2012D15276

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu hebben enkele
fracties de behoefte om over de Informele Milieuraad d.d. 18–19 april 2012
enkele vragen en opmerkingen voor te leggen.
De voorzitter van de commissie,
Snijder-Hazelhoff
Adjunct-griffier van de commissie,
Jonk

nds-tk-2012D15276

1

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de VVD
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
stukken voor de Informele Milieuraad. De leden van de VVD-fractie
hebben nog wel enkele opmerkingen en vragen bij de agenda.
De leden van de VVD-fractie hechten grote waarde aan de verduurzaming
van de economie. Dit maakt Nederland minder afhankelijk van fossiele
brandstoffen en kan een impuls geven aan het bedrijfsleven.
De leden van de VVD-fractie vernemen uit de geannoteerde agenda dat de
staatsecretaris de Kamer eind april nader zal informeren over de Nederlandse inzet rondom Rio+20. In de Milieuraad van april zal echter al over
dit onderwerp gesproken worden. In de Kamer is nog niet uitgebreid
gediscussieerd over Rio+20. Kan de staatssecretaris bevestigen dat er
geen onnodige stappen worden gezet in de Milieuraad alvorens de
uitgebreide brief met informatie eind april aan de Kamer is gezonden?
Kan de staatssecretaris bovendien verduidelijken waarom juist voor de
vier reeds geformuleerde Nederlandse speerpunten is gekozen? Hoe
verhouden deze speerpunten zich tot de inzet van andere lidstaten en de
EU?
Het Nederlandse maatschappelijk middenveld heeft zich verenigd in het
Nationaal Platform Rio+20 en een lijst prioriteiten aan de Nederlandse
regering meegegeven. Hoe verhouden de vier speerpunten van de
staatssecretaris zich tot deze prioriteiten? Kan de staatssecretaris de
verschillen en overeenkomsten nader verklaren?
De leden van de VVD-fractie lezen in de geannoteerde agenda dat
Nederland in Rio geen uitgebreide set van duurzaamheiddoelstellingen
overeen wil komen, maar dit wil integreren in het proces van ontwikkeling
van internationale ontwikkelingsdoelen. In welke mate verwacht de
staatssecretaris dat de Rio+20 doelstellingen onnodige koppen op de
reeds bestaande doelen en instituties zetten? Op welke punten bestaat
kans voor integratie?
De leden van de VVD-fractie zien dat een 7e Milieu Actie Programma van
meerwaarde kan zijn indien deze bijdraagt aan de uitvoering van nationaal
beleid of aan een Europees gelijk speelveld, bijvoorbeeld door het
weghalen van overbodige regels. De leden van de VVD-fractie vragen de
staatssecretaris wanneer het in de geannoteerde agenda genoemde fiche,
over de verbeterde implementatie en handhaving van de milieuwetgeving, aan de Kamer zal worden gezonden.
De leden van de VVD-fractie achten het noodzakelijk dat de Milieuraad
zich zal buigen over een verbetering van het emissiehandelssysteem
(ETS). Deze leden vernemen graag wat de inzet van de staatssecretaris zal
zijn bij dit beraad. Draagt Nederland opties aan om het ETS te verbeteren?
Zo ja, welke opties zijn dat?
Het ETS moet volgens de leden van de VVD-fractie weer goed functioneren door te streven naar een daadwerkelijke marktwerking in de
CO2-handel, zonder verstorende maatregelen. Hierbij is het van belang dat
CO2 weer een echte prijs krijgt en er een einde wordt gemaakt aan
goedbedoelde Europese klimaatsubsidies. Uiteindelijk gaat het om gelijke
concurrente binnen de EU.

2

Totdat het ETS weer voldoende functioneert achten de leden van de
VVD-fractie het van belang dat het systeem niet wordt uitgebreid.
Onderdeel van een goed functionerend ETS is dat het mondiale gelijk
speelveld hierdoor niet wordt verstoord. Kan de staatssecretaris
toezeggen zich voor beide punten hard te maken in de Milieuraad? Op
welke manier zal hij dit doen?
Een specifiek probleem binnen het ETS is de recente uitbreiding naar de
luchtvaartsector. De leden van de VVD-fractie vernemen graag op welke
manier de staatssecretaris probeert deze eenzijdige Europese emissiehandel van tafel te krijgen of aan te passen. Kan de staatssecretaris
daarnaast ook aangeven hoe de andere Europese lidstaten ten opzichte
van dit systeem staan?
Tot slot vernemen de leden van de VVD-fractie graag de laatste stand van
zaken van de uitvoering van de motie Van der Werf/Leegte (Kamerstuknummer 32667-20) over de opname van niet-ets sectoren in het systeem
en van de motie Van der Werf/Leegte (Kamerstuknummer 32667-21) over
de set-aside van ETS-emissierechten.
Ten aanzien van de ontwikkelingen in internationaal luchtbeleid hebben
de leden van de VVD-fractie een vraag over het terugdringen van de
ammoniak depositie. Terwijl in Nederland op generieke wijze wordt
gewerkt aan het terugdringen van de depositie (waardoor bijvoorbeeld
een boer in Noord-Holland beperkt wordt in het uitrijden van mest
vanwege een natuurgebied in Noord-Brabant), lijkt het uitrijden van mest
in de ons omringende landen nauwelijks te worden beperkt. Hoe dragen
de lidstaten in Europa bij aan het generiek terugdringen van de depositie
van ammoniak en hoe worden zij gecontroleerd? En sluit het Nederlandse
beleid hierop aan? Welke verschillen zijn er precies tussen het Nederlandse beleid en het beleid van omringende landen zoals Duitsland,
België, de Scandinavische landen en het Verenigd Koninkrijk? Is er
volgens de staatssecretaris sprake van een gelijk speelveld voor Nederlandse ondernemers ten opzichte van ondernemers uit de deze landen en
de rest van Europa? Zo nee, waarom niet?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de PvdA
De leden van de fractie van de PvdA hebben met belangstelling kennisgenomen van de stukken voor de Informele Milieuraad. De leden hebben
nog een aantal vragen en opmerkingen.
De leden van de PvdA-fractie zijn het eens met de staatssecretaris dat in
het 7e Milieu Actie Programma focus moet zitten. Ook zijn deze leden het
eens met de staatssecretaris dat ingezet moet worden op de implementatie van bestaand milieubeleid. Graag zien de leden toegelicht op welke
punten Nederland zelf nog achterstanden heeft. Klopt het dat andere
landen achterblijven bij het implementeren van richtlijnen die betrekking
hebben op biobrandstoffen? Zo ja, in welke mate worden de Nederlandse
belangen daarin geschaad?
De leden van de PvdA-fractie kunnen instemmen met de Nederlandse
positie om in 2030 een 40% reductiedoel voor CO2 overeen te komen en
onderschrijven dat het ETS een belangrijke bouwsteen is om dit doel te
verwezenlijken. De leden vinden de opstelling van de staatssecretaris met
betrekking tot energie-efficiëntie daarentegen ronduit teleurstellend.
Efficiëntieverbetering kan inderdaad bijdragen aan een lagere
CO2-uitstoot en daarmee de CO2 prijs in het ETS-systeem drukken maar
dit is geen reden om hier niet hard op in te zetten. Integendeel, de leden
van de PvdA-fractie zien het als een extra reden om op korte termijn na te

