Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

nr. 3567

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 8 december 2022
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister voor
Langdurige Zorg en Sport over de brief van 14 oktober 2022 over het
Fiche: Raadsaanbeveling toegang tot betaalbare en hoogwaardige
langdurige zorg (Kamerstuk 22 112, nr. 3527).
De vragen en opmerkingen zijn op 11 november 2022 aan de Minister
voor Langdurige Zorg en Sport voorgelegd. Bij brief van 7 december 2022
zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Smals
Adjunct-griffier van de commissie,
Heller

kst-22112-3567
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3567

1

Inhoudsopgave
I.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
Vragen en opmerkingen van het lid van de BBB-fractie

2
2
3
5
5

II.

Reactie van het kabinet

7

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de Raadsaanbeveling toegang tot betaalbare en hoogwaardige
langdurige zorg. De leden van de VVD-fractie hebben de volgende vragen
en opmerkingen.
Bij de leden van de VVD-fractie overheerst het gevoel dat deze raadsaanbeveling op een aantal punten in de uitwerking in lijn is met de ontwikkeling van de langdurige zorg zoals we die in Nederland hebben ingezet.
De leden lezen dat het doel van deze raadsaanbeveling is om lidstaten te
stimuleren tot verbetering van de toegankelijkheid en kwaliteit van de
langdurige zorg, in elke situatie, voor eenieder die dit nodig heeft. Deze
leden onderschrijven het doel, maar vinden dat de zorg een nationale
verantwoordelijkheid is voor iedere lidstaat. De kabinetsreactie is op een
aantal punten van de aanbeveling kritisch. Kan het kabinet uitgebreider
ingaan op het krachtenveld met betrekking tot dit fiche en met name op
de punten waarop het kabinet kritisch is? In hoeverre vindt Nederland hier
overige lidstaten aan haar zijde?
In de raadsaanbeveling wordt gesproken over een aantal zaken rond het
aanbod van langdurige zorg, versterking van mantelzorgers, arbeidsmigratie van zorgpersoneel buiten de Europese Unie (EU) et cetera. Is het
wenselijk dat de Raad aanbevelingen doet over zaken die in Nederland (en
in de andere lidstaten) autonoom worden georganiseerd, zoals de zorg? Is
er bij de aanbevelingen rekening gehouden met de impact op lidstaten,
bijvoorbeeld als het gaat om arbeidsmigratie van personeel buiten de EU
in relatie tot de woningmarkt in Nederland? De leden van de VVD-fractie
onderschrijven het standpunt van het kabinet dat arbeidsmigratie van
buiten de Europese Economische Ruimte (met uitzondering van kennismigranten) het sluitstuk is van de aanpak van krapte op de arbeidsmarkt. In
het verlengde hiervan vragen deze leden op welke manier er nu werk
wordt gemaakt van het inzetten van onbenut arbeidsmarktpotentieel in de
Nederlandse gezondheidszorg.
In de raadsaanbeveling wordt een uitspraak gedaan over het faciliteren
van regulier werk van zwartwerkers in de langdurige zorg. Het kabinet is
geen voorstander van het faciliteren van regulier werk voor zwartwerkers
in de langdurige zorg en de leden van de VVD-fractie onderschrijven dit.
Kan uiteengezet worden hoe de Europese Commissie deze aanbeveling
voor zich zicht, ook in het kader van kwaliteit van zorg en waarborgen van
de patiëntveiligheid?
Voorts lezen genoemde leden dat het kabinet het Programma Wonen,
Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO)-programma aanhaalt als
manier waarop mensen zo lang mogelijk de eigen regie in een zorgvraag
kunnen houden. Dit is een streven waar de leden van de VVD-fractie ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3567

2

achter staan. Hoe ziet het kabinet deze uitvoering voor zich zonder de brief
rondom de uitrol van dit soort woningen van de Minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening?
Er lijkt in de Raadswerkgroep steun te zijn voor een versterkte steun
(financieel en sociale zekerheid) voor mantelzorgers. Het kabinet geeft in
het BNC-fiche aan geen voorstander te zijn van verdere financiële
ondersteuning. Kan het kabinet aangeven welke stappen er worden
ondernomen indien deze aanbeveling aangenomen wordt?
De leden van de VVD-fractie lezen dat ten aanzien van de regeldruk het
oordeel is dat het meten van kwaliteit van langdurige zorg niet moet
leiden tot een verhoging van de administratieve werkdruk van zorgaanbieders en andere partners en dat Nederland hier dan ook alert op moeten
zijn wanneer dit wel aan de orde blijkt. Welke stappen zullen er worden
ondernomen indien toenemende regeldruk aan de orde blijkt?
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het
fiche «Raadsaanbeveling toegang tot betaalbare en hoogwaardige
langdurige zorg» en willen het kabinet nog enkele vragen voorleggen.
Deze leden delen de analyse van de Raad dat de langdurige zorg door de
toenemende vergrijzing de betaalbaarheid, kwaliteit en toegankelijkheid
onder druk komt te staan en benadrukken het belang van de maatregelen
die het kabinet neemt om de houdbaarheid van de zorg ook voor de
toekomst te borgen. De leden van de D66-fractie willen daarbij ook
aandacht vragen voor het belang van inclusieve zorg en roepen het
kabinet op om snelheid te maken met de uitvoering van de motie van het
lid Sahla c.s.1 over inclusieve zorg. De leden van de D66-fractie lezen dat
de Europese Commissie een overkoepelend kwaliteitskader adviseert.
Deze leden onderschrijven het standpunt van het kabinet dat de sectoren
in de langdurige zorg te veel verschillen om hier één kwaliteitskader op
toe te passen, maar vragen het kabinet wel hoe bijvoorbeeld samenwerking en kennisuitwisseling tussen de sectoren in langdurige zorg kan
worden verbeterd. Zij lezen verder dat er verschillende indicatoren zijn
opgenomen in het Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg en horen graag om
welke indicatoren het gaat en hoe deze bijdragen aan het bevorderen van
de kwaliteit van zorg. Hoe verhouden deze indicatoren zich tot de
herinterpretatie van het Kwaliteitskader Verpleegzorg, vragen deze leden
het kabinet. En wat is de stand van zaken voor het kwaliteitskader
langdurige ggz? Welke lessen kunnen er uit andere landen getrokken
worden over het inrichten van kwaliteitskaders in de langdurige zorg?
De leden van de D66-fractie willen benadrukken dat innovatie in de zorg
en inzet van digitale technologie gestoeld moeten zijn op hoogwaardige
Europese samenwerking. Met name de inzet van technologie ter bevordering van de slimme inzet van personeel kan op lange termijn grote
impact hebben. Voorts vragen deze leden hoe het kabinet deze samenwerking kan stimuleren. Kan het kabinet de Kamer informeren over haar
voortgang op dit terrein en hoe zorgt zij ervoor dat voorbeelden van
geslaagde praktijkvoorbeelden uit andere lidstaten zo spoedig mogelijk
ingezet kunnen worden in Nederland?
De leden van de D66-fractie zijn het eens met het kabinet dat het scheiden
van wonen en zorg een wezenlijke bijdrage zal leveren aan het oplossen
van de financiële, materiele en personele uitdagingen die de langdurige
zorg zal moeten overkomen. Zij zouden daarnaast graag zien dat het
1

