Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

27 428

Beleidsnota Biotechnologie

Nr. 394

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 september 2022
Hierbij treft u de reactie van het kabinet aan op de publieke consultatie
van de Europese Commissie (hierna: Commissie) over nieuwe
genomische technieken1 voor plantenveredeling. De publieke consultatie
is onderdeel van het proces om de huidige EU-regelgeving voor genetisch
gemodificeerde organismen (ggo’s) op het gebied van plantenveredeling
voor bepaalde nieuwe genomische technieken te herzien.
De Commissie verwacht in het tweede kwartaal van 2023 met een voorstel
voor nieuwe regelgeving te komen. Nederland pleit al geruime tijd voor
veiligheidsregelgeving die aansluit bij de nieuwe (bio)technologische
ontwikkelingen waardoor innovaties en duurzame toepassingen mogelijk
worden gemaakt, en ziet uit naar het nieuwe EU-voorstel vanwege de
mogelijkheden die dit naar verwachting zal bieden om toepassing van
bepaalde nieuwe genomische technieken te vergemakkelijken.
Proces nieuwe EU-regelgeving
In november 2019 heeft de Raad van Landbouw en Visserij, mede op
initiatief van Nederland, de Commissie verzocht2 een studie op te stellen
over de status van nieuwe genomische technieken in het EU-recht. Tevens
verzocht de Raad de Commissie een voorstel met bijbehorende effectbeoordeling in te dienen of aan te geven welke andere maatregelen moeten
worden genomen. In april 2021 publiceerde de Commissie deze studie3 en
kondigde tevens een wetswijziging aan. De Commissie is voornemens om

1

Ook vaak nieuwe veredelingstechnieken genoemd.
Council Decision (EU) 2019/1904 of 8 November 2019 requesting the Commission to submit a
study in light of the Court of Justice’s judgment in Case C-528/16 regarding the status of novel
genomic techniques under Union law, and a proposal, if appropriate in view of the outcomes of
the study
3
EC study on new genomic techniques (europa.eu)
2

kst-27428-394
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 428, nr. 394

1

voor de medische sector via de uitwerking van de Farmaceutische
Strategie4 met nieuw beleid op dit vlak te komen.
In een traject om tot nieuwe EU-regelgeving te komen, maakt de
Commissie vaak gebruik van een publieke consultatie, die door iedereen
in de EU kan worden ingevuld. Voor dit specifieke traject publiceerde de
Commissie 29 april een consultatie, die drie maanden later door
Nederland is ingestuurd. In de bijlage treft u een samenvatting van de
Nederlandse input aan; separaat wordt de specifieke Nederlandse
invulling van de consultatie meegestuurd. De consultatie gaat in op
specifieke aspecten van de nieuwe regelgeving voor planten, te weten:
risicobeoordeling, duurzaamheid, informatievoorziening (traceerbaarheid,
etikettering) en tot slot op overige aspecten van de regelgeving.
Nederlandse positie in EU
Nederland heeft zich de afgelopen jaren actief gericht op de herziening
van het Europese ggo-beleid en de ggo-regelgeving, zowel voor de
verbeteringen op korte termijn voor plantenveredeling als voor de
toekomstbestendigheid van de gehele ggo-regelgeving. In de afgelopen
periode heeft u hierover onder meer de volgende brieven ontvangen:
– Op 29 oktober 2021 van de Minister van Infrastructuur en Waterstaat5
waar de Nederlandse reactie op de aanvangseffectbeoordeling van de
Commissie6 was bijgevoegd;
– Op 21 april jl. heeft u in een brief van de Minister van Landbouw,
Visserij en Natuurbeheer7 een reactie ontvangen op de motie van het
lid Van der Plas c.s.8.
In laatstgenoemde brief is aangegeven dat de in de motie genoemde
technieken (zoals CRISPR-Cas) nu al kunnen worden ingezet in Nederland
en Europa, maar dat het huidige Europese beleid en de regelgeving voor
deze technieken sterk verouderd is, niet aansluit bij de wetenschappelijke
ontwikkelingen en tevens als zeer belastend wordt ervaren door het
bedrijfsleven.
Nederland volgt het onderwerp in Brussel nauwlettend en actief; uiteraard
wordt steeds gereageerd op officiële stukken en vragen, en daarnaast
wordt met andere lidstaten en betrokkenen actief contact onderhouden.
Nederland werkt proactief mee aan de onderbouwing van de nieuwe
EU-regelgeving waar dat kan, bijvoorbeeld door het proactief ter
beschikking stellen van relevante adviezen. Op 29 juni jl. heeft de
Commissie bijvoorbeeld ook een zogenoemde «targeted survey» gestuurd
aan de lidstaten om op een meer gestructureerde en gedetailleerde
manier informatie te verzamelen over specifieke effecten binnen diverse
beleidsscenario’s voor 2030–2035. Deze is in nauwe samenwerking met
andere departementen en o.a. RIVM, Wageningen Food Safety Research,
ILT en NVWA beantwoord. De Commissie heeft daarnaast een reeks
interviews gehouden met onder meer wetenschappelijke instellingen om

