Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3726
Vragen van het lid Yeşilgöz-Zegerius (VVD) aan de Minister van Justitie en
Veiligheid over het bericht «Je bent niet altijd een held als je een misdaad
meldt» en het bericht dat Arie den Dekker inmiddels is overleden (ingezonden
28 juli 2020).
Antwoord van Minister Grapperhaus (Justitie en Veiligheid) (ontvangen
27 augustus 2020). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2019–2020,
nr. 3741.
Vraag 1
Bent u bekend met dit bericht?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Wetende dat u mogelijk niet in kunt gaan op alle aspecten van een individuele casus, kunt u wel een reactie geven op dit schrijnende verhaal van een
burger die getuige is van een liquidatie en, zoals vaak gepleit door overheidsinstanties, zich meldt als ooggetuige en een verklaring aflegt? Hoe beoordeelt
u de ervaringen zoals gedeeld in dit interview en wat zegt dit volgens u over
de geboden bescherming en hulpverlening?
Antwoord 2
De dood van de heer Den Dekker is een zeer trieste gebeurtenis. Mijn
medeleven gaat uit naar zijn nabestaanden. Zoals de burgemeester van Oss
tijdens de persconferentie op 28 juli jl. heeft aangekondigd, wordt een
onafhankelijk onderzoek ingesteld naar de onderhavige casus. De gemeenteraad is opdrachtgever van dit onderzoek en is bezig met de opzet van het
onderzoek en de formulering van de onderzoeksvraag. Daarnaast is de
Inspectie Justitie en Veiligheid (hierna: de Inspectie) een oriëntatie gestart
naar het incident in Oss. Dit wil zeggen dat de Inspectie bekijkt in hoeverre er

1

ah-tk-20192020-3726
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

NRC Handelsblad: 7 juli 2020, Arie den Dekker meldde een misdrijf: «Ik zou het nooit meer
doen. Al schieten ze heel Oss dood, van mij horen ze niks meer». https://www.nrc.nl/nieuws/
2020/07/07/je-bent-niet-altijd-een-held-als-je-een-misdaad-meldt-a4005156

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

aanknopingspunten zijn voor de Inspectie om een incidentenonderzoek te
starten. De Inspectie streeft ernaar deze oriëntatie op korte termijn af te
ronden.
In afwachting van de uitkomsten van het aangekondigd onafhankelijk
onderzoek en de oriëntatie past het mij niet om inhoudelijke uitspraken te
doen over deze casus. In algemene zin onderschrijf ik dat het van groot
belang is dat burgers bijdragen aan de opsporing van ernstige strafbare
feiten, als zij hier kennis van dragen of zelf getuige van zijn. Wanneer de hulp
van een burger bij opsporing leidt tot een dreiging en risico waartegen de
persoon zelf of zijn werkgever niet op eigen kracht weerstand kan bieden,
worden beveiligingsmaatregelen getroffen door de overheid. Politie en het
Openbaar Ministerie (hierna: het OM) hebben hiertoe middelen tot hun
beschikking, onder andere binnen het stelsel bewaken en beveiligen en in
uiterste gevallen onder het Besluit getuigenbescherming.
Vraag 3
Klopt het bericht dat de heer Den Dekker overleden is nadat hij zichzelf in
brand heeft gestoken en dat hij een week van tevoren had aangekondigd dit
te gaan doen? Welke zorg en ondersteuning is de heer Den Dekker sinds zijn
aankondiging tot het moment van de daad geboden?
Antwoord 3
In afwachting van het onafhankelijk onderzoek past het mij niet inhoudelijke
uitspraken te doen over deze individuele casus.
Vraag 4
Welke organisaties zijn allemaal betrokken geweest bij de bescherming van
de heer Den Dekker en op welke wijze is samengewerkt door de betrokken
organisaties? Is alle relevante informatie tijdig gedeeld tussen betrokken
organisaties?
Antwoord 4
Zoals ook aangegeven bij het antwoord op vraag 2 en 3, past het mij niet
vooruitlopend op het onafhankelijke onderzoek inhoudelijke uitspraken te
doen over de onderhavige casus. Wel kan ik uw Kamer melden dat in deze
casus maatregelen zijn getroffen binnen het stelsel bewaken en beveiligen.
De politie is verantwoordelijk voor de uitvoering van de maatregelen in het
kader van het stelsel bewaken en beveiligen, waarover het gezag berust bij
de hoofdofficier van justitie. Uitvoering van de stelselmaatregelen gebeurt in
nauwe samenwerking tussen het OM, politie en waar nodig andere instanties.
Vraag 5
Kunt u aangeven wat het protocol is op het moment dat iemand ooggetuige
is van een misdaad en zich meldt om een verklaring af te leggen? Kunt u bij
de beschrijving van het protocol ingaan op alle aspecten die hierbij relevant
zijn, dus veiligheid, maar ook werk- en woonsituatie, gezinsleven, familie,
school etc?
Antwoord 5
Voor deze situatie bestaat geen protocol. Wel geeft het Wetboek van
Strafvordering (hierna: Sv) een aantal mogelijkheden om onder bijzondere
omstandigheden de identiteit van een getuige af te schermen. Wettelijk
uitgangspunt is dat wanneer een getuige een verklaring aflegt bij de politie
en deze verklaring van belang is voor het strafrechtelijk onderzoek, deze
verklaring op enig moment als processtuk aan het strafdossier wordt
toegevoegd. De verdachte kan dan in het kader van zijn verdediging
kennisnemen van die verklaring alsmede de identiteit van de getuige.
Bijzondere omstandigheden kunnen dat recht beperken. De regels en
werkwijze hieromtrent zijn vastgelegd in artikel 30 e.v. Sv.
Naast deze regeling zijn er bijzondere bepalingen over het horen van
getuigen waarvan het te verwachten is dat die (ernstige) overlast zullen
ondervinden als hun identiteit bekend wordt. In dat geval kan de rechtercommissaris of de voorzitter van de rechtbank (overeenkomstig artikel 190 lid
3 Sv en 290 lid 3 Sv) maatregelen nemen die redelijkerwijs nodig zijn om te
voorkomen dat de identiteit van de getuige wordt achterhaald. Daarnaast zijn
er bepalingen die aan getuigen een bijzondere status kunnen verlenen. Dat is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

