Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 816

Samenvoeging van de gemeenten Reiderland,
Scheemda en Winschoten

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
1. Inleiding

Het advies van de Raad van State wordt niet
openbaar gemaakt, omdat het zonder meer
instemmend luidt (artikel 25a, vierde lid,
onderdeel b, van de Wet op de Raad van
State).

Dit voorstel voorziet in de fusie van de huidige Oost-Groningse
gemeenten Reiderland, Scheemda en Winschoten tot de nieuwe
gemeente Oldambt. Het herindelingsadvies is door de gemeenten geïnitieerd. Het herindelingsadvies is op 28 augustus 2008 door de drie
gemeenteraden vastgesteld en voorzien van een positieve zienswijze van
gedeputeerde staten van de provincie Groningen. Met dit voorstel wordt
het herindelingsadvies ongewijzigd overgenomen. Het herindelingsadvies
past goed binnen de uitgangspunten van het Beleidskader gemeentelijke
herindeling en de afspraken in het coalitieakkoord.
2. Totstandkoming van het herindelingsadvies en
voorgeschiedenis
De gemeenten Reiderland, Scheemda en Winschoten werken al geruime
tijd samen op diverse terreinen omdat ze veel gemeenschappelijk hebben
en samenwerking meerwaarde oplevert. Bovendien zijn de ontwikkeling
van de zogeheten Blauwestad, een groot project op de grens van de drie
gemeenten, en het leefbaar houden van dorpen en wijken een belangrijke
reden voor de onderlinge samenwerking.
Vanaf 2000 wordt in de betrokken gemeenten mede op aansporing van de
provincie ook nagedacht over de bestuurskracht en bestuurlijke organisatie in het gebied. In een notitie uit maart 2006 over de bestuurlijke organisatie in de provincie Groningen gaf de provincie de drie gemeenten in
overweging om te komen tot een samenvoeging. Nadat de colleges van
de betrokken gemeenten zich hadden uitgesproken daartoe in principe
bereid te zijn volgde een intensieve periode van onder meer onderzoek.
Daaruit trokken de gemeenteraden van Reiderland, Scheemda en
Winschoten de gezamenlijke conclusie dat een herindeling de beste
mogelijkheid biedt om het karakter van de gemeenschap te behouden, de
bestuurskracht en de ontwikkeling van het gebied te versterken en de
continuïteit van de organisatie zeker te stellen. De gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de Blauwestad en het beperken van de bestuurlijke
drukte via vele samenwerkingsverbanden vormden de voornaamste

KST126502
0809tkkst31816-3
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 816, nr. 3

1

redenen voor samenvoeging. Bovendien wordt door de herindeling de
regionale rol van de nieuw te vormen gemeente vergroot.
3. Inhoud van het voorstel
Het voorstel betreft een integrale samenvoeging van de gemeenten
Reiderland, Scheemda en Winschoten tot een nieuwe gemeente waarvan
de voorgestelde naam Oldambt is. Tot deze voorgestelde naam is op
25 september 2008 door de betrokken gemeenteraden besloten nadat de
inwoners daaraan voorafgaand via een internetstemming in meerderheid
hun voorkeur voor deze naam hadden uitgesproken. De nieuwe gemeente
zal circa 39 700 inwoners hebben (Reiderland 7 020 inwoners, Scheemda
14 230 en Winschoten 18 360).
4. Toets aan beleidskader gemeentelijke herindeling en
coalitieakkoord
Het Beleidskader gemeentelijke herindeling (Kamerstukken II, 2002/03,
28 750, nr. 1) is een belangrijke toets voor het herindelingsadvies. Daarnaast vormen de afspraken uit het coalitieakkoord een belangrijk toetsingskader voor de gevoerde Arhi-procedure. In het coalitieakkoord is
afgesproken dat herindeling van gemeenten plaatsvindt indien daarvoor
voldoende lokaal draagvlak bestaat. De verantwoordelijkheid voor de
toetsing daarvan berust bij het provinciebestuur; de wetgever toetst de
voorstellen in principe uitsluitend op het gevolgde proces.

