij bepaalde kledij dragen. Blijkbaar ziet de regering geen reden om in
deze gemeenschappen de vrijheid van kledingkeuze van de vrouw bij wet
te beperken. Deze leden menen dat er sprake lijkt van willekeur. Zij vragen
de regering deze zorgen weg te nemen.
De leden van de D66-fractie roepen in herinnering dat reeds in 2007 door
vertegenwoordigers van de politie, de douane en het openbaar vervoer is
vastgesteld dat de huidige wetgeving voldoende middelen biedt om de
openbare orde te handhaven en dat de gezichtssluier niet aangemerkt
wordt als een veiligheidsrisico. Heeft de regering ook ditmaal overleg
gevoerd met deze vertegenwoordigers? Zo niet, dan zou dat deze leden
zeer bevreemden. Indien dat wel het geval is, zijn deze leden benieuwd
naar het verloop van dat overleg. Deze leden voegen daar aan toe dat het
wettelijk instrumentarium om in onveilige situaties maatregelen te kunnen
nemen reeds uitgebreid is: de Gemeentewet, de Wet openbare manifestaties, de Wet op de uitgebreide identificatieplicht en de Wet personenvervoer afzonderlijk en te samen zijn volgens deze leden dan ook
toereikend. In 2008 concludeerde het toenmalige kabinet immers ook dat
er voldoende wettelijke mogelijkheden bestaan om gelaatsbedekkende
kleding plaats- en functiegebonden te verbieden. Waarom is de regering
nu van mening veranderd? Graag ontvangen zij een nadere beschouwing
geïllustreerd met concrete voorbeelden van wanneer de bestaande
wetgeving ontoereikend is gebleken.
Voorts merken de leden van de D66-fractie op dat de bewijsvoering in het
wetsvoorstel sterk geënt is op een veiligheidsgevoel, zonder dat de relatie
tussen gelaatsbedekkende kleding en veiligheid aangetoond wordt met
cijfers. Bovendien worden daarnaast de redenen waarom vrouwen een
boerka of niqab dragen nauwelijks besproken. Aan bestaand onderzoek,
zoals dat van prof.dr. A. Moors, wordt grotendeels voorbij gegaan.3
Daarnaast ontbreekt een vergelijking met de resultaten in andere landen
waar reeds een boerkaverbod is ingevoerd. Deze leden vragen de regering
over de gehele linie aangedragen argumentatie te staven met cijfers en
wetenschappelijk onderzoek.
De leden van de D66-fractie vragen zich vervolgens af waarom de
afweging tussen identificeerbaarheid en permanente herkenbaarheid is
doorgeslagen naar de laatste. Waarom voldoet de Wet op de uitgebreidere identificatieplicht volgens de regering niet? Deze leden menen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 165, nr. 5

11

dat op basis van de evaluatie van de Wet op de uitgebreide identificatieplicht in opdracht van de regering, geen aanleiding geeft voor deze
keuze.1 Graag ontvangen zij een reactie van de regering.