het geval bij de zogenoemde bedreigde getuigen (artikel 136c en 226a Sv) of
afgeschermde getuigen (artikel 136d en 226m). Van een bedreigde getuige is
bijvoorbeeld sprake wanneer redelijkerwijze moet worden aangenomen dat
voor veiligheid van de getuige moet worden gevreesd en de getuige om die
reden geen verklaring wil afleggen. Ook ontwrichting van het gezinsleven of
het sociaaleconomisch bestaan van de getuige kan hierbij een rol spelen. Van
een afgeschermde getuige is sprake wanneer redelijkerwijs de staatsveiligheid in het geding is. Het is aan de rechter-commissaris om te beoordelen of
de getuige de status van bedreigde of afgeschermde getuige krijgt.
Indien een getuige melding wil doen van een ernstig misdrijf zonder zijn
naam bekend te maken, kan dit door de melding te doen bij de meldlijn van
Meld Misdaad Anoniem. Ook kunnen getuigen zich wenden tot het Team
Criminele Inlichtingen van de politie. In deze gevallen blijft de melder van het
misdrijf anoniem.
Vraag 6
Kunt u op dezelfde manier dit schetsen voor de programma’s rond spijtoptanten en kroongetuigen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 6
De uitgangspunten en procedures omtrent kroongetuigen -waaronder
spijtoptanten- en beschermde getuigen zijn neergelegd in respectievelijk de
Aanwijzing toezeggingen aan getuigen in strafzaken en het Besluit getuigenbescherming. Onderdeel van de procedure zoals beschreven in het Besluit
getuigenbescherming is het opmaken van een dreigingsanalyse, waarin
relevante aspecten zoals onder vraag 5 geschetst worden meegenomen.
Vraag 7
Deelt u de mening dat een onschuldige ooggetuige die verklaart, bescherming van de overheid verdient en dat hierbij altijd gezocht dient te worden
naar maatwerk en de menselijke maat, met als doel optimale bescherming in
combinatie met zo min mogelijk verlies van de mogelijkheid op een
«normaal» leven? Zo ja, hoe uit zich dit in de protocollen en hoe uitte zich dit
in dit specifieke geval? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 7
Veiligheid van een persoon staat voorop. Wanneer de bijdrage van een
burger aan de opsporing van ernstige strafbare feiten gepaard gaat met een
zodanige dreiging en risico waartegen de burger of zijn werkgever onvoldoende weerstand kan bieden, treft de overheid beveiligingsmaatregelen.
Uitgangspunt bij het treffen van beveiligingsmaatregelen is dat met zo min
mogelijk impact voor de privé en maatschappelijke activiteiten van een
beveiligd persoon zoveel mogelijk weerstand wordt gecreëerd tegen de
dreiging en het risico. Welke beveiligingsmaatregelen passend en proportioneel zijn en in hoeverre het privé en maatschappelijke leven zoveel mogelijk
voortgezet worden, vergt een zorgvuldige afweging waarbij veiligheid en
maatwerk leidend zijn. Helaas zijn persoonlijke wensen en veiligheidseisen
niet altijd verenigbaar. In vrijwel alle gevallen zal er sprake zijn van inperking
van het privé en/of maatschappelijke leven of zal dit als zodanig worden
ervaren.
Zoals ik op vraag 2 heb geantwoord past het mij, in afwachting van het
aangekondigde onafhankelijk onderzoek en de oriëntatie van de Inspectie,
niet om inhoudelijke uitspraken te doen over deze individuele casus.
Vraag 8
Deelt u voorts de mening dat het van groot belang is dat ervoor wordt
gezorgd dat misdaad niet loont en dat de strijd tegen de georganiseerde
misdaad alleen maar kan worden gewonnen als mensen die de rechtsstaat
dienen, zelfs soms met gevaar voor eigen leven, zich beschermd voelen? Zo
ja, bent u het eens dat de afgelopen tijd met de moorden op de broer en de
advocaat van kroongetuige Nabil B, met aanslagen op media, bedreigde
journalisten, rechters en ooggetuigen, de urgentie zeer hoog is en de
beschermingsprogramma’s professionalisering behoeven? Zo ja, welke acties
neemt u? Zo nee, waarom niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