Draagvlak
Bij draagvlak wordt in de eerste plaats uitgegaan van bestuurlijk draagvlak
in de gemeenteraden van de betrokken gemeenten. Alle drie de betrokken
gemeenteraden hebben zich voor deze beoogde herindeling uitgesproken.
Daarnaast zijn ook gedeputeerde staten van Groningen positief over de
voorgenomen herindeling. Dit alles betekent dat het bestuurlijk draagvlak
voor dit voorstel groot is. De verkenning van het draagvlak onder de inwoners acht het kabinet de verantwoordelijkheid van de gemeenten zelf.
Hiertoe hebben de drie gemeenten informatiebijeenkomsten en burgeravonden georganiseerd en een Klankbordgroep Samenleving ingesteld.
De ideeën van de inwoners zijn gebruikt voor het opgestelde visiedocument en het herindelingsadvies. Het centrale thema dat hieruit naar
voren kwam is het behoud van de eigen identiteit van de dorpen en het
daarvoor benodigde beleid van de nieuwe gemeente. Bij de terinzagelegging van het uiteindelijke herindelingsontwerp geen zienswijzen ingediend.
Bestuurskracht en duurzaamheid
De verwachting is dat door samenvoeging een nieuwe gemeente ontstaat
met een landelijk karakter die beter in staat zal zijn de lokale opgaven op
te pakken. De betrokken gemeenten verwachten dat de fusie de gemeentelijke organisatie zal versterken waardoor de bestuurskracht nu en in de
toekomst zal worden vergroot. Dit moet het mogelijk maken om de dienstverlening op peil te houden en waar mogelijk te verbeteren.
Interne samenhang, regionale samenhang en evenwicht
Door de samenvoeging van de drie betrokken gemeenten ontstaat een
landelijke, groene gemeente met een kleine stadskern en een goed
voorzieningenniveau, met een waterrijk karakter en een vitaal gemeenschapsleven. De opgaven voor de nieuwe gemeente die hieruit voortvloeien zijn het versterken van de economie onder meer via de (water-)
recreatie en het toerisme alsmede behoud en versterking van de leefbaarheid in de kernen. Belangrijk uitgangspunt daarbij zal het dorps- en wijkgericht werken zijn, zodat de kwaliteit van leven in de dorpen en wijken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 816, nr. 3

2

verbeterd kan worden. Bovendien is de verwachting dat de nieuwe
gemeente zich ontwikkelt tot een sterke partner in regionaal verband.

Standpuntbepaling
Het voorstel tot herindeling van Reiderland, Scheemda en Winschoten
voldoet goed aan de beoordelingscriteria van het Beleidskader gemeentelijke herindeling. De vorming van de nieuwe gemeente Oldambt zal leiden
tot een duurzame verbetering van de bestuurskracht in de regio waarbij
de nieuwe gemeente een goede interne samenhang vertoont. Voor wat
betreft het (lokale) draagvlak constateer ik dat deze optimaal is. Verder is
de vorming van deze nieuwe gemeente in lijn met de afspraken zoals
vastgelegd in het coalitieakkoord.
5. Financiële aspecten
Bij de voorbereiding van het herindelingsadvies hebben gedeputeerde
staten uitvoerig aandacht besteed aan de financiële gevolgen van het
voorstel voor de nieuw te vormen gemeente. Zo is er onder meer door de
provincie in samenwerking met het ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties een herindelingsscan uitgevoerd. In deze herindelingsscan is geconstateerd dat de financiële mogelijkheden van de drie
gemeenten beperkt zijn. In het recente verleden kwamen de gemeenten
namelijk nog in aanmerking voor een extra bijdrage van het rijk op grond
van artikel 12 van de Financiële-verhoudingswet. De fusie biedt mogelijkheden om het niveau van specialisatie en kwaliteit in de organisatie te
verhogen alsmede de kwetsbaarheid ervan te verkleinen.
In een recente analyse hebben gedeputeerde staten opnieuw gekeken
naar de sluitendheid van de begroting en rekening, de weerstandscapaciteit en de risico’s. De voorziene begrotingsresultaten alsmede het
meerjarenperspectief ontwikkelen zich momenteel veelal gunstig. De
reservepositie van deze drie gemeenten is in relatie tot de risico’s als
voldoende te kwalificeren. Gedeputeerde staten van Groningen concludeerden op basis van de hun beschikbare informatie dat de financiële
levensvatbaarheid van de nieuwe gemeente voldoende zal zijn. Op grond
van deze bevindingen deel ik die conclusie.
De algemene uitkering uit het gemeentefonds aan de beoogde nieuwe
gemeente zal volgens de meest recente inzichten € 1 miljoen lager zijn
dan de som van de algemene uitkeringen, die de samenstellende
gemeenten in 2008 zonder samenvoeging zouden ontvangen. Dit bedrag
is het resultaat van het saldo van negatieve effecten bij de maatstaven
«vast bedrag voor iedere gemeente» en «schaalfactor sociale dienst».
Deze structurele verlaging kan worden opgevangen door de te
verwachten vermindering van de bestuurskosten en andere efficiencyvoordelen van de nieuwe organisatie.
De nieuwe gemeente zal bij herindeling per 1 januari 2010 een uitkering
ontvangen op grond van de maatstaf herindeling van circa € 6,3 miljoen.
Dit bedrag wordt gespreid uitbetaald over de eerste vier jaren na de
gemeentelijke herindeling, waarbij in het eerste jaar 40% (circa € 2,5
miljoen) en in de drie volgende jaren telkens 20% (€ 1,3 miljoen) tot betaling komt.
6. Overige aspecten

