Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

34 314

Wijziging van de Wet bijzondere maatregelen
grootstedelijke problematiek in verband met de
selectieve woningtoewijzing ter beperking van
overlastgevend en crimineel gedrag

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
INHOUDSOPGAVE
I.
1.
2.
3.
4.

5.

6.
7.
8.
9.
10.

kst-34314-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

ALGEMENE DEEL
Aanleiding
Doel van het wetsvoorstel
Voorgeschiedenis van dit wetsvoorstel
3.1 Wet uitbreiding Wbmgp
3.2.De werkgroep selectieve woningtoewijzing
Nut en noodzaak van een wettelijke regeling
4.1 Probleemstelling
4.2. Bestaande mogelijkheden
4.2.1 Wbmgp
4.2.2 Huisvestingswet 2014
4.2.3 Wet Bibob
4.2.4 De wetten Victoria, Damocles, Victor en de Wet tot
wijziging van de Woningwet in verband met het versterken
van het handhavingsinstrumentarium
4.2.5 Gemeentewet
4.2.6 Initiatiefwetsvoorstel van Kamerlid Tellegen
4.2.7 Conclusie
4.3 Evaluatie van de huidige praktijk van selectieve
woningtoewijzing
Het wetsvoorstel selectieve woningtoewijzing
5.1. Inleiding
5.2 Selectieve woningtoewijzing ter beperking van
overlastgevend en crimineel gedrag
5.2.1 Werkwijze in het algemeen
5.2.2 Werkwijze in detail
5.3 Handhaving en toezicht
Inzet van verschillende maatregelen uit hoofdstuk 3 van de
Wbmgp
Relatie met grondrechten
7.1 Vrijheid van vestiging
7.2 Eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer
Implementatie
Evaluatie en monitoring
Inwerkingtreding

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

2
2
4
6
6
7
12
12
15
16
17
18

18
20
21
21
22
24
24
26
26
28
48
48
49
49
54
59
60
60

1

11.
12.
13.

14.

15.
II.

Privacy Impact Assessment (PIA)
Uitvoerbaarheids- en handhaafbaarheidstoets
Administratieve en bestuurlijke lasten en impactanalyse
politie
13.1 Administratieve en bestuurlijke lasten
13.2 Impactanalyse politie
13.3 Conclusie
Consultatie
14.1 Ontvangen reacties
14.1.1 Reacties op noodzaak van het wetsvoorstel
14.1.2 Reacties over aanwijzing complexen, straten of
gebieden
14.1.3 Reacties over gebruik en beoordeling van politiegegevens
14.1.4 Reacties over screening jeugdige gezinsleden
14.1.5 Reacties over radicalisering, extremisme en
terrorisme
14.1.6 Reacties over bestuurlijke, administratieve en
nalevingskosten
14.1.7 Overige reacties
14.2 Wijzigingen wetsvoorstel en verduidelijkingen naar
aanleiding van ontvangen reacties
14.2.1 Noodzaak van het wetsvoorstel
14.2.2 Aanwijzing complexen, straten of gebieden door
Minister voor Wonen en Rijksdienst
14.2.3 Gebruik en beoordeling van politiegegevens
14.2.4 Screening jeugdige gezinsleden
14.2.5 Radicalisering, extremisme en terrorisme
14.2.6 Bestuurlijke, administratieve en nalevingskosten
14.2.7 Overige reacties
Overzicht bijlagen
ARTIKELSGEWIJS

60
61
62
62
64
64
65
65
66
67
69
70
70
70
71
72
72
73
74
75
76
76
77
77
77

I. ALGEMENE DEEL
1. Aanleiding
Momenteel bestaat er in meer dan vijftien gemeenten een vorm van
selectieve woningtoewijzing, waarbij woningzoekenden worden
gescreend op overlastgevend en crimineel gedrag, zonder dat hiervoor
een wettelijke grondslag bestaat. In de meeste gemeenten wordt het
instrument ingezet in gebieden waar leefbaarheidsproblemen zich
voordoen ten gevolge van overlast en criminaliteit. Ook zijn er gemeenten
waar het als een preventieve maatregel wordt ingezet in zogenaamde
«kantelbuurten». Verder zijn er gemeenten die interesse tonen om een
dergelijke maatregel in te zetten in bepaalde gebieden om de
woonoverlast, criminaliteit en onveiligheid te kunnen terugdringen.
Dit heeft aanleiding gegeven om met het voorliggende wetsvoorstel de
bestaande praktijk van selectieve woningtoewijzing van een wettelijke
grondslag te voorzien. Daarnaast wordt met dit wetsvoorstel deze praktijk
gestroomlijnd en van rechtsbescherming voorzien, zodat de inbreuk op de
vrijheid van vestiging en op de privacy van woningzoekenden wordt
beperkt.
De huidige vorm van selectieve woningtoewijzing vindt in de meeste
gemeenten plaats op basis van een modelconvenant1, dat is opgesteld
door het Landelijk Platform Woonoverlast. Dit convenant wordt afgesloten
1

http://www.platformwoonoverlast.nl/l/library/download/252031

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

2

tussen de gemeente, de woningcorporatie en de politie. De werkwijze ziet
er als volgt uit. Indien de woningcorporatie een woning aanbiedt in het
gebied waar de maatregel van toepassing is, wordt hierbij vermeld dat
voor de toewijzing van de woning een onderzoek gedaan wordt op basis
van de politiegegevens en dat de kandidaat-huurder door te reageren
toestemming verleend voor dit onderzoek. De woningcorporatie zendt een
verzoek tot het uitbrengen van een woonadvies aan de gemeente. De
gemeente dient een aanvraag in bij de politiechef van de regionale
eenheid. De politiechef raadpleegt de politiegegevens (bedrijfsprocessensysteem (BPS)2 en herkenningsdienstsysteem (HKS)3) op relevante
incidenten. Op basis hiervan wordt het zogenoemde «woonrisico»
bepaald. Dit houdt in of vermoed wordt dat de huisvesting van de
betrokkene wel of geen risico vormt voor een toename van de criminaliteit
en overlast in het gebied. Het woonrisico evenals de geraadpleegde
gegevens worden door de politiechef gezonden aan de burgemeester. Op
basis van de inschatting van het woonrisico en de onderliggende
gegevens geeft de burgemeester een («rood/groen-stoplicht») advies aan
de woningcorporatie. Het ontbreekt een woningzoekende aan de
mogelijkheid om bezwaar of beroep in te stellen tegen een negatief advies
of tegen een afwijzing van een woningcorporatie om de woning aan hem
te verhuren. Als er een schriftelijk stuk wordt opgemaakt, wordt dat
aangemerkt als een advies en dat is geen besluit in de zin van de
Algemene wet bestuursrecht (Awb). De woningzoekende ontvangt hiervan
geen afschrift. Indien de zaak telefonisch wordt afgehandeld, bestaat
evenmin de mogelijkheid tot bezwaar of beroep omdat dit niet valt onder
het besluitbegrip, bedoeld in artikel 1:3, eerste lid, van de Awb. Wel zijn er
soms interne klachtenprocedures.
Ten slotte beperkt de huidige screening van woningzoekenden zich tot
huurwoningen van woningcorporaties, en geldt deze niet voor de
particuliere verhuurders. Naar aanleiding van de evaluatie van de Wet
bijzondere maatregelen grootstedelijke problematiek (Wbmgp) is verzocht
om het wettelijk mogelijk te maken dat de maatregel van selectieve
woningtoewijzing niet alleen kan worden toegepast bij huurwoningen van
woningcorporaties, maar ook bij huurwoningen van particuliere
verhuurders.4
Hoewel in veel gevallen gebruik wordt gemaakt van het modelconvenant
van het Landelijk Platform Woonoverlast en dus de hierboven beschreven
werkwijze gehanteerd wordt, zijn er in de praktijk ook verschillen,
bijvoorbeeld ten aanzien van de gedragingen waarop gescreend wordt. In
sommige gemeenten worden woningzoekenden gescreend op criminele
antecedenten in brede zin, zoals fraude, vermogensdelicten, heling,
drugsdelicten, prostitutie, vrouwenhandel en zedendelicten. In andere
gemeenten wordt uitsluitend gescreend op woonoverlast, zoals geluidsoverlast, misdragingen of gewelddadigheden in de directe omgeving van
de woning. Dit is afhankelijk van de lokale problematiek en behoefte. Een
2

Het BPS is bedoeld om bij te houden wat de dagelijkse werkzaamheden zijn van een
politieteam en met welke strafbare feiten zij tijdens een dienst in aanraking zijn gekomen. Dit
systeem wordt dan ook door bijna alle politiemedewerkers gebruikt en bevat een grote
hoeveelheid informatie.
3
Het HKS is een landelijk dekkend systeem waarin criminaliteitsgegevens worden opgenomen.
Alle misdrijven waarvan aangifte wordt gedaan en de misdrijven die ambtshalve vervolgbaar
zijn, worden in het HKS geregistreerd. Als er alleen melding wordt gemaakt van een misdrijf,
wordt dat niet in het HKS geregistreerd, maar wel in het BPS. Het HKS bestaat uit twee
onderdelen: een aangiftemodule en een verdachtenmodule. In de aangiftemodule is informatie
over de misdrijven te vinden, in de verdachtenmodule over de bijbehorende verdachten. De
invoer in het HKS wordt gedaan door een klein aantal deskundigen waardoor de kans op
interpretatiefouten en definitiefouten klein is. Een nadeel is dat er in het HKS alleen misdrijven
geregistreerd worden. Overtredingen worden alleen in het BPS geregistreerd.
4
Kamerstukken II 2011/12, 33 340, nr. 1 en bijlage 3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

3

ander verschil is dat in een aantal gemeenten alleen toekomstige
bewoners van 18 jaar en ouder worden gescreend, terwijl in andere
gemeenten alle personen van 12 jaar en ouder die de betreffende woning
willen betrekken, gescreend worden. Ook de terugkijkperiode in de
politiegegevens varieert tussen twee en vijf jaren. Voorts zijn er
verschillen in de weging van de politiegegevens en de vormen van
zorgvuldigheid waarmee een advies wordt uitgebracht aan de woningcorporatie. In bepaalde gemeenten worden de gevonden politiegegevens
eerst gecheckt bij een wijkagent. In andere gemeenten wordt een gesprek
aangegaan met de woningzoekenden indien de gemeente voornemens is
om een negatief woonadvies te geven.
De grondslag voor de verstrekking van de politiegegevens aan de
burgemeester wordt gebaseerd op artikel 16, eerste lid, onderdeel c,
onder 2 van de Wet politiegegevens (Wpg). Op basis van die bepaling
kunnen politiegegevens verstrekt worden aan de burgemeester voor zover
dat noodzakelijk is in het kader van de handhaving van de openbare orde.
De Wpg biedt echter geen wettelijke grondslag om aan woningzoekenden
huisvesting te weigeren ter beperking van overlastgevend en crimineel
gedrag.
2. Doel van het wetsvoorstel
Zowel gemeenten als woningcorporaties vinden het noodzakelijk om
selectieve woningtoewijzing in een beperkt aantal gebieden met ernstige
leefbaarheidsproblemen te kunnen toepassen op basis van een uniforme
methodiek die voorzien is van de noodzakelijke wettelijke waarborgen
voor woningzoekenden, maar die tevens snel en eenvoudig uitvoerbaar is.
Ook bij de evaluatie van de Wbmgp is verzocht om de selectieve
woningtoewijzing van een wettelijke grondslag te voorzien.5 Daarnaast is
het een speerpunt van het beleid van de regering om radicalisering,
extremisme en terrorisme tegen te gaan in risicogebieden.
Dit wetsvoorstel heeft als doel deze wettelijke basis te bieden voor de
gegroeide praktijk van selectieve woningtoewijzing en deze praktijk in
goede banen te leiden. Daarom wordt voorgesteld om aan gemeenten de
mogelijkheid te bieden, in het kader van de integrale aanpak van de
leefbaarheid, in door de Minister voor Wonen en Rijksdienst op verzoek
van de gemeenteraad aangewezen complexen, straten of gebieden, die
kampen met ernstige leefbaarheidsproblemen, woningzoekenden met een
crimineel of overlastgevend verleden te kunnen weren.
Bij deze selectieve woningtoewijzing zijn twee grondrechten in het geding.
In de eerste plaats kan het weigeren van woningzoekenden op basis van
een onderzoek naar overlastgevende en criminele antecedenten een
beperking zijn van het recht op vrijheid van vestiging6. In de tweede plaats
is het recht op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer, waaronder
het recht op bescherming van persoonsgegevens, in het geding voor
zover het gaat om het verstrekken van politiegegevens aan derden.7
In de Huisvestingswet 2014 en de Wbmgp is de vrijheid van vestiging het
uitgangspunt en is het alleen in bepaalde in deze wetten omschreven
gevallen mogelijk om deze vrijheid van vestiging te beperken. Volgens de
Huisvestingswet 2014 en de Wbmgp is sturing op woonruimteverdeling
5

Kamerstukken II 2011/12, 33 340, nr. 1 en bijlage 3
Artikel 2 van het Vierde Protocol bij EVRM en artikel 12 van het Internationaal Verdrag inzake
Burgerrechten en Politieke Rechten (IVBPR)
7
artikel 10 van de Grondwet, artikel 17 IVBPR, artikel 8 van het EVRM en artikel 7 van het
Handvest van de grondrechten van de Europese Unie
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

4

door de overheid enkel mogelijk binnen dit wettelijk kader.8 In de memorie
van antwoord9 bij de Huisvestingswet 2014 is hierover het volgende
opgenomen: «Het is niet toegestaan om een huisvestingsverordening op
te stellen met het doel om de leefbaarheid te bevorderen. Evenmin is het
toegestaan om in het kader van woonruimteverdeling eisen te stellen aan
woningzoekenden met het oog op de bevordering van de leefbaarheid.
Indien er ernstige leefbaarheidsproblemen zijn biedt de Wet bijzondere
maatregelen grootstedelijke problematiek de mogelijkheid om in op
verzoek van de gemeenteraad door de Minister voor Wonen en Rijksdienst
aangewezen gebieden10 enerzijds woningzoekenden zonder inkomen uit
arbeid tijdelijk te weren11 en anderzijds voorrang te verlenen aan
woningzoekenden met bepaalde sociaaleconomische kenmerken12 zoals
de samenstelling van het huishouden, de leeftijd en het opleidingsniveau
van de woningzoekende13.» Het is evenmin toegestaan dat de gemeente
via de privaatrechtelijke weg, zoals door middel van convenanten,
aanvullende maatregelen neemt die de werking van de Huisvestingswet
2014 en de Wbmgp doorkruisen.14 In deze wetten is voorzien in uitputtende publiekrechtelijke bevoegdheden voor de gemeenten, waardoor de
privaatrechtelijke weg is afgesloten.15
Voor de beperking van de vrijheid van vestiging door middel van
selectieve woningtoewijzing ter voorkoming van overlastgevend en
crimineel gedrag is een wettelijke grondslag noodzakelijk. Deze wettelijke
basis ontbreekt in de Huisvestingswet 2014 en vooralsnog in de Wbmgp.
De Wpg biedt evenmin een wettelijke grondslag om het grondrecht op
vrijheid van vestiging te beperken. Artikel 20 van de Wpg, die de
verstrekking van gegevens aan derden regelt, is voor een beperking van
het recht op vrijheid van vestiging niet specifiek genoeg. In de bestaande
praktijk worden bij selectieve woningtoewijzing politiegegevens verstrekt
aan de burgemeester of aan de woningcorporatie. Conform artikel 10 van
de Grondwet dient een dergelijke verstrekking van politiegegevens te
berusten op een wet in formele zin en proportioneel te zijn met het doel
dat ermee wordt gediend. Volgens artikel 8, tweede lid, van het EVRM,
wordt een inbreuk op de persoonlijke levenssfeer rechtens aanvaardbaar
geacht indien deze een legitiem doel dient, de inbreuk bij wet is voorzien
en de inbreuk noodzakelijk is in een democratische samenleving. De Wpg
kent een zogenaamd semi-gesloten verstrekkingsregime. Dit betekent dat
in de Wpg en het Besluit politiegegevens (Bpg) expliciet wordt aangegeven aan wie en onder welke voorwaarden informatie uit de politiegegevens kan worden verstrekt. Op dit moment wordt het gebruik van
politiegegevens bij woningtoewijzing gebaseerd op de bevoegdheid van
de burgemeester tot handhaving van de openbare orde.16 Woonoverlast
hoeft echter geen bedreiging in te houden voor de openbare orde.
Daarom is deze grondslag in de Wpg onvoldoende. Ook ziet deze
bevoegdheid niet op het gebruik van persoonsgegevens voor de
toewijzing van woonruimte en is dus onvoldoende specifiek om het
grondrecht van vrijheid van vestiging en daarmee ook het grondrecht op
8

Kamerstukken II 1987/88, 20 520, nr. 3, p. 18
Kamerstukken I 2013/14, 32 271, C, p. 3
10
Artikel 5 en 6 van de Wbmgp
11
Artikel 8 van de Wbmgp
12
Artikel 9 van de Wbmgp
13
Kamerstukken II 2004/05, 30 091, nr. 3, p. 16, al. 1
14
Hoge Raad 26 april 1996, NJ 1996, 728;
Hoge Raad 26 januari 1990, NJ 1991, 393;
Hoge Raad 9 juli 1990, NJ 1991, 394;
Hoge Raad 26 januari 1990, AB 1990, 408, r.o. 3.2;
Hoge Raad 7 mei 2004, AB 2004, 247
15
Hoge Raad 8 juli 1991, NJ 1991, 691;
HR 24 december 2004, LJN AR3642
16
Artikel 16, eerste lid, onderdeel c van de Wpg
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

5

eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer te beperken. Evenmin is er
een wettelijke grondslag voor het verstrekken van politiegegevens of tot
personen herleidbare gegevens uit de politiegegevens aan woningcorporaties.
Gezien het feit dat de huidige praktijk een inbreuk op zowel de vrijheid van
vestiging als de bescherming van de persoonlijke levenssfeer vormt, is
het noodzakelijk dat zij een basis heeft in een wet in formele zin.17 Daarom
wordt voorgesteld om in de Wbmgp op te nemen dat voor de verlening
van een huisvestingsvergunning in een door de Minister voor Wonen en
Rijksdienst op verzoek van de gemeenteraad aangewezen complex, straat
of gebied een verklaring omtrent het gedrag (VOG) gevraagd kan worden
óf dat een onderzoek op basis van de politiegegevens plaats kan vinden
om vast te stellen dat er geen indicaties zijn dat de huisvesting van de
woningzoekende en zijn medebewoners een negatief gevolg zal hebben
op de overlast of criminaliteit in dat complex, die straat of dat gebied. De
maatregel is bedoeld als ultimum remedium, in aanvulling op de inzet van
een breed pakket aan andere minder ingrijpende maatregelen. De
gemeente is en blijft primair verantwoordelijk voor het huisvestingsbeleid
en de bevordering van de leefbaarheid.
3. Voorgeschiedenis van dit wetsvoorstel
3.1 Wet uitbreiding Wbmgp
In de consultatieversie en de versie die is aangeboden ter advisering aan
de Afdeling advisering van de Raad van State (de Afdeling advisering) van
het wetsvoorstel tot Wijziging van de Wbmgp en de Huisvestingswet naar
aanleiding van de evaluatie van de Wbmgp (Wet uitbreiding Wet
bijzondere maatregelen grootstedelijke problematiek)18 was een voorstel
opgenomen om de huidige praktijk van screening te voorzien van een
wettelijk kader en waarborgen.
Uit de consultatie van dat eerdere wetsvoorstel bleek dat de Vereniging
van Nederlandse Gemeenten, het Stedennetwerk G32, gemeente
Rotterdam en stadsregio Rotterdam positief stonden ten opzichte van de
screening van woningzoekenden, maar vonden dat het toen voorgestelde
systeem veel bestuurlijke lasten met zich meebracht voor de gemeenten
en te omslachtig was ten opzichte van de huidige praktijk van screening
op basis van convenanten19. Aedes vond dat het voorstel toegevoegde
waarde had omdat er een juridische basis zou worden gecreëerd om
kandidaat-huurders te kunnen weren uit bepaalde wijken via screening op
ernstige vormen van overlast en op criminele antecedenten. Ondanks
extra administratieve lasten gaf Aedes aan voorstander te zijn van deze
mogelijkheid.20 De Woonbond waardeerde de inzet en maatregelen om
ernstige leefbaarheidproblemen in wijken aan te pakken, maar had vragen
bij de inperking van de vrijheid van vestiging.21 Woningcorporatie Portaal
(vestiging Leiden) merkte op dat voor het weigeren van woningzoekenden
met een verleden van overlastgevende of criminele gedragingen voldaan
moet zijn aan een aantal randvoorwaarden, dat de maatregel op steun kan
rekenen van wijkbewoners en van professionals die in de wijk werken, dat
het raadzaam zou zijn om na te denken over hoe het instrument wordt
ingezet, en dat bescheidenheid op zijn plaats lijkt bij wat van de maatregel
17

Brief d.d. 3 februari 2015 van College voor de Rechten van de Mens naar aanleiding van de
consultatie van dit wetsvoorstel, p. 3
18
Kamerstukken II 2013/14, 33 797
19
Kamerstukken II 2013/14, 33 797, nr. 3, p. 21–22
20
Kamerstukken II 2013/14, 33 797, nr. 3, p. 23
21
Kamerstukken II 2013/14, 33 797, nr. 3, p. 24

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

6

mag worden verwacht.22 Het Expertisecentrum Burgerzaken Rotterdam
vroeg aandacht voor de ontwikkeling van een eenduidig toetsingskader en
de relatie tussen de Wpg en de Wet bescherming persoonsgegevens
(Wbp).23
De Afdeling advisering onderkende in haar advies24 dat er bepaalde
wijken kunnen zijn waarin sprake is van een dusdanige problematiek met
betrekking tot de leefbaarheid dat de tijdelijke toepassing van het
instrument van de huisvestingsvergunning niet afdoende is. Het gebruik
van een VOG om in bepaalde wijken het aantal huishoudens dat crimineel
gedrag heeft vertoond, te verkleinen, kan onder omstandigheden voldoen
aan de eisen van noodzakelijkheid en proportionaliteit. Echter, de Afdeling
advisering merkte op dat voor de in dat voorstel opgenomen mogelijkheid
van onderzoek op basis van politiegegevens bij een aanvraag van een
huisvestingvergunning moest worden voldaan aan de eisen van noodzaak
en proportionaliteit, aangezien het gevoelige persoonsgegevens betreft.
Volgens de Afdeling advisering zou in dat wetsvoorstel onvoldoende
voldaan zijn aan de noodzakelijkheids- en proportionaliteitseis omdat uit
de evaluatie zou blijken dat de al bestaande wettelijke instrumenten uit de
Wbmgp25 onvoldoende gebruikt worden, omdat gemeenten aangaven dat
deze niet noodzakelijk zouden zijn voor de problematiek in hun gemeente
of de gemeenten deze maatregelen te zwaar en niet proportioneel zouden
vinden. De Afdeling advisering merkte verder op dat de introductie van
nieuwe maatregelen en bevoegdheden pas aan de orde is, indien niet kan
worden volstaan met een optimale toepassing van bestaande wetgeving.
De Afdeling advisering adviseerde verder om in het wetsvoorstel zelf op
te nemen op welke wijze het onderzoek zou plaatsvinden, door wie de
gegevensverstrekking aan de gemeente zou gebeuren en op welke wijze
de politiegegevens zouden worden gewaardeerd en geïnterpreteerd met
het oog op een objectieve, uniforme en transparante toepassing. Dit mede
met het oog op de kenbaarheid en voorzienbaarheid. Voorts stelde de
Afdeling advisering de volgende vragen: of het screenen van de gezinsleden wel proportioneel zou zijn als er geen aanwijzingen zijn ten aanzien
van de medebewoners; of voldoende rekening was gehouden met een
mogelijk waterbedeffect en hoe de screening zou verlopen bij personen
die afkomstig zijn uit het buitenland, omdat van hen geen politiegegevens
bekend zijn en ook een VOG geen uitkomst biedt. Ten slotte vroeg de
Afdeling advisering waarom niet gekozen was om de maatregel te
beperken tot «nieuwkomers».
De Minister voor Wonen en Rijksdienst heeft destijds besloten de
screeningsmaatregel niet op te nemen in dat wetsvoorstel dat bij Tweede
Kamer is ingediend omdat een andere bepaling in dat wetsvoorstel26 met
spoed in werking moest treden, waarbij aan de Tweede Kamer is
toegezegd om met een nieuw wetsvoorstel te komen waarin rekening
gehouden zou worden met de bezwaren van de Afdeling advisering.
3.2. De werkgroep selectieve woningtoewijzing
Ter voorbereiding van dit wetsvoorstel is een werkgroep selectieve
woningtoewijzing (werkgroep) opgericht die is samengesteld uit vertegenwoordigers van onder meer de Vereniging van Nederlandse Gemeenten

22

Kamerstukken II 2013/14, 33 797, nr. 3, p. 25
Kamerstukken II 2013/14, 33 797, nr. 3, p. 26
24
Kamerstukken II 2013/14, 33 797, nr. 4
25
Het weren van woningzoekenden in bepaalde wijken op basis van de aard van het inkomen
(artikel 8 Wbmgp) en het voorrang verlenen op basis van sociaaleconomische kenmerken
(artikel 9 Wbmgp)
26
De mogelijkheid tot het meermaals verlengen van de gebiedsaanwijzing
23

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

7

(VNG), de G4, het Stedennetwerk G32, een aantal gemeenten dat op dit
moment screening op basis van politiegegevens toepaste bij woningtoewijzing, Aedes, het Landelijk Platform Woonoverlast, het Centrum voor
Criminaliteitspreventie en Veiligheid, de Nationale Politie, het Ministerie
van Veiligheid en Justitie en het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties.
De gemeenten die werken met selectieve woningtoewijzing vinden dit een
geschikt, noodzakelijk en effectief middel en willen deze praktijk bestendigen. Daarnaast wordt benadrukt dat er een preventieve werking van
uitgaat, wat het lage aantal negatieve woonadviezen verklaart. Omdat in
de advertentietekst wordt opgenomen dat kandidaat-huurders gescreend
worden, zullen personen met een verleden van overlastgevende of
criminele gedragingen waarschijnlijk niet op deze woningen reageren. Ter
illustratie wordt hieronder een schets gegeven van de screening in de
gemeente Nijmegen:
In het kader van de wijkaanpak hanteert de gemeente Nijmegen voor
woningzoekenden in een beperkt aantal delen van de stad aanvullende
eisen bij de woonruimteverdeling voor het in gebruik nemen van een
sociale huurwoning: geen antecedenten bekend bij de politie en het
hebben van een inkomen uit werk. Hiermee wordt de instroom van
woningzoekenden in bepaalde wooncomplexen van woningcorporaties
gereguleerd met als doel het verbeteren van de veiligheid en het wijzigen
van de demografische samenstelling. Deze wijze van selectieve woningtoewijzing maakt deel uit van de integrale aanpak van de leefbaarheidsproblemen in de aangewezen gebieden. Uit onderzoek27 van de gemeente
is namelijk gebleken dat het screenen van woningzoekenden in combinatie met andere sociale en fysieke maatregelen de meest effectieve
maatregel is en tevens op termijn positieve effecten heeft op de
leefbaarheid.
In de aangewezen delen van de stad gaat het om langdurige en ernstige
leefbaarheidsproblematiek. De problemen die zich voordoen hebben
veelal te maken met drugshandel, hennepteelt en daaraan gerelateerde
criminaliteit als heling en witwassen. Dit brengt deviant woongedrag en
crimineel ondermijnende activiteiten met zich mee zoals intimidatie,
geweldpleging en ernstige overlast. Goedwillende bewoners vertrekken
en de negatieve spiraal is ingezet. Deze gecumuleerde problemen kunnen
niet meer aangepakt worden binnen de reguliere samenwerking tussen
gemeenten, woningcorporaties, politie, hulp- en welzijnsinstanties en
bewoners. Op basis van een gedegen plan, gedragen door bestuurders
van betrokken organisaties, wordt de screening transparant voor burgers,
woningzoekenden en buurtbewoners uitgevoerd. De informatieverstrekking aan corporaties en de privacybescherming van de woningzoekenden is geregeld door middel van openbare convenanten. Gezamenlijk
nemen partijen ieder vanuit hun eigen rol de verantwoordelijkheid om
deze ernstige lokale maatschappelijke problemen op te lossen.
De screening wordt zeer gericht, tijdelijk en op beperkte schaal toegepast.
Op basis van evaluaties en monitoring wordt de duur van de screening
bepaald. Vanaf 2003 is in 12 gebieden gemiddeld tussen de 4 en 8 jaar
gescreend met een uitzondering van één buurt met 12 jaar. Op dit
moment wordt in Nijmegen de screening van inkomen uit werk en politie
antecedenten bij woningzoekenden toegepast in 4 gebieden met in totaal
circa 400 huurwoningen. Op een totaal van 30.000 sociale huurwoningen
is dat 1,3%. De gemiddelde verhuisgraad in de betreffende wooncom27

Wijkaanpakplan Kolping. Evaluatie, gemeente Nijmegen Afdeling Onderzoek en Statistiek,
november 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

8

plexen ligt op 8%. Dat betekent dat jaarlijks bij ca.30 woningen de
aanvullende eisen worden gesteld.
Woningzoekenden die worden afgewezen vanwege de aanvullende eisen
bij woningtoewijzing worden op geen enkele wijze belemmerd in het
vinden van een woning in een ander deel van de stad of regio. Gezien de
beperkte schaal waarop aanvullende eisen worden gesteld, zijn hun
kansen op een andere woning nagenoeg gelijk aan die van andere
woningzoekenden. Bovendien daalt het aantal geweigerden naarmate de
screeningsmaatregel langer wordt ingezet omdat woningzoekenden
weten dat ze geweigerd worden op basis van overlastgevende en
criminele antecedenten. De verklaring voor het lage aantal geweigerden
wordt gevonden in de preventieve werking als gevolg van de expliciete
communicatie richting woningzoekenden over de toepassing van de
screening in bepaalde buurten. Voor afgewezen kandidaten staat het vrij
een klacht of bezwaar in te dienen bij de betreffende woningcorporatie of
politie.
In de werkgroep is consensus over de noodzaak om vanuit het oogpunt
van uniforme toepassing en rechtszekerheid, de bestaande praktijk met de
nodige wettelijke waarborgen te omgeven. In een brede gebiedsgerichte
aanpak zal het instrument effectiever zijn indien niet alleen aspiranthuurders van woonruimte van woningcorporaties, maar ook aspiranthuurders van particuliere huurwoningen in het aangewezen gebied
gescreend kunnen worden. Ter voorkoming van onnodige stigmatisering
is het niet altijd noodzakelijk om een gehele wijk of buurt aan te wijzen,
maar kan soms worden volstaan met de aanwijzing van één of meer
complexen of straten. Deze kunnen verspreid in de gemeente liggen en in
één aanvraag gebundeld worden. De maatregel kan enkel worden
toegepast in complexen, straten of gebieden waar de leefbaarheid en
veiligheid aantoonbaar onder druk staan, en niet in gebieden waar de
situatie nog niet zo ernstig is en waar eerst andere, minder ingrijpende
maatregelen ingezet kunnen worden.
Het huidige systeem op basis van convenanten werkt snel en efficiënt,
zonder veel bestuurlijke of administratieve lasten. De woningcorporaties
vinden dit laatste van belang om mogelijke leegstand (en inkomstenderving) te voorkomen. Een wettelijk systeem mag niet leiden tot
langdurige leegstand aangezien dat negatieve gevolgen heeft voor de
leefbaarheid in het gebied. In aansluiting op de huidige praktijk is tevens
gepleit voor de mogelijkheid om bij de toepassing van de screening het
verlenen van huisvestingsvergunningen te mandateren aan woningcorporaties. Daarnaast is gepleit voor korte doorlooptijden met betrekking tot
zowel het onderzoek op basis van de politiegegevens als de beslissing van
de dienst Justis tot het al dan niet verlenen van een VOG.
In de werkgroep is verder de positie van de verhuurder onderzocht. Het
instrument van selectieve woningtoewijzing kan worden toegepast op
huurwoningen van zowel woningcorporaties als van particuliere
verhuurders. In die zin is er geen sprake van rechtsongelijkheid. Daarnaast
zijn er bij selectieve woningtoewijzing zowel voor- als nadelen voor de
verhuurders. Als nadelen werden benoemd de mogelijke huurderving ten
gevolge van de tijd die het aanvragen van een VOG of het onderzoek op
basis van politiegegevens met zich meebrengt, evenals het feit dat er een
mogelijke waardedaling zou kunnen plaatsvinden ten gevolge van een
stigmatisering door de aanwijzing van een gebied waarin de woning
gelegen is. Het grote voordeel voor verhuurders is dat er een grotere kans

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

9

is dat ze een huurovereenkomst zullen aangaan met een goede huurder.28
Verhuurders hebben de plicht het rustige woongenot van hun huurders te
waarborgen. Indien een huurder stelselmatig ernstige overlast veroorzaakt, schiet hij tekort in de nakoming van de huurovereenkomst, en kan
de verhuurder gedwongen zijn om bij de rechter een vordering instellen
tot ontbinding van de huurovereenkomst. Indien een woningcorporatie
zulk een vordering instelt, verplicht de rechter de woningcorporatie
regelmatig om eerst vervangende woonruimte aan te bieden, alvorens de
huurovereenkomst wordt ontbonden.29 De voorgestelde screeningsmaatregel kan dit soort dure en langdurige procedures voorkomen. Een
eventuele stigmatisering en waardedaling zijn niet zo zeer het gevolg van
de aanwijzing van het gebied waar het pand gelegen is, maar eerder van
de er al heersende problematiek, die juist door selectieve woningtoewijzing wordt tegengegaan. De verwachting is dat door de aanwijzing van
het gebied waar de woning gelegen is en de toepassing van de maatregel
van selectieve woningtoewijzing het imago op termijn zal verbeteren.
Ten slotte is bezien of een verhuurder zelf een aanvraag tot het screenen
van woningzoekenden kan doen bij de Minister voor Wonen en Rijksdienst, indien de gemeente weigerachtig is om zulk een aanvraag te doen.
Dit is niet mogelijk, omdat het bevorderen van de leefbaarheid en het
tegengaan van overlast en criminaliteit een primaire verantwoordelijkheid
is van de gemeente, waarbij deze een integrale afweging maakt tussen het
algemeen belang en de beperking op de vrijheid van vestiging die
voortvloeit uit deze maatregel. De aanwijzing van de categorieën
woonruimte wordt opgenomen in de huisvestingsverordening en dat is
een besluit van algemene strekking waartegen geen bezwaar en beroep
openstaat.30 Wel heeft de verhuurder op basis van het privaatrecht
contractsvrijheid31. Hierbij is het maken van direct onderscheid of
ongerechtvaardigd indirect onderscheid op grond van godsdienst,
levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht, nationaliteit, heteroof homoseksuele gerichtheid of burgerlijke staat, verboden.32 In bepaalde
gevallen geldt er een verdergaande beperking van de contractsvrijheid
voor woningcorporaties. De maatschappelijke taak van een woningcorporatie brengt met zich mee dat er zich bijzondere gevallen kunnen
voordoen waarin de weigering om een woningzoekende te huisvesten
onrechtmatig is33. De verhuurder kan in ieder geval weigeren een
huurovereenkomst te sluiten als er een gerechtvaardigde vrees is dat de
aspirant-huurder de huurovereenkomst niet zal nakomen vanwege slecht
betalingsgedrag of zich niet zal gedragen als een goed huurder.34 Deze
weigering moet proportioneel zijn. Een verhuurder beschikt zelf slechts
over summiere gegevens. Hij heeft geen toegang tot politiegegevens of
justitiële en strafvorderlijke gegevens om vast te stellen of een aspiranthuurder al dan niet overlastgevende of criminele activiteiten heeft
ontplooid.
In de werkgroep zijn verder alternatieve voorstellen onderzocht.
Ondermeer is gekeken naar de mogelijkheid om bij een onderzoek op
basis van politiegegevens, de politie zelf een advies te laten geven aan de
28

Artikel 213 van boek 7 van het Burgerlijk Wetboek
Rechtbank Noord-Holland van 5 december 2013, zaaknummer C/15/208460 / KG ZA 13–581;
Rechtbank Limburg van 30 augustus 2013, zaaknummer 2189010 / CV EXPL 13–6175;
Bij een zgn. «laatste kans overeenkomst» oordeelde het Gerechtshof van Arnhem-Leeuwarden
in zijn uitspraak van 30 juli 2013, zaaknummer: 200.112.676 dat de huurovereenkomst zonder
meer beëindigd kon worden.
30
Artikel 8:3, eerste lid, onderdeel a, van de Algemene wet bestuursrecht
31
Asser/Hartkamp & Sieburgh 6-III (nr. 41)
32
Artikel 7 van de Algemene wet gelijke behandeling
33
Gerechtshof ’s-Gravenhage 24 mei 2011, LJN: BQ6606
34
Artikel 213 van Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek
29

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

10

verhuurder. Dit zou als voordeel hebben dat de persoonsgegevens niet
hoeven te worden verstrekt aan de gemeente. Deze variant stuit echter op
bezwaren; het past niet in de bestuurlijke verhoudingen en biedt onvoldoende rechtsbescherming aan woningzoekenden. Het huisvestingsbeleid
en de bevordering van de leefbaarheid is de primaire verantwoordelijkheid van de gemeente en niet van de politie. Het is de taak van de
gemeente om op basis van de verstrekte relevante politiegegevens een
afweging te maken tussen het belang van de woningzoekende op
huisvesting en het algemeen belang. Bovendien is een advies geen besluit
in de zin van de Awb en dus niet vatbaar voor bezwaar en beroep.
Verder is bezien of de gemeente alleen een aanvraag kan doen voor de
toepassing van de screeningsmaatregel in de gemeente en dat het college
van burgemeester en wethouders vervolgens zelf bepaalde gebieden,
straten of complexen in de gemeente kan aanwijzen waar de maatregel
wordt toegepast. In dat geval is het voor de Minister voor Wonen en
Rijksdienst echter onmogelijk de noodzaak en proportionaliteit van de
maatregel te beoordelen. Evenmin kan de Minister voor Wonen en
Rijksdienst dan beoordelen of er in de regio voldoende alternatieve
woonruimte beschikbaar is. Deze maatregel kan immers uitsluitend
worden ingezet als een ultimum remedium in complexen, straten of
gebieden waar de leefbaarheid meer dan elders in de gemeente onder
druk staat. Uiteraard kan de Minister voor Wonen en Rijksdienst op
verzoek van de gemeenteraad wel een bepaald gebied aanwijzen,
waarbinnen de gemeenteraad vervolgens aan het college van burgemeester en wethouders – bij verordening op basis van artikel 156 van de
Gemeentewet – de bevoegdheid overdraagt om in het kader van de
concrete uitvoering er voor te kiezen om binnen dat gebied in specifieke
straten of complexen niet te screenen of daar met de screening later te
beginnen of eerder te stoppen, indien dit op een transparante wijze
duidelijk wordt gecommuniceerd.35
Ten slotte is onderzocht of het mogelijk zou zijn dat een woningzoekende
in een aangewezen complex, straat of gebied eerst een VOG aanvraagt en
dan, indien hij deze ontvangt, een huisvestingsvergunning kan aanvragen
waarbij de gemeente vervolgens een onderzoek doet op basis van
politiegegevens. Het voordeel hiervan zou zijn dat van woningzoekenden
die niet in aanmerking komen voor een VOG, ook geen onderzoek op
basis van politiegegevens uitgevoerd hoeft te worden. Hiertegen zijn er
bezwaren; stapeling van een VOG én een onderzoek op basis van
politiegegevens is niet proportioneel. Zowel de VOG als het onderzoek op
basis van politiegegevens maken immers inbreuk op de privacy van
betrokkenen. Daarbij brengt deze variant een langere doorlooptijd met
zich mee, waardoor er langer leegstand kan ontstaan en daarmee
huurderving. Ook brengt dit dubbele kosten met zich mee voor de
woningzoekende. Ten slotte zullen in de praktijk veel gemeenten die
screening willen gaan toepassen, kiezen voor onderzoek op basis van
politiegegevens om de «klassieke» woonoverlast terug te dringen. Het is
dan niet zinvol om woningzoekenden eerst een VOG te laten overleggen
die enkel ziet op strafbare feiten.

