Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

33 770

Initiatiefnota van het lid Schut-Welkzijn over
activering uit arbeidsongeschiktheid

Nr. 3

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 22 mei 2015
De vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan het lid Schut-Welkzijn over
de initiatiefnota van 3 oktober 2013 over activering uit arbeidsongeschiktheid (Kamerstuk 33 770, nr. 2).
De vragen en opmerkingen zijn op 22 november 2013 aan het lid
Schut-Welkzijn voorgelegd. Bij brief van 22 mei 2015 zijn de vragen
beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Van der Burg
De adjunct-griffier van de commissie,
Weeber

kst-33770-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 770, nr. 3

1

Inhoudsopgave
I.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties

2

1.
2.

2
2
2
4
5
6
6

3.
4.
II.

blz.

Aanleiding, inleiding en achtergrond
Voorstel
2.1
Invoering van een periodieke herbeoordeling
2.2
Afschaffen van gewenningsbijdrage
2.3
Effectieve sollicitatieplicht
Financiële consequenties
Verdere procedure

Reactie van de indiener

7

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
1. Aanleiding, inleiding en achtergrond
De leden van de VVD-fractie hebben met veel belangstelling kennisgenomen van de initiatiefnota. Zij spreken waardering uit voor een dergelijk
initiatief, omdat dit een tijdrovend en arbeidsintensief proces is. Een
initiatiefnota is daarnaast een belangrijk instrument van de Kamer. Ook
inhoudelijk zijn de leden van de VVD-fractie enthousiast. Zij delen de
uitgangspunten van de indiener dat werk belangrijk is voor mensen en dat
alles er aan gedaan moet worden om aan het werk te komen. Het
vergroten van de activerende werking van sociale zekerheid kan dan ook
op de steun van deze leden rekenen. Zij vinden het van groot belang dat
mensen niet worden afgeschreven, maar dat wordt gekeken wat hun
mogelijkheden zijn. Als mensen echt niet kunnen, is er altijd een vangnet.
Over het voorstel dat in de initiatiefnota is neergelegd, hebben deze leden
enkele vragen.
De leden van de PvdA-fractie hebben met interesse kennisgenomen van
de initiatiefnota. Zij hebben een aantal vragen.
De leden van de SP-fractie hebben de initiatiefnota bestudeerd. Deze
leden zijn weinig enthousiast over de door de indiener voorgestelde
maatregelen. Zij hebben een aantal opmerkingen en vragen.
De leden van de PVV-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de initiatiefnota. Zij zien echter af van het leveren van inbreng.
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van de initiatiefnota. Deze leden spreken hun waardering uit voor het feit
dat de indiener voorstellen doet om de arbeidsongeschiktheidsregelingen
activerender te maken. Deze leden hebben over de nota een aantal
vragen.
2. Voorstel
2.1 Invoering van een periodieke herbeoordeling
De leden van de VVD-fractie vragen of de indiener kan aangeven wat de
verwachte stijging van de arbeidsparticipatie is na voorgestelde herbeoordeling. Kan de indiener ook aangeven om de hoeveel jaar een herbeoordeling uitgevoerd dient te worden? Is dit een medische beoordeling? Deze
leden hebben ook enkele vragen over instrumenten die aangeboden
kunnen worden. Wanneer mensen weer (gedeeltelijk) arbeidsgeschikt
worden, krijgen zij dan de beschikking over een aantal instrumenten, dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 770, nr. 3

2

hen kan helpen om aan het werk te komen? Hoe kijkt de indiener
bijvoorbeeld aan tegen de volgende instrumenten: loonkostensubsidie,
loondispensatie, van-werk-naar-werk-trajecten en jobcarving? Kunnen
deze instrumenten mensen helpen om sneller aan het werk te komen? En
zo ja, wie zou deze instrumenten moeten aanbieden, de werkgever en/of
het UWV?
De leden van de PvdA-fractie vragen de indiener of zij met haar voorstel
een periodieke herbeoordeling bedoelt, of een wettelijke periodieke
herbeoordeling. Aan welke periode denkt de indiener? En kan de indiener
toelichten op welke gronden voor deze periode wordt gekozen? Voorts
vragen de leden van de PvdA-fractie zich af of verwacht mag worden dat
de invoering van een systeem van periodieke herbeoordeling extra kosten
meebrengt. En wat betekent de invoering van een dergelijk systeem voor
de belasting van het UWV?
Kan de indiener nader toelichten hoe het voorstel voor een periodieke
herbeoordeling zich verhoudt tot het in 2012 herziene herbeoordelingsbeleid van UWV? In het voorstel staat dat sprake moet zijn van een
«professionele herbeoordeling», betekent dit dat het aanvragen van een
herbeoordeling op verzoek van de cliënt volgens de indiener moet komen
te vervallen?
De leden van de SP-fractie zijn van mening dat de indiener er onterecht
van uitgaat dat de frequentie van herbeoordelingen de mate van
arbeidsongeschiktheid beïnvloedt. Waarop is dit uitgangspunt gebaseerd
en welke wetenschappelijke onderzoeken onderbouwen dit?
Deze leden vragen voorts of de indiener het met hen eens is dat arbeidsongeschiktheid (door medische beperkingen) van mensen niet afneemt
door een herkeuring of een sollicitatieplicht, maar door medische en
arbeidsdeskundige hulp. Kan de indiener haar standpunt toelichten?
Is het de bedoeling dat keuringsartsen doelstellingen meekrijgen? Komt er
een objectieve herbeoordeling van de medische en arbeidskundig stand
van zaken? Of wordt het een instrument om zo snel mogelijk zoveel
mogelijk mensen uit de Regeling werkhervatting gedeeltelijk arbeidsgeschikten (WGA) weg te beoordelen? Kan de indiener garanderen dat met
voorliggende initiatiefnota de criteria voor herbeoordelingen van niet
duurzaam arbeidsongeschikten (WGA, 80%–100%) niet worden gewijzigd?
De leden van de D66-fractie constateren dat de indiener verwijst naar het
rapport «Duurzaam niet-duurzaam?», waarin geconcludeerd wordt dat
31% van de herbeoordeelde WGA-populatie na herbeoordeling geheel
(28%) of gedeeltelijk (3%) is hersteld. Deze leden achten het waarschijnlijk
dat er in de huidige systematiek sprake is van een selectie-effect,
waardoor een groot deel van de huidige herbeoordelingen zich concentreert op mensen waarvan de kans groot is dat deze na herbeoordeling
naar een andere WIA-categorie zullen stromen. Zeker omdat het grootste
deel van de huidige herbeoordelingen (85%) plaatsvindt op initiatief van
het UWV, naar aanleiding van een oordeel van professionals. De leden
van de D66-fractie vragen de indiener naar haar oordeel over dit selectieeffect. Tevens vragen deze leden welke verwachtingen de indiener heeft
over de percentages arbeidsongeschikten die geheel of gedeeltelijk
hersteld blijken bij een periodieke herbeoordeling van de gehele
WGA-populatie.
De leden van de D66-fractie constateren dat de indiener van mening is dat
er nu te weinig herbeoordelingen plaatsvinden. Zij vragen waarop deze
mening gebaseerd is. Deze leden wijzen erop dat nu herbeoordelingen
kunnen worden uitgevoerd op verzoek van de werkgever. Is de indiener
van mening dat herbeoordelingsverzoeken van de werkgever op dit
moment te vaak niet worden gehonoreerd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 770, nr. 3