Kamerstuk 36 200 XVI, nr. 61

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3567

3

WOZO-programma met meer tempo wordt uitgevoerd, omdat er zich nu
al personele knelpunten voordoen in de langdurige zorg. Kan het kabinet
toelichten welke stappen zij op korte termijn zal nemen omtrent het
scheiden van wonen en zorg? Welke obstakels weerhouden het kabinet
ervan om hierin verdere acties te ondernemen? Wanneer kunnen de leden
het IBO Ouderenzorg verwachten?
Zorgpersoneel en mantelzorgers zijn volgens de leden van de D66-fractie
van onschatbare waarde voor de samenleving. Toch valt het deze leden
op dat zowel in de formele als informele zorg het overgrote deel van de
zorgtaken wordt uitgevoerd door vrouwen. De leden van de D66-fractie
lazen de ambitie om dit mee te nemen wel terug in de raadsaanbeveling,
maar zagen hier tot hun spijt erg weinig van terug in de reactie van het
kabinet. Kan het kabinet toelichten hoe zij de verdeling van zorgtaken
meeneemt in het bredere vraagstuk van zorgaanbod op de lange termijn
en deelt zij de mening van de leden van de D66-fractie dat zorgtaken
evenrediger verdeeld zouden moeten worden tussen mannen en
vrouwen? Ziet het kabinet mogelijkheden om deze modernere verdeling te
stimuleren in de formele en informele zorg?
Voorts betogen de leden van de D66-fractie dat de arbeidsmarkt in de zorg
op meerdere vlakken vraagt om bijsturing. Met een alsmaar krapper
wordende arbeidsmarkt wordt het tijd om zorgpersoneel de handvatten te
geven om meer uren te gaan werken. Dat betekent betere secundaire
arbeidsvoorwaarden, meer zeggenschap voor de zorgprofessional en
betere randvoorwaarden in de gezinssfeer, zoals gratis kinderopvang. Hoe
is het kabinet bezig met de uitvoering van de motie van de leden
Paulusma en Van den Hil2 om meer uren werken in de zorg te stimuleren?
Hoe gaat het kabinet de knelpunten op de arbeidsmarkt in de zorg
aanpakken en bijvoorbeeld de zeggenschap over roostering in de zorg te
verbeteren?
De leden van de D66-fractie horen graag welke acties het kabinet gaat
nemen op het gebied van arbeidsimmigratie ten behoeve van de
arbeidsmarkt in de zorg. Volgens deze leden is het, binnen de kaders van
de internationale richtlijnen op het voorkomen van een braindrain en de
binnenlandse regelgeving omtrent asiel en migratie, niet alleen mogelijk
maar ook bijzonder bevorderlijk voor het garanderen van een stabiel
aanbod van langdurige zorg om arbeidsmigranten aan te trekken die
zorgfuncties kunnen vervullen in Nederland. Hoe gaat het kabinet
invulling geven aan de aanbeveling omtrent arbeidsmigratie? Kan het
kabinet toelichten hoe zij in gesprek gaat met andere lidstaten om een
gecoördineerde aanpak op arbeidsmarktperspectief voor de zorg te
realiseren middels de inzet van arbeidsmigratie?
Tot slot, op het gebied van governance, monitoring en kwaliteitsinspectie,
sporen de leden van de D66-fractie het kabinet aan om de middelen voor
kwaliteitswaarborging die gereserveerd staan in het Coalitieakkoord in te
zetten. Deze leden delen de analyse van het kabinet dat er in Nederland
reeds een breed scala aan kwaliteitsinspecties en standaarden bestaat.
Desondanks vragen zij wat het kabinet van plan is met de eerdergenoemde middelen en op welke termijn de Kamer hierover verder
geïnformeerd wordt?

2

Kamerstuk 36 200 XVI, nr. 56

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3567

4

Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het Fiche over de
Raadsaanbeveling toegang tot betaalbare en hoogwaardige langdurige
zorg en hebben hierover nog een aantal vragen en opmerkingen.
De leden van de SP-fractie vragen het kabinet waarom de Europese
Commissie met deze raadsaanbeveling komt, aangezien zij van mening
zijn dat de inrichting van de langdurige zorg in principe een nationale
kwestie is.
Voorts vragen zij wat precies het effect zou zijn van deze raadsaanbeveling, indien deze definitief wordt vastgesteld. Wat is het kabinet precies
van plan te doen met deze aanbeveling?
De leden van de SP-fractie vinden het opmerkelijk dat de Europese
Commissie schrijft dat die «van mening [is] dat de kwaliteitsnormen voor
langdurige zorg en de bijbehorende mechanismen voor kwaliteitsborging
vaak zwak zijn». Dat staat wat hen betreft in schril contrast met het
voornemen van het kabinet om het kwaliteitskader voor de verpleeghuiszorg juist af te zwakken. Hoe rijmt het kabinet dit met elkaar?
De leden van de SP-fractie vragen het kabinet daarnaast hoe zij aankijkt
tegen de oproep van de Commissie om fatsoenlijke lonen te bieden aan
zorgverleners in de langdurige zorg. Is het kabinet het met deze leden
eens dat er sowieso al lange tijd stappen moeten worden gezet om de
loonkloof tussen de zorg en de rest van de publieke sector en de markt op
te heffen en dat daar geen Europese Raadsaanbeveling voor nodig zou
moeten zijn?
De leden van de SP-fractie zijn het eens met het kabinet dat het aan de
lidstaten is of er sectorspecifiek beleid gevoerd wordt betreffende
arbeidsmigratie. Daarbij merken zij wel op dat de focus bij de aanpak van
personeelstekorten in de langdurige zorg vooral zou moeten liggen op het
bieden van fatsoenlijke lonen, echt werk maken van zeggenschap voor
zorgverleners en de aanpak van bureaucratie, in plaats van op stimulering
van arbeidsmigratie.
De leden van de SP-fractie vragen daarnaast of het kabinet bereid is om in
het algemeen meer te doen om het opkopen van zorgvastgoed door
private equity of andere investeerders te voorkomen.
Vragen en opmerkingen van het lid van de BBB-fractie
Het lid van de BBB-fractie heeft met belangstelling kennisgenomen van de
Raadsaanbeveling toegang tot betaalbare en hoogwaardige langdurige
zorg. Het lid heeft een aantal vragen en opmerkingen over deze aanbeveling en de reactie van het kabinet hierop.
Het lid van de BBB-fractie constateert dat de Europese Commissie
lidstaten wil steunen om toegang tot betaalbare en hoogwaardige zorg te
verbeteren. De Europese Commissie stelt daarbij dat zorg «tijdig,
alomvattend en betaalbaar» moet zijn. Het lid van de BBB-fractie
ondersteunt deze uitgangspunten maar is tevens van mening dat het
kabinetsbeleid hier niet naar toe werkt. Zo zijn de wachttijden langer dan
ooit, is de zorg zowel voor de rijksoverheid als voor burgers duurder dan
ooit en laat zorgverzekeraar CZ op de dag van dit schriftelijk overleg
weten dat zij niet meer kan garanderen dat de zorg altijd voor iedereen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3567

5

toegankelijk is.3 Toch geeft het kabinet aan niet te willen voldoen aan alle
punten uit de raadsaanbeveling. Hoe rijmt het kabinet dit? Is het kabinet
het met het lid van de BBB-fractie eens dat we juist alle zeilen bij moeten
zetten om de zorg voor iedereen toegankelijk, tijdig en betaalbaar te
houden?
Het lid van de BBB-fractie ziet ook dat de Europese Commissie stelt dat
toegankelijke zorg op het platteland verbeterd moet worden. Een
uitgangspunt dat het lid van harte ondersteunt. Echter ook hier geldt dat
het kabinet, onder andere in het Integraal Zorgakkoord (Kamerstuk 31 765,
nr. 655), alleen maar toewerkt naar minder toegankelijkheid en zelfs het
voorbestaan van ziekenhuizen op het spel zet door Spoedeisende
Hulpposten te sluiten die van wezenlijk belang zijn voor de afdelingen
binnen een ziekenhuis. Het kabinet heeft hier afgelopen woensdag nog
uitgebreid over gedebatteerd met de Kamer. Het lid van de BBB-fractie
constateert dat de Commissie hierover fundamenteel van mening
verschilt met het kabinet. Het lid van de BBB-fractie denkt dat het Integraal
Zorgakkoord en de beleidsagenda acute zorg wel degelijk haaks staan op
toegankelijke zorg op het platteland en wil graag harde garanties van het
kabinet over de toegankelijkheid van zorg op het platteland. Hoe gaat het
kabinet garanderen dat haar beloftes gestalte houden? Wordt er
monitoring ingezet zodat er tijdig ingegrepen kan worden? Zo niet, hoe
gaat het kabinet dit dan signaleren?
Het lid van de BBB-fractie merkt op dat de Europese Commissie specifiek
aandacht vraagt voor mantelzorgers. Mantelzorgers zijn ongelooflijk
belangrijk en het lid van de BBB-fractie is dan ook blij dat de Europese
Commissie dit belang inziet. Is het kabinet voornemens om daadwerkelijk
meer sociale zekerheid voor mantelzorgers te organiseren? Wanneer kan
de Kamer hierover geïnformeerd worden? Het kabinet geeft aan niet
voornemens te zijn om meer financiële steun aan mantelzorgers te
bieden. Gaat het kabinet deze aanbeveling dus niet uitvoeren? Welke
inhoudelijke argumenten (anders dan «geen budget») liggen hieraan ten
grondslag?
Het lid van de BBB-fractie vindt het merkwaardig dat het kabinet geen
nationaal actieplan op wil stellen, de zorg zou daarvoor te complex en
divers zijn. Het lid van de BBB-fractie denkt dat het juist daarom een goed
idee is dit wel te doen. De zorg kenmerkend zich door een wirwar van
plannen, nota’s en intenties. Dit werkt de complexiteit juist in de hand.
Zou een nationaal actieplan niet als een kans gezien kunnen worden om
dit te verbeteren? Zo nee, waarom niet?
Het lid van de BBB-fractie constateert dat na input van onder andere
Nederland, het uitbreiden van langdurige zorg als doelstelling is omgezet
naar het in balans brengen van vraag en aanbod van langdurige zorg. Het
lid van de BBB-fractie is van mening dat dit niet overeenkomt met de
plannen van het kabinet. Immers, het kabinet heeft een harde norm
vastgelegd die bepaalt hoeveel mensen er verhoudingsgewijs in de zorg
moeten werken. Is het kabinet het met het lid van de BBB-fractie eens dat
dit niet geheel in lijn is met de intentie van de Europese Commissie?
Balans vraagt immers een afstemming tussen vraag en aanbod, en dit is
niet vast te leggen met een personeelsnorm in de toekomst omdat
simpelweg niet inzichtelijk is wat de complexiteit van de vraag wordt en of
daar dan met meer of juist minder personeel aan voldaan kan worden.