35

Zie ook paragraaf 5.2.2.5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

11

4. Nut en noodzaak van een wettelijke regeling
4.1 Probleemstelling
In de samenleving36 en in de Tweede Kamer37 is de voorbije jaren
regelmatig aandacht gevraagd voor het voorkomen en tegengaan van
woonoverlast. Ook naar aanleiding van de evaluatie van de Wbmgp is
door gemeenten verzocht om meer mogelijkheden voor maatwerk bij het
woningtoewijzingsbeleid in kwetsbare wijken, in het bijzonder waar het
gaat om het weren van probleemhuishoudens met antecedenten ten
aanzien van overlastgevende of criminele activiteiten.38 Tevens blijkt uit
onderzoek dat het merendeel van de bevolking woonoverlast als een
probleem ervaart.39 Ook uit de consultatie van dit wetsvoorstel blijkt dat
het merendeel van de respondenten extra maatregelen wenst om overlast
en criminaliteit in de woonomgeving tegen te gaan.40 Het Europees Hof
voor de Rechten van de Mens (EHRM) vindt dat overlast of criminaliteit,
waardoor iemand geen ongestoord gebruik kan maken van zijn woning,
een ernstige beperking is van het recht op privéleven, dat valt onder de
bescherming van artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van
de Mens (EVRM).41 Hieruit kan voor de overheid de verplichting voortvloeien om actief op te treden tegen deze overlast.42
In de brief van de Minister van Veiligheid en Justitie aan de Tweede
Kamer d.d. 13 november 201343 en bij de behandeling van het
wetsvoorstel tot wijziging van de Wet bijzondere maatregelen grootstedelijke problematiek en de Huisvestingswet naar aanleiding van de evaluatie
van de Wet bijzondere maatregelen grootstedelijke problematiek (Wet
uitbreiding Wet bijzondere maatregelen grootstedelijke problematiek)44 is
de Kamer toegezegd dat de mogelijkheden onderzocht worden om een
wetsvoorstel aanhangig te maken voor het tegengaan van overlastgevende en criminele activiteiten in de woon- en leefomgeving, en vooral in
gebieden waar de leefbaarheid ernstig onder druk staat. Bij de behandeling van genoemd wetsvoorstel is tevens aangegeven dat de instrumenten van de Wbmgp niet alleen kunnen worden ingezet in grote
steden, maar ook in gebieden in andere gemeenten waar zich een
opeenstapeling van leefbaarheidsproblemen voordoet.
In bepaalde wooncomplexen, straten of gebieden wordt de leefbaarheid
sterk beïnvloed door de aanwezigheid van overlast en criminaliteit. Er
bestaan grote verschillen in de criminaliteitsdichtheid tussen gebieden.
Op elk geografisch niveau, of dat nu om landen, regio’s, gemeenten of
36

Zie onder meer:
Algemeen Dagblad, Bewoners verlaten woning na hevige overlast buren, 17 maart 2014;
A. Sweers, Buren worden vaker weggepest dan cijfers laten zien, Zorg en Welzijn, 20 oktober
2011;
NRC Handelsblad, 25 augustus 2014, pagina 2 en http://www.nrc.nl/nieuws/2014/08/25/forsetoename-rechtsbijstand-als-gevolg-van-burenruzies/
37
Zie onder meer:
Kamerstukken II, Handelingen 2013/14, nr. 16, item 4;
Handelingen 2011/12, nr. 51, item 10;
Aanhangsel bij de Handelingen 2013/14, nr. 2106;
Aanhangsel bij de Handelingen 2012/13, nr. 871;
Aanhangsel bij de Handelingen 2011/12, nr. 1954;
Aanhangsel bij de Handelingen 2010/11, nr. 2192.
38
Kamerstukken II 2011/12, 33 340, nr. 1 en bijlage 3.
39
Centraal Bureau voor de Statistiek en de ministeries van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Justitie (2011). Integrale Veiligheidsmonitor Landelijke rapportage. Den Haag: CBS.
40
Zie paragraaf 14.1.1
41
EHRM, Giacomelli tegen Italië, 2 november 2006, AB 2008, 23, r.o. 23
42
EHRM, Mileva e.a. tegen Bulgarije, 25 november 2010, EHRC, 2011,12
43
Kamerstukken II 2013/14, 28 684, nr. 398
44
Kamerstukken II 2013/14, 33 797, nr. 6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

12

buurten gaat.45 Daarbij blijkt dat er in het stedelijk gebied door de
geschiedenis heen en tot op heden meer criminaliteit, overlast, onveiligheid en allerhande andere sociale problemen zijn dan in het landelijk
gebied.46 Uit de Veiligheidsmonitor kan eveneens worden afgeleid dat in
steden de overlast en criminaliteit hoger is dan elders.
Door een concentratie van bewoners die zich bezig houden met dit soort
gedragingen wordt de veiligheid in een gebied en het welzijn van andere
bewoners ernstig aangetast. Het tast de sociale stabiliteit aan. Daarnaast
heeft overlastgevend en crimineel gedrag een uitlokkend effect (slechte
voorbeeld) en leidt dit tot verdere normvervaging en een neerwaartse
spiraal. Uit internationaal onderzoek blijkt dat door de concentratie van
overlast en criminaliteit tegen te gaan, de overlast en criminaliteit niet
alleen vermindert in de gebieden waar de maatregelen worden toegepast,
maar dat ook de veiligheid en leefbaarheid over de gehele stad
toeneemt.47 Er blijkt tevens een verband tussen de omgevingsfactoren en
de leefbaarheid van de buurt waarin jongeren opgroeien en de kans dat ze
overlastgevend of crimineel gedrag ontplooien.48 Ook blijkt dat criminaliteit en overlast wordt «aangetrokken» door buurten die veel gelegenheden bieden voor dit soort gedrag.49
De voorgestelde maatregel is gericht op selectieve woningtoewijzing ter
beperking van overlast en crimineel gedrag en heeft als doel bij te dragen
aan het verbeteren van de veiligheid, en daarmee aan de leefbaarheid in
het aangewezen gebied. Met leefbaarheid wordt aangegeven hoe
aantrekkelijk en geschikt een gebied door bewoners wordt ervaren om er
te wonen, vanuit een individueel perspectief. Leefbaarheid omvat dan ook
verschillende aspecten: fysieke kwaliteit (zoals bebouwing en openbare
ruimte), sociale kwaliteit (zoals zelfredzaamheid, sociale cohesie en
sociale insluiting), sociale kenmerken (bevolkingssamenstelling,
waaronder type huishouden, geslacht, leeftijd, inkomen e.d.) en veiligheid
van de omgeving. Dit laatste aspect is onder te verdelen in fysieke
veiligheid en sociale veiligheid. De leefbaarheid van de woonomgeving
wordt door een ieder anders ervaren. Hierbij speelt ook het referentiekader van de waarnemer een belangrijke rol (persoonlijke omstandigheden, omgevingscontext). Dat geldt ook voor de sociale onveiligheid
waar dit wetsvoorstel, naast de beperking van crimineel gedrag, op
aangrijpt. Directe aanleiding voor een gevoel van sociale onveiligheid is
vaak de aanwezigheid van specifieke groepen (junks, hangjongeren e.d.)
die worden geassocieerd met gevaar, of bepaalde omgevingskenmerken
die worden opgevat als «tekenen» van dreiging (zoals vernielingen,
vervuiling, graffiti).50 Deze bevindingen sluiten aan bij de uitkomst van
landelijk onderzoek van de Veiligheidsmonitor waaruit blijkt dat de sociale
45

B. Roovers, Spreiding van criminaliteit in de stedelijke gebieden: feiten, verklaringen en
problemen, Gouda Quint, 1995
46
M. de Koster, Stedelijke criminaliteit en rechtshandhaving in het verleden, Tijdschrift voor
Criminologie, 2012 (54) 4, p. 389–419
47
J. Ludwig, G.J. Duncan, P. Hirschfield, Urban poverty and juvenile crime: evidence from a
randomized housing-mobility experiment, Quarterly Journal of Economics, May 12th 2000,
University of Georgetown, Washington DC
48
Hawkins, Herrenkohl, Farrington e.a., Predictors of youth violence, Report NCJ-179065, April
2000, Department of Justice, Office Juvenile Justice and Delinquency Prevention, Washington
DC
49
Bernasco, W. & F. Luykx, Effects of attractiveness, opportunity and accessibility to burglars on
residential burglary rates of urban neighborhoods, Criminology, jrg. 41, 2003, pp. 981–1002
50
M. Damen, De invloed van de omgevingskwaliteit op de beoordeling van de leefbaarheid door
bewoners, Tijdschrift voor Veiligheid, 2010, nr. 9, p. 22–43. Onder fysieke veiligheid wordt
verstaan de veiligheidsrisico’s vanuit de natuur en de risico’s die ontstaan door het gebruik
van techniek en industrie. Onder sociale veiligheid wordt verstaan de bescherming of het zich
beschermd voelen tegen gevaar dat veroorzaakt wordt door of dreigt van de kant van
menselijk handelen in de openbare ruimte.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

13

overlast die bewoners ervaren het sterkst samenhangt met de
leefbaarheid van de woonbuurt. Het gaat dan bijvoorbeeld om overlast
door buurtbewoners, rondhangende jongeren, drugsgebruik of -handel,
en het lastigvallen van mensen op straat.51
Overlast en criminaliteit zijn veelzijdige begrippen. In Engeland en Wales
wordt overlast omschreven als «anti-social behaviour», waaronder
verstaan wordt: «conduct that has caused, or is likely to cause,
harassment, alarm or distress to any person; conduct capable of causing
nuisance or annoyance to a person in relation to that person’s occupation
of residential premises, or conduct capable of causing housing-related
nuisance or annoyance to any person.52 Op basis van de Anti-social
Behaviour, Crime and Policing Act 2014, kan een gemeente onder meer
een gedragsaanwijzing geven aan een overlastgever. Op basis van de
Ierse Housing Act 1997, waarin antisociaal gedrag ongeveer op dezelfde
wijze wordt gedefinieerd, kan de lokale overheid tegen dit soort gedrag in
en rondom de woning maatregelen treffen53. Ook in Schotland54 bestaat
soortgelijke wetgeving.
Onder overlast wordt in dit wetsvoorstel onder meer verstaan: de
aantasting van de leefbaarheid door omgevingsfactoren van materiële of
persoonlijke aard zoals last aan anderen toegebracht, ondervonden
hinder, geluidsoverlast, burengerucht, huiselijk geweld, molestatie,
rustverstoring, schade, overbelasting, ongemak en andere storende
situaties. Bij overlast kan een onderscheid gemaakt worden tussen
woonoverlast en andere vormen van overlast. Woonoverlast is hinder die
wordt veroorzaakt in een woning of in de directe woonomgeving. Het gaat
daarbij vaak om gedrag dat op zichzelf zelden strafrechtelijk vervolgd
wordt, maar dat door het cumulatief effect van dit soort gedragingen tot
een klimaat van spanning en onveiligheid leidt.55 Bij woonoverlast gaat
het ook om een doen of nalaten in of in de nabijheid van de woning die
hinder veroorzaakt voor omwonenden zoals rumoer, trillingen, stank,
uitstoot van gassen of rook.56
Daarnaast zijn er criminele activiteiten die een directe invloed hebben op
de leefomgeving zoals inbraak, brandstichting, vandalisme, graffiti en
drugsdelicten met een uitstraling naar de buurt. Zo kan onder meer
gedacht worden aan het telen van hennep, het vervaardigen van XTC of
andere drugs, het dealen of verhandelen van verdovende middelen,
gewelddadigheden in de omgeving van de woning, het aanzetten tot haat
en andere strafbare feiten die van invloed zijn op de leefbaarheid en
veiligheid in de buurt.
In dit wetsvoorstel wordt onder criminaliteit tevens verstaan alle vormen
van ronselen voor activiteiten die gericht zijn tegen de democratische
rechtsstaat, haat zaaien en het voorbereiden of plegen van extremistische
of terroristische activiteiten. In het kader van de aanpak van terrorisme,
extremisme en radicalisering is vastgesteld dat radicalisering vooral
plaatsvindt in bepaalde buurten. De radicalisering wordt gevoed door
personen die vanuit ideologisch motief geweld verheerlijken, ronselen en
51

Veiligheidsmonitor 2014, blz. 35–36, Centraal Bureau voor de Statistiek
Anti-social Behaviour, Crime and Policing Act 2014, Section 2
53
Housing Policy Review 1990 – 2002, Department of Social Policy and Social Work, University
College Dublin, http://www.environ.ie/en/Publications/DevelopmentandHousing/Housing/
FileDownLoad,2122,en.pdf
54
Antisocial Behaviour etc. (Scotland) Act 2004
55
European Commission (2000). The Prevention of Crime; EU Reflections on Common Guidelines, p 4
56
M. Vols, Woonoverlast en het recht op privéleven, Boom Juridische Uitgevers, Den Haag,
2013, p. 5
52

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

14

bereid zijn tot geweld. In buurten of wijken waar de weerbaarheid laag is
en de ontvankelijkheid voor radicalisering hoog, is het wenselijk deze
personen te weren. Radicalisering is een zorgwekkende ontwikkeling die
niet alleen de veiligheid en leefbaarheid in de buurt aantast, maar die ook
een gevaar is voor de gehele samenleving. Daarom is in de brief van de
Minister van Veiligheid en Justitie en de Minister van Sociale Zekerheid en
Werkgelegenheid aan de Tweede Kamer van 29 augustus 201457 met het
Actieprogramma Integrale Aanpak Jihadisme aangekondigd dat bezien
zou worden of ronselaars, haatzaaiers en personen die terroristische
activiteiten voorbereiden of ondernemen, kunnen worden geweerd uit
lokale risicogebieden. Radicalisering is een geesteshouding waarmee de
bereidheid wordt aangeduid om de uiterste consequentie uit een
denkwijze te aanvaarden en die in daden om te zetten. Die daden kunnen
maken dat op zichzelf hanteerbare tegenstellingen escaleren tot een
niveau waarop ze de samenleving ontwrichten, doordat er geweld aan te
pas komt, het tot gedrag leidt dat mensen diep kwetst of in hun vrijheid
raakt of doordat groepen zich afkeren van de samenleving. Extremisme is
het fenomeen waarbij personen of groepen, op buitenparlementaire wijze
over de grenzen van de wet gaan en (gewelddadige) illegale acties plegen
om politieke besluitvorming te beïnvloeden. En onder terrorisme wordt
verstaan: het uit ideologische motieven dreigen met, voorbereiden of
plegen van op mensen gericht ernstig geweld, dan wel daden gericht op
het aanrichten van maatschappijontwrichtende zaakschade, met als doel
maatschappelijke veranderingen te bewerkstelligen, de bevolking ernstige
vrees aan te jagen of politieke besluitvorming te beïnvloeden.58
Uit onderzoek blijkt dat naast achtergrond (zoals achterstelling, marginalisering en de relatieve deprivatie ervan), culturele waarden, persoonlijkheidsfactoren en traumatische gebeurtenissen, ook de sociale omgeving
waarin personen leven een grote rol speelt bij radicalisering, extremisme
en terrorisme59. Zoals hiervoor gezegd, wordt radicalisering gevoed door
personen die vanuit ideologisch motief geweld verheerlijken, ronselen en
bereid zijn tot geweld. Indien er aanleiding is om te veronderstellen dat
een persoon een gevaar vormt voor de nationale veiligheid, dan wordt
een inschatting gemaakt van de hoogte van de dreiging. Als er onvoldoende aanknopingspunten zijn voor strafvervolging of indien strafvervolging al heeft plaatsgevonden en er nog steeds sprake is van een
gevaar voor de nationale veiligheid, volgt er een lokale aanpak onder
regie van de betreffende gemeente. De mogelijkheid om door middel van
selectieve woningtoewijzing een proces van radicalisering en van
ronselen te doorbreken, past in deze lokale aanpak.
4.2. Bestaande mogelijkheden
Om de negatieve spiraal ten aanzien van de leefbaarheid ten gevolge van
overlast en criminaliteit in gebieden die kampen met een cumulatie van
deze problemen een halt toe te roepen, passen gemeenten een brede
veelzijdige aanpak toe, onder meer gericht op het verbeteren van de
veiligheid, het verbeteren van het wonen en de woonomgeving en het
verbeteren van de sociale kwaliteit van de buurt. Daarvoor is een aantal
wettelijke mogelijkheden inzetbaar, zoals het sluiten van de woning op
basis van de Gemeentewet, de Woningwet of de Opiumwet. Daarnaast
kunnen ook andere, minder ingrijpende instrumenten worden ingezet,
zoals overlastmeldpunten, buurtbemiddelaars, hulpverleningstrajecten en
57
58
59

Kamerstukken II 2013/14, 29 754, nr. 253
Kamerstukken II 2013/14, 29 754, nr. 253, bijlage 373541 (begrippenlijst)
J. van der Pligt en W. Koomen, Achtergronden en determinanten van radicalisering en
terrorisme, Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum, Ministerie van Justitie,
Den Haag 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

15

gedragsaanwijzingen bij huurcontracten. Een dergelijke integrale aanpak
is echter minder succesvol als in het betrokken gebied steeds nieuwe
personen komen wonen van wie met redelijke zekerheid kan worden
voorspeld dat ze overlastgevend of crimineel gedrag zullen ontplooien.
In de wetenschappelijke literatuur wordt bij de bestrijding van overlast en
criminaliteit in de woonomgeving een onderscheid gemaakt tussen
enerzijds maatregelen die gericht zijn op «gate-keeping» (weigering om
woning toe te wijzen) of «expulsion» (huisuitzetting) en anderzijds sociale
maatregelen om overlastgevers en criminelen te begeleiden.60 De
bestaande wettelijke mogelijkheden om overlast en criminaliteit die de
leefbaarheid van de woonomgeving aantasten, aan te pakken, richten zich
enerzijds op het voorkomen van woonoverlast («gate-keeping») en
anderzijds op het verminderen of bestrijden van al ontstane woonoverlast
(«expulsion»). Bij preventieve maatregelen kan gedacht worden aan de
Huisvestingswet 2014 die gemeenten de mogelijkheid biedt om een
huisvestingsverordening vast te stellen waarmee een vergunningstelsel in
het leven kan worden geroepen voor woonruimteverdeling en de
wijziging van de woningvoorraad61, alsmede de Evaluatie- en uitbreidingswet Bibob die gemeenten de mogelijkheid biedt om een Bibobonderzoek in te stellen naar de aanvrager van een vergunning voor
onttrekking, samenvoeging, omzetting of splitsing van woonruimte,
alsmede naar woningzoekenden die een huisvestingsvergunning
aanvragen in het kader van woonruimteverdeling.62 De wetten Victoria63,
Damocles64 en Victor65 daarentegen, zijn verstrekkende, repressieve
instrumenten («expulsion») om al ontstane overlast te bestrijden door de
sluiting van de woning. Bovengenoemde bestaande wettelijke mogelijkheden worden hierna toegelicht. Ten slotte wordt ingegaan op het
initiatiefwetsvoorstel Wet aanpak woonoverlast, dat de mogelijkheid biedt
om bij geconstateerde hinder in te grijpen door middel van een gedragsaanwijzing.66
4.2.1 Wbmgp
De maatregelen uit artikel 8 en 9 van de Wbmgp zijn gericht op het
veranderen van de bevolkingssamenstelling in een aangewezen gebied.
Artikel 8 beoogt via regulering van het aanbod aan woonruimte in
bepaalde wijken op de kortere termijn de bestaande segregatie van
inkomens over de stad actief tegen te gaan en aldus het leefklimaat voor
de bewoners in die wijken te verbeteren. Door inperking van de instroom
van nieuwe bewoners in een sociaaleconomisch zwakke positie wordt een
«adempauze» tot stand gebracht, zodat een bepaalde wijk rust en tijd
wordt geboden en de gemeente met de huidige bewoners daadwerkelijk
tot resultaten kan komen.67 Artikel 9 is ook gericht op het reguleren van de
toegang tot de woningmarkt in bepaalde aangewezen wijken en biedt de
mogelijkheid om voorrang te geven aan woningzoekenden die voldoen
aan bepaalde sociaaleconomische kenmerken. Deze beide maatregelen
hebben echter geen betrekking op het beperken van overlastgevend en
crimineel gedrag, waar dit wetsvoorstel op doelt.

60

I. Sahlin, Strategies for exclusion from social housing, Housing Studies, volume 10, no. 3, p.
381–401, 1995
Hoofdstuk 4 van de Huisvestingswet 2014
62
Artikel IVAD van de Evaluatie- en uitbreidingswet Bibob
63
Artikel 174a Gemeentewet
64
Artikel 13b Opiumwet
65
Artikel 17 Woningwet
66
Kamerstukken II 2014/15, 34 007, nr. 6 en 7
67
Kamerstukken II 2004/05, 30 091, nr. 3, p. 12
61

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

16

4.2.2 Huisvestingswet 2014
De Huisvestingswet 2014 maakt het voor gemeenten waar schaarste is
aan goedkope woonruimte mogelijk om een huisvestingsverordening vast
te stellen waarmee een vergunningstelsel kan worden ingesteld voor
woonruimteverdeling, alsmede de mogelijkheid om vergunningen in te
stellen bij wijziging van de woningvoorraad (splitsing, samenvoeging,
onttrekking, omzetting en woningvorming). In het kader van woonruimteverdeling biedt de Huisvestingswet 2014 geen instrumenten om leefbaarheidsproblemen ten gevolge van overlast en criminaliteit te voorkomen.
De huisvestingsvergunning voor het in gebruik geven of nemen van
woonruimte kan uitsluitend worden ingezet voor een evenwichtige en
rechtvaardige verdeling van schaarse woonruimte, waarbij enkel regels
gesteld mogen worden in verband met passendheid, urgentie en
economische of maatschappelijke binding.
In het kader van wijziging van de woonruimtevoorraad kan een
vergunning op grond van artikel 21 en 22 van de Huisvestingswet 2014
worden ingesteld, zoals voor het onttrekken van woonruimte. Op basis
van artikel 24 van de Huisvestingswet 2014 dient de gemeenteraad in de
verordening de gronden op te nemen die tot weigering van zo een
vergunning kunnen leiden, waarbij het belang van het behoud of de
samenstelling van de woonruimtevoorraad het uitgangspunt is. De
bescherming van die belangen, behalve vanwege bestaande of dreigende
schaarste, kan ook om andere redenen, zoals de leefbaarheid wenselijk
zijn.68 Dit is ook de lijn in de jurisprudentie.69 Hiermee erkent dus de
Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (Afdeling bestuursrechtspraak) dat een vergunning als bedoeld in artikel 30, eerste lid van de
Huisvestingswet 2014, geweigerd kan worden indien dit een onaanvaardbare inbreuk op een geordend woon- en leefmilieu zou veroorzaken.
Hierbij kan gedacht worden aan bijvoorbeeld het geval waarin de
verlening van een omzettingvergunning voor een pand zou leiden tot de
situatie dat er in dat postcodegebied een overschrijding zou zijn van een
in de huisvestingsverordening opgenomen norm voor kamerverhuur. Ook
de vergunning tot woningvorming zou in een aantal gevallen een bijdrage
kunnen leveren aan het voorkomen van leefbaarheidsproblemen.
Hoewel door bovenmatige kamerverhuur en overbewoning de druk op de
woonomgeving wordt verhoogd, de kans op overlast toeneemt en de
sociale cohesie vermindert, wat kan leiden tot negatieve effecten voor de
leefbaarheid, pakken zulke maatregelen de overlastgever en crimineel niet
aan. Zulke vergunningen worden afgegeven aan de eigenaar van de
woning en hebben geen betrekking op degenen die de woning daadwerkelijk zullen gaan bewonen. Het betreft immers veeleer een sturing op de
fysieke kwaliteit om mogelijke overlast te voorkomen, dan op de
veiligheidscomponent van leefbaarheid70. Ook dient opgemerkt te worden
dat op dit moment de screening wordt ingezet in gebieden waarin het
omzetten van woningen of woningvorming zich niet frequent voordoet.
Het gaat dan om appartementscomplexen of eengezinswoningen met een
lagere huurprijs, waarvan de eigenaren niet voornemens zijn om deze
woonruimten te gaan verhuren als onzelfstandige woonruimten of te
68

Kamerstukken II 1987/88, 20 520, nr. 3, p. 43
Afdeling bestuursrechtspraak Raad van State 19 juni 2013, zaaknummer 201206921/1/A3, r.o.
3.1 en 22 november 2006, zaaknummer 200600355/1;
zie ook:
Rechtbank Leeuwarden, 31 mei 2012, ECLI:NL:RBLEE:2012:2590;
Rechtbank ’s-Hertogenbosch, 23 mei 2013, LJN:CA0816;
Rechtbank Groningen, 13 december 2011, zaaknummer: AWB 11/863 en 11/115 BESLU
70
M. Damen, De invloed van de omgevingskwaliteit op de beoordeling van de leefbaarheid door
bewoners, Tijdschrift voor Veiligheid, 2010, nr. 9, p. 22–43
69

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

17

onttrekken voor logiesverstrekking of kamerverhuur. Ten slotte heeft zo
een vergunningssysteem bij het sturen op leefbaarheid slechts invloed op
lange termijn. Kortom, de vergunningen in het kader van het reguleren
van de woningvoorraad, hebben meer invloed op het voorkomen van
problemen in verband met overlast op lange termijn door de druk op de
openbare ruimte niet te laten toenemen.
4.2.3 Wet Bibob
Via de Evaluatie- en uitbreidingswet Bibob71 is de Huisvestingswet
zodanig gewijzigd dat de gemeente een Bibob-onderzoek kan instellen
naar de aanvrager van een vergunning op grond van deze wet. Dat betreft
zowel eigenaren van woonruimte die deze willen onttrekken, samenvoegen, omzetten of splitsen, als kandidaat-huurders die een huisvestingsvergunning moeten aanvragen. De achtergrond hiervan is dat
hiermee «huisjesmelkers» geweerd zouden kunnen worden.
Het uitgangspunt van een Bibob-onderzoek is dat de vergunning
geweigerd of ingetrokken kan worden als de integriteit van het vergunningverlenend bestuursorgaan kan worden geschaad of wanneer er een
ernstig gevaar bestaat dat de vergunning mede benut wordt voor
witwassen van criminele vermogens of het plegen van andere criminele
activiteiten. Er moet een ernstig gevaar zijn dat de vergunning gebruikt zal
worden ten behoeve van de benutting van voordelen uit criminele
activiteiten (malafide ondernemers) of dat de beschikking mede gebruikt
zal worden voor het plegen van een strafbaar feit. In het kader van de
Huisvestingswet 2014 kan dan gedacht worden aan het gebruik van de
woning voor hennepteelt, drugsdistributie of illegale prostitutie. Het
spreekt voor zich dat dergelijke activiteiten in wijken met ernstige
problemen niet bevorderlijk zijn voor de leefbaarheid. Echter, hoewel de
wetgeving al een Bibob-beoordeling mogelijk maakt, grijpt een dergelijke
beoordeling zwaar in op de privacy van zowel de aanvrager als zijn
omgeving. Het ligt daarom in de rede vanuit het oogpunt van proportionaliteit te bezien of een lichter en gerichter screeningsinstrument mogelijk
en toepasbaar is. Daarbij dient ook rekening te worden gehouden met de
bestuurlijke en administratieve lasten die aan het Bibob-instrument zijn
verbonden en de tijd die met een dergelijke procedure gemoeid is. In het
kader van het verlenen van huisvestingsvergunningen aan woningzoekenden voor de aanpak van de leefbaarheid, wordt, in verreweg de
meeste gevallen, de in dit wetsvoorstel beoogde screeningsmethode dan
ook passender geacht.
4.2.4 De wetten Victoria72, Damocles73, Victor74 en de Wet tot wijziging
van de Woningwet in verband met het versterken van het
handhavingsinstrumentarium
Deze wetten bieden de burgemeester de bevoegdheid om een woning te
sluiten. Op basis van artikel 17 van de Woningwet kan een woning worden
gesloten indien sprake is van herhaaldelijke overtreding van de
bouwvoorschriften die gepaard gaat met een bedreiging voor de
leefomgeving of een gevaar voor de veiligheid of de gezondheid.
Bij ernstige gevallen van woonoverlast hebben de burgemeester en het
college van burgemeester en wethouders bevoegdheden om een woning
te sluiten. Die bevoegdheid is neergelegd in artikel 174a van de Gemeen71

Kamerstukken II, 2011/12, 32 676, nr. 12.
Artikel 174a van de Gemeentewet
73
Artikel 13b van de Opiumwet
74
Artikel 17 van de Woningwet
72

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

18

tewet (Wet Victoria). Uit de wet, de wetsgeschiedenis en de jurisprudentie
volgt dat een besluit om een woning te sluiten moet voldoen aan de zeven
volgende voorwaarden:
1. Het moet gaan om gedragingen in de te sluiten woning die
2. een verstoring van de openbare orde rond die woning veroorzaken,
waarbij de sluiting moet voldoen aan de eisen van
3. proportionaliteit (bijvoorbeeld: duur van sluiting in overeenstemming
met ernst van overlast) en
4. subsidiariteit (er zijn geen minder ingrijpende maatregelen voorhanden om de verstoring van de openbare order effectief te bestrijden).
5. Daarnaast dient de burgemeester onderzocht te hebben of het
noodzakelijk is om aan (onschuldige) (mede-)bewoners vervangende
woonruimte aan te bieden.
6. Ook dient aan de bewoner zelf eerst de gelegenheid gegeven te zijn
om een einde te maken aan verstoring van de openbare orde.
7. Ten slotte zal het besluit tot sluiting deugdelijk gemotiveerd moeten
worden.75
In de praktijk wordt deze bepaling bijna uitsluitend gebruikt voor het
sluiten van woningen vanwege een niet-drugsgerelateerde verstoring76,
omdat in 2007 het verruimde toepassingsgebruik van artikel 13b van de
Opiumwet in werking is getreden.77 Door de strikte interpretatie van het
vereiste causale verband door de Afdeling bestuursrechtspraak78 is het
toepassingsbereik van deze bevoegdheid beperkt. Zo blijkt uit de
jurisprudentie onder meer dat artikel 174a van de Gemeentewet niet kan
worden ingezet bij ernstige geluidsoverlast.79
Het produceren en verhandelen van verdovende middelen in een woning
kan leiden tot ernstige vormen van overlast voor de buren. In bepaalde
gevallen kan de veiligheid en gezondheid in het geding zijn door het
illegaal aftappen van elektriciteit, het gebruik van chemische middelen,
enzovoort. Ook kan er geuroverlast zijn. Verder kan het verhandelen van
verdovende middelen zorgen voor onder meer een grote aanloop bij de
woning die het woongenot ernstig verstoort. Indien er een bedreiging
voor de leefomgeving of een gevaar voor de veiligheid of de gezondheid
bestaat, kan een woning gesloten worden op basis van artikel 17 van de
Woningwet. In 2000 heeft de Afdeling bestuursrechtspraak geoordeeld dat
de bevoegdheden van de Woningwet niet gebruikt mogen worden om
«sociale overlast» tegen te gaan.80 Deze bevoegdheid ziet dus niet zozeer
op gedragingen in een woning, als wel op de fysieke staat van de
woning.81 Hiermee vallen veel vormen van woonoverlast buiten het bereik
van de Woningwet.82

75

J.G. Brouwer en A.E. Schilder, Woonoverlast en de persoonlijke levenssfeer, NJCM-bulletin,
2011, nr. 3, p.309–312
76
Rechtbank Maastricht, 9 december 2008, LJN BG6690, JG 09.0024;
Rechtbank Breda, 5 juni 2009, LJN BI6630, JG 09.0073;
Rechtbank Roermond 15 januari 2010, LJN BK9763, JG 10.0016;
Rechtbank Zutphen, 3 februari 2010, LJN BL 1733, JG 10.0032;
Rechtbank ’s-Gravenhage, 26 mei 2010, LJN BM9276
77
M. Vols, Woonoverlast en het recht op privéleven, Boom juridische uitgevers, 2013, p. 75
78
Afdeling Bestuursrechtspraak Raad van State, 1 december 2010, LJN BO5718, AB 2011, 82, en
16 februari 2011, LJN BP469, Gst. 2011, 55
79
Afdeling bestuursrechtspraak Raad van State, 1 december 2010, 201005518/1/H3
80
Afdeling bestuursrechtspraak Raad van State, 9 maart 2000, H01990224, rechtsoverweging
2.2.4
81
Kamerstukken II, 2013/14, 34 007, nr. 3, p. 3
82
M. Vols, Woonoverlast en het recht op privéleven, Boom Juridische Uitgevers, Den Haag,
2013, p. 208–209

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

19

Op grond van artikel 13b van de Opiumwet is de burgemeester bevoegd
tot oplegging van een last onder bestuursdwang indien in woningen of
lokalen dan wel in of bij woningen of zodanige lokalen behorende erven
op grond van de Opiumwet verboden producten worden verkocht,
verstrekt of afgeleverd dan wel daartoe aanwezig zijn. Een vorm van
bestuursdwang kan zijn het sluiten van de woning of het lokaal.83 Het
enkele feit dat er in de woning verboden middelen worden verkocht,
afgeleverd of verstrekt dan wel daartoe aanwezig zijn, is voldoende om
sluiting te rechtvaardigen.84 Bestuursdwang, ofwel de last onder
bestuursdwang, bestaat uit een last tot geheel of gedeeltelijk herstel van
de overtreding – in casu het verkopen, afleveren, of verstrekken, dan wel
daartoe aanwezig zijn van soft- of harddrugs – en de bevoegdheid om de
last door feitelijk handelen ten uitvoer te leggen, indien de last niet of niet
tijdig wordt uitgevoerd. In de praktijk bestaat de bestuursdwang meestal
uit de sluiting van het lokaal of de woning voor een bepaalde tijd. De
burgemeester komt bij het bepalen van de sluitingstermijn grote
beleidsvrijheid toe.85 In beginsel dient eerst een last te worden gegeven
met een termijn waarbinnen de belanghebbende orde op zaken kan
stellen86, maar de last kan vanwege spoedeisendheid, mits voldoende
gemotiveerd87, achterwege gelaten88 worden.
Op grond van artikel 13b van de Woningwet kan de gemeente de eigenaar
verplichten een gebouw, open erf of terrein in beheer te geven aan die
gemeente, of aan een persoon die, bedrijf dat of instelling die werkzaam is
op het gebied van huisvesting. Met de inwerkingtreding van de Wet tot
wijziging van de Woningwet in verband met het versterken van het
handhavingsinstrumentarium is deze beheermaatregel aangevuld en
verduidelijkt. De nieuwe beheerder zal het gebouw op de juiste wijze
moeten verhuren, dus veilig en conform de voorschriften, en indien nodig
herstelwerkzaamheden of aanpassingen aan het gebouw moeten laten
uitvoeren. Een gemeente kan overgaan tot deze maatregel, indien er
sprake is van herhaaldelijke overtredingen, zoals overbewoning of slecht
onderhoud, en er tevens sprake is van een bedreiging van de leefbaarheid
of een gevaar voor de gezondheid of de veiligheid.89
Deze wettelijke instrumenten bieden de mogelijkheid om bij structurele
overtredingen van de bouwregelgeving of delicten die strafbaar zijn
gesteld op basis van de Opiumwet de betreffende woning te sluiten of in
beheer te geven. Het zijn repressieve maatregelen, die gezien de
ingrijpendheid – zeker de sluiting van de woning – slechts sporadisch
kunnen worden ingezet en zich richten tot de eigenaar van de woning.
4.2.5 Gemeentewet
Op basis van artikel 172a van de Gemeentewet kan de burgemeester aan
een persoon die herhaaldelijk individueel of groepsgewijs de openbare
orde heeft verstoord of bij groepsgewijze verstoring van de openbare
orde een leidende rol heeft gehad, bij ernstige vrees voor verdere
verstoring van de openbare orde een gebiedsverbod, een groepsverbod
of een meldingsplicht opleggen. Een dergelijke gedragsaanwijzing kan
pas worden opgelegd als andere, minder ingrijpende maatregelen zijn
toegepast. Dit vloeit voort uit het subsidiariteitsbeginsel en het proportio83

R. van Binsbergen/E.P. van Rijkom, Kluwer Horeca
J.G. Brouwer en A.E. Schilder, Woonoverlast en de persoonlijke levenssfeer: naar een balans
tussen bescherming en beperking, NJCM-Bulletin 2011–3, p. 318–320
85
Afdeling bestuursrechtspraak Raad van State, 15 oktober 2008,LJN BF8983 en BF8992
86
Afdeling bestuursrechtspraak Raad van State, 16 september 2004, LJN AR2525
87
Rechtbank. Roermond 31 maart 2009, JG 09.0048, LJN BI1270
88
Rogier, Tekst & Commentaar Openbare Orde en Veiligheid
89
Kamerstukken II 2013/14, 33 798, nr. 3
84

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

20

naliteitsbeginsel.90 De regeling beoogt als sluitstuk van de bestuurlijke
handhaving, een maatregel mogelijk te maken waarbij diep kan worden
ingegrepen in de vrijheden van de overlastgever door middel van een
gebiedsverbod, meldingsplicht en groepsverbod.91 Deze bevoegdheid van
de burgemeester gaat verder dan de lichte bevelsbevoegdheid92art. 172
lien de noodbevelbevoegdheid.93 Een bevel op basis van artikel 172a van
de Gemeentewet kan op basis van het vierde lid van dit artikel slechts
gelden voor een door de burgemeester vast te stellen periode van ten
hoogste drie maanden met de mogelijkheid om die termijn ten hoogste
driemaal te verlengen met een periode van telkens ten hoogste drie
maanden. De bevoegdheden van de burgemeester op grond van artikel
172, 172a en 175 van de Gemeentewet, die ook ingezet kunnen worden
indien er sprake is van opruiing, haat zaaien of ronselen, bieden echter
uitsluitend de mogelijkheid om repressief op te treden; dus op het
moment dat deze activiteiten effectief plaatsvinden. Zo is bijvoorbeeld het
opleggen van een gebiedsverbod op basis van artikel 172a van de
Gemeentewet uitsluitend mogelijk nadat een persoon herhaaldelijk door
zijn gedragingen de openbare orde heeft verstoord. Deze maatregelen
hebben dus geen preventieve werking.
4.2.6 Initiatiefwetsvoorstel van Kamerlid Tellegen
Met het voorstel van wet van het Kamerlid Tellegen tot wijziging van de
Gemeentewet in verband met de aanpak van woonoverlast (Wet aanpak
woonoverlast)94 wordt voorgesteld om het mogelijk te maken dat de
burgemeester bij ernstige hinder aan gebruikers van een woning een
gedragsaanwijzing kan geven, indien de ernstige hinder redelijkerwijs niet
op een andere geschikte wijze kan worden tegengegaan. Dit wetsvoorstel
biedt de mogelijkheid om bij geconstateerde ernstige hinder voor
omwonenden in te grijpen, maar heeft geen preventieve werking in de zin
dat bewoners van wie vaststaat dat ze in het verleden structureel
overlastgevend of crimineel gedrag hebben vertoond, kunnen worden
geweigerd in gebieden waar de leefbaarheid ten gevolge van overlast en
criminaliteit sterk onder druk staat. Het betreft hier een maatregel ten
aanzien van zittende bewoners, die niet ziet op de instroom van woningzoekenden.
4.2.7 Conclusie
Bij de advisering over het wetsvoorstel tot wijziging van de Wbmgp en de
Huisvestingswet naar aanleiding van de evaluatie van de Wbmgp (Wet
uitbreiding Wet bijzondere maatregelen grootstedelijke problematiek),
waarin een eerder voorstel was opgenomen om de huidige praktijk van
screening te voorzien van een wettelijk kader en waarborgen, heeft de
Afdeling advisering opgemerkt95 dat niet zou zijn voldaan aan de
noodzakelijkheids- en proportionaliteitseis en dat de introductie van
nieuwe maatregelen en bevoegdheden pas aan de orde is, indien niet kan
worden volstaan met een optimale toepassing van bestaande wetgeving.
Zoals blijkt uit de beschrijving in paragraaf 4.2, bieden de bestaande
maatregelen geen mogelijkheden om leefbaarheidsproblemen ten
gevolge van overlast en criminaliteit te voorkomen.