6.1 Inwerkingtreding
De voorgenomen samenvoeging zal naar het streven van het kabinet per
1 januari 2010 effectief kunnen worden. Deze datum sluit aan bij de streef-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 816, nr. 3

3

datum van de provincie en de betrokken gemeenten. Dit wetsvoorstel zal
tijdig voor het einde van 2009 in werking moeten treden om tijdig de
voorbereidingen te kunnen treffen voor de verkiezingen naar aanleiding
van de beoogde gemeentelijke herindeling.

6.2 Verkiezingen
Bij realisering van het streven van gemeentelijke herindeling per 1 januari
2010, zullen in november of december 2009 tussentijdse raadsverkiezingen plaatsvinden. De gemeenteraad zal worden gekozen door de
betrokkene gemeenten op 25 september 2008. De huidige gemeente
Winschoten is op grond van dit voorstel verantwoordelijk voor de voorbereidingen van deze raadsverkiezingen. De eerstvolgende reguliere verkiezingen die plaatsvinden op 3 maart 2010, komen te vervallen. Dit omdat
anders sprake zou zijn van een zeer korte zittingsduur van de tussentijds
gekozen gemeenteraden, namelijk de periode tussen de voorziene herindeling per 1 januari 2010 en de reguliere raadsverkiezingen op 3 maart
2010. De zittingsduur van de gemeenteraad die bij de tussentijdse verkiezing wordt gekozen zal zitting hebben tot maart 2014.
7. Artikelen
In artikel 8 is een bepaling opgenomen die regelt dat de indeling van de
veiligheidsregio’s in het voorstel voor een Wet veiligheidsregio’s, wordt
aangepast aan de voorgestelde herindeling. Op het moment van indiening
van dit voorstel is nog onduidelijk wanneer dat wetsvoorstel in werking
zal treden. Wanneer de Wet veiligheidsregio’s voor de datum van herindeling in werking treedt, regelt het eerste lid dat de bijlage bij de Wet
veiligheidsregio’s wordt aangepast met ingang van de datum van herindeling. Wanneer de Wet veiligheidsregio’s in werking treedt na de datum van
de herindeling, regelt het tweede lid dat die bijlage wordt aangepast op
het moment van de inwerkingtreding van de Wet veiligheidsregio’s.
De staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
A. Th. B. Bijleveld-Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 816, nr. 3

4

Bijlage1

Herindelingsadvies tot samenvoeging van de gemeenten
Reiderland, Scheemda en Winschoten en zienswijze van
gedeputeerde staten van Groningen

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 816, nr. 3

5