3

De Telegraaf, 11 november 2022, «Zorgverzekeraar CZ: «Kunnen niet meer garanderen dat zorg
altijd voor iedereen toegankelijk is» (Zorgverzekeraar CZ: »Kunnen niet meer garanderen dat
zorg altijd voor iedereen toegankelijk is» | Financieel | Telegraaf.nl)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3567

6

Het lid van de BBB-fractie vraagt het kabinet in hoeverre het zwart werken
in de zorg in Nederland speelt. Het lid denkt dat erkende organisaties zich
hier niet mee bezig houden. Kan het kabinet daar duidelijkheid over
scheppen? Het lid van de BBB-fractie begrijpt en ondersteunt de terughoudendheid van het kabinet op dit onderwerp.
Het lid van de BBB-fractie merkt op dat ook de Europese Commissie
arbeidsmigratie van zorgpersoneel als onderdeel ziet van het verlichten
van de arbeidstekorten in de zorg. Het lid van de BBB-fractie heeft daar
eerder moties over ingediend waarbij wordt voorgesteld om middels een
BBL-traject deze mensen op zeer korte termijn te kunnen inzetten. Binnen
dit traject moet de Nederlandse taal dan geleerd worden. Denkt het
kabinet aan dit soort oplossingen om arbeidsmigranten op korte termijn
inzetbaar te maken in de zorg?
II. Reactie van het kabinet
Vragen VVD
Vraag 1
Kan het kabinet uitgebreider ingaan op het krachtenveld met betrekking
tot dit fiche en met name op de punten waarop het kabinet kritisch is? In
hoeverre vindt Nederland hier overige lidstaten aan haar zijde?
Antwoord 1
Het kabinet is kritisch op de punten rond uitbreiding van het aanbod aan
langdurige zorg, één kwaliteitskader voor de gehele langdurige zorg, de
aanpak zwartwerkers en arbeidsmigratie, financiële vergoeding voor
mantelzorgers, het instellen van een nationale coördinator voor de
langdurige zorg en het opstellen van een apart nationaal actieplan. Op al
deze punten heeft Nederland voldoende lidstaten aan haar zijde
gevonden, zodat de Raadsaanbeveling op deze punten is aangepast.
Hierop ga ik nader in bij de beantwoording van de specifieke vragen op
deze punten.
Vraag 2
Is het wenselijk dat de Raad aanbevelingen doet over zaken die in
Nederland (en in de andere lidstaten) autonoom worden georganiseerd,
zoals de zorg?
Antwoord 2
De raadsaanbeveling heeft tot doel de lidstaten te ondersteunen bij het
realiseren van toegang tot betaalbare en hoogwaardige langdurige zorg.
Deze toegang valt onder sociale bescherming. Op grond van artikel 153,
lid 1, sub k, VWEU is de EU bevoegd ter verwezenlijking van de doelstellingen van artikel 151 het optreden van de lidstaten te ondersteunen en
aan te vullen op het gebied van de modernisering van de stelsels voor
sociale bescherming. Op het terrein van sociaal beleid is sprake van een
gedeelde bevoegdheid tussen de EU en de lidstaten, voor de in het
Verdrag genoemde aspecten (artikel 4 lid 2 onder b VWEU). De Raad is
bevoegd om hierover aanbevelingen te doen. De uitvoering van de
aanbeveling is niet verplicht, maakt geen inbreuk op de praktijken van de
lidstaten en de diversiteit van de nationale stelsels en de lidstaten bepalen
zelf hoe ze van de aanbeveling gebruik maken.
Vraag 3
Is er bij de aanbevelingen rekening gehouden met de impact op lidstaten,
bijvoorbeeld als het gaat om arbeidsmigratie van personeel buiten de EU
in relatie tot de woningmarkt in Nederland?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3567

7

Antwoord 3
De Commissie heeft in het voorstel (COM(2022) 441 final) aangegeven dat
het voorgestelde instrument de lidstaten richtsnoeren biedt over de wijze
waarop de toegang tot betaalbare en hoogwaardige langdurige zorg kan
worden verbeterd, maar de lidstaten de nodige flexibiliteit laat om
maatregelen te ontwikkelen en uit te voeren overeenkomstig hun
nationale praktijken. Bijgevolg is er geen effectbeoordeling uitgevoerd
door de Commissie.
Vraag 4
De leden van de VVD-fractie onderschrijven het standpunt van het kabinet
dat arbeidsmigratie van buiten de Europese Economische Ruimte (met
uitzondering van kennismigranten) het sluitstuk is van de aanpak van
krapte op de arbeidsmarkt. In het verlengde hiervan vragen deze leden op
welke manier er nu werk wordt gemaakt van het inzetten van onbenut
arbeidsmarktpotentieel in de Nederlandse gezondheidszorg.
Antwoord 4
In het programma «Toekomstbestendige arbeidsmarkt zorg» wordt ook
gekeken naar de inzet van mensen met afstand tot de arbeidsmarkt. Om
werk toegankelijk te maken voor mensen die nu langs de kant staan
versterken regionale werkgeversorganisaties de contacten met de 35
arbeidsmarktregio’s, via de regionale werkgeversservicepunten (van UWV
en gemeenten). In het derde kwartaal van 2023 leveren zij hiervoor een
plan op. Ook wordt in 2022 aansluiting gezocht met het korte termijn
actieplan «Dichterbij dan je denkt», dat een impuls geeft aan de regionale
en landelijke matching van werkgevers en werkzoekenden uit het onbenut
arbeidspotentieel.
Vraag 5
Kan uiteengezet worden hoe de Europese Commissie deze aanbeveling
voor zich ziet, ook in het kader van kwaliteit van zorg en waarborgen van
de patiëntveiligheid.
Antwoord 5
De EC biedt in de aanbevelingen richtsnoeren aan de lidstaten, maar laat
de lidstaten de nodige flexibiliteit om maatregelen te ontwikkelen en uit te
voeren overeenkomstig hun nationale praktijken. De EC gaat bij deze
maatregel niet in op de effecten op de kwaliteit van zorg en patiëntveiligheid.
Vraag 6
Hoe ziet het kabinet deze uitvoering voor zich zonder de brief rondom de
uitrol van dit soort woningen van de Minister voor Volkshuisvesting en
Ruimtelijke Ordening?
Antwoord 6
Meer regie kan op verschillende manieren worden bereikt. Een geclusterde, levensloopbestendige woning in een toegankelijke leefomgeving
kan ervoor zorgen dat mensen makkelijker in en rond het huis en naar
voorzieningen kunnen komen; dat mensen elkaar helpen met kleine
klusjes of even een oogje in het zeil houden. Technologie kan op diverse
manieren ook zorgen voor meer regie. Zo kan elektronische toegang
zorgen voor meer vrijheid voor mensen met dementie en kan technologie
helpen met zorg op afstand zodat iemand niet voor elke controle naar een
ziekenhuis hoeft. In het Programma Wonen en Zorg4 voor ouderen dat
23 november naar de Tweede Kamer is gestuurd is de doelstelling
opgenomen dat het kabinet tot en met 2030 290.000 seniorenwoningen
4