3

denken over het verder ingrijpen op en aanscherpen van het ETS en
roepen de staatssecretaris dan ook op om de Europese Commissie te
bewegen uiterlijk begin 2013 met voorstellen hiertoe te komen. Voorts
blijven de leden van mening dat naast het ETS ook ingezet moet worden
op bindende afspraken voor energie-efficiëntie in 2020.
De leden zijn tevreden over het feit dat de staatssecretaris zich niet heeft
aangesloten bij enkele leden van de internationale civiele luchtvaartorganisatie ICAO die oproepen om pas op de plaats te maken bij het onderbrengen van de luchtvaart onder het ETS. Kan de staatssecretaris
aangeven om welke ICAO leden dit gaat? De leden van de PvdA-fractie
zijn tevreden met de opstelling van eurocommissaris Hedegaard.
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de nieuwe ontwikkeling in het beleid om de luchtkwaliteit te verbeteren, De leden kunnen instemmen met een analyse van de huidige grensen streefwaarden, maar alleen als dit tot primair doel heeft om de
gezondheid te verbeteren. De leden zijn erg tevreden met het voornemen
om ook voor PM2,5 emissieplafonds vast te stellen na 2020. Wel vragen
de leden de staatssecretaris of dit niet al eerder, bijvoorbeeld vanaf 2015,
moet gebeuren. Tot slot zijn de leden van de PvdA-fractie te spreken over
het voornemen om de plafonds in 2020 verder te verlagen, maar vragen
zij zich af waar deze waarden op gebaseerd zijn. Op wetenschappelijke
kennis of op politieke en beleidsmatige haalbaarheid?
De leden van de PvdA-fractie vragen de staatssecretaris wanneer de
regering de Kamer haar inzet stuurt. De leden lezen in de geannoteerde
agenda verder dat de staatssecretaris in Rio geen uitgebreide set
duurzaamheidsdoelstellingen wil overeenkomen. Wat is daarvoor de
reden?
De leden van de PvdA-fractie stellen zelf de volgende speerpunten voor de
Rio+20 conferentie voor. Ten eerste zijn deze leden van mening dat
duurzame en eerlijke grondstoffenwinning in ontwikkelingslanden
bijdraagt aan zowel duurzame armoedebestrijding aldaar als aan de
Nederlandse en Europese grondstoffenzekerheid hier. Echter in de praktijk
gaat er veel fout bij het winnen van grondstoffen. Vaak gaat het gepaard
met schendingen van arbeids- en mensenrechten, significante ecologische effecten, corruptie en lokale en nationale conflicten. Ontwikkelingslanden slagen er derhalve niet in om hun natuurlijke rijkdommen om te
zetten in maatschappelijke rijkdom. Daarom verzoeken deze leden de
staatssecretaris om in de slotverklaring van Rio te laten opnemen dat
financiële transparantie omtrent de winning van grondstoffen wordt
vergroot door een wereldwijde rapportageverplichting van de financiële
stromen tussen bedrijven, die actief zijn op de grondstoffenmarkt en
overheden, op landen- en projectniveau. Daarnaast verzoeken de leden
van de PvdA-fractie de staatssecretaris te pleiten voor het ondersteunen
van het maatschappelijk middenveld en lokale en nationale overheden in
grondstofrijke ontwikkelingslanden om duurzaam beheer en bestuur van
grondstoffen te versterken. Tenslotte moet speculatie op de grondstoffenmarkt worden aangepakt door de markt transparanter te maken, ongebreidelde speculatie aan banden te leggen en toezicht te versterken. De leden
vragen de staatssecretaris dan ook om in Rio te pleiten voor mondiale
regulering van de handel in grondstoffen die tenminste op het niveau van
de Amerikaanse Dodd-Frank Act ligt.
De leden van de PvdA-fractie zijn van mening dat de landrechten van
mensen in ontwikkelingslanden, met name van kleine boeren, rurale
leefgemeenschappen en vrouwen, beter moeten worden gerespecteerd
en gewaarborgd. Dit is nu vaak niet het geval waardoor grote inves-

4

teerders in land, zoals bedrijven, banken en pensioenfondsen, in veel
gevallen het betreffende land de facto afpakken van kleine boeren en
boerinnen in ontwikkelingslanden. De leden complimenteren de regering
met haar constructieve opstelling bij de totstandkoming van de vrijwillige
richtlijn die de Commission on Food Security op 9 maart heeft aangenomen. Nu komt het aan op de implementatie van deze richtlijn. De leden
verzoeken de staatssecretaris om deze richtlijn in Rio uit te dragen en in
de slotverklaring op te laten nemen dat alle actoren zich aan de richtlijn
dienen te houden.
De leden van de PvdA-fractie vinden voorts dat het verhogen van de
voedselproductie prioriteit behoeft. Deze leden vragen de staatssecretaris
om dit op te laten nemen in de slotverklaring van Rio, met de nadruk op
het vergroten van de productiviteit van kleine boeren in ontwikkelingslanden. Daar valt namelijk snel veel vooruitgang te boeken. Speciale
aandacht voor vrouwen is hier van belang omdat zij het meeste werk op
het land verrichten zonder daar kapitaal voor terug te krijgen.
De leden van de PvdA-fractie maken zich zorgen over het waarborgen van
mensenrechten, arbeidsrechten en het milieu in een wereld waarin steeds
meer bedrijven op mondiaal niveau opereren. Door de vele gaten in het
mondiale bestuur is het moeilijk mondiaal opererende bedrijven verantwoordelijk te houden voor eventuele misstanden. Daarom vragen deze
leden de staatssecretaris om tijdens de Rio+20 bijeenkomst actief nut en
noodzaak van het Ruggie «protect, respect, and remedy» raamwerk uit te
dragen, inclusief het doen van mensenrechten due diligence, en in de
slotverklaring aandacht te vragen voor de verantwoordelijkheid van staten
om mensen- en arbeidsrechten te beschermen en van bedrijven om deze
te respecteren. Daarnaast vragen deze leden de staatssecretaris om
aandacht te vragen voor het recht van slachtoffers van mensenrechtenschendingen op genoegdoening van geleden schade. Waar dit niet op
lokaal of nationaal niveau gehaald kan worden, moeten hier op internationaal niveau voldoende mogelijkheden voor bestaan, zowel mechanismen van staten als in het private domein.
De leden van de PvdA-fractie spreken tot slot hun zorgen uit over het zeer
waarschijnlijk niet geheel behalen van de Milennium Development Goals
(MDGs) in 2015. De leden zijn dan ook verheugd over het feit dat in de
aanloop naar de top in Rio het draagvlak voor het opnemen van Sustainable Development Goals (SDGs) in de slotverklaring lijkt te groeien. Deze
leden vragen de staatssecretaris dan ook krachtig te pleiten voor
duidelijke SDGs waar alle landen aan moeten voldoen en het belang te
onderstrepen van mondiale publieke goederen zoals stabiele markten,
veiligheid, het klimaat, biodiversiteit, en grondstoffen-, energie-, en
voedselzekerheid. De leden pleiten voor SDGs die niet bijten met de
MDGs.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van het CDA
De leden van de CDA-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
stukken voor de Informele Milieuraad. De leden van de CDA-fractie
hebben nog wel enkele opmerkingen en vragen bij de agenda.
In juni vindt de Rio+20 Conferentie plaats met als thema groene
economie. In de geannoteerde agenda beschrijft de staatssecretaris de
Nederlandse inzet. Nederland zal vier speerpunten naar voren brengen:
water, voedselzekerheid, indicatoren en duurzaam gebruik van natuurlijke
hulpbronnen en afval. De leden van de CDA-fractie kunnen zich goed
vinden in deze speerpunten, omdat deze aansluiten bij de kennis en kunde
die Nederlandse kennisinstituten en bedrijven in huis hebben. Het laatste