1
Significant/WODC, Het functioneren van de
WUID in de praktijk, 2009.

De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de regering in een heldere
visie uiteen te zetten hoe het normeren van gedrag op openbare plekken,
zoals het dragen van bepaalde kleding, zich verhoudt tot de taak van de
overheid, zeker in het geval de zorg voor de openbare orde niet direct in
het geding is. Deze leden vragen de regering ook helderheid te
verschaffen waarom zij het kennelijk tot de taak van de overheid
beschouwt om wetgeving in te dienen die een «unheimisch» gevoel moet
voorkomen. Deze leden vragen, in navolging van de Raad van State,
waarom de regering specifiek kiest voor een algemeen verbod en niet
voor een middel van specifieke, plaats- en functiegebonden verboden op
gelaatsbedekkende kleding, conform de plannen van het vorige kabinet.
Deze leden vragen de regering bovendien hoe het wetsvoorstel zich
verhoudt tot Aanwijzing 6, eerste lid, van de Aanwijzingen voor de
regelgeving, waarin is vastgelegd dat nieuwe regelingen alleen tot stand
worden gebracht indien de noodzaak daarvan is komen vast te staan.
Voorts verzoeken deze leden de regering ook helderheid te verschaffen
over de vraag of maatschappelijke weerstand op zichzelf voldoende reden
is voor het indienen van een wetsvoorstel.
De leden van de ChristenUnie-fractie onderkennen de noodzaak tot de
bescherming van bijvoorbeeld vrouwen tegen groepsdruk in het
algemeen, maar vragen de regering uit een te zetten op welke wijze het
voorliggende wetsvoorstel bijdraagt aan de bescherming van deze
vrouwen die niet uit eigen overtuiging een boerka of niqab dragen.
Immers indien er sprake is van dwang mogen zij niet meer over straat.
Daarom vragen de leden de regering in dit kader aan te geven hoe het
wetsvoorstel bevordert dat deze vrouwen niet verder in een sociaal
isolement terechtkomen en op welke manier hun rechten beschermd
worden. Ook vragen de leden van de ChristenUnie-fractie de regering te
onderbouwen hoe een strafrechtelijke sanctie voor de drager van
gelaatsbedekkende kleding zich verhoudt tot de doelstelling om vrouwen
te beschermen die gedwongen worden dergelijke kledij te dragen. Deze
leden vragen de regering uiteen te zetten of er voorbeelden te geven zijn
waarbij er duidelijk sprake was van dwang. Deze leden vragen in dit
verband de regering of, en zo ja in hoeverre, het wetsvoorstel bijdraagt
aan het wegnemen van deze dwang.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de regering met een heldere
juridische onderbouwing te komen waarin wordt bezien of, en zo ja op
welke wijze, de bestaande bevoegdheden op grond van de Gemeentewet,
de Wet openbare manifestaties, de Wet op de identificatieplicht en de Wet
personenvervoer, en de bevoegdheden van publieke en private organisaties om binnen de eigen sfeer beperkende huisregels te stellen
tekortschieten, waardoor een algemeen verbod op gelaatsbedekkende
kleding noodzakelijk is. Deze leden vragen de regering met duidelijke
voorbeelden te komen die aantonen dat deze bevoegdheden tekort zijn
geschoten. Zijn er voorbeelden dat dit tot concrete problemen leidde,
bijvoorbeeld doordat de identificatie werd bemoeilijkt?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de regering inzichtelijk te
maken of er, naast het dragen van gelaatsbedekkende kleding, ook andere
wijzen zijn waarop burgers zich voor elkaar verbergen en daarmee twijfel
wekken over de aard van hun bedoelingen. Deze leden vragen zich in dit
verband af of de regering voornemens is ook voor deze gedragingen
normatieve kaders te stellen.
Deze leden vragen de regering waarom er is gekozen van een aparte wet
en bijvoorbeeld niet voor het toevoegen van een artikel aan het wetboek
van strafrecht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 165, nr. 5