Antwoord 8
Ik deel deze urgentie. Zoals ik in mijn brief aan uw Kamer over de uitwerking
van het Breed offensief tegen ondermijnende criminaliteit heb aangegeven2,
hebben afschuwelijke gebeurtenissen aangetoond dat excessief geweld tegen
de dragers van onze democratische instituties vanuit criminele netwerken
geen taboe meer is. Deze ondermijning van onze democratische rechtsstaat is
absoluut onacceptabel. Personen die in hun werk in dienst staan van de
rechtsorde, moeten hun beroep veilig en zonder vrees uit kunnen oefenen.
Het soort beveiligingszaken dat hiermee samenhangt, is de afgelopen jaren
complexer, langduriger en extremer in omvang en zwaarte geworden. Ook
het aantal personen dat langdurig bewaakt en beveiligd wordt, is toegenomen. In diezelfde brief heb ik aangegeven een bedrag dat oploopt naar 55
miljoen euro per jaar te reserveren, voor een versterking, professionalisering
en flexibilisering van de stelsels bewaken en beveiligen en getuigenbescherming.
Vraag 9, 10
Hoeveel mensen zitten op dit moment in een getuigenprogramma en worden
op een vergelijkbare manier beveiligd en wat is de gemiddelde duur dat
iemand in een getuigenprogramma is opgenomen?
Klopt het dat het aantal mensen in een getuigenprogramma de afgelopen
jaren is gestegen? Zo ja, op welke wijze is geanticipeerd op deze stijging?
Antwoord 9, 10
Over het aantal mensen dat op dit moment in een getuigenbeschermingsprogramma is opgenomen, doe ik geen uitspraken. Hetzelfde geldt voor de duur
van deze programma’s.
Met de maatregelen van het Breed offensief tegen ondermijnende criminaliteit worden de stelsels bewaken en beveiligen en getuigenbescherming
toekomstbestendig gemaakt, ook met het oog op een mogelijke toename van
het aantal casussen waarbij beschermingsmaatregelen moeten worden
getroffen.
Vraag 11
Herinnert u zich het antwoord op eerdere Kamervragen over verruiming van
de regelingen voor getuigenbescherming?3 Zo ja, bent u bereid in de brief die
de Kamer na de zomer ontvangt ook in te gaan op de lessen die zijn geleerd
naar aanleiding van deze zaak en andere actuele zaken?
Antwoord 11
Ik zal in deze brief – die in eerste instantie ziet op de verruiming van de
regeling voor de inzet van kroongetuigen – ook stilstaan bij de impact van
deze verruiming op de praktijk van getuigenbescherming. Hierbij zal ik ook de
ervaringen in actuele zaken van de afgelopen periode betrekken.
Vraag 12
Kunt u, gezien het feit en de urgentie dat (meer) mensen in ons land
beveiligd worden vanwege dreigingen vanuit het criminele milieu en gezien
het feit dat het belangrijk is dat mensen die getuige zijn van een misdaad
melding doen en zich gesteund voelen door de overheid, deze vragen op
korte termijn beantwoorden?
Antwoord 12
Ik heb de vragen zo spoedig als mogelijk beantwoord.

2
3

Kamerstuk 29 911, nr. 281
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2019–2020, nr. 2772

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4