3

De leden van de D66-fractie vragen de indiener om een nadere specificering van de periodieke herbeoordeling. Zij constateren dat in de
rekenvoorbeelden wordt uitgegaan van een tweejaarlijkse keuring voor
alle WGA-ers. Is dit wat de indiener beoogt, of wordt ruimte gelaten aan
de keuringsartsen om afhankelijk van de situatie van de arbeidsongeschikte de periode van herbeoordeling te bepalen?
De leden van de D66-fractie vragen de indiener verder naar een kwantificering van het aantal verzekeringsartsen dat voor deze periodieke
herbeoordeling nodig is. Zij wijzen erop dat het benodigde aantal fte aan
verzekeringsartsen in de komende jaren reeds hoger is dan het verwachte
aantal fte1. Op welke wijze wil de indiener, ondanks het nu al voorziene
tekort, zorgen voor voldoende capaciteit voor de periodieke herbeoordeling? Welke inspanningen acht de indiener nodig om voldoende artsen
te werven voor de opleiding tot verzekeringsarts? Tevens vragen de leden
van de D66-fractie aan de indiener welke huidige taken van de verzekeringsartsen zij zou willen stopzetten, wanneer blijkt dat er te weinig
verzekeringsartsen zijn om de door haar gewenste plannen te verwezenlijken.
Met het oog op het tekort aan verzekeringsartsen, het mogelijke huidige
selectie-effect en het feit dat het grootste deel van de huidige herbeoordelingen (64 procent) niet leidt tot een verandering van de status op grond
van de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA)2, vragen de
leden van de D66-fractie waarom het doelmatig is om alle arbeidsongeschikten periodiek te herbeoordelen. Immers, als uit het grootste deel van
de herbeoordelingen geen wijziging van de WIA-status volgt, worden er
veel overbodige herbeoordelingen uitgevoerd. Deze leden vragen de
indiener op welke wijze het systeem van herbeoordeling gericht kan
worden op die groep waarvan een verbetering of herstel aannemelijk is.
De leden van de D66-fractie constateren dat de indiener een grote nadruk
legt op de verlaging van de werkgeverslasten die naar haar verwachting
ontstaat bij een systeem van periodieke herbeoordeling. Naar aanleiding
van deze verwachting vragen de leden van de D66-fractie waarom er op
dit moment dan zo weinig herbeoordelingen worden uitgevoerd op
verzoek van werkgevers. En waarom is het grootste deel van de herbeoordelingen die nu worden uitgevoerd op verzoek van werkgevers niet
gericht op activering, maar op de-activering? Werkgevers nemen nu
immers vaak het initiatief voor een herbeoordeling als men denkt dat de
werknemer voor een uitkering op grond van de Inkomensvoorziening
Volledig en duurzaam Arbeidsongeschikten (IVA) in aanmerking komt3.
De leden van de D66-fractie vragen in hoeverre de herbeoordelingen
zullen leiden tot een grotere instroom in de IVA. Wanneer de kans om in te
stromen in de IVA groter wordt, kan dit juist de prikkel om te re-integreren
verminderen. Wat is het oordeel van de indiener over deze mogelijkheid
en wat zal dit betekenen voor de uitgaven aan de IVA en de IVA-premie?
2.2 Afschaffen van gewenningsbijdrage
De leden van de VVD-fractie vragen of de indiener kan aangeven waarop
de huidige gewenningsbijdrage van 24 maanden is gebaseerd. Met
andere woorden: waarom is er bij de invoering van de wet destijds voor
een dergelijk lange periode gekozen? En waarom is gekozen om de
gewenningsbijdrage van mensen die naar de zogenoemde 35– groep
gaan vast te stellen op twee maanden? Heeft de indiener inzicht waarom
deze periode verschilt?

1

Capaciteitsraming voor verzekeringsartsen, Nivel, Utrecht, 2012.
Duurzaam niet-duurzaam? Onderzoek naar niet-duurzaam volledig arbeidsongeschikt
verklaarden, APE, Den Haag, februari 2013.
3
Idem, p. 39.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 770, nr. 3

4

Kan de indiener schematisch aangeven hoe de gewenningsbijdrage eruit
ziet in de huidige situatie en in de situatie zoals deze in de initiatiefnota
bepleit wordt?
De leden van de PvdA-fractie merken op dat door de voorgestelde
afschaffing van de gewenningsbijdrage de financiële prikkel deels lijkt te
worden weggehaald bij werkgevers en neergelegd bij werknemers. In
hoeverre verwacht de indiener dat daardoor de re-integratiekansen van
deze groep, waarvan de meesten jarenlang niet aan het arbeidsproces
hebben deelgenomen, worden vergroot? In hoeverre heeft deze groep
recht op begeleiding in de vorm van een re-integratietraject? Is de
indiener voornemens om andere maatregelen te nemen die de
re-integratiekansen van deze groep vergroten? Kan de indiener toelichten
waarom sprake zou zijn «van ongelijke behandeling van verschillende
groepen arbeidsongeschikten», nu de ene groep deels arbeidsongeschikt
en de andere groep volledig arbeidsongeschikt is? Kan de indiener nader
onderbouwen dat een gewenningsperiode van 24 maanden «onvoldoende activerend» werkt om op zoek te gaan naar een baan?
De leden van de SP-fractie merken op dat het verkorten van de gewenningsperiode na een herbeoordeling niet op hun steun kan rekenen. Zij
vragen of de indiener het wenselijk acht dat een korte gewenningsperiode
juist financiële problemen in de hand werkt bijvoorbeeld bij huizenbezitters met een WGA 80%–100% uitkering, omdat zij nooit in een periode
van acht weken in staat zijn om hun huis te verkopen en hun woonlasten
te verminderen? Waarop baseert de indiener de stelling dat acht weken
voldoende zijn om je zorgvuldig voor te bereiden op een inkomensdaling?
2.3 Effectieve sollicitatieplicht
De leden van de VVD-fractie zijn voorstander van een effectieve sollicitatieplicht. Hoe denkt de indiener deze te verbeteren? Is er ook voldoende
handhavingscapaciteit om dit te doen? Kan de indiener aangeven welke
prikkels er voor het UWV en voor de werkgevers zijn om de handhaving
effectiever toe te passen?
De leden van de PvdA-fractie vragen wat de indiener voor ogen staat met
een «effectieve sollicitatieplicht zonder vrijstellingen voor het geval
mensen niet direct hun verdiencapaciteit benutten». Is de indiener van
mening dat geen rekening gehouden hoeft te worden met de persoonlijke
omstandigheden van (deels) arbeidsongeschikten? Kan de indiener nader
toelichten waarom ervoor gekozen wordt «aan te sluiten bij de plichten
van een WW-uitkering», terwijl de uitgangsposities van iemand die
gedeeltelijk arbeidsongeschikt is en moet re-integreren en van iemand die
werkloos is geraakt wezenlijk verschillen?
De leden van de SP-fractie vragen welke concrete maatregelen de indiener
voorstelt als het om de sollicitatieplicht voor gedeeltelijke arbeidsongeschikten gaat. Welke omvang heeft de sollicitatieplicht voor gedeeltelijk
arbeidsongeschikten? Welke sancties stelt de indiener voor bij het niet
nakomen van de sollicitatieplicht?
De leden van de D66-fractie vragen ten aanzien van de sollicitatieplicht
aan welke sanctiemogelijkheden de indiener denkt. Ook vragen deze leden
op welke wijze deze sollicitatieplicht gehandhaafd moet worden. Wie
moet dit gaan doen? Wat wordt hierin de rol van het UWV? Wil de
indiener dat het UWV hier iets anders gaat doen dan het verstrekken van
uitkeringen en het uitvoeren van keuringen?
De leden van de D66-fractie constateren dat de indiener vindt dat
werkgevers onvoldoende de huidige sanctiemogelijkheden benutten als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 770, nr. 3

5

medewerkers niet genoeg meewerken aan re-integratie. Waarom kan het
volgens de indiener niet aan de eigen verantwoordelijkheid van
werkgevers worden overgelaten om hier voldoende gebruik van te
maken?
3. Financiële consequenties
De leden van de SP-fractie constateren dat de financiële onderbouwing
van het voorstel ervan uitgaat dat door een periodieke herbeoordeling
duurzaam arbeidsongeschikten (WGA, 80%–100%) eerder in de IVA
terechtkomen of eerder minder dan 35% worden beoordeeld. Waarop is
deze stellingname gebaseerd? Wordt met deze stelling niet juist aangetoond dat de financiële lasten verschuiven van werkgevers naar de
overheid (in het geval van doorstroming naar de IVA)? Is de verschuiving
van WGA naar IVA ingegeven doordat verzekeraars honderden miljoenen
extra voorzieningen hebben moeten aanleggen omdat het UWV veel
minder mensen dan voorzien bij de totstandkoming van de WIA, een IVA
uitkering krijgen toegekend? Is het niet zo dat het voorstel niet tot minder
financiële lasten leidt, maar tot een verschuiving van de financiële lasten?
Kan de indiener een toelichting hierop geven? Welke kosten zijn er
gemoeid met de mensen die na een herbeoordeling een hoger arbeidsongeschiktheidspercentage krijgen toegewezen? Hoe groot is deze groep
naar verwachting?
Kan de indiener per maatregel cijfers verstrekken over hoeveel personen
onder de betreffende maatregel vallen? Welke inkomenseffecten heeft
voorliggend voorstel? Heeft de indiener het voorstel financieel laten
doorrekenen door bijvoorbeeld het CPB?
De leden van de D66-fractie constateren dat de indiener de financiële
consequenties slechts op microniveau voor werkgevers in kaart heeft
gebracht. Zij vragen de indiener om de financiële consequenties op
macroniveau en voor de overheidsuitgaven ook te kwantificeren.
De leden van de D66-fractie verwachten dat de maatregelen die de
indiener voorstelt, leiden tot een groter aantal ambtenaren. Niet alleen
keuringsartsen, maar ook ambtenaren voor het handhaven van de
sollicitatieplicht. Kan de indiener een schatting geven van het totale aantal
ambtenaren dat volgens haar extra nodig is bij het UWV om de door haar
gewenste maatregelen uit te voeren?
4. Verdere procedure
De leden van de VVD-fractie zijn benieuwd hoe de indiener aankijkt tegen
de aangekondigde afspraken tussen werkgevers en werknemers (incl.
mogelijk quotumregeling) uit het Sociaal Akkoord en de doelgroep van
gedeeltelijk arbeidsgeschikten. Vindt de indiener dat deze groep ook
onderdeel zou moeten zijn van de afspraken tussen werkgevers en
werknemers om (gedeeltelijk) arbeidsbeperkten in dienst te nemen?
Deze leden vragen de indiener voorts hoe de premiereductie is berekend.
Is dit berekend op de voorgestelde gewenningstermijn?
De leden van de VVD-fractie vinden dat het voorstel stappen in de goede
richting zet. Zij vragen zich af of in de toekomst nog meer mogelijk is. Is
het volgens de indiener denkbaar dat in het kader van het «level playing
field» het UWV deze verzekering in de toekomst niet meer zou aanbieden,
ook vanwege ontbreken van financiële prikkel om mensen uit te laten
uitstromen? En hoe kijkt de initiatiefnemer tegen een verdere samenvoeging of harmonisatie van bepaalde arbeidsongeschiktheidsregelingen,
bijvoorbeeld de Wet werk en arbeidsondersteuning jonggehandicapten
(Wajong), de WIA en de Participatiewet?
De leden van de SP-fractie hebben nog de volgende vragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 770, nr. 3