5

punt zouden deze leden graag op de agenda zien terugkeren als «grondstoffen». Dit punt sluit aan bij het resource efficiency initiatief van de EU,
bij de Nederlandse grondstoffennotitie en de ervaring, kennis en kunde
waarover Nederland beschikt met betrekking tot recycling en de circulaire
economie. Graag een reactie van de staatssecretaris op deze suggestie.
De leden van de CDA-fractie zouden, als één van de concrete doelstellingen voor Rio+20, graag een lijst zien van prioritaire grondstoffen die
noodzakelijk zijn voor het overleven van de mensheid op aarde. Fosfaat en
drinkwater maken daar deel van uit.
De staatssecretaris ziet een belangrijke rol voor de particuliere sector. De
leden van de CDA-fractie delen deze visie. Zeker omdat het thema groene
economie is. Tijdens de voorbereidende interparlementaire conferentie
over Rio+20 in Brussel op 21 maart jl, bleek dat er verschillende visies
bestaan op de groene economie. Enerzijds is er angst voor een te
kapitalistische visie op duurzaamheid; anderzijds twijfelt men of bedrijven
wel groen willen groeien. Op dit terrein is wat bovengenoemde leden
betreft een in Europa gedeelde visie nodig. We hebben begrepen dat
Nederland een bijeenkomst met bedrijven organiseert om hierover te
spreken. Op welke manier gaat de staatssecretaris invulling geven aan
gedeelde visie op de groene economie in de aanloop naar Rio+20 en
tijdens de conferentie? De leden van de CDA-fractie hebben eerder
gesuggereerd om de visie van Achim Steiner, uitvoerend directeur van het
VN Milieuprogramma UNEP, hierbij een rol te laten spelen. Wat vindt de
staatssecretaris van deze suggestie? Op welke wijze kunnen bedrijven een
rol spelen in de totstandkoming van de Europese inzet? En specifiek voor
Nederland: is de staatssecretaris ook van plan een duurzaam commitment
van de Nederlandse particuliere sector te vragen dat meegenomen kan
worden naar Rio+20 en daar kan worden aangeboden als concrete inzet
van Nederland?
Naast de groene economie is groen bestuur het thema van Rio+20.
Gedacht wordt aan het opzetten van een UNEP+: een instituut dat de
wereldwijde inzet voor duurzaamheid coördineert en mogelijk ook be- en
veroordeelt. Wat is de inzet van de staatssecretaris op dit punt? De leden
van de CDA-fractie menen dat de ruimte voor bedrijven die groene groei
nastreven niet gefrustreerd moet raken door een sterk top-down bestuur.
Wil de staatssecretaris toezeggen om de balans tussen beide thema’s te
verdedigen?
De staatssecretaris wil als inzet ook de discussie over indicatoren
voortzetten. Hij schrijft dat het BNP een te beperkte indicator is voor
economische groei en wijst op de noodzaak van een complete en
eenvoudige set van indicatoren voor de werkelijke stand van de
economie, waarbij rekening wordt gehouden met de negatieve of
positieve gevolgen voor mens en milieu. De discussie daarover is niet
nieuw. Diverse internationale denktanks en wetenschappers houden zich
met dit onderwerp bezig. Wat wordt de specifieke inzet van de staatssecretaris op dit punt? Wil hij een eigen bijdrage aan deze discussie leveren
of wil hij deze discussie en de resultaten die daarin reeds geboekt zijn,
inbrengen op het niveau van de internationale betrekkingen?
Het emissiehandelssysteem ETS is de hoeksteen van het Europese
klimaat- en energiebeleid. Het is daarom erg belangrijk dat het ETS goed
functioneert en niet wordt gehinderd door systeemfouten of door
regelgeving of richtlijnen die een goede werking van het ETS belemmeren. Nederland zet in op een voorwaardelijke Europese doelstelling van
40% reductie broeikasgassen in 2030. Voorwaardelijk, want de uiteindelijke ambitie is afhankelijk van het behoud van de concurrentiepositie van
het Europese bedrijfsleven, zo schrijft de staatssecretaris. Waarom noemt

6

de staatssecretaris ook de 2-gradendoelstelling niet als randvoorwaarde?
Moet de ambitie niet mede gebaseerd zijn op de voortschrijdende
wetenschappelijke inzichten over klimaatverandering en de noodzaak van
een duurzame energie- en grondstoffentransitie?
Aan welke sectoren denkt de staatssecretaris als hij schrijft dat hij inzet op
verkenning van het uitbreiden van het systeem naar andere sectoren?
Wat het ETS voor de luchtvaart betreft is tijdens het VAO voorafgaand aan
de vorige Milieuraad de motie Van der Werf (Kamerstuknummer XXX)
aangenomen die de regering opdraagt om te bespreken op welke wijze
diplomatie en activiteiten ingezet kunnen worden die bijdragen aan
internationale overeenstemming over luchtvaartemissies. Kan de
staatssecretaris aangeven op welke wijze deze motie tot nu is uitgevoerd
en wat eventuele vervolgacties zijn?
Op het punt van de herziening van de nationale emissieplafonds heeft
Nederland de Commissie laten weten «zich te kunnen binden aan
emissiedoelen die met bestaand nationaal en Europees beleid haalbaar
zijn», zo schrijft de staatssecretaris. Is dit niet de omgekeerde weg? Moet
beleid niet volgend zijn aan de doelstellingen die Nederland zich stelt op
het punt van luchtkwaliteit en een gezonde leefomgeving? Moet de vraag
niet zijn: welke verbetering van de luchtkwaliteit achten we wenselijk en
haalbaar in de periode tot 2020?
Aan het Gothenburg Protocol zal ook een emissieplafond voor fijn stof
PM2,5 worden toegevoegd. De leden van de CDA-fractie hebben eerder
gewezen op de noodzaak van onderzoek naar het verschil in gezondheidsschade die verschillende soorten fijn stof kunnen veroorzaken. Fijn stof is
immers een containerbegrip voor verschillende ziekmakende deeltjes. Is
de staatssecretaris bereid dit punt ook op Europees niveau in te brengen?
Is de staatssecretaris daarnaast ook bereid op Europees niveau het
probleem van ultrafijn stof, dat veel schadelijker kan zijn voor de
gezondheid dan fijn stof, aan te kaarten?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van D66
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
inzet van de staatssecretaris voor de Informele Milieuraad over de Rio+20
top, het 7e Milieu Actie Programma en de verbetering van het emissiehandelssysteem. Graag benutten deze leden deze mogelijkheid om tijdig
vragen te stellen ter verduidelijking van deze inzet. Ook stellen deze leden
graag een aantal specifieke vragen over ontwikkelingen in het internationaal luchtbeleid.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de duiding van
de positie van de staatssecretaris ten aanzien van de Rio+20 inzet. Ten
aanzien van de inhoud van deze top, wijzen deze leden erop dat de
internationale gemeenschap in VN verband, waaronder Nederland, in
1987 reeds de conclusie van het Brundtland rapport «Our Common
Future» onderschreef, dat de mondiale milieuproblemen en ontwikkelingsdoelstellingen onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn en daarom
als een integrale beleidsuitdaging moeten worden gezien. De leden
vragen de staatssecretaris om te bevestigen dat deze conclusie uit het
Brundtland rapport nog steeds onderschreven wordt voor wat betreft de
ontwikkeling van andere landen buiten Europa, en vragen voorts hoe de
intentie van de regering om het volgens de OESO normen gedefinieerde
budget voor ontwikkelingssamenwerking (ODA) te korten danwel in te
perken door er de uitgaven van andere terreinen, zoals defensie en
klimaatbeleid onder te laten vallen, zich verhoudt tot deze afspraken? Is de

