Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2620
Vragen van het lid Diks (GroenLinks) aan de Ministers van Defensie en voor
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking over de toename van
geweld in Mali (ingezonden 10 april 2019).
Antwoord van Minister Blok (Buitenlandse Zaken), mede namens de ministers
voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking en van Defensie
(ontvangen 14 mei 2019).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Meer dan honderd doden bij herdersdorp in
Mali»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Kunt u een laatste stand van zaken geven over de voortgang van de
VN-missie MINUSMA, waar Nederland nog tot tenminste mei actief zal zijn?
Welk effect heeft het toegenomen geweld op deze missie en kunt u dit
plaatsen in het licht van het belang van de voortzetting ervan?
Antwoord 2
De VN-missie in Mali (MINUSMA) is voornamelijk ingericht om, samen met
de ondertekenaars van het vredesakkoord uit 2015, de vrede in Noord-Mali te
bestendigen. Hier ligt dan ook het zwaartepunt van de MINUSMAtroepenmacht. Het afgelopen jaar heeft MINUSMA haar presentie in
Centraal-Mali uitgebreid (zie hiervoor ook het antwoord op vraag 5). Ondanks
de in eerste instantie moeizame uitvoering van het vredesakkoord, zijn de
afgelopen periode belangrijke stappen gezet. Tegelijkertijd is in Centraal-Mali
de verslechterde veiligheidssituatie en de daarmee samenhangende
verminderde toegang van de staat zorgwekkend en moet de uitvoering van
het vredesakkoord in een hoger tempo plaatsvinden. De stabiliserende rol
van MINUSMA en de ondersteuning die de missie de Malinese partijen geeft
bij het uitvoeren van het vredesakkoord blijft vooralsnog nodig om in Mali
duurzame stabiliteit te realiseren en terrorisme en geweld tegen te gaan.
Voortzetting van MINUSMA is dan ook essentieel. Zoals gemeld in de artikel

1

ah-tk-20182019-2620
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

https://nos.nl/artikel/2277320-meer-dan-honderd-doden-bij-aanval-op-herdersdorp-in-mali.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