6

Als de aanleiding van deze initiatiefnota is dat voor mensen zelf in eerste
instantie, maar ook voor de maatschappij als geheel een belang is dat we
mensen niet onnodig in de uitkering houden, waarom staat er dan niets in
het voorstel over serieuze inspanningen om mensen met arbeidsdeskundige hulp te re-integreren? Kan de indiener toelichten welke specifieke
voorstellen er worden gedaan om mensen met een WGA-uitkering aan
het werk te helpen? Krijgt het UWV daar een taak in? Zo ja welke? Is er
geld voor bijscholing of omscholing?
Waaruit blijkt dat werkgevers die eigenrisicodrager zijn initiatieven
nemen? Is het niet zo dat juist de mensen van wie de re-integratiekosten
als hoog kunnen worden bestempeld eerder worden geparkeerd in de
WGA? Is het niet zo dat als het UWV hiervoor verantwoordelijk zou zijn en
er een reëel budget wordt gereserveerd er daadwerkelijk mensen goed
gere-integreerd zouden kunnen worden?
Tot slot vragen de leden van de SP-fractie of het voorstel is besproken met
de coalitiegenoot. Zo nee, waarom niet; zo ja, wat was de reactie?
De leden van de D66-fractie vragen of indiener nog andere maatregelen
heeft overwogen om de WIA activerender te maken en waarom indiener
ervoor gekozen heeft om deze niet op te nemen in de initiatiefnota. Verder
vragen zij wat het oordeel is van de indiener over bovenwettelijke
aanvullingen op de WIA, bijvoorbeeld via cao-afspraken. Deelt de indiener
de mening van deze leden dat deze bovenwettelijke aanvullingen de
prikkel tot re-integratie doen afnemen?
De leden van de D66-fractie constateren ten slotte dat ten aanzien van dit
onderwerp in het regeerakkoord en het sociaal akkoord geen afspraken
zijn gemaakt. Derhalve zijn er geen belemmeringen zijn voor de indiener
om maatregelen voor te stellen om deze bovenwettelijke aanvullingen te
beperken. Is de indiener hiertoe bereid?
II. Reactie van de indiener
1. Inleiding
Na het uitbrengen van deze initiatiefnota zijn er veel organisaties die
hebben gereageerd. Velen daarvan zijn ontevreden over de gehele
werking van het stelsel van ziekte- en arbeidsongeschiktheid. Als de
re-integratie bij ziekte niet goed verloopt, stijgen de kosten van arbeidsongeschiktheid. Ook de complexiteit van het hybridestelsel leidt tot veel
discussie. Er zitten veel perverse prikkels in het systeem om de lasten bij
de overheid, de verzekeraar of de werkgever te leggen, afhankelijk wie van
de lasten af wil. Hierdoor is het doel van de wetgeving, mensen aan het
werk te helpen zodra ze dat kunnen, niet gediend.
Waarom dit initiatief?
Het CPB toont aan dat de uitgaven aan ziekte en arbeidsongeschiktheid
met 3,8 procent van het BBP relatief hoog zijn in Nederland. Het
OESO-gemiddelde is 2,6 procent in 2009 (figuur 1). Door de invoering van
de Participatiewet, waardoor er vooral bespaard wordt op de Wajonguitkeringen, daalt het percentage weliswaar, maar blijft het boven het
OESO-gemiddelde steken. Alleen Scandinavische landen, met een
vergelijkbare welvaartsstaat, geven meer uit, tussen 4,1 procent in Finland
en 5,4 procent van het bbp in Zweden. Andere landen kennen sobere
regelingen en geven hierdoor veel minder uit. Het aandeel personen in
Nederland met een arbeidsongeschiktheidsuitkering is met 8,1 procent
van de (potentiële) beroepsbevolking ook relatief hoog ten opzichte van
het OESO-gemiddelde van 5,7 procent.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 770, nr. 3

7

Figuur 1 Uitgaven aan ziekte en arbeidsongeschiktheid zijn relatief hoog in Nederland

De WIA zal zo moeten hervormd dat alleen zij die duurzaam arbeidsongeschikt zijn langdurig in de WIA blijven en anderen zo snel als mogelijk
naar werk worden begeleid. Doen we dit niet, dan verblijft een stijgende
groep mensen in de WGA. De gemiddelde verblijfsduur in de WGA stijgt
mee met de kalenderjaren, de afgelopen twee jaar is die gestegen van zes
naar acht jaar 4. De uitstroom is dus per saldo nihil. In deze initiatiefnota
bied ik mogelijke oplossingsrichtingen om uitstroom te bevorderen.
2. Stelsel
Het rapport «WGA ERD Is er wel een level playing field?»5 concludeert dat
de private markt voor verzekering van arbeidsongeschiktheid voor de
werkgever op middellange termijn ten onder zal gaan. Het idee van het
hybride stelsel was dat door onderlinge concurrentie de premies zouden
worden gedrukt. Door de lage private premiestelling bij de start van het
stelsel ontstond ten onrechte het beeld van een level playing field tussen
publiek en private verzekering. Het UWV slaat elk jaar het risico om in de
premie en private verzekeraars moeten ook alle toekomstige risico’s
afdekken. Dat veroorzaakt de onbalans op deze hybride markt. De
werkgever wordt door het UWV niet afgerekend op toekomstig te lopen
risico en bij een private verzekeraar wel. We zitten vast in een systeem
waarbij de werkgever, in het private bestel, de risico’s volledig kan over
dragen naar een verzekeraar en vervolgens de verantwoordelijkheid voor
de re-integratie bij de verzekeraar kan achterlaten. Aan de andere kant
zien we in het publieke bestel dat de werkgever geen enkele verantwoordelijkheid kan nemen ten aanzien van re-integratie, terwijl de uitkeringslast wel bij hem in rekening wordt gebracht. We zien dan ook dat
steeds meer werkgevers, gedreven door de behoefte aan lage verzekeringspremies op de korte termijn, kiezen voor het publieke stelsel met een
lage instappremie door het omslagstelsel. In 2014 zijn 78.000 werkgevers
eigenrisicodrager voor de WGA met een gezamenlijke loonsom van € 89
miljard. Dit is een daling ten opzichte van 2013 toen 85.000 werkgevers
eigenrisicodrager waren met een loonsom van

4
5

Acture, 2015.
Koninklijk Actuarieel Genootschap, Position Paper WGA-ERD: Is er wel een level playing field?
2015.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 770, nr. 3