Brief d.d. 23 november 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3567

8

gaat bouwen: 170.000 nultredenwoningen, 80.000 regulier geclusterde
woningen en 40.000 geclusterde verpleegzorgplekken.
Vraag 7
De leden van de VVD-fractie geven aan dat er in de Raadswerkgroep steun
lijkt te zijn voor een versterkte steun (financieel en sociale zekerheid) voor
mantelzorgers. Het kabinet geeft in het BNC-fiche aan geen voorstander te
zijn van verdere financiële ondersteuning. Kan het kabinet aangeven
welke stappen er worden ondernomen indien deze aanbeveling aangenomen wordt?
Antwoord 7
Ondersteuning van mantelzorgers is onderdeel van de door de overheid
aan gemeenten gedecentraliseerde taken binnen de Wmo. Hiervoor is
budget beschikbaar gesteld bij de decentralisatie van taken van de AWBZ
naar de Wmo. De gemeenten hebben beleidsruimte hoe deze middelen in
te zetten.
Voorts is aan uw Kamer toegezegd dat u in Q1 2023 een uitvoeringsagenda Mantelzorg ontvangt. De uitvoeringsagenda betreft de concrete
uitwerking van de brief die op 30 september 2022 aan uw kamer is
gestuurd. Deze agenda wordt in de komende periode samen met
kernpartners – zoals VNG, gemeenten, Sociaal Werk Nederland, NOV en
MantelzorgNL – opgesteld. De brief zal dieper ingaan op onder andere de
peiler «erkende positie van de mantelzorger».
Vraag 8
De leden van de VVD-fractie lezen dat ten aanzien van de regeldruk het
oordeel is dat het meten van kwaliteit van langdurige zorg niet moet
leiden tot een verhoging van de administratieve werkdruk van zorgaanbieders en andere partners en dat Nederland hier dan ook alert op moeten
zijn wanneer dit wel aan de orde blijkt. Welke stappen zullen er worden
ondernomen indien toenemende regeldruk aan de orde blijkt?
Antwoord 8
Bij het opstellen van kwaliteitskaders houden de verantwoordelijke
veldpartijen rekening met de administratieve druk die hieruit voortkomt,
en wordt deze zo laag mogelijk gehouden. Ondanks deze werkwijze kan
regeldruk toch ontstaan in de praktijk. Dit kan verschillende oorzaken
hebben, die zowel liggen in de opgestelde regels als in een (rigide)
toepassing hiervan. Daarom heb ik een programma «[Ont]Regel de zorg5»
waarover ik uw kamer geïnformeerd heb in juni. Onder andere heeft VWS
een laagdrempelige loketfunctie ingericht waar zorgaanbieders en
zorgprofessionals zich melden met vragen over regeldruk, waar ze zich
ook kunnen melden als dit kwaliteitsmetingen betreft. Ook heb ik frequent
bestuurlijk overleg met de partijen uit de langdurige zorg waar we, op
basis van een werkagenda, de regeldruk gezamenlijk aanpakken. Mochten
partijen regeldruk ervaren vanuit de kwaliteitsmetingen dan kunnen zij
deze daar agenderen en wordt gezorgd voor een gezamenlijke aanpak.
Vragen D66
Vraag 9
De leden van de D66-fractie onderschrijven het standpunt van het kabinet
dat de sectoren in de langdurige zorg te veel verschillen om hier één
kwaliteitskader op toe te passen, maar vragen het kabinet wel hoe
bijvoorbeeld samenwerking en kennisuitwisseling tussen de sectoren in
langdurige zorg kan worden verbeterd. Zij lezen verder dat er verschillende indicatoren zijn opgenomen in het Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg
5

Kamerstuk 29 515, nr. 480

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3567

9

en horen graag om welke indicatoren het gaat en hoe deze bijdragen aan
het bevorderen van de kwaliteit van zorg. Hoe verhouden deze indicatoren
zich tot de herinterpretatie van het Kwaliteitskader Verpleegzorg, vragen
deze leden het kabinet. En wat is de stand van zaken voor het kwaliteitskader langdurige ggz?
Antwoord 9
De leden van D66-fractie horen graag hoe de samenwerking en kennisuitwisseling tussen de sectoren in langdurige zorg kan worden verbeterd.
In de Langdurige zorg werk ik aan het integraal versterken van de
kennisinfrastructuur, door kennisvragen te inventariseren en beantwoorden, onderzoek te programmeren, kennisproducten in te voeren en
te evalueren en samenwerking van partijen in de kennisinfrastructuur te
verbeteren. In het kader van passende zorg wordt daarnaast ook gewerkt
aan het inventariseren en samenbrengen van kennis, de registers van
kennis meer toegankelijk maken, aansluiten op kennisagenda’s en
onderzoeksprogramma voor passende zorg, data voor onderzoek, het
bevorderen van medisch leiderschap en het ontwikkelen van richtlijnen en
handreikingen.
Deze leden vragen daarnaast welke indicatoren in het kwaliteitskader voor
verpleeghuiszorg zijn opgenomen en hoe deze indicatoren zich tot de
doorontwikkeling van het Kwaliteitskader Verpleegzorg verhouden. Voorts
horen deze leden ook vraag meer over de voortgang van de doorontwikkeling.
Voor de verpleeghuiszorg gelden momenteel twee sets van kwaliteitsindicatoren die samen kwaliteitsinformatie opleveren over verpleeghuiszorg.
Deze informatie bevordert de transparantie over de kwaliteit van zorg. De
sets van indicatoren zijn direct verbonden aan het Kwaliteitskader
Verpleeghuiszorg. Deze indicatoren zijn:
• Indicatoren basisveiligheid
• Indicatoren personeelssamenstelling
De doorontwikkeling van het kwaliteitskader verpleeghuiszorg is op dit
moment van start gegaan onder regie van het Zorginstituut. Het Zorginstituut heeft hiertoe een plan van aanpak opgesteld die u samen met de
WOZO-voortgangsbrief eind december zult ontvangen. De rol die de
bestaande indicatoren in het nieuwe kwaliteitskader zullen spelen, wordt
tripartiet door de veldpartijen uitgewerkt. In de eerste fase tot 30 mei 2023
(aanbieding van het nieuwe kader aan het Zorginstituut) zal de focus
liggen op het aanpakken van de punten waarop het huidige kwaliteitskader knelt en in de tweede fase het toevoegen van thema’s en leidende
principes op langere termijn om toe te werken naar een duurzame
infrastructuur voor passende zorg voor kwetsbare ouderen. Daarvoor is
het nodig om meer generiek te kijken naar wat nodig is voor goede zorg.
Vraag 10
Welke lessen kunnen er uit andere landen getrokken worden over het
inrichten van kwaliteitskaders in de langdurige zorg?
Voorts vragen deze leden hoe het kabinet deze samenwerking kan
stimuleren. Kan het kabinet de Kamer informeren over haar voortgang op
dit terrein en hoe zorgt zij ervoor dat voorbeelden van geslaagde
praktijkvoorbeelden uit andere lidstaten zo spoedig mogelijk ingezet
kunnen worden in Nederland?
Antwoord 10
Het kwaliteitskader Verpleeg(huis)zorg in Nederland kent meerdere doelen
en wordt bottom-up opgesteld door de verschillende partners in de
langdurige zorg. Deze strategie is relatief uniek in internationaal opzicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3567