7

staatssecretaris van plan om het percentage van 0,7% van het BNP zoals
indertijd bij de conferentie in 1972 in Stockholm afgesproken en zoals in
de financiële onderbouwing van het regeerakkoord verankerd, in
internationaal verband te verdedigen, gelet ook op het feit dat de
Milieuraad in haar meest recente conclusies van maart expliciet de
ambitie heeft uitgesproken om als EU per 2015 te voldoen aan deze
inspanning?
De leden van de D66-fractie vragen de staatssecretaris of het mogelijk is
de Kamer zo vroeg mogelijk in het traject te informeren over zowel de
concretere invulling van de EU positie als de Nederlandse inzet. Publiceert
de Europese Commissie een nadere uitwerking van het formele standpunt
over de Europese inzet? Zo ja, komt er dan op korte termijn een nieuw
fiche waarin de Kamer specifieker geïnformeerd wordt over de Nederlandse reactie hierop? Hoe verhoudt de opmerking in de geannoteerde
agenda voor de Informele Milieuraad dat de Tweede Kamer eind april
nader geïnformeerd wordt over de Nederlandse inzet zich tot de noot in
de besluitenlijst van de procedurevergadering van de vaste commissie
voor Buitenlandse Zaken op 29 maart dat de «brief met de Nederlandse
inzet voor Rio+20 de Kamer [wordt] toegezonden na vaststelling in de
Rijksministerraad van vrijdag 11 mei 2012»? Kan de staatssecretaris kort
aangeven wanneer de inhoudelijke invulling van de inzet van de Nederlandse regering vastgesteld wordt, zodat de Kamer hierover tijdig met de
regering van gedachten kan wisselen?
De leden van de D66-fractie vinden dat de inzet van de staatssecretaris
nog onvoldoende recht doet aan de breedte van de uitdagingen in de
internationale milieuproblematiek, zich teveel beperkt tot het benoemen
van inspanningen en mogelijke procesafspraken in plaats van concrete
resultaten, en in algemene zin de schijn wekt van een gebrek aan ambitie.
Deze leden vragen de staatssecretaris daarom nader in te gaan op een
aantal vragen ten aanzien van de inzet en tevens wanneer hij de Kamer
nader informeert over de inhoudelijke inzet voor de duurzaamheidstop
door vooraf aan te geven wat de maatstaf is voor een geslaagde uitkomst.
De leden van de D66-fractie vragen de staatssecretaris aan te geven
waarom het klimaatvraagstuk danwel duurzame energie ontbreekt in de
opsomming van de speerpunten voor de Nederlandse inzet ten aanzien
van een groene economie. Is dit een bewuste keuze? De aan het woord
zijnde leden menen dat de bestaande internationale inzet ten aanzien van
duurzame energie en klimaat in belangrijke mate herleid kan worden tot
de afspraken op de duurzaamheidstop in 1992. Deze leden zijn van
mening dat er belangrijke aanknopingspunten zijn tussen het klimaatbeleid en de thema’s water en voedselzekerheid, bijvoorbeeld via de
indirecte milieugevolgen van de winning van teerzandolie en de productie
van biobrandstoffen en doordat klimaatadaptatie in belangrijke mate te
maken heeft met waterveiligheid en tekorten aan (betrouwbare) watervoorziening. Kan de staatssecretaris nader ingaan op zijn inzet op
dergelijke raakvlakken, gelet ook op het feit dat uit het concept document
voor Rio+20, de zero draft, en voorstellen van andere landen blijkt dat
onderwerpen zoals de toepassing van teerzandolie wel op de agenda
staan van de onderhandelingen?
De leden van de D66-fractie vragen de staatssecretaris of hij de raadsconclusies steunt die zijn vastgesteld in de Milieuraad van maart j.l. en in het
bijzonder de oproep aan de Europese Commissie om te komen met
heldere en afrekenbare doelstellingen «met het oog op een ambitieuze en
gefocuste uitkomst» ten aanzien van een bredere set aan criteria, namelijk
duurzame energie, water, duurzaam landgebruik en ecosystemen,
oceanen en efficiënt gebruik van grondstoffen en afvalbeleid. Wanneer

8

verwacht de staatssecretaris de uitwerking van deze doelstellingen te
ontvangen en kan hij toezeggen de Kamer te informeren indien hier een
voorzet voor wordt gegeven tijdens de Informele Milieuraad? De leden
van de D66-fractie vragen de staatssecretaris daarnaast nader in te gaan
op het belang en de mogelijke uitwerking van paragraaf 31 van de
raadsconclusies van de Milieuraad in maart over het beprijzen van
schadelijke milieueffecten en het afbouwen van milieuschadelijke
subsidies. Deelt de staatssecretaris de ambitie van D66 om op dit punt een
stevige stap vooruit te zetten de komende jaren? Zo ja, zal hij zich tijdens
de Informele Milieuraad uitspreken voor een voortvarende uitwerking van
deze Europese ambitie in verband met de aanloop naar de Rio+20 top,
gekoppeld aan een duidelijke termijn?
De leden van de D66-fractie vragen de staatssecretaris ten aanzien van het
beoogde speerpunt water nader in te gaan op de voorstellen die het
Europese Parlement eind vorig jaar in zijn resolutie over Rio+20 heeft
gedaan ten aanzien van water en de oceanen. Steunt de staatssecretaris
het oppakken van deze voorstellen wanneer deze in de Milieuraad aan de
orde komen? Deze leden noemen als voorbeeld de oproep van het
Europees Parlement om specifieke onderhandelingen te openen met het
oog op de goedkeuring van internationale instrumenten inzake
beheersing van de verontreiniging van zeeën en oceanen vanaf het land,
duurzaam beheer en beoordeling van menselijke activiteiten in gebieden
die buiten het nationale rechtsgebied gelegen zijn, de instandhouding van
de mariene biodiversiteit en de instelling en erkenning van mariene
beschermingsgebieden in internationale wateren. Steunt de staatssecretaris deze inzet? Zo ja, zal hij ook bij de Informele Milieuraad in lijn met de
resolutie van het Europees Parlement bepleiten dat in dergelijke instrumenten het rechtskader dient te worden vastgesteld voor mariene
beschermingsgebieden, milieueffectbeoordelingen en de eerlijke en
billijke verdeling van de voordelen uit het gebruik van genetische en
andere hulpbronnen? Zal de staatssecretaris bepleiten dat deze instrumenten dienen te voorzien in toezichts- en handhavingsmechanismen?
Deze leden halen hierbij als voorbeeld de gebrekkige grensoverschrijdende handhaving van de zeer beperkte regels ten aanzien van milieueisen aan stookolie aan. De kwaliteitsnormen voor scheepsbrandstoffen
(ISO 8217) en de normen in het MARPOL-verdrag ter voorkoming van
verontreiniging door schepen moeten naar mening van deze leden
mondiaal worden uitgebreid met normen voor gezondheid en milieu, en
bunkerhavens zoals Rotterdam zouden beter moeten bijhouden wat de
herkomst en kwaliteit is van geleverde olie, zoals in Singapore al gebeurt
op basis van de regels van de zogeheten Singapore standard. Is de
staatssecretaris bereid om te bepleiten dat Europa hiertoe het initiatief
neemt in de aanloop naar de Rio+20 top, bijvoorbeeld samen met
Singapore, om te komen tot een beter rechtskader en tot serieuze
toezichts- en handhavingsmechanismen? Heeft de staatssecretaris, zo
vragen deze leden zich af, voor wat betreft zijn inzet ten aanzien van de
aanpak van de vervuiling van de oceanen nog andere voorstellen voor
dergelijke nieuwe instrumenten gericht op toezicht en handhaving in
aanvulling of ter uitwerking van de inspanning in het door hem beoogde
actieplan? Is de staatssecretaris voornemens om concrete en afrekenbare
doelen voor te stellen als onderdeel van een dergelijk actieplan, bijvoorbeeld ten aanzien van duurzamere visserij in de Afrikaanse wateren en
een minimum aan beschermde mariene reservaten van voldoende
omvang, kwaliteit en met een actieve bescherming?
De leden van de D66-fractie vragen de staatssecretaris om nader te duiden
hoe hij invulling wil geven aan een sterkere VN milieuorganisatie. Kan de
staatssecretaris een overzicht schetsen van de verschillende modellen die
hiervoor mogelijk zijn, bijvoorbeeld een organisatievorm die lijkt op de