4

de farmaceutische strategie voor Europa is vastgesteld op 25 november 2020 en is bedoeld om
een toekomstbestendig regelgevingskader te creëren en om de industrie te helpen bij het
stimuleren van onderzoek en technologieën die daadwerkelijk bij de patiënt terechtkomen
5
Kamerstuk 27 428, nr. 382
6
https://ec.europa.eu/info/law/better-regulation/have-your-say/initiatives/13119-Legislation-forplants-produced-by-certain-new-genomic-techniques_en
7
Kamerstuk 21 501-32, nr. 1419
8
Kamerstuk 27 428, nr. 371, motie waarin werd verzocht om met een plan van aanpak te komen
waardoor op de kortst mogelijke termijn biotechnologische technieken zoals bijvoorbeeld
CRISPR-Cas veilig ingezet kunnen worden om de voedselproductie te stimuleren en voedselverspilling tegen te gaan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 428, nr. 394

2

meer kwantitatieve onderbouwing te ontvangen, zoals de ingeschatte
kosten van diverse scenario’s.
In eigen land wordt nauw samengewerkt met de betrokken departementen en diverse stakeholders om het Nederlandse standpunt vorm te
geven en te toetsen. Zo wordt er regelmatig gesproken met het bedrijfsleven, beroepsverenigingen, belangenverenigingen, kennisinstellingen en
maatschappelijke organisaties. Op 14 oktober a.s. organiseren de
Ministeries van IenW, LNV en VWS een bijeenkomst voor deze nationale
stakeholders om van gedachten te wisselen over de op handen zijnde
Europese wijzigingen. Hierbij zal een vertegenwoordiger van de Europese
Commissie aanwezig zal zijn om de stand van zaken in Brussel toe te
lichten.
Het kabinet zal zich onverminderd blijven inzetten voor het bevorderen
van toekomstgerichte EU-regelgeving voor nieuwe genomische
technieken en ik zal uw Kamer over de voortgang blijven informeren.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
V.L.W.A. Heijnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 428, nr. 394

3

BIJLAGE

SAMENVATTING BEANTWOORDING PUBLIEKE CONSULTATIE
Hoofdstuk A – huidige situatie
Hoofdstuk A gaat over de huidige situatie, waarbij planten, die ontwikkeld
zijn met gerichte mutagenese en cisgenese9, worden gereguleerd onder
de ggo-regelgeving. In antwoord op de vragen van de Commissie geeft
Nederland aan dat de huidige situatie ontoereikend is, zoals de
Commissie eerder zelf ook heeft geconcludeerd. Dit heeft te maken met
het feit dat de huidige -sterk verouderde- wetgeving dateert uit 2001 en
niet goed toegerust is op de hierboven genoemde nieuwe genomische
technieken voor planten. Deze technieken zijn door de EFSA (European
Food Safety Authority) als «net zo veilig als conventionele veredelingstechnieken en klassieke mutagenese» aangemerkt maar bedrijven moeten
nog steeds via een uitgebreide case-by-case beoordeling hun veiligheid
aantonen. Mede omdat deze technieken kunnen bijdragen aan duurzame
doelen, zoals de transitie naar een weerbaardere landbouw, sterkere
voedselzekerheid en planten die minder input van pesticiden vereisen, is
de regelgeving duidelijk niet «fit for purpose». Daarnaast brengt de
bestaande wetgeving disproportionele kosten met zich mee en verhindert
ze (mede daardoor) een level playing field (tussen grote en middelgrote/
kleine bedrijven; en tussen EU en derde landen).
Hoofdstuk B – de toekomst
B1. Deel B1 gaat over de risicobeoordeling: hier geeft Nederland aan dat
een risicobeoordeling in de huidige vorm niet noodzakelijk is voor planten
die zijn verkregen met gerichte mutagenese en cisgenese. EFSA heeft
beoordeeld dat de toepassing van deze technieken in de plantenveredeling even veilig is als conventionele veredeling en klassieke
mutagenese. Wel zou met behulp van een lichtere «toelatingsbeoordeling» getoetst kunnen worden of deze technieken op de juiste manier
zijn gebruikt om aan de kwalificatie «veilig» te voldoen.
B2 gaat over duurzaamheid: De Commissie vraagt naar het opnemen van
duurzaamheidscriteria in dit specifieke regelgevingsvoorstel. Daar is «ja»
ingevuld, omdat de alternatieve antwoorden minder aansloten bij de
Nederlandse uitgangspunten. Nederland is de mening toegedaan dat
veiligheid voorop staat, en dat wij positief staan tegenover duurzaamheid
als doel. Echter, Nederland is terughoudend als het gaat om de wijze
waarop duurzaamheid onderdeel uit zou maken van het proces. Het is de
vraag of specifieke criteria op dit regelgevingsniveau de gewenste
duurzaamheidseffecten effectief zouden kunnen borgen; dit hangt in
sterke mate af hoe de uitwerking eruit ziet.
Het is van belang om met de nieuwe genomische technieken sneller en
gerichter duurzame resultaten te kunnen bereiken, maar de technieken
zijn slechts één van de middelen daartoe. Er zijn immers veel zaken nodig
om te komen tot betere, duurzame, effectieve landbouw. Duurzaamheid
zou naar het idee van het kabinet eerder in overkoepelende wetgeving (op
het gebied van Sustainable food systems of Farm to Fork bijvoorbeeld)
een plek moeten krijgen. Bovendien is van belang bij de uitvoering