100 brief van 14 september 20182 blijft Nederland ook na 1 mei met
politiefunctionarissen en enkele stafofficieren bijdragen aan de VN-missie
MINUSMA.
Vraag 3
Kunt u een analyse geven van de oorzaak van het toegenomen geweld en
daarbij in het bijzonder ingaan op de toegang tot natuurlijke hulpbronnen
zoals water, land en wetlands?
Antwoord 3
Hoewel de stabiliteit in het noorden van Mali iets is verbeterd, is de situatie
in Centraal-Mali verslechterd. Dit heeft verschillende oorzaken. Een van die
oorzaken houdt verband met toegang tot natuurlijke hulpbronnen (water en
land). Zowel herders als boeren zijn bijvoorbeeld afhankelijk van vruchtbaar
land om hun vee te laten grazen of om voedsel te verbouwen. Dit is een
eeuwenoud spanningsveld. De traditionele manieren om hiermee om te gaan
staan onder druk als gevolg van de snelgroeiende bevolking, niet-adequate
beleidsuitvoering door overheidsdiensten ten aanzien van land- en waterbeheer, de ontoegankelijkheid van sommige gebieden vanwege de slechte
veiligheidssituatie en de effecten van klimaatverandering.
Goed beheer van natuurlijke hulpbronnen is essentieel om conflicten tussen
en binnen verschillende gebruikersgroepen op te lossen en geweld te
voorkomen. Bovendien heeft de onveiligheid en instabiliteit van de laatste
jaren in Mali ertoe geleid dat jihadistische organisaties en andere gewapende
groepen de botsingen tussen verschillende landgebruikers aanwakkeren.
Conflicten worden in toenemende mate langs etnische en soms – radicaal –
religieuze lijnen geprofileerd.
Vraag 4
Welke inspanningen worden verricht op diplomatiek en militair niveau om het
geweld duurzaam te stoppen?
Antwoord 4
Nederland spreekt de Malinese overheid zowel bilateraal, als in EU-verband
aan op haar verantwoordelijkheid om schendingen van mensenrechten te
voorkomen en straffeloosheid een halt toe te roepen. Nederland, MINUSMA
en de EU sporen de Malinese autoriteiten, onder wie de Malinese Minister
van Justitie, aan om alle schendingen en misbruiken van internationale
mensenrechten grondig te onderzoeken, de verantwoordelijken te vervolgen
en verslag uit te brengen over de schendingen en onderzoeken. De Malinese
overheid committeerde zich, mede dankzij diplomatieke inzet van Nederland,
aan een mensenrechtenkader voor de regionale troepenmacht van de
zogenaamde G5-Sahel (Burkina Faso, Mali, Mauritanië, Niger en Tsjaad). In
Benelux-verband heeft Nederland bovendien een financiële bijdrage geleverd
aan de oprichting van een internationale commissie die onderzoek doet naar
mensenrechtenschendingen.
In 2018 was Nederland voorzitter van de internationale donorgroep in Mali. In
deze rol leidde Nederland de periodieke dialoog met de Malinese autoriteiten
over veiligheid, bestuur en ontwikkelingskwesties. Deze dialoog heeft geleid
tot een groter besef bij de overheid van de noodzaak om inspanningen op het
gebied van veiligheid en ontwikkeling te combineren. Na het opstappen van
de Malinese regering op 19 april, zal de donorgroep hierover ook op korte
termijn met de nieuwe regering in gesprek gaan.
Na de aanval op het dorp Ogossagou heeft het Malinese leger (FAMa) haar
presentie in de regio vergroot en zijn er extra veiligheidstroepen ontplooid
om de situatie te stabiliseren. Begin 2017 heeft de Malinese regering, onder
druk van onder andere Nederland, een plan opgesteld voor stabiliteit in
Centraal-Mali. Dit plan richt zich op herstel van staatsgezag in de regio en
terugkeer van basisvoorzieningen voor de lokale bevolking. Zoals gemeld in
de artikel 100 brief van 14 september 2018 (Kamerstuk 29 521, nr. 368) zijn,
mede door de rol van MINUSMA en de internationale gemeenschap, grote
inspanningen verricht om de Malinese veiligheid en veiligheidssector te
versterken. MINUSMA geeft operationele en logistieke steun aan de terugkeer
2