12

De leden van de SGP-fractie vragen zich in de eerste plaats af wat de
precieze achtergrond is van de instelling van een verbod op gelaatsbedekkende kleding. Welke concrete problemen kunnen met een dergelijk
verbod worden voorkomen? Beoogt de regering met het verbod op
gelaatsbedekkende kleding ook een middel te hebben in de strijd tegen
terroristische dreiging?
In de memorie van toelichting gaat de regering vooral in op overwegingen die samenhangen met het dragen van een boerka of de niqab.
Tegelijkertijd constateren de leden van de SGP-fractie dat het verbod in
algemene termen is gesteld. Kan de regering aangeven in hoeverre er in
de praktijk ook problemen ervaren worden met het dragen van gelaatsbedekkende kleding anders dan de boerka of de niqab?
De regering constateert dat het verschijnen van de boerka en de niqab in
het straatbeeld samenhangt met de groei en verscheidenheid van
groepen afkomstig uit andere culturen die zich hier vestigen. De leden van
de SGP-fractie constateren dat er al heel lang mensen met een islamitische achtergrond in Nederland wonen. Is er zicht op in hoeverre er
daadwerkelijk sprake is van een toename van het aantal vrouwen dat
boerka’s draagt in Nederland? Wat is naar de mening van de regering de
achtergrond van de toename van het aantal boerka’s in het straatbeeld? Is
er samenhang tussen het dragen van een boerka of niqab en een
specifieke culturele achtergrond?
In België en Frankrijk is men al eerder tot een verbod op gelaatsbedekkende kleding gekomen. Kan de regering aangeven wat in die landen de
precieze beweegredenen voor, de reacties op en de ervaringen met het
verbod zijn? Zijn er meer landen waar op dit moment een verbod op
gelaatsbedekkende kleding wordt overwogen?
De leden van de SGP-fractie vragen zich verder af in hoeverre het logisch
is om via een strafrechtelijk verbod te voorkomen dat het dragen van een
boerka of niqab uit sociale druk en niet uit eigen overtuiging gebeurt.
Zouden deze argumenten van ongelijkwaardigheid en een ondergeschikte
positie aan mannen niet eveneens van toepassing kunnen zijn op
bijvoorbeeld het dragen van weinig verhullende kleding in de prostitutie
of de reclamewereld? Kan de regering concreet aangeven wat het verschil
is tussen de ervaren sociale druk in de ene situatie en in de andere
gevallen? Wat is de precieze rechtvaardiging voor de verschillende
benadering van deze situaties?
Er is gekozen voor een afzonderlijke wet. Heeft de regering ook
overwogen om deze strafbepaling op te nemen bij de andere op pagina
twee van de memorie van toelichting genoemde voorbeelden van het
stellen van kledingvoorschriften?
3. Grondrechten en mensenrechten
De leden van de PvdA-fractie benadrukken dat de vrijheid die zij verdedigen principieel ook moet opgaan voor diegenen met tegenovergestelde
opvattingen. De kledingkeuze is een individuele uiting van smaak of
opvatting en is daarmee onderdeel van één van de belangrijkste waarden
waarop de Nederlandse samenleving gestoeld is, namelijk de individuele
uitingsvrijheid. Artikel 1 van onze Grondwet bepaalt dat dergelijke
vrijheden iedereen gelijkwaardig toekomen, ongeacht ras, geloof, sekse of
geaardheid. Kort gezegd: dat deze leden de opvatting waarvan gelaatsbedekkende kleding een uiting is, volmondig afwijzen, betekent nog niet
dat zij de uiting van die opvatting daarmee ook zouden moeten willen
verbieden. Immers, dan zou de politiek élke uiting van een onwelgevallige
opvatting kunnen verbieden. De leden van de PvdA-fractie valt op dat de
regering in de memorie van toelichting nauwelijks woorden besteedt aan
deze principiële kant van het voorliggende wetsvoorstel. Het beperken van
de individuele uitingsvrijheid is volgens deze leden in een vrij land als
Nederland een zeer vergaande ingreep die raakt aan de grondwettelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 165, nr. 5

