Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

32 820

Nieuwe visie cultuurbeleid

Nr. 213

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 november 2016
Met deze brief ontvangt uw Kamer de publicatie Cultuur in Beeld 20161. In
deze brief informeer ik uw Kamer over deze publicatie, die inzicht geeft in
de culturele en creatieve sector. Deze publicatie is gebaseerd op
onderzoek en op gegevens van het CBS, het SCP, de cultuurfondsen,
brancheorganisaties, gemeenten en het Ministerie van OCW. De publicatie
geeft een breed cijfermatig beeld van de ontwikkelingen in de culturele en
creatieve sector. In deze brief ga ik nader in op een drietal actuele thema’s:
diversiteit, spreiding en arbeidsmarkt. Ik kies voor deze thema’s omdat
deze actueel zijn en prioriteiten zijn in mijn cultuurbeleid.
Diversiteit
Het cultuurpubliek in Nederland is divers. Leeftijd, geslacht en etniciteit
bepalen mede de eigen smaak en voorkeuren. Ook factoren als
woonplaats, opleidingsniveau en inkomen zijn van invloed op de kans dat
iemand culturele instellingen bezoekt en op het type instellingen dat
mensen bezoeken.
Steeds meer inwoners van Nederland hebben wortels in het buitenland,
doordat ze er zijn geboren of doordat hun ouders ervandaan komen. Op
dit moment telt Nederland 16,9 miljoen inwoners waarvan 3,7 miljoen van
buitenlandse achtergrond. De komende decennia zal het allochtone deel
van de bevolking groeien.
Het cultuurpubliek vormt geen afspiegeling van de veranderende
bevolkingssamenstelling. Dit baart mij zorgen. Het raakt aan het draagvlak
voor cultuur in de samenleving. De Raad voor Cultuur constateerde in zijn
advies over de culturele basisinfrastructuur 2017–2020 dat instellingen
beperkt invulling geven aan de Code culturele diversiteit. De plannen van
de instellingen richten zich meestal wel op een divers aanbod en een
1

kst-32820-213
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 820, nr. 213

1

divers programma, maar de invulling van de andere pijlers van de Code,
diversiteit van personeel en partners, is de raad minder tegengekomen.2
Ik ben het met de Raad eens dat er kansen om een meer en breder
samengesteld publiek te trekken, onbenut blijven. Dit geldt zeker voor
instellingen in de grote steden, waar ongeveer de helft van de inwoners
een cultureel diverse achtergrond heeft.
Al eerder heb ik uw Kamer laten weten dat ik culturele diversiteit zie als
een onderwerp dat meer aandacht verdient.3 Het Nederlands cultuurbeleid dat mij voor ogen staat is inclusief: het is bedoeld voor alle
inwoners van Nederland. Ik vind dat culturele instellingen en makers de
verbinding met álle bevolkingsgroepen in de samenleving moeten
opzoeken. In de artistieke keuzes die ze maken, in de manier waarop ze
een instelling of gezelschap runnen, en in het publiek dat ze met hun
aanbod willen bereiken. Dit draagt bij aan een ruim en divers cultureel
aanbod. En als de toezichthouders en bestuurders meer divers zijn, zullen
zij ook kritischer zijn op dit punt. Het werkt goed om toezichthouders van
buiten je eigen kring in je midden te hebben. Het is dan ook belangrijk dat
alle culturele instellingen invulling geven aan alle vier de pijlers van de
Code culturele diversiteit.
Daarmee is niet gezegd dat er geen goede initiatieven zijn. De Raad was
bij de beoordeling van aanvragen erg positief over de plannen van
sommige cultuurinstellingen die gericht inzetten op het trekken van een
jonger publiek en nieuwe makers uit alle groepen van de samenleving.
Die ambitie bleek ook duidelijk uit de woorden van Pierre Audi, toen
bekend werd dat de Nationale Opera de Internationale Opera Award had
gewonnen. Hij had het over «de noodzaak om risico’s te nemen en
vernieuwingen toe te passen, het plezier waarmee wij aan educatie doen
en onze ervaringen delen met een nieuwe generatie van makers en
toeschouwers uit alle geledingen van de bevolking.’4 De Raad merkte ook
op dat veel theatergezelschappen in navolging van het rapport van de
commissie-Ter Horst werk maken van een nieuw en ander publiek.5
Maar over het algemeen liggen er nog veel kansen voor de culturele
instellingen om een breder publiek te bereiken en om beter aan te sluiten
bij een doorsnede van de bevolking, zowel voor als achter de schermen
van schouwburgen, musea en concertpodia. In de beschikkingen voor de
nieuwe subsidieperiode heb ik alle instellingen in de basisinfrastructuur
opgelegd dat zij jaarlijks rapporteren over de concrete resultaten die zij
boeken om een nieuw en divers samengesteld publiek te bereiken. Ik stel
dit onderwerp jaarlijks expliciet aan de orde in de monitorgesprekken met
de instellingen. Ook verwacht ik van de Raad voor Cultuur dat hij ook de
komende jaren op dit punt achter instellingen aan zit, en in zijn monitorgesprekken instellingen hierover bevraagt.
Op de conferentie Cultuur in Beeld 2016, op 7 december in Rotterdam, is
diversiteit het hoofdthema. Er vinden op de conferentie inhoudelijke
bijeenkomsten plaats over diversiteit. Ook worden goede voorbeelden
gedeeld.