10

Vanuit andere landen is er interesse in hoe Nederland deze strategie
uitvoert. Dat neemt niet weg dat wij ook willen leren van de ervaringen en
strategieën uit andere landen om kwaliteit in de langdurige zorg continue
te blijven verbeteren om zodoende waardevolle zorg te kunnen blijven
leveren voor nu en in de toekomst. Nederland neemt intensief deel aan
verschillende internationale organisaties en commissies om de ervaringen
en strategieën uit andere landen inzichtelijk te krijgen. De «European Care
Strategy» van de Europese Commissie versterkt deze samenwerking
tussen EU-landen op het gebied van langdurige zorg en faciliteert
wederzijds leren tussen EU-landen.
Vraag 11
De leden van de D66-fractie vragen welke stappen het kabinet op korte
termijn zal nemen omtrent het scheiden van wonen en zorg en vragen
daarbij welke obstakels het kabinet ervan weerhouden om hierin verdere
acties te ondernemen? Tevens vragen zij wanneer de leden het IBO
Ouderenzorg kunnen verwachten?
Antwoord 11
Het scheiden van wonen en zorg wordt tijdens deze kabinetsperiode
vormgegeven doordat zorgkantoren bij de inkoop gaan sturen op
extramurale leveringsvormen (VPT, MPT, pgb) zodat ouderen langer
zelfstandig kunnen wonen en in hun eigen omgeving oud kunnen worden.
Doordat deze extramurale leveringsvormen al bestaan, zijn daar op het
gebied van de regelgeving geen obstakels. Voor het langer zelfstandig
wonen is het versnellen van de woningbouw en het realiseren van
geschikte woningen wel van groot belang. Samen met de Minister voor
VRO heb ik daartoe een programma voor wonen en zorg6 voor ouderen
opgesteld, dat op 23 november jl. aan uw Kamer is aangeboden.
Mijn verwachting is dat het IBO Ouderenzorg dit jaar wordt afgerond en
dat het begin 2023 met een kabinetsreactie naar uw Kamer kan worden
gestuurd.
Vraag 12
Kan het kabinet toelichten hoe zij de verdeling van zorgtaken meeneemt in
het bredere vraagstuk van zorgaanbod op de lange termijn en deelt zij de
mening van de leden van de D66-fractie dat zorgtaken evenrediger
verdeeld zouden moeten worden tussen mannen en vrouwen? Ziet het
kabinet mogelijkheden om deze modernere verdeling te stimuleren in de
formele en informele zorg?
Antwoord 12
Het kabinet zet in op een gelijkwaardigere werk-zorgbalans tussen
mannen en vrouwen. Op dit moment is de gelijkwaardigheid er nog niet.
Dit wordt onderstreept in de Emancipatienota 2022–2025 van dit kabinet7,
als ook in de brief van de Minister van SZW over gendergelijkheid op
arbeidsmarkt die onlangs naar uw Kamer is gestuurd8. Het kabinet heeft al
verschillende stappen gezet om het combineren van arbeid en zorg te
vergemakkelijken en een gelijkwaardigere verdeling tussen partners
mogelijk te maken, zoals het invoeren van het betaald ouderschapsverlof
met een verhoogd uitkeringspercentage en een forse investering in de
kinderopvang. Daarnaast start de Minister van SZW komend jaar een
maatschappelijke dialoog over gendergelijkheid op de arbeidsmarkt. In
die dialoog wordt de arbeid- zorgverdeling en de verschillende verwachtingen die in de samenleving heersen over mannen en vrouwen op het
6

Brief d.d. 23 november 2022
Kamerstuk 30 420, nr. 374
8
Kamerstuk 29 544, nr. 1156
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3567

11

werk en binnen het gezin meegenomen. Verder wordt in het kader van het
onderwijs ingezet op het doorbreken van genderstereotypering binnen
loopbaanoriëntatie en -begeleiding en studiekeuze, zodat jongeren vrij
van heersende rolpatronen en sociale normen kunnen kiezen wat het best
hun talenten past.
Vraag 13
Voorts betogen de leden van de D66-fractie dat de arbeidsmarkt in de zorg
op meerdere vlakken vraagt om bijsturing. Met een alsmaar krapper
wordende arbeidsmarkt wordt het tijd om zorgpersoneel de handvatten te
geven om meer uren te gaan werken. Dat betekent betere secundaire
arbeidsvoorwaarden, meer zeggenschap voor de zorgprofessional en
betere randvoorwaarden in de gezinssfeer, zoals gratis kinderopvang. Hoe
is het kabinet bezig met de uitvoering van de motie van de leden
Paulusma en Van den Hil9om meer uren werken in de zorg te stimuleren?
Hoe gaat het kabinet de knelpunten op de arbeidsmarkt in de zorg
aanpakken en bijvoorbeeld de zeggenschap over roostering in de zorg te
verbeteren?
Antwoord 13
De Minister van SZW heeft toegezegd om samen met Minister van LZS en
OCW actie te zullen ondernemen om meer uren werken te stimuleren,
zoals het verkennen van het mogelijk maken van een voltijdbonus in de
zorg en het onderwijs en het verlagen van een marginale druk
De realisatie en uitwerking van een meerurenbonus in zorg en welzijn kent
verschillende uitdagingen, zowel juridisch als in de uitvoering en
budgettair. Een voorbeeld daarvan is de vraag hoe bewerkstelligd wordt
dat de bonus ook daadwerkelijk bij de zorgprofessional terecht komt. Ook
zijn er diverse opties over de duur en de hoogte van de bonus die nader
moeten worden uitgewerkt. Bij deze uitwerking worden ook het advies
van de College voor de Rechten van de Mens en het advies van de Raad
van State meegenomen.
Om het meer uren werken- voor wie dat wil en kan- in zorg en welzijn zo
gericht mogelijk te kunnen stimuleren en zo effectief mogelijk in te kunnen
zetten is een vignettenstudie uitgezet. Met deze vignettenstudie wordt
onderzocht wat de meest effectieve vorm van een meerurenbonus is.
Verwachting is dat de vignettenstudie in het voorjaar van 2023 gereed zal
zijn. De uitkomsten van de vignettenstudie worden betrokken bij de
uitwerking van de realisatie van een meerurenbonus en bij de bovengenoemde gesprekken met de werkgevers in het kader van het programma
TAZ.
Meer uren werken, voor wie dat wil, is één van de oplossingsrichtingen
om de personeelstekorten in de zorg en welzijn tegen te gaan. Vanuit het
programma TAZ wordt het gesprek aangegaan met werkgevers omdat zij
een wezenlijke rol spelen bij het meer uren werken en roostering.
Ook blijft het Kabinet de stichting Het Potentieel Pakken (HPP) ondersteunen om contractuitbreidingen in de zorg te stimuleren en om
belemmeringen rondom o.a. roostering weg te nemen.
Vraag 14
De leden van de D66-fractie horen graag welke acties het kabinet gaat
nemen op het gebied van arbeidsimmigratie ten behoeve van de
arbeidsmarkt in de zorg. Volgens deze leden is het, binnen de kaders van
de internationale richtlijnen op het voorkomen van een braindrain en de
binnenlandse regelgeving omtrent asiel en migratie, niet alleen mogelijk
9