13

vastgelegde vrijheden. Een dergelijke stap vergt een uitvoerige weging
van de grondrechten van de burgers van dit land. Het enkele feit dat de
mensen in onze samenleving elkaar willen kunnen herkennen en aan
kunnen kijken, is daarvoor een te lichte argumentatie. De leden van de
PvdA-fractie vragen de regering dan ook om alsnog in te gaan op de
vraag waarom een inperking van de individuele uitingsvrijheid volgens de
regering in dit geval aanvaardbaar is. Tevens vragen deze leden zich in
brede zin af op welke gronden de regering van mening is dat uitingsvormen in welke aard dan ook verboden mogen worden. Het is voor de
regering wellicht ongemakkelijk om daar op in te gaan, maar zij kan er niet
zomaar van weglopen. De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering
van mening is dat een uiting van een onwelgevallige opvatting in zijn
algemeenheid verboden mag worden als die niet aanzet tot haat of
geweld.
De leden van de CDA-fractie kunnen de gedegen argumentatie volgen als
het gaat om inperking van de vrijheden, zoals vastgelegd in de Nederlandse Grondwet en het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens
(EVRM) en de fundamentele vrijheden. In eerdere debatten over de
rechtsstaat en de fundamentele vrijheden hebben de leden van de
CDA-fractie aangegeven dat vrijheden kunnen botsen en niet absoluut
zijn. Een gedegen afweging en debat zijn nodig wanneer het algemene
belang botst met het individuele belang. Ook in de zaak Leyla Sahin tegen
de Turkse overheid heeft het Hof van Straatsburg bevestigd dat de staten
gerechtigd zijn om bijvoorbeeld de godsdienstvrijheid te beperken indien
dit bij wet is voorzien. In het coalitieakkoord tussen CDA, PvdA en
ChristenUnie stond eerder dat er sectorale regels zouden worden
ingesteld. Kan de regering aangeven of een generiek wettelijk verbod
noodzakelijk is, gelet op de vereisten in de Grondwet (artikel 6 lid 2) en in
het EVRM?
De regering stelt dat ze van mening is dat het algemene belang van open
communicatie in de samenleving en de gelijkwaardigheid van mannen en
vrouwen zwaarder wegen dan het individuele belang van een draagster
van een gelaatsbedekkende kleiding. Heeft de regering in dit verband ook
gekeken naar de verklaringen van de Algemene Vergadering van de
Verenigde Naties, zoals «the Convention on the Elimination of All Forms
of Discrimination against Women» (18 december 1979) en «Declaration on
the Elimination of Violence against Women» (20 december 1993)?
De leden van de CDA-fractie zien graag een nadere toelichting op welke
wijze het voorliggende wetsvoorstel past binnen de doelstellingen van de
Raad van Europa inzake «gender equality», zoals onder andere door de
Raad van Ministers uiteengezet in de «Resolution on the protection of
women against violence» van 30 april 2002.
Hoe ziet de regering in dit verband de verhouding tussen enerzijds de
vrijheden uiteengezet in het EVRM en de later uitgewerkte resoluties met
daarin de opdracht aan de regeringen vervat om bij te dragen aan de
sociale en economische positie van vrouwen?
De leden van de SP-fractie merken op dat de Raad van State stelt dat bij
het beperken van de
Godsdienstvrijheid de staat gehouden is aan de grenzen die artikel 9,
tweede lid, van het EVRM stelt. Op grond daarvan kan de beperking
slechts worden ingesteld als het voorliggende wetsvoorstel is vastgelegd
in een toegankelijke en voorzienbare regel, een legitiem doel dient als
genoemd in het tweede lid en met het oog daarop noodzakelijk is in een
democratische samenleving. De Raad van State stelt hierna dat het nog
maar de vraag is of de beperking tegemoet komt aan een dringende
maatschappelijke behoefte en in een redelijke verhouding staat tot het
nagestreefde doel. Acht de regering de maatregel wel verenigbaar met
artikel 9 van het EVRM en zo ja, waar baseert de regering dit op?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 165, nr. 5

14

De leden van de SP-fractie zijn van mening dat het belangrijk is dat
mensen in hun onderlinge contacten elkaar in de ogen kunnen kijken. De
vraag is echter of je dit met juridische middelen kunt afdwingen. In
bepaalde situaties kunnen nu al regels worden gesteld, zoals in onderwijsinstellingen, of in geval van legitimatie. Voor dergelijke specifieke situaties
is «het probleem» er dus niet. Wat rechtvaardigt nu een generiek verbod
voor een ieder om op een openbare plaats het gezicht te bedekken, zo
vragen deze leden?
De leden van de SP-fractie merken op dat de regering stelt dat het niet uit
te sluiten valt dat vrouwen deze kledingstukken in voorkomende gevallen
dragen als gevolg van enige vorm van fysieke of sociale dwang uit hun
omgeving. Is de regering, met dit argument in gedachten, ook van zins het
verplicht dragen van een hoofddoek of pruik bij orthodoxe joden te
verbieden of het verplicht dragen van rokken bij bepaalde gereformeerde
stromingen? Zo nee, waarom niet als de eerder genoemde sociale dwang
een doorslaggevend argument kan zijn? Dienen deze vrouwen dan niet
beschermd te worden met wetgeving volgens de regering?
De leden van de SP-fractie constateren dat op het punt van de strafrechtelijke handhaving de regering stelt dat een strafrechtelijk handhavingsmechanisme rechtsgelijkheid en voorspelbaarheid verzekert, alsmede een
adequate rechtsbescherming. Waarom is dit dan niet het geval bij
bepaalde verkeersovertredingen, het illegaal storten van afval of het
verwijderen van een verkeerd gestalde caravan? Kan de regering
toelichten waarom het verbod op gelaatsbedekkende kleding wel
strafrechtelijk gehandhaafd zou moeten worden en de bovengenoemde
overtredingen niet?
De regering stelt volgens deze leden ook dat de hoogte van het gestelde
strafmaximum in redelijke verhouding tot de aard van de gesanctioneerde
gedraging staat. Vindt de regering de overtreding van dit nieuwe
kledingvoorschrift even ernstig als bijvoorbeeld: straatschenderij (art. 424
Wetboek van Strafrecht), het belemmeren van het verkeer terwijl je
dronken bent (art. 426 WvSr), het in brand steken van eigen onroerende
zaken (art. 428 WvSr), burengerucht (art. 431 WvSr) en openbare
dronkenschap (art. WvSr)? Vindt de regering deze strafmaat dan gerechtvaardigd gezien de ernst van deze andere genoemde feiten?
De leden van de D66-fractie merken op dat de regering met name in gaat
op de verenigbaarheid van het voorstel met de vrijheid van godsdienst.
Deze leden merken hier kortheidshalve op dat zij zich aansluiten bij de
opmerkingen van de Afdeling. Daarbij is het antwoord van de regering
wat deze leden betreft niet overtuigend. Daarnaast zouden de aan het
woord zijnde leden graag een nadere beschouwing zien van de
verhouding van het voorliggende wetsvoorstel tot de vrijheid van
meningsuiting en de bescherming van de persoonlijke levenssfeer, omdat
de verhouding van voorliggend voorstel tot deze rechten in hun ogen
onderbelicht blijft.
De leden van de ChristenUnie-fractie hechten aan een zorgvuldige en
doorwrochte afweging daar waar het een botsing en/of een beperking van
een grondrecht betreft. Een dergelijke zorgvuldigheid doet niet alleen
recht aan het fundamentele karakter van deze vrijheden, maar volgens
deze leden ook aan de historische ontwikkeling die hieraan de bakermat
heeft gestaan. Deze leden constateren dat het voorliggende wetsvoorstel
inderdaad een beperking oplegt aan een grondrecht, namelijk de vrijheid
van godsdienst en levensovertuiging. Ook de leden van de ChristenUniefractie onderkennen dat geen enkel grondrecht, inclusief de vrijheid van
godsdienst, een absoluut recht is, welke niet onderhevig kan zijn aan
beperkingen. Steeds dient de vrijheid van het ene grondrecht in relatie te
worden gezien met het geheel van de grondrechten en met de grondrechten en vrijheden van anderen. Daarnaast brengen deze leden de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 165, nr. 5