9

WTO, op basis van een nieuw verdrag en met bindende arbitragemogelijkheden voor conflicten of een gespecialiseerd VN agentschap vergelijkbaar met de internationale arbeidsorganisatie ILO? Deze leden vragen
de staatssecretaris tevens aan te geven of hij het voorstel steunt voor een
internationaal milieuhof, om mondiale milieuwetgeving bindender en
beter afdwingbaar te maken? Naar mening van de aan het woord zijnde
leden heeft Nederland als land met een bijzondere internationale reputatie
op het vlak van vrede en recht en een belangrijke internationale handelspositie bij uitstek de positie om voor een dergelijke instelling op te komen.
Deelt de staatssecretaris deze mening en zo ja, is hij bereid om in ieder
geval aan te geven dat Nederland bereid zou zijn om op zijn grondgebied
een dergelijk hof te verwelkomen? De leden van de D66-fractie nemen
kennis van de kritische houding van de staatssecretaris ten aanzien van de
voorgestelde Sustainable Development Goals. Deelt de staatssecretaris de
mening dat dergelijke doelen een goed raamwerk voor duurzaamheidsbeleid kunnen vormen post-2015, gelet op het feit dat de bestaande
Millennium Development Goals al per 2015 behaald moeten worden?
Waaraan denkt de staatssecretaris voor wat betreft geïntegreerde doelen
en waar liggen nog lacunes voor meer milieugerelateerde doelen op
mondiaal niveau? Deze leden zijn van mening dat dergelijke doelstellingen een kans bieden om gemeenschappelijke ambities uit te spreken.
De leden van de D66-fractie vragen de staatssecretaris nader te duiden
aan welke onderwerpen hij denkt met betrekking tot een focus voor het 7e
Milieu Actie Programma ten aanzien van milieu en gezondheid. Wordt
hieronder bijvoorbeeld een stevige implementatie en handhaving van de
doelen van de thematische strategie inzake luchtverontreiniging verstaan,
bijvoorbeeld door een bredere Europese implementatie van maatregelen
ten behoeve van de luchtkwaliteit die in Nederland al gemeengoed zijn,
hetgeen voor Nederland een belangrijke winst voor de gezondheid in 2020
zou opleveren?
De leden van de D66-fractie zijn van mening dat de voorwaardelijkheid die
de staatssecretaris voorstaat ten aanzien van een eventuele ETS
doelstelling voor 2030 weinig overtuigend is, zeker wanneer de
voorwaarden waaraan gerefereerd wordt in het midden blijven en
wanneer deze in combinatie met de wens om een set-aside te onderzoeken worden uitgedragen. Naar mening van deze leden zou Nederland
moeten inzetten op een doelstelling die overeenkomt met een ETS
plafond dat in de praktijk het investeringsklimaat schept waarmee Europa
op een kostenefficient pad komt richting 2 050, en daarvoor is nu de CO2
prijs te laag. Deze leden vragen de staatssecretaris daarom in te zetten op
een set-aside en vooralsnog niet actief een voorwaardelijke CO2
doelstelling te bepleiten.
De leden van de D66-fractie spreken hun dank uit voor de informatievoorziening ten aanzien van de onderhandelingen in het internationaal
luchtbeleid. Deze leden maken zich zorgen dat een terugval in de ambitie
ten aanzien van de thematische strategie inzake luchtverontreiniging een
tegenvaller zou betekenen voor de Nederlandse luchtkwaliteit en het
ingezette beleid in het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL), terwijl de beschikbare cijfers van de inschattingen van de
gezondheidsbaten van verdergaande verbeteringen van de Europese
luchtkwaliteit juist een intensivering van het beleid rechtvaardigen. Klopt
het bijvoorbeeld dat de gemiddelde concentratie en depositie ramingen
van het RIVM uitgaan van een schatting van de Nederlandse primaire
PM2,5 emissie van 12,7 kiloton in de referentieraming met een onderraming van 11,7 en een bovenraming van 14,0? Kortom dat hierbij is
gerekend met 12,5 kiloton terwijl de nu in het kader van de onderhandelingen voorgestelde waarde met 13 kiloton hier nog boven ligt? Deze

10

leden zijn van mening dat een moeilijk meetbaar plafond dat geen
aanscherping zou inhouden ten aanzien van bestaande verwachtingen
weinig winst op zou leveren voor de gezondheid in vergelijking met een
reductie percentage voor PM2,5 en in het bijzonder voor ultra fijn stof
(vooral roet) tussen nu en 2020. Deelt de staatssecretaris deze mening, en
zo ja is hij bereid actief in te zetten op een ambitieus beleid en een
strenger plafond voor deze vorm van fijn stof die in ieder geval een
verdere reductie inhoudt?
De leden van de D66-fractie vragen de staatssecretaris nader in te gaan op
de relatie van de emissieplafonds met ander beleid zoals het klimaatbeleid
en het natuurbeleid. Deze leden menen dat het vreemd is om beleid te
voeren ten aanzien van bijvoorbeeld kritische depositiewaarden voor
stikstof op de natuur, maar dat deze waarden vervolgens niet leidend
zouden zijn voor de uitstootplafonds in het luchtbeleid. Deelt de staatssecretaris deze opvatting en is hij bereid in de verdere onderhandelingen
een grotere synergie of in ieder geval bewuste afstemming tussen
internationaal en Europees milieubeleid en ander beleid te bepleiten? De
aan het woord zijnde leden vragen welke aanscherping van de nu
voorziene emissieplafonds in theorie noodzakelijk zou zijn om voor de
Nederlandse Natura 2000 gebieden de knelpunten als gevolg van
stikstofdepositie weg te nemen. Klopt het dat deze in de ordegrootte van
50% zou liggen?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van GroenLinks
De leden van de fractie van GroenLinks hebben met belangstelling
kennisgenomen van de geannoteerde agenda voor de Informele
Milieuraad. Deze leden hebben een aantal vragen en opmerkingen aan de
staatssecretaris.
De leden van de fractie van GroenLinks vinden het teleurstellend dat de
staatssecretaris de Kamer pas eind april wil informeren over de Nederlandse inzet voor Rio+20. De pre-onderhandelingen zijn zowel op
Europees als op internationaal niveau in volle gang. Tot nu toe is de
Kamer alleen summier geïnformeerd in een aantal geannoteerde
agenda’s. Deze leden verzoeken de staatssecretaris om zo snel mogelijk
een integraal voorstel voor de Nederlandse inzet naar de Kamer te sturen,
bij voorkeur vóór het gesprek met Eurocommissaris Potocnik en Europarlementariër Gerbrandy op 11 april 2012. Gezien de omvang en het belang
van Rio+20 is het belangrijk dat de Kamer in een zo vroeg mogelijk
stadium mee kan praten om te voorkomen dat de Kamer met voldongen
feiten geconfronteerd wordt. Is de staatssecretaris bereid de Kamer in zijn
inzet ook te informeren over de consultaties met het maatschappelijk
middenveld?
Eén van de belangrijkste thema’s op de Rio+20-conferentie is de groene
economie. Dat is een breed begrip. De leden van de fractie van GroenLinks willen daarom graag van de staatssecretaris weten wat zijn definitie
is van een groene economie. Welke rol speelt schone energie volgens de
staatssecretaris in een groene economie? Hoe ziet de voedselproductie er
volgens de staatssecretaris in een groene economie uit? Hoe zien
transport en vervoer eruit in een groene economie? De leden van de
fractie van GroenLinks menen dat in een groene economie geen plaats is
voor fossiele brandstoffen en kernenergie. Is de staatssecretaris het
daarmee eens? Zo nee, kan de staatssecretaris onderbouwen waarom hij
giftig radioactief afval en de uitstoot van schadelijke stoffen groen vindt?