90

Kamerstukken II 2007/08, 31 467, nr. 3, p. 41
Zie o.m. Kamerstukken II 2007/08, 31 467, nr. 3, p. 9–10, p. 16, 25 en 27;
Kamerstukken I 2009/10, 31 467, C, p. 1, 3–4 en 6
92
Artikel 172, derde lid van de Gemeentewet
93
Artikel 175 van de Gemeentewet
94
Kamerstukken II 2014/15, 34 007, nr. 6 en 7
95
Kamerstukken II 2013/14, 33 797, nr. 4
91

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

21

De bestaande wetgeving biedt voornamelijk repressieve maatregelen die
gericht zijn op «expulsion» (Woningwet, Opiumwet en Gemeentewet) en
enkel ingezet kunnen worden bij zeer ernstige vormen van overlast of
criminaliteit, omdat deze maatregelen een zware inbreuk maken op het
recht op privéleven. Deze instrumenten bieden geen preventieve
mogelijkheden die gericht zijn op «gate-keeping» om te voorkomen dat
overlastgevende of criminele woningzoekenden een woonruimte
betrekken in gebieden waar de leefbaarheid onder druk staat. Evenmin is
er een effectief middel om te voorkomen dat personen van wie bekend is
dat ze extremistisch of radicaal gedrag ontplooien, zich vestigen in
kwetsbare buurten en in de nabijheid van personen die vatbaar zijn voor
hun boodschap.
Vanuit de grondwettelijke en verdragsrechtelijke eisen volgt dat het
beperken van de vrijheid van vestiging en het recht op eerbiediging van
de persoonlijke levenssfeer met zich meebrengen dat selectieve woningtoewijzing ter beperking van overlastgevend en crimineel gedrag
uitsluitend mogelijk is op basis van een nauwkeurig omschreven
formeel-wettelijke grondslag waarbij rechtsbescherming wordt geboden
aan woningzoekenden en de gronden waarop een eventuele afwijzing kan
worden gebaseerd voldoende voorzienbaar zijn.
4.3 Evaluatie van de huidige praktijk van selectieve woningtoewijzing
Vooreerst dient te worden opgemerkt dat de meeste gemeenten die
selectieve woningtoewijzing toepassen op basis van convenanten en
zonder wettelijke grondslag, dit nog niet zo lang doen. Daardoor ontbreekt
vaak een evaluatie. Verder dient ten aanzien van de gemeenten waar
wordt gescreend op basis van politiegegevens en waar een evaluatie
heeft plaatsgevonden, te worden opgemerkt dat deze vorm van selectieve
woningtoewijzing op onderdelen verschilt van de wijze die wordt
voorgesteld in het huidige wetsvoorstel. Een groot verschil met het
huidige wetsvoorstel is dat de vormen van screening op basis van
politiegegevens die nu door een aantal gemeenten worden toegepast,
uitsluitend betrekking hebben op woningen die in eigendom zijn van
woningcorporaties. Hierdoor kunnen woningzoekenden die in de
desbetreffende buurt niet in aanmerking komen voor een corporatiewoning op basis van hun antecedenten in de politiegegevens, zich nog
steeds in die buurt vestigen in een particuliere huurwoning. Toepassing
van de screeningsmogelijkheid voor woningen die in eigendom zijn van
particuliere verhuurders is overigens één van de redenen waarom een
aantal gemeenten naar aanleiding van de evaluatie van de Wbmgp heeft
verzocht om dit wetsvoorstel.96 Ten slotte, moet worden vastgesteld dat
de gemeenten die nu een vorm van selectieve woningtoewijzing hanteren,
dit doen zonder dat de noodzaak, effectiviteit, proportionaliteit en
subsidiariteit ervan is beoordeeld door de Minster voor Wonen en
Rijksdienst. Het is op voorhand dus geen uitgemaakte zaak dat na
inwerkingtreding van dit wetsvoorstel de complexen, straten en gebieden
waar nu gescreend wordt op basis van politiegegevens ook allemaal
zullen worden aangewezen door de Minister voor Wonen en Rijksdienst.
Ook kan een gemeente besluiten de screening van woningzoekenden te
beëindigen. Anderzijds is niet uit te sluiten dat in andere gemeenten juist
de noodzaak wordt gevoeld om tot selectieve woningtoewijzing over te
gaan. Op het moment dat dit wetsvoorstel kracht van wet heeft gekregen
en in werking treedt, kunnen gemeenteraden een gemotiveerd verzoek
doen tot aanwijzing van een complex, straat of gebied waar selectieve
woningtoewijzing ter beperking van overlast en criminaliteit een noodzakelijk, geschikt, proportioneel en subsidiair instrument wordt geacht. De
96

Kamerstukken II 2011/12, 33 340, nr. 1 en bijlage 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

22

Minister voor Wonen en Rijksdienst zal deze aanvragen toetsen aan de
criteria die zijn opgenomen in artikel 6, eerste en tweede lid, van de
Wbmgp, waarbij hij ook om de zienswijze kan vragen van gedeputeerde
staten van de betreffende provincie.
Uit de enkele evaluaties die wel beschikbaar zijn97, blijkt dat in meer of
mindere mate een verbetering is te zien van de overlastsituatie in de
desbetreffende buurten. In één van de gemeenten is gedurende een
langjarige periode gescreend op zowel de aard van het inkomen, als op
crimineel en overlastgevend gedrag. Dit in het kader van een integrale,
meerjarige gebiedsaanpak. Uit de evaluatie blijkt dat in het betreffende
gebied sprake is van een verbetering. Gemeenten met minder ervaring
met het instrument veronderstellen dat er meer tijd nodig is om in de
cijfers zichtbare effecten te bereiken. Wel bestempelen gemeenten en het
grootste deel van de professionals die in de betreffende wijken werkzaam
zijn, en ook het merendeel van de bewoners, het instrument als positief.
Ze zien deze maatregel, naast de inzet van andere minder ingrijpende
instrumenten, als een belangrijk element van een integrale aanpak om de
negatieve spiraal in een wijk met een opeenstapeling van leefbaarheidsproblemen te doorbreken. Het instrument biedt zittende bewoners meer
zekerheid op woongenot.
De evaluaties laten ook zien dat jaarlijks relatief weinig woningzoekenden
geweigerd worden, zeker in vergelijking met de totale woningvoorraad.
Bovendien daalt het aantal geweigerden naarmate de screeningsmaatregel langer wordt ingezet omdat woningzoekenden weten dat ze
geweigerd kunnen worden op basis van overlastgevende en criminele
antecedenten. Als verklaring voor het lage aantal geweigerden wordt de
preventieve werking als gevolg van de expliciete communicatie over de
toepassing van de screening in bepaalde buurten richting woningzoekenden, genoemd. Als de uitkomst van de screening een «oranje» advies
is, wordt in sommige gemeenten een gesprek gevoerd met de betrokkene(n). Verder zijn er geen aanwijzingen dat voor geweigerde
huishoudens de mogelijkheid van het vinden van een alternatieve woning
elders in de gemeente afwijkt van die voor andere woningzoekenden.
Evenmin blijkt uit de bovenvermelde gemeentelijke evaluaties dat er
aanwijzingen zijn dat de selectieve woningtoewijzing leidt tot een negatief
«waterbedeffect».
Wel wordt geconstateerd dat de screening geen waterdicht systeem is en
dat bescheidenheid op zijn plaats is ten aanzien van wat van de maatregel
mag worden verwacht. Soms vindt er bijvoorbeeld alsnog woonoverlast
plaats door gescreende huishoudens, terwijl de gescreende personen zich
daarvoor nog niet eerder schuldig hadden gemaakt aan woonoverlast. De
maatregel biedt ook geen uitkomst indien het woningzoekenden betreft
die zich vanuit het buitenland in het gebied willen vestigen, omdat
hierover geen antecedenten bekend zijn.

97

Wijkaanpakplan Kolping. Evaluatie, gemeente Nijmegen Afdeling Onderzoek en Statistiek,
november 2011;
Veel groen, weinig rood, Evaluatie screening kandidaat-huurders Dichtersbuurt pilot
Amsterdam Nieuw-West, DSP-groep, maart 2013;
Twee jaar selectief toewijzen, Evaluatie van de pilot selectieve woningtoewijzing in Hambaken,
RIGO, september 2011.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

23

5. Het wetsvoorstel selectieve woningtoewijzing
5.1. Inleiding
Dit wetsvoorstel biedt gemeenten de mogelijkheid om woningzoekenden
met een crimineel of overlastgevend verleden te weren in complexen,
straten of gebieden die kampen met ernstige leefbaarheidsproblemen ten
gevolge van overlast en criminaliteit. Zoals al eerder aangegeven, wordt
onder criminaliteit mede verstaan radicale, extremistische en terroristische antecedenten.
Daarmee wordt de huidige screeningspraktijk voorzien van een noodzakelijke wettelijke grondslag, gestroomlijnd en voorzien van noodzakelijke
waarborgen. Voorgesteld wordt dat voor de verlening van een huisvestingsvergunning in een aangewezen complex, straat of gebied een VOG
gevraagd wordt, of de vergunning geweigerd wordt indien uit onderzoek
van de politiegegevens blijkt dat er een gegrond vermoeden bestaat dat
de huisvesting van de woningzoekende een negatief effect zal hebben op
de mate van overlast of criminaliteit.
Gezien de gegroeide praktijk op basis van convenanten tussen de
gemeente, woningcorporatie en politie is het noodzakelijk om deze
praktijk te stroomlijnen op basis van een degelijk toetsingskader, waarbij
de inbreuk op de persoonlijke levenssfeer zo beperkt mogelijk wordt
gehouden. Een regeling die een inbreuk kan opleveren op grondrechten
moet kenbaar en voorzienbaar zijn. In de wettekst is daarom een
uitputtende lijst opgenomen van feiten en misdragingen die in het
onderzoek op basis van politiegegevens mogen worden betrokken. Ook
laten de huidige convenanten te veel beoordelingsruimte omtrent de
weging die aan deze feiten wordt toegekend bij de beoordeling door de
burgemeester om al dan niet een positief advies af te geven. In dit
wetsvoorstel worden daarom ook de criteria aangegeven op basis
waarvan deze weging dient plaats te vinden.98
Bij de uitwerking van dit wetsvoorstel is rekening gehouden met de
staatsrechtelijke bevoegdheden van de verschillende bestuursorganen,
alsmede met de taken zoals die op basis van de Gemeentewet zijn
toebedeeld aan de verschillende organen. De taak van de politie is onder
meer de handhaving van de openbare orde en het opsporen van delicten
en niet het nemen van beslissingen of geven van advies betreffende het
verlenen van een huisvestingsvergunning. Bij het verlenen van een
huisvestingsvergunning dient een afweging gemaakt te worden tussen
het algemeen belang van het tegengaan van overlast en criminaliteit in
bepaalde complexen, straten of gebieden en het belang dat de woningzoekende heeft om zich daar te vestigen. Zo een belangenafweging dient
plaats te vinden door het bestuursorgaan dat primair verantwoordelijk is
voor het huisvestingsbeleid en de bevordering van de leefbaarheid. Dit is
het college van burgemeester en wethouders op basis van artikel 124,
eerste lid van de Grondwet. De gemeenteraad heeft een verordenende en
controlerende taak. Het opstellen van de huisvestingsverordening wordt
daarom belegd bij de gemeenteraad. Het college van burgemeester en
wethouders, dat belast is met de uitvoerende taken, wordt verantwoordelijk voor het verlenen van een huisvestingsvergunning of van een
zogenoemde woonverklaring.99 Vanwege het feit dat de instrumenten in
hoofdstuk 3 van de Wbmgp ingrijpende maatregelen zijn, is het noodzakelijk dat hierover een brede consensus bestaat die democratisch
gelegitimeerd is. Daarom wordt de bevoegdheid voor het aanvragen van
98
99

Zie paragraaf 5.2.2.7
Zie paragraaf 5.2.2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

24

een aanwijzing van complexen, straten of gebieden belegd bij de
gemeenteraad.
Een ander uitgangspunt is dat het verstrekken van politiegegevens aan en
het beoordelen van deze politiegegevens door verhuurders niet proportioneel is. Het betreft hier een inbreuk op de persoonlijke levenssfeer van
de woningzoekenden waar het gaat om de verstrekking van gevoelige
persoonsgegevens. Het is bovendien geen taak van een private partij om
een afweging te maken tussen het algemeen belang en het persoonlijk
belang van woningzoekenden.
In dit wetsvoorstel wordt daarom een wettelijke grondslag opgenomen
voor het uitsluitend verstrekken van deze politiegegevens aan het college
van burgemeester en wethouders in het kader van de verlening van een
huisvestingsvergunning voor een woonruimte in een door de Minister
voor Wonen en Rijksdienst aangewezen complex, straat of gebied.
Daarnaast zal het raadplegen van de politiegegevens worden beperkt en
gestroomlijnd. Het College bescherming persoonsgegevens heeft in zijn
definitieve bevindingen betreffende onderzoek naar selectief woningtoewijzingsbeleid Graafsewijk100 aangegeven dat het raadplegen van
gegevens uit het register zware criminaliteit niet proportioneel en niet
noodzakelijk is voor het doel, namelijk de toewijzing van een woning.
Daarom wordt in het wetsvoorstel de raadpleging van gegevens door de
politie beperkt tot de gegevens die worden verwerkt met het oog op de
uitvoering van de dagelijkse politietaak, op grond van artikel 8 van de
Wpg, en dan nog enkel die gegevens die relevant zijn om er een gegrond
vermoeden op te baseren of de huisvesting van de woningzoekende een
bedreiging is voor de leefbaarheid door overlastgevende en criminele
activiteiten. Zowel de aanvrager van de huisvestingsvergunning als de
personen van 16 jaar en ouder die met de aanvrager de woning in gebruik
willen nemen, worden gescreend. Dit is noodzakelijk omdat niet alleen de
aanvrager maar ook andere leden van het huishouden een directe invloed
kunnen hebben op de mate van overlast en criminaliteit in de buurt.
Verder is gebleken dat geen enkele gemeente die op dit moment het
instrument screening toepast, onderscheid maakt in de periode dat de
aspirant-huurder in de gemeente of regio woont. In enkele gemeenten
wordt het instrument ingezet om de concentratie van bepaalde overlastgevende en criminele families te doorbreken. Dit kan niet worden
bewerkstelligd als de screening slechts kan worden toegepast op
woningzoekenden die korter dan zes jaar101 woonachtig zijn in de regio.
Verder biedt noch onderzoek voor de VOG, noch onderzoek op basis van
politiegegevens de mogelijkheid om de antecedenten van personen
afkomstig uit het buitenland na te gaan. Dit is in de werkgroep screening
niet als probleem aan de orde gesteld.
Ook worden krachtens dit wetsvoorstel ten behoeve van het onderzoek op
basis van de politiegegevens de noodzakelijke waarborgen geboden voor
de verwerking, de verstrekking, het beheer en de vernietiging van de
verstrekte gegevens.
Met dit wetsvoorstel wordt tevens de rechtsgelijkheid en de rechtsbescherming veilig gesteld voor woningzoekenden.

100

Brief van college bescherming persoonsgegevens d.d. 12 juni 2007 met kenmerk z2005-00314,
inzake de definitieve bevindingen inzake onderzoek naar selectief woningtoewijzingsbeleid
Graafsewijk.
101
Artikel 8 van de Wbmgp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

25

Daarnaast wordt het met dit wetsvoorstel mogelijk gemaakt om selectieve
woningtoewijzing in te zetten indien dat noodzakelijk is ter voorkoming
van radicalisering, extremisme en terrorisme. In bepaalde gebieden blijkt
dat radicale en extremistische ideeën gemakkelijk wortel schieten en meer
dan elders mensen gerekruteerd worden voor extremistische organisaties.
Veelal, maar niet uitsluitend, betreft dit jongeren met een zwakke
sociaaleconomische positie en weinig toekomstperspectief. Ook andere
activiteiten zoals het haat zaaien of het oproepen tot gewelddadigheden
tegen andere bevolkingsgroepen komen er voor. Daarom kan het
noodzakelijk zijn om de instroom van mensen van wie vaststaat dat ze in
het verleden dit soort gedrag hebben ontplooid, te voorkomen. Het
aanzetten tot haat of gewelddadigheden, opruiing, of het ronselen voor
een terroristische beweging vormen een zware inbreuk op de
leefbaarheid102 en zullen maatschappelijke spanningen tussen verschillende bevolkingsgroepen doen escaleren. In dat verband kan het
noodzakelijk zijn om – juist ter voorkoming van strafbare feiten – de
personen die zich bezig houden met deze handelingen, te weren uit
gebieden waar veel personen wonen die potentieel vatbaar zijn voor dit
soort oproepen tot strafbare feiten die de fundamenten van de rechtsstaat
raken.
Ten slotte heeft deze maatregel een preventieve werking. Woningzoekenden die weten dat ze in het recente verleden overlastgevend of
crimineel gedrag hebben ontplooid, weten dat ze geen huisvestingsvergunning krijgen en zullen zich waarschijnlijk ook niet aanmelden voor een
woning in een aangewezen complex, straat of gebied.
5.2 Selectieve woningtoewijzing ter beperking van overlastgevend en
crimineel gedrag
5.2.1 Werkwijze in het algemeen
Indien de gemeente gebruik wil maken van selectieve woningtoewijzing,
dient de gemeenteraad een verzoek in bij de Minister voor Wonen en
Rijksdienst tot aanwijzing van een complex, straat of gebied. In het
verzoek geeft de gemeenteraad aan of hij daarbij gebruik zal maken van
een VOG of een onderzoek op basis van politiegegevens. Na aanwijzing
stelt de gemeenteraad een huisvestingsverordening op, dan wel past de
gemeenteraad de bestaande verordening daarop aan. Een woningzoekende die een woning wil huren in een aangewezen complex, straat of
gebied doet een aanvraag voor een huisvestingsvergunning. Deze
maatregel omvat ook de woningen van particuliere verhuurders in de
aangewezen complexen, straten of gebieden. In de huisvestingsverordening zijn deze complexen, straten of gebieden vastgelegd. Deze
maatregel geldt niet voor aspirant-kopers.
Indien de gemeenteraad geopteerd heeft voor het gebruik van de VOG,
overlegt de woningzoekende de gegevens die noodzakelijk zijn voor de
beoordeling van zijn aanvraag op basis van de huisvestingsverordening,
alsmede de VOG over hem en zijn huisgenoten van 16 jaar en ouder. Het
college van burgemeester en wethouders neemt op basis van die
gegevens een besluit.
Indien de gemeenteraad in de aanvraag tot aanwijzing geopteerd heeft
voor een onderzoek op basis van politiegegevens, overlegt de woningzoekende de noodzakelijke gegevens voor de aanvraag van de huisvestingsvergunning op basis van de Huisvestingswet 2014. Het college van
102

Kamerstukken II 2013/2014, 29 754, nr. 253: Actieprogramma Integrale Aanpak Jihadisme d.d.
29 augustus 2014 (maatregel 20c)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

26

burgemeester en wethouders beoordeelt deze aanvraag. Indien er geen
huisvestingsverordening is op basis van de Huisvestingswet 2014 in
verband met schaarste aan goedkope woonruimte, kan deze stap
uiteraard worden overgeslagen. Indien de woningzoekende in aanmerking
komt voor de betreffende woning, verzoekt vervolgens het college van
burgemeester en wethouders de politiechef van de regionale eenheid tot
het verstrekken van een overzicht van de relevante politiegegevens over
de aanvrager en zijn huisgenoten met een leeftijd van 16 jaar en ouder.
Hierbij geldt een terugkijkperiode van maximaal twee jaar voor personen
beneden de 18 jaar en van maximaal vier jaar voor personen vanaf 18
jaar, zodat uitsluitend gegevens over gedragingen begaan vanaf het
veertiende levensjaar kunnen worden verstrekt. Deze ondergrens komt
overeen met die van de «midden adolescentieperiode» (14–17-jarigen).103
In deze leeftijdsgroep is de delinquentie onder minderjarigen het
hoogst.104 De politiechef van de regionale eenheid overlegt vervolgens de
relevante gegevens, alsmede een duiding ervan, aan het college van
burgemeester en wethouders. De gegevens worden niet verstrekt als
hierdoor een lopend strafrechtelijk onderzoek kan worden belemmerd.
Over de gegevensverstrekking kunnen in het driehoeksoverleg tussen
burgemeester, politie en officier van justitie nadere afspraken worden
gemaakt.

103
104

Rapport «Jeugdcriminaliteit: risico’s en bescherming», Van der Laan en Blom, 2006.
In 2010 gaf bijna 17 procent van de 10- en 11-jarigen aan dat ze zich in de voorafgaande 12
maanden aan een van de 27 voorgelegde delicten schuldig hadden gemaakt (geweld;
vermogensfeiten; delicten in de categorie vernieling en openbare orde en gezag). Dit
percentage stijgt tot 43 procent onder de 14- en 15-jarigen en de 16- en 17-jarigen. Zie: A. van
der Laan & M. Blom, Jeugdcriminaliteit in de periode 1996–2010. Ontwikkelingen in zelfgerapporteerde daders, door de politie aangehouden verdachten en strafrechtelijke daders op basis
van de Monitor Jeugdcriminaliteit. Den Haag, WODC/CBS cahier 2011–2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

27

Uit overwegingen van efficiëntie en standaardisatie verdient het aanbeveling om het selecteren van de relevante politiegegevens en de duiding
ervan binnen de politieorganisatie te beleggen bij het informatieknooppunt. Het college van burgemeester en wethouders beoordeelt
vervolgens op basis van deze gegevens volgens de beoordelingssystematiek van het voorgestelde vierde lid van artikel 10b of er al dan niet een
gegrond vermoeden is dat de aanvrager overlastgevend of crimineel
gedrag zal ontplooien in een aangewezen complex, straat of gebied en
verleent op grond daarvan al dan niet de huisvestingsvergunning.
5.2.2 Werkwijze in detail
5.2.2.1 Complexen, straten en gebieden
Op basis van de huidige tekst van de Wbmgp is het mogelijk dat binnen
een door de Minister voor Wonen en Rijksdienst aangewezen gebied de
gemeenteraad bepaalde categorieën van woonruimte aanwijst waarop de
vergunningsplicht van toepassing is. In de praktijk – en zeker met
betrekking tot selectieve woningtoewijzing op basis van overlastgevende
of criminele antecedenten – blijkt echter dat het niet altijd noodzakelijk is
om een geheel gebied aan te wijzen en dat in bepaalde gevallen de
ernstige leefbaarheidsproblemen zich concentreren in één of meer
complexen of straten. Mede in verband met de proportionaliteit van de
maatregel wordt daarom voorgesteld om het mogelijk te maken niet enkel
gebieden aan te wijzen, maar ook specifieke complexen of straten. Door

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

28

dit in het voorstel te expliciteren wordt benadrukt dat de maatregel enkel
wordt ingezet waar hij daadwerkelijk noodzakelijk is. Ook de woonruimteverdeling op basis van de aard van het inkomen of sociaaleconomische
kenmerken105 kan daardoor beperkter en specifieker worden ingezet.
5.2.2.2 Aanvraag voor de aanwijzing van een complex, straat of
gebied
Indien een gemeente gebruik wil maken van selectieve woningtoewijzing,
dan moet de gemeenteraad bij de Minister voor Wonen en Rijksdienst een
aanvraag doen om de complexen, straten of gebieden aan te wijzen waar
deze maatregel zal gelden.106 De aanvraag wordt door de gemeenteraad
als democratisch gelegitimeerd orgaan gedaan, omdat een dergelijke
ingrijpende maatregel voldoende draagvlak moet hebben binnen een
gemeente. Daarnaast is het de bevoegdheid van de gemeenteraad om op
basis van de Huisvestingswet 2014 een huisvestingsverordening vast te
stellen. Aangezien voor de toepassing van de huidige maatregelen,
bedoeld in artikel 8 en 9 van de Wbmgp, alsmede voor de selectieve
woningtoewijzing op basis van overlastgevende en criminele antecedenten ook een huisvestingsverordening is voorgeschreven107, ligt het
voor de hand om de aanvraag die daaraan ten grondslag ligt eveneens bij
de gemeenteraad te beleggen.
Indien de gemeenteraad een aanvraag tot aanwijzing van een complex,
straat of gebied wil doen, ligt het in de rede om hierover, net als bij de
voorbereiding van de vaststelling of wijziging van een huisvestingsverordening108 overleg te plegen met betrokken relevante organisaties in de
gemeente, zoals woningcorporaties en woonconsumentenorganisaties,
alsmede met omliggende gemeenten in de woningmarktregio.
De maatregel kan enkel worden ingezet als een ultimum remedium.
Daarom dient de gemeenteraad in de aanvraag voldoende aannemelijk te
maken dat de selectieve woningtoewijzing op basis van overlastgevende
of criminele, waaronder ook extremisme en terrorisme wordt verstaan,
antecedenten een noodzakelijk en geschikt middel is, en voldoet aan de
eisen van subsidiariteit en proportionaliteit.109 Hierbij wordt aangegeven
wat de problematiek in het complex, de straat of het gebied is, inclusief
cijfermatige onderbouwing, en welke instrumenten al worden ingezet om
de leefbaarheid in dat gebied te verbeteren. De selectieve woningtoewijzing op basis van overlastgevende of criminele antecedenten dient
namelijk onderdeel te zijn van een integrale gebiedsgerichte aanpak van
de leefbaarheid onder regie van de gemeente. De vorm en inhoud van de
aanpak is maatwerk. Omdat deze maatregel ingrijpend is en een inbreuk
maakt op grondrechten, is het niet toelaatbaar dat dit instrument
preventief wordt ingezet in gebieden waar de situatie nog niet zo ernstig
is. In dat geval zou de maatregel noch noodzakelijk, noch proportioneel
zijn en dienen eerst andere minder ingrijpende maatregelen te worden
toegepast.
Ook dient de gemeenteraad aan te geven of hij bij de selectieve woningtoewijzing voor de betreffende complexen, straten of gebieden gebruik wil
maken van de VOG of van een onderzoek op basis van de politiegegevens
en waarom hij daarvoor opteert. Het is immers voor de Minister voor
Wonen en Rijksdienst noodzakelijk om te weten welk instrument wordt
105

Artikel 8 en 9 van de Wbmgp
Artikel 5, eerste lid van de Wbmgp
Zie ook paragraaf 5.2.2.5
108
Artikel 6 van de Huisvestingswet 2014
109
Artikel 6, eerste lid van de Wbmgp
106
107

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

29

ingezet in verband met de beoordeling van de geschiktheid en proportionaliteit van de maatregel. Het verschil tussen de VOG en het onderzoek op
basis van politiegegevens wordt nader toegelicht onder paragraaf 5.2.2.4.
Met het oog op de privacygevoeligheid van de gegevens zal de gemeenteraad tevens gevraagd worden om in de aanvraag aan te geven hoe het
interne verwerkingsproces van de persoonsgegevens wordt vormgegeven.
Verder dient de gemeenteraad aannemelijk te maken dat personen die
zich door deze maatregel niet kunnen vestigen in een aangewezen
complex, straat of gebied over voldoende mogelijkheden beschikken om
zich binnen de regio waarin de gemeente gelegen is, te kunnen
huisvesten.
Een aanwijzing is voor een periode van maximaal vier jaren110 en kan
maximaal vier keer op verzoek van de gemeenteraad verlengd worden
voor een periode van maximaal vier jaren. Bij een verlenging zal een
evaluatie van de toegepaste maatregel(en) over de voorafgaande periode
onderdeel dienen uit te maken van de aanvraag. Het college van burgemeester en wethouders wordt geacht hiervoor de noodzakelijke gegevens
bij te houden. Dit is noodzakelijk opdat de Minister voor Wonen en
Rijksdienst de geschiktheid van het instrument in een aangewezen
complex, straat of gebied kan beoordelen. In de (verlengings)aanvraag zal
ook aangegeven dienen te worden op welke wijze monitoring van de
uitvoering zal plaatsvinden.111 Bij algemene maatregel van bestuur
kunnen hieromtrent nadere voorschriften worden gegeven.
Indien een gemeente zowel de selectieve woningtoewijzing ter beperking
van overlastgevend en crimineel gedrag, als de huidige instrumenten
bedoeld in artikel 8 of artikel 9 van de Wbmgp wil toepassen, dan moet
dat apart worden gemotiveerd binnen een aanvraag.
Voor gebieden die al voor de inwerkingtreding van dit wetsvoorstel zijn
aangewezen voor toepassing van de maatregelen, bedoeld in artikel 8 of 9
van de Wbmgp, moet een nieuwe aanvraag worden ingediend, indien de
gemeente in die gebieden het instrument van selectieve woningtoewijzing
ter beperking van overlastgevend en crimineel gedrag wil toepassen.
Omgekeerd geldt ook dat, indien een complex, straat of gebied is
aangewezen voor selectieve woningtoewijzing ter beperking van
overlastgevend en crimineel gedrag, en de gemeenteraad later toepassing
wil geven aan de instrumenten, bedoeld in artikel 8 of 9 van de Wbmgp,
daarvoor een nieuwe aanvraag zal moeten worden gedaan. De reden
hiervoor is dat de (cijfermatige) onderbouwing van de aanvraag en
onderhavige problematiek per toe te passen instrument verschilt. Het kan
immers noodzakelijk en geschikt zijn om te sturen op de aard van het
inkomen of andere sociaaleconomische kenmerken vanwege een
eenzijdige bevolkingssamenstelling, maar dit hoeft niet te betekenen dat
er ook problemen zijn op het terrein van leefbaarheid als gevolg van
overlast of criminaliteit.
De inzet van verschillende instrumenten voor selectieve woningtoewijzing
hoeft niet dezelfde aangewezen complexen, straten of gebieden te
betreffen. Indien een aanvraag wordt ingediend voor complexen, straten
of gebieden waar het noodzakelijk is om meerdere instrumenten uit
hoofdstuk 3 van de Wbmgp in te zetten, kan dit uiteraard in één aanvraag
gebeuren. Het is ook mogelijk om verschillende (in de gemeente verspreid
liggende) complexen, straten en gebieden te bundelen in één aanvraag
110
111

Artikel 5, tweede lid van de Wbmgp
Zie hoofdstuk 9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

30

ten behoeve van de aanwijzing voor toepassing van artikel 8 en/of 9 van
de Wbmgp. Zoals hierboven toegelicht, is per instrument wel een goede
(cijfermatige) onderbouwing noodzakelijk. Goedkeuring van de aanvraag
door de Minister voor Wonen en Rijksdienst betekent dat de gemeenteraad de gehele verzameling aangevraagde complexen, straten of
gebieden in de huisvestingsverordening vastlegt. Dit is echter ook
mogelijk door middel van het in de verordening opnemen van een
algemene verwijzing naar de goedgekeurde aanvra(a)g(en) in het kader
van de toepassing van de huidige maatregelen, bedoeld in artikel 8 of 9
van de Wbmgp, als voor de selectieve woningtoewijzing ter beperking van
overlastgevend en crimineel gedrag. In dat geval moet(en) de goedgekeurde aanvra(a)g(en) door de gemeente op een voor een ieder toegankelijke wijze openbaar worden gemaakt, bijvoorbeeld als appendix of bijlage
bij de verordening.112
Omdat de huidige verzoeken tot aanwijzing voor toepassing van de
maatregelen, bedoeld in de artikelen 8 en 9 van de Wbmgp, vaak veel
voorbereiding vergen, zal op verzoek en in overleg met de werkgroep een
handleiding worden opgesteld voor zowel de aanvraag voor toepassing
van de artikelen 8 en 9 van de Wbmgp, als voor de aanvraag inzake
selectieve woningtoewijzing ter beperking van overlastgevend en
crimineel – waaronder radicaliserend, extremistisch of terroristisch –
gedrag.
5.2.2.3 Aanwijzing door de Minister voor Wonen en Rijksdienst
De aanwijzing door de Minister voor Wonen en Rijksdienst wordt
noodzakelijk geacht enerzijds vanwege de ingrijpendheid van de
maatregel en anderzijds vanwege de beperking van grondrechten die
ermee gepaard gaat. De Minister voor Wonen en Rijksdienst beoordeelt
de aanvraag op basis van de criteria, genoemd in artikel 6, eerste en
tweede lid van de Wbmgp. Allereerst beoordeelt de Minister voor Wonen
en Rijksdienst of op basis van de door de gemeenteraad in de aanvraag
geschetste problematiek de inzet van het instrument noodzakelijk en
geschikt is, alsmede of de inbreuk die de maatregelen maken op de
grondrechten van woningzoekenden proportioneel en subsidiair is.
Daarbij zal hij afwegen of het gekozen instrument (de VOG of het
onderzoek op basis van de politiegegevens) het meest effectief, geschikt
en proportioneel is voor de bestrijding van de geschetste problematiek.
De Minister voor Wonen en Rijksdienst beoordeelt ook of er door de
beoogde aanwijzing van de in de aanvraag genoemde complexen, straten
of gebieden in een regio niet te veel woonruimte wordt aangewezen,
zodat woningzoekenden die zich niet in die complexen, straten of
gebieden kunnen huisvesten, voldoende mogelijkheden houden om
binnen de regio passende huisvesting te vinden. Daartoe kan de Minister
voor Wonen en Rijksdienst advies vragen aan gedeputeerde staten van de
provincie waarin de gemeente gelegen is.113 De gemeenteraad heeft tot
taak om de problematiek in de eigen gemeente aan te pakken, maar de
aanwijzing mag er niet toe leiden dat daardoor de vrijheid van vestiging in
de regio te zeer wordt beperkt.
Op basis van artikel 7 van de Wbmgp kan de Minister voor Wonen en
Rijksdienst een eenmaal verleende aanwijzing ook intrekken, indien de
toepassing van de maatregelen niet langer noodzakelijk, geschikt,
proportioneel of subsidiair is, of indien blijkt dat personen die niet in
112
113

Zie paragraaf 5.2.2.5
Artikel 6, derde lid van de Wbmgp (na inwerkingtreding van dit wetsvoorstel artikel 6, vierde
lid)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