15

regering graag in herinnering dat in elk geval de klassieke vrijheden, zoals
de vrijheid van godsdienst en levensovertuiging, een tweeledige
bescherming behelst. Aan de ene kant beschermen zij de burgers, in casu
de gelovigen, of mensen met een bepaalde levensovertuiging, tegen
ongeoorloofde inmenging van de overheid. Er is ook een andere kant:
grondrechten en vrijheden moeten in de samenleving verwerkelijkt
kunnen worden. Dat kan alleen als burgers ook elkaar hun vrijheden
gunnen. Deze horizontale werking geeft beperkingen aan de mate waarin
en de wijze waarop gelovigen of groepen met een bepaalde levensovertuiging binnen de eigen groep drang kunnen uitoefenen opdat leden van
de groep handelen overeenkomstig die levensovertuiging. De vrijheid om
als groep overeenkomstig je overtuiging te leven kan dus botsen volgens
deze leden met de vrijheid om als individu uiting te geven aan wat je ten
diepste drijft.
Hiermee willen de leden van de ChristenUnie-fractie aangeven dat zij een
spanning ervaren tussen het enerzijds vrijelijk kunnen uitoefenen van een
godsdienst, zelfs wanneer dit leidt tot uitingen die kunnen rekenen op een
grote maatschappelijke weerstand, en anderzijds het belang om dwang,
ook in godsdienstig verband, te willen voorkomen. Anders gezegd: voor
de overheid is het bepaald niet makkelijk en in de meeste gevallen zelfs
ongewenst om in die botsing tussen individuele en groepsvrijheden te
interveniëren. Daar moet wel een hele goede reden toe zijn (zoals
overtreding van de strafwet) en de wijze waarop zal zorgvuldig gekozen
moeten worden. De leden van de ChristenUnie-fractie zien vooralsnog
niet dat het voorliggende wetsvoorstel recht doet aan deze principiële
overwegingen. Er is geen sprake van een evenwichtige afwijzing van
groepsvrijheden en individuele vrijheden. Er is geen sprake van een
zorgvuldige beperking op de godsdienstvrijheid daar het wetsvoorstel niet
op afgewogen wijze in relatie is gebracht met de erkende beperkinggronden als openbare orde, veiligheid of functionaliteit. Voorts is de
proportionaliteitsvraag volgens deze leden zwak beantwoord. Tenslotte is
niet voldoende overwogen of de gekozen beperking de vrijheid van
godsdienst en levensovertuiging niet in de kern aantast.
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat in de memorie van
toelichting de regering van mening zegt te zijn dat het voorliggende
wetsvoorstel, voor zover zij een inbreuk op deze rechten zou opleveren in
het licht van de bepalingen, te rechtvaardigen is. De leden van de
ChristenUnie-fractie stellen vast dat het verbod de godsdienstvrijheid
beperkt. Deze leden vragen de regering te onderbouwen waarom zij vindt
dat de introductie van een algemeen verbod op gelaatsbedekkende
kleding gedragen als uitingen van godsdienstige of levensbeschouwelijke
opvattingen een beperking van de vrijheid van godsdienst in de kern mag
aantasten.
Kan de regering onderbouwen hoe haar overtuiging dat een algemeen
verbod noodzakelijk is in een democratische samenleving, conform de eis
van artikel 9, tweede lid, van het EVRM, zich verhoudt tot het feit dat een
algemeen verbod zich niet beperkt tot een verbod in bepaalde situaties
voor specifieke doeleinden? Diezelfde vraag stellen deze leden met
betrekking tot de proportionaliteitstoets.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de regering inzichtelijk te
maken hoe de beperking van artikel 9, tweede lid, van het EVRM die dit
wetsvoorstel met zich mee brengt, zich verhoudt met de eis van het EHRM
dat een dergelijke beperking overeen moet komen met een «pressing
social need» en dat deze «proportionate to the legitimate aim pursued»
moet zijn (zie bijvoorbeeld the Wingrove v. the United Kingdom judgment
of 25 November 1996, Reports 1996-V, p. 1956, par. 53). Deze leden vragen
de regering inzichtelijk te maken of de beoordelingsvrijheid die haar
toekomt in de afweging of een inperking op de vrijheid van godsdienst
gerechtvaardigd is, dermate groot is dat zij ook een algemeen verbod
behelst. Deze leden vragen in het bijzonder aan de regering om te komen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 165, nr. 5

