Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

34 300 X

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2016

Nr. 10

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 1 oktober 2015
Tijdens het plenair debat over chroomhoudende1 verf op 3 juni jl.
(Handelingen II 2014/15, nr. 91, item 3) heb ik toegezegd uw Kamer in
september te informeren over de stand van zaken. Met deze brief doe ik
die toezegging gestand, waarbij de belangrijkste ontwikkelingen sinds de
vorige brief (Kamerstuk 34 000 X, nr. 87) worden geadresseerd. Eerst ga ik
in op de onderzoeken naar de huidige veiligheid, het historisch onderzoek
door het RIVM en het gezondheidskundig onderzoek. Daarna ga ik in op
het aantal meldingen en de coulanceregeling, het verbod op chroomhoudende verf, de capaciteit voor veiligheid bij de defensieonderdelen, de
ondersteuning door het dienstencentrum Bedrijfsmaatschappelijk Werk en
een voorval bij het Logistiek Centrum Woensdrecht.
Onderzoeken naar huidige veiligheid
Zoals bekend, voeren de regionale GGD’n onderzoek uit naar de gezondheidsrisico’s voor de huidige werknemers op vijf voormalige
POMS-locaties (Brunssum, Eygelshoven, Vriezenveen, Coevorden en Ter
Apel).
Op 2 juni jl. heb ik u geïnformeerd (Kamerstuk 34 000 X, nr. 95) over de
uitkomsten van de stofonderzoeken op de twee locaties in Zuid Limburg.
De stofonderzoeken op de andere locaties zijn inmiddels ook voltooid. In
bijlagen 1, 2 en 3 treft u de adviezen van de GGD’n aan2. In dit onderzoek
is geen chroom-6 aangetroffen en de GGD’n zien daarom geen reden om
aanvullend onderzoek hiernaar te doen. Wel zijn verschillende zware
metalen aangetroffen. De GGD’n adviseren hiernaar verder onderzoek te
doen. Defensie zal de adviezen opvolgen en de aanvullende metingen
laten uitvoeren. De betrokken medewerkers zijn hierover geïnformeerd.
1

Waar in deze brief wordt gesproken over chroomhoudende verf, wordt verf met een
bestanddeel chroom-6 bedoeld.
2
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

kst-34300-X-10
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 10

1

In bijlage 4 en 5 treft u de rapportages over de aanvullende stof- en
luchtmonsters van de GGD Zuid Limburg aan voor de locaties Brunssum
en Eygelshoven3. De GGD concludeert in deze rapportages dat er bij het
huidig en toekomstig gebruik van de gebouwen op deze locaties geen
risico’s zijn voor de gezondheid van de medewerkers als gevolg van
blootstelling aan chroom-6 en andere zware metalen. De betrokken
medewerkers zijn gelijktijdig met het versturen van deze brief hierover
geïnformeerd.
In de brief van 30 april jl. heb ik uw Kamer geïnformeerd over de
uitkomsten van een quick scan naar de defensielocaties waar nu nog met
chroomhoudende verf wordt gewerkt. In bijlage 6 treft u een overzicht aan
van de maatregelen naar aanleiding van de aanbevelingen, inclusief
verwacht tijdspad4.
Historisch onderzoek RIVM
Het RIVM voert een onderzoek uit naar de blootstelling van defensiemedewerkers aan chroomhoudende verf in het verleden en wat dit kan
betekenen voor hun gezondheid. Het RIVM heeft alle vragen verzameld
die in dit kader zijn gesteld door belanghebbenden, onder wie
(oud-)medewerkers van Defensie, vakbonden, Defensie, schade-experts,
letselschadeadvocaten, de Onderzoeksraad voor de Veiligheid en het
Nederlands Centrum voor Beroepsziekten. Inmiddels zijn er meer dan
1.300 vragen gesteld. Deze vragen zijn gebundeld in 34 onderzoeksvragen
die onderverdeeld zijn in tien categorieën, zie bijlage 75. Daarnaast kan het
onderzoek aanleiding geven tot aanvullende vragen.
Inmiddels heeft de paritaire commissie de onderzoeksvragen vastgesteld
en geprioriteerd. Vervolgens is het RIVM, in samenwerking met een aantal
andere onderzoeksinstituten (TNO, Universiteit van Utrecht en Universiteit
van Amsterdam), gestart met het opstellen van een onderzoeksvoorstel
per categorie. Hierin wordt uitgewerkt hoe de onderzoeksvragen worden
onderzocht, wat de tijdsplanning is en welke tussentijdse resultaten en
eindresultaten worden opgeleverd. De onderzoeksvoorstellen worden in
oktober en november getoetst door een klankbordgroep. Na vaststelling
door de paritaire commissie start de uitvoering van het desbetreffende
deelonderzoek.
De onderzoeksinstituten zijn al begonnen met de voorbereidingen voor
het beantwoorden van de verschillende onderzoeksvragen. Tevens zijn er
nieuwsbrieven opgesteld voor (oud-)medewerkers van Defensie en een
informatieblad over chroom-6 voor huisartsen. Daarnaast zijn er twee
korte informatiefilmpjes gemaakt met uitleg over chroom-6 en de opzet
van het onderzoek. Verder analyseert het RIVM de informatie en
documenten die Defensie en andere belanghebbenden hebben aangeleverd. In totaal zijn ongeveer 2.300 documenten openbaar gemaakt en
beschikbaar voor het onderzoek.
De externe communicatie vanuit de betrokken organisaties (paritaire
commissie, CAOP, RIVM en Defensie) wordt goed met en op elkaar
afgestemd. Vanuit een overkoepelende website van de paritaire
commissie wordt doorverwezen naar de websites en contactgegevens van
de betrokken organisaties.