11

De leden van de fractie van GroenLinks maken zich zorgen over de
geloofwaardigheid van Nederland aan de internationale onderhandelingstafel. Op dit moment is Nederland één van de grootste viespeuken van
Europa. De productie van schone energie blijft ver achter bij die van
andere landen, de regering stemt in met de bouw van kolencentrales en
de olieafhankelijkheid neemt niet af, maar toe. Wat is de invloed hiervan
op de Nederlandse onderhandelingspositie? Vindt de staatssecretaris dat
we op dit moment voldoende serieus genomen worden aan de Europese
en internationale onderhandelingstafel? Zo ja, waar blijkt dat uit? Is de
staatssecretaris het met de leden van de fractie van GroenLinks eens dat
we serieuzer genomen zouden worden aan de internationale onderhandelingstafel als we onze zaakjes thuis op orde zouden hebben?
De EU-inzet voor Rio+20 richt zich op een routekaart met een concreet
tijdpad voor de groene economie. Is de staatssecretaris het ermee eens
dat het uitfaseren van steunmaatregelen voor fossiele brandstoffen deel
uit zou moeten maken van die routekaart? Tijdens de G20-top in Pittsburgh (2009) hebben de G20-leiders beloofd de subsidies voor fossiele
brandstoffen uit te faseren. Is de staatssecretaris voornemens te bepleiten
dat een concreet stappenplan voor het uitfaseren van subsidies voor
fossiele brandstoffen deel uit moet maken van de EU-inzet voor Rio+20?
De leden van de fractie van GroenLinks zijn van mening dat de duurzaamheidsdiscussie zich niet alleen zou moeten beperken tot energie. Ook het
vergroenen van de wereldwijde voedselproductie en -consumptie zou
hoog op de agenda moeten staan in Rio. Gaat de staatssecretaris zich
daar hard voor maken in aanloop naar de conferentie? Is de staatssecretaris voornemens een concreet stappenplan te bepleiten voor een
wereldwijde groene voedselvoorziening?
De Milieuraad heeft in maart vijf prioritaire gebieden benoemd voor de
vergroening van de economie: energie, water, oceanen, landbeheer/
ecosystemen en resource efficiency (met de nadruk op afval). Hoe
verhouden de prioriteiten van de staatssecretaris (water, voedselzekerheid, indicatoren en duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen en
afval) zich tot deze EU-prioriteiten? De staatssecretaris noemt energie niet
als prioriteit, dit in tegenstelling tot de conclusies van de Milieuraad in
maart. Waarom niet? De leden van de fractie van GroenLinks hopen dat
energie ook voor de staatssecretaris een prioriteit is. Is de EU-prioriteit
oceanen ook voor de staatssecretaris prioriteit? Vallen oceanen onder de
Nederlandse prioriteit water of onder duurzaam gebruik van natuurlijke
hulpbronnen en afval of onder geen van beide? Wanneer komt de
Europese Commissie met een nadere uitwerking van de EU-prioriteiten? Is
de staatssecretaris bereid de Kamer zo snel mogelijk na het verschijnen
daarvan, te informeren over zijn appreciatie van het Commissievoorstel?
De leden van de fractie van GroenLinks juichen het toe dat de staatssecretaris inzet op de ontwikkeling van indicatoren voor economische
vooruitgang die verder kijken dan economische groei op de korte termijn.
Bovengenoemde leden stellen voor dat Nederland, eventueel in samenwerking met andere Europese regeringen, zelf een commissie instelt die
hier in navolging van de Stiglitz-Commissie mee aan de slag gaat. Dat kan
volgens deze leden bijdragen aan het versnellen van de Europese en
internationale discussie over indicatoren voor welvaart en welzijn in brede
zin. Is de staatssecretaris hiertoe bereid?
Veel ontwikkelingslanden staan kritisch tegenover de discussie over het
vergroenen van de economie. Toch lijkt het wel mogelijk om tot overeenstemming te komen met ontwikkelingslanden als geïndustrialiseerde
landen bereid zijn in te stemmen met een uitgebreide set aan duurzaam-

12

heidsdoelstellingen (SDGs). De leden van de fractie van GroenLinks zien
perspectief in het verbinden van de discussie over de groene economie
met de discussie over de SDGs. De Milieuraad lijkt daar in haar conclusies
ook positief tegenover te staan. Hoe kijkt de staatssecretaris hier
tegenaan? In de geannoteerde agenda lezen we dat de staatssecretaris in
Rio geen SDGs overeen wil komen, maar de doelen wil integreren in het
post-2015 proces over de ontwikkeling van internationale ontwikkelingsdoelen. De leden van de fractie van GroenLinks vinden dat zorgwekkend.
Het loskoppelen van de discussie over de groene economie en internationale duurzaamheidsdoelstellingen kan in Rio leiden tot een onnodige
kloof tussen ontwikkelingslanden en geïndustrialiseerde landen. Waarom
kiest de staatssecretaris er niet voor om de beide onderwerpen met elkaar
te verbinden?
De leden van de fractie van GroenLinks vinden het positief dat de
staatssecretaris in wil zetten op de vorming van een Raad voor Duurzame
Ontwikkeling en een VN-milieuorganisatie. Deze leden zouden graag zien
dat deze nieuw te vormen organisaties dezelfde bevoegdheden krijgen als
de WTO. Dat kan bijdragen aan een goede balans tussen vrijhandel
enerzijds en groene en sociale duurzaamheid anderzijds. Is de staatssecretaris bereid dit te bepleiten in de Europese en internationale onderhandelingen? Alleen het toekennen van uitvoeringsbevoegdheden is volgens
deze leden onvoldoende. De Raad voor Duurzame Ontwikkeling en de
VN-milieuorganisatie zouden ook een rol moeten krijgen in geschillenbeslechting.
Kan de staatssecretaris de Kamer informeren over de samenstelling van
de Nederlandse delegatie naar Rio+20 en over waarom gekozen is voor
deze precieze samenstelling?
De leden van de fractie van GroenLinks zijn het met de staatssecretaris
eens dat het 7e Milieu Actie Programma van de EU veel aandacht zou
moeten besteden aan implementatie en handhaving. Maar daar zou het
programma zich niet toe moeten beperken. Met name op het gebied van
groene innovatie, energiebesparing, verduurzaming van de voedselproductie en waterkwaliteit is nog een wereld te winnen. De leden van de
fractie van GroenLinks hopen dan ook dat de staatssecretaris niet
uitsluitend inzet op implementatie en handhaving, maar juist ook op het
verbreden van de Europese milieudoelen. Op het gebied van bronmaatregelen is nog een wereld te winnen. Kunnen deze leden ervan uitgaan dat
de staatssecretaris voorstellen van andere EU-landen en het Europees
Parlement om het Europese milieubeleid te verbreden, zal steunen? Is de
staatssecretaris zelf bereid om ambitieuze bronmaatregelen op het gebied
van bijvoorbeeld lucht- en waterkwaliteit te bepleiten?
De leden van de fractie van GroenLinks hebben met teleurstelling
kennisgenomen van het vastlopen van de onderhandelingen over de
routekaart naar een koolstofarme economie in 2050. Kan de staatssecretaris aangeven welke vervolgstappen hij nu van de Europese Commissie
en de Milieuraad verwacht en hoe de Nederlandse inzet voor een
2030-doelstelling daarin een plaats kan krijgen? Is het bijvoorbeeld een
optie om met een kopgroep van EU-landen die wel vooruit willen alsnog
door te gaan met de routekaart? Het kan toch niet de bedoeling zijn dat de
EU zich laat gijzelen door een veto van één land? Kan de staatssecretaris
nader ingaan op het krachtenveld in de Milieuraad? Zijn er behalve Polen
nog andere landen die aan de rem hangen?
De leden van de fractie van GroenLinks hebben ook een aantal vragen
over het verbeteren van het ETS. Met prijzen rond de € 6,– draagt het
systeem niet bij aan verduurzaming. Bovendien leiden de lage en volatile