16

met uitspraken van het EHRM naar aanleiding van burkaverboden in
andere landen.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de regering om te komen
met een nadere onderbouwing op haar stelling dat het beschermen van
de openbare orde, welke conform artikel 9, tweede lid, van het EVRM, een
beperking op de godsdienstvrijheid rechtvaardigt, zo ruim opgevat dient
te worden dat zij ook een algemeen verbod op gelaatsbedekkende kleding
omvat. Deze leden vragen de regering in dit verband of er jurisprudentie
is waaruit af te leiden valt dat een dergelijk algemene verbod houdbaar is
in het licht van de burgerlijke en politieke vrijheden zoals gegarandeerd
door het EVRM en het Bupo-verdrag. Deze leden vragen de regering
voorts haar stelling te onderbouwen dat het dragen van boerka’s en/of
niqabs in voorkomende gevallen gebeurt met het oog op het verrichten
van strafbare gedragingen. Deze leden vragen de regering te komen met
statistieken en voorbeelden die deze stelling onderbouwen.
De leden van de SGP-fractie merken op dat de regering stelt dat met dit
wettelijke verbod het belijden van een bepaalde godsdienst niet zodanig
wordt beperkt dat deze niet plaats kan vinden, omdat er slechts een
beperking wordt opgelegd aan één specifieke uiting van die godsdienst.
De leden van de SGP-fractie vragen zich af in hoeverre de regering ook
andere, minder vergaande, middelen heeft overwogen om het beoogde
doel te bereiken. Is het stellen van een wettelijk verbod de enige
mogelijkheid om het beoogde doel van de open communicatie te
bereiken? Zijn er ook naar de mening van de regering geen andere
mogelijkheden om het gestelde doel te bereiken?
Heeft de regering er ook een beeld van in hoeverre het naleven van het
religieuze voorschrift van het dragen van een boerka door de betrokkenen
gezien wordt als een wezenlijke eis van de uitoefening van hun
godsdienst waar ook op een andere wijze invulling aan gegeven kan
worden?
4. Financiële gevolgen
De leden van de VVD-fractie constateren dat de regering meldt dat de
kosten voor uitvoering van dit wetsvoorstel structureel betrekkelijk gering
zullen zijn. Wat wordt hier precies mee bedoeld?
De leden van de SP-fractie merken op dat de regering stelt dat de kosten
voor de uitvoering van het voorliggende wetsvoorstel structureel
betrekkelijk gering zullen zijn en binnen de bestaande budgetten kunnen
worden ingepast. Heeft de regering dit besproken met de politie, het
Openbaar Ministerie en de rechtelijke macht? Wat was hun reactie hierop?
Zo niet, waarom heeft de regering dit niet besproken?
II. Artikelsgewijs
Artikel 1
De leden van de VVD-fractie merken op dat de regering meldt dat het
verbod in alle publiek toegankelijke gebouwen geldt, zoals onder andere
stadions. Begrijpen deze leden het dus goed dat het voorliggende
wetsvoorstel ook van toepassing is op hooligans – voetbalsupporters –,
die zich middels sjaals en petten onherkenbaar willen maken? Vallen ook
restaurants onder de definitie van artikel 1?
De leden van de CDA-fractie merken op dat het eerste artikel zich niet
beperkt tot het slechts verbieden van een niqab of boerka, maar ook
andere gelaatsbekkende kleding verbiedt, zoals bivakmutsen en integraalhelmen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 165, nr. 5