Kamerstuk 36 200 XVI, nr. 56

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3567

12

maar ook bijzonder bevorderlijk voor het garanderen van een stabiel
aanbod van langdurige zorg om arbeidsmigranten aan te trekken die
zorgfuncties kunnen vervullen in Nederland. Hoe gaat het kabinet
invulling geven aan de aanbeveling omtrent arbeidsmigratie?
Antwoord 14
Het kabinet ziet arbeidsmigratie van buiten de Europese Economische
Ruimte als sluitstuk van de aanpak van krapte op de arbeidsmarkt. Eerst
moet gekeken worden om het Nederlandse onbenut arbeidsmarktpotentieel met een zorgachtergrond in te zetten in de zorg en waar mogelijk de
uren van het zorgpersoneel uit te breiden. Het inzetten van buitenlands
zorgpersoneel kan zorgorganisaties wel in bepaalde situaties ontlasten,
mits het goed wordt georganiseerd en wordt voldaan aan de
voorwaarden van de relevante wet- en regelgeving (zoals de Wet arbeid
vreemdelingen en de Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg). Het kabinet vindt het tevens belangrijk dat er aandacht is voor
de ethische bezwaren voor het werven van zorgpersoneel in het
buitenland. In Wereldgezondheidsorganisatie-verband is de afspraak
gemaakt dat er geen zorgpersoneel uit landen wordt geworven als dit leidt
tot een personeelstekort in het land van herkomst (brain drain).
Wel laat ik op dit moment een verkenning uitvoeren om in kaart te
brengen hoe het proces kan worden verbeterd voor zorgorganisaties die
behoefte hebben aan buitenlands zorgpersoneel. Deze verkenning richt
zich op de mogelijkheden om personeel binnen de Europese Unie in te
zetten in de Nederlandse gezondheidszorg, welke maatregelen andere
lidstaten hebben genomen om hen te integreren in de gezondheidszorg
en welke aanvullende knelpunten in de BIG-toelatingsprocedure kunnen
worden weggenomen. De gesprekken hebben inmiddels plaatsgevonden,
op dit moment vindt de uitwerking plaats. Vanwege de benodigde
afstemming hierbij zullen de uitkomsten van de verkenning in het voorjaar
van 2023 naar de Tweede Kamer worden gestuurd.
Daarnaast is op 29 september het rapport «Zorgvuldig arbeidsmigratiebeleid. Hoe de langdurige zorg profijt kan hebben van vakmigranten» van
de Adviesraad voor Migratie verschenen. Uw Kamer zal nog een
beleidsreactie ontvangen op dit advies.
Vraag 15
Kan het kabinet toelichten hoe zij in gesprek gaat met andere lidstaten om
een gecoördineerde aanpak op arbeidsmarktperspectief voor de zorg te
realiseren middels de inzet van arbeidsmigratie?
Antwoord 15
Het kabinet vindt dat het aan de lidstaten is of er sectorspecifiek beleid
gevoerd wordt betreffende arbeidsmigratie. Er zijn dan ook geen plannen
om in gesprek te gaan met andere lidstaten om een gecoördineerde
aanpak op arbeidsmarktperspectief voor de zorg te realiseren middels de
inzet van arbeidsmigratie.
Vraag 16
Tot slot, op het gebied van governance, monitoring en kwaliteitsinspectie,
sporen de leden van de D66-fractie het kabinet aan om de middelen voor
kwaliteitswaarborging die gereserveerd staan in het Coalitieakkoord in te
zetten. Deze leden delen de analyse van het kabinet dat er in Nederland
reeds een breed scala aan kwaliteitsinspecties en standaarden bestaat.
Desondanks vragen zij wat het kabinet van plan is met de eerdergenoemde middelen en op welke termijn de Kamer hierover verder
geïnformeerd wordt?
Antwoord 16

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3567

13

De leden van de D66 fractie vragen om de plannen voor inzet van de
middelen voor kwaliteitsborging. Met betrekking tot de langdurige zorg is
in de financiële paragraaf van het programma WOZO onder het thema
«Inzicht in kwaliteit» een bedrag beschikbaar oplopend tot 3 miljoen euro
in 2026. De inzet van deze middelen wordt meegenomen in de doorontwikkeling van het kwaliteitskader verpleegzorg. De Tweede Kamer zal
hierover worden geïnformeerd bij de presentatie van het doorontwikkelde
kader medio 2023.
Vragen SP
Vraag 17
De leden van de SP-fractie vragen het kabinet waarom de Europese
Commissie met deze raadsaanbeveling komt, aangezien zij van mening
zijn dat de inrichting van de langdurige zorg in principe een nationale
kwestie is.
Antwoord 17
De inrichting van de langdurige zorg is inderdaad in principe een
nationale kwestie. De raadsaanbeveling heeft echter tot doel de lidstaten
te ondersteunen bij het realiseren van toegang tot betaalbare en
hoogwaardige langdurige zorg. Deze toegang valt onder sociale
bescherming. Op grond van artikel 153, lid 1, sub k, VWEU is de EU
bevoegd ter verwezenlijking van de doelstellingen van artikel 151 het
optreden van de lidstaten te ondersteunen en aan te vullen op het gebied
van de modernisering van de stelsels voor sociale bescherming. Op het
terrein van sociaal beleid is sprake van een gedeelde bevoegdheid tussen
de EU en de lidstaten, voor de in het Verdrag genoemde aspecten (artikel
4 lid 2 onder b VWEU). De Raad is bevoegd om hierover aanbevelingen te
doen. De uitvoering van de aanbeveling is niet verplicht, maakt geen
inbreuk op de praktijken van de lidstaten en de diversiteit van de nationale
stelsels en de lidstaten bepalen zelf hoe ze van de aanbeveling gebruik
maken.
Vraag 18
Wat is het kabinet precies van plan te doen met deze aanbeveling?
Antwoord 18
Zoals ook in het voorliggende «Fiche: Raadsaanbeveling toegang tot
betaalbare en hoogwaardige langdurige zorg» is aangegeven, is de
aanbeveling over het algemeen in lijn met het Nederlandse beleid over de
langdurige zorg. De aanbeveling zal dan ook niet leiden tot ingrijpende
beleidswijzigingen. Gesteund door de aanbeveling zal ik inzetten op
samenwerking tussen de lidstaten bij het delen van kennis en ervaring op
het terrein van de langdurige zorg, bijvoorbeeld door deelname aan het
EU partnerschap Transforming Health & Care Systems, dat zich richt op
deze kennis- en ervaringsdeling Daarnaast beoogt het partnerschap om
op basis van deze kennis en ervaringen deelnemende landen te ondersteunen bij het ontwikkelen van nationale en regionale, hoogwaardige,
eerlijk toegankelijke, betaalbare en duurzame gezondheidszorgsystemen,
waaronder langdurige zorg.
Vraag 19
De leden van de SP-fractie vinden het opmerkelijk dat de Europese
Commissie schrijft dat die «van mening [is] dat de kwaliteitsnormen voor
langdurige zorg en de bijbehorende mechanismen voor kwaliteitsborging
vaak zwak zijn». Dat staat wat hen betreft in schril contrast met het
voornemen van het kabinet om het kwaliteitskader voor de verpleeghuiszorg juist af te zwakken. Hoe rijmt het kabinet dit met elkaar?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3567

14

Antwoord 19
De Europese Commissie komt tot haar oordeel over kwaliteitsnormen
voor langdurige zorg en de bijbehorende mechanismen voor kwaliteitsborging op basis van informatie uit alle lidstaten en voor alle vormen van
langdurige zorg. De Commissie constateert dat de normen voor thuiszorg
en zorg in gemeenschapsverband, gezien over alle lidstaten, vaak zwak
zijn. De Commissie spreekt in het kader van de aanbeveling juist over
«solide voorschriften en normen met betrekking tot residentiële zorg».
Voor de kwaliteitsnormen in de verpleeghuiszorg is er geen sprake van
een ongerijmdheid omdat er geen sprake is van afzwakking van het
kwaliteitskader, maar van een doorontwikkeling.
Vraag 20
De leden van de SP-fractie vragen het kabinet daarnaast hoe zij aankijkt
tegen de oproep van de Commissie om fatsoenlijke lonen te bieden aan
zorgverleners in de langdurige zorg. Is het kabinet het met deze leden
eens dat er sowieso al lange tijd stappen moeten worden gezet om de
loonkloof tussen de zorg en de rest van de publieke sector en de markt op
te heffen en dat daar geen Europese Raadsaanbeveling voor nodig zou
moeten zijn?
Antwoord 20
Zorgleners – ook binnen de langdurige zorg – verdienen een fatsoenlijk
salaris voor het belangrijke werk dat ze dagelijks doen.
Om een concurrerende salarisontwikkeling en een fatsoenlijk salaris in de
zorg mogelijk te maken, stel ik jaarlijks de overheidsbijdrage in de
arbeidskostenontwikkeling (OVA) beschikbaar. Sociale partners in de zorg
maken op basis hiervan cao-afspraken. Mede dankzij de ova-systematiek
zijn de salarissen in de zorg de afgelopen 20 jaar meegestegen met de
ontwikkeling in de markt en soms zelfs daar wat boven.
In uw vraag refereert u ook aan de salarisachterstand zoals geconstateerd
in het beloningsonderzoek van AWVN uit 2021. Uit het onderzoek kwam
naar voren dat het salarisniveau in het midden van het loongebouw in
4 van de 5 onderzochte cao’s in de zorg – ondanks de markconforme
loonontwikkeling de afgelopen 20 jaar – lager ligt dan het gemiddelde in
de markt en publieke sector. Vermoedelijk gaat het daarbij om een
salarisachterstand die al bestond voordat de ova-systematiek in 1999
werd ingevoerd. Om de lonen in het midden van het loongebouw extra te
kunnen laten stijgen zijn vorig jaar met Prinsjesdag extra middelen
(675 miljoen euro) beschikbaar gesteld. We zien in nagenoeg alle cao’s in
zorg en welzijn dat er vervolgens ook afspraken zijn gemaakt om deze
groep er extra op vooruit te laten gaan. Daarnaast heb ik via de reguliere
overheidsbijdrage in de arbeidskostenontwikkeling (OVA) voor 2023 circa
3 miljard euro extra beschikbaar gesteld. Deze grote ova-ruimte biedt de
mogelijkheid voor sociale partners om te differentiëren in contractloonstijging tussen verschillende groepen en ook daarmee de lonen van de
middengroep extra te laten stijgen. Ik ben voornemens om nader
onderzoek te laten doen naar de actuele stand van zaken met betrekking
tot de beloning in de zorg, ook ten opzichte van andere sectoren. De
insteek van dat voorgenomen onderzoek is driedelig:
1. Een update van het hiervoor genoemde AWVN-onderzoek in
combinatie met een verbreding naar zoveel mogelijk andere cao’s
binnen zorg en welzijn.
2. Een onderzoek waarbij de beloning van werknemers in de zorg wordt
vergeleken met de beloning van werknemers met vergelijkbare
achtergrondkenmerken (o.a. opleidingsniveau, leeftijd, geslacht,
deeltijdfactor, woonregio) in andere sectoren. Dit analoog aan
soortgelijke onderzoeken die eerder voor onderwijs en breder voor de
publieke sector (exclusief zorg) zijn uitgevoerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3567

