Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 2468

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 februari 2022
Op 22 maart 2021 werd het Raadsbesluit tot oprichting van de Europese
Vredesfaciliteit (EPF) aangenomen. De EPF is een financieringsinstrument
dat uit twee pijlers bestaat. De eerste pijler omvat de financiering van de
gemeenschappelijke kosten van EU-missies en operaties, waarvan de
Nederlandse bijdrage op de begroting van het Ministerie van Defensie
staat. De tweede pijler omvat de financiering van steunmaatregelen,
zowel voor vredesoperaties van derde landen en organisaties, als voor
capaciteitsopbouw op het gebied van veiligheid en defensie, waarvan de
Nederlandse bijdrage op de begroting van het Ministerie van Buitenlandse Zaken staat. De financiële bijdrage aan de Europese Vredesfaciliteit
wordt op basis van het Bruto Nationaal Inkomen verdeeld onder de
lidstaten. In 2021 was het Nederlandse BNI-aandeel 5,9%. Dientengevolge
was de afdracht van het Ministerie van Defensie voor de eerste pijler
EUR 6.7 miljoen en de afdracht van het Ministerie van Buitenlandse Zaken
voor de tweede pijler EUR 12.7 miljoen.
Nederland acht de EPF een belangrijk nieuw instrument ter versterking
van het buitenlandbeleid van de EU. Tegelijkertijd erkent het kabinet dat er
risico’s verbonden zijn aan capaciteitsopbouw en het leveren van
materiële steun aan derde landen en organisaties, zoals mensenrechtenschendingen of oneigenlijk gebruik van de geleverde steun. Om deze
risico’s in te perken en te mitigeren heeft Nederland bij de vormgeving
van de EPF consequent ingezet op een geïntegreerd methodologisch
raamwerk, gebaseerd op conflict- en risicoanalyses, flankeringsmaatregelen, rapportageverplichtingen, en waarborgen voor het verlenen van
materiële steun. Uw Kamer werd op 15 januari 2021 geïnformeerd over de
Nederlandse inzet en de uitkomsten van de onderhandelingen over de
EPF.1

1

kst-21501-02-2468
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Kamerstuk 21 501-02, nr. 2262.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2468

1

Via deze brief informeert het kabinet uw Kamer over de zeven steunmaatregelen die zijn aangenomen in 2021 en over de Nederlandse EPF inzet
voor het komende jaar. Het kabinet is voornemens om dit generieke
overzicht, met een terug- en vooruitblik, op jaarlijkse basis met uw Kamer
te delen. Daarnaast zal het kabinet in geval van steunmaatregelen waarbij
sprake is van lethale materiële steun uw Kamer informeren voorafgaand
aan de EU-besluitvorming hieromtrent. Het afgelopen jaar was er geen
sprake van de levering van dergelijk steun. Ten slotte is het kabinet
voornemens om ook bij politiek actuele steunmaatregelen, uw Kamer
tijdig te informeren, zoals het afgelopen jaar ook is gebeurd ten aanzien
van de EPF-steun aan Mali, Oekraïne en Mozambique.2
Terugblik EPF-steunmaatregelen 2021
Afgelopen jaar zijn er vijf EPF-steunmaatregelen aangenomen gericht op
capaciteitsopbouw op het gebied van veiligheid en defensie van landen
gesitueerd op of aan de randen van het Europese continent: Georgië,
Moldavië, Bosnië en Herzegovina, Oekraïne en Mali. De zesde steunmaatregel is gericht op Mozambique en dient ter ondersteuning van de door de
EU Trainingsmissie (EUTM) Mozambique opgeleide militaire eenheden.
Deze maatregel is voorafgegaan door een urgente maatregel die twee
Mozambikaanse compagnies voorziet van noodzakelijke uitrusting en
materieel, benodigd voor de training door de EUTM. Voor alle zes
steunmaatregelen geldt dat het gaat om niet-lethale materiële steun aan
nationale strijdkrachten, bijvoorbeeld in de vorm van voertuigen, kleding,
observatiemiddelen, medisch- en ontmijningsmaterieel of steun op het
gebied van cyberweerbaarheid. De waarde van de steun die aan deze
individuele landen wordt gegeven ligt tussen de EUR 7 miljoen en
EUR 44 miljoen (zie onderstaande tabel voor een overzicht).
Daarnaast is één algemeen programma aangenomen ter ondersteuning
van de Afrikaanse Unie (AU) bij het uitvoeren van vredesoperaties
(General Program African Union, GPAU). Dit programma beoogt de rol
van de AU op het gebied van vrede en veiligheid op het Afrikaanse
continent te versterken en is een voortzetting van EU-steun die voorheen
vanuit de African Peace Facility werd gefinancierd. De omvang van deze
steunmaatregel betreft EUR 130 miljoen. Vanuit dit programma worden
AMISOM, het Somalische Nationale Leger (SNA), de Multinational Joint
Task Force tegen Boko Haram (MNJTF) en de G5 Sahel Joint Force
gedeeltelijk gefinancierd. De ondersteuning aan het SNA dient ter
voorbereiding op de overdracht van verantwoordelijkheden van AMISOM
troepen naar het SNA zelf. De steun bestaat uit capaciteitsopbouw en het
opzetten van een trainingsfaciliteit.
Bij de bespreking van de individuele steunmaatregelen was de
kabinetsinzet gericht op gedegen context-, conflictsensitiviteit- en
risicoanalyses en het opnemen van mitigerende maatregelen om
eventuele risico’s af te dekken. Voorbeelden hiervan zijn rapportageverplichtingen, on-site monitoring, trainingen voor ontvangende eenheden
en de mogelijkheid om de steun (tijdelijk) stop te zetten. Op initiatief van
Nederland en Frankrijk zijn in het raadsbesluit over de steun aan Mali
bijvoorbeeld additionele waarborgen ingebouwd op het gebied van
democratisch bestuur, mensenrechten en samenwerking met
non-statelijke actoren. Deze steunmaatregel is nog niet geoperationaliseerd en de kabinetsinzet is erop gericht deze maatregel voorlopig aan te
houden in het licht van de ontwikkelingen in Mali, in lijn met de inzet
vermeld in de Geannoteerde Agenda van de Raad Buitenlandse Zaken van
2