2

Raad voor Cultuur, Advies basisinfrastructuur 2017–2020,2016, mei 2016,
http://bis2017–2020.cultuur.nl
3
Kamerstuk 32 820, nr. 209, p. 29.
4
NOS, Nationale Opera jaar lang beste gezelschap ter wereld, 15 mei 2016, http://nos.nl/artikel/
2105243-nationale-opera-jaar-lang-beste-gezelschap-ter-wereld.html.
5
Commissie Ter Horst, Over het voetlicht. Naar een groter en diverser toneelpubliek, 2015.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 820, nr. 213

2

Spreiding
Cultuur in Beeld 2016 bevat gegevens over de spreiding van het rijksgeld
voor cultuur over de regio’s, de spreiding van gesubsidieerde instellingen
naar regio, de regionale spreiding van uitvoeringen en bezoeken aan
rijksgesubsidieerde podiumkunstgezelschappen.
Het aantal bezoeken aan rijksgesubsidieerde instellingen in 2015 is met
266 bezoeken per 1000 inwoners het hoogst in het westen en het laagst in
het zuiden, met 103 bezoeken per 1.000 inwoners. Het aantal bezoeken per
landsdeel is sterk gekleurd door de aanwezigheid van de G9-gemeenten.
Amsterdam telde met 1.121 per 1.000 inwoners de meeste bezoeken.
Daarna volgen Arnhem (617) en Enschede (511). Utrecht telt 480 bezoeken
per 1.000 inwoners en Groningen 446. Hierna volgen de andere twee
gemeenten in het westen, Den Haag met 431 bezoeken en Rotterdam met
429 bezoeken per 1.000 inwoners. De twee G9-gemeenten in het zuiden
kennen de minste bezoeken. Maastricht telt 415 bezoeken per 1.000
inwoners, Eindhoven 301.6
De spreiding van het cultureel aanbod is voor mij een belangrijk
aandachtspunt. Cultuur moet voor alle Nederlanders toegankelijk zijn.
Verschillende overheden, cultuurfondsen en private fondsen financieren
cultuur in aanvulling op elkaar. Zo geven ze gezamenlijk vorm aan het
cultuurbeleid. Het rijk stelt overigens meer middelen voor cultuur in de
regio’s beschikbaar dan enkel via de basisinfrastructuur en de cultuurfondsen, maar zet zich ook op andere manieren in voor een aanbod aan
cultuur in alle regio’s van het land. Bijvoorbeeld door de bijdrage van het
rijk aan rijksmonumenten en cultuureducatie. In alle provincies ontvangen
eigenaren van rijksmonumenten subsidie van het rijk en het rijk draagt via
programma’s als Cultuureducatie met kwaliteit en Meer muziek in de klas
in alle provincies bij aan cultuureducatie.
Daarnaast is het zo dat vrijwel alle instellingen die gesubsidieerd worden
via de basisinfrastructuur of door de cultuurfondsen van het rijk, reizen
door het land. Ook regio’s waar geen rijksgesubsidieerde instellingen zijn
gevestigd, kunnen van een divers en aantrekkelijk cultuuraanbod
profiteren.
Geografische spreiding is via de basisinfrastructuur goed verankerd in de
subsidieregeling waarmee een evenwichtige spreiding van culturele
voorzieningen over het land gewaarborgd wordt. De Raad voor Cultuur
heeft over de aanvragen 2017–2020 conform de regeling geadviseerd. Het
Fonds Podiumkunsten heeft de subsidies volgens een puntensysteem
verdeeld. In dat puntensysteem kregen instellingen uit de regio en
instellingen die veel in de regio optreden extra punten bij de beoordeling.
De Raad en het Fonds hebben naar mijn mening in hun adviezen over de
aanvragen voor de periode 2017–2020 goed rekening gehouden met
spreiding. Ik ben overigens met de Tweede Kamer van mening dat een
extra investering in de regio gewenst is. Daarom heb ik een sterke
regionale invulling gegeven aan de € 10 miljoen die ik op Prinsjesdag
extra ter beschikking heb gesteld.7
Arbeidsmarkt
Uit Cultuur in Beeld 2016 blijkt dat het aantal banen bij structureel
gesubsidieerde instellingen (door de fondsen en OCW) is afgenomen van
6
7