9

Mutagenese is het aanpassen van het DNA zonder het toevoegen van genetisch materiaal. Dit
kan ongericht (klassieke mutagenese door bestraling of chemische middelen; deze technieken
zijn uitgezonderd van de ggo-richtlijn) of gericht (door nieuwe plantenveredelingstechnieken
waaronder CRISPR-Cas; niet uitgezonderd van de regelgeving). Cisgenese is het door
genetische modificatie overbrengen van een eigenschap binnen een soort of binnen kruisbare
soorten van de ene plant naar een andere plant.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 428, nr. 394

4

hiervan goed te kijken naar zaken als objectiveerbaarheid, meetbaarheid
en het voorkomen van disproportionale lasten.
In de antwoorden op vragen 6 en 7 wordt concreet ingegaan op de
eigenschappen die nuttig zouden zijn voor duurzame bijdragen.
B3. Informatievoorziening: het traceren of een gewas door nieuwe
genomische technieken of door conventionele technieken is veredeld, is
lastig tot onmogelijk. Dat laat onverlet dat er transparantie in de keten is
en dat documentatie wordt verstrekt over de wijze van veredelen en telen
zodat keuzevrijheid wordt geborgd. Het verstrekken van informatie aan de
consument is essentieel en verplicht op basis van huidige Europese en
nationale regelgeving. Het kabinet heeft hierbij de voorkeur voor een
heldere, transparante informatievoorziening die zo min mogelijk (disproportionele) lasten met zich meebrengt.
C andere relevante aspecten voor nieuwe regelgeving
De Commissie vraagt op welke manier nieuwe regelgeving vorm kan
worden gegeven. Nederland geeft hier aan dat het essentieel is om bij
technische vooruitgang en innovaties regelgeving daarop te kunnen
aanpassen, mits de nieuwe technieken veilig zijn. Nederland verwijst naar
nieuwe wetgeving in landen als Australië en het Verenigd Koninkrijk voor
nieuwe genomische technieken, waar een flexibiliteitsmechanisme in de
wetgeving is ingebouwd. Maar ook naar een voorstel dat Nederland zelf
enkele jaren geleden heeft ingebracht om uitzonderingen (van de strikte
regelgeving) onder specifieke omstandigheden en (veiligheids-)
voorwaarden mogelijk te maken, zodanig dat er meer flexibiliteit en
ruimte ontstaat voor de aanvragers om nieuwe genomische technieken te
gebruiken (mits veilig) en dit minder lasten met zich meebrengt.
De vraag naar maatregelen bij co-existentie wordt beantwoord met een
pleidooi voor transparantie en suggesties voor een minimumafstand en
een grenswaarde.
Op een vraag naar de wenselijkheid van het opnemen van faciliteren van
toegang tot genetische bronnen, geeft Nederland aan – in lijn met eerder
gecommuniceerd standpunt van de Commissie – van mening te zijn dat
de discussie over het verzekeren van toegang tot technologieën en
bronnen niet in deze wetgeving plaats moet vinden, omdat dit sterk
samenhangt met intellectueel eigendom. Bovendien verwacht Nederland
dat de problemen rondom toegang mee zullen vallen.
En tot slot bepleit Nederland om het gebruik van nieuwe genomische
technieken ook voor het MKB mogelijk te maken, juist door de flexibiliteit
(binnen marges en onder voorwaarden) zoals boven beschreven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 428, nr. 394

5