8

€ 97 miljard. Het marktaandeel van eigenrisicodragers is gedaald van 51%
van de loonsom in 2013 naar 46% van de loonsom in 2014. In 2015
verwachten we een verdere daling van het marktaandeel van eigenrisicodragers naar 43%.6 In beide situaties is er sprake van een onevenwichtigheid waarbij de kern van de bedoeling van de wetgeving, namelijk het
activeren van uitgevallen werknemers niet wordt gediend.7
Daarom is het van belang om het stelsel meer in balans te brengen en te
vereenvoudigen waar mogelijk, zodat het risico daar ligt waar zowel
werkgever, werknemer, verzekeraar en UWV er invloed op kan uitoefenen.
De leden van de VVD-fractie, de PvdA-fractie, de SP-fractie en de
D66-fractie hebben een aantal vragen over de nota.
De indiener dankt alle leden voor de getoonde belangstelling en zal de
vragen per onderwerp beantwoorden en zo nodig ook met aanvullende
voorstellen komen.
3. Invoering van een periodieke herbeoordeling
De leden van de VVD-fractie verwachten dat er meer mensen aan het werk
komen door dit initiatief. Die verwachting deel ik, al kan ik die niet
onderbouwen. Deze is namelijk sterk afhankelijk van verschillende
factoren en verschillende doorrekeningen geven hier ook een andere
indicatie voor.
Het is sterk afhankelijk van de stimulans die uitgaat van een verlaging van
de uitkering bij vergroting van de arbeidsgeschiktheid, de individuele
(financiële) situatie van de arbeidsongeschikte, de kosten en de uitkomst
van de herbeoordeling. Het Centraal Planbureau gaat ervan uit dat de
verwachting is dat 10% van de mensen wiens uitkering door verhoogde
arbeidsgeschiktheid wordt verlaagd of vervalt, een bijstandsuitkering zal
aanvragen. Dat wordt de weglek naar de bijstand genoemd. Dan worden
ze actief begeleid naar werk. De overige 90% zal niet in aanmerking
komen voor een bijstandsuitkering omdat zij niet aan de voorwaarde voor
een bijstandsuitkering voldoen. Bijvoorbeeld omdat ze weer aan het werk
gaan, een partner hebben met voldoende inkomen of een andere bron
van inkomsten hebben. Ook voor hen is er een stimulans om werk te
zoeken. Instrumenten als loondispensatie, loonkostensubsidie en
jobcarving worden al ingezet om (gedeeltelijk) arbeidsgeschikten weer
aan het werk te helpen. Deze initiatiefnota voorziet niet in dergelijke
instrumenten. Het sociaal akkoord voorziet al in een ruime uitgaaf van 600
miljoen euro aan maatregelen om mensen van werk naar werk te
begeleiden. De gevolgen voor de structurele werkgelegenheid zijn
verwaarloosbaar. Lange trajecten kunnen de reintegratie ook vertragen.
Uiteenlopende onderzoeken hebben laten zien dat de beste stimulans
voor mensen om te gaan werken als ze dit kunnen, een financiële prikkel
is.8 Wanneer mensen (gedeeltelijk) arbeidsgeschikt worden, is het in
eerste instantie hun eigen verantwoordelijkheid en plicht om werk te
vinden of het aantal uren dat ze werken uit te breiden. Ook de werkgevers
hebben er belang bij initiatieven te ondernemen om deze werknemers
binnen of buiten het bedrijf te re-integreren.

6

UWV, Gedifferentieerde premies WGA/ZW, 2015.
Bil, Heeft het Hybride stelsel dan geen toekomst? 2015.
8
Koning, Kortetermijndenken staat effectieve re-integratie in de weg, 2012.
Cuelenaere& Veerman Onderzoek Evaluatie WIA, ECORYS & AStri, 2011
Es, van, Invloed WWB op gebruik bijstand, CPB Document 209, 2009.
Jong, de & Velema, Nederland is niet ziek meer, van WAO-debacle naar WIA-mirakel, Astri,
2010.
Koning & Teulings, De WWB 2.0, Impuls, 3(12) 2009, p. 44.
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 770, nr. 3

9

4. Wettelijke periodieke beoordeling
De leden van de PvdA-fractie vragen of met het voorstel een periodieke
herbeoordeling of een wettelijke periodieke herbeoordeling wordt
bedoeld. De indiener beoogt een wettelijke periodieke herbeoordeling
voor niet duurzaam arbeidsongeschikten, de WGA-ers. De WGA-ers
worden weliswaar nu ook herbeoordeeld (25% van de mensen die zijn
ingestroomd sinds 2006 zijn één keer herbeoordeeld). Het doel van deze
wettelijke periodieke herbeoordeling is om de uitstroom uit arbeidsongeschiktheid te bevorderen van mensen bij de initiële WIA-beoordeling, niet
als duurzaam arbeidsongeschikt werden aangemerkt. Nu zien we dat er
effectief geen uitstroom is uit de arbeidsongeschiktheid. De duur van
verblijf was twee jaar terug 6 jaar en nu 8 jaar.9 De frequentie van de
herbeoordelingen wil de indiener niet wettelijk vastleggen. Zaak is wel dat
er in ieder geval één herbeoordeling plaats vindt rond de afloop van de
loongerelateerde uitkering, na twee jaar. Dit omdat dan voor werknemer
en werkgever de uitkeringshoogte vaak verandert. Of een herbeoordeling
vervolgens nog effectief is, moet in lagere wetgeving worden geregeld,
onnodig vaak herbeoordelen moet worden voorkomen.
Wanneer je eens beoordeeld bent als (gedeeltelijk) arbeidsongeschikt
hoeft dat niet het einde van je werkende leven te betekenen. Te vaak is dat
in Nederland wel het geval. In Duitsland en veel andere Europese landen
zijn spanningsklachten bijvoorbeeld geen reden voor arbeidsongeschiktheid, in Nederland hebben de meeste mensen die de WIA instromen
spanningsklachten. Als er niet wordt gekeken wat mensen wel kunnen, als
er geen herbeoordelingen plaatsvinden, blijft veel arbeidspotentieel
onbenut. Zo lieten experts uit het veld de Kamer weten bij het rondetafelgesprek beroepsziekten op 12 juni 2014. Dit illustreerden zij onder meer
met het volgende voorbeeld:
Een 40-jarige leraar meldt zich ziek omdat hij in het jaar dat hij ook
scheidt, gepest wordt door zijn leerlingen. Hij ontvangt een WAO-uitkering
op basis van volledige arbeidsongeschiktheid. Deze uitkering wordt vanuit
zijn Invaliditeitspensioen van het ABP aangevuld tot 80% van zijn
laatstverdiende inkomen. Na vijf jaar wordt hij via een schriftelijke
uitvraag opnieuw beoordeeld. Hij blijft volledig arbeidsongeschikt.
Vervolgens blijft hij tot zijn pensioenleeftijd (67 jaar oud) de volledige
uitkering ontvangen. Ook zijn pensioenopbouw is in deze periode volledig
doorgelopen. In totaal heeft deze leraar 27 jaar lang een uitkering
ontvangen ter hoogte van 80% van zijn laatst verdiende loon vanwege
overspannenheid door pestgedrag. CS Opleidingen wees er in dit
rondetafelgesprek op dat het internationaal gezien uitzonderlijk is om zo
lang voor deze redenen een uitkering te ontvangen. «Deze ex-leerkracht
heeft en had de laatste 20 jaar geen prikkel om iets anders te gaan
ondernemen. Zijn inkomen lag op 80% van zijn laatste loon en werd
keurig geïndexeerd, niet zoveel in bepaalde jaren, maar nog altijd genoeg
om rond te komen. Werk geeft satisfactie maar dat heeft hij inmiddels in
zijn nieuwe leven in de WAO gevonden door veel vrijwilligerswerk te
verrichten. Prima toch? Iedereen waardeert zijn inbreng.»10
5. Invloed van (frequentie van) herbeoordeling op de mate van
arbeidsongeschiktheid
De leden van de SP-fractie vragen wat de invloed van frequentie van
herbeoordeling is op de mate van arbeidsongeschiktheid. Een periodieke
herbeoordeling of een sollicitatieplicht heeft niet het doel de mate van
9
10

Acture, 2015.
Nikkels-Agema, CS Opleidingen BV bij het rondetafelgesprek over beroepsziekten, 12 juni
2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 770, nr. 3

10

arbeidsongeschiktheid te doen afnemen, het doel is de mate van
arbeidsongeschiktheid vast te stellen. Immers, het gaat hier om mensen
waarbij in de initiële WIA beoordeling is aangegeven dat zij niet duurzaam
arbeidsongeschiktheid waren en er nog arbeidspotentieel te verwachten
is. De WGA is dus bedoeld als tijdelijke uitkering, niet als eindstation. De
uitkomst kan zijn dat mensen geen (of minder) medische beperkingen
meer hebben of juist meer. Alleen door herbeoordeling wordt duidelijk of
er weer mogelijkheden zijn om mensen meer of minder te laten werken.
Uit het onderzoek van APE, waar dit initiatief op gebaseerd is11, wordt
verwacht dat meer mensen (deels) hersteld blijken bij herbeoordeling. Van
Sonsbeek heeft deze praktijk gemodelleerd.12 Zijn onderzoek toont aan dat
mensen die herbeoordeeld zijn veel hogere herstel percentages laten zien
dan zij die niet herbeoordeeld zijn. Daaraan zien we dat zonder de prikkel
van herbeoordeling mensen minder snel de neiging hebben aan het werk
te raken. «Het gaat hierbij vooral om de herbeoordeling van WAO’ers
onder de 50 die tussen eind 2004 en begin 2009 heeft gelopen. De
herbeoordelingen hebben de uitstroom uit de WAO uiteraard bevorderd
voor degenen die herbeoordeeld werden. Maar onder degenen die niet
herbeoordeeld werden, de mensen van boven de 50, traden veel minder
herstelgevallen op dan op basis van hun kenmerken verwacht had mogen
worden.»13
In Nederland is de arbeidsparticipatie van gedeeltelijk arbeidsgeschikten
relatief laag.14 Wanneer er niet periodiek wordt herbeoordeeld gaat veel
arbeidspotentieel verloren. De mate waarin iemand arbeidsongeschikt is
ligt immers niet vast, het verlies aan verdiencapaciteit kan na verloop van
tijd kan toe- of afnemen.15
Een grote herbeoordelingsoperatie die het UWV van oktober 2004 tot en
met april 2009 heeft uitgevoerd laat een vergelijkbaar beeld zien. De
aanleiding voor deze herbeoordelingen was een aangepast Schattingsbesluit en de gelijktijdige aanpassing van de WAO, de WAZ en de Wajong.
Iedere uitkeringsgerechtigde die na 1 juli 1949 was geboren werd
herbeoordeeld.16 «Na herbeoordeling werd in ongeveer 128.000 van de
345.000 gevallen de arbeidsongeschiktheidsklasse gewijzigd. In 20% van
de gevallen werd de uitkering beëindigd. In 12% van de gevallen werd de
uitkering verlaagd. Bij 6% van de beoordelingen bleek een hogere
uitkering op zijn plaats. Bij 62% van gevallen bleef de uitkering gelijk. Wat
gebeurt er met deze mensen na de herbeoordeling? Een aanzienlijk deel
(ca. 60%) van de herbeoordeelden waarvan de uitkering was verlaagd
bleek na 42 maanden een baan te hebben. Een groot deel bleek tijdens de
herbeoordeling al te werken. Van deze groep was verreweg het grootste
deel 18 maanden na de herbeoordeling nog aan het werk.»17