17

De leden van de SP-fractie zijn van mening dat het verbod op gelaatsbedekkende kleding erg gekunsteld en creatief in het voorliggende
wetsvoorstel is opgenomen. Om te voorkomen dat ook Sinterklaas,
motorrijders en carnavalsvierders door dit verbod zouden worden
getroffen zijn allerlei uitzonderingen opgenomen in artikel 1 onder a, b, c
en d. Deze uitzinderingen bezien, doet de vraag zich voor of dit nieuwe
kledingvoorschrift voor de mensen in de praktijk nu werkbaar zal zijn.
Stel nu dat je een bivakmuts wil dragen omdat het koud is; valt dat nu
onder de uitzondering «gezondheid» zoals opgenomen in artikel 1
onder 4? Wie bepaalt of het koud genoeg is voor een bivakmuts, de agent
ter plekke? Bij welke temperatuur zal de agent op straat een bivakmuts
tolereren? Bij minus 12? En bij minus 5? En als het rond het vriespunt is?
Mensen die motorrijden zijn verplicht een helm te dragen. Als je van je
motor af bent gestapt, ben je dan direct strafbaar? Wanneer dan wel
precies? Wanneer je je motor een x aantal meters hebt verlaten?
Onder welke uitzonderingen vallen de bekende mascottes bij betaald
voetbalwedstrijden, die veelal gekleed als dier (leeuw, reiger, adelaar) met
een voetbalshirt hun club promoten, zo vragen de leden van de
SP-fractie? Als een groep studenten besluit een themafeest geven, waarbij
mensen worden geacht verkleed te komen, mag je je dan pas binnen
vermommen? Zijn mensen dan strafbaar die buiten op de stoep hun
masker al hebben opgezet?
Met deze beperkte opsomming proberen de leden van de SP-fractie aan te
tonen dat het verbod op gelaatsbedekkende kleding in de praktijk de
nodige vragen en problemen op kan roepen. Deze leden zijn van mening
dat, als dit wetsvoorstel al zal worden ingevoerd, de politie haar discretionaire bevoegdheid moet behouden om in voorkomende gevallen niet op
te treden of coulant te zijn. Graag een reactie.
Een van de uitzonderingen is het dragen van gelaatsbedekkende kleding
in verband met het beroep. De leden van de SGP-fractie vragen zich af
waarom hier niet wordt gesproken over de rechtmatige uitoefening van
beroep. Kunnen immers ook inbrekers of overvallers die een bivakmuts
ragen niet bezig zijn met de uitoefening van hun (onrechtmatige) beroep?
In onderdeel c wordt een uitgebreide opsomming gegeven van evenementen. De leden van de SGP-fractie vragen waarom er niet gekozen is
voor een algemene bepaling voor evenementen, waarbij een aanvullende
mogelijkheid voor burgemeesters is opgenomen. Verder vragen deze
leden – indien een dergelijke opsomming als gewenst wordt gezien – of
het niet beter is om dit bij algemene maatregel van bestuur te regelen in
plaats van in de tekst van de wet.
Artikel 2
Graag willen de leden van de CDA-fractie een nadere toelichting op de
praktische uitwerking van het verbod. Allereerst willen deze leden
duidelijkheid over op welke wijze het verbod zal worden gehandhaafd.
Kan de regering ingaan op de kritiek dat politieagenten niet zomaar een
vrouw met een niqab zullen aanhouden? In het veld zou daar namelijk
geen behoefte aan zijn. Ook zouden agenten er geen tijd voor willen
vrijmaken. En indien agenten en Openbaar Ministerie wel vrouwen gaan
aanhouden, zou dit slechts een teken zijn van pesterijen richting specifieke
bevolkingsgroepen.
De leden van de CDA-fractie hebben in de media vernomen dat een deel
van de politieagenten met het voorliggende wetsvoorstel tevreden zijn,
aangezien zij het verbod kunnen gebruiken bij het voorkomen en het
aanpakken van krakersrellen en hooliganisme. Kan de regering uiteenzetten op welke wijze dit in de praktijk toegepast wordt?
De leden van de CDA-fractie zien in het verbod ook een manier om nader
onderzoek te doen naar de sociale positie van vrouwen. Niet het strafrecht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 165, nr. 5