3

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
5
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 10

2

Gezondheidskundig onderzoek
Het gezondheidskundig onderzoek onder huidige en voormalige
werknemers, waarover ik uw Kamer in de brief van 30 april heb geïnformeerd, is gaande. Inmiddels hebben zich 767 (oud-)medewerkers
aangemeld, die in het verleden met chroomhoudende verf hebben
gewerkt. Zij hebben geen gerelateerde klachten maar zijn wel ongerust.
Tot nu toe zijn ruim 600 gesprekken gevoerd. Voorts is in Woensdrecht
inmiddels gestart met het onderzoek naar de medewerkers die nu nog
met chroomhoudende stoffen werken. De overige locaties volgen en
worden naar verwachting in de eerste helft van 2016 voltooid.
Meldingen en coulanceregeling
Mensen die binnen Defensie met chroomhoudende verf werken of dat in
het verleden hebben gedaan, kunnen zich nog steeds registreren bij het
meldpunt. Het aantal registraties is sinds de brief van 30 april jl. verder
opgelopen naar ongeveer 2.400.
Voor medewerkers die zich in een schrijnende situatie bevinden, en mede
daarom niet kunnen wachten op de resultaten van het RIVM-onderzoek,
heb ik begin maart een coulanceregeling vastgesteld. Op 21 september
waren er in totaal 585 aanvragen ingediend. Hiervan zijn 168 aanvragen
toegekend, 16 aanvragen waren niet compleet, 310 zijn afgewezen en 91
zijn nog in behandeling. Aanvragen worden afgewezen als er geen sprake
is van een aandoening die kan worden gerelateerd aan chroom-6, of als er
bij de functie geen sprake is geweest van blootstelling aan chroom-6.
Inmiddels hebben 40 mensen bezwaar aangetekend. Deze bezwaren zijn
in behandeling.
Verbod op chroomhoudende verf
Het voorhanden hebben of toepassen van chroomhoudende verf is
binnen Defensie verboden, tenzij gebruik van deze verf is voorgeschreven
en er geen alternatieven zijn. Hiertoe is inmiddels een interne aanwijzing
over het werken met chroom-6 vastgesteld, waarin tevens is bepaald op
welke locaties de toepassing bij uitzondering is toegestaan. Dit betreft
situaties waar het gebruik van chroomhoudende verf is voorgeschreven,
omdat er nog geen alternatieven beschikbaar zijn. Er wordt internationaal
naar die alternatieven gezocht. Tot die tijd beschouwt Defensie het gebruik
van chroomhoudende verf in die uitzonderingssituaties als onvermijdelijk.
Capaciteit voor veiligheid bij defensieonderdelen
Zoals gemeld in mijn brief van 30 april jl. hebben de ADR en Defensie
onderzoeken uitgevoerd naar de huidige wijze en inrichting van het
werken met gevaarlijke stoffen. Daaruit is gebleken dat de risicoinventarisaties en evaluaties (RI&E’s) niet bij alle defensieonderdelen
volledig en actueel zijn. Sinds 2012 is de stafcapaciteit bij alle defensieonderdelen met 30 procent gereduceerd en dat heeft ook de capaciteit voor
veiligheid geraakt. Om achterstanden op het gebied van RI&E’s nog dit
jaar in te lopen, huurt Defensie externe RI&E-adviseurs in om de defensieonderdelen te ondersteunen. Bij het intern onderzoek kwam overigens
ook naar voren dat op de werkvloer over het algemeen sprake is van een
goed veiligheidsbewustzijn. Medewerkers kennen, op grond van hun
ervaring, de belangrijkste risico’s die bij hun werkzaamheden horen en
hanteren de veiligheidsvoorschriften.
Op grond van de onderzoeken hebben de defensieonderdelen, en
vooruitlopend op de voltooiing van de evaluatie van de reorganisaties,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 10