15

3.

Onderzoeken of en zo ja, in hoeverre, de uitstroom van met name
MBO-opgeleide medewerkers in zorg en welzijn voortkomt uit
salarisoverwegingen en naar welke sectoren deze uitstroom
plaatsvindt.
Tot slot wil ik er nog op wijzen dat de aantrekkelijkheid van werken in de
zorg van veel meer afhankelijk is dan salaris. Zaken als professionele
autonomie, zeggenschap en ontwikkelmogelijkheden zijn zeker zo
belangrijk zo niet belangrijker voor een keuze om wel of niet in de zorg te
(blijven) werken. Dat bevestigt ook de SER. Daarom heb ik binnen het IZA
en het programma Toekomstbestendige Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn
(TAZ) samen met werkgevers afspraken over deze zaken gemaakt.
Vraag 21
De leden van de SP-fractie vragen daarnaast of het kabinet bereid is om in
het algemeen meer te doen om het opkopen van zorgvastgoed door
private equity of andere investeerders te voorkomen.
Antwoord 21
Financiering door investeerders en private equity-partijen kan positieve
effecten hebben op de zorg, doordat dit meer mogelijkheden geeft voor
het financieren van bijvoorbeeld investeringen in innovatie. Er kunnen
echter ook risico’s zijn, bijvoorbeeld het risico dat het realiseren van winst
een groter belang gaat krijgen dan de kwaliteit van zorg. Dat is uiteraard
onwenselijk. Daarom is van belang dat iedere zorgaanbieder die in
Nederland zorg levert, moet voldoen aan de Nederlandse wet- en
regelgeving.
Zorgaanbieders dienen te allen tijde de belangen van de patiënten,
cliënten en/of andere belanghebbenden, en de zorgorganisatie en het
maatschappelijk belang voorop te stellen. Zij mogen zichzelf niet verrijken
ten koste van de patiënten- en cliëntenzorg, en dienen zorggeld doelmatig
te besteden.
Het is aan de toezichthouder om te bepalen of de gekozen constructie in
overeenstemming met de wet- en regelgeving is.
Ik vind het wel belangrijk dat de integere bedrijfsvoering van zorgaanbieders beter geborgd wordt en dat er aanvullende publiekrechtelijke
randvoorwaarden aan de bedrijfsvoering worden gesteld. Ik ben daarom
voornemens om in het Wetsvoorstel integere bedrijfsvoering zorg- en
jeugdhulpaanbieders (Wibz) de mogelijkheid te introduceren om
voorwaarden te stellen aan winstuitkering als er zich excessen voordoen
in een sector, of om deze te voorkomen. De aard van de voorwaarden kan
verschillend zijn per sector, en de risico’s die zich voordoen waarbij
winstuitkeringen een risico vormen voor de betaalbaarheid, toegankelijkheid en kwaliteit van zorg. Voor wat betreft de voorwaarden, valt te
denken aan de financiële gezondheid (solvabiliteit), de kwaliteit van zorg
of de termijn waarop winst mag worden uitgekeerd. Met deze laatste
voorwaarde wordt geborgd dat het langetermijnperspectief van de
zorgaanbieder voorop wordt gesteld, boven het belang van korte
termijn-investeerders.
Het externe toezicht moet tevens in het wetsvoorstel worden voorzien van
extra handvatten om zorg- en jeugdhulpaanbieders aan te spreken op hun
verantwoordelijkheid voor een integere bedrijfsvoering. Na inwerkingtreding van de Wibz zullen zorg- en jeugdhulpaanbieders zich moeten
kunnen verantwoorden over gemaakt keuzes, ook ten aanzien van
vastgoed. Dus dat de belangen van de instelling zelf, de patiënten, de
medewerkers en het maatschappelijk belang goed zijn afgewogen en er
integere besluitvorming heeft plaatsgevonden. Deze verplichting geldt
ook voor private equity-partijen en andere investeerders.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3567

16

Vragen BBB
Vraag 22
Het lid van de BBB-fractie merkt op dat het kabinet niet wil voldoen aan
alle punten uit de raadsaanbeveling. Hoe rijmt het kabinet dit? Is het
kabinet het met het lid van de BBB-fractie eens dat we juist alle zeilen bij
moeten zetten om de zorg voor iedereen toegankelijk, tijdig en betaalbaar
te houden?
Antwoord 22
Het kabinet vindt het belangrijk dat de zorg toegankelijk en van een hoge
kwaliteit blijft voor een ieder die dat nodig heeft. Daarom hebben we in
het Integraal Zorgakkoord afspraken gemaakt met de partijen in de zorg.
Met de uitvoering van het Integraal Zorgakkoord zetten we, samen met de
veldpartijen, alle zeilen bij.
Vraag 23
Het lid van de BBB-fractie denkt dat het Integraal Zorgakkoord en de
beleidsagenda acute zorg wel degelijk haaks staan op toegankelijke zorg
op het platteland en wil graag harde garanties van het kabinet over de
toegankelijkheid van zorg op het platteland. Hoe gaat het kabinet
garanderen dat haar beloftes gestalte houden? Wordt er monitoring
ingezet zodat er tijdig ingegrepen kan worden? Zo niet, hoe gaat het
kabinet dit dan signaleren?
Antwoord 23
Er bestaat geen kabinetsbeleid dat tot doel heeft de toegankelijkheid te
verminderen of ziekenhuizen of spoedeisende hulpposten te sluiten. Het
uitgangspunt van het Integraal Zorgakkoord en de beleidsagenda
Toekomstbestendige Acute Zorg is dat elke patiënt in Nederland toegang
moet hebben tot zorg die van goede kwaliteit is. Waar een patiënt woont
of verblijft, of dit nu stad of platteland is, mag niet uitmaken voor de
kwaliteit en de uitkomsten van de zorg.
Dat vraagt om een goede organisatie, waarbij wordt ingezet op de verdere
versterking van samenwerking tussen zorginstellingen, in een keten, in
een regio, en met inzet van coördinatie. Dat vraagt ook om keuzes, om
efficiënt en spaarzaam om te gaan met de capaciteit die er is.
Gelukkig heeft Nederland een zeer fijnmazig zorgnetwerk en door
bijvoorbeeld de huidige en toekomstige mogelijkheden van een
ambulance, maar ook door digitale zorg zijn er perspectieven om de
toegankelijkheid en kwaliteit van zorg op vernieuwde manieren te borgen
en te verbeteren.
In het Integraal Zorgakkoord en de beleidsagenda Acute Zorg staan acties,
waaronder het voornemen om de 45-minutennorm te vervangen. Zoals
onder meer in het debat Acute Zorg is aangegeven, zullen de
45-minutennorm en de bijbehorende beschikbaarheidsbijdrage pas
worden ingewisseld als er een alternatief is. Over de voortgang van de
acties naar aanleiding van de beleidsagenda Acute Zorg wordt de Kamer
in het najaar van 2023 geïnformeerd.
Vraag 24
Is het kabinet voornemens om daadwerkelijk meer sociale zekerheid voor
mantelzorgers te organiseren? Wanneer kan de Kamer hierover geïnformeerd worden?
Antwoord 24
De Staatssecretaris van VWS heeft uw Kamer op 30 september 2022
geïnformeerd over de visie op mantelzorg en informele zorg (Kamerstuk
30 169, nr. 73). In deze brief is het belang aangegeven om met elkaar (de
(lokale) overheid, sociale partners én het zorgstelsel) te kijken op welke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3567