Zie Cultuur in Beeld 2016, hoofdstuk 3
Brief besluiten culturele basisinfrastructuur 2017–2020, Kamerstuk 32 820, nr. 211

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 820, nr. 213

3

8.110 in 2010 tot 7.120 in 2015. Dit is een afname van 12 procent. Dit is
vergelijkbaar met de ontwikkeling in de gehele culturele en creatieve
sector. De gegevens van 2014 en 2015 bevestigen het beeld dat eerder is
vastgesteld: in de culturele en creatieve sector komen er steeds minder
banen en komen er meer zelfstandigen bij.8 Inkomens in de culturele en
creatieve sector liggen gemiddeld, vergeleken met andere sectoren,
gemiddeld altijd al lager. De SER en de Raad voor Cultuur wijzen er in
echter op dat de inkomens verder onder druk zijn komen te staan.
Net als de Raad en uw Kamer maak ik mij zorgen over de arbeidsmarktpositie van kunstenaars. In mijn brief van 31 mei 2016 heb ik een aantal
maatregelen aangekondigd om de arbeidsmarktpositie van kunstenaars te
versterken.9 Ik heb het advies van de Raad voor Cultuur overgenomen om
€ 2 miljoen te besteden aan maatregelen met een duurzame werking. Die
maatregelen gaan over drie zaken: versterking van de arbeidsmarktpositie, betere beloning en ondersteuning van kleinschalig ondernemerschap, vooral voor zzp’ers. De sector heeft een eigen verantwoordelijkheid
op deze punten. Ik ondersteun hen hierbij.
In mijn brief van Prinsjesdag heb ik bekend gemaakt voor een eventueel
vervolg van deze activiteiten € 500.000 te reserveren. Een keuze over de
besteding van dit bedrag maak ik mede op grond van de eerste resultaten
en ervaringen. Ik heb in mijn brief van 31 mei toegezegd uw Kamer te
informeren over het vervolg. Intussen zijn Kunsten »92 en de cultuurfondsen van het rijk begonnen met de door hen voorgenomen activiteiten.
De cultuursector heeft de Raad voor Cultuur en de SER gevraagd om een
vervolg op hun verkenning. Ik kijk hier met belangstelling naar uit. In
reactie op de motie van de leden Monasch en Van Dijk treed ik in overleg
met de Autoriteit Consument & Markt en belanghebbenden over
versterking van de onderhandelingspositie van zelfstandigen in de
culturele sector.10 Ik zal de Kamer voor het eind van dit jaar informeren
over de voortgang van dit overleg en over de mogelijkheden die kunstenaars binnen de wet hebben om samen te werken. Ook op de conferentie
Cultuur in Beeld is de arbeidsmarkt voor de culturele en creatieve sector
een belangrijk thema.
Tot slot
Met deze brief heb ik uw Kamer geïnformeerd over de publicatie Cultuur
in Beeld, en ben ik ingegaan op een drietal actuele beleidsthema’s. Ik kijk
met plezier uit naar de conferentie Cultuur in Beeld, waar ik als hoofdthema het onderwerp diversiteit heb geagendeerd.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
M. Bussemaker

8

Raad voor Cultuur, SER, Verkenning arbeidsmarkt culturele sector, 2016, https://www.ser.nl/nl/
actueel/nieuws/2010–2019/2016/20160122-verkenning-arbeidsmarkt-cultuursector.aspx.
Brief beleidsreactie op de verkenning arbeidsmarkt cultuur en advies versterking arbeidsmarktpositie kunstenaars, Kamerstukken 29 544 en 32 820, nr. 721
10
Kamerstuk 32 820, nr. 194
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 32 820, nr. 213

4