3

een eerste inventarisatie uitgevoerd naar tekortkomingen in de
beschikbare capaciteit op veiligheidsgebied, onder meer voor de
ondersteuning van de lijnorganisatie en het toezicht hierop. Defensiebreed gaat het om ongeveer 30 vte’n. De tekortkomingen worden de
komende tijd als onderdeel van de evaluatie van de reorganisaties
gevalideerd en aangepakt.
Ondersteuning dienstencentrum Bedrijfsmaatschappelijk Werk
Een beperkt aantal medewerkers heeft gebruik gemaakt van de ondersteuning van het dienstencentrum Bedrijfsmaatschappelijk Werk. De
geboden ondersteuning betrof vooral de aanwezigheid van maatschappelijk werkers bij informatiebijeenkomsten. Deze ondersteuning levert
geen problemen op voor de capaciteit van het dienstencentrum.
Voorval Logistiek Centrum Woensdrecht
Naar aanleiding van de eerder uitgevoerde quick scan heeft het Logistiek
Centrum Woensdrecht (LCW) aan een gespecialiseerd extern bedrijf
gevraagd of, en zo ja welke, verbeteringen aan de luchthuishouding van
twee spuitcabines mogelijk zijn. Bij verder onderzoek van de luchtafvoerinstallatie op 4 september jl. heeft het bedrijf geconstateerd dat de filters
in de afvoer van de spuitcabines niet goed werken. Stof is achter het filter
in het afvoerkanaal terecht gekomen en in een beperkt deel van de
hangaar alwaar deze cabines zijn geplaatst. Het is nog niet duidelijk of hier
sprake is van een ontwerpfout, een montagefout of een fout bij onderhoudswerkzaamheden. Hoe lang deze situatie heeft bestaan, is dan ook
nog niet duidelijk. In de spuitcabines zelf is reeds in eerdere metingen
vastgesteld dat de concentraties chroom-6 onder de grenswaarden bleven
en droegen de mensen bovendien persoonlijke beschermingsmiddelen.
Na bovengenoemde constatering zijn alle werkzaamheden onmiddellijk
stilgelegd en zijn op 9 september stofmonsters in de hangaar genomen.
Daarin is een geringe hoeveelheid chroom-6 aangetroffen. Op
10 september is het personeel hierover voorgelicht. Vervolgens zijn er in
de hangaar rondom de spuitcabines luchtmonsters genomen. Daarin is
geen chroom-6 aangetroffen. Deze luchtmonsters zijn maatgevend voor
de blootstelling van medewerkers. Stofmonsters geven enkel een indicatie
voor de vervuiling van de werkplaats. Het is echter nooit mogelijk om de
blootstelling van het personeel buiten de cabines volledig uit te sluiten.
Het personeel is derhalve een preventief medisch onderzoek aangeboden
en inmiddels geregistreerd. Momenteel doet de commandant van het
LCW nader onderzoek naar het voorval, waarin onder meer wordt getracht
te achterhalen hoe lang de situatie heeft bestaan, wat de oorzaken zijn en
welke maatregelen kunnen worden genomen om dit in de toekomst te
voorkomen. De cabines kunnen pas weer in gebruik worden genomen na
dieptereiniging van de hangaar en uitsluitsel over het juist functioneren
van de filters. In de tussentijd wordt gebruik gemaakt van andere
spuitcabines, die afdoende bescherming bieden.
Ondanks de verhoogde aandacht voor het veilig werken met chroomhoudende verf, zijn dergelijke voorvallen nooit helemaal uit te sluiten. Wel
heeft de organisatie op het moment van constatering kordaat gehandeld
en de juiste maatregelen genomen.
Ten slotte
Ik zal uw Kamer blijven informeren over het verloop en de uitkomsten van
de onderzoeken en de uitvoering van de aanbevelingen, alsmede over
voorvallen met chroomhoudende verf. Bij dergelijke voorvallen is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 10

4

overigens niet altijd onmiddellijk duidelijk in hoeverre personeel daadwerkelijk risico heeft gelopen, wat de oorzaken zijn en welke aanvullende
maatregelen moeten worden genomen om soortgelijke voorvallen in de
toekomst te ondervangen. Dit zijn dan ook de onderwerpen van het
interne onderzoek dat altijd op een dergelijk voorval volgt. Het spreekt
voor zich dat alles erop is gericht om dergelijke voorvallen te voorkomen.
De Minister van Defensie,
J.A. Hennis-Plasschaert

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 X, nr. 10

5