17

wijze in gezamenlijkheid bijgedragen kan worden aan het mogelijk maken
van de combinatie van zorgen voor een naaste met andere zaken in het
dagelijks leven, zoals naar school gaan, kinderen opvoeden, (betaald)
werk of vrijwilligerswerk. Op het gebied van werk en mantelzorg gaat de
Staatssecretaris van VWS – samen met de Minister van SZW, de Minister
voor Armoedebeleid, Participatie, Pensioenen, werkgevers en mantelzorgers – verkennen of er meer nodig en mogelijk is om de inzetbaarheid
op de arbeidsmarkt en beroep op mantelzorg toekomstbestendig te
houden.
Aan uw Kamer is toegezegd dat u in Q1 2023 een uitvoeringsagenda
Mantelzorg ontvangt. De uitvoeringsagenda betreft de concrete
uitwerking van de hiervoor genoemde brief en wordt in de komende
periode samen met kernpartners – zoals VNG, gemeenten, Sociaal Werk
Nederland, NOV en MantelzorgNL – opgesteld.
Vraag 25
Het kabinet geeft aan niet voornemens te zijn om meer financiële steun
aan mantelzorgers te bieden. Gaat het kabinet deze aanbeveling dus niet
uitvoeren? Welke inhoudelijke argumenten (anders dan «geen budget»)
liggen hieraan ten grondslag?
Antwoord 25
Het kabinet geeft aan zich ten dele te kunnen vinden in de aanbeveling om
de mantelzorger te versterken, namelijk door waardering, passende zorg
en goede ondersteuning beschikbaar te stellen. Het bieden van financiële
steun aan mantelzorgers is geen apart doel binnen het huidige beleid. Wel
is het mogelijk een persoonsgebonden budget aan te vragen als de
mantelzorger de (geïndiceerde) formele zorg vervangt.
Ondersteuning van mantelzorgers is onderdeel van de door de overheid
aan gemeenten gedecentraliseerde taken binnen de Wmo. Hiervoor is
budget beschikbaar gesteld bij de decentralisatie van taken van de AWBZ
naar de Wmo. De gemeenten hebben beleidsruimte hoe deze middelen in
te zetten.
Vraag 26
Het lid van de BBB-fractie vindt het merkwaardig dat het kabinet geen
nationaal actieplan op wil stellen, de zorg zou daarvoor te complex en
divers zijn. Het lid van de BBB-fractie denkt dat het juist daarom een goed
idee is dit wel te doen. De zorg kenmerkend zich door een wirwar van
plannen, nota’s en intenties. Dit werkt de complexiteit juist in de hand.
Zou een nationaal actieplan niet als een kans gezien kunnen worden om
dit te verbeteren? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 26
Omdat het zorgstelsel vele facetten omvat is het niet goed mogelijk om
een integraal nationaal actieplan op te stellen. Wel acht het kabinet van
groot belang dat de samenhang tussen de verschillende onderdelen van
het zorgstelsel centraal staat. Bij de verschillende deelfacetten is
samenhang binnen het zorgstelsel dan ook het uitgangspunt, zoals in het
programma voor ouderen (WOZO), dat ik u op 4 juli jl. heb gepresenteerd10 en het Integraal Zorgakkoord en de beleidsagenda Acute Zorg.
Vraag 27
Het lid van de BBB-fractie constateert dat na input van onder andere
Nederland, het uitbreiden van langdurige zorg als doelstelling is omgezet
naar het in balans brengen van vraag en aanbod van langdurige zorg. Het
lid van de BBB-fractie is van mening dat dit niet overeenkomt met de
plannen van het kabinet. Immers, het kabinet heeft een harde norm
10

Kamerstuk 29 389, nr. 111

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3567

18

vastgelegd die bepaalt hoeveel mensen er verhoudingsgewijs in de zorg
moeten werken. Is het kabinet het met het lid van de BBB-fractie eens dat
dit niet geheel in lijn is met de intentie van de Europese Commissie?
Antwoord 27
Het in balans brengen van vraag en aanbod kan op meerdere manieren
bereikt worden. Een belangrijk doel daarbij is het verminderen van de
vraag naar zorg. Dit kan door inzet op het verbeteren van de gezondheid
van mensen of door het opvangen van delen van de vraag naar zorg en
ondersteuning door de sociale omgeving. Ook zet het kabinet in op het
beter benutten van het beschikbare arbeidspotentieel. Dit kan onder meer
worden bereikt door in te zetten op brede toepassing van sociale en
technologische innovaties, door vermindering van regeldruk maar ook
door het verhogen van de deeltijdfactor. Hierop zet ik met verschillende
programma’s zoals het programma «Toekomstbestendige Arbeidsmarkt
Zorg en welzijn» (TAZ), het programma «Wonen, Ondersteuning en Zorg
voor Ouderen» (WOZO) en (Ont)Regel de Zorg breed in. Kortom het in
balans brengen van vraag en aanbod van langdurige zorg kan via veel
andere mechanismen dan enkel door meer zorgpersoneel aan te trekken.
Het streven om het aandeel van de zorg in de totale werkgelegenheid niet
verder te laten stijgen en het in balans brengen van vraag en aanbod van
langdurige zorg kunnen daarom prima samengaan.
Vraag 28
Het lid van de BBB-fractie vraagt het kabinet in hoeverre het zwart werken
in de zorg in Nederland speelt. Het lid denkt dat erkende organisaties zich
hier niet mee bezig houden. Kan het kabinet daar duidelijkheid over
scheppen?
Antwoord 28
Het kabinet deelt de mening van het lid van de BBB-fractie dat erkende
organisaties zich niet bezighouden met zwart werken. De EC heeft een
aanbeveling geformuleerd ten aanzien van zwart werken aan de lidstaten,
maar laat de lidstaten de nodige flexibiliteit om maatregelen te ontwikkelen en uit te voeren overeenkomstig hun nationale praktijken. Gezien de
situatie in Nederland, volgt het kabinet niet de aanbeveling op van de EC
met betrekking tot dit onderwerp.
Vraag 29
Het lid van de BBB-fractie merkt op dat ook de Europese Commissie
arbeidsmigratie van zorgpersoneel als onderdeel ziet van het verlichten
van de arbeidstekorten in de zorg. Het lid van de BBB-fractie heeft daar
eerder moties over ingediend waarbij wordt voorgesteld om middels een
BBL-traject deze mensen op zeer korte termijn te kunnen inzetten. Binnen
dit traject moet de Nederlandse taal dan geleerd worden. Denkt het
kabinet aan dit soort oplossingen om arbeidsmigranten op korte termijn
inzetbaar te maken in de zorg?
Antwoord 29
Bij mijn antwoord op vraag 14 van de D66 fractie ben ik reeds ingegaan
op het onderwerp arbeidsmigratie.
Ten aanzien van de van BBL-trajecten heeft het kabinet geen plannen om
deze in te zetten voor vreemdelingen. BBL-trajecten voor vreemdelingen
die de taal nog niet machtig zijn, vergen veel extra investeringen en
begeleiding van zowel de zorginstellingen als de onderwijsinstellingen en
zijn geen oplossingen voor de korte termijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3567

19