31

aanmerking komen voor een huisvestingsvergunning in een aangewezen
complex, straat of gebied onvoldoende mogelijkheden hebben om elders
in de regio passende huisvesting te vinden.
Ten slotte dient nog vermeld te worden dat een afschrift van iedere
aanvraag en iedere beslissing hierop van de Minister voor Wonen en
Rijksdienst zal worden toegezonden aan de beide Kamers der StatenGeneraal.
5.2.2.4 Verklaring omtrent het gedrag (VOG) of onderzoek op
basis van politiegegevens
In dit wetsvoorstel worden twee manieren voorgesteld waarop een
screening van woningzoekenden kan plaatsvinden. Bij de verlening van
een huisvestingsvergunning voor een aangewezen complex, straat of
gebied kan ofwel een VOG worden verlangd ofwel een onderzoek worden
gedaan op basis van politiegegevens. Hierna worden beide instrumenten
besproken. Daarna volgt een beschrijving van de wijze waarop de
gemeenteraad een afweging kan maken tussen beide instrumenten.
a. Onderzoek op basis van de VOG
De VOG is een wettelijk geregeld instrument dat op basis van de
aanwijzing van een complex, straat of gebied kan worden ingezet bij
selectieve woningtoewijzing op basis van overlastgevende of criminele
antecedenten. Een VOG is een verklaring van de Minister van Veiligheid
en Justitie dat uit onderzoek met betrekking tot het gedrag van de
betrokkene geen bezwaren tegen die persoon zijn gebleken. Bij de
beoordeling van de aanvraag wordt gelet op het risico voor de samenleving in verband met het doel waarvoor de afgifte is gevraagd. Dit wordt
afgewogen tegen het belang van de betrokkene.114 Een VOG dient te
worden aangevraagd via de gemeente waar de aanvrager staat
ingeschreven in de basisregistratie personen of via het internet. Bij de
aanvraag van een VOG dienen leges betaald te worden. Bij de beoordeling van een VOG-aanvraag kan de Minister van Veiligheid en Justitie
kennis nemen van de op de aanvrager betrekking hebbende justitiële
gegevens, evenals in bepaalde gevallen van de politiegegevens.115
Daarnaast kan de Minister van Veiligheid en Justitie, indien daartoe
aanleiding is, inlichtingen inwinnen bij het Openbaar Ministerie en
reclasseringsinstellingen. Toepassing van dit wettelijk instrument door de
dienst Justis van het Ministerie van Veiligheid en Justitie is gebonden aan
beleidsregels.116 In de beleidsregels voor toepassing van de VOG bij
selectieve woningtoewijzing zal worden vastgelegd waarop specifiek
wordt gescreend bij een VOG die wordt aangevraagd voor het doel van
het verkrijgen van een huisvestingsvergunning. De feiten en gedragingen
die in deze beleidsregel worden opgenomen, betreffen de strafrechtelijk
vervolgbare gedragingen uit de lijst die is opgenomen in artikel 10a,
tweede lid, van dit wetsvoorstel.
Hierdoor zal een aantal overlastgevende gedragingen dat niet strafrechtelijk vervolgd is, niet bij de beoordeling tot het al dan niet verlenen van
een VOG kunnen worden meegewogen. Voorgesteld wordt dat bij de
aanvraag van de huisvestingsvergunning zowel de aanvrager, als
personen van 16 jaar en ouder die met de aanvrager de woning in gebruik
willen nemen, een VOG dienen te overleggen. De aanvraag kan op grond
van de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens alleen worden
114

Artikel 28 van de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens
Artikel 36, eerste lid, van de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens
116
Staatscourant 2013, 5409 (Beleidsregels VOG-NP-RP 2013)
115

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

32

geweigerd als de betrokkene relevante justitiële documentatie heeft117,
waarbij voor personen van 18 jaar en ouder een terugkijkperiode geldt
van vier jaren en voor personen tussen de 16 en 18 jaar een terugkijkperiode van twee jaren. Politiegegevens kunnen pas bij de beoordeling
worden betrokken als er in de relevante periode een beslissing door het
Openbaar Ministerie of de rechter is genomen over het plegen van een
strafbaar feit door de betrokkene. De politiegegevens kunnen dus niet in
alle gevallen worden geraadpleegd en zijn op zichzelf staand niet
doorslaggevend in de beoordeling. De beslissing tot het al dan niet
verlenen van een VOG wordt aan de aanvrager ervan toegezonden. Deze
kan de ontvangen VOG dan overleggen bij de aanvraag van een huisvestingsvergunning voor een woonruimte in een aangewezen complex, straat
of gebied. Volgens de dienst Justis kan het merendeel van de VOG’s,
indien er geen strafvorderlijke of justitiële antecedenten gevonden
worden over de betrokken persoon, binnen één week worden verstrekt.
b. Onderzoek op basis van politiegegevens
De politie raadpleegt bij een onderzoek in verband met selectieve
woningtoewijzing in eerste instantie aan de hand van de naam van de
aanvrager en zijn huisgenoten en eventueel de geboortedata de basisregistratie van de politie, dat wil zeggen: de gegevens die worden verwerkt
met het oog op de dagelijkse uitvoering van de politietaak.118
Daaruit worden de relevante gegevens geselecteerd met betrekking tot de
feiten en gedragingen die in de huisvestingsverordening zijn opgenomen
uit de in het voorgestelde tweede lid van artikel 10a van dit wetsvoorstel
genoemde overlastgevende en criminele gedragingen. Gegevens die geen
betrekking hebben op de in de huisvestingsverordening opgenomen
gedragingen, worden niet in het onderzoek betrokken. Ook gedragingen
die wel voorkomen in de politiegegevens en in de huisvestingsverordening zijn opgenomen, maar geen betrekking hebben op de betrokkene
of waarvan de betrokkene niet de veroorzaker is, worden niet verstrekt
aan het college van burgemeester en wethouders. Dit geldt ook voor
informatie waarvan duidelijk is dat deze niet relevant is voor de door het
college van burgemeester en wethouders te nemen beslissing om al dan
niet een huisvestingsvergunning te verlenen. Er geldt een maximale
terugkijkperiode van vier jaren voor personen van 18 jaar en ouder en een
maximale terugkijkperiode van twee jaren voor personen tussen de 16 en
18 jaar.
Indien de geselecteerde gegevens aanleiding geven tot nader onderzoek,
kan de politie ook het HKS en de opgemaakte processen-verbaal voor
misdrijven119 raadplegen.
Bij twijfel of onduidelijkheid kan bij de agent die de gegevens heeft
opgetekend, navraag gedaan worden over de verdere toedracht van de
opgetekende gedragingen. Zo kan het bijvoorbeeld van belang zijn om te
achterhalen of bij een melding van overlast door de buren de betrokkene
wel degelijk de veroorzaker van de overlast is. Het doel van het onderzoek,
namelijk het verbeteren van de leefbaarheid en het voorkomen van
overlast en crimineel gedrag, moet altijd leidend zijn bij de beoordeling
welke informatie relevant is. In het licht van lopend strafrechtelijk
onderzoek kan het noodzakelijk zijn om bepaalde gegevens nog niet te
verstrekken omdat dit het onderzoek mogelijk zou frustreren. In dat geval

117

Artikel 35, eerste lid van de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens
Artikel 8 van de Wpg
119
Artikel 13 van de Wpg
118

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

33

worden deze gegevens niet verstrekt aan het college van burgemeester en
wethouders.
Een nadere duiding van de relevante gegevens wordt eveneens verstrekt
aan het college van burgemeester en wethouders. Deze duiding is van
belang om de relevantie van de gevonden politiegegevens te kunnen
beoordelen en om oneigenlijke meldingen uit te sluiten. Politiegegevens
moeten immers bezien worden binnen de gehele context waarbij onder
meer van belang is wie een melding doet en de achtergrond hiervan. In de
duiding kan de politiechef ook meedelen dat in het kader van lopend
strafrechtelijk onderzoek bepaalde politiegegevens niet worden verstrekt.
In het driehoeksoverleg tussen burgemeester, politie en officier van
justitie kunnen afspraken gemaakt worden over de termijn waarbinnen de
relevante gegevens verstrekt moeten worden. Deze termijn dient zo kort
mogelijk te zijn om huurderving door leegstand te voorkomen.
De politie verstrekt de gegevens vanuit privacy-overwegingen alleen aan
het college van burgemeester en wethouders en dus niet aan de woningcorporatie of aan een particuliere verhuurder, ook niet als deze in mandaat
het verzoek tot onderzoek bij de politie heeft gedaan.
Op basis van de politiegegevens en de duiding daarbij besluit het college
van burgemeester en wethouders of de woningzoekende in aanmerking
komt voor een huisvestingsvergunning.
De voorgestelde werkwijze past binnen het semigesloten systeem van
gegevensverstrekking op basis van de Wpg. Het verstrekken van
politiegegevens aan andere bestuurorganen of instanties is geen unicum.
Op basis van de artikelen 4.1 tot en met 4.8 van het Bpg worden politiegegevens voor uiteenlopende doeleinden verstrekt aan verschillende
bestuursorganen en instellingen. Zo worden politiegegevens onder meer
verstrekt aan luchtvaartmaatschappijen120, de Immigratie- en Naturalisatiedienst121, het Waarborgfonds motorverkeer122, Stichting Centraal
Bureau Rijvaardigheidsbewijzen123 en de Nederlandsche Bank124. Dit
wetsvoorstel sluit daar bij. Ook aan gemeenten worden al politiegegevens
verstrekt in het kader van tal van wettelijke taken zoals de Jeugdwet en de
Wet maatschappelijke ondersteuning 2015125, de Rijkswet op het
Nederlanderschap126, het Reglement op de Orde van de Nederlandse
Leeuw en de Orde van Oranje-Nassau127, de Drank- en horecawet en de
Wet op de kansspelen128 en de Wet Bibob129. Daarnaast worden politiegegevens ook in het kader van huisvesting van vreemdelingen verstrekt aan
bijvoorbeeld het Centraal Orgaan opvang asielzoekers130. Hieruit blijkt dat
politiegegevens zowel in het kader van huisvesting als ook door de
gemeente voor tal van andere doelen worden gebruikt. In lijn hiermee
kunnen op basis van dit wetsvoorstel politiegegevens worden betrokken
bij de verlening van huisvestingsvergunningen door het college van
burgemeester en wethouders voor aangewezen complexen, straten en

120

Artikel 4:1, eerste lid, onderdeel b, van het Besluit politiegegevens
Artikel 4:1, eerste lid onderdeel a, van het Besluit politiegegevens
122
Artikel 4:2, eerste lid, onderdeel d, van het Besluit politiegegevens
123
Artikel 4:2, eerste lid, onderdeel e, van het Besluit politiegegevens
124
Artikel 4:3, tweede lid, onderdeel a, van het Besluit politiegegevens
125
Artikel 4:2, eerste lid, onderdeel i, van het Besluit politiegegevens
126
Artikel 4:3, eerste lid, onderdeel b, van het Besluit politiegegevens
127
Artikel 4:3, eerste lid, onderdeel i, van het Besluit politiegegevens
128
Artikel 4:3, vijfde lid, van het Besluit politiegegevens
129
Artikel 4:3, eerste lid, onderdeel l, van het Besluit politiegegevens.
130
Artikel 4:2, eerste lid, onderdeel v, van het Besluit politiegegevens
121

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

34

gebieden. Hiertoe zal ook het Bpg gewijzigd worden bij de algemene
maatregel van bestuur op basis van dit wetsvoorstel.
c. Keuze tussen VOG en onderzoek op basis van politiegegevens
Afhankelijk van de problematiek en de mate en aard van overlast en
criminaliteit in een complex, straat of gebied dient de gemeenteraad in de
aanvraag tot aanwijzing ervan gemotiveerd aan te geven voor welk
instrument gekozen wordt. In voorbereiding van de aanvraag tot
aanwijzing van een complex, straat of gebied is het wenselijk om de keuze
voor de VOG of het onderzoek op basis van politiegegevens ook in het
driehoeksoverleg tussen burgemeester, politie en officier van justitie te
bespreken.
Een VOG is een geschikt instrument om een overzicht te krijgen van het
strafrechtelijk verleden van de betrokkenen. Indien de nadruk ligt op het
weren van personen met criminele antecedenten is de VOG een geschikt
en met wettelijke waarborgen omkleed instrument.
Indien de gemeenteraad van oordeel is dat op basis van de problematiek
in een complex, straat of gebied, in overwegende mate gegevens
noodzakelijk zijn die niet tot een strafvervolging hebben geleid, maar waar
de politie wel toegang toe heeft, biedt een VOG geen aanknopingspunten.
Hierbij kan gedacht worden aan vormen van (woon-)overlast, kwesties die
bestuursrechtelijk zijn afgedaan, zoals overtredingen van de algemene
plaatselijke verordening of strafbare gedragingen die niet tot strafvervolging hebben geleid. Politiegegevens geven inzicht in het algemene
gedrag van personen. Hierbij dient te worden benadrukt dat het bij de
beoordeling van de politiegegevens niet gaat om een alleenstaand feit,
maar om een patroon van gedragingen. Niet een eenmalige melding of
constatering van een agent kan de aanleiding zijn om een huisvestingsvergunning te weigeren, maar wel indien blijkt uit meerdere meldingen en
constateringen dat de betrokkene een patroon van overlastgevende of
criminele gedragingen heeft tentoongespreid. Daarbij zal aan gedragingen
die langer in het verleden hebben plaatsgevonden ook een minder
gewicht worden toegekend dan aan recente handelingen. Een andere
overweging bij de keuze kan zijn dat bij het gebruik van de VOG dit kosten
met zich meebrengt voor de woningzoekende, zeker indien er in zijn
huishouden meerdere gezinsleden 16 jaar en ouder zijn.
Verder geeft het gebruik van politiegegevens de gemeente een extra
mogelijkheid om een inbreuk op het recht van vrije vestiging te beperken.
Bij een onderzoek op basis van politiegegevens kan het college van
burgemeester en wethouders, indien van de woningzoekende overlastgevende of criminele activiteiten bekend zijn, alsnog een huisvestingsvergunning verstrekken door daaraan voorschriften in de vorm van een
gedragsaanwijzing te verbinden. Deze gedragsaanwijzing moet uiteraard
in relatie staan tot de feiten die uit de politiegegevens naar voren zijn
gekomen. Bij het gebruik van een VOG bestaat deze mogelijkheid niet,
omdat de gemeente geen inzicht heeft in de achterliggende justitiële
gegevens van de woningzoekende; indien een woningzoekende geen VOG
ontvangt, kan hij geen huisvestingsvergunning aanvragen en zich
daardoor niet huisvesten in een aangewezen complex, straat of gebied.
De huurder dient zich dan te houden aan de voorgestelde gedragsregels,
bijvoorbeeld een «hennepclausule» waarin het de huurder wordt
verboden om verdovende middelen te telen en te verhandelen in zijn
woning en de gemeente hierop kan controleren en indien nodig een last

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

35

onder bestuursdwang of bestuurlijke boete kan opleggen bij
overtreding.131
Om deze redenen wordt voorgesteld dat de gemeenteraad in de aanvraag
tot aanwijzing van het gebied gemotiveerd aangeeft waarom hij voor de
VOG of het onderzoek op basis van politiegegevens kiest. De gemaakte
keuze kan per aangewezen complex, straat of gebied verschillend zijn,
afhankelijk van de soort en ernst van de problematiek. Binnen elk
aangewezen complex, straat of gebied wordt elke woningzoekende echter
op dezelfde wijze gescreend.
Uiteindelijk zal de Minister voor Wonen en Rijksdienst bij de aanwijzing
van een complex, straat of gebied beoordelen of het door de gemeenteraad in de aanvraag tot aanwijzing ervan voorgestelde instrument
geschikt, noodzakelijk, proportioneel en subsidiair is voor de door de
gemeenteraad geschetste problematiek.
Bij het aanbieden van een woonruimte waarvoor een VOG of een
onderzoek op basis van politiegegevens nodig is, wordt dit op voorhand
uitdrukkelijk vermeld. Dit heeft een preventieve werking, omdat woningzoekenden zelf al kunnen inschatten op basis van hun gedrag in het
recente verleden of ze in aanmerking komen voor een woonruimte in een
aangewezen complex, straat of gebied.
5.2.2.5 De huisvestingsverordening
Op basis van de Huisvestingswet 2014 kan een huisvestingsverordening
enkel worden vastgesteld, indien dat noodzakelijk en geschikt is voor het
bestrijden van onevenwichtige en onrechtvaardige effecten van schaarste
aan goedkope woonruimte.132 Indien een gemeente ernstige leefbaarheidsproblemen wil aanpakken door middel van woonruimteverdeling,
dient ze gebruik te maken van de Wbmgp133. De gemeenteraad stelt,
indien de inzet van de maatregelen uit de Wbmgp noodzakelijk is in
verband met de ernst van de leefbaarheidsproblematiek, na aanwijzing
van een complex, straat of gebied door de Minister voor Wonen en
Rijksdienst een huisvestingsverordening vast voor dat complex, die straat
of dat gebied. Indien er naast leefbaarheidsproblemen ook schaarste is,
kunnen in de huisvestingsverordening zowel de woonruimteverdelingsmaatregelen op basis van de Huisvestingswet 2014, als de maatregelen
voor selectieve woningtoewijzing uit de Wbmgp worden opgenomen.
Indien er vanuit de optiek van schaarste geen noodzaak is tot het
vaststellen van een huisvestingsverordening, maar de maatregelen van de
Wbmgp er op basis van de aanwijzing door de Minister voor Wonen en
Rijksdienst, wel noodzakelijk zijn, neemt de gemeenteraad uitsluitend de
maatregelen voor selectieve woningtoewijzing uit de Wbmgp in de
huisvestingsverordening op. Zo zal een gemeenteraad voor een complex,
straat of gebied waar enkel woningtoewijzing plaatsvindt op basis van een
onderzoek naar politiegegevens van woningzoekenden, in de verordening
kunnen volstaan met de opname van de – afhankelijk van de problematiek
in een aangewezen complex, straat of gebied – geselecteerde criteria uit
de limitatieve lijst van het voorgestelde artikel 10a, tweede lid, van dit
wetsvoorstel, een aantal algemene bepalingen over de wijze van aanvraag
van een vergunning134, het aanwijzen van categorieën woonruimte

131

http://www.binnenlandsbestuur.nl/sociaal/nieuws/gedragsaanwijzing-bespaart-samenlevingveel-geld.9070630.lynkx
Artikel 2, eerste lid van de Huisvestingswet 2014
133
Kamerstukken I 2013/14, 33 797, C, p. 3
134
Artikel 5 van de Huisvestingswet 2014
132

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

36

waarop de verordening van toepassing is135 en de hoogte van de
bestuurlijke boete bij het in gebruik geven of nemen van in de verordening aangewezen woonruimte zonder vergunning136 137.
Na de aanwijzing van een complex, straat of gebied door de Minister voor
Wonen en Rijksdienst stelt de gemeenteraad een huisvestingsverordening
voor het aangewezen gebied vast, dan wel stelt in een aanvulling op de
bestaande huisvestingsverordening daartoe vast voor welke categorieën
van woonruimte een huisvestingsvergunning door het college van
burgemeester en wethouders geweigerd kan worden aan woningzoekenden op basis van het niet kunnen overleggen van een VOG of op basis
van het onderzoek van politiegegevens. De gemeenteraad kan in de
verordening voor de aangewezen categorieën van woonruimte in het
complex, de straat of het gebied ook een prijsgrens vaststellen (bijvoorbeeld in aansluiting op de huurtoeslaggrens). Ook kan de gemeenteraad
in de verordening een hogere leeftijdsgrens met betrekking tot het
onderzoek op basis van politiegegevens opnemen dan de in het
wetsvoorstel voorgestelde leeftijdsgrens van 16 of 18 jaar. Indien er geen
sprake is van jeugdcriminaliteit in een aangewezen complex, straat of
gebied, kan in de verordening worden opgenomen dat uitsluitend
meerderjarige medebewoners gescreend zullen worden. Het is niet
mogelijk om personen beneden de 16 jaar te screenen.
Op basis van artikel 10, tweede lid, van het wetsvoorstel kan de gemeenteraad in de huisvestingsverordening eveneens bepalen dat ook personen
van 16 jaar en ouder die zich op een later tijdstip bij een vergunninghouder willen huisvesten, een huisvestingsvergunning dienen aan te
vragen.
De in dit wetsvoorstel in artikel 10a, tweede lid, opgenomen lijst is
limitatief en de gemeenteraad kan in de verordening geen andere feiten of
gedragingen opnemen die niet zijn opgenomen in dit wetsvoorstel. De
gemeenteraad hoeft in de verordening niet alle gedragingen die in dit lid
genoemd zijn over te nemen, maar kan een selectie maken afhankelijk van
de problematiek in een aangewezen complex, straat of gebied. De
gemeenteraad kan hiertoe beslissen, indien in de aanwijzing van het
gebied de Minister voor Wonen en Rijksdienst heeft ingestemd met het
gebruik van politiegegevens.
Bij overlastgevende gedragingen gaat het om gedragingen die op zich zelf
staand meestal niet strafrechtelijk worden vervolgd, maar in combinatie
met elkaar veel overlast opleveren voor omwonenden. Het gaat hierbij om
het veroorzaken van overlast die hinderlijk of schadelijk is voor personen
of die een gevaar oplevert voor de veiligheid of gezondheid door: geluid
of trillingen; het plaatsen, werpen of hebben van stoffen of voorwerpen;
het verrichten van handelingen waardoor op voor de omgeving hinderlijke of schadelijke wijze rook, roet, walm138, stof, stank of irriterend
materiaal wordt verspreid; vervuiling, verontreiniging of schadelijk of
hinderlijk gedierte in de woning of de directe omgeving ervan.
Ter illustratie wordt hieronder op basis van de jurisprudentie een aantal
casussen beschreven, waarbij een opeenstapeling van gedragingen er toe
heeft geleid dat de rechter de huurovereenkomst heeft ontbonden
vanwege aantoonbare overlast.

135

Artikel 7 van de Huisvestingswet 2014
Artikel 35 van de Huisvestingswet 2014
137
Zie paragraaf 5.4
138
Rechtbank Arnhem 16 september 2004, zaaknummer 115538
136

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

37

Casus I. Bij deze zaak betrof het geheel aan overlastgevend gedrag het
zodanig verwaarlozen van de woning dat het daarin een chaos was van
lege bierblikjes, etensresten, kranten en uitwerpselen van ongedierte. De
voor- en achtertuin van de woning waren er zeer slecht aan toe. Er lag een
enorme hoeveelheid afval zoals oud meubilair, hout, kapotte tuinstoelen,
oude tuinstoelen, etc. Hierdoor werden katten en ongedierte zoals muizen
en ratten aangetrokken en dat veroorzaakte eveneens (stank)overlast voor
omwonenden139.
Casus II: De overlastgevende gedragingen bestonden uit het ’s nachts en
overdag ronddwalen over de galerij; bij direct omwonenden aanbellen en
dan wegrennen; langdurig bij verschillende direct omwonenden naar
binnen gluren en staren; ruzie maken en dreigende taal uitslaan ten
opzichte van de direct omwonenden; rommel maken in en rond het
complex; de nooduitgang versperren door voor de uitgang op een stoel te
zitten («s nachts en overdag); met boodschappenwagentjes of vuilniszakken de uitgang van het complex blokkeren en bij herhaling de behoefte
doen op straat140.
Casus III: Deze overlast bestond uit het ’s avonds en ’s nachts voor de
woning rondhangen en nuttigen van alcohol, rotzooi achterlaten,
wildplassen, tegen auto’s voetballen, met een scooter over de stoep
rijden, het laten poepen en plassen van een hond voor de deur van andere
woningen, geluidsoverlast, schelden en bedreigen141.
Casus IV: Bij deze zaak betrof het overlastgevend gedrag openbare
dronkenschap, luidkeels en indringend geschreeuw, scheldpartijen en
diverse daarmee gepaard gaande taferelen, welke zich veelal afspeelden
in de nachtelijke uren en aan de orde van de dag waren142.
Ook kan gedacht worden aan het wegpesten van bewoners vanwege hun
seksuele oriëntatie of afkomst143; ernstige andere pesterijen, het gebruik
van beledigende of discriminerende taal of andere uitingen en intimidatie
jegens omwonenden en bezoekers; het illegaal gebruik van de woning,
zoals het uitoefenen van een bordeel, het opslaan en verhandelen van
grote hoeveelheden (gestolen) goederen of het illegaal onderverhuren
van een woning voor meer personen dan waarvoor de woning geschikt is.
Onder criminele gedragingen vallen strafbare feiten die een uitstraling
hebben naar de woonomgeving of een bedreiging vormen voor de
leefbaarheid in een complex, straat of gebied. Hieronder worden verstaan:
gewelddadigheden, openlijk geweld, bedreiging en mishandeling van
omwonenden en bezoekers; handel in verdovende middelen of andere
activiteiten die strafbaar zijn gesteld op grond van de Opiumwet in of in
de omgeving van de woning zoals onder meer het verkopen van drugs in
en rond de woning144; openbaar drank- of drugsgebruik in de omgeving
van de woning; vernielingen, brandstichting en vandalisme; vermogensdelicten die een directe uitstraling hebben op de woonomgeving zoals
woninginbraken, tasjesroven op straat of in de buurt van de woning.
Bij radicaliserende, extremistische of terroristische gedragingen wordt
gedoeld op gedragingen, of voorbereiding ervan, die strafbaar zijn gesteld
op grond van het Wetboek van Strafrecht. Momenteel is de strafbaar139

Rechtbank Almelo 5 juni 2009 zaaknummer 102504 / KG ZA 09-160
Hof Den Haag 7 juni 2011, zaaknummer 200.072.238/01
141
Hof Den Haag 15 januari 2013, zaaknummer 200.097.066/01
142
Rechtbank Maastricht, 9 september 2003, zaaknummer 85861 / KG ZA 03-309
143
Rechtbank Utrecht, 18 maart 2011, zaaknummer 739801 UV EXPL 11-80 JES/4072
144
Rechtbank Almelo 19 december 2011 zaaknummer 125075 / KG ZA 11-252
140

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

38

stelling van deze gedragingen opgenomen in de artikelen 131, 132, 134a,
137d, 137e, 140a en 205 van het Wetboek van Strafrecht. Het gaat bij deze
artikelen (in het kort) om de volgende strafrechtelijk vervolgbare gedragingen: het in het openbaar, mondeling of bij geschrift of afbeelding
opruien tot enig strafbaar feit of tot gewelddadig optreden tegen het
openbaar gezag145; het verspreiden, openlijk tentoonstellen of in voorraad
hebben van een geschrift of afbeelding waarin tot enig strafbaar feit of tot
gewelddadig optreden tegen het openbaar gezag wordt opgeruid146; het
opzettelijk gelegenheid, middelen of inlichtingen verschaffen tot het
plegen van een terroristisch misdrijf of ter voorbereiding of vergemakkelijking van een terroristisch misdrijf, of zich kennis of vaardigheden
daartoe verwerven of een ander bijbrengen147; het in het openbaar,
mondeling of bij geschrift of afbeelding, aanzetten tot haat tegen of
discriminatie van mensen of gewelddadig optreden tegen persoon of
goed van mensen148; het openbaar maken van een uitlating (of
verspreiding of in voorraad hebben van een voorwerp waarin zulk een
uitlating is vervat) die, naar hij weet of redelijkerwijs moet vermoeden,
voor een groep mensen beledigend is of aanzet tot haat tegen of
discriminatie van mensen of gewelddadig optreden tegen persoon of
goed van mensen149; het deelnemen aan een organisatie die tot oogmerk
heeft het plegen van terroristische misdrijven150; het werven van
personen voor een vreemde krijgsmacht of gewapende strijd.151
Radicaliserende, extremistische of terroristische gedragingen kunnen ook
een uitstraling hebben of een bedreiging vormen voor de leefbaarheid in
een complex, straat of gebied. Verschillende situaties zijn denkbaar: het
laten plaatsvinden van bijeenkomsten ten behoeve van bovengenoemde
organisaties of ten behoeve van het werven van jongeren zoals hierboven
bedoeld, waarbij andere bewoners in de buurt worden geïntimideerd; het
openlijk opruien en het naar buiten brengen van uitlatingen die duidelijk
beledigend, haat zaaiend of discriminerend zijn waarbij bewoners worden
bedreigd; de aanzuigende werking op andere radicaliserende personen
bijvoorbeeld in het kader van ronselen of verspreiden van extremistisch
gedachtegoed met een risico op (meer) overlast en criminaliteit in de
buurt.
De gemeenteraad kan in de huisvestingsverordening ook opnemen dat
personen die zich later bij een huurder in een aangewezen gebied, straat
of complex willen voegen, waarbij aan de huurder (en aan de personen
van 16 jaar en ouder die met hem de woning in gebruik hebben genomen)
al een huisvestingsvergunning is verleend, ook een huisvestingsvergunning dienen aan te vragen. Als deze geweigerd wordt en dat spanning
oplevert met het recht op family life 152, dan kan een gedragsaanwijzing in
de vorm van voorschriften aan de huisvestingsvergunning verbonden
worden. In bijzondere gevallen kan de hardheidsclausule worden
toegepast. Deze verplichting kan aan de betrokken perso(o)n(en) kenbaar
worden gemaakt bij de inschrijving in de Basisregistratie Personen of bij
contact met de verhuurder. Ook in de algemene communicatie-uitingen
richting woningzoekenden, zoals in advertentieteksten, kan op deze
verplichting expliciet worden gewezen.

145

Artikel 131 van het Wetboek van Strafrecht
Artikel 132 van het Wetboek van Strafrecht
147
Artikel 134a van het Wetboek van Strafrecht
148
Artikel 137d van het Wetboek van Strafrecht
149
Artikel 137e van het Wetboek van Strafrecht
150
Artikel 140a van het Wetboek van Strafrecht
151
Artikel 205 van het Wetboek van Strafrecht
152
Artikel 8 van het EVRM
146

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

39

Indien in een gemeente meerdere complexen, straten of gebieden zijn
aangewezen op basis van de Wbmgp, kan volstaan worden met één
huisvestingsverordening. Het vastleggen van deze complexen, straten of
gebieden in de huisvestingsverordening is mogelijk door middel van het
in de verordening opnemen van een algemene verwijzing naar de door de
Minister voor Wonen en Rijksdienst goedgekeurde aanvra(a)g(en).153 Op
deze wijze hoeven de aangewezen complexen, straten of gebieden niet
opnieuw te worden vastgesteld door de gemeenteraad. De gemeenteraad
is immers al intensief betrokken geweest bij de aanvraag tot aanwijzing.
Dit geldt ook voor eventuele nieuwe (verlengings)aanvragen; ook voor
deze aanvragen volstaat de in de verordening opgenomen algemene
verwijzing naar de goedgekeurde aanvraag. De aanvraag dient dan wel,
naast de aan te wijzen complexen, straten of gebieden met bijbehorende
keuze en onderbouwing van het toe te passen screeningsinstrument (VOG
of een onderzoek op basis van politiegegevens), ook de (geselecteerde)
criteria te bevatten, bedoeld in het voorgestelde artikel 10a, tweede lid van
dit wetsvoorstel, indien onderzoek op basis van politiegegevens wordt
verlangd. Bovendien zal de goedgekeurde aanvraag, als onlosmakelijk
onderdeel van de verordening, door de gemeente op een voor een ieder
toegankelijke wijze openbaar moeten worden gemaakt, bijvoorbeeld als
appendix of bijlage bij de verordening.
De huisvestingsverordening bevat, naast een verwijzing naar de goedgekeurde aanvraag, tevens een aantal algemene bepalingen over de
screeningsprocedure voor de aanvraag van de huisvestingsvergunning,
bepalingen voor de bestuurlijke boete, de hardheidsclausule, intrekking
van de huisvestingsvergunning, et cetera.
Ook is het mogelijk dat de gemeenteraad, op basis van artikel 156 van de
Gemeentewet, in de verordening bepaalde bevoegdheden overdraagt aan
het college van burgemeester en wethouders. Hierbij kan gedacht worden
aan de aanwijzing van bepaalde categorieën van woonruimte, het
vaststellen van eventuele prijsgrenzen, en – in het kader van de concrete
uitvoering – het kunnen uitsluiten van screening van bepaalde binnen het
aangewezen gebied gelegen specifieke straten of complexen of daar met
de screening later beginnen of eerder stoppen. Hiervoor geldt dat de
desbetreffende collegebesluiten eveneens op een voor een ieder
toegankelijke wijze openbaar moeten worden gemaakt.
Ten slotte kan de huisvestingsverordening voor de aangewezen
complexen, straten of gebieden onderdeel zijn van de regionale huisvestingsverordening in het kader van de Huisvestingswet 2014, waarbij in de
verordening voor de aangewezen complexen, straten of gebieden
verwezen kan worden naar de bepalingen in de regionale huisvestingsverordening die ook gelden voor de andere gebieden van de regio. Op
regionaal niveau kan op deze wijze een transparante afstemming
plaatsvinden. Het gedeelte van de huisvestingsverordening, dat voor de
aangewezen complexen, straten of gebieden de specifieke toepassing
regelt van zowel de huidige maatregelen, bedoeld in artikel 8 of 9 van de
Wbmgp, als van de selectieve woningtoewijzing ter beperking van
overlastgevend en crimineel gedrag, wordt dan in de vorm van een of
bijlage bij de regionale verordening toegevoegd, waar in de regionale
verordening naar wordt verwezen. Deze bijlage wordt vastgesteld door de
gemeenteraad van de gemeente waar de aangewezen complexen, straten
of gebieden gelegen zijn.154

153
154

zie ook paragraaf 5.2.2.2
Artikel 10 van de Wbmgp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

40

5.2.2.6 De aanvraag van een huisvestingsvergunning
Bij het vrijkomen van een woning in een aangewezen complex, straat of
gebied, dient de verhuurder bij de aanbieding van de woonruimte
duidelijk te communiceren dat er een huisvestingsvergunning nodig is
voor deze woning en dat er screening plaatsvindt op basis van de
aanvraag van een VOG door de woningzoekende of door middel van een
onderzoek op basis van politiegegevens. Woningzoekenden die op basis
van hun antecedenten denken niet in aanmerking te komen voor een
huurwoning in het aangewezen gebied, zullen daardoor veelal geen
aanvraag doen voor een huisvestingsvergunning in dat complex, die
straat of dat gebied en elders passende huisvesting zoeken. Tevens is dit
van belang voor de bescherming van de privacy van de betrokkenen.
Indien een betrokkene geen VOG wil aanvragen of overleggen, dan wel
niet wenst dat er een onderzoek plaatsvindt naar zijn politiegegevens, kan
hij besluiten om zich niet te vestigen in een aangewezen complex, straat
of gebied.
Het onderzoek op basis van politiegegevens en de VOG kan zowel de
aanvrager van de huisvestingsvergunning als de personen van 16 jaar en
ouder die met de aanvrager de woning in gebruik willen nemen, betreffen.
Immers, niet alleen de aanvrager maar ook andere leden van het
huishouden kunnen een directe invloed hebben op de mate van overlast
en criminaliteit in de buurt. Door het hele huishouden te betrekken bij het
onderzoek op basis van de politiegegevens, kan een verdere instroom van
personen van wie een gegrond vermoeden bestaat dat ze bij hun
huisvesting in dat gebied opnieuw crimineel of overlastgevend gedrag
zullen vertonen, worden voorkomen.
Het is noodzakelijk om geen onderscheid te maken tussen woningzoekenden die voorafgaand aan de aanvraag van de huisvestingsvergunning
wel of niet gedurende een zekere tijd in de regio hebben gewoond.155 In
een complex, straat of gebied waar zo ernstige leefbaarheidsproblemen
zijn dat selectieve woningtoewijzing noodzakelijk is, moet de instroom van
alle personen met overlastgevende of criminele antecedenten worden
voorkomen om effect te kunnen sorteren. Indien er zich nog steeds
personen met dergelijke antecedenten zouden kunnen huisvesten, omdat
de maatregel niet zou gelden voor woningzoekenden die reeds een
bepaalde tijd woonachtig zijn in de regio, zal deze maatregel slechts een
beperkt effect hebben. Tevens is er voor de aanpak van de leefbaarheidsproblematiek geen verschil tussen een notoire overlastgever die voorheen
woonachtig was in de regio en een overlastgever die elders woonachtig
was. Gezien de beperkte geografische schaal waarop de maatregel in de
gemeente kan worden ingezet, zullen er voor personen die niet in
aanmerking komen voor een huisvestingsvergunning voor een
woonruimte in een aangewezen complex, straat of gebied voldoende
passende huisvestingsmogelijkheden zijn elders in de regio.
a. Bij gebruik van de VOG
Indien een woningzoekende een woonruimte in een aangewezen
complex, straat of gebied wil huren, dient hij een huisvestingsvergunning
aan te vragen bij het college van burgemeester en wethouders. Daartoe
overlegt hij bij de aanvraag van de huisvestingsvergunning een VOG over
hemzelf en de overige bewoners van 16 jaar en ouder die zich in de
155

Op basis van artikel 8 van de Wbmgp kan aan woningzoekenden die zes jaar of langer
voorafgaand aan de aanvraag van een huisvestingsvergunning onafgebroken ingezetene zijn
van de regio waarin de gemeente is gelegen, op grond van de aard van het inkomen geen
huisvestingsvergunning worden geweigerd voor een aangewezen gebied.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

41

betreffende woonruimte willen vestigen. Een VOG kan worden aangevraagd via de gemeente of via internet bij de dienst Justis van het
Ministerie van Veiligheid en Justitie. Uiteraard is het wenselijk dat de
potentiële huurder eerst zelf checkt of hij op basis van de andere criteria
(indien daar sprake van is) uit de huisvestingsverordening voor de woning
in aanmerking zou kunnen komen, alvorens hij een VOG aanvraagt. Dit
kan in een gesprek met de verhuurder of bij de aanvraag van de huisvestingsvergunning met de ambtenaar van de gemeente. De wijze waarop de
dienst Justis besluit tot het al dan niet verstrekken van een VOG is
beschreven in paragraaf 5.2.2.4, onder a.
b. Bij gebruik van het onderzoek op basis van politiegegevens
Indien een woningzoekende een woonruimte in een aangewezen
complex, straat of gebied wil huren, dient hij een huisvestingsvergunning
aan te vragen bij het college van burgemeester en wethouders. Alvorens
het college van burgemeester en wethouders beslist tot het doen van een
onderzoek op basis van de politiegegevens, onderzoekt het of de
woningzoekende op basis van de andere criteria (indien daar sprake van
is) uit de huisvestingsverordening in aanmerking komt voor de desbetreffende woonruimte. Indien dat niet het geval is, wordt zijn aanvraag op
basis daarvan afgewezen, zonder dat er een onderzoek plaatsvindt op
basis van de politiegegevens. Uitsluitend indien vaststaat dat op basis van
de andere criteria uit de huisvestingverordening, de woning zou kunnen
worden toegewezen aan de aanvrager, wordt een onderzoek op basis van
de politiegegevens geïnitieerd. Net zoals bij gebruik van de VOG, is het
ook hier gewenst dat de potentiële huurder eerst zelf checkt of hij op basis
van de andere criteria (indien daar sprake van is) uit de huisvestingsverordening voor de woning in aanmerking zou kunnen komen, alvorens hij
een huisvestingsvergunning aanvraagt en er onderzoek plaatsvindt op
basis van politiegegevens.
5.2.2.7 Het beoordelen van de politiegegevens
Een beoordeling van de relevante gegevens en de duiding ervan die het
college van burgemeester en wethouders ontvangt van de politiechef van
de regionale eenheid na een onderzoek op basis van de politiegegevens,
dient plaats te vinden in het licht van een beoordeling van het risico op
overlastgevende en criminele (waaronder ook wordt verstaan radicaliserende, extremistische of terroristische) gedragingen aan de hand van
eerder in dat kader gepleegde strafbare feiten en geconstateerde
gedragingen van de woningzoekende. Hierbij mag het college uitgaan van
de juistheid van de door de politie aangeleverde gegevens. Bij de
beoordeling van de geselecteerde politiegegevens door het college,
worden de volgende zaken afgewogen:
a. De aard en ernst
Aan bepaalde gedragingen dient een zwaarder gewicht te worden
toegekend dan aan andere gedragingen, omdat ze een grotere impact
hebben op de leefbaarheid en veiligheid in de woonomgeving. Bij de
weging van de feiten zullen de in het voorgestelde artikel 10a, tweede lid
genoemde wettelijk strafbare feiten (drugshandel, gewelddadigheden,
bedreigingen, vernielingen, discriminatie en extremisme) het zwaarst
wegen, vervolgens de genoemde APV-feiten (zoals openbare dronkenschap, geluidshinder, overlast door stank, etc.). Feiten en gedragingen van
klassieke woonoverlast zoals bedoeld in artikel 10a, tweede lid, onderdeel
a, van dit wetsvoorstel, zullen dus minder zwaar wegen dan bijvoorbeeld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

42

het illegaal gebruik van de woning156, activiteiten die strafbaar zijn gesteld
op grond van de Opiumwet (zoals een hennepkwekerij in een woning) en
vormen van radicaal of extremistisch gedrag.
Voor de beoordeling van de ernst van de gegevens is ook de status ervan,
binnen de beschikbare politiegegevens, bepalend. Het zal bij
woonoverlast vooral gaan om feiten en gedragingen die niet geleid
hebben tot strafrechtelijke vervolging en veroordeling, zodat met name
processen-verbaal van de politie en geregistreerde waarnemingen door
de politie, al dan niet naar aanleiding van meldingen van omwonenden, in
de afweging zullen worden betrokken.
b. De frequentie en onderlinge samenhang van de gedragingen
Bij de beoordeling dient gekeken te worden naar de frequentie. Zo zal een
gedraging die zich regelmatig heeft voorgedaan een groter gewicht
krijgen dan een eenmalig geconstateerd feit. Bij frequent voorkomende
gedragingen kan het gaan om telkens dezelfde gedraging, dan wel om
verschillende gedragingen. Ook het tijdstip waarop de overlast plaatsvindt, kan de ernst ervan beïnvloeden. Zo zal aan geluidsoverlast
gedurende nachtelijke uren in beginsel een zwaarder gewicht worden
toegekend dan aan geluidsoverlast overdag.
Ook dient bij de beoordeling gekeken te worden naar het geheel van
gedragingen en hun onderlinge samenhang. Indien het gaat om structureel of systematisch voorkomend overlastgevend gedrag zal hieraan
een groter gewicht worden toegekend, dan aan los van elkaar staande
geconstateerde gedragingen. Het gaat er bij deze maatregel immers niet
om dat iemand ooit een overlastgevend of strafbaar feit heeft begaan,
maar om het patroon dat kan worden afgeleid uit het geheel van de
geconstateerde gedragingen. Daarnaast zullen gedragingen begaan door
een minderjarige minder zwaar beoordeeld worden dan gedragingen
begaan door een volwassene.
c. De overlast die de gedragingen hebben veroorzaakt
Bij de beoordeling wordt tevens betrokken de mate waarin door de
geconstateerde gedragingen omwonenden verstoord zijn in hun
woongenot of in hun veiligheid. Gelet op de jurisprudentie in het
huurrecht, is het voorts van belang of de woonoverlast door slechts één
persoon of door meerdere omwonenden of bezoekers werd ervaren.
Indien de overlast door slechts één persoon werd ervaren, zal een lager
gewicht worden toegekend aan de constateerde gedragingen dan
wanneer meerdere omwonenden of bezoekers overlast hebben ondervonden.
d. Het tijdsverloop sinds de gedragingen zijn geconstateerd
Aan gedragingen die in het recente verleden hebben plaatsgevonden zal
in beginsel een zwaarder gewicht worden toegekend dan aan een of
meerdere gedragingen die zich langer geleden hebben voorgedaan.
Daarbij speelt tevens een rol of de betrokken persoon gedurende de
afgelopen vier jaar in dezelfde woonomgeving heeft gewoond of dat
diegene door bijvoorbeeld verblijf in het buitenland of in een bepaalde
instelling ergens anders heeft verbleven, waardoor er minder duidelijkheid is over gedragingen in het recente verleden.