18

staat dan voorop, maar het wel en wee van de vrouw ten opzichte van de
man en de familie. Kan de regering aangeven op welke wijze de politie in
dit verband zal gaan handelen en welke mogelijkheden er zijn om richting
de partner op te treden?
De leden van de CDA-fractie delen de mening dat een strafrechtelijke
sanctie inderdaad ertoe leidt dat er toegang is tot een onafhankelijke
rechter, die de motivaties van de vrouw nader onderzoekt. Ook de
rechtsgelijkheid en -zekerheid zijn redenen om niet over te gaan tot het
invoeren van een bestuurlijke boete.
De leden van de CDA-fractie zien als sanctie ook een mogelijkheid om de
betrokkenen te verplichten tot het volgen van een inburgeringscursus.
Kan de regering op de mogelijkheid nader ingaan?
Het belangrijkste van het verbod is het kunnen vervolgen van mensen die
de vrouw dwingen tot het dragen van gelaatsbedekkende kleding. De
leden van de CDA-fractie willen daarom graag van de regering een nadere
toelichting op het strafbaar stellen op grond van artikel 284 van het
Wetboek van Strafrecht, dat dwang met bedreiging of door geweld in het
algemeen strafbaar stelt. Zal hier capaciteit bij het Openbaar Ministerie
voor worden vrijgemaakt? Zal er in elk geval van beboeting van de vrouw
onderzoek gedaan worden naar de verhoudingen tussen de vrouw en
haar sociale omgeving? Welke mogelijkheden zijn er om richting de
partner en eventueel familieleden op te treden? De leden van de
CDA-fractie merken op dat het niet slechts de mannen zijn die de vrouwen
dwingen tot het dragen van een gelaatsbedekking. Kan de regering
toelichten op welke wijze agenten en andere rechtshandhavers getraind
worden om geweld tegen vrouwen te voorkomen, te onderzoeken en te
bestraffen, waartoe artikel 4 van VN resolutie 48/104 van 20 December
1993 oproept? (lid i van artikel 4 van resolutie 48/104 luidt: «Take
measures to ensure that law enforcement officers and public officials
responsible for implementing policies to prevent, investigate and punish
violence against women receive training to sensitize them to the needs of
women»).
In dit verband benadrukken de leden van de CDA-fractie dat het verbod
niet gericht moet zijn op slechts beboeten, maar het voorlichten en het
emanciperen van de vrouw om volwaardig deel te nemen aan de
Nederlandse samenleving. Graag willen deze leden van de regering weten
wat ze doet om te voorkomen dat een vrouw zich juist door het verbod
laat opsluiten in de thuisomgeving, omdat de echtgenoot haar niet
toestaat zonder niqab of boerka op straat te begeven. Deelt de regering de
mening dat het aan iedereen in de Nederlandse samenleving is om deze
vrouwen te ondersteunen en aangifte te doen bij de politie om zo een
einde te maken aan deze vorm van wederrechtelijke vrijheidsberoving?
De voorzitter van de commissie,
Wolbert
De griffier van de commissie,
Van der Leeden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 165, nr. 5

19