13

prijzen voor ETS-rechten tot onzekerheid bij marktpartijen. Hoe voert de
staatssecretaris in dit kader de motie Van Tongeren/Van Veldhoven
(Kamerstuknummer 31239-123) uit? Is de staatssecretaris bijvoorbeeld
voornemens te pleiten voor verlaging van het plafond of voor een
minimumprijs in het ETS? Op kunstveilingen is het heel normaal dat
voorwerpen tegen een minimumprijs op de veiling worden gezet. Dat zou
voor emissierechten ook het geval moeten zijn. Het is goed dat de
staatssecretaris een verkenning naar het opzij zetten (set-aside) van
emissierechten bepleit. Hoe ziet het krachtenveld voor verbeteringen in
het ETS in de Milieuraad eruit? Is er voldoende draagvlak voor maatregelen om het ETS te verbeteren? Hoe staan andere EU-landen tegenover
een verkenning naar een set-aside voor emissierechten of voor een
structurele verlaging van het plafond? De staatssecretaris bepleit een
verkenning naar uitbreiding van het ETS met andere sectoren en verdere
harmonisering van het ETS. De leden van de fractie van GroenLinks
vinden dat een goede zaak. Deze leden vragen zich af of er op deze punten
nieuwe initiatieven van de Europese Commissie te verwachten zijn. Kan
de staatssecretaris tevens aangeven hoe andere EU-landen hier tegenover
staan? Wat is het krachtenveld in de Milieuraad? Tot slot merken deze
leden op dat een aparte doelstelling voor energie-efficiëntie een goede
aanvulling op het ETS zou zijn. Juist nu het ETS onvoldoende functioneert. Het plafond verlagen of een minimumprijs zijn effectieve manieren
om het Europese klimaatbeleid te verbeteren. Het dwarsliggen bij het
stellen van nieuwe normen draagt niet bij aan een beter klimaat.
Ten aanzien van de herziening van het Gothenburg-Protocol vragen de
leden van de fractie van GroenLinks zich af wat de precieze Europese
onderhandelingsinzet is. Kan de staatssecretaris de Kamer daarover op zo
kort mogelijke termijn informeren? Op welke doelstellingen en instrumenten zet de EU in? Hoe ziet het krachtenveld eruit? Welke landen zijn
voorstander van ambitieuzere normen? Welke Europese landen die nu
nog geen partij zijn bij het Protocol wensen zich in de nabije toekomst aan
te sluiten? In de brief van de staatssecretaris staat dat het RIVM dit
voorjaar komt met een doorrekening van de verwachte effecten van de
emissieplafonds op het halen van de doelen voor het verbeteren van de
luchtkwaliteit en het verminderen van eutrofiëring en verzuring. Is de
staatssecretaris ook voornemens tegen die tijd met voorstellen te komen
om de Nederlandse emissies van luchtverontreinigende stoffen terug te
dringen? Nederland ligt nog niet op koers. Het is onzeker of de Europese
en internationale doelen voor het terugdringen van luchtverontreiniging
behaald gaan worden. Volgens de leden van de fractie van GroenLinks zijn
daarom aanvullende beleidsmaatregelen nodig.
De leden van de fractie van GroenLinks hebben ook nog een vraag over
de informatievoorziening aan de Kamer. Deze leden zouden graag zien dat
de staatssecretaris in verslagen en geannoteerde agenda’s uitgebreider
ingaat op het krachtenveld in de Milieuraad. Zou de staatssecretaris
voortaan in zijn geannoteerde agenda gedetailleerder kunnen beschrijven
hoe het krachtenveld eruit ziet en wat de posities van verschillende landen
zijn? Zou de staatssecretaris in zijn verslagen over openbare beraadslagingen in de Milieuraad, de interveniërende landen bij naam kunnen
noemen?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de Partij voor de
Dieren
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren hebben kennis
genomen van de geannoteerde agenda voor de Informele Milieuraad.
Deze leden willen graag een aantal vragen stellen over de voorbereiding

14

en de Nederlandse inzet voor de internationale duurzaamheidsconferentie
Rio+20 die in juni dit jaar gehouden zal worden.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren zien graag spoedig de
Nederlandse inzet voor Rio+20 tegemoet. Er zijn op Europees niveau al
Raadsconclusies aangenomen, en er ligt ook al een zero-draft die voor de
conferentie de richting aangeeft. De leden van de fractie van de Partij voor
de Dieren zijn zeer teleurgesteld over het lage ambitieniveau van deze
zero-draft, deelt de staatssecretaris die mening?
Hoever is de ontwikkeling van de Nederlandse inzet nu gevorderd, en
wanneer wordt deze aan de Kamer gezonden? Is al bekend welke leden
van het kabinet onderdeel zullen uitmaken van de Nederlandse delegatie?
Heeft de minister-president ondertussen al besloten of hij bereid is deze
delegatie te leiden, aangezien hij tijdens het debat over de Europese Top
heeft aangegeven de datum van de conferentie met potlood in zijn agenda
te noteren? Deelt de staatssecretaris de mening dat het afvaardigen van
de premier een goede illustratie zou zijn van het belang van deze
mondiale duurzaamheidsconferentie? Zo nee, waarom niet?
De wijze waarop de mensheid omgaat met de aarde overschrijdt alle
ecologische grenzen. Dit zal snel moeten keren, en het veranderen van
productie- en consumptiepatronen is een van de sleutels om dit te
bereiken. Dit moet het uitgangspunt van Rio+20 zijn, deelt de staatssecretaris die mening? De vier speerpunten van het kabinet voor de Nederlandse inzet voor Rio+20, te weten water, voedselzekerheid, indicatoren
voor welvaart en duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen en afval
kunnen op instemming rekenen van de leden van de fractie van de Partij
voor de Dieren. Deze leden zien deze uitgangspunten echter veel te weinig
terugkomen in het beleid dat Nederland momenteel zelf voert, en zij
maken zich dan ook zorgen over de concrete invulling van deze speerpunten. Het mag niet zo zijn dat het bij vrijblijvend pleiten voor een
duurzame omgang met hulpbronnen blijft, terwijl Nederland blijft inzetten
op het vergroten van onduurzame consumptie en de bio-industrie en het
slechte voorbeeld blijft geven op onder andere het afvaldossier door zijn
voornemen om het statiegeld af te schaffen. Woord en daad moeten naar
mening van de leden van de fractie van de Partij voor de Dieren aan elkaar
verbonden worden, en daar is op dit moment geen sprake van. Graag een
reactie. Het is niet voldoende om alleen de productie langzaam te
verduurzamen. Ook aan de consumptiekant zullen keuzes moeten worden
gemaakt. Er zal een vorm van volumebeleid gevoerd moeten worden,
willen alle mensen op aarde op een gezonde manier in hun behoeften
kunnen voorzien, zonder de mogelijkheden van de toekomstige generaties
daarin te beperken. Deelt de staatssecretaris die mening?
Het uitgangspunt van Rio+20 zou volgens de de leden van de fractie van
de Partij voor de Dieren moeten zijn dat de regeringen van de deelnemende landen zelf actie ondernemen, en zichzelf harde duurzaamheidsdoelstellingen opleggen. Het verduurzamen van productie en consumptie
en het terugbrengen van het gebruik van grondstoffen binnen de grenzen
van onze planeet kan niet worden overgelaten aan het bedrijfsleven.
Graag een reactie hierop. Erkent de staatssecretaris dat regeringen de
verantwoordelijkheid hebben om ons milieu te beschermen, en dat zij
deze verantwoordelijkheid niet kunnen delegeren aan bedrijven die
immers een winstoogmerk hebben? Op welke wijze is de staatssecretaris
voornemens om het terugbrengen van de mondiale economie binnen de
ecologische grenzen op te nemen in zijn inzet, en welke ambitie heeft hij
hiervoor die hij verwezenlijkt wil zien in de slotverklaring?
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren vinden het van groot
belang dat er in Rio een ambitieuze agenda wordt overeengekomen met
betrekking tot het verduurzamen van de landbouw, deelt de staatssecre-