Kamerstuk 29 521, nr. 368.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

van Malinese veiligheidstroepen in Centraal-Mali en neemt actieve stappen
om burgers te beschermen. Daarnaast is MINUSMA betrokken bij verzoening
en bemiddeling bij lokale conflicten, onder andere in Centraal-Mali. Om de
Malinese autoriteiten op termijn in staat te stellen de veiligheid van de
Malinese bevolking beter te waarborgen, is de capaciteitsopbouw van de
Malinese veiligheidssector essentieel. Naast de VN zijn twee EU-missies actief
in Mali, te weten: de EuropeanUnion Capacity Building Mission(EUCAP) Sahel
Mali en de European Union Training Mission(EUTM) Mali. EUCAP Sahel Mali
richt zich op capaciteitsopbouw van de binnenlandse veiligheidssectoren
(gendarmerie, politie en nationale garde) en EUTM focust zich op het
verbeteren van de capaciteit van operationele eenheden en het bevorderen
van de hervorming van de commandostructuur van het Malinese leger. Beide
missies zijn erop gericht de veiligheidssector te versterken, zodat lokale en
nationale autoriteiten beter in staat worden gesteld om de veiligheid binnen
hun landsgrenzen effectiever te waarborgen. Zoals gemeld in de artikel
100-brief van 14 september 2018 draagt Nederland ook bij aan deze missies.
Vraag 5
Hoe staat u tegenover het voorstel van de International Crisis Group om een
MINUSMA-basis in Bankass te openen? Bent u bereid hiervoor te pleiten bij
de MINUSMA-partners?3
Antwoord 5
Gezien de verslechterde veiligheidssituatie in Centraal-Mali is in het mandaat
van MINUSMA meer aandacht gegeven voor de bescherming van burgers in
het midden van het land. Het is de verantwoordelijkheid van de Force
Commander om de beschikbare capaciteiten van MINUSMA zodanig in te
zetten dat alle facetten van het mandaat kunnen worden uitgevoerd. Een
goede balans tussen het noorden en het centrale deel van het land is daarbij
vereist. De Force Commander van MINUSMA heeft vorig jaar de presentie in
Centraal-Mali zowel permanent, door de verplaatsing van eenheden naar
Mopti, als tijdelijk, door middel van patrouilles verhoogd. Er is een nieuwe
militaire sector gevestigd in Mopti om de VN aanwezigheid in Centraal-Mali
te vergroten en om beter in te kunnen spelen op de dreigingen in dit gebied.
Vraag 6
Welke inspanningen verricht Nederland vanuit ontwikkelingssamenwerking in
de Sahel om de oorzaken van (mogelijk etnisch gemotiveerd) geweld in Mali
aan te pakken? Ziet u ruimte hier meer tijd en middelen in te steken?
Antwoord 6
De focus van de Nederlandse ontwikkelingssamenwerking is gericht op de
aanpak van grondoorzaken van armoede, irreguliere migratie, terreur en
klimaatverandering, met name in het noorden en het centrale deel van Mali;
de meest instabiele gebieden van het land. De komende jaren wordt de
Nederlandse ontwikkelingssamenwerking in Mali geïntensiveerd. In financiële
termen is hiervoor in totaal 250 miljoen euro gereserveerd. Ook wordt de
bezetting van de ambassade in Bamako uitgebreid.
Op verschillende terreinen wordt in Mali via ontwikkelingssamenwerking de
oorzaak van conflicten aangepakt. Nederland steunt allereerst programma’s
voor vredesopbouw en conflictpreventie die op lokaal niveau de veiligheid
bevorderen. Een voorbeeld daarvan is het Addressing Root Causes programma dat in 2017 is gestart. Dit programma versterkt het lokale bestuur en
stelt burgers in staat dit bestuur waar nodig ter verantwoording te roepen.
Door de lokale overheid, het maatschappelijk middenveld en de burgers
nader tot elkaar te brengen, worden lokale conflicten opgelost of voorkomen.
Een ander voorbeeld hiervan is het Programme Gouvernance Locale
Redevable dat dialoog tussen jongeren en lokale overheden faciliteert.
Een ander belangrijk aandachtspunt is de toegang tot recht, die vooral in het
centrale deel en noorden van Mali zeer beperkt is. De vier regio’s Ségou,
Mopti, Gao en Timboektoe zijn op dit moment bijvoorbeeld afhankelijk van
één advocaat die in Bamako woont en slechts incidenteel de regio bezoekt
vanwege de veiligheidssituatie. Nederland ondersteunt daarom via de
3

https://www.crisisgroup.org/fr/africa/sahel/mali/centre-du-mali-enrayer-le-nettoyage-ethnique