156

Artikel 10a, tweede lid, onderdeel b van het wetsvoorstel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

43

e. De relatie tussen de geconstateerde overlastgevende gedragingen en
de mogelijke invloed van deze gedragingen op de leefbaarheid in een
aangewezen complex, straat of gebied
Bij de beoordeling van de politiegegevens moet de relatie tussen de
vastgelegde gedragingen in de politiegegevens en de mogelijke impact
die dergelijke gedragingen zouden kunnen hebben op de leefbaarheid in
een aangewezen complex, straat of gebied worden betrokken. In
complexen, straten of gebieden waar de leefbaarheid voornamelijk onder
druk staat ten gevolge van drugsgerelateerde activiteiten, zal aan in het
verleden ontplooide drugsgerelateerde gedragingen een zwaarder
gewicht worden toegekend dan aan vormen van klassieke woonoverlast.
Terwijl in complexen, straten en gebieden waar voornamelijk sprake is
van geluidsoverlast en verloedering juist aan dat soort in het verleden
vertoonde gedragingen een hoger gewicht kan worden gegeven.
Voor het algehele oordeel op basis van bovenstaande criteria kan gewerkt
worden met een schaalverdeling van bijvoorbeeld 1 tot en met 10, waarbij
aan iedere component uit de weging een bepaald gewicht wordt
toegekend en uiteindelijk de slotsom bepalend is of de geconstateerde
gedragingen in de politiegegevens van voldoende gewicht zijn om een
huisvestingsvergunning te weigeren. Voor het bevorderen van een zo
uniform mogelijke uitvoering van de beoordeling van politiegegevens
door gemeenten zal een handreiking ontwikkeld worden. Ook zal een
kennis- en leerkring worden opgezet om ervaringen met betrokken
gemeenten te delen en aan de hand van onder meer concrete oefenvoorbeelden tot een goede onderlinge afstemming te komen over de wijze van
beoordeling.
5.2.2.8 Bij weigering of verbinden van voorschriften aan een
huisvestingsvergunning, het horen van de aanvrager
Indien het college van burgemeester en wethouders voornemens is de
huisvestingsvergunning te weigeren op grond van zijn beoordeling van de
politiegegevens, wordt de aanvrager van de huisvestingsvergunning in de
gelegenheid gesteld te worden gehoord.157 Dit horen heeft een drieledig
doel.
Ten eerste kan daardoor een beter beeld ontstaan over de toedracht van
de feiten en gedragingen waarop dit voornemen is gebaseerd.
Ten tweede kan op basis van dit gesprek worden overwogen of het
mogelijk is om alsnog een huisvestingsvergunning te verlenen voor een
woonruimte in een aangewezen complex, straat of gebied, door het
verbinden van voorschriften aan die vergunning.158 Hierbij kan gedacht
worden aan een gedragsaanwijzing tot het achterwege laten van bepaalde
gedragingen.159 Zulk een gedragsaanwijzing moet realistisch, haalbaar en
zo concreet mogelijk zijn. Voorbeelden van zo een voorschrift kunnen zijn:
geen (geluids)overlast veroorzaken, waaronder begrepen het uitschelden
en bedreigen van omwonenden; geluidsoverlast als gevolg van het
blaffen van de hond(en) voorkomen gedurende de dag en de nacht; niet
parkeren in de voortuin en de voor- en achtertuin onderhouden; het
accepteren van (psychische) hulpverlening, thuisbegeleiding of bewind157

Artikel 10b, zesde lid van dit wetsvoorstel
Artikel 10b, vijfde lid van het wetsvoorstel
159
Deze gedragsaanwijzing kan in de lijn liggen van de repressieve gedragsaanwijzing die wordt
voorgesteld in het voorstel van wet van het Kamerlid Tellegen tot wijziging van de Gemeentewet in verband met de aanpak van woonoverlast (Wet aanpak woonoverlast) (Kamerstukken II 2014/15, 34 007, nr. 6 en 7)
158

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

44

voering; niet meer dan drie katten houden in de woning; maximaal één
hond houden en die netjes uitlaten en geen uitwerpselen in de tuin; huis
en tuin opruimen en gebruiken waarvoor die bedoeld zijn; na 22:00 uur
geen bezoek meer in de woning ontvangen; de woning niet ter
beschikking stellen aan derden en geen sleutels aan derden
verstrekken.160 Zulk een gedragsaanwijzing kan ook worden opgelegd
indien het weigeren van de huisvestingsvergunning tot een onbillijkheid
van overwegende aard zou leiden. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn bij
iemand die zich in een later stadium bij de hoofdhuurder wil vestigen.
Indien de gemeenteraad in de huisvestingsverordening heeft bepaald dat
ook personen van 16 jaar die zich op een later tijdstip bij de houder van
een huisvestingsvergunning willen huisvesten over een huisvestingsvergunning dienen te beschikken, dient er rekening mee gehouden te worden
dat het weigeren van zo een huisvestingsvergunning in het kader van het
recht op gezinsvorming of -hereniging onmogelijk kan zijn. Indien gewerkt
wordt met het onderzoek op basis van politiegegevens kan de huisvestingsvergunning dan worden verleend door er een gedragsaanwijzing aan
te koppelen.
Ten derde kan hierdoor het aantal bezwaarprocedures beperkt blijven. Ook
als het college van burgemeester en wethouders voornemens is aan de
huisvestingsvergunning voorschriften te verbinden op grond van zijn
beoordeling van de politiegegevens, wordt de aanvrager van de huisvestingsvergunning in de gelegenheid gesteld te worden gehoord.
5.2.2.9 Hardheidsclausule
Ten slotte is er in een hardheidsbepaling voorzien in dit wetsvoorstel. Het
voorgestelde artikel 10, zesde lid, van dit wetsvoorstel bepaalt dat het
college van burgemeester en wethouders aan een woningzoekende aan
wie geen huisvestingsvergunning kan worden verstrekt omwille van het
ontbreken van een VOG of op basis van de beoordeling van de politiegegevens, alsnog een huisvestingsvergunning kan verlenen, indien het
weigeren van die huisvestingsvergunning tot een onbillijkheid van
overwegende aard zou leiden. Dit zal bijvoorbeeld aan de orde zijn indien
gewerkt wordt met een VOG en de gemeenteraad in de huisvestingsverordening heeft bepaald dat ook personen van 16 jaar en ouder die zich op
een later tijdstip bij de houder van een huisvestingsvergunning willen
huisvesten over een huisvestingsvergunning dienen te beschikken. In
gevallen van gezinsvorming of -hereniging zal dan de hardheidsclausule
moeten worden toegepast.
5.2.2.10 Mandatering van afgifte van huisvestingsvergunning aan
verhuurders van woningen
De gemeente geeft huisvestingsvergunningen zelf af of kan de afgifte
ervan op basis van artikel 19 van de Huisvestingswet 2014 mandateren
aan eigenaren of beheerders van de betreffende woonruimte. In de
praktijk wordt in veel gemeenten het verlenen van huisvestingsvergunningen voor corporatiewoningen gemandateerd aan de desbetreffende
woningcorporatie.

160

Erik van der Veen, Gedragsmaatregel voor slechte buren, in Blauw van 30 maart 2015, nr. 5, p.
8–11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

45

a. Mandatering bij gebruik van de VOG
Bij het gebruik van de VOG levert mandatering geen problemen op voor
de privacy van de woningzoekende. Een woningzoekende die in
aanmerking wil komen voor een huisvestingsvergunning voor een
woonruimte in een aangewezen complex, straat of gebied, vraagt een
VOG aan via de gemeente of via internet bij de dienst Justis en wendt zich
met de VOG tot de woningcorporatie of particuliere verhuurder.
b. Mandatering bij gebruik van het onderzoek op basis van politiegegevens
De opdrachtverstrekking aan de politie tot het screenen van een woningzoekende en de rapportage over de resultaten ervan, verloopt altijd, dus
ook bij mandatering van het verlenen van huisvestingsvergunningen aan
de woningcorporatie of particuliere verhuurder, via het college van
burgemeester en wethouders.161 Het gaat hier om privacygevoelige
persoonsgegevens die niet in handen van private partijen (woningcorporaties of particuliere verhuurders) mogen komen. Dit zou allereerst een
zware inbreuk zijn op de persoonlijke levenssfeer. Daarnaast strookt dit
ook niet met het doel van de Wpg en is er evenmin een andere wettelijke
grondslag op basis waarvan deze verstrekking mogelijk is. Ten slotte dient
het beoordelen van deze gegevens te gebeuren door een onafhankelijke
instantie en niet door de verhuurder die rechtstreeks belanghebbende is.
Indien het college van burgemeester en wethouders het verlenen van
huisvestingsvergunningen voor woonruimte in een aangewezen complex,
straat of gebied wil mandateren aan een woningcorporatie of particuliere
verhuurder, zal het college zelf het onderzoek op basis van politiegegevens moeten initiëren en uitvoeren. Dit wordt beschreven in het
voorgestelde artikel 10c van dit wetsvoorstel. Het onderzoek op basis van
politiegegevens vindt dan plaats met gebruikmaking van een zogenoemde
woonverklaring die wordt afgegeven door het college van burgemeester
en wethouders. Een woningzoekende die een woonruimte wil huren in
een aangewezen complex, straat of gebied wendt zich tot de gemeente en
verzoekt tot het doen van een onderzoek op basis van de politiegegevens
van zichzelf en de personen van 16 jaar en ouder die met hem de woning
zullen betrekken. Het onderzoek op basis van de politiegegevens door de
politie, de verstrekking van de relevante gegevens en de duiding ervan
aan het college van burgemeester en wethouders, en de beoordeling van
deze gegevens door het college van burgemeester en wethouders vindt
plaats overeenkomstig de in paragraaf 5.2.2.4, onder b en 5.2.2.7.
beschreven werkwijze. Echter, in plaats van een huisvestingsvergunning
wordt al dan niet een woonverklaring afgegeven door het college van
burgemeester en wethouders. De woningzoekende kan zich vervolgens
met de woonverklaring wenden tot de woningcorporatie of particuliere
verhuurder die de woning te huur aanbiedt. Indien het college van
burgemeester en wethouders voornemens is de woonverklaring te
weigeren of aan de woonverklaring voorschriften te verbinden op grond
van zijn beoordeling van de politiegegevens, wordt de aanvrager eerst
gehoord.162 Als het college van burgemeester en wethouders er voor kiest
om de woonverklaring alsnog te verlenen door er voorschriften aan te
verbinden in de vorm van een gedragsaanwijzing, dan dient de betrokken
woningcorporatie of particuliere verhuurder deze voorschriften in de
huisvestingsvergunning op te nemen.

161
162

Artikel 10b, zevende lid, van dit wetsvoorstel
Zie ook paragraaf 5.2.2.8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

46

Indien de woningzoekende geen woonverklaring ontvangt van het college
van burgemeester en wethouders kan hij ook geen aanvraag tot een
huisvestingsvergunning indienen bij de woningcorporatie of particuliere
verhuurder.
5.2.2.11 Nadere regels
De bescherming van politiegegevens is geregeld in de Wpg en het Bpg.
Op het moment dat de gegevens verstrekt zijn aan het college van
burgemeester en wethouders vallen ze onder het regime van de Wbp.
Persoonsgegevens van derden, zoals getuigen, worden door de politie
geanonimiseerd verstrekt aan de gemeente.
In een algemene maatregel van bestuur op basis van dit wetsvoorstel zal
voorzien worden in nadere regels over de verstrekking van de politiegegevens aan het college van burgemeester en wethouders, de eisen die
gesteld moeten worden aan de beveiliging van deze gegevens, de
beperking van de toegang tot de gegevens en het vernietigen van de
gegevens. Tevens is in het wetsvoorstel voorzien dat er nadere regels
worden gesteld over de evaluatie ten behoeve van het verslag, bedoeld in
artikel 17 van de wet. Het betreft hier onder meer onderzoek naar de
effectiviteit van het gebruik van politiegegevens ten opzichte van het
gebruik van een VOG.
In die algemene maatregel van bestuur zal ook het Bpg worden gewijzigd.
Voor de verstrekking van de politiegegevens aan het college van
burgemeester en wethouders zal artikel 4:2 van het Bpg worden
aangepast. De grondslag hiervoor ligt in artikel 18, eerste lid, Wpg.
5.2.2.12 Rechtsbescherming
Tegen een afwijzing van een aanvraag voor een VOG staat op basis van de
Wet justitiële gegevens bezwaar en beroep open. In de afwijzing van een
huisvestingsvergunning op basis van onderzoek van de politiegegevens,
dient het college van burgemeester en wethouders gemotiveerd aan te
geven op basis waarvan deze vergunning geweigerd wordt. Ook hiertegen
staat bezwaar en beroep open, evenals tegen eventuele voorschriften in
de vorm van een gedragsaanwijzing die aan een huisvestingsvergunning
zijn verbonden.
Indien het verlenen van huisvestingsvergunningen is gemandateerd aan
de beheerder of verhuurder van de woonruimte, dient de woningzoekende een woonverklaring bij het college van burgemeester en
wethouders aan te vragen. Het weigeren van een woonverklaring is een
besluit in de zin van de Awb waartegen bezwaar en beroep openstaat,
evenals tegen eventuele voorschriften in de vorm van een gedragsaanwijzing die aan een woonverklaring zijn verbonden.
Tegen een weigering van een huisvestingsvergunning die in mandaat
wordt verleend, staat ook bezwaar open bij het college van burgemeester
en wethouders en beroep bij de rechtbank. De formulering van het
voorgestelde artikel 10c, tweede lid, voorkomt echter dat een woningzoekende zonder een woonverklaring een huisvestingsvergunning kan
aanvragen bij de beheerder of verhuurder van de woonruimte. Alvorens
hij een aanvraag tot een huisvestingsvergunning kan indienen, dient hij
eerst over een woonverklaring te beschikken. Op deze wijze wordt
voorkomen dat een woningzoekende tweemaal bezwaar en beroep instelt
tegen een weigering van de huisvestingsvergunning op basis van het
onderzoek naar de politiegegevens.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

47

Ten slotte kan worden opgemerkt dat indien politiegegevens niet correct
zijn, de betrokkene op grond van artikel 28 van de Wpg een verzoek kan
doen voor verbetering, aanvulling, verwijdering en dergelijke van de
eigen politiegegevens. Gedurende deze procedure bij de politie wordt het
bezwaar dat loopt bij de gemeente opgeschort totdat er uitsluitsel komt
van de politie.
5.3 Handhaving en toezicht
Op basis van artikel 8 van de Huisvestingswet 2014 is het verboden om
een woonruimte die in de huisvestingsverordening is aangewezen voor
bewoning in gebruik te geven of te nemen zonder een huisvestingsvergunning. Artikel 32 van de Huisvestingswet 2014 maakt het mogelijk om
een last onder bestuursdwang op te leggen bij overtreding van dit verbod.
Op basis van artikel 35 van de Huisvestingswet 2014 is op het overtreden
van dit verbod een bestuurlijke boete gesteld.
Dit systeem geldt ook voor de aangewezen woningen op grond van het
voorgestelde artikel 10, eerste lid, van dit wetsvoorstel. Op grond van het
voorgestelde artikel 10, vijfde lid, van dit wetsvoorstel wordt het eveneens
mogelijk om een last onder bestuursdwang of een bestuurlijke boete op te
leggen aan degene die de voorschriften, bedoeld in het voorgestelde
artikel 10b, vijfde lid, van dit wetsvoorstel overtreedt.
De handhaving van deze wet ligt bij de gemeente. Een suggestie hierbij
kan zijn om de adressen waarvoor een screening gevraagd wordt, te
«merken», zodat de afdeling Publiekszaken een melding krijgt bij
inschrijving van burgers.
Provincies hebben op basis van hun algemene taken zoals opgenomen in
de Provinciewet bemoeienis met de maatregelen die gemeenten in
huisvestingsverordeningen treffen ten aanzien van woonruimteverdeling.
Zij dienen erop toe te zien dat de bevoegdheden op basis van dit
wetsvoorstel op een correcte wijze worden uitgevoerd.
6. Inzet van verschillende maatregelen uit hoofdstuk 3 van de
Wbmgp
Indien een complex, straat of gebied is aangewezen voor zowel een van
de huidige maatregelen, bedoeld in artikel 8 of 9 van de Wbmgp, als voor
de selectieve woningtoewijzing ter beperking van overlastgevend en
crimineel gedrag, dan wordt aan de gemeente de ruimte gegeven om dit
vorm te geven op een wijze die voor een woningzoekende en de
gemeente de minste lasten met zich meebrengt. Zo ligt het in de rede dat
eerst gekeken wordt naar de vereisten op basis van de inkomenscriteria of
de sociaaleconomische kenmerken en dat pas indien de woningzoekende
op basis daarvan in aanmerking komt voor de woonruimte, onderzoek
plaatsvindt op basis van politiegegevens of de woningzoekende wordt
geïnformeerd dat hij een VOG moet aanvragen. Op deze wijze worden
onnodige procedures en kosten voorkomen.
Daarnaast kan voor de aangewezen gebieden uiteraard sprake zijn van
een huisvestingsverordening in het kader van de Huisvestingswet 2014
met regels betreffende woonruimteverdeling in verband met schaarste
aan goedkope woonruimte.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

48

7. Relatie met grondrechten
7.1 Vrijheid van vestiging
In artikel 2 van het Vierde Protocol bij het EVRM en in artikel 12 van het
IVBPR wordt de vrijheid van vestiging beschermd. Artikel 2 van het Vierde
Protocol bij het EVRM bepaalt dat een ieder die wettig op het grondgebied
van een Staat verblijft, het recht heeft zich binnen dat grondgebied vrijelijk
te verplaatsen en er vrijelijk zijn verblijfplaats te kiezen. Het derde lid stelt
dat de uitoefening van dit recht aan geen andere beperkingen wordt
gebonden dan die bij de wet zijn voorzien en in een democratische
samenleving noodzakelijk zijn in het belang van de nationale veiligheid of
van de openbare veiligheid, voor de handhaving van de openbare orde,
voor de voorkoming van strafbare feiten, voor de bescherming van de
gezondheid of van de goede zeden of de bescherming van de rechten en
vrijheden van anderen.
De voorgestelde maatregelen kunnen een inbreuk zijn op de vrijheid van
vestiging. Een dergelijke beperking moet conform artikel 2, Vierde
Protocol bij het EVRM bij wet geregeld zijn. Dit houdt in dat de regeling
voldoende precies, toegankelijk en voorzienbaar is. Hieruit vloeit voort dat
de beperking niet in strijd mag zijn met het rechtszekerheidsbeginsel en
het verbod van willekeur.
De hier voorgestelde maatregel wordt bij formele wet geregeld en is
precies, toegankelijk en voorzienbaar. De regeling is opgenomen in een
wet en de verdere uitwerking gebeurt in de algemene maatregel van
bestuur en de huisvestingsverordening die door de gemeenteraad wordt
vastgesteld. Hierdoor is de maatregel voor een ieder kenbaar.
Het vereiste dat de beperking in een democratische samenleving
noodzakelijk moet zijn omwille van één of meerdere van de in artikel 2,
derde lid, van het Vierde Protocol bij het EVRM genoemde belangen,
betekent dat er een zwaarwegend algemeen belang dient te zijn voor de
overheid voor deze beperking. In bepaalde complexen, straten of
gebieden waar de criminaliteit boven het gemeentelijk gemiddelde ligt, de
onveiligheidsgevoelens van bewoners groot zijn en de leefbaarheid
ernstig onder druk staat, kan deze beperking in het kader van een
integrale aanpak van de leefbaarheid noodzakelijk zijn. Als bijvoorbeeld na
jarenlange overlast en onveiligheid een overlastgever uit de woning is
gezet, dan is het voor de sociale rust in de buurt noodzakelijk dat
voorkomen wordt dat er zich in die woning opnieuw een woningzoekende
huisvest, van wie vaststaat dat deze in het recente verleden overlastgevend of crimineel gedrag heeft vertoond. Het legitieme doel van deze
maatregel is de instroom van woningzoekenden te voorkomen, van wie
een gegrond vermoeden bestaat dat ze overlastgevende of criminele
activiteiten zullen ontplooien in kwetsbare gebieden.
Met het toepassen van de voorgestelde maatregel kan tevens worden
voorkomen dat kinderen en jongeren die in deze gebieden opgroeien nog
meer in aanraking komen met overlastgevend (voorbeeld)gedrag en
(jeugd)criminaliteit. Het huisvesten van personen met een achtergrond
van (ernstig) overlastgevend of crimineel gedrag versterkt de negatieve
spiraal waarin een dergelijk gebied verkeert. Het EHRM heeft geoordeeld
dat er in zulke gevallen voor de overheid een verplichting is om actief op
te treden tegen deze overlast163, ter bescherming van het recht op
privéleven van omwonenden.164 De regering acht het onwenselijk dat er
163
164

EHRM, Mileva e.a. tegen Bulgarije, 25 november 2010, EHRC, 2011,12
EHRM, Giacomelli tegen Italië, 2 november 2006, AB 2008, 23, r.o. 23

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

49

gebieden zijn, waar door een concentratie van criminaliteit en overlastgevend gedrag de veiligheid van andere bewoners of bezoekers bedreigd
wordt. Ter bescherming van de openbare orde en van de rechten en
vrijheden van anderen, is het volgens de regering noodzakelijk om het
recht vrijelijk zijn verblijfplaats te kiezen, te beperken.
Naast het tegengaan van overlastgevend en crimineel gedrag kan met het
toepassen van de voorgestelde maatregel tevens voorkomen worden dat
er instroom is in deze kwetsbare gebieden van woningzoekenden die zich
bezig houden met ronselen, opruien en aanzetten tot radicale of extremistische handelingen. Het tegengaan van radicalisering en extremisme is
een prioriteit van het regeringsbeleid, omdat de delicten die hiermee
gepaard gaan een rechtstreekse bedreiging vormen voor de rechtsstaat,
de openbare orde en de veiligheid van de burgers. In bepaalde kwetsbare
gebieden blijkt dat er een doelgroep is die vatbaar is voor personen die dit
soort ernstige delicten plegen. Het EHRM heeft in zijn jurisprudentie
aanvaard dat de overheid op basis van artikel 2 van het EVRM verplicht is
alle redelijke (preventieve) maatregelen te nemen teneinde het leven van
ingezetenen te beschermen tegen levensbedreigende situaties.165 Indien
de autoriteiten kennis hebben of kennis behoren te hebben van «the
existence of a real and immediate risk to the life of an identified individual
or individuals from the criminal acts of a third party» dienen zij elke
redelijke maatregel te nemen teneinde dit gevaar te neutraliseren. Deze
doctrine is onverkort van toepassing op een situatie als gevolg van een
terroristische dreiging. De regering acht deze maatregel daarom noodzakelijk als onderdeel van een groter geheel aan maatregelen ter
bescherming van de nationale veiligheid, de handhaving van de openbare
orde en het voorkomen van strafbare feiten die de democratische
rechtsstaat raken.
Ook vindt de regering dat de maatregel voldoet aan het vereiste van
proportionaliteit. Dit houdt in dat de maatregel in verhouding moet staan
tot het te bereiken doel. Bij deze maatregel, die beperkt is in tijd en plaats,
wordt een «fair balance» (rechtvaardig evenwicht) bereikt tussen enerzijds
het algemeen belang dat met de beperking gediend wordt en anderzijds
de belangen van de woningzoekenden ten aanzien van wie de beperking
kan gaan gelden. De gemeenteraad kan de complexen, straten of
gebieden, waarin deze maatregel van toepassing kan zijn, niet zonder
meer aanwijzen, maar dient hiervoor toestemming te vragen aan de
Minister voor Wonen en Rijksdienst. De Minister voor Wonen en Rijksdienst zal bij de aanvraag tot het aanwijzen van zo een gebied, straat of
complex toetsen of de maatregel in dat gebied noodzakelijk, geschikt,
proportioneel en subsidiair is. Indien gedurende de periode waarvoor de
aanwijzing geldt, de Minister voor Wonen en Rijksdienst signalen
bereiken, bijvoorbeeld via de provincie als eerste toezichthouder, dat de
maatregel niet langer noodzakelijk of proportioneel is, dan zal hij de
aanwijzing tussentijds intrekken, zodat de selectieve woningtoewijzing
niet langer kan worden toegepast.
Woningzoekenden, met criminele of overlastgevende antecedenten, van
wie een gegrond vermoeden bestaat dat ze in een aangewezen complex,
straat of gebied opnieuw dit gedrag zullen ontplooien, wordt niet de
mogelijkheid ontnomen om zich elders in de gemeente of de regio te
vestigen. Bij de aanwijzing van een complex, straat of gebied door de
Minister voor Wonen en Rijksdienst, zal de gemeenteraad immers
aannemelijk moeten maken dat door de maatregel woningzoekenden die
niet in aanmerking komen voor een huisvestingsvergunning in een
aangewezen complex, straat of gebied, voldoende mogelijkheden houden
165

EHRM, 28 oktober 1998, Osman tegen Verenigd Koninkrijk, Reports 1998, 3124

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

50

om zich elders in de regio passend te huisvesten. Zoals al eerder
beschreven in paragraaf 4.3 blijkt uit de tot nu toe uitgevoerde evaluaties
dat de gemeenten, die selectieve woningtoewijzing toepassen ter
beperking van overlastgevend of crimineel gedrag, geen aanwijzingen
hebben dat deze spreiding tot enig waterbedeffect leidt. Dit zou ook vanuit
de gedragswetenschappen verklaard kunnen worden. Gedragsverandering kan worden bereikt via de associaties, perspectieven en beleving
van mensen. Hoewel deze processen «van binnen» plaatsvinden, is de
omgeving van mensen hierop van grote invloed. Onbewust interpreteren
mensen continue de feedback die zij vanuit hun omgeving ontvangen.
Gedrag wordt in belangrijke mate beïnvloed door factoren als sociale
normen, zelfvertrouwen en associaties166. De invloed van de «sociale
norm» wordt bijvoorbeeld zichtbaar in het afval op straat, waarbij mensen
in een schone straat veel minder geneigd zijn om «af te wijken» en als
enige wel hun afval op straat te gooien, dan in een straat waar iedereen
zijn afval op straat deponeert. Sociale normen, zelfvertrouwen en de
associaties met het gedrag zijn geen vaststaande gegevens, maar zijn
afhankelijk van interpretaties die steeds bijgesteld worden op basis van
informatie uit de omgeving.167 Kortom, het gedrag van mensen wordt
deels bepaald door de sociale normen die heersend zijn in hun omgeving.
Indien mensen gehuisvest zijn in een buurt waar onder meer door sociale
controle overlast en criminaliteit niet getolereerd worden, zullen ze hun
gedrag ook aanpassen.
De proportionaliteit van de inzet van de maatregel wordt verder versterkt
doordat de mogelijkheid bestaat om naast gebieden ook complexen of
straten te kunnen aanwijzen. Hierdoor wordt de inzet van de maatregel
beperkt tot uitsluitend die straat of dat complex waar de leefbaarheidsproblemen zich voordoen. In de praktijk – en zeker met betrekking tot
selectieve woningtoewijzing op basis van overlastgevende of criminele
antecedenten – blijkt immers dat het niet altijd noodzakelijk is om een
geheel gebied aan te wijzen en dat de leefbaarheidsproblemen zich
concentreren in één of meer complexen of straten.
Het is niet zo dat op basis van een enkele vaststelling van bijvoorbeeld
rook- of stankhinder de vergunning geweigerd kan worden. Er dient door
het college van burgemeester en wethouders op basis van de relevante
politiegegevens in onderlinge samenhang bezien en de duiding ervan, op
basis van het in dit wetsvoorstel opgenomen afwegingskader een
beslissing genomen te worden, waarbij het belang van de woningzoekende om zich in een complex, straat of gebied te vestigen moet worden
afgewogen tegen het algemeen belang dat met deze maatregel gediend
wordt. Daarnaast stelt het college van burgemeester en wethouders,
indien het voornemens is de huisvestingsvergunning (of woonverklaring)
te weigeren of daaraan voorschriften te verbinden op basis van het
onderzoek op basis van politiegegevens, eerst de betrokkene in de
gelegenheid te worden gehoord. In het geval dat er voorschriften aan de
woonverklaring worden verbonden, worden die in de huisvestingsvergunning opgenomen als deze vergunning wordt verleend. Bovendien
bestaat de mogelijkheid dat in gevallen waarin het weigeren van een
huisvestingsvergunning tot een onbillijkheid van overwegende aard zou
leiden, het college van burgemeester en wethouders (of bij verleend
mandaat de eigenaar of beheerder van woonruimte) alsnog een huisvestingsvergunning kan verlenen.
166

Zie: Ajzen, I. The theory of planned behavior. In: The handbook of theories of social
psychology. Van Lange, P.A.M, A.W. Kruglanski, E.T. Higgings (eds.). London: Sage
Publications.
167
J. Scherpenisse e.a., Nudges onderscheiden. Over de inbedding van gedragspsychologie in
overheidsbeleid, Nederlandse School voor Openbaar Bestuur, mei 2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

51

Dit wetsvoorstel voorziet in een rechtsbescherming die geheel in lijn is
met de Algemene wet bestuursrecht en de uitgangspunten van het
bestuursprocesrecht. Daarnaast heeft een persoon die door het college
van burgemeester en wethouders een huisvestingsvergunning wordt
geweigerd wegens het niet verkrijgen van een VOG of naar aanleiding van
de uitkomst van een onderzoek op basis van de politiegegevens, op grond
van de Awb, de mogelijkheid hiertegen bezwaar en beroep aan te tekenen,
zodat een onafhankelijke rechterlijke instantie kan oordelen of in het
concrete geval de rechten van de woningzoekenden niet onevenredig
beperkt worden. Indien de betrokkene van mening is dat de politiegegevens niet juist zijn, kan hij er een verzoek doen bij de politie op basis
van artikel 25 van de Wpg om de gegevens in te zien. Indien hieruit blijkt
dat de politiegegevens moeten worden verbeterd, aangevuld, verwijderd
of afgeschermd kan op basis van artikel 28 van de Wpg de betrokkene
hierom schriftelijk verzoeken. Indien de betrokkene ook bezwaar heeft
gemaakt tegen het niet verlenen van een huisvestingsvergunning, zal deze
bezwaarprocedure gedurende de behandeling van zijn verzoek op basis
van artikel 28 van de Wpg worden geschorst. Indien het bezwaar gegrond
is en de woning al is verhuurd aan een andere woningzoekende, kan de
woningzoekende reageren op een alternatieve woning in een aangewezen
complex, straat of gebied, waarbij het in de rede ligt dat het college van
burgemeester en wethouders hem zo snel mogelijk voor die woning,
indien die passend is, een huisvestingsvergunning verleent.
Verder vindt de regering dat de maatregel niet verder gaat dan strikt
noodzakelijk is. De aanwijzing van een complex, straat of gebied op
verzoek van de gemeenteraad door de Minister voor Wonen en Rijksdienst, is slechts mogelijk indien andere minder ingrijpende maatregelen
geen of onvoldoende effect hebben (gehad) voor de aanpak van de
problematiek. De afweging dat de voorgestelde maatregelen nodig zijn als
aanvulling op andere minder ingrijpende maatregelen is toegelicht in
hoofdstuk 4. Daarnaast kan deze maatregel slechts worden ingezet als
onderdeel van een integrale aanpak van de problematiek in een complex,
straat of gebied. De subsidiariteit van de maatregel zal bij aanvraag van
de aanwijzing door de gemeenteraad moeten worden gemotiveerd en
door de Minister voor Wonen en Rijksdienst worden beoordeeld op basis
van feitelijke en verifieerbare gegevens. Daarbij wordt ook gekeken welke
andere minder ingrijpende maatregelen de gemeente al heeft ingezet om
de overlast en criminaliteit in een complex, straat of gebied terug te
dringen. De regering ziet zoals eerder beschreven in hoofdstuk 4, geen
andere mogelijkheden om de instroom van personen van wie op basis
van objectieve gegevens een gegrond vermoeden bestaat dat ze
overlastgevend of crimineel gedrag zullen ontwikkelen, tegen te gaan in
gebieden waar de criminaliteit en overlast de leefbaarheid en veiligheid
aantasten. Ten slotte, dient opgemerkt te worden dat de maatregel slechts
in een beperkt aantal complexen, straten of gebieden wordt ingezet.
Op verzoek van de Afdeling advisering van de Raad van State168 wordt
ingegaan op de relatie van de voorgestelde maatregel van selectieve
woningtoewijzing met enerzijds het vrij verkeer van burgers169,
werknemers170 en zelfstandigen171 in het kader van het Verdrag inzake de
werking van de Europese Unie (VWEU) en het Turkse Associatierecht.