15

taris die mening? Op welke wijze wil hij dit concreet gaan invullen? De
leden van de fractie van de Partij voor de Dieren zien graag dat de
volgende suggesties worden meegenomen in de Nederlandse inzet voor
Rio+20, en krijgen graag een reactie op deze voorstellen.
In de afspraken die in Rio+20 gemaakt worden moet een hoofdstuk
opgenomen worden over duurzame, diervriendelijke landbouw, waar ook
dierenwelzijn wordt meegenomen. Dat betekent landbouw die is ingericht
op het voeden van alle monden op de wereld, in plaats van op de lekkere
trek van mensen in welvaartsnaties. Duurzame productie van plantaardige
eiwitten voor menselijke consumptie moet een einde maken aan de
verspilling van kostbaar voedsel aan de vee-industrie en het buitenproportionele beslag dat op dit moment op landbouwgrond wordt gelegd voor
de productie van vlees, zuivel en eieren. Duurzame landbouw dus, die niet
afhankelijk is van fossiele brandstoffen, energieverslindend kunstmest of
vervuilende bestrijdingsmiddelen. De veehouderij zal terug moeten naar
proporties die de aarde kan dragen en waarbij als centraal uitgangspunt
centraal staat dat dieren hun natuurlijk gedrag kunnen uiten.
Het is simpelweg niet mogelijk om de hele wereld te voeden wanneer alle
wereldbewoners zo veel vlees en zuivel consumeren als er momenteel in
de westerse wereld gedaan wordt. Het terugdringen van de vleesconsumptie is dan ook een essentieel onderdeel van een te bereiken akkoord.
Deelt de staatssecretaris die mening, en op welke wijze wil hij dit in de
Nederlandse inzet voor Rio+20 verwerken?
Het verduurzamen van de landbouw en het verminderen van de vleesconsumptie zijn ook van essentieel belang voor de mondiale voedselzekerheid. Andere belangrijke aspecten zijn hierin naar mening van de leden
van de fractie van de Partij voor de Dieren een regionalisering van de
voedselproductie en kleinschalige, ecologische landbouw. De VN-rapporteur voor het recht op op voedsel, Olivier de Schutter, heeft hier een
aantal belangrijke rapporten over geschreven. Deze rapporten moeten
naar mening van de leden van de fractie van de Partij voor de Dieren
leidend zijn in het Nederlandse speerpunt over voedselzekerheid. Honger
is geen technisch vraagstuk, maar een verdelingsprobleem, onderschrijft
de staatssecretaris dit uitgangspunt? Is hij bereid de adviezen van de heer
De Schutter over te nemen in de Nederlandse inzet voor Rio+20? Zo nee,
waarom niet? Een van de Nederlandse speerpunten voor Rio+20 is
voedselzekerheid, is de staatssecretaris voornemens om ervoor te pleiten
dat dit speerpunt in de slotverklaring van de conferentie wordt
opgenomen?
Ook het waarborgen van een duurzaam gebruik van water is onlosmakelijk verbonden met voedselzekerheid. Dit moet naar mening van de
leden van de fractie van de Partij voor de Dieren dan ook naar voren
komen in de Nederlandse inzet voor Rio+20, is dit ook het voornemen van
de staatssecretaris? De staatssecretaris noemt terecht het beschermen
van bossen en ecosystemen in zijn inzet voor dit speerpunt, maar de
leden van de fractie van de Partij voor de Dieren willen ook graag dat dit
niet alleen internationaal bepleit wordt door de staatssecretaris, maar dat
hij dit gegeven ook meeneemt in zijn eigen beleid, bijvoorbeeld met
betrekking tot het importeren van duurzaam hout . De leden van de fractie
van de Partij voor de Dieren refereren hier naar het voornemen van de
staatssecretaris om onduurzaam gekapt Maleisisch hardhout te importeren onder het duurzaam inkoop beleid- en het verhogen van de
bijmengpercentages voor biomassa, wat leidt tot extra kap van onder
andere Indonesische veenbossen. Graag een reactie hierop. Ontbossing is
een belangrijk probleem, waarover naar mening van de leden van de
fractie van de Partij voor de Dieren tijdens Rio+20 stevige afspraken over
moeten worden gemaakt. Deelt de staatssecretaris die mening? Welke
inzet heeft hij hier? Deelt hij de mening dat de slotverklaring van de
conferentie de afspraak zou moeten bevatten dat ontbossing in 2020
gestopt moet zijn? Zo nee, welke ambitie hiervoor heeft hij dan?

16

Ook het beschermen van internationale wateren moet een centraal thema
zijn op Rio+20 naar mening van de leden van de fractie van de Partij voor
de Dieren. De staatssecretaris noemt het opstellen van een actieplan om
vervuiling van de oceanen tegen te gaan. Welke onderdelen zou dit
actieplan moeten bevatten? Welke inzet heeft de staatssecretaris voor het
beschermen van de mariene biodiversiteit? In Nagoya is afgesproken om
minimaal tien procent van de kust en oceanen te beschermen, op welke
wijze komt de implementatie van deze afspraak terug in Rio? Ziet de
staatssecretaris mogelijkheden om de bescherming van de oceanen vast
te leggen onder het VN-Zeerechtenverdrag?
Het ontwikkelen van andere indicatoren voor het meten van welvaart
vinden de leden van de fractie van de Partij voor de Dieren een belangrijk
punt. Het is contraproductief om het opruimen van vervuiling wel mee te
tellen als economische groei, terwijl de externe kosten die productie vaak
met zich meebrengt niet worden afgetrokken hiervan. Dit geeft een
vertekend beeld van onze werkelijke welvaart. Onder andere de Franse
regering is hier al langer mee bezig, onder meer met behulp van
vooraanstaande economen als Joseph Stiglitz. De Nederlandse inzet lijkt
vooralsnog beperkt tot een mondiale ontwikkeling van andere indicatoren,
waarom wordt hier niet ook een nationale inzet gepleegd? Is de staatssecretaris alsnog bereid ook voor Nederland zelf aan de slag te gaan met het
ontwikkelen en implementeren van indicatoren die op een eerlijker wijze
welvaart en welzijn meten?

17