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

Malinese NGO DemeSo de opleiding van lokale juridische assistenten die de
bevolking toegang bieden tot recht. In totaal werden vorig jaar 2.901 mensen
voorzien van informatie en juridische ondersteuning. Meer dan 50% van hen
waren vrouwen.
Vraag 7
Welke inspanningen verricht Nederland ter voorkoming van toekomstige
conflicten over toegang tot water, land en wetlands? Kunt u daarbij in het
bijzonder ingaan op de bouw van de Fomi Dam in Guinee en de uitbreiding
van irrigatie in Office du Niger in Mali?
Antwoord 7
De (lopende en nieuwe) ontwikkelingssamenwerkingsprogramma’s in Mali
beogen de bevolking beter bestand te maken tegen de effecten van klimaatverandering en conflicten over schaarse natuurlijke hulpbronnen te voorkomen. Beter beheer van water en land is daarbij een van de prioriteiten.
Nederland ondersteunt productiever en duurzamer land- en watergebruik en
creëert bewustwording over de relatie tussen waterproblematiek en stabiliteit
en veiligheid. Ook versterkt Nederland de lokale capaciteit om conflicten in
een eerder stadium op te lossen, bijvoorbeeld via comités die zich buigen
over grondconflicten. Nomadische veetelers worden ondersteund met
toegang tot betere informatie over beschikbare natuurlijke hulpbronnen en
marktprijzen waardoor hun handelsposities worden versterkt. Mali is een
focusland voor het door Nederland geïnitieerde Water, Peace and Security
partnership waarin risico’s worden gesignaleerd en dialoog wordt ondersteund. Via het Strategische Partnerschap «Partners for Resilience» (Wetlands
International, Rode Kruis en CARE) wordt een verband gelegd tussen
klimaatverandering, beheer van natuurlijke hulpbronnen en lokaal bestuur.
Nederland steunt de Malinese overheid bij haar beleid op het gebied van
integraal waterbeheer en het grensoverschrijdende beheer van de Niger
rivier. Hieronder valt ook de dialoog tussen Mali en Guinée over het ontwerp
en beheer van de Fomi-dam in Guinée.
Met het Office du Niger (in Mali) werkt Nederland samen om de waterproductiviteit in het irrigatiegebied te vergroten, zodat er met minder water meer
geproduceerd kan worden. Uitbreiding van het irrigatiegebied zou moeten
uitgaan van een duidelijke analyse van de beschikbaarheid van water en de
verdeling ervan over alle belangrijke functies, waaronder de ecologische
functies van de binnen-delta. Nederland steunt de Malinese overheid bij het
maken van keuzes op basis van goede analyses.
Nederland intensiveert de komende jaren haar inzet in de Sahel op het
gebied van klimaatadaptatie, voedselzekerheid, duurzaam waterbeheer en het
tegengaan van landdegradatie en verwoestijning.
Vraag 8
Herinnert u zich uw uitspraak in het Notaoverleg Defensienota 2018 van
28 mei 2018 dat u contact zou leggen met de regering van Mali over de Fomi
Dam? Heeft dit contact inmiddels plaatsgevonden? Zo ja, hoe is dit overleg
verlopen?
Antwoord 8
Dat klopt, voor het overleg over de Defensienota 2018 had de Minister van
Defensie er al eens met één van de Malinese collega’s over gesproken.
Sindsdien heeft een dergelijke gelegenheid zich niet meer voorgedaan voor
de Minister van Defensie.
Vraag 9
Bent u bereid op diplomatiek niveau contact te leggen met de regering van
Guinee over de negatieve gevolgen van de aanleg van de Fomi Dam voor de
bevolking van Mali? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 9
Terwijl al vanaf de jaren vijftig de bouw van een aantal dammen in de
boven-Niger werd overwogen, hebben de negen lidstaten van de Niger Basin
Authority in 2007 besloten tot de bouw van drie dammen naast de reeds
bestaande: twee stroomafwaarts van de binnen-delta en de Fomi-dam
stroomopwaarts in Guinée. Mali staat in principe positief tegenover de aanleg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4

van de Fomi-dam, omdat die het irrigatiepotentieel en de mogelijkheid voor
stroomopwekking in eigen land zal verhogen. Afhankelijk van het beheer van
de dam kan deze echter ook negatieve consequenties hebben voor de
ecologische functies van de binnen-delta en de levenswijze van de boeren,
veehouders en vissers in het gebied.
Op technisch niveau heeft Nederland contact met Mali en Guinée over
waterbeheer in het stroomgebied van de Niger, waar de Fomi-dam een
onderdeel van is. Ook heeft de Commissie Milieu Effect Rapportage (Commissie MER) op verzoek van de overheid van Guinée advies gegeven over het
onderzoeksvoorstel voor de Milieu Effect Rapportage (over de impact op het
milieu en sociale gevolgen) die verplicht is bij de bouw van een dergelijke
dam. De Commissie MER adviseerde om de onderzoeksvragen over het
beheer van de dam beter uit te werken, zodat de haalbaarheid van alle
doelstellingen – waaronder ook het behoud van de ecologische situatie en de
bestaansmiddelen van de betrokken bevolking – goed onderzocht wordt. Ook
werd de Guineese overheid geadviseerd om het hele MER proces samen met
de Niger Basin Authority te doorlopen, onder wiens bevoegdheid MER’s
aangaande de Niger vallen.
Indien contact op diplomatiek niveau ondersteunend kan zijn voor een
optimale besluitvorming over de Fomi-dam, is Nederland bereid de dialoog
tussen Guinée en Mali te ondersteunen, in samenspraak met de andere
donoren in de watersector.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

5