168

Advies van 5 juni 2015, no. W04.15.0092/I, van de Afdeling advisering van de Raad van State
bij dit wetsvoorstel
Artikel 21 VWEU
170
Artikel 45 VWEU
171
Artikel 49 en 56 VWEU
169

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

52

Artikel 21 VWEU en binnen hun respectievelijke werkingssfeer de artikelen
45 en 49 VWEU, alsook de artikelen 22 en 24 van de richtlijn 2004/38,
verbieden nationale maatregelen die een burger van een lidstaat beletten
of ervan weerhouden deze lidstaat te verlaten om zijn recht van vrij
verkeer binnen de Europese Unie uit te oefenen172. Volgens vaste
rechtspraak van het Europese Hof van Justitie kunnen nationale maatregelen die de uitoefening van de door het VWEU gewaarborgde fundamentele vrijheden kunnen belemmeren of minder aantrekkelijk maken,
niettemin toelaatbaar zijn indien zij een doel van algemeen belang
nastreven, geschikt zijn om de verwezenlijking daarvan te waarborgen en
niet verder gaan dan noodzakelijk is om het gestelde doel te bereiken173.
Dergelijke maatregelen zijn gerechtvaardigd indien zij gebaseerd zijn op
objectieve criteria, die niet discriminerend zijn en vooraf kenbaar zijn174.
Dit wetsvoorstel over selectieve woningtoewijzing ter voorkoming van
crimineel en overlastgevend gedrag, belet of weerhoudt geen enkele
burger om een lidstaat te verlaten om zijn recht van vrij verkeer binnen de
Europese Unie uit te oefenen en vormt dan ook geen beperking van het
vrij verkeer van burgers, werknemers en zelfstandigen in de zin van het
VWEU. En zelfs indien er enige relatie zou kunnen zijn, is die gerechtvaardigd op grond van de hierboven genoemde rechtvaardigingsgronden,
die volgens de vaste jurisprudentie van het Hof van Justitie kunnen
worden ingeroepen. Ten slotte, wordt opgemerkt dat er van personen die
zich vanuit een andere lidstaat van de Europese Unie in een aangewezen
complex, straat of gebied willen vestigen geen politiegegevens of slechts
beperkt justitiële en strafvorderlijke gegevens bekend zijn, waardoor de
huisvestingsvergunning op die grond niet geweigerd kan worden. De
associatieovereenkomst met Turkije175 heeft tot doel gunstige
voorwaarden te scheppen voor de geleidelijke invoering van het vrije
economische verkeer tussen de lidstaten en Turkije. In het Aanvullend
Protocol176 en Besluit 1/80177 van de Associatieraad zijn standstillbepalingen opgenomen, op grond waarvan geen nieuwe belemmeringen
voor de toegang tot de arbeidsmarkt mogen worden opgelegd aan Turkse
onderdanen en hun gezinsleden. Verder bepaalt de overeenkomst dat
binnen de werkingssfeer van de overeenkomst elke discriminatie op
grond van nationaliteit is verboden. Het Aanvullend Protocol en Besluit
1/80 bevatten verder een verbod van discriminatie op grond van nationaliteit wat betreft de lonen en verdere arbeidsomstandigheden ten opzichte
van onderdanen van de EU. Op basis van artikel 12 van de associatieovereenkomst met Turkije dienen de overeenkomstsluitende partijen onderling
geleidelijk het vrije verkeer van werknemers tot stand te brengen en op
basis van artikel 13 van de associatieovereenkomst met Turkije dienen
onderlinge beperkingen van de vrijheid van vestiging te worden

172

Arrest van 8 mei 2013, gevoegde zaken Libert e.a., C-197/11 en C-203/11, overweging 38;
Arrest van 17 januari 2008, Commissie/Duitsland, C-152/05, overwegingen 21 en 22;
Arrest van 1 december 2011, Commissie/Hongarije, C-253/09, overwegingen 46, 47 en 86.
173
Arrest van 8 mei 2013, gevoegde zaken Libert e.a., C-197/11 en C-203/11, overweging 49;
Arrest van 1 oktober 2009, Woonstichting Sint-Servatius, C-567/07, overweging 25;
Arrest van 1 december 2011, Commissie/Hongarije, C-253/09, overweging 69;
Arrest van 11 maart 2004, de Lasteyrie du Saillant, C-9/02, overweging 49
174
Arrest van 8 mei 2013, gevoegde zaken Libert e.a., C-197/11 en C-203/11, overweging 57
175
Overeenkomst waarbij een associatie tot stand wordt gebracht tussen de Europese Gemeenschap en Turkije van 12 september 1963
176
Aanvullend protocol bij de op 12 september 1963 te Ankara ondertekende overeenkomst
waarbij een associatie tot stand wordt gebracht tussen de Europese Gemeenschap en Turkije
van 23 november 1970
177
Het besluit nr. 1/80 van de Associatieraad van 19 december 1980 over de ontwikkeling van de
Associatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

53

opgeheven. In artikel 7 van het Besluit 2/76178 is opgenomen dat er geen
nieuwe beperkingen worden ingevoerd met betrekking tot de toegang tot
de werkgelegenheid van werknemers en hun gezinsleden wier verblijf en
arbeid op het grondgebied legaal zijn. In artikel 41 van het Aanvullend
protocol is ten slotte bepaald dat de overeenkomstsluitende partijen geen
nieuwe beperkingen in voeren met betrekking tot de vrijheid van vestiging
en het vrij verrichten van diensten. Uit de jurisprudentie van het Europese
Hof van Justitie volgt dat een beperking, die tot doel heeft dat aan de
gebruikmaking door een Turks staatsburger van het vrij verkeer van
werknemers op het nationale grondgebeid strengere voorwaarden
worden gesteld dan die welke golden bij de inwerkingtreding van besluit
nr. 1/80, verboden is, tenzij die beperking valt onder een van de in artikel
14 van dat besluit bedoelde beperkingen dan wel rechtvaardiging vindt in
een dwingende reden van algemeen belang, geschikt is om de verwezenlijking van het legitieme doel te waarborgen en niet verder gaat dan nodig
is voor het bereiken daarvan179. Artikel 14 van het besluit nr. 1/80 bepaalt
dat de bepalingen worden toegepast onder voorbehoud van beperkingen
welke gerechtvaardigd zijn uit hoofde van openbare orde, openbare
veiligheid en volksgezondheid.
Zoals ook blijkt uit de door Afdeling advisering van de Raad van State
gesuggereerde jurisprudentie180, heeft het Associatierecht, anders dan het
EVRM en het IVBPR, betrekking op de verblijfrechtelijke status van Turkse
werknemers binnen de lidstaten van de Europese Unie en hun recht om
zich vanuit een lidstaat in een andere lidstaat te vestigen en niet op de
concrete toewijzing van een woning in een bepaalde lidstaat. Selectieve
woningtoewijzing ter voorkoming van crimineel en overlastgevend
gedrag in een beperkt aantal straten, complexen of gebieden van een
beperkt aantal gemeenten heeft dan ook geen enkele relatie met het door
het Associatierecht gegarandeerde recht in verband met de verblijfstatus
van Turkse onderdanen. En zelfs indien er enige relatie zou kunnen zijn, is
die, zoals eerder besproken, gerechtvaardigd op basis van artikel 14 van
het besluit nr. 1/80. Daarbij moet ten slotte worden opgemerkt dat er van
Turkse werknemers die zich vanuit Turkije of een andere lidstaat van de
Europese Unie in een aangewezen complex, straat of gebied willen
vestigen geen politiegegevens of slechts beperkte justitiële en strafvorderlijke gegevens bekend zijn, waardoor de huisvestingsvergunning op die
grond niet geweigerd kan worden.
7.2 Eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer
Het recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer speelt op twee
manieren een rol, namelijk zowel aan de zijde van de woningzoekende als
een aan de zijde van de bewoners van een complex, straat of gebied die
worden geconfronteerd met woonoverlast. Uit de jurisprudentie van het
EHRM blijkt dat vormen van ernstige woonoverlast die direct effect
hebben op het privéleven van de bewoners een positieve verplichting
voor de overheid met zich mee kunnen brengen om op te treden tegen die
overlast of om maatregelen te treffen ter voorkoming van verdere
woonoverlast.181 Deze verplichting van de overheid dient te worden

178

Het besluit nr. 2/76 van de Associatieraad betreffende de tenuitvoerlegging van artikel 12 van
de overeenkomst van Ankara van 20 december 1976 het nr. 1/80 van de Associatieraad van
19 december 1980 over de ontwikkeling van de Associatie
179
Arrest van 7 november 2013, Demir, C-2265/12, overweging 40 en
Arrest van 10 juli 2014, Dogan, C-138/13
180
Arrest van 7 november 2013, Demir, C-2265/12, overweging 40 en
Arrest van 10 juli 2014, Dogan, C-138/13
181
Zie voor een analyse van de EHRM-jurisprudentie: M. Vols, Woonoverlast en het recht op
privéleven, Bju 2013, Den Haag, p. 36–47

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

54

afgewogen tegen de inbreuk die de maatregel maakt op grondrechten van
woningzoekenden.
Volgens artikel 10, eerste lid van de Grondwet, heeft ieder, behoudens bij
of krachtens de wet te stellen beperkingen, recht op eerbiediging van zijn
persoonlijke levenssfeer. In dit verband stellen de Wbp en de Wpg regels
ter bescherming van de persoonlijke levenssfeer in verband met het
vastleggen en verstrekken van persoonsgegevens. Daarnaast eist artikel 8
van het EVRM dat inbreuken op de persoonlijke levenssfeer enkel kunnen
worden gerechtvaardigd indien zij zijn voorzien bij wet, worden ingezet
voor een legitiem doel en noodzakelijk zijn in een democratische
samenleving. Ook dienen de maatregelen proportioneel te zijn en dient de
inbreuk evenredig te zijn met het doel dat ermee wordt nagestreefd.
De regering acht de mogelijkheid van het gebruik van persoonsgegevens
uit de politiegegevens dan wel het kunnen overleggen van een VOG
noodzakelijk in het licht van de openbare orde, het voorkomen van
wanordelijkheden en voor de bescherming van de rechten en vrijheden
van anderen. De gegevensverwerking is dan ook noodzakelijk voor de
goede vervulling van deze publiekrechtelijke taak.182
Eerst is nagegaan of andere in en bij de wet verankerde en met
waarborgen omklede middelen kunnen worden ingezet. Daarom wordt in
dit wetsvoorstel vastgelegd dat de VOG onder omstandigheden kan
worden ingezet bij de verlening van huisvestingsvergunningen door het
college van burgemeester en wethouders in door de Minister voor Wonen
en Rijksdienst op verzoek van de gemeenteraad aangewezen complexen,
straten of gebieden. Zoals in paragraaf 5.2.2.4, onder c, is toegelicht moet
de gemeenteraad gemotiveerd aangeven in de aanvraag tot aanwijzing
welk instrument wordt ingezet. Om te beoordelen of de huisvesting van
de woningzoekenden mogelijk negatieve gevolgen heeft voor de overlast
en criminaliteit in een aangewezen complex, straat of gebied kan het
noodzakelijk zijn om de politiegegevens te raadplegen. Op basis van een
VOG kunnen uitsluitend strafvorderlijke en justitiële gegevens geraadpleegd worden die weinig of geen indicaties bevatten over overlastgevend gedrag dat de leefbaarheid in een complex straat of gebied
ernstig kan aantasten. Klassieke vormen van overlastgevend gedrag
leiden zelden tot strafrechtelijke vervolging en veroordeling, maar worden
in de praktijk bestuursrechtelijk afgedaan. Politiegegevens geven dan een
betere indicatie over overlastgevend gedrag van personen. Bij politiegegevens gaat het tevens om geconstateerde feiten en gedragingen, waaruit
een zeker patroon is af te leiden. Dit geeft dus een duidelijker beeld van
het gedrag van een persoon dan een eenmalige strafrechtelijke vervolging
of veroordeling. Deze maatregel heeft dan ook geen punitief karakter. De
gegevens worden enkel gebruikt om op basis van de in het recente
verleden vastgestelde feiten een indicatie te krijgen over het toekomstig
gedrag van de woningzoekende.
De Minister voor Wonen en Rijksdienst beoordeelt of deze maatregel en
het daartoe door de gemeenteraad voorgestelde instrument (VOG of
onderzoek op basis van politiegegevens) gezien de aanwezige problematiek noodzakelijk, geschikt, subsidiair en proportioneel is. In de
aanwijzing van een complex, straat of gebied door de Minister voor
Wonen en Rijksdienst én in de huisvestingsverordening wordt
opgenomen welk instrument het college van burgemeester en
wethouders mag gebruiken.

182

Zie tevens artikel 8, onderdeel e, van de Wbp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

55

Een beperking van een grondrecht dient volgens het EHRM ook
voldoende precies en voorzienbaar te zijn. Uit de jurisprudentie van het
EHRM kan worden afgeleid dat: «The language of the law has to be
sufficiently clear to make interferences foreseeable. The circumstances
under which the right to private life may be limited have to be precisely
indicated in the legal basis for the interference.183 There have to be clear,
detailed rules specifying the conditions subject to which interferences are
legitimate.184 These rules do not have to be set out in the main law; it is
sufficient if they are laid down in by-laws or regulations interpreting the
law.185« In dit wetsvoorstel is een limitatieve lijst opgenomen van
gedragingen waarover politiegegevens mogen worden verstrekt. Uit deze
limitatieve lijst dient de gemeenteraad – afhankelijk van de problematiek
in een aangewezen complex, straat of gebied – in de huisvestingsverordening die gedragingen te selecteren waarover politiegegevens verstrekt
mogen worden. Ook de beoordeling van deze gegevens door het college
van burgemeester en wethouders is precies vastgelegd in dit
wetsvoorstel. De verdere waarborgen over de verstrekking en verwerking
van de politiegegevens worden bij algemene maatregel van bestuur
vastgelegd. Hierdoor is de maatregel precies, kenbaar en voorzienbaar, en
wordt voorkomen dat er strijd kan ontstaan met het rechtszekerheidsbeginsel of met het verbod van willekeur. Indien het college van burgemeester en wethouders voornemens is om de aanvraag van de huisvestingsvergunning te weigeren of daaraan voorschriften te verbinden, wordt
de betrokkene eerst gehoord, zodat voor hem al voor het besluit genomen
wordt, volstrekt duidelijk is waarom de vergunning geweigerd wordt of
waarom er voorschriften aan worden verbonden. Tevens dient een
verhuurder van een woonruimte in een aangewezen complex, straat of
gebied bij de aanbieding van een te huur staande woning in de communicatie richting woningzoekenden, zoals in een advertentietekst, aan te
geven welk instrument van selectieve woningtoewijzing uit de Wbmgp
gebruikt zal worden bij de verlening van een huisvestingsvergunning voor
de betreffende woning.
In het wetsvoorstel worden nadere regels gesteld over de voorwaarden
voor en de wijze waarop het onderzoek op basis van de politiegegevens
plaatsvindt. Daarbij moet gedacht worden aan de beperking van de
raadpleging van gegevens tot de gegevens die worden verwerkt op grond
van artikel 8 van de Wpg, alsmede de wijze waarop deze gegevens
gewogen worden bij de beslissing van het college van burgemeester en
wethouders tot het al dan niet verlenen van een huisvestingsvergunning
en tot het afgeven van een woonverklaring. De politie zal uitsluitend de
relevante politiegegevens aan het college van burgemeester en
wethouders verstrekken en persoonsgegevens van derden worden
geanonimiseerd. De toegang tot de gegevens zal in de algemene
maatregel van bestuur worden beperkt tot de daartoe aangewezen
ambtenaren van de gemeente, die zijn belast met de beoordeling van de
aanvraag voor de huisvestingsvergunning of woonverklaring (autorisaties). De verstrekte gegevens zullen niet langer worden bewaard dan
strikt nodig voor het doel waarvoor zij zijn verkregen en dienen te worden
vernietigd zodra de beslissing over de verlening van een huisvestingsvergunning of woonverklaring onherroepelijk is. Ook worden regels gesteld
over de beveiliging van deze gegevens. Zo zal via een logbestand moeten
worden bijgehouden hoeveel gegevens door wie worden opgevraagd. Op
deze wijze wordt voorkomen dat de persoonsgegevens voor een ander

183

EHRM, Kruslin tegen Frankrijk, 24 april 1990, par. 30–3
EHRM, Weber en Saravia tegen Duitsland, 29 juni 2006, par. 93
185
EHRM, Kennedy tegen Verenigd Koninkrijk, 18 mei 2010, par. 156, en
EHRM, Silver en anderen tegen Verenigd Koninkrijk, 25 maart 1983, par. 88 en 89
184

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

56

doel gebruikt worden als waarvoor ze door de politie verstrekt zijn.
Uiteraard is de gemeente ook gebonden aan regels van de Wbp.
Ook acht de regering de maatregel subsidiair. Er zijn geen andere
middelen beschikbaar om het doel te bereiken en die een geringere
beperking op het recht van de bescherming van de persoonlijke levenssfeer opleveren. Gegevens over overlastgevend gedrag, lichtere vormen
van jeugdcriminaliteit, openbare dronkenschap, gewelddadigheden in de
woonomgeving en andersoortig ongewenst gedrag – die meestal niet
leiden tot een strafrechtelijke veroordeling – worden niet meegenomen bij
het onderzoek in het kader van een VOG, terwijl dit juist de gedragingen
zijn die de leefbaarheid en de veiligheid in het aangewezen gebied
aantasten. Indien betrokkenen dit soort gedrag frequent hebben
ontplooid, is dat een goede reden om de huisvestingsvergunning niet te
verlenen. De gegevens over deze ongewenste, maar niet strafrechtelijk
vervolgde gedragingen worden uitsluitend bijgehouden in de politiegegevens, zodat dit de enige bron is die het college van burgemeester en
wethouders kan raadplegen om hierin inzicht te krijgen. Er is niet gekozen
om het onderzoek op basis van politiegegevens te laten verlopen via de
dienst Justis, omdat het college van burgemeester en wethouders
verantwoordelijk is voor het verlenen van een huisvestingsvergunning. Bij
het verlenen van een huisvestingsvergunning dient een afweging
gemaakt te worden tussen het algemeen belang van het tegengaan van
overlast en criminaliteit in bepaalde complexen, straten of gebieden en
het belang dat de woningzoekende heeft om zich daar te vestigen. Zo een
belangenafweging dient plaats te vinden door het bestuursorgaan dat op
de hoogte is van de lokale situatie en deze kan betrekken bij zijn besluitvorming. Daarnaast biedt dit de mogelijkheid om indien het college
voornemens is om de huisvestingsvergunning te weigeren op basis van
de geconstateerde gedragingen, de mogelijkheid heeft deze vergunning
alsnog te verlenen door er voorschriften in de vorm van een gedragsaanwijzing aan te verbinden. Hierdoor kan de inbreuk op de vrijheid van
vestiging worden beperkt. Ten slotte, dient te worden opgemerkt dat de
inbreuk op de privacy hetzelfde is indien de screening op basis van de
politiegegevens door de dienst Justis of door de gemeente wordt
uitgevoerd. In beginsel kan de dienst Justis immers uitsluitend de
justitiële en strafvorderlijke gegevens gebruiken voor het al dan niet
verlenen van een VOG. Slechts indien er relevante justitiële of strafvorderlijke gegevens bekend zijn kan de dienst Justis de politiegegevens
raadplegen om deze justitiële en strafvorderlijke gegevens nader in te
kleuren.
De maatregel om een VOG te moeten overleggen, dan wel de politiegegevens te raadplegen is volgens de regering proportioneel. Het wordt
publiekelijk kenbaar gemaakt dat in door de Minister voor Wonen en
Rijksdienst aangewezen complexen, straten of gebieden een VOG vereist
is, dan wel gebruik wordt gemaakt van politiegegevens bij de beoordeling
van een aanvraag voor een huisvestingsvergunning. De mogelijkheid van
selectieve woningtoewijzing heeft hiermee een preventieve werking.
Woningzoekenden die vermoeden dat zij vanwege hun verleden niet in
aanmerking komen voor een huisvestingsvergunning in het aangewezen
gebied, zullen waarschijnlijk afzien van het aanvragen van een huisvestingsvergunning en zich elders in de gemeente of regio huisvesten. Bij het
onderzoek op basis van de politiegegevens worden – net als bij de VOG –
enkel feiten betrokken van overlastgevend gedrag, misdragingen en
criminaliteit van de betrokken personen die in relatie staan met overlast
en criminaliteit die de leefbaarheid van de woonomgeving kunnen
aantasten. Voor de kenbaarheid worden de feiten en gedragingen
waarnaar onderzoek wordt gedaan in de politiegegevens opgenomen in
de huisvestingsverordening, waarbij alleen de in dit wetsvoorstel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

57

genoemde feiten en gedragingen mogen worden betrokken. De
raadpleging van de politiegegevens zal zijn beperkt tot de gegevens die
worden verwerkt met het oog op de uitvoering van de dagelijkse
politietaak en dit gedurende een beperkte terugkijkperiode. Zoals
hierboven al uiteengezet, zullen naast en aanvullend op deze regels die
gelden op basis van de Wbp, regels gesteld worden omtrent onder meer
het beveiligen, het bewaren en het vernietigen van de persoonsgegevens.
Uiteraard is duidelijk dat de geraadpleegde gegevens door het college van
burgemeester en wethouders voor geen enkel ander doel gebruikt mogen
worden dan voor de verlening van een huisvestingsvergunning in het
aangewezen gebied.
De maatregel om bij het verlenen van een huisvestingvergunning in het
kader van selectieve woningtoewijzing ter beperking van overlastgevend
en crimineel (waaronder ook wordt verstaan radicaal, extremistische of
terroristisch) gedrag een VOG te verlangen, is geregeld in dit
wetsvoorstel. De verwerking van de persoonsgegevens voor het al dan
niet verlenen van een VOG is neergelegd in de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens. De regering acht de inzet van deze maatregel noodzakelijk in het licht van het voorkomen van wanordelijkheden en voor de
bescherming van de rechten en vrijheden van anderen. De gegevens die
ten grondslag worden gelegd aan het al dan niet verlenen van een VOG,
worden enkel verstrekt aan de uitvoeringsinstantie van het Ministerie van
Veiligheid en Justitie die namens de Minister van Veiligheid en Justitie is
belast met de beoordeling van VOG-aanvragen, te weten de dienst Justis.
Anderen kunnen in dit verband geen kennis nemen van de justitiële en
strafvorderlijke gegevens van de betrokkene. De betrokkene heeft de
mogelijkheid om in het geval dat aan hem geen VOG verstrekt wordt
alsnog af te zien van de wens in het aangewezen gebied te willen wonen.
Daarom wordt er geen verdere inbreuk gemaakt op de persoonlijke
levenssfeer van de betrokkenen dan deze die al toegestaan is op basis van
de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens.
Ten slotte, moet aandacht besteed worden aan de mogelijkheid om in de
huisvestingsverordening te bepalen dat ook personen van 16 jaar en
ouder die zich op een later tijdstip bij de houder van een huisvestingsvergunning willen huisvesten over een huisvestingsvergunning dienen te
beschikken. Deze mogelijkheid kan in bepaalde gevallen een ernstige
inbreuk opleveren op het recht op de eerbiediging van de persoonlijke
levenssfeer. Het EHRM verstaat hieronder onder meer het recht op het
voeren van een naam, als middel van persoonlijke identificatie en van het
horen bij een familie186. Het element familieleven betreft huwelijkse
relaties, hiermede te vergelijken samenwoonrelaties en – in bijzondere
gevallen – andere relaties met voldoende bestendigheid om de facto
familiebanden te creëren187. Dit onderdeel van artikel 8 EVRM is met
name in het geding in geval van familierecht en gezinshereniging188. Ook

186

EHRM 22 februari 1994, NJ 1996, 12, m.nt. EAA (Burghartz)
A.K. Koekoek, De Grondwet, een systematisch en artikelsgewijs commentaar, Deventer 2000,
p. 163
188
EHRM 28 mei 1985, NJ 1988, 187 m.nt. EAA;
EHRM 26 mei 1994, NJ 1995, 247 (Keegan);
EHRM 27 oktober 1994, NJ 1995, 248 m.nt. JdB (Kroon en anderen);
EHRM 7 augustus 1996, NJ 1997, 540 m.nt. JdB (C. tegen België);
EHRM 19 februari 1996, NJ 1997, 538 (Gül);
EHRM 7 augustus 1996, NJ 1998, 324 (Johansen) en
EHRM 28 november 1996, NJ 1998, 1 m.nt. CAG (Ahmut)
187

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

58

de Unieburgerrichtlijn189 en de Gezinsherenigingsrichtlijn190 hebben
betrekking op dit onderwerp. Volgens artikel 2 van de Unieburgerrichtlijn
vallen onder familieleden: de echtgenoot, de geregistreerde partner, de
kinderen van de Unieburger of van zijn partner die, of jonger zijn dan 21
jaar, of die afhankelijk zijn van de Unieburger of zijn partner en de directe
bloedverwanten van de Unieburger of zijn partner in opgaande lijn die
afhankelijk zijn van de Unieburger of zijn partner (bijvoorbeeld ouders of
grootouders). Ook echtgenoten van gelijk geslacht behoren dus in alle
lidstaten volgens de Unieburgerrichtlijn als gehuwden te worden
behandeld.
Omwille hiervan en mede in het licht van de Grondwet, het EVRM en de
EU-regelgeving acht de regering het niet proportioneel als een huisvestingsvergunning wordt geweigerd aan een persoon die zich op een later
tijdstip wil huisvesten bij de houder van een huisvestingsvergunning met
wie hij een familieband heeft. Indien de beoordeling van de aanvraag van
de huisvestingsvergunning plaatsvindt op basis van een onderzoek naar
de politiegegevens van de betrokkene, bestaat wel de mogelijkheid om op
basis van de gevonden politiegegevens voorwaarden in de vorm van een
gedragsaanwijzing aan de huisvestingsvergunning te verbinden. Deze
voorwaarden moeten uiteraard wel proportioneel zijn en verband houden
met de geconstateerde gedragingen in de politiegegevens. Hierdoor
wordt het recht op familieleven niet aangetast, kan het nakomende
familielid zich alsnog huisvesten bij zijn familie en zorgt de gedragsaanwijzing er voor dat de overlastgevende en criminele gedragingen worden
voorkomen. Daarom acht de regering het wel proportioneel dat de
gemeenteraad in de huisvestingsverordening kan bepalen dat ook
familieleden die zich later bij de hoofdbewoner komen vestigen een
huisvestingsvergunning moeten aanvragen. Indien de persoon die bij de
vergunninghouder komt wonen geen familie lid is, kan de huisvestingsvergunning aan hem geweigerd worden. Indien de gemeente werkt met
een VOG zal op basis van de hardheidsclausule een huisvestingsvergunning moeten worden verleend indien de persoon die bij de oorspronkelijke vergunninghouder wil komen wonen, kan aantonen dat hij een
familielid is ook indien hij geen VOG kan overleggen.
8. Implementatie
Het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties zal samen
met de werkgroep screening bezien hoe de aanvraag tot aanwijzing van
bepaalde complexen, straten of gebieden eenvoudig kan worden
ingericht. Hierbij wordt gedacht aan een handleiding, zodat de gemeenten
weten welke informatie ze moeten aanleveren. Op deze wijze wordt
voorkomen dat niet noodzakelijke informatie wordt verzameld of dat
onnodige onderzoeken worden uitgevoerd door de gemeenten. Ook zal
het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties gemeenten
ondersteunen die overwegen om selectieve woningtoewijzing te gaan
toepassen ter beperking van overlastgevend en crimineel (waaronder
radicaal, extremistisch of terroristisch) gedrag. Daarnaast wordt in
samenwerking met de werkgroep screening, de VNG en het Ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties een modelverordening
opgesteld. Hierdoor worden voor gemeenten de bestuurlijke lasten voor
het gebruik van het instrument van selectieve woningtoewijzing in
189

Richtlijn 2004/38/EG van het Europees parlement en de Raad van 29 april 2004 betreffende het
recht van vrij verkeer en verblijf op het grondgebied van de lidstaten voor de burgers van de
Unie en hun familieleden, tot wijziging van Verordening (EEG) nr. 1612/68 en tot intrekking
van de Richtlijnen 64/221/EEG, 68/360/EEG, 72/194/EEG, 73/148/EEG, 75/34/EEG, 75/35/EEG,
90/364/EEG, 90/365/EEG en 93/96/EEG
190
Richtlijn 2003/86/EG van de Raad van 22 september 2003 inzake het recht op gezinshereniging

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

59

aangewezen complexen, straten en gebieden zo beperkt mogelijk
gehouden.
Ook zal voorlichting worden verzorgd en kan de werkgroep worden benut
om best practices te verzamelen en te bespreken. De gemeenten die de
selectieve woningtoewijzing hanteren, zullen worden uitgenodigd voor
onderlinge kennisdeling en ervaringsuitwisseling.
9. Evaluatie en monitoring
De Wbmgp kent een evaluatiebepaling (artikel 17) waardoor alle in die wet
voorziene maatregelen iedere vijf jaar worden geëvalueerd. Dit betekent
dat de maatregelen van selectieve woningtoewijzing ter beperking van
overlastgevend en crimineel (waaronder radicaal, extremistisch of
terroristisch) gedrag ook in deze evaluatie worden meegenomen. Van
deze evaluatie maakt onder meer ook onderzoek deel uit naar de
effectiviteit van het gebruik van politiegegevens ten opzichte van het
gebruik van een VOG.
De aanwijzing van bepaalde complexen, straten of gebieden door de
Minister voor Wonen en Rijksdienst geldt voor maximaal vier jaren. Indien
de gemeenteraad de maatregel langer wil inzetten, zal hij een verzoek tot
verlenging van de aanwijzing moeten indienen bij de Minister voor
Wonen en Rijksdienst. Bij een verlengingsaanvraag zal een belangrijke
vraag zijn wat het effect van de maatregel in de aangewezen complexen,
straten of gebieden is geweest gedurende de voorbije periode, alsmede of
woningzoekenden die zich door de maatregel niet in de aangewezen
complexen, straten of gebieden hebben kunnen huisvesten, elders in de
regio passende huisvesting hebben kunnen vinden. Zonder van de
gemeente een uitgebreide wetenschappelijke evaluatie te vragen, zal ten
minste een geanonimiseerde registratie moeten worden bijgehouden van
het aantal aanvragen voor een huisvestingsvergunning, het aantal
afwijzingen en de reden daarvoor, alsmede wat de overige inzet van de
gemeente en andere partijen is geweest. Het college van burgemeester en
wethouders wordt geacht hiervoor de noodzakelijke gegevens bij te
houden.
10. Inwerkingtreding
Bij het bepalen van het tijdstip van de inwerkingtreding van dit
wetsvoorstel zal op de eerste plaats rekening gehouden worden dat er
geen strijdigheid ontstaat met artikel 8 van de Wet raadgevend
referendum. Daarnaast wordt rekening gehouden worden met de
systematiek van de vaste verandermomenten en de code interbestuurlijke
verhoudingen, die een minimale invoeringstermijn van drie maanden
voorschrijft na publicatie van de wet in het Staatsblad. Daarom zal er een
termijn van ten minste drie maanden worden voorzien na de datum van
publicatie in het Staatsblad, alvorens deze wet in werking treedt.
11. Privacy Impact Assessment (PIA)
In de brief van de Minister voor Wonen en Rijksdienst en de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie aan de Voorzitter van de Eerste Kamer van
21 juni 2013191 is toegezegd dat het PIA-toetsmodel Rijksdienst vanaf
1 september 2013 standaard zal worden toegepast bij ontwikkeling van
nieuwe wetgeving en beleid waarmee de bouw van nieuwe ICT-systemen
of de aanleg van grote databestanden wordt voorzien. Aangezien het
verstrekken van politiegegevens aan het college van burgemeester en
191

Kamerstukken I 2012/13, 31 051, F

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

60

wethouders en het verwerken van een VOG van een woningzoekende
voor selectieve woningtoewijzing een nieuwe verstrekking is van deze
gegevens, die gezien de privacygevoeligheid ervan met de nodige
wettelijke waarborgen moet zijn omgeven, heeft een privacy impact
assessment plaatsgevonden.
Voor het beleidsdoel, het beoordelen van het woonrisico op basis van
overlastgevend en crimineel gedrag in het recente verleden, is de
beoordeling van de genoemde persoonsgegevens noodzakelijk. Dit is
uitgebreid toegelicht in paragraaf 5.2.2.7 van deze memorie van
toelichting.
Uit de PIA blijkt dat de meeste privacy-aspecten al goed geregeld zijn in
de wetten en algemene maatregelen van bestuur, zoals de Wbp, de Wpg,
de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens en het Bpg. Uit de PIA is
tevens gebleken dat het noodzakelijk is dat de politie bij de verstrekking
van persoonsgegevens in het kader van dit wetsvoorstel aan het college
van burgemeester en wethouders de persoonsgegevens van derden, zoals
getuigen, anonimiseert.
Ook is het noodzakelijk om bij het interne verwerkingsproces binnen een
gemeente de bescherming van persoonsgegevens afdoende te organiseren. Naast de regels in de Wbp, is het van belang dat in de algemene
maatregel van bestuur op basis van dit wetsvoorstel regels worden
opgenomen betreffende autorisatie, logbestanden, functiescheiding,
toezicht, vernietiging en bewaring. Deze regels gelden voor zowel het
verwerken van persoonsgegevens afkomstig van politiegegevens en als
voor de VOG die de woningzoekende overlegt aan de gemeente bij de
aanvraag van de huisvestingsvergunning. Daarnaast wordt overwogen
om ondersteuning te bieden aan ambtenaren die betrokken zijn bij de
beoordeling en verwerking van de persoonsgegevens.
12. Uitvoerbaarheids- en handhaafbaarheidstoets
Hoewel al een aantal gemeenten ervaring heeft met selectieve woningtoewijzing ter beperking van overlastgevend en crimineel gedrag, wijkt het in
dit wetsvoorstel voorgestelde systeem op een aantal punten af van de
bestaande praktijk. Daarom heeft een uitvoerbaarheids- en handhaafbaarheidstoets plaatsgevonden. Uit deze toets komen geen grote problemen
voor de uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid naar voren.
Op basis van de huidige praktijk blijkt dat de maatregel een preventieve
werking heeft waardoor de meeste woningzoekenden die weten dat ze
overlastgevende of criminele antecedenten hebben, niet reageren op een
woning in een buurt waar gescreend wordt. Van degenen die gescreend
worden blijkt slechts 5 procent geweigerd te worden op basis van de
politiegegevens.
Het wetsvoorstel maakt het mogelijk dat de betrokkene tegen een
afwijzing van een huisvestingsvergunning bezwaar en beroep kan
aantekenen. De verwachting is dat bezwaar- en beroepsprocedures in de
praktijk weinig zullen voorkomen. De betrokkene(n) wordt immers vooraf
op de hoogte gesteld van het feit dat over hem de politiegegevens
geraadpleegd zullen worden of dat hij over een VOG moet beschikken.
Omdat woningzoekenden zelf al kunnen inschatten op basis van hun
gedrag in het recente verleden of ze in aanmerking komen voor een
woonruimte in een aangewezen complex, straat of gebied, zal het aantal
bezwaar- en beroepsprocedures relatief laag zijn (preventieve werking).
Ook is maatwerk mogelijk. In plaats van het weigeren van een huisvestingsvergunning kan het college van burgemeester en wethouders er voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

61

kiezen deze te verlenen door er voorschriften aan te verbinden in de vorm
van een gedragsaanwijzing. In het voorliggende wetsvoorstel is tevens
opgenomen dat het college van burgemeester en wethouders bij het
voornemen tot een afwijzing naar aanleiding van het onderzoek op basis
van politiegegevens, de betrokkene eerst hoort; dat geldt eveneens bij het
verbinden van voorschriften aan de huisvestingsvergunning. Op deze
wijze kunnen onterechte afwijzingen of voorschriften voorkomen worden.
Daarnaast kan het college van burgemeester en wethouders de hardheidsclausule toepassen en een huisvestingsvergunning verlenen, indien de
weigering leidt tot een onbillijkheid van overwegende aard.
Naar schatting zullen er maximaal 5.000 screenings per jaar uitgevoerd
worden.192 Gezien de extra voorzieningen in het voorliggende
wetsvoorstel mag worden aangenomen dat het percentage geweigerden
zeker niet zal stijgen. Dat betekent dat er maximaal 250 weigeringen per
jaar zullen zijn. Een gering aantal hiervan zal in bezwaar gaan en een nog
geringer aantal zal tegen de beslissing op bezwaar in beroep gaan. Er
worden daarom ook geen substantiële extra lasten voor de rechterlijke
macht of voor de door de overheid gefinancierde rechtsbijstand voorzien.
Eén gemeente geeft echter aan dat hij verwacht dat een bezwaarprocedure aanlokkelijk is voor de betrokkene als de afwijzingsgrond gedrag
betreft dat verder in het verleden (maximaal 4 jaar) vertoond is, en er
actuelere, positieve gegevens beschikbaar zijn. Dit kan worden
voorkomen door enerzijds de duiding van de relevante politiegegevens
door de politiechef en een zorgvuldige beoordeling van deze gegevens
door het college van burgemeester en wethouders, en anderzijds door
een duidelijke communicatie naar woningzoekenden over de wijze van
screening.
De uitvoeringskosten bij gemeenten lijken beperkt. Gemeenten dienen
rekening te houden met het feit dat er ook (eenmalige) investeringskosten
gemaakt moeten worden voor opleiding en inrichting van de systemen.
Om de gemeenten inhoudelijk toe te rusten en te ondersteunen, zal een
kennistraject worden opgezet, zodat ervaringen en best practices worden
uitgewisseld.
13. Administratieve en bestuurlijke lasten en impactanalyse
politie
Om de administratieve en bestuurlijke lasten alsmede de impact van het
wetsvoorstel op de werkzaamheden van de politie in kaart te brengen,
heeft adviesbureau Sira Consulting de administratieve en bestuurlijke
lasten in kaart gebracht193 en adviesbureau AEF (Andersson Elffers Felix)
een impactassessment voor de politie verricht.194
13.1 Administratieve en bestuurlijke lasten
De gevolgen van dit wetsvoorstel op de regeldruk voor bedrijven, burgers
en de overheid zelf, komen voort uit de verplichte aanvraag voor een
gebiedsaanwijzing door gemeenten en het opvragen en beoordelen van
gegevens in de vorm van een VOG of een verzoek om onderzoek op basis
van politiegegevens. Deze verplichtingen veroorzaken naar verwachting
alleen administratieve en bestuurlijke lasten.
Er worden geen veranderingen verwacht voor de nalevingkosten; op basis
van de interviews wordt aangenomen dat de controle en handhaving kan
192

zie bijlage 1
zie bijlage 1
194
zie bijlage 2
193

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

62

worden ingevuld binnen de huidige, reguliere handhavingsactiviteiten in
het kader van bijvoorbeeld de Huisvestingswet 2014 en de Woningwet.
De omvang van de gevolgen is afhankelijk van het aantal screenings dat
per jaar moet worden uitgevoerd en daarmee ook het aantal gemeenten
dat hiervan gebruik gaat maken. Aangenomen wordt dat circa 20
gemeenten dit gaan doen, verspreid over vier jaar. Vanwege de
onzekerheid ten aanzien van het uiteindelijke aantal screenings is voor de
berekening van de lasteneffecten gebruik gemaakt van drie scenario’s:
LAAG met 1.500 screenings per jaar.
GEMIDDELD met 3.000 screenings per jaar.
HOOG met 5.000 screenings per jaar.
Op basis van het onderzoek is verder aangenomen dat 10% van de
screenings verloopt via een VOG en 90% op basis van politiegegevens. In
de onderstaande tabel is een samenvatting gegeven van de jaarlijks in
totaal te verwachten administratieve lasteneffecten (AL) en bestuurlijke
lasteneffecten (BL) per kostencategorie en per scenario.
Totale kosten per kostencategorie per jaar

AL burger
AL bedrijven
BL gemeenten
BL overig

LAAG

GEMIDDELD

HOOG

€ 25.800
€ 15.800
€ 119.000
€ 57.900

€ 56.100
€ 30.900
€ 177.900
€ 75.000

€ 93.900
€ 52.100
€ 256.900
€ 98.100

De voornaamste kosten van het wetsvoorstel zijn de bestuurlijke lasten
voor de gemeenten. Deze worden voor een belangrijk deel veroorzaakt
door het eens in de vier jaar moeten aanvragen van een aanwijzing en het
(eventueel195) aanpassen van de huisvestingsverordening. De verdere
administratieve en bestuurlijke lasten komen voort uit de screeningsprocedure en variëren per scenario alleen door het aantal screenings. De
totale lasten lijken op landelijk niveau beperkt. De voornaamste reden
hiervoor is het beperkte aantal gemeenten dat naar verwachting gebruik
gaat maken van de regelgeving en het beperkt aantal gebieden binnen
gemeenten waar de screening zal worden toegepast. De maatregel is dan
ook bedoeld als een uiterste middel, in aanvulling op de integrale aanpak
van de leefbaarheid waar ook andere minder ingrijpende maatregelen
worden ingezet.
Eenmalige lasten: Het gebruik maken van de mogelijkheid om te screenen
veroorzaakt eenmalige bestuurlijke lasten bij de inwerkingtreding van het
wetsvoorstel. Voor gemeenten betreft dit ongeveer € 367.600. Deze kosten
betreffen het voorbereiden en indienen van de aanvraag voor een
aanwijzing, het nieuw opstellen of aanpassen van de huisvestingsverordening, de noodzakelijke opleiding voor gemeenteambtenaren en de
inrichting van de organisatie. Voor het Ministerie van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties bedragen de eenmalige bestuurlijke lasten voor het
behandelen van deze aanvragen circa € 163.200. Bij deze eenmalige
kosten zijn ook de kosten opgenomen voor de initiële opleiding van de
gemeenteambtenaren (het ontwikkelen en organiseren van de ondersteuning).
Financiële gevolgen: Naast de regeldruk krijgen woningzoekenden ook te
maken met de legeskosten die zijn verbonden aan de aanvraag van een
VOG en/of huisvestingsvergunning/woonverklaring. Deze jaarlijkse
financiële kosten voor burgers liggen naar verwachting tussen de
€ 53.300, in het scenario Laag en de € 125.000 in het scenario Hoog.