11

Jong, de, Everhardt & Schrijvershof. Duurzaam niet duurzaam? Onderzoek naar niet-duurzaam
volledig arbeidsongeschikt verklaarden, APE, februari 2013.
12
Sonsbeek, van. Effectiviteit WAO- en AOW-hervormingen gemodelleerd, Tijdschrift voor
Openbare Financiën, 2011.
13
Ibid. Zie ook:. Heyma, Cuelenaere, F. Reijenga & M. de Graaf. De Weg Terug: De weg van
arbeidsongeschiktheid naar werk, Astri & SEO, 2005.
14
Versantvoort & Van Echtelt, Belemmerd aan het werk, SCP, 2012, pp.14,15. «Met 56%
arbeidsparticipatie van mensen met een langdurige aandoening neemt Nederland ten opzichte
van andere eu-landen een middenpositie in. Deze positie steekt evenwel schril af bij de
arbeidsparticipatie van personen zonder langdurige aandoening in Nederland, die tot de
hoogste van Europa behoort.»
15
Heyma, et al. De weg terug: van arbeidsongeschiktheid naar werk, SEO, 2005
16
Ruiter, de, Rapportage eenmalige herbeoordelingsoperatie, UWV, 2009, p. 5.
17
Ibid., pp. 5–6 zie ook: Brug, van den & Maurits, Werkhervatting na herbeoordeling, Astri, 2009,
p. 5.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 770, nr. 3

11

Uit een onderzoek door SEO in 200518 blijkt dat hoe langer de arbeidsongeschiktheid voortduurt, hoe kleiner de kans op re-integratie wordt.»19
Een (frequentere) herbeoordeling kan ertoe bijdragen dat sneller wordt
geconstateerd dat terugleiding naar de arbeidsmarkt mogelijk is.
De mate van arbeidsongeschiktheid is ook niet een puur medisch begrip.
De (medische) beperking van de werknemer dient tot gevolg te hebben
dat er sprake is van een verlies aan verdiencapaciteit. De mate waarin een
werknemer verlies heeft aan verdiencapaciteit bepaald zijn mate van
arbeidsongeschiktheid. Gedeeltelijk arbeidsgeschikten zijn tegenwoordig
en in de toekomst steeds beter in staat om te werken dan vroeger. Dat
komt door nieuwe manieren van werken (het nieuwe werken/ thuiswerken) en medische ontwikkelingen.
Hoe eerder herstel geconstateerd en erkend wordt, hoe eerder mensen
teruggeleid kunnen worden naar de arbeidsmarkt. Zo verschuift middels
herbeoordelingen de aandacht van wat mensen niet kunnen naar wat
mensen wel kunnen.
Periodieke herbeoordelingen in de sociale zekerheid zijn in Nederland
geen novum. In de WAO, WAZ en Wajong was vastgelegd dat een
uitkering voor de duur van maximaal 5 jaar werd toegekend. Na deze vijf
jaar diende de uitkering opnieuw aangevraagd te worden door de cliënt.
Als gevolg van een eenmalige beoordelingsoperatie tussen 2004 en 2009
zijn deze bepalingen echter komen te vervallen.20
Hoe vaak herbeoordelen?
De leden van D66 vragen om een nadere specificering van periodieke
herbeoordeling. Het is moeilijk om op basis van de onderzoeken die we
nu hebben vast te stellen wat een effectieve frequentie is van herbeoordelingen. Er wordt nog te weinig herbeoordeeld om dit te kunnen
vaststellen. Er is immers nog zelden meer dan één keer per WGA-er
herbeoordeeld. Slechts 25% van alle WGA-ers is ooit één of meerdere
keren herbeoordeeld.21 De WGA is er voor niet-duurzaam arbeidsongeschikten, het is dus geen eindstation. Als het arbeidsongeschiktheidspercentage van WGA-ers niet daalt na meerdere herbeoordelingen, dan
horen mensen in de IVA thuis. Als het percentage wel daalt, gaan ze op
weg naar herstel. In die situatie gaan ze weer aan het werk. In ieder geval
moet de progressie van de WGA-populatie worden gemonitord. De
praktijk moet uitwijzen wat een effectieve frequentie blijkt te zijn. Daarbij
is het belangrijk dat er een wettelijke plicht komt om te herbeoordelen.
6. Selectie-effect en herbeoordelingsverzoek werkgever
De leden van D66 verwachten dat er in de huidige systematiek sprake is
van een selectie-effect. De indiener is het met de leden van D66 eens, dat
is inderdaad ook de bedoeling van de huidige wet. Degenen die een grote
kans hebben op een lagere arbeidsongeschiktheid moeten volgens de wet
worden geselecteerd en herbeoordeeld. Dit systeem functioneert echter
niet. In de praktijk zien we dat mensen, ook al worden ze voorgeselecteerd
door verzekeringsartsen, niet worden herbeoordeeld. Zo laat Jim Faas,
Nederlandse Vereniging voor Verzekeringsgeneeskunde (NVVG) en tevens
verzekeringsarts en jurist en werkzaam bij bezwaar & beroep UWV, in zijn
reactie op de initatiefnota ook weten: «Ik zou de «Invoering van een
periodieke herbeoordeling» zeer toejuichen. Dat geldt met name de
18

Heyma, et al. De weg terug: van arbeidsongeschiktheid naar werk, SEO, 2005.
Ibid., p. 25.
Ruiter, de, Rapportage eenmalige herbeoordelingsoperatie, UWV, 2009, p. 6.
21
Jong, de, et al. Duurzaam niet duurzaam? Onderzoek naar niet-duurzaam volledig arbeidsongeschikt verklaarden, APE, februari 2013, p. 36.
19
20

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 770, nr. 3

12

80–100% WGA volledig maar niet duurzaam arbeidsongeschikte
populatie. In feite moeten zogenaamde professionele herbeoordelingen
bij deze groep nu ook al plaatsvinden door verzekeringsartsen, maar zij
krijgen daar binnen UWV de kans niet voor omdat de prioriteiten van
UWV anders liggen. Juist ook voor deze groep uitkeringsgerechtigden is
in 2009/2010 het verzekeringsgeneeskundig protocol Participatiegedrag
ontwikkeld om die professionele herbeoordelingen meer body te geven.
Onder andere de toetsing van de wettelijke plichten van de werknemer
wordt in dit protocol geoperationaliseerd. UWV heeft dit protocol nooit
geïmplementeerd wat de NVVG bijzonder spijt. Ook dat heeft te maken
met de benodigde extra inzet van verzekeringsartsen die dit protocol nu
eenmaal vergt. Nooit wordt de vraag gesteld of uitvoeringsgeld in
verhouding staat tot wat het oplevert in de geldstroom van de uitkeringen.
Verzekeringsartsen zullen bij in deze 80–100 WGA gevallen de clientèle
meer dan eenmaal moeten (her)zien. Nogmaals: dat heeft geen prioriteit
bij UWV. Overigens maakt het werk van de verzekeringsarts inhoudelijk en
professioneel leuker en stukken interessanter als er «follow-ups» mogen
worden uitgevoerd. Mij dunkt dat dit bijna vanzelfsprekend is. Iedere
dokter wil graag zijn patiënten volgen als er een relatief gunstige
prognose is ten aanzien van herstel.»
Het verzekeringsgeneeskundigeprotocol Participatiegedrag biedt een
handreiking aan verzekeringsartsen om participatiegedrag van cliënten te
analyseren en te beoordelen. Dit protocol is als vakinhoudelijk instrument
bruikbaar voor de beoordeling van participatiegedrag van cliënten die
langere tijd – enkele maanden – arbeidsongeschikt zijn.
De leden van D66 vragen of op dit moment herbeoordelingsverzoeken van
de werkgever te vaak niet worden gehonoreerd. Uit dossierstudie blijkt in
veel gevallen dat door de verzekeringsarts van het UWV bij de toekenning
van de WGA-uitkering is aangegeven dat op een later tijdstip (doorgaans
zes of twaalf maanden later) een herbeoordeling zou moeten plaatsvinden
omdat er (nog) geen sprake is van een medische eindsituatie of duurzaam
gebleken beperkingen. In de praktijk wordt door het UWV deze herbeoordeling vaak niet uitgevoerd o.a. vanwege prioriteitstelling.
Bezwaar aantekenen door werkgevers dat een eerdere herbeoordeling
had moeten plaatsvinden, wordt vaak door het UWV verworpen met als
belangrijkste argument dat het initiatief voor een herbeoordeling bij de
werkgever zelf ligt. 22 De werkgever wordt van het kastje naar de muur
gestuurd en het resultaat is dat er niet wordt herbeoordeeld.
Het UWV is nu wettelijk niet verplicht om op vaste tijdstippen een
herbeoordeling uit te voeren. In de huidige situatie organiseert het UWV
alleen professionele herbeoordelingen voor de groep die op medische
gronden volledig (80–100%) arbeidsongeschikt is beoordeeld. Alle overige
werknemers met een WGA-uitkering die op grond van arbeidsdeskundige
gronden volledig arbeidsongeschikt zijn beoordeeld, komen niet in
aanmerking voor een herbeoordeling. Deze personen vallen onder de
verantwoordelijkheid van het UWV Werkbedrijf of van werkgevers die
eigenrisicodrager zijn.
Met een wettelijke periodieke herbeoordelingsplicht worden deze situaties
voorkomen en wordt iedereen herbeoordeeld of de werkgever nu publiek
of privaat verzekerd is tegen arbeidsongeschiktheid.
7. Aanbod verzekeringsartsen
De leden van D66 vragen naar het aantal verzekeringsartsen dat nodig is
voor deze periodieke herbeoordeling. Het Capaciteitsorgaan schrijft dat er
een tekort is aan verzekeringsartsen. In die zin deelt de indiener de
waarneming van de leden van D66. Het is moeilijk te voorspellen hoeveel
extra verzekeringsartsen nodig zullen zijn. NIVEL geeft aan dat een
22