Zie onder andere Kamerstuk 21 501-28, nr. 223; Kamerstuk 21 501-02, nr. 2420; Kamerstuk
21 501-28, nr. 230.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2468

2

21 februari 2022.3 Het Politiek en Veiligheidscomité (PSC) kan op verzoek
van de Hoge Vertegenwoordiger of een lidstaat besluiten de uitvoering
van een steunmaatregel geheel of gedeeltelijk op te schorten of de Raad
aanbevelen een steunmaatregel te beëindigen.
Vooruitblik Europese Vredesfaciliteit 2022
Gedurende het jaar zal regulier aandacht uitgaan naar de implementatie
van de aangenomen en lopende steunmaatregelen. Na aanname van
voorstellen gaan de Commissie en EDEO over tot het sluiten van
overeenkomsten met respectievelijk de uitvoerende en ontvangende
partijen. De snelheid waarmee een steunmaatregel wordt uitgevoerd is
onder meer afhankelijk van het type steun.
Daarnaast is er in 2022 tot EUR 540 miljoen beschikbaar voor nieuwe
steunmaatregelen. In februari ronden de lidstaten de zogenaamde
«strategische oriëntatie» fase voor de EPF-steun van het komende jaar af.
Er wordt in deze fase op hoofdlijnen gesproken over de strategische
prioriteiten. Besluitvorming vindt gedurende dit jaar plaats op basis van
de individuele voorstellen.
De Nederlandse inzet tijdens de strategische oriëntaties is in het bijzonder
gestoeld op de prioriteiten uit de Nederlandse Geïntegreerde Buitenlanden Veiligheidsstrategie en het coalitieakkoord. Dit betekent onder meer dat
het kabinet pleit voor een focus op de instabiele ring rondom Europa,
ondersteuning voor de Westelijke Balkan, het verlenen van operationele
steun aan EU missies en operaties alsook het versterken van de
weerbaarheid van derde landen in het cyberdomein. Het kabinet
verwelkomt tevens het verzoek van Oekraïne om additionele EU steun bij
het professionaliseren van het militair onderwijs. EU lidstaten overleggen
op dit moment nog over de vorm waarin de EU de nieuwe steun gaat
verlenen. Dat kan via een EPF steunmaatregel of een EU Trainingsmissie.
Het kabinet steunt beide opties. Wat betreft Afrika zet Nederland ook in op
voortzetting van de steun aan de Afrikaanse Unie. Met het oog op de
(politieke) onrust en weerbarstige realiteit in enkele Sahel-landen blijft het
kabinet, in lijn met de eerdere inzet bij de EPF steunmaatregel voor Mali,
samen met Europese partners het belang van stevige waarborgen
benadrukken en zorgvuldigheid bij de uitwerking en implementatie van
eventuele steunmaatregelen. Zoals hierboven genoemd kan de implementatie van steun worden opgeschort of beëindigd indien de omstandigheden dit noodzakelijk maken. Daarnaast bepleit het kabinet steun gericht
op het tegengaan van verspreiding van gewelddadig extremisme vanuit
de Sahel naar Westelijk Afrika.
Ten slotte meldt het kabinet dat dhr. Paul Doop, lid in buitengewone
dienst van de Algemene Rekenkamer, ondersteund door twee assistenten
– allen aangedragen door de Algemene Rekenkamer – per 1 januari 2022
zitting heeft genomen in het EPF audit college. Dit is een onafhankelijk
college dat toezicht houdt op de rechtmatigheid en doelmatigheid van de
bestedingen uit het EPF. De aanstelling is voor drie jaar. De tijdsinvestering van de heer Doop en de Algemene Rekenkamer wordt doorberekend aan het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Het kabinet onderstreept hiermee graag het belang dat het hecht aan transparantie en
adequate verantwoording van EU inzet.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
W.B. Hoekstra

3

Kamerstuk 21 501-02, nr. 2458.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2468

3

Overzicht steunmaatregelen 2021
EPF Steunmaatregel
General Program African Union 2021
– AMISOM
– Somali National Army
– G5 Sahel
– MNJTF

Referentiebedrag in
x 1.000.000

Raadsbesluit
Raadsbesluit 2021/1210; 22 juli 20211

EUR 65
EUR 20
EUR 35
EUR 10

Mozambique steunmaatregel +
voorafgaande urgente maatregel

EUR 40 + 4

Raadsbesluit 2021/2032; 19 november 20212

Bosnië en Herzegovina

EUR 10

Raadsbesluit 2021/1923; 4 november 20213

Oekraïne

EUR 31

Raadsbesluit 2021/2135; 2 december 20214

Georgië

EUR 12.75

Raadsbesluit 2021/2134; 2 december 20215

Moldavië

EUR 7

Raadsbesluit 2021/2136; 2 december 20216

Mali

EUR 24

Raadsbesluit 2021/2137; 2 december 20217

1

https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX%3A32021D1210.
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/ALL/?uri=CELEX:32021D2032.
3
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX:32021D1923.
4
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX:32021D2135.
5
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX:32021D2134.
6
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A32021D2136&qid=1644357146611.
7
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX:32021D2137.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2468

4