195

Zie paragraaf 5.2.2.5 m.b.t. het in de verordening opnemen van een algemene verwijzing naar
de goedgekeurde aanvraag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

63

Administratieve lasten bij bezwaar: Op basis van het onderzoek wordt
aangenomen dat maximaal 5% van de screenings leidt tot een weigering.
Aangezien de weigeringsgronden concreet en aanwijsbaar zijn, geven die
weinig grond voor burgers om daadwerkelijk bezwaar aan te tekenen. Op
basis hiervan wordt aangenomen dat dit hoogstens enkele gevallen per
jaar betreft en daardoor een verwaarloosbaar effect op de lastendruk zal
geven.
13.2 Impactanalyse politie
De impact van dit wetsvoorstel voor de politie is beperkt. In het scenario
met het hoogste aantal screenings per jaar, namelijk 5000, is landelijk een
politiecapaciteit van 2,4 fte nodig.
Globale variabelen
uren per fte (bron: AEF)
kosten per fte schaal 6–7 (bron: AEF)
VOG (bron: SIRA)
politiegegevens (bron: SIRA)

1.300
€ 55.000
10%
90%

uur per jaar
per jaar

Scenario’s
aantal screeningen van personen totaal (bron: SIRA)
aantal screeningen van personen op politiegegevens
(bron: SIRA)

laag
1.500
1.350

middel
3.000
2.700

hoog
5.000
4.500

minimum behandeltijd (uren) (bron: AEF)
behandeltijd eenvoudiger geval (uren) (bron: AEF)
behandeltijd complex geval (uren) (bron: AEF)

0,25
2
3

0,25
2
3

0,25
2
3

aandeel gevallen minimum behandeltijd (bron: AEF)
aandeel eenvoudigere gevallen (bron: AEF)
aandeel complexe gevallen (bron: AEF)

80%
10%
10%

80%
10%
10%

80%
10%
10%

totale politietijd per scenario (uren)

945

1.890

3.150

Inschatting politie-inzet in aantal fte

0,7

1,5

2,4

Inschatting politie-inzet in €

€ 39.981

€ 79.962

€ 133.269

AEF doet de aanbeveling om de uitvoering van de screening bij het
informatieknooppunt van de politie te beleggen om daarmee efficiëntie en
uniforme uitvoering te waarborgen.
Verder adviseert AEF om een heldere duiding- en adviesfunctie over de
verstrekte politiegegevens bij politie om de kwaliteit van de besluitvorming te waarborgen.
Ten slotte adviseert AEF dat de inzet van politie binnen een gemeente
moet worden besproken in het driehoeksoverleg.
13.3 Conclusie
Op basis van de onderzoeken van Sira Consulting is in de eerste plaats
naar voren gekomen dat de aanvraag door de gemeenteraad voor de
aanwijzing van bepaalde complexen, straten of gebieden door de Minister
voor Wonen en Rijksdienst lasten voor de gemeenten veroorzaakt.
Enerzijds moeten deze lasten uiteraard zo beperkt mogelijk worden
gehouden, anderzijds moet de Minister voor Wonen en Rijksdienst wel
voldoende informatie krijgen om een zorgvuldig besluit te kunnen nemen,
aangezien het om de toepassing van een ingrijpende maatregel gaat.
Samen met de werkgroep screening zal worden gestreefd naar het
ontwikkelen van een eenvoudige, gestandaardiseerde aanvraag. Dit maakt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

64

het voor gemeenten duidelijk welke informatie men moet aanleveren,
zodat voorkomen wordt dat gemeenten niet noodzakelijke gegevens
aanleveren. Op die manier kunnen kosten worden bespaard. Ook zal het
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, in samenwerking met de werkgroep screening en de VNG, zorg dragen voor het
ontwikkelen van een modelverordening, hetgeen de bestuurlijke lasten
voor de gemeenten verder zal beperken.
Uit het AEF rapport blijkt dat de beoordeling en weging van politiegegevens een moeilijke taak is, waarvoor ondersteuning van gemeenteambtenaren noodzakelijk is. Zoals al eerder aangegeven zal het Ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties daarin voorzien. Naar
aanleiding van dit rapport is onder 5.2.1 opgenomen dat het uit overwegingen van efficiëntie en standaardisatie aanbeveling verdient om het
selecteren van de relevante politiegegevens en de duiding ervan binnen
de politieorganisatie te beleggen bij het informatieknooppunt. Ook is
onder 5.2.2.4, onder c van deze memorie van toelichting opgenomen dat
aan een beslissing over het inzetten van het onderzoek op basis van
politiegegevens een overleg binnen de driehoek vooraf kan gaan, zodat de
juiste prioriteiten bepaald worden ten aanzien van de inzet van de
politiecapaciteit.
14. Consultatie
Er heeft een internetconsultatie plaatsgevonden en aan de volgende
colleges, instellingen en groepen is gevraagd om een advies uit te
brengen: de VNG, de G4, het Stedennetwerk G32, de gemeente
Rotterdam, de gemeente Den Bosch en de gemeente Nijmegen; het
College Bescherming Persoonsgegevens; het College voor de Rechten van
de Mens; het Interprovinciaal Overleg; Aedes; het Landelijk Platform
Woonoverlast; het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid; de
Nationale Politie; het College van procureurs-generaal; de Nederlandse
Woonbond.
Hieronder wordt ingegaan op de vele reacties, gevolgd door een reactie
waarin wordt aangegeven op welke onderdelen van het voorstel dit tot
wijzigingen en verduidelijkingen heeft geleid.
14.1 Ontvangen reacties
Naar aanleiding van de consultatie zijn ruim dertig reacties ontvangen.
Naast acht reacties van individuele burgers zijn er reacties ontvangen van
de VNG, College bescherming persoonsgegevens, van het Stedennetwerk
G32 van de gemeenten Den Haag, Gouda, ’s-Hertogenbosch, Hilversum,
Nijmegen, Rotterdam, Zoetermeer en Zwijndrecht, een gezamenlijke
reactie van de gemeenten Capelle aan den IJssel, Schiedam, Vlaardingen
en Nissewaard, van het College voor de Rechten van de Mens, van of
namens woningcorporaties (Aedes, Maaskoepel, Woonbron, Woonplus
Schiedam, Vestia), van de Nationale Politie, van het Landelijk Platform
Woonoverlast, van een aantal belangenorganisaties (Federatie Opvang, de
Nederlandse Woonbond, Gedeco PI Dordrecht), van een aantal bewonersorganisaties (Rotterdammers in Actie voor betaalbare huisvesting,
Huurdersvereniging Staedion en Huurdersvereniging Haag Wonen), van
Buurtbemiddeling Nunspeet-Elburg-Oldebroek, en van RIGO. Het College
van Procureurs-generaal zag geen aanleiding tot het maken van op- of
aanmerkingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

65

14.1.1 Reacties op noodzaak van het wetsvoorstel
Uit de ontvangen reacties blijkt dat de vertegenwoordigers van
gemeenten en woningcorporaties, en een aantal andere organisaties
positief staan tegenover het principe van wetsvoorstel. Men heeft
waardering voor het wettelijk regelen van de bestaande screeningspraktijk
om woonoverlast en criminaliteit aan te pakken in gebieden waar de
leefbaarheid ernstig onder druk staat; transparant, eenduidig en omkleed
met de nodige waarborgen en rechtszekerheid voor woningzoekenden.
Gemeenten en woningcorporaties vinden het positief dat zoveel mogelijk
is aangesloten bij de huidige vorm van screening op basis van politiegegevens.
Het College voor de Rechten van de Mens vindt het noodzakelijk dat de
selectieve woningtoewijzing ter beperking van overlastgevend en
crimineel gedrag een wettelijke basis heeft, gezien de inbreuk op het recht
op vrijheid van vestiging en het recht op bescherming van de persoonlijke
levenssfeer. Ten aanzien van het recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer merkt het College hierbij op dat dit recht op twee
manieren een rol speelt, namelijk zowel aan de zijde van de woningzoekende als aan de zijde van bewoners van een bepaalde wijk of een
bepaald wooncomplex die geconfronteerd worden met woonoverlast. Dat
laatste brengt een positieve verplichting voor de overheid met zich mee
om op te treden tegen ernstige woonoverlast die direct effect heeft op het
privéleven van bewoners van een woning of maatregelen te treffen ter
voorkoming van verdere woonoverlast.
Gezien het aantal gemeenten dat al selectieve woningtoewijzing toepast
ter beperking van overlastgevend en crimineel gedrag, voorziet het
wetsvoorstel in een duidelijke behoefte. Het voorstel wordt gezien als
ultimum remedium en als wenselijk instrument, in aanvulling op een
integrale gebiedsgerichte aanpak. Wel wordt er voor de uitvoering een
aantal aandachtspunten meegegeven (bijvoorbeeld over de aanvraagprocedure, de bestuurlijke lasten, en risico van huurderving in vergelijking tot
de huidige praktijk). Ook worden er voor de uitwerking enkele verbetersuggesties gedaan.
Diverse belangenorganisaties, vertegenwoordigers van huurders en
enkele individuele respondenten zijn kritischer over het wetsvoorstel en
maken zich bijvoorbeeld zorgen over de inperking van de vrijheid van
vestiging, over de huisvesting van bijzondere doelgroepen, een
zorgvuldige en uniforme uitvoering, de mogelijkheid om jonge kinderen
(vanaf 12 jaar) te screenen en zetten soms vraagtekens bij de bijdrage van
de maatregel aan de leefbaarheid.
Door diverse respondenten wordt erop gewezen dat stelselmatige
overlast en criminaliteit in de woonomgeving moet worden aangepakt.
Het maakt een dusdanige inbreuk op de grondrechten van bewoners om
veilig en rustig te kunnen wonen, dat het een taak van de overheid is om
deze rechten te beschermen en op te treden tegen deze overlast en
criminaliteit. Een aantal respondenten brengt naar voren dat dit het beste
kan gebeuren door middel van een integrale aanpak van de problematiek
in buurten, en met inzet van zowel preventieve als repressieve maatregelen. Daarbij worden overleg met bewoners en versterking van de
sociale cohesie in een buurt ook als maatregelen genoemd. Door het
Stedennetwerk G32 worden de aanvullende maatregelen uit het
wetsvoorstel als een goede bijdrage aan het totaalpakket gewaardeerd
voor het oplossen van de leefbaarheidsproblematiek. Ook een aantal
woningcorporaties vindt dat het voorgestelde instrument, nu de Huisvestingswet 2014 geen mogelijkheden meer biedt om te sturen op leefbaar-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

66

heidsvraagstukken, een zinvolle aanvulling kan zijn op het bestaande
instrumentarium, als onderdeel van een bredere aanpak om de
leefbaarheid te bevorderen. Bescheidenheid over wat van de maatregel
mag worden verwacht, blijft, aldus de respondenten, echter op zijn plaats.
Verder hebben enkele gemeenten de vraag gesteld of in gebieden waar
geen schaarste op de woningmarkt is de screeningsmaatregel ook kan
worden ingezet, nu de Huisvestingswet 2014 het instellen van een
huisvestingsverordening uitsluitend koppelt aan schaarste.
In plaats van het weigeren van een huisvestingsvergunning op basis van
het onderzoek naar politiegegevens wordt de mogelijkheid tot het daaraan
verbinden van voorschriften in de vorm van een gedragsaanwijzing, als
een extra instrument positief gewaardeerd; het biedt ook de mogelijkheid
om goede afspraken te maken met zorgaanbieders en andere instellingen,
waar het kwetsbare en bijzondere doelgroepen betreft.
Het College voor de Rechten van de Mens constateert dat het
wetsvoorstel een uitbreiding is van de Wbmgp en dat tot op heden
uitsluitend de gemeente Rotterdam gebruik heeft gemaakt van de
mogelijkheid om de toegang tot de woningmarkt te reguleren op basis
van inkomenseisen of bepaalde sociaaleconomische kenmerken. Daarom
twijfelt het College voor de Rechten van de Mens aan de noodzaak van het
huidige wetsvoorstel.
Ten slotte stelt het College voor bescherming persoonsgegevens (CBP)
dat in paragraaf 4.4 of hoofdstuk 5, dan wel de overige paragrafen/
hoofdstukken van de toelichting niet expliciet en concreet genoeg wordt
ingegaan op de noodzaak en proportionaliteit van de voorgestelde
maatregelen. Het CBP adviseert om alsnog de noodzaak van de voorgestelde gegevensverwerkingen toe te lichten in de toelichting op het
voorstel. Bij deze noodzaak speelt niet alleen het proportionaliteitsbeginsel een rol (de inbreuken op de belangen van de betrokkenen mogen
niet onevenredig zijn in verhouding tot het met de verwerking te dienen
doel), maar ook het subsidiariteitsbeginsel (het doel waarvoor de
persoonsgegevens worden verwerkt dient niet op een andere, voor de
betrokkenen minder nadelige, wijze te kunnen worden verwerkelijkt). Het
gaat hierbij niet alleen om de privacy van woningzoekenden, maar ook die
van buurtbewoners. Het aanwijzen van een bepaald gebied kan op alle
buurtbewoners stigmatiserend werken. Dit kan nadelig zijn als zij
bijvoorbeeld een woon- of autoverzekering willen afsluiten. Vervolgens
stelt het CBP dat de Privacy Impact Assesment (PIA) zich zowel moet
richten op de verwerking van persoonsgegevens met betrekking tot het
onderzoek op basis van politiegegevens als ook de verwerking van de
VOG’s. Ook wordt geadviseerd om de conclusie nader toe te lichten dat in
de PIA de privacyrisico’s zijn ondervangen voor de verantwoordelijke en
de impact op de betrokkenen bij het beoogd project.
14.1.2 Reacties over aanwijzing complexen, straten of gebieden
Een groot aantal respondenten benadrukt dat de aanwijzing van
wooncomplexen, straten en gebieden, waar de maatregel kan worden
toegepast, zorgvuldig en weloverwogen dient plaats te vinden in verband
met de mogelijke inbreuk die ermee gemaakt wordt op de vrijheid van
vestiging. Volgens meerdere respondenten moet een essentiële
voorwaarde voor aanwijzing van een gebied zijn dat woningzoekenden
aan wie een huisvestingsvergunning op basis van de voorgestelde
maatregelen wordt geweigerd, reële mogelijkheden hebben om zich in
een vergelijkbare woning te kunnen huisvesten in de regio en binnen een
korte termijn. Dit zou cijfermatig onderbouwd moeten worden in de
aanvraag voor de gebiedsaanwijzing. Ook zou gedacht kunnen worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

67

aan actieve bemiddeling en plaatsing van deze afgewezen woningzoekenden. Enkele gemeenten en woningcorporaties stellen voor dat de inzet
van de maatregelen niet uitsluitend mogelijk zou moeten zijn als ultimum
remedium, maar ook als preventief instrument om zo escalatie van
problemen in bepaalde wijken juist te voorkomen.
Onder meer gemeenten, woningcorporaties en het Stedennetwerk G32
vinden de gebiedsaanwijzing door de Minister voor Wonen en Rijksdienst
op aanvraag van de gemeenteraad een te zware, tijdrovende en complexe
procedure. Leefbaarheid, het volkshuisvestingsbeleid en het veiligheidsbeleid worden immers gezien als een primaire verantwoordelijkheid van
de gemeente. Ook vindt men dat onvoldoende bekend is met welke
gegevens de gemeenteraad de aanvraag moet onderbouwen en wat de
toetsingscriteria van de Minister voor Wonen en Rijksdienst zijn. Deze
procedure brengt bestuurlijke lasten met zich mee voor zowel de
gemeente als voor woningcorporaties. Als alternatieven worden gesuggereerd om in plaats van de aanwijzingsprocedure in het wetsvoorstel een
maximaal percentage van de woningvoorraad vast te leggen waarbij
gescreend mag worden in een gemeente of, zoals het Landelijk Platform
Woonoverlast voorstelt, hier het beslissingsmodel voor het aanwijzen van
gebieden voor preventief fouilleren toe te passen, waarbij de Minister
achteraf toetst of de criteria voor het aanwijzen van de gebieden goed zijn
toegepast.
Zowel een woningcorporatie als een huurdersvereniging vinden dat de
gemeenteraad verplicht moet worden om verhuurders en bewoners(vertegenwoordiging) te raadplegen bij de voorbereiding van de aanvraag tot
aanwijzing van bepaalde complexen, straten of gebieden. Tevens wordt
verzocht om in het wetsvoorstel termijnen op te nemen voor het
afhandelen van screeningsverzoeken om leegstand en mogelijke
huurderving te voorkomen.
Een respondent vindt dat bij beoordeling van een verzoek tot verlenging
van de gebiedsaanwijzing door de Minister voor Wonen en Rijksdienst
rekening gehouden moet worden met hoe lang een dergelijke maatregel
al van kracht was in de desbetreffende wijk of buurt.
Door de gedetineerdencommissie (Gedeco) van de Penitentiaire Inrichting
Dordrecht, de Federatie Opvang en de Nederlandse Woonbond wordt
naar voren gebracht dat de voorgestelde maatregelen enerzijds de
re-integratie van ex-gedetineerden en mensen in de laatste fase van een
TBS-maatregel, die meestal zijn aangewezen op huurwoningen in minder
gewenste buurten, zou kunnen bemoeilijken. En anderzijds zou het de
huisvesting van bijzondere doelgroepen uit de maatschappelijke en
vrouwenopvang kunnen belemmeren. Gemeenten zijn gehouden om
afspraken te maken over het (her)huisvesten van genoemde doelgroepen.
Het wetsvoorstel zou ongewenste en niet beoogde belemmeringen
kunnen opwerpen bij het uitoefenen van deze gemeentelijke taak en voor
de uitstroom van cliënten uit opvangvoorzieningen.
Het CBP stelt voor om de vereisten aan de inhoud van de aanvraag voor
aanwijzing complexen, straten en gebieden expliciet op te nemen in het
wetsvoorstel omdat dit de rechtszekerheid bevordert. Het gaat hierbij om
wat de problematiek in het complex, straat of gebied is, inclusief de
cijfermatige onderbouwing, welke instrumenten al worden ingezet om de
leefbaarheid in dat gebied te verbeteren, met het oog op privacygevoeligheid, hoe het interne verwerkingsproces van de gegevens wordt
vormgegeven, en op welke wijze monitoring en evaluatie plaatsvindt. Op
basis van dit advies is een nieuw lid toegevoegd aan artikel 5 van het
wetsvoorstel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

68

14.1.3 Reacties over gebruik en beoordeling van politiegegevens
De Nederlandse Woonbond en het bewonerscollectief «Rotterdammers in
Actie voor betaalbare huisvesting» vinden het voorstel op gespannen voet
staan met de rechtsbeginselen. Onder meer waarschuwt men voor het
gebruik van politiegegevens en de mogelijke misinterpretatie ervan. De
criteria voor weigering van een woning zijn te breed (de «limitatieve lijst»
van ongewenste gedragingen in de wet is wel concreet, maar niet
specifiek omschreven), wat kan leiden tot willekeur en disproportionele
gevolgen. Mocht toch worden overgegaan tot screening dan moet
volgens de Woonbond er op worden toegezien dat dit op zeer zorgvuldige
wijze wordt uitgevoerd, inclusief uitgebreide monitoring en effectmeting.
Ook door een woningcorporatie wordt de wens geuit om te bezien of de
criteria op basis waarvan de gemeente de vergunning verstrekt in de
memorie van toelichting eenduidiger kunnen worden omschreven om het
instrument objectiever te maken. Het College voor de Rechten van de
Mens vraagt zich af of bij het onderzoek op basis van politiegegevens wel
voldaan is aan de voorzienbaarheidseis, wat noodzakelijk is bij een
beperking van grondrechten. Daarom moet voldoende duidelijk en
nauwkeurig aangegeven worden bij welke omstandigheden of gedragingen de grondrechtenbeperkende maatregel kan worden toegepast.
Omdat de gemeente verantwoordelijk wordt voor de weging van de feiten
die voortkomen uit het politieonderzoek en het weigeren van de
vergunning, vraagt de gemeente Rotterdam zich af of bij een onjuiste
weging van feiten de gemeente aansprakelijk gesteld kan worden.
Daarom wordt verzocht om de duiding door de politie verplicht te stellen,
zodat gemeenten beter in staat zijn deze afweging zorgvuldig te maken.
Ook Nijmegen pleit voor een verplichte duiding van de politiegegevens;
dit zou de procedure van het onderzoek naar de gegevens duidelijker
maken en de procedure ook versnellen.
De Nationale Politie merkt op dat naast dit wetsvoorstel een wijziging
noodzakelijk is van het Bpg. Tevens stelt de Nationale Politie voor om het
artikel over het verstrekken van politiegegevens aan het college van
burgemeester en wethouders zo te redigeren dat de mogelijkheid bestaat
dat de politiechef niet verplicht is om deze gegevens te verstrekken indien
dat consequenties kan hebben voor de opsporing. Ten slotte gaat de
voorkeur van de Nationale Politie er naar uit om het onderzoek op basis
van politiegegevens centraal te laten plaatsvinden door de dienst Justis.
In het andere geval, als wordt vastgehouden aan het verstrekken van
relevante politiegegevens aan het college van burgemeester en
wethouders, wordt met klem verzocht aan beide bovenstaande opmerkingen tegemoet te komen om de voorgenomen wet goed uit te kunnen
voeren.
Een gemeente vraagt om het mogelijk te maken dat ook bewoners die
later bij de hoofdbewoner komen wonen, gescreend kunnen worden.
Het CBP merkt op dat er slechts sprake is van anonieme data ingeval de
data onomkeerbaar zijn én niet (indirect) herleidbaar zijn al dan niet in
combinatie met andere gegevens. In het geval van een onderzoek op
basis van politiegegevens worden op basis van het wetsvoorstel de
persoonsgegevens van derden, zoals getuigen, geanonimiseerd door de
politie verstrekt aan het college van burgemeester en wethouders.
Gemeenten dienen een geanonimiseerde registratie bij te houden van het
aantal aanvragen, het aantal afwijzingen en de reden daarvoor, alsmede
wat de output-effecten van de maatregel van selectieve woningtoewijzing
zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

69

14.1.4 Reacties over screening jeugdige gezinsleden
Volgens het College voor de Rechten van de Mens kan het ontzeggen van
de mogelijkheid ergens te wonen als gevolg van gedragingen van jonge
minderjarigen niet proportioneel zijn; het zou in de praktijk betekenen dat
woonruimte aan een gezin geweigerd kan worden op basis van gedragingen van een kind van 10 jaar. Ook een individuele respondent en het
bewonerscollectief «Rotterdammers in Actie voor betaalbare huisvesting»
vragen aandacht voor de proportionaliteit van de maatregel ten aanzien
van kinderen van 12 jaar en ouder, aangezien zij niet in dezelfde mate als
volwassenen verantwoordelijk kunnen worden gehouden voor hun
gedragingen. Ze zijn van mening dat van een kind niet mag worden
verwacht dat het in zijn gedrag rekening houdt met een uitgesteld effect,
omdat kinderen niet alle gevolgen van hun daden overzien. Ook zullen ze
achteraf nauwelijks begrijpen waarom iets dat ze twee jaar eerder hebben
gedaan, nu zulke verstrekkende gevolgen kan hebben. Naast gerichte
repressieve wetgeving tegen ernstige overlast, zou er volgens respondenten ook aandacht moeten zijn voor goede sociale programma’s die
zich richten op het verbeteren van persoonlijke (gedrags)factoren, het
bieden van kansen aan kinderen en op het verbeteren van de sociale
netwerken in de wijk.
14.1.5 Reacties over radicalisering, extremisme en terrorisme
Enkele respondenten vinden de maatregel inzake het tegengaan van
extremisme en radicalisering te weinig onderbouwd en hebben vragen
over de effectiviteit en uitvoerbaarheid van deze bepaling. Het Stedennetwerk G32 en enkele gemeenten vinden het wel positief dat woningzoekenden een huisvestingsvergunning kan worden geweigerd als zij in het
verleden extremistische of radicale activiteiten hebben ontplooid, omdat
aanzetten tot haat of gewelddadigheden, opruiing of ronselen een zware
inbreuk kunnen maken op de leefbaarheid.
De complexe problematiek waar het hier om gaat vraagt wat betreft de
gemeenten Rotterdam en Den Haag om maatwerkinstrumenten die vooral
vanuit lokale/regionale casusoverleggen direct en persoonsgericht kunnen
worden toegepast. De gemeenten Rotterdam en Den Haag vinden dat het
apart aanwijzen van gebieden en straten specifiek voor de toepassing van
dit instrument in de praktijk grote bezwaren oplevert. De casuïstiek en
informatie ten aanzien van extremisme hebben een hoog vertrouwelijk
karakter. Het aanwijzen van gebieden gebaseerd op deze vertrouwelijke
informatie stuit dan ook op bezwaren. Ook kan het aanwijzen van
complexen, straten of gebieden voor de toepassing van dit instrument
onbedoeld een verkeerde beeldvorming oproepen. Gelet hierop, wordt de
suggestie gedaan om in het wetsvoorstel de gebiedsaanwijzing voor de
bestrijding van overlast en criminaliteit samen te voegen met die voor het
tegengaan van radicalisering, extremisme en terrorisme. Tevens wijzen de
gemeenten Rotterdam en Den Haag er op dat de uitvoering door middel
van een VOG een grote administratieve belasting oplevert. Ten slotte
vragen de gemeenten Rotterdam en Den Haag welke criteria gelden voor
personen zonder strafrechtelijk kader om voor duiding van extremisme in
aanmerking te komen; het wetsvoorstel is daar nog niet duidelijk over.
14.1.6 Reacties over bestuurlijke, administratieve en nalevingskosten
Met betrekking tot de uitwerking van het voorstel brengt een aantal
gemeenten en woningcorporaties enkele aandachtspunten naar voren.
Men vraagt aandacht voor de kosten die zowel gemeenten (o.a. inrichten
van een loketfunctie, mogelijkheid van bezwaar en beroep, handhaving),
als woningcorporaties zullen moeten maken (o.a. aanleveren van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

70

informatie voor de gebiedsaanvraag en monitoring van «geweigerden»).
Volgens de gemeente Rotterdam worden deze kosten niet beperkt door
het mandateren van de afgifte van huisvestingsvergunningen door
woningcorporaties, aangezien woningzoekenden niet alleen bezwaar en
beroep tegen de weigering van een huisvestingsvergunning zouden
kunnen instellen bij de gemeente, maar ook tegen het niet afgeven van
een woonverklaring. Daarom stelt zij voor om de afgifte van de woonverklaring en de huisvestingsvergunning in één procedure te laten plaatsvinden. Tevens merken enkele gemeentelijke respondenten op dat ten
opzichte van de huidige wijze van screening (groen/rood-stoplichtadvies
aan woningcorporaties) het voorstel vertragend kan werken, bijvoorbeeld
doordat een woningzoekende wordt gehoord bij een voornemen tot
afwijzing op basis van onderzoek naar de politiegegevens, hetgeen zou
kunnen leiden tot klachten en vragen bij verhuurders die te maken hebben
met inkomstenderving als gevolg van het niet kunnen verhuren van de
woning voordat de vergunning is verleend. Ook woningcorporaties wijzen
op het risico dat uitvoering van het wetsvoorstel vertragend kan werken
en daarmee tot inkomstenderving kan leiden, omdat een woning langer
leeg staat; door het opnemen van termijnen in de wet zou dit kunnen
worden voorkomen. Ook het Landelijk Platform Woonoverlast vraagt
aandacht voor de extra lasten voor burgers (aanvragen vergunning),
gemeenten (inrichten loketfunctie) en corporaties (risico van leegstand).
Wat betreft de toepassing van de VOG wijzen gemeenten en woningcorporaties op het feit dat de huurder (ook voor medebewoners) bij het
aanvragen daarvan geconfronteerd wordt met legeskosten, ongeacht of
de vergunning op basis hiervan wel of niet wordt verstrekt. Ook wijst men
er op dat de woningzoekende zelf een afspraak bij de gemeente dient te
maken (extra contactmoment en beslag op capaciteit) en dat in sommige
gemeenten de VOG persoonlijk door de aanvrager moet worden
afgehaald bij een balie. Verder geeft men aan dat het huidige werkproces
wordt vertraagd; de procedure van de VOG-aanvraag kan veel tijd in
beslag nemen, en dat een afspraak over de termijn met de dienst Justis
wenselijk is.
14.1.7 Overige reacties
Door enkele respondenten wordt opgemerkt dat het weigeren van een
huisvestingsvergunning vanwege overlast of een veroordeling als een
«straf na de straf» zou kunnen worden ervaren (eerst veroordeeld door
Justitie, daarna door het college van burgemeester en wethouders), al is
men zich ervan bewust dat dit expliciet niet de bedoeling is van het
wetsvoorstel. Ook zou het voorstel kunnen leiden tot een ongelijke
behandeling van huurders en kopers en van personen met een lager
inkomen ten opzichte van personen met een hoger inkomen.
Verder geeft een respondent in overweging om een praktische
handleiding op te stellen voor gemeenten die deze maatregel willen
gebruiken, dit mede in verband met de uniforme toepassing ervan.
De VNG wil, samen met de steden, in overleg met het Ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties bezien hoe gemeenten verdere
preventieve maatregelen kunnen nemen om problemen op het terrein van
de leefbaarheid en veiligheid te kunnen verkleinen en, zoveel mogelijk, te
voorkomen, en of daarvoor verdere aanpassingen van wet- en regelgeving nodig zijn. De gemeente Rotterdam brengt onder meer naar voren
dat met de voorgestelde maatregelen malafide ondernemers die een
bedrijf willen vestigen in bepaalde gebieden niet kunnen worden geweerd
en wil met het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
verkennen hoe wel vorm gegeven kan worden aan een dergelijk aanpak.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

71

Verder pleiten Huurdersvereniging Staedion en Huurdersvereniging Haag
Wonen er voor het wetsvoorstel uit te breiden met de mogelijkheid om
overlastgevers te kunnen verplaatsen en te herhuisvesten naar aan te
wijzen complexen waar deze overlastgevers mogen wonen onder strikte
voorwaarden, toezicht, controle en begeleiding. Met een tijdelijke
huurovereenkomst van 1 tot 5 jaar kan men dan laten zien hoe de woning
wordt bewoond en of in de buurt geen overlast wordt veroorzaakt. Daarna
kan men wellicht doorstromen of blijven wonen.
Een individuele respondent oppert actieve bemiddeling en plaatsing van
kwetsbare groepen met een «Engels» regime (preventieve aanpak, met
een koppeling van wonen aan voorzieningen voor stelselmatige problematische huishoudens).
14.2 Wijzigingen wetsvoorstel en verduidelijkingen naar aanleiding van
ontvangen reacties
De reacties uit de consultatie hebben geleid tot een aantal wijzigingen en
verduidelijkingen. In deze paragraaf wordt daarop ingegaan. Tevens wordt
toegelicht waarom een aantal suggesties niet is overgenomen.
14.2.1 Noodzaak van het wetsvoorstel
De noodzaak van het wetsvoorstel blijkt uit het feit dat in al meer dan
vijftien gemeenten een vorm van screening van woningzoekenden wordt
toegepast.196 Deze huidige praktijk heeft echter geen wettelijke met
waarborgen voor woningzoekenden omklede grondslag, hetgeen
noodzakelijk is met betrekking tot de beperking van de grondrechten.
Daarom wordt in dit wetsvoorstel een met waarborgen omklede wettelijke
grondslag voor selectieve woningtoewijzing ter beperking van overlastgevend en crimineel gedrag gecreëerd. Deze noodzakelijke uitbreiding van
de Wbmgp staat los van de toepassing van de andere maatregelen voor
woningtoewijzing op basis van inkomenseisen en op basis van sociaal
economische kenmerken.197 De nu voorgestelde maatregel kan afzonderlijk van de andere maatregelen uit de Wbmgp worden toegepast.
Naast het feit dat de gemeente Rotterdam gebruik maakt van de
mogelijkheid om op basis van de Wbmgp de toegang tot de woningmarkt
te reguleren op basis van inkomenseisen, zijn ook in de gemeente
Nijmegen gebieden voor deze maatregel aangewezen.198
Verder wordt benadrukt dat gemeenten waar geen sprake is van schaarste
aan goedkope woonruimte ook gebruik kunnen maken van de maatregelen van de Wbmgp om ernstige leefbaarheidsproblemen aan te pakken
door middel van selectieve woningtoewijzing. Na indiening van de
aanvraag door de gemeenteraad en aanwijzing van bepaalde complexen,
straten of gebieden door de Minister voor Wonen en Rijksdienst, stelt de
gemeenteraad daarvoor een huisvestingsverordening vast op grond van
de Wbmgp.199
Voor de noodzaak van het wetsvoorstel is ook gekeken naar het subsidiariteitsbeginsel namelijk dat het doel waarvoor de persoonsgegevens
worden verwerkt, niet op een andere, voor de betrokkenen minder
nadelige, wijze zou kunnen worden verwerkelijkt. In hoofdstuk 4 is
uitgebreid toegelicht waarom het huidige wettelijke instrumentarium niet
toereikend is om de overlast en criminaliteit te voorkomen in bepaalde
196

zie paragraaf 1. Aanleiding
Artikel 8 respectievelijk artikel 9 van de Wbmgp
198
Kamerstukken I 2014/15, 33 797, F
199
Zie paragraaf 5.2.2.5
197

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

72

complexen, straten en gebieden. Zowel de huisuitzetting alsook de
mogelijkheden van de Huisvestingswet 2015, de Wet Bibob, de Wet Victor,
Victoria en Damocles, de Gemeentewet, de Wetswijziging van de
woningwet in verband met het versterken van het handhavinginstrumentarium en het initiatiefwetsvoorstel inzake het geven van een gedragsaanwijzing bij overlastgevend gedrag, zijn besproken. Deze bestaande
wettelijke middelen richten zich voornamelijk op het verminderen of
bestrijden van woonoverlast of crimineel gedrag van de huidige buurtbewoners. Maar deze middelen bieden onvoldoende mogelijkheid om te
voorkomen dat in buurten waar de veiligheid onder druk staat te sturen
op de instroom van woningzoekenden die overlastgevend of crimineel
gedrag vertonen.
Daarnaast moet een afweging worden gemaakt of het subsidiair is om een
gebied aan te wijzen omdat deze aanwijzing mogelijk stigmatiserend kan
werken voor zittende bewoners. Vooreerst dient te worden opgemerkt dat
de mogelijke stigmatisering geen gevolg is van de aanwijzing van een
complex, straat of gebied, maar van de er al heersende leefbaarheids- en
veiligheidsproblemen waardoor de aanwijzing ervan noodzakelijk is.
Verder is het van belang dat de keuze voor de complexen, straten of
gebieden wordt gemaakt door de gemeenteraad, die op de hoogte is van
de lokale situatie. Vervolgens bij toets van de Minister voor Wonen en
Rijksdienst tot aanwijzing van een complex, straat of gebied betrekt hij
wat de mogelijke impact van de toepassing van de maatregel is op de
privacy van de woningzoekenden die zich er willen vestigen en de zittende
bewoners van de wijk. Daarnaast geldt op basis van het proportionaliteitsbeginsel dat inbreuken op grondrechten niet onevenredig mogen zijn in
verhouding tot het met de verwerking te dienen doel. Daarom is in dit
wetsvoorstel voorzien in een nauwkeurig omschreven formeel wettelijke
grondslag waarbij rechtsbescherming wordt geboden aan de woningzoekenden en waarbij de gronden waarop een eventuele afwijzing kan
worden gebaseerd voorzienbaar zijn.
In het Privacy Impact Assesment (PIA) is beschreven hoe de privacyrisico’s zijn ondervangen. Hierbij is ten eerste rekening gehouden met de
privacyaspecten in bestaande wet- en regelgeving zoals de Wbp, de Wpg,
de Wet justitiële en strafvordelijke gegevens en het Bpg. Ten tweede is
ook gekeken welke privacyaspecten en risico’s voor de betrokkenen en
welke vereisten aanvullend voor de verantwoordelijke van de gegevensverwerking moeten worden geregeld bij of krachtens dit wetsvoorstel.
14.2.2 Aanwijzing complexen, straten of gebieden door Minister voor
Wonen en Rijksdienst
Het voorstel om de aanwijzing van bepaalde complexen, straten of
gebieden door de gemeenteraad of het college van burgemeester en
wethouders te laten plaatsvinden in plaats van door de Minister voor
Wonen en Rijksdienst, wordt niet gehonoreerd. Aangezien de maatregel
ingrijpend is en grondrechten beperkt, is een toets door de Minister voor
Wonen en Rijksdienst op zijn plaats. Hij toetst of de maatregel als een
ultimum remedium zal worden toegepast en of de zekerheid bestaat dat er
voor woningzoekenden die zich niet kunnen huisvesten in de aangewezen
complexen, straten of gebieden voldoende mogelijkheden zijn voor
passende huisvesting binnen de regio. De Minister voor Wonen en
Rijksdienst informeert het parlement ook over zijn besluit op een
aanvraag. Bij de aanvraag van bepaalde complexen, straten of gebieden
geeft de gemeenteraad aan wat de problematiek is, inclusief cijfermatige
onderbouwing, en welke instrumenten al worden ingezet om de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