Visie van Achmea op deze intitiatiefnota, d.d. 31 oktober 2013.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 770, nr. 3

13

oplossing voor het tekort aan verzekeringsartsen gevonden kan worden in
het herschikken van taken. Nu verrichten verzekeringsartsen nog veel
administratieve handelingen die ook door medisch medewerkers en
ergonomisch adviseurs kunnen worden vervuld.23 Een door werkgevers
en verzekeraars voorgestelde oplossing die de indiener wil ondersteunen
is om te substitueren naar onafhankelijke bedrijfsartsen. Die kunnen het
hele dossier voorbereiden met hulp van een arbeidsgeneeskundige. Deze
herbeoordelingen hoeven dan alleen marginaal te worden getoetst door
de verzekeringsartsen van het UWV, wat hen veel tijd scheelt. Werkgevers
of verzekeraars betalen deze voorbereiding van de herbeoordeling uit
eigen middelen. Nu betaalt de werkgever via de premies aan het UWV al
voor de herbeoordelingen. Meer eigen betalingen door werkgevers, drukt
de premie die collectief wordt omgeslagen door het UWV over alle
werkgevers van waaruit de beoordelingen van verzekeringsartsen worden
bekostigd.
8. Gewenningsbijdrage
In antwoord op vragen van de leden van de VVD en PvdA over de huidige
gewenningsbijdrage het volgende: Bij de invoering van de wet is ervoor
gekozen om de WGA-er 80/100 nog vierentwintig maanden lang een
loonaanvulling te laten ontvangen van 70% van het dagloon, ook als ze
minder dan 50% van hun resterende verdiencapaciteit benutten. Voor alle
andere gedeeltelijk arbeidsgeschikten geldt hier een termijn van twee
maanden.
In de nota naar aanleiding van het verslag van de wet24 wordt als
belangrijkste reden voor dit onderscheid gegeven dat tijdelijk volledig
arbeidsgeschikten wellicht al jarenlang in de positie hebben gezeten dat
ze niet hebben kunnen werken.
De regering heeft vanuit een oogpunt van eenvoud en uitvoerbaarheid
gekozen voor een eenvormige termijn van vierentwintig maanden. In de
wet is er vanuit gegaan dat de overige arbeidsongeschikten al jarenlang
aan het werk zijn. Dat is echter een aanname. Het kan ook zijn dat deze
groep een lagere uitkering ontvangt en na twee maanden niet werkt. Het
gaat dan bijvoorbeeld om mensen waarvan de partner een inkomen heeft.
Het onderscheid tussen de groep WGA 80–100 en de groep WGA 35–80
die herstelt, is dus ongegrond. De leden van de SP-fractie vragen in
aanvulling hierop naar eventuele problemen die kunnen ontstaan bij
huizenbezitters na een verlaging van de uitkering. Het is opmerkelijk dat
de leden van de SP-fractie zich zorgen maken over het welbevinden van
deze doelgroep. Het doel van een uitkering is het bieden van een vangnet
voor diegenen die anders door het ijs zakken. Het afbetalen van een
hypotheek gaat voorbij aan die vangnetfunctie. Bovendien kijken we in de
sociale zekerheidswetgeving tegenwoordig naar het inkomen per
huishouden. In gezinsverband bestaan vaak meerdere inkomens
waardoor inkomensschommelingen opgevangen kunnen worden.
Daarnaast staat het iedereen vrij om een inkomensverzekering af te
sluiten voor baanverlies of ziekte- en arbeidsongeschiktheid wanneer voor
dertig jaar een hypotheekverplichting wordt aangegaan. Vele mensen
doen dit ook. De hoogte van de arbeidsongeschiktheidsuitkering zou
afhankelijk moeten zijn van de mate van arbeidsongeschiktheid, het is
immers geen sociale uitkering maar een werknemersverzekering. Daarom
wil de indiener deze termijn gelijk trekken ongeacht het arbeidsverleden.
Het CPB heeft berekend dat deze maatregel 10 miljoen euro structureel
oplevert.

23

Schepman, Hingstman & Batenburg. Capaciteitsraming voor verzekeringsartsen 2012–2022/
2028, Nivel, 2011.
24
Kamerstuk 30 034, nr. 12, d.d. 27 mei 2005.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 770, nr. 3

14

9. Effectieve sollicitatieplicht
Zowel de VVD, PvdA, SP als D66 vragen hoe een effectieve sollicitatieplicht er uit ziet. Het doel van deze maatregel is dat de
re-integratievoorwaarden en de sollicitatieplicht voor WW, bijstand en
WGA geharmoniseerd worden. Het uitgangspunt is daarbij dat iedereen
zich in voldoende mate moet inspannen om passende arbeid te verkrijgen
en regelmatig moet solliciteren. Uitgangspunt is hierbij dat iedereen werkt
naar vermogen en zijn of haar arbeidspotentieel volledig benut. De
effectieve sollicitatieplicht houdt daarmee kort gezegd in: solliciteren,
werk aanvaarden als het wordt aangeboden en (al dan niet gedeeltelijk)
beschikbaar zijn voor werk. Ook de sancties worden gelijkgetrokken voor
WW, bijstand en WGA en deze worden voor iedereen gelijk:uitkering
tijdelijk verlagen, stopzetten of een boete opleggen. Het harmoniseren van
zowel de sollicitatieplicht als de sancties zal ook de handhavingscapaciteit
ten goede komen.
10. Financiële consequenties onderbouwing
De leden van de SP-fractie stellen dat de financiële onderbouwing
aangeeft dat een grotere instroom in de IVA en een verhoogde uitstroom
naar herstel wordt voorzien. Dat is de indiener met de leden van de SP
eens. Het doel van de WGA is werkhervatting voor niet-duurzaam
arbeidsongeschikten. Als uit een onafhankelijke herbeoordeling blijkt dat
een WGA-er duurzaam arbeidsongeschikt is, hoort hij in de IVA thuis. Als
mensen hersteld zijn, horen ze niet langer een uitkering voor arbeidsongeschiktheid te krijgen, maar kunnen ze aan het werk.
Werkgevers hebben er financieel belang bij dat mensen niet onnodig lang
in de WGA blijven. Het UWV wil graag dat er zo klein mogelijke groep in
de IVA zit. De financiële lasten voor de werkgever verschuiven alleen bij
herstel, immers ook de IVA-premies worden volledig betaald door
werkgevers voor een hogere uitkering die de uitkeringsgerechtigde
ontvangt tot zijn wettelijke pensioenleeftijd. Wel is er in de IVA geen
mogelijkheid om privaat te verzekeren. De uitkeringslasten worden door
het UWV collectief omgeslagen. Door de complexiteit van dit systeem
ontstaat een perverse prikkel. Het UWV wil de instroom in de IVA zo klein
mogelijk houden, werkgevers willen de lasten verlagen van de WGA, door
te vragen om een herbeoordeling die kan leiden tot instroom in de IVA of
herstel. De belangen van het UWV en werkgevers/verzekeraars zijn hier
tegen gesteld. Het Actuarieel Genootschap heeft daarom geadviseerd25
om de mogelijkheid te openen dat ook de IVA privaat verzekerbaar wordt.
Hierdoor vervalt bij het UWV de prikkel om niet te herbeoordelen om de
instroom in de IVA te beperken. Eigenrisicodragers zullen niet langer
willen herbeoordelen om die persoon naar het collectief gefinancierde IVA
te verschuiven. Een financiële perverse prikkel wordt dus ongedaan
gemaakt, maar de uitkeringsgerechtigde merkt hier niets van, want die
ontvangt nog steeds de uitkering op hetzelfde niveau. De indiener
ondersteunt het voorstel van het Actuarieel Genootschap door dit toe te
voegen aan haar initiatief.
De leden van de SP-fractie vragen hoeveel mensen er onder de betreffende maatregelen vallen. De meest recente cijfers van het CBS laten zien
dat er in januari 2015 in totaal 822,900 personen een arbeidsongeschiktheidsuitkering ontvingen. Daarvan vielen er 149.400 onder de
WGA. Zie verder onderstaande figuur.26
25