73

leefbaarheid te verbeteren.200 Bij de aanvraag zal de gemeenteraad ook
rekening dienen te houden met de mogelijkheden van passende
huisvesting in de regio voor ex-gedetineerden en andere bijzondere
doelgroepen. Bij de aanwijzing beoordeelt de Minister voor Wonen en
Rijksdienst of de gemeenteraad dit voldoende aannemelijk heeft
gemaakt201 en kan hij hierover aan gedeputeerde staten een advies
vragen.202
Verder kan worden opgemerkt dat uit de algemene beginselen van
behoorlijk bestuur voortvloeit dat belanghebbenden, zoals woningcorporaties, verhuurders en huurdersorganisaties, worden gehoord bij de
voorbereiding van een aanvraag door de gemeenteraad tot aanwijzing
van bepaalde complexen, straten of gebieden. Op basis van artikel 3.2 van
de Awb vergaart een bestuurorgaan bij de voorbereiding van een besluit
de nodige kennis omtrent de algemene feiten en de af te wegen belangen.
Daaronder wordt ook verstaan het raadplegen van de relevante belanghebbenden. Bij deze raadpleging kan de redelijke termijn waarbinnen de
screeningsprocedure zou moeten worden afgerond, worden besproken en
na afstemming in het driehoeksoverleg tussen burgemeester, politie en
officier van justitie in de verordening worden vastgelegd.
Het aanwijzen van complexen, straten of gebieden voor preventieve
toepassing van de maatregelen verhoudt zich niet met het feit dat de
maatregelen uit de Wbmgp een ultimum remedium zijn. Uitsluitend
indien andere minder vergaande maatregelen geen of onvoldoende effect
resulteren, is het gerechtvaardigd en proportioneel om de grondrechten
van woningzoekenden te beperken.
Bij de verlengingsaanvraag voor een gebiedsaanwijzing toetst de Minister
voor Wonen en Rijksdienst de noodzaak, geschiktheid, proportionaliteit en
subsidiariteit van de toepassing van de maatregel in het aangewezen
gebied. Daarbij betrekt hij ook de resultaten die geboekt zijn gedurende de
voorafgaande periode. In dat kader wordt de onderbouwing waarom de
maatregel nog steeds nodig is, na iedere verlengingsperiode zwaarder.
Naar aanleiding van de opmerking van het CBP over het belang van
opnemen van wat de effecten zijn van toepassing van selectieve woningtoewijzing gedurende voorafgaande periode(n) is het wetsvoorstel en de
memorie van toelichting aangepast voor verlengingsaanvragen.
De vereisten aan de inhoud van de aanvraag voor aanwijzing complexen,
straten en gebieden zijn niet opgenomen in het voorstel. Het gaat hierbij
om de specifieke problematiek in het complex, de straat of het gebied,
inclusief de cijfermatige onderbouwing ervan, evenals welke instrumenten al worden ingezet om de leefbaarheid in dat gebied te verbeteren.
De vereisten aan de inhoud van de aanvraag van aanwijzing van
complexen, straten of gebieden verschilt per maatregel die de gemeenteraad er wil toepassen.
14.2.3 Gebruik en beoordeling van politiegegevens
Naar aanleiding van de vraag om de verstrekking van politiegegevens en
de beoordeling ervan door het college van burgemeester en wethouders
zo zorgvuldig mogelijk te laten verlopen, is het wetsvoorstel en de
memorie van toelichting verder geconcretiseerd. In dit verband is ook de
duiding van de politiegegevens door de politiechef verplicht gesteld.
200

zie paragraaf 5.2.2.2
Artikel 6, tweede lid van de Wbmgp
202
Artikel 6, derde lid van de Wbmgp
201

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

74

Daarnaast zal er voorzien worden in begeleiding van ambtenaren die de
beoordeling moeten uitvoeren namens het college van burgemeester en
wethouders.
Naar aanleiding van de reactie van de Nationale Politie is het artikel
betreffende het verstrekken van politiegegevens geredigeerd en de
toelichting bij dit artikel aangepast, zodat de politiechef de gevraagde
politiegegevens niet verstrekt indien dat een lopend opsporingsonderzoek
kan belemmeren. Zoals al eerder gemeld, zal bij de algemene maatregel
van bestuur op basis van dit wetsvoorstel ook het Bpg gewijzigd worden.
Er is niet gekozen om het onderzoek op basis van politiegegevens te laten
verlopen via de dienst Justis, omdat het college van burgemeester en
wethouders verantwoordelijk is voor het verlenen van een huisvestingsvergunning. Bij het verlenen van een huisvestingsvergunning dient een
afweging gemaakt te worden tussen het algemeen belang van het
tegengaan van overlast en criminaliteit in bepaalde complexen, straten of
gebieden en het belang dat de woningzoekende heeft om zich daar te
vestigen. Bij de centrale screening door dienst Justis kan geen rekening
worden gehouden met de lokale problematiek in een aangewezen
complex, straat of gebied. Ook sluit centrale screening door dienst Justis
niet aan op de bestaande screeningspraktijk bij gemeenten.
Op basis van het voorliggende wetsvoorstel is het mogelijk om ook
bewoners die later bij de hoofdbewoner komen wonen te screenen; in de
toelichting is dit verduidelijkt.
14.2.4 Screening jeugdige gezinsleden
Naar aanleiding van de consultatie is de minimum leeftijdsgrens voor
medebewoners, die gesteld wordt in het wetsvoorstel, verhoogd van 12
jaar naar 16 jaar. Rekening houdend met de terugkijkperiode – twee jaar
voor personen beneden de 18 jaar en vier jaar voor personen vanaf 18
jaar – kunnen uitsluitend gedragingen begaan vanaf het veertiende
levensjaar in de beoordeling betrokken worden; deze ondergrens komt
overeen met die van de «midden adolescentieperiode» (14–17-jarigen).203
In deze leeftijdsgroep is de delinquentie onder minderjarigen het
hoogst.204 De leeftijdsgrens van 16 jaar is een minimale leeftijdsgrens. Dat
betekent dat de gemeenteraad in de huisvestingsverordening een hogere
leeftijdsgrens kan bepalen. Dit zou bijvoorbeeld het geval kunnen zijn
indien er in een aangewezen complex, straat of gebied nauwelijks sprake
is van jeugdcriminaliteit of -overlast. Bij de beoordeling van de politiegegevens, zal het college van burgemeester en wethouders ook rekening
moeten houden met het feit of de gedragingen ontplooid zijn door een
minderjarige of een meerderjarige. Het wetsvoorstel en de memorie van
toelichting zijn op dit punt aangepast. Verder heeft het college van
burgemeester en wethouders de mogelijkheid voorschriften in de vorm
van een gedragsaanwijzing te verbinden aan een huisvestingsvergunning
(of woonverklaring).

203
204

Rapport «Jeugdcriminaliteit: risico’s en bescherming», Van der Laan en Blom, 2006.
In 2010 gaf bijna 17 procent van de 10- en 11-jarigen aan dat ze zich in de voorafgaande 12
maanden aan een van de 27 voorgelegde delicten schuldig hadden gemaakt (geweld;
vermogensfeiten; vernieling en delicten met betrekking tot openbare orde en gezag). Dit
percentage stijgt tot 43 procent onder de 14- en 15-jarigen en de 16- en 17-jarigen. Zie: A. van
der Laan & M. Blom, Jeugdcriminaliteit in de periode 1996–2010. Ontwikkelingen in zelfgerapporteerde daders, door de politie aangehouden verdachten en strafrechtelijke daders op basis
van de Monitor Jeugdcriminaliteit. Den Haag, WODC/CBS cahier 2011-2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

75

14.2.5 Radicalisering, extremisme en terrorisme
Naar aanleiding van de reacties van de gemeenten Rotterdam en Den
Haag is de maatregel betreffende radicalisering, extremisme en terrorisme ondergebracht onder het begrip crimineel gedrag. Het betreft
immers gedragingen die strafbaar gesteld zijn op basis van het Wetboek
van Strafrecht. Hierdoor hoeft een complex, straat of gebied niet apart te
worden aangewezen voor het tegengaan van radicalisering, extremisme
en terrorisme. In dat verband is het tevens mogelijk gemaakt om
woningzoekenden te weren inzake radicaliserende, extremistische of
terroristische gedragingen op basis van onderzoek op basis van politiegegevens. Zo kan ook aansluiting gevonden worden bij de lokale/regionale
casusoverleggen om een beter inzicht te verkrijgen op de problematiek.
Verder is deze maatregel in de memorie van toelichting nader onderbouwd, zijn begrippen en gedragingen nader omschreven en aangeduid,
en is ook de rechtvaardiging van de beperking op de grondrechten die
deze maatregel maakt verder gemotiveerd.
14.2.6 Bestuurlijke, administratieve en nalevingskosten
De bestuurlijke en administratieve kosten voor zowel gemeenten als
woningcorporaties zijn in kaart gebracht en lijken beperkt.205 De overige
kosten inzake het aanleveren van informatie en monitoring door woningcorporaties zijn eveneens beperkt. Voor de nalevingskosten worden geen
veranderingen verwacht; controle en handhaving kan door gemeenten
worden ingevuld binnen de huidige, reguliere handhavingsactiviteiten in
het kader van bijvoorbeeld de Huisvestingswet 2014 en de Woningwet.
Verder kan worden opgemerkt dat voor de gemeenten die in de praktijk
screening toepassen in de vorm van het afgeven van een rood/groenstoplichtadvies ook nu al geldt dat er, afhankelijk van het aantal uitgevoerde screenings per jaar, sprake is van bestuurlijke en administratieve
lasten.
De reactie van de gemeente Rotterdam om de mogelijkheid van een
dubbele bezwaar- en beroepsprocedure te voorkomen indien de
gemeente de verlening van de huisvestingsvergunningen mandateert aan
verhuurders, heeft geleid tot het redigeren van het voorgestelde artikel
10c, tweede lid. Hierdoor is het uitsluitend mogelijk om een huisvestingsvergunning aan te vragen, nadat de woningzoekende een woonverklaring
heeft ontvangen. Indien hij geen woonverklaring ontvangt kan hij daar
bezwaar en beroep tegen instellen, maar kan hij geen huisvestingsvergunning aanvragen. Op het moment dat hij een woonverklaring heeft, kan
hij de huisvestingsvergunning aanvragen. Een verhuurder kan deze
huisvestingsvergunning uitsluitend weigeren op andere gronden dan het
onderzoek op basis van politiegegevens. Tegen deze andere weigeringsgronden staat bezwaar en beroep open.
De extra kosten die mogelijk voor een gemeente voortvloeien uit het
aanvragen van een VOG, zullen minimaal zijn, aangezien deze loketfunctie
al beschikbaar is voor het aanvragen van een VOG voor andere redenen.
Wat betreft het maken van afspraken over termijnen voor het afhandelen
van screeningsverzoeken – om de periode van leegstand en mogelijke
huurderving als gevolg van de vergunningsprocedure zo kort mogelijk te
houden – kan dit het beste gebeuren in overleg met de direct belanghebbende partijen, zoals woningcorporaties, particuliere verhuurders en het

205

Zie bijlage 3 en hoofdstuk 13

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

76

driehoeksoverleg.206 Zo kan beter rekening worden gehouden met de
lokale omstandigheden en belangen.
14.2.7 Overige reacties
Met klem dient benadrukt te worden dat het wetsvoorstel geen «straf na
de straf» introduceert, maar tot doel heeft de leefbaarheid in bepaalde
complexen, straten of gebieden te verbeteren. Aan woningzoekenden met
overlastgevend of crimineel gedrag wordt geen huisvesting ontzegd,
alleen kan men zich gedurende de periode dat bepaalde complexen,
straten of gebieden zijn aangewezen, niet vestigen in die complexen,
straten of gebieden, maar wel elders in de regio. Begeleiding en zorg voor
bepaalde doelgroepen blijft ook dan van groot belang.
Ten slotte is het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
uiteraard bereid om samen met de VNG en gemeenten te onderzoeken of
nog andere preventieve maatregelen kunnen worden genomen om
problemen op het terrein van de leefbaarheid en veiligheid te kunnen
verkleinen en, zoveel mogelijk, te voorkomen en of daarvoor verdere
aanpassingen van wet- en regelgeving nodig zijn. Wel dient hierbij te
worden opgemerkt dat bijvoorbeeld selectieve woningtoewijzing om
woningzoekenden voorrang te verlenen op basis van sociaaleconomische
kenmerken al mogelijk is op basis van de Wbmgp en dat aan malafide
ondernemers bepaalde vergunningen geweigerd kunnen worden met
gebruikmaking van de Wet Bibob. Ook kan voor de aanpak van
woonoverlast door zittende bewoners gewezen worden op het initiatiefwetsvoorstel Wet aanpak woonoverlast.207 Verder voorziet het in
voorbereiding zijnde wetsvoorstel tot verruiming van de mogelijkheden
van tijdelijke verhuur ook in maatregelen om woonoverlast terug te
dringen.208
15. Overzicht bijlagen
1.

2.

Effectmeting – Antecedentenscreening in de Wet bijzondere
maatregelen grootstedelijke problematiek; Onderzoek naar de
gevolgen voor burgers, bedrijven en overheid van het screenen op
antecedenten bij huurwoningtoewijzing, SIRA consulting209
Screening van woningzoekenden op politiegegevens; Impact van de
wijziging van de Wbmgp op de politie, Andersson, Elffers Felix210

II. ARTIKELSGEWIJS
ARTIKEL I
Dit artikel betreft de voorgestelde wijzigingen van de Wbmgp.
Onderdeel A
Aangezien het begrip «persoonsgegeven» niet in de wet voorkomt, komt
dit onderdeel van artikel 1 van de Wbmgp, te vervallen.

206

Zie ook paragraaf 14.2.2
Kamerstukken II 2014/15, 34 007, nr. 6 en 7
208
Wijziging van Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek en de Leegstandwet (uitbreiding van de
opzeggingsgrond «dringend eigen gebruik» en uitbreiding van de mogelijkheden tot tijdelijke
verhuur)
209
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer
210
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer
207

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

77

Onderdeel B
Door het vervangen van «gebieden» door «complexen, straten of
gebieden» wordt het mogelijk om de maatregelen betreffende de toegang
tot de woningmarkt211 selectiever en gerichter in te zetten. In de praktijk
blijkt het immers niet altijd noodzakelijk om een geheel gebied aan te
wijzen en kan soms volstaan worden met het aanwijzen van één of meer
straten of complexen. Voor de betekenis van het begrip «complex» wordt
aangesloten bij het normale spraakgebruik, namelijk een groep van bij
elkaar horende gebouwen, die in dit geval bestemd zijn voor bewoning.
Het kan daarbij gaan om een flatgebouw, maar ook om losstaande
gebouwen of woningen die op een bepaalde wijze één geheel zijn. In het
Burgerlijk Wetboek wordt bijvoorbeeld gesproken van een complex van
zelfstandige woningen, welk complex al bij de bouw ervan was ingericht
en bestemd voor de bewoning door ouderen212 en een hoeve wordt
omschreven als een complex bestaande uit een of meer gebouwen of
gedeelten daarvan en het daarbij behorende land, dienende tot de
uitoefening van de landbouw213. Ook kan gedacht worden aan een
voormalig klooster of school die vaak uit meerdere bij elkaar horende
gebouwen bestaat die zijn omgebouwd tot verschillende woonruimten.
De kern is dat het een groep van bij elkaar horende gebouwen zijn, die
vaak bepaalde voorzieningen gemeenschappelijk hebben. Voor het woord
«straat» wordt aangesloten bij het normale spraakgebruik en «straat»
behoeft daarom geen nadere toelichting. Voor nadere motivatie wordt ook
verwezen naar paragraaf 5.2.2.1 van het algemene deel van deze memorie
van toelichting
Verder wordt een nieuwe systematiek geïntroduceerd, zodat de aanwijzing
van bepaalde complexen, straten of gebieden kan plaatsvinden voor een
specifieke maatregel uit hoofdstuk 3 van de Wbmgp. De reden hiertoe is
dat een aantal gemeenten wel interesse hebben getoond voor het
toepassen van de mogelijkheid die artikel 9 van de Wbmgp biedt, namelijk
het voorrang verlenen aan woningzoekenden die voldoen aan in de
huisvestingsverordening vastgelegde sociaaleconomische kenmerken,
maar het weigeren van woningzoekenden die geen inkomen uit arbeid
genieten op basis van artikel 8 van de Wbmgp een te zwaar middel
vinden. Door in de aanvraag specifiek op te nemen welke maatregel uit
hoofdstuk 3 van de Wbmgp de gemeenteraad wil inzetten, kan de
onderbouwing van de noodzakelijkheid, de geschiktheid, de subsidiariteit
en de proportionaliteit van die specifieke maatregel door de gemeenteraad ook beter worden onderbouwd en door de Minister voor Wonen en
Rijksdienst beter worden beoordeeld. Het is mogelijk dat bepaalde
complexen, straten of gebieden door de Minister voor Wonen worden
aangewezen voor toepassing van meer dan één maatregel uit hoofdstuk 3
van de Wbmgp. In dat geval zal de gemeenteraad per afzonderlijke
maatregel de noodzaak, geschiktheid, subsidiariteit en proportionaliteit
moeten onderbouwen.
Op basis van het huidige artikel 5, eerste lid van de Wbmgp kan de
Minister voor Wonen en Rijksdienst op aanvraag van de gemeenteraad
gebieden aanwijzen waarin woningzoekenden op basis van de aard van
het inkomen geweerd kunnen worden en voorrang verleend kan worden
aan woningzoekenden die voldoen aan in de huisvestingsverordening
vastgelegde sociaaleconomische kenmerken. Hoewel zowel deze
maatregelen, als de voorgestelde instrumenten voor selectieve woningtoewijzing ter beperking van overlastgevend en crimineel (waaronder ook
verstaan wordt radicaliserend, extremistisch of terroristisch) gedrag,
gericht zijn op het bevorderen van de leefbaarheid in complexen, straten
211

Hoofdstuk 3 van de Wbmgp
Artikel 274, lid 3, onder c van Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek
213
Artikel 313, lid 1 van Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek
212

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

78

of gebieden waar deze ernstig onder druk staat, is de noodzaak tot het
inzetten ervan verschillend. Woningtoewijzing op grond van de artikelen 8
of 9 van de Wbmgp is gericht op het bevorderen van differentiatie ten
behoeve van een meer evenwichtige bevolkingssamenstelling en het
bieden van meer perspectief aan bewoners binnen de aangewezen
complexen, straten of gebieden. De in dit wetsvoorstel voorgestelde
selectieve woningtoewijzing heeft als doel het tegengaan van overlast en
criminaliteit in aangewezen complexen, straten of gebieden waar dat een
bijzonder probleem is. De maatregel is er op gericht om de instroom van
overlastgevers, criminelen, ronselaars, haatzaaiers en andere personen
die extremistische of terroristische gedragingen ontplooien of voorbereiden te weren.
In het voorgestelde derde lid van artikel 5 wordt tot uitdrukking gebracht
dat de Minister voor Wonen en Rijksdienst bepaalde complexen, straten of
gebieden op verzoek van de gemeenteraad kan aanwijzen, waar personen
niet in aanmerking komen voor een huisvestingsvergunning voor in de
huisvestingsverordening aangewezen categorieën van woonruimte indien
de woningzoekende en de personen van 16 jaar en ouder die met hem de
woonruimte in gebruik willen nemen, geen VOG kunnen overleggen of uit
onderzoek op basis van de politiegegevens blijkt dat er een gegrond
vermoeden is dat hun huisvesting zal leiden tot een toename van overlast
of criminaliteit in dat complex, die straat of dat gebied. Het onderzoek op
basis van de politiegegevens, bedoeld in het voorgestelde derde lid,
onderdeel b, van artikel 5 van de Wbmgp wordt uitgevoerd overeenkomstig de procedure beschreven in het voorgestelde artikel 10b. Indien
echter op basis van de Huisvestingswet 2014 het verlenen van huisvestingsvergunningen is gemandateerd aan de eigenaren of beheerders van
de woonruimte, dan vindt het onderzoek plaats overeenkomstig de
procedure bedoeld in artikel 10c. Verdere uitleg over de aanvraag van de
aanwijzing is te vinden in paragraaf 5.2.2.2 van het algemene deel van
deze memorie van toelichting.
In het voorgestelde vijfde lid van artikel 5 is opgenomen dat bij een
aanvraag tot verlenging in ieder geval een evaluatie van de maatregel
wordt toegevoegd. Deze evaluatie is nodig omdat de Minister voor Wonen
en Rijksdienst de noodzakelijkheid en geschiktheid van toepassing van de
maatregel moet beoordelen. Mede of de toepassing van de maatregel
voldoet aan de eisen van subsidiariteit en proportionaliteit. Bij algemene
maatregel van bestuur kunnen hieromtrent nadere voorschriften worden
gegeven. Hierbij kan gedacht worden aan eisen betreffende de registratie
bijgehouden van het aantal aanvragen voor een huisvestingsvergunning,
het aantal afwijzingen en de reden daarvoor. Daarnaast kan het college
van burgemeester en wethouders voor de evaluatie ook gegevens
bijhouden over de inzet van andere instrumenten om de veiligheid of
leefbaarheid in een complex, straat of gebied te verbeteren. De overige
wijzigingen zijn van wetstechnische aard.
Onderdeel C
In dit onderdeel wordt voorgesteld om conform onderdeel B ook in artikel
6 «gebieden» te vervangen door: complexen, straten of gebieden.
Verder wordt een nieuw derde lid bij artikel 6 voorgesteld dat regelt dat de
gemeenteraad in de aanvraag tot aanwijzing van een gebied gemotiveerd
moet aangeven of ze bij de selectieve woningtoewijzing gebruik wil
maken van de VOG of van het onderzoek op basis van de politiegegevens.
Indien in een gemeente meerdere complexen, straten of gebieden worden
aangewezen, kan de gemeenteraad in de aanvraag tot aanwijzing van een
gebied op basis van de er bestaande problematiek aangeven dat in het
ene gebied de VOG het meest geschikte middel is en in een ander gebied
het onderzoek op basis van politiegegevens meer effectief is. In paragraaf
5.2.2.2 van het algemene deel van deze memorie van toelichting wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

79

nader ingegaan op de aanvraagprocedure voor het toepassen van
selectieve woningtoewijzing ter beperking van overlastgevend en
crimineel gedrag.
Bij deze wijziging wordt ook gebruik gemaakt van de gelegenheid om een
onduidelijkheid weg te nemen in het huidige artikel 6, vierde lid, van de
Wbmgp. Daarin is immers bepaald dat de Minister voor Wonen en
Rijksdienst binnen dertien weken na verzending door de gemeenteraad
van de aanvraag tot aanwijzing van een gebied een besluit betreffende die
aanwijzing neemt. In de praktijk is het tijdstip van verzending echter
moeilijk te achterhalen. Omdat alle binnenkomende post bij het Ministerie
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties digitaal wordt geregistreerd, is dat tijdstip wel altijd bekend. Daarom wordt het nieuwe vijfde lid
van artikel 6 overeenkomstig gewijzigd.
De overige wijzigingen zijn van wetstechnische aard.
Onderdeel D
In dit onderdeel wordt voorgesteld om conform onderdeel A ook in artikel
7 «gebieden» te vervangen door: complexen, straten of gebieden, en
wordt een wetstechnische wijziging aangebracht.
Onderdeel E
Het eerste lid van het voorgestelde artikel 10 bepaalt dat een huisvestingsvergunning bij selectieve woningtoewijzing ter beperking van overlastgevend en crimineel gedrag voor een in de huisvestingsverordening
aangewezen woonruimte in de door de Minister voor Wonen en Rijksdienst op verzoek van de gemeenteraad aangewezen complexen, straten
of gebieden niet wordt verleend, indien er op basis van het in de
huisvestingsverordening genoemde instrument – de VOG of het
onderzoek op basis van de politiegegevens – een gegrond vermoeden is,
dat het huisvesten van de woningzoekende en de personen van 16 jaar en
ouder die met hem de woonruimte willen betrekken, negatieve effecten
zal hebben voor de leefbaarheid in die aangewezen complexen, straten of
gebieden door overlastgevend of crimineel gedrag. In de verordening
kunnen categorieën van woonruimte worden aangewezen, waar voor het
in gebruik nemen daarvan een huisvestingsvergunning nodig is. Hierdoor
wordt de mogelijkheid geboden aan de gemeenteraad om bepaalde
categorieën van woonruimte aan te wijzen of juist uit te zonderen van de
vergunningsplicht. Hierbij kan gedacht worden aan woningen boven een
bepaalde prijsklasse.214
Op basis van het tweede lid kan de gemeenteraad in de huisvestingsverordening eveneens bepalen dat ook personen van 16 jaar en ouder die zich
op een later tijdstip bij een vergunninghouder willen huisvesten, een
huisvestingsvergunning dienen aan te vragen.
Het derde lid vermeldt de eisen waaraan de toepassing van de
bevoegdheid, bedoeld in het eerste lid, door de gemeenteraad moet
voldoen. Op deze wijze wordt op de verantwoordelijkheid van de
gemeenteraad gewezen om na te gaan of de concrete toepassing van de
hier bedoelde maatregel noodzakelijk en geschikt is, en voldoet aan de
eisen van subsidiariteit en proportionaliteit.
Het vierde lid verklaart een aantal bepalingen van de Huisvestingswet
2014 van overeenkomstige toepassing. Dit zijn de verbodsbepaling om
een woonruimte in gebruik te nemen of te geven zonder een huisvestingsvergunning, alsmede de mogelijkheid om dit te handhaven via een
bestuurlijke boete of een last onder dwangsom. In artikel 35 van de
Huisvestingswet 2014 wordt verwezen naar maximale bedragen als
bedoeld in het Wetboek van Strafrecht. Het staat de gemeenteraad vrij om
214

Zie ook paragraaf 5.2.2.5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

80

een lager bedrag voor de bestuurlijke boete te bepalen, alsmede om
verschillende bedragen in de verordening te bepalen waarbij bijvoorbeeld
een lagere boete opgelegd wordt bij een eenmalige overtreding en een
hogere boete bij herhaaldelijke overtreding. In artikel 32 van de Huisvestingswet is bepaald dat burgemeester en wethouders zorg dragen voor de
bestuurlijke handhaving, waardoor op basis van artikel 125 van de
Gemeentewet de mogelijkheid bestaat om een last onder bestuursdwang
op te leggen.
Op basis van het voorgestelde vierde lid kan de gemeenteraad dus een
last onder bestuursdwang, last onder dwangsom of een bestuurlijke boete
opleggen voor het in gebruik nemen of geven van een aangewezen
woonruimte zonder huisvestingsvergunning. Echter, de Huisvestingswet
2014 kent niet de mogelijkheid om aan een huisvestingsvergunning
voorschriften te verbinden. In dat kader wordt in het vijfde lid de
mogelijkheid geschapen voor de gemeenteraad om een last onder
bestuursdwang of een bestuurlijke boete vast te stellen indien aan een
huisvestingsvergunning bepaalde voorschriften zijn verbonden en deze
niet worden nageleefd; dat is tevens van toepassing op de woonverklaring
waaraan voorschriften zijn verbonden en deze niet worden nageleefd.
Het wordt namelijk mogelijk om op basis van het voorgestelde artikel 10b,
vijfde lid, voorschriften te verbinden aan een huisvestingsvergunning. Op
deze wijze kan bijvoorbeeld voorkomen worden dat de huisvestingsvergunning geweigerd zou moeten worden. Indien de bewoners achteraf
echter deze voorschriften overtreden, is het noodzakelijk om deze te
kunnen handhaven door middel van een last onder bestuursdwang of een
bestuurlijke boete. Daarin wordt voorzien door het voorgestelde vijfde lid.
Het maximale bedrag van de bestuurlijke boete bedraagt het bedrag dat is
vastgesteld voor de eerste categorie, bedoeld in artikel 23, vierde lid, van
het Wetboek van Strafrecht.
Het zesde lid bevat een hardheidsclausule waarbij een uitzondering wordt
gemaakt op het vereiste in het eerste lid. Indien een woningzoekende
geen VOG kan overleggen of indien uit het onderzoek op basis van de
politiegegevens blijkt dat er een gegrond vermoeden is dat de woningzoekende of één van zijn medebewoners van 16 jaar en ouder, mogelijk na de
huisvesting in een aangewezen complex, straat of gebied, overlastgevend
of crimineel gedrag zal ontplooien, maar het weigeren van de huisvestingsvergunning zou leiden tot een onbillijkheid van overwegende aard,
kan alsnog een huisvestingsvergunning worden afgegeven. Het spreekt
voor zich dat het hier om zeer uitzonderlijke situaties gaat.
Onderdeel F
In artikel 10a worden de bevoegdheden van de gemeenteraad bij het
opstellen van de huisvestingsverordening voor aangewezen complexen,
straten of gebieden bij selectieve woningtoewijzing ter beperking van
overlastgevend en crimineel gedrag beschreven. In de huisvestingsverordening zal de gemeenteraad op de eerste plaats categorieën van
woonruimte moeten aanwijzen in de door de Minister voor Wonen en
Rijksdienst aangewezen complexen, straten of gebieden. De mogelijkheid
bestaat dat de gemeenteraad in de verordening zijn bevoegdheid tot het
aanwijzen van categorieën van woonruimte in de door de Minister voor
Wonen en Rijksdienst aangewezen complexen, straten of gebieden
overdraagt aan het college van burgemeester en wethouders op grond
van artikel 156 van de Gemeentewet.215 Uiteraard zal in verband met de
kenbaarheid van de aanwijzing van deze categorieën van woonruimte het
collegebesluit op een voor een iedere toegankelijke wijze openbaar
moeten worden gemaakt.

215

Zie ook paragraaf 5.2.2.5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

81

Indien op basis van de aanwijzing door de Minister voor Wonen en
Rijksdienst het instrument van het onderzoek op basis van politiegegevens kan worden toegepast, moet de gemeenteraad bepalen op welke
uit de in het tweede lid genoemde gedragingen dit onderzoek betrekking
heeft. Voor de kenbaarheid is het noodzakelijk dat de gemeenteraad dit
vastlegt in de huisvestingsverordening. Een nadere toelichting hierbij
wordt gegeven in paragraaf 5.2.2.5 van het algemene deel van deze
memorie van toelichting.
In artikel 10b worden de bevoegdheden van het college van burgemeester
en wethouders beschreven. Dit betreft de procedure van verlening van
een huisvestingsvergunning bij selectieve woningtoewijzing ter beperking
van overlastgevend en crimineel gedrag indien gebruik gemaakt wordt
van het onderzoek op basis van politiegegevens.
Op basis van het tweede lid dient de politiechef de gevraagde politiegegevens te verzamelen en te verstrekken aan het college van burgemeester
en wethouders. Echter, in het geval van lopend strafrechtelijk onderzoek
kunnen soms bepaalde politiegegevens niet verstrekt worden omdat ze de
opsporing zouden kunnen belemmeren. In die gevallen worden deze
gegevens niet verstrekt aan het college van burgemeester en wethouders.
Eventueel kan hij dit melden bij de duiding van de wel te verstrekken
gegevens, die is voorgeschreven op basis van het derde lid. Deze duiding
is van belang voor het maken van een juiste beoordeling van de politiegegevens door het college van burgemeester en wethouders. Deze
procedure wordt uitgebreid beschreven in de paragrafen 5.2.2.4, onder b
en 5.2.2.6 van het algemene deel van deze memorie van toelichting.
Het vierde lid beschrijft de wijze waarop het college van burgemeester en
wethouders de politiegegevens moet wegen. In paragraaf 5.2.2.7 van het
algemene deel van deze memorie van toelichting is dit verder toegelicht.
Het voorgestelde vijfde lid biedt de mogelijkheid om eventueel maatwerk
te leveren door in plaats een huisvestingsvergunning te weigeren deze
alsnog te verlenen, maar daaraan voorschriften in de vorm van een
gedragsaanwijzing te verbinden. Verder dient op basis van het voorgestelde zesde lid het college van burgemeester en wethouders de
betrokkene in de gelegenheid te stellen te worden gehoord, indien het
voornemens is de huisvestingsvergunning te weigeren of daaraan
voorschriften te verbinden. Dit heeft ten doel zo een nadere duiding van
de betrokkene zelf te verkrijgen van de gevonden politiegegevens. Ook zal
door het horen bij een voornemen tot afwijzing of het verbinden van een
voorschrift bezwaar en beroep kunnen worden voorkomen aangezien de
betrokkene beter geïnformeerd is over de gronden.
Zoals al eerder gesteld, kunnen de voorschriften die aan een huisvestingsvergunning verbonden kunnen worden op basis van het vijfde lid een
gedragsaanwijzing inhouden; hierbij kan gedacht worden aan het verbod
om bepaalde huisdieren die veel overlast geven te houden in de woning
of om na een bepaald tijdstip harde muziek te spelen of bijeenkomsten in
de woning te organiseren. Deze voorschriften kunnen gehandhaafd
worden met een last onder bestuursdwang of een bestuurlijke boete
indien de gemeenteraad dit in de huisvestingsverordening heeft
opgenomen. Het voorgestelde vijfde lid van artikel 10 biedt hiertoe de
mogelijkheid.
Om te bewaken dat politiegegevens in de een of andere vorm bij de
eigenaren of beheerders van woonruimte zouden komen, is expliciet
opgenomen in het voorgestelde artikel 10b, zevende lid, dat het college
van burgemeester en wethouders geen mandaat kan verlenen aan
verhuurders. Op basis van artikel 19 van de Huisvestingswet 2014 kan het
college van burgemeester en wethouders immers het verlenen van
huisvestingsvergunningen mandateren aan bijvoorbeeld corporaties.
Indien het college van burgemeester en wethouders dit doet, zal bij
selectieve woningtoewijzing op basis van onderzoek en beoordeling van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

82

de politiegegevens, gewerkt moeten worden met een woonverklaring.
Deze werkwijze wordt geregeld in het voorgestelde artikel 10c.
Op basis van het voorgestelde artikel 10b, achtste lid, dient een algemene
maatregel van bestuur te worden opgesteld over de technische aspecten
van de gegevensverstrekking en verwerking. Daarbij kan gedacht worden
aan voorschriften over het vernietigen van de gegevens, het bijhouden
van een logbestand en de inrichting van de systemen en de autorisaties.
Ook voorziet het voorgestelde artikel 10b, achtste lid, in een wettelijke
basis voor het stellen van nadere regels betreffende de evaluatie ten
behoeve van het verslag, bedoeld in artikel 17 van de wet. Het betreft hier
onder meer onderzoek naar de effectiviteit van het gebruik van politiegegevens ten opzichte van het gebruik van een VOG.
In artikel 10c wordt de procedure bij selectieve woningtoewijzing ter
beperking van overlastgevend en crimineel gedrag beschreven met
betrekking tot het verlenen van huisvestingsvergunningen, waarbij een
onderzoek op basis van politiegegevens verlangd wordt, indien het
verlenen van huisvestingsvergunningen op basis van de Huisvestingswet
2014 gemandateerd is door het college van burgemeester en wethouders
aan de eigenaren en beheerders van woonruimte. In de praktijk wordt het
verlenen van huisvestingsvergunningen vaak gemandateerd aan
woningcorporaties. Echter, politiegegevens zijn privacygevoelige
gegevens die ook op basis van de Wpg slechts in zeer uitzonderlijke
gevallen verstrekt mogen worden aan niet-overheidsinstanties. Daarom
wordt voorgesteld deze in het kader van selectieve woningtoewijzing
enkel te verstrekken aan het college van burgemeester en wethouders. In
dit wetsvoorstel wordt dan ook voorzien in een zogenoemde woonverklaring die afgegeven wordt aan de aanvrager door het college van
burgemeester en wethouders als er naar aanleiding van het onderzoek op
basis van de politiegegevens geen gegrond vermoeden bestaat dat het
huisvesten van de aanvrager en de personen van 16 jaar en ouder die met
hem de betreffende woonruimte in een aangewezen complex, straat of
gebied willen betrekken, negatieve gevolgen zal hebben voor de
leefbaarheid ten gevolge van overlast of criminaliteit in dat complex, die
straat of dat gebied. Ten aanzien van het verlenen van de woonverklaring
wordt aangesloten bij de systematiek als beschreven in het voorgestelde
artikel 10b. Voor nadere toelichting wordt verwezen naar paragraaf
5.2.2.10 van deze memorie van toelichting bij dit wetsvoorstel.
ARTIKEL II
Ten gevolge van de voorgestelde wijzigingen in artikel van de Wbmgp,
dient de verwijzing in artikel 3 van de Huisvestingswet 2014 gewijzigd te
worden.
ARTIKEL III
Dit artikel bevat een overgangsrechtelijke bepaling voor gebieden die al
zijn aangewezen voor toepassing van de maatregelen uit hoofdstuk 3 van
de Wbmgp, voor het van kracht worden van dit wetsvoorstel. In deze
gebieden kunnen de maatregelen uit artikel 8 en 9 worden toegepast voor
in de aanwijzing door de Minister voor Wonen en Rijksdienst bepaalde
termijn. Indien de gemeenteraad de maatregelen van selectieve woningtoewijzing uit dit wetsvoorstel wil gaan inzetten in die aangewezen
gebieden, zal daarvoor een aanvraag tot aanwijzing van dat gebied
gedaan moeten worden door de gemeenteraad bij de Minister voor
Wonen en Rijksdienst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

83

ARTIKEL IV
De inwerkingtreding van dit wetsvoorstel wordt bepaald bij koninklijk
besluit, waarbij rekening gehouden zal worden met de systematiek van de
vaste verandermomenten216 en de Wet raadgevend referendum.
De Minister voor Wonen en Rijksdienst,
S.A. Blok

216

Zie ook hoofdstuk 10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 314, nr. 3

84