Koninklijk Actuarieel Genootschap, Position Paper WGA-ERD: Is er wel een level playing field?
2015.
26
http://statline.cbs.nl/Statweb/publication/?VW=T&DM=SLNL&PA=37789ksz&D1=
4-6,9,11&D2=221-223&HD=150521-1902&HDR=T&STB=G1.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 770, nr. 3

15

De leden van de SP- en D66-fracties vragen naar de Inkomens- en
financiële effecten op macroniveau. De inkomens effecten zijn niet op
macroniveau te berekenen. Er is wel een doorrekening gemaakt door het
Centraal Planbureau, deze is te vinden in de bijlage. Deze doorrekening
betreft de financiële gevolgen voor de overheid. Hieruit blijkt niet dat er
meer ambtenaren nodig zijn voor uitvoering van dit initiatief. Voor de
financiële gevolgen voor de Eigenricicodragers onder werkgevers verwijs
ik naar de doorrekening door Mercer Marsh Benefits in mijn initiatiefnota.
11. Quotumregeling en premiereductie gewenningsbijdrage
De leden van de VVD-fractie vragen naar de afspraken in het sociaal
akkoord over het verplicht in dienst nemen van arbeidsbeperkten. Als
bedrijven toch verplicht zijn om werknemers met een arbeidsbeperking in
dienst te nemen, kan het een goed idee zijn om deze groep
WGA-gerechtigden hierin mee te nemen aangezien deze arbeidsongeschikten een arbeidsverleden hebben een minder grote afstand hebben
tot de arbeidsmarkt dan andere doelgroepen als Wajongers. Mede in
reactie op de vragen van de leden van de SP-fractie over het effect van
re-integratie inspanningen zegt het CPB het volgende over het werkgelegenheidseffect van de quotumregeling voor arbeidsgehandicapten: «Ten
slotte is duidelijk dat een quotumregeling voor arbeidsgehandicapten
gunstig is voor hun werkgelegenheid, maar de omvang van het effect is
gering. Door een quotumregeling wordt het voor werkgevers duurder om
arbeidsgehandicapten in dienst te hebben. Lalive et al. (2009) laten zien
dat het totale werkgelegenheidseffect klein is, omdat werkgevers vaak aan
de quotumverplichting voldoen door bestaande werknemers opnieuw te
labelen en te herschikken zonder werkgelegenheid te creëren. Het is dus
onduidelijk of de nieuwe verplichting om gedeeltelijk arbeidsgeschikten
aan een baan te helpen in kwantitatieve zin effect heeft.»27
De herbeoordelingen veroorzaken voor werkgevers de premiereductie,
volgens de cijfers die ik door Mercer Marsh Benefits heb laten doorrekenen, niet het afschaffen van de gewenningsbijdrage. Deze wordt niet
vaak uitgekeerd en daarom heeft dit geen verwacht premie-effect.
12. WIA-voorwaarden harmoniseren met Wajong en
Participatiewet
De VVD vraagt om de WIA kunnen harmoniseren met de Wajong en de
Participatiewet. In Nederland kennen we twee soorten sociale verzekeringen tegen inkomensverlies door bijvoorbeeld werkloosheid, ouderdom,
ziekte of arbeidsongeschiktheid: Volksverzekeringen en Werknemersverzekeringen. Werknemersverzekeringen (WW,WIA, WAO, ZW) zijn
verplicht voor iedere werknemer. De premies worden betaald door
werkgevers en werknemers. Binnen dit type verzekering geldt het
equivalentieprincipe: Er is een strikte relatie tussen de betaalde premie en
het uitkeringsniveau.
Volksverzekeringen kennen daarentegen niet de genoemde equivalentie.
Iedereen die in Nederland woont of werkt heeft er recht op. Ook diegenen
die helemaal geen premie hebben afgedragen.

27

Euwals, Van Vuuren & Ter Weel, Werkgevers prikkels verbeteren, CPB, 2014, p. 12.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 770, nr. 3

16

Dit initiatief ziet op werknemersverzekeringen. De Wajong en de Participatiewet betreffen volksverzekeringen. Gezien de verschillende aard van
deze verzekeringen lijkt het harmoniseren van de uitkering niet opportuun.
Maar de voorwaarden die gesteld worden voor het verkrijgen van de
uitkering kunnen wel worden geharmoniseerd zoals de sollicitatieplicht en
de acceptatie van al het aangeboden werk als passende arbeid. Dit
vereenvoudigt de uitvoering van de verschillende wetten.
13. Mensen met een WGA-uitkering aan het werk te helpen
De leden van de SP-fractie vragen of ik maatregelen voorstel om mensen
met een WGA-uitkering aan het werk te helpen. Op termijn is er in
Nederland meer vraag naar arbeid.28
De leden van de SP-fractie vragen of mensen van wie de
re-integratiekosten als hoog kunnen worden bestempeld, worden
geparkeerd in de WGA? De werkgever betaalt de uitkering van de
werknemer. Als de werknemer re-integreert heeft de werkgever daar een
financieel voordeel bij en de werknemer ook. Dus het heeft voor de
werkgever geen nut om werknemers te parkeren in de WGA. Het UWV
heeft al als taak om mensen te re-integreren maar dat is niet succesvol. De
werkgever moet dus ook meer in staat worden gesteld om de werknemer
te re-integreren, ook in de WGA en zo de werkgeverslasten te beperken.
In de praktijk zie ik dat veel werkgevers deze verantwoordelijkheid serieus
nemen. Ook als werknemers langer uit de roulatie zijn. Veel bedrijven
schakelen hiervoor gespecialiseerde bureaus in. Bureaus zoals Keerpunt
helpen werkgevers en werknemers bijvoorbeeld met het hele proces van
re-integratie om zieke werknemers te begeleiden en weer aan het werk te
krijgen. Deze bureaus zetten interventies in die re-integratie van
werknemers bevorderen of bemiddelen hen naar ander werk. Een vaste
contactpersoon neemt geregeld contact op met de arbeidsongeschikte
werknemer om te informeren naar de voortgang van zijn re-integratie en
kan eventueel bijsturen door extra cursussen of andere hulp aan te bieden
zoals fysiotherapie.
Er zijn echter ook bedrijven die voor alle werknemers een totaalpakket
aanbieden voor zowel preventie als re-integratie. In Breda biedt Richting
in samenwerking met een sportcentrum/ zwembad een service aan die
zieken en arbeidsongeschikten zowel begeleid met sporten, fysiotherapie,
diëtisten en huisarts als ook tweedelijns medisch specialistische zorg
omvat.
De leden van de SP vragen of het voorstel is besproken met de coalitiegenoot. Dat is het geval.
14. D66: Bovenwettelijk afspraken doen prikkel tot re-integratie
afnemen?
De leden van D66 vragen of de prikkel tot re-integratie afneemt door
bovenwettelijke afspraken. De indiener deelt de mening van D66 dat het
uitkeren van hogere uitkeringen dan de wettelijk verplichte 70% van het
laatst verdiende loon, de prikkel tot werken doet afnemen.
Als de overheid de bovenwettelijke afspraken die gemaakt worden tussen
werkgevers en werknemers niet langer algemeen verbindend verklaard,
heeft het CPB berekend dat dit structureel 42 miljoen euro op kan leveren.

28

CPB Notitie, Economische analyse van korte en lange termijn knelpunten op de arbeidsmarkt,
31 mei 2013.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 770, nr. 3

17

15. Wat is de toekomst van de WGA?
De VVD vraagt of de WGA nog toekomst heeft en of in de toekomst het
UWV deze verzekering ook nog zal aanbieden?
In de doorrekening van Mercer van het initiatief is te zien dat premies voor
Eigenrisicodragers lager liggen dan voor UWV verzekerden. Dus ik ben de
overtuiging toegedaan dat het eigenrisicodragerschap op termijn zal
leiden tot minder lasten voor werkgever. Toch zien we dat de afgelopen
jaren steeds meer werkgevers kiezen voor de verzekering van het UWV,
omdat de premies van verzekeraars zijn gestegen en er minder aanbod is
aan private verzekeringen. Ik ben het met het Actuarieel Genootschap29
eens dat dit ligt aan het level playing field tussen private verzekeringen en
publieke verzekeringen. Daarom stelt de indiener ook voor dat bij
uittreding van een werkgever uit het publieke stelsel ook hier een deel van
de risico’s achterblijven. Alle voorstellen die de Minister doet om van het
publieke omslagstelsel tot een stelsel te komen waarin de risico’s over
lange termijn worden gedekt, steunt de indiener eveneens. Al die
maatregelen zullen helpen om het gelijk speelveld te vergroten. Het
hybride stelsel had bij oprichting tot doel om in onderlinge concurrentie
met elkaar elkaar scherp te houden. We kunnen wel constateren dat die
doelstelling niet is geslaagd, in de zin dat mensen een korte periode in de
WGA verblijven, en werkgevers een lage premie betalen voor hun
verzekering. Op lange termijn zou de ultieme vereenvoudiging zijn om te
kiezen tussen een publiek of privaat stelsel. De voorkeur van de indiener
zou dan uitgaan naar een privaat stelsel.
Tot slot
Het ziekteverzuim en het percentage arbeidsongeschikten in Nederland is
in internationaal perspectief hoog30. Nederland is op het gebied van
sociale zekerheid internationaal gezien een vreemde eend in de bijt, want
de werkgeversverplichtingen zijn erg hoog. Het gaat dan vooral om de
lengte van de periode van loondoorbetaling bij ziekte en de relatief hoge
kosten die werkgevers moeten maken voor re-integratieverplichtingen en
administratieve handelingen die daarbij komen kijken. De uitgaven aan
ziekte en arbeidsongeschiktheid zijn met 25 miljard euro 31 hoog in
Nederland.
Door premiedifferentiatie betalen werkgevers een hogere premie als hun
werknemers bovengemiddeld vaak een beroep op doen een dergelijke
uitkering. Het doel hiervan is door benchmarking met elkaar de lasten van
uitkeringen voor allen terug te dringen.
In Nederland is die extra premie voor de uitkeringslasten voor de eerste
tien jaar van arbeidsongeschiktheid. Werkgevers kunnen ervoor kiezen het
eigen risico te dragen, waarbij het risico vaak privaat wordt herverzekerd.
Ook in een aantal andere landen is sprake van premiedifferentiatie. In
Canada krijgen werkgevers een beloning of boete, afhankelijk van hun
prestatie ten opzichte van een groep van bedrijven met een vergelijkbaar
risico 32. In Finland is sprake van premiedifferentiatie voor bedrijven vanaf
vijftig werknemers. Deze bedrijven betalen een gedeelte van de verwachte
kosten als lump sum op het moment dat de uitkering wordt toegekend
(Korkeamäki en Kyyrä, 2009). In Zwitserland krijgen bedrijven een
beloning of boete op basis van de totale kosten van ongevallen in de

29

Koninklijk Actuarieel Genootschap, Position Paper WGA-ERD: Is er wel een level playing field?
2015.
CPB Policy brief, Werkgevers prikkels verbeteren, 2014.
31
Bron: Mercer, Marsh, Benefits, 2014.
32
Hyatt en Thomason, 1998.
30

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 770, nr. 3

18

afgelopen zes jaar, indien zij beter of slechter score ten opzichte van een
groep vergelijkbare bedrijven (OESO, 2010).
In een arbeidsmarkt met langdurige en hoge werknemersverzekeringen
vinden uitkeringsgerechtigden minder vaak en minder snel een baan. De
reden hiervoor is dat werknemers door de lengte van de uitkering minder
sterk gestimuleerd worden om om snel een baan te zoeken. Bovendien is
het reserveringsloon hoog door de hoogte van de uitkering, wat niet
stimuleert om snel weer aan de slag te gaan. Daarnaast is het voor de
nieuwe werkgever onaantrekkelijk iemand aan te nemen als de productiviteit ten opzichte van het gevraagde loon te laag is.
Met het CPB is de indiener van mening dat verbetering mogelijk moet zijn.
Onze internationaal gezien hoge werkgeversverplichtingen leiden immers
nog niet tot een laag ziekteverzuim en een lager beroep op arbeidsongeschiktheidsregelingen. Daarom moet het denken niet stil staan en is het
waardevol te zoeken naar oplossingen die ertoe bijdragen om de lasten
van arbeidsongeschiktheid te laten dalen, zodat er meer werk kan worden
aangeboden en er minder mensen aan de kant staan.
Samenvattend heeft de indiener in voorliggende nota suggesties gedaan
voor verdere verbetering van het stelsel van arbeidsongeschiktheid
bovenop haar initatiefnota:
1 Om aan het tekort aan verzekeringsartsen tegemoet te komen ook
keuringen voor te laten bereiden door onafhankelijke bedrijfsartsen
eventueel met behulp van een arbeidsgeneeskundige. Deze voorbereiding geschiedt op kosten van de werkgever.
2 Om de sollicitatieplicht effectiever te maken, ook gangbare arbeid
(rekening houdend met de arbeidsongeschiktheid) onderdeel te laten
zijn van de sollicatieplicht na een half jaar na herbeoordeling.
3 Om het gelijk speelveld in het hybride stelsel beter te laten werken zal
ook risico moeten kunnen worden achtergelaten bij het UWV als wordt
overgestapt naar het private stelsel.
4 Om het stelsel te vereenvoudigen en hiermee perverse prikkels weg te
nemen, neemt de indiener het voorstel van het Actuarieel Genootschap over om ook de IVA privaat verzekerbaar te laten zijn voor
eigenrisicodragers.
5 CAO-afspraken met bovenwettelijke uitkeringen in de WIA worden niet
langer algemeen verbindend verklaard.
Literatuur
Achmea. (2013). Initiatiefnota «Activering uit arbeidsongeschiktheid»:
De visie van Achmea. 31 oktober 2013.
Acture. (2015). Position Paper Een Robuust Stelselvoor ziekte en arbeidsongeschiktheid: noodzaak, kansen en perspectieven. Nijmegen, 28 april
2015.
Acture. (2015). Reactie op CBP rapport. Nijmegen, 28 april 2015.
Bil, L. (2015). Heeft het Hybride stelsel dan geen toekomst? In Finance,
2 februari 2015.
Burg, C. van den & E. Maurits. (2009). Werkhervatting na Herbeoordeling:
Duurzaamheid van de werkhervatting 3½ respectievelijk 2½ jaar na de
uitslag. Astri, maart 2009.
CPB. (2013). Economische analyse van korte en lange termijn knelpunten
op de arbeidsmarkt. Den Haag, 31 mei 2013.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 770, nr. 3

19

CPB. (2015). Verkorting loondoorbetaling bij ziekte. Den Haag, 26 april
2015.
Cuelenaere, B. en T. Veerman. (2011), Onderzoek Evaluatie WIA, ECORYS
en AStri.
Es, F. van (2009), Invloed WWB op gebruik bijstand, CPB Document 209.
Euwals, R., D. van Vuuren & B. ter Weel. (2014). Werkgevers prikkels
verbeteren: Perverse effecten tegengaan..CPB Policy Brief, april 2014.
Heyma, A., B. Cuelenaere, F. Reijenga & M. de Graaf. (2005). De Weg
Terug: De weg van arbeidsongeschiktheid naar werk, Astri en SEO
Jong, P. de, T. Everhardt & C.Schrijvershof. (2013). Duurzaam niet
duurzaam? Onderzoek naar niet-duurzaam volledig arbeidsongeschikt
verklaarden. Den Haag, februari 2013.
Jong, P. de, & W. Velema. (2010), Nederland is niet ziek meer, van
WAO-debacle naar WIA-mirakel. Astri, december 2010.
Kamerstuk 30 034, nr. 12, d.d. 27 mei 2005
Kamerstuk 32 716, nr. 1, d.d. 25 maart 2011
Koninklijk Actuarieel Genootschap. (2015) Position Paper WGA-ERD: Is er
wel een level playing field? 16 januari 2015.
Koning, P. (2012). Kortetermijndenken staat effectieve re-integratie in de
weg. Me Judice, 3 augustus 2012.
Koning, P. en C.N. Teulings (2009). De WWB 2.0. Impuls, 3 (12).
Nikkels-Agema, M. (2014). CS Opleidingen BV bij het rondetafelgesprek
over beroepsziekten, 12 juni 2014.
Ruiter, H de. (2009). Rapportage eenmalige herbeoordelingsoperatie.
UWV, 5 juni 2009.
Schepman, S., L. Hingstman & R. Batenburg. (2011). Capaciteitsraming
voor verzekeringsartsen 2012–2022/2028. Nivel.
Sonsbeek, J. van. (2011), Effectiviteit WAO- en AOW-hervormingen
gemodelleerd. Tijdschrift voor Openbare Financiën, 43 (2).
UWV. (2015). Gedifferentieerde premies WGA/ZW 2015. 1 januari 2015.
Versantvoort, P. & M. van Echelt. (2012). Belemmerd aan het werk, SCP.
Den Haag, augustus 2012.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 770, nr. 3

20