Halfjaarrapportage januari-juni 2014 Cft BES
Inleiding
Het College financieel toezicht Bonaire, Sint Eustatius en Saba (Cft) doet eens per half jaar schriftelijk
verslag aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (minister van BZK) van zijn
werkzaamheden. Deze rapportage heeft betrekking op de periode januari tot en met juni 2014. De
afgelopen maanden stonden vooral in het teken van het opstellen van de jaarrekeningen, de
uitvoering van de begroting 2014 en de start van de begrotingsvoorbereiding 2015. Deze
onderwerpen zullen dan ook terugkomen in deze halfjaarrapportage. Daarnaast wordt aandacht
besteed aan het financieel beheer, het geïntegreerd middelenbeheer, de collectieve sector, de
diverse contactmomenten met de openbare lichamen en de investerings- en
vervreemdingsactiviteiten.
Algemeen: versterking financieel beheer nodig
Het beeld rond het financieel beheer en de begrotingsuitvoering is niet eenduidig. Saba doet het in
vergelijking met de overige openbare lichamen duidelijk beter; een beeld dat ook door de externe
accountant wordt bevestigd. Op Bonaire heeft het Cft daarentegen het afgelopen jaar een
aanwijzing in het vooruitzicht moeten stellen als er niet snel verbeteringen op zouden treden in het
financieel beheer. Sint Eustatius neemt een tussenpositie in; grote verbeteringen zijn daar
opgetreden door een opschoning van de administraties, maar tegelijkertijd zijn er zorgen geweest
over de rechtmatigheid van personeelsbeslissingen, die inmiddels zijn geadresseerd.
Met Bonaire zijn afspraken gemaakt over de dringend noodzakelijke verbetering van het financieel
beheer. Het openbaar lichaam, de externe accountant en het Cft werken in goed overleg samen om
in een snel tempo de administratie op orde te krijgen. Dit was nodig omdat eind 2013 bleek dat er
onvoldoende inzicht bestond in de financiële situatie en Bonaire niet in control was. De nodige
verbeteringen treden op, maar tegelijkertijd leidt dit weer tot vertragingen op andere terreinen.
Begin juli heeft Bonaire de officiële uitvoeringsrapportage over het eerste kwartaal ingediend
vergezeld van de eerste begrotingswijziging 2014. Voor het indienen van de jaarrekening 2013 heeft
Bonaire uitstel aangevraagd bij de minister van BZK tot 1 september 2014.
Ten aanzien van het openbaar lichaam Sint Eustatius maakt het Cft zich vooral zorgen over de
rechtmatigheid van enkele uitgavencategorieën. Dit heeft het Cft in reactie op de eerste
uitvoeringsrapportage kenbaar gemaakt. Het afgelopen half jaar is er een aantal
personeelsbeslissingen genomen die geen basis hadden in de begroting en buiten de eilandsraad om
zijn genomen. Deze beslissingen, samen met andere tegenvallende ontwikkelingen, leiden tevens tot
een gerechtvaardige zorg over de houdbaarheid van de begroting 2014. In de eerste
begrotingswijziging 2014 moesten al de eerste maatregelen genomen worden om binnen het kader
te blijven en zonder prudent beleid in de rest van het jaar dreigt een aanzienlijke overschrijding. Dat
extra personeel is aangenomen zonder dat daarvoor een basis in de begroting was, terwijl de
begroting sowieso al onder druk stond en Sint Eustatius tegelijkertijd een verhoudingsgewijs
omvangrijk ambtenarenapparaat heeft, acht het Cft niet verstandig. Voor het indienen van de
jaarrekening 2013 heeft Sint Eustatius uitstel gevraagd bij de minister van BZK tot 15 augustus.

Saba ligt op koers met alle rapportages. De door de eilandsraad vastgestelde jaarrekening 2013 is
tijdig bij de minister van BZK ingediend. De jaarrekening heeft wederom een goedkeurende
verklaring van de accountant gekregen voor wat betreft het getrouw beeld en een verklaring met
beperking voor wat betreft de rechtmatigheid. Als volgend jaar Saba een normenkader ontwikkeld
heeft, is er goede hoop op een algehele goedkeurende verklaring. Het Cft is ondertussen met Saba in
gesprek om afspraken te maken over het verkrijgen van inzicht in de liquiditeitsontwikkeling en de
investeringen.
Begrotingsproces
Verantwoording 2013
De Wet financiën openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba (Wet finBES) volgend, dienen
de openbare lichamen uiterlijk 15 juli van het jaar volgend op het begrotingsjaar de jaarrekening
naar de minister van BZK te sturen door tussenkomst van het Cft. De eilandsraad van Saba heeft de
jaarrekening 2013 tijdig vastgesteld, in het traject met betrekking tot de jaarrekeningen 2013 van
Sint Eustatius en Bonaire is vertraging opgelopen. Beide openbare lichamen hebben uitstel voor
indiening aangevraagd bij de minister van BZK. Het Cft gaat in de volgende halfjaarrapportage
inhoudelijk in op de uitkomsten van de jaarrekeningen 2013 van zowel Bonaire als Sint Eustatius.
Jaarrekening Bonaire 2013
Wegens discussies met de externe accountant over de juistheid en rechtmatigheid van een aantal
posten is het Bonaire niet gelukt om voor 15 juli de door de eilandsraad vastgestelde jaarrekening
2013 aan de minister van BZK aan te bieden. Op 8 juli jl. is de door de accountant gecontroleerde
jaarrekening openbaar gemaakt, waarna de eilandsraad op zijn vroegst twee weken na deze datum
de jaarrekening mag vaststellen. In verband met het reces van de eilandsraad kan de behandeling
pas medio augustus plaatsvinden, waarna doorgeleiding naar de minister van BZK zal plaatsvinden.
Bonaire heeft om uitstel verzocht voor de indiening van de jaarrekening tot 1 september 2014.
Jaarrekening Sint Eustatius 2013
Ook Sint Eustatius kent vertraging met betrekking tot het vaststellen van de jaarrekening 2013. De
verwachting is dat halverwege augustus de jaarrekening is vastgesteld, na aan de openbaarmaking
en de inzage termijn van twee weken te hebben voldaan. Sint Eustatius heeft uitstel van indiening
van de jaarrekening aangevraagd bij de minister van BZK tot 15 augustus.
Jaarrekening Saba 2013
Op 26 juni jl. heeft de eilandsraad van Saba de jaarrekening over 2013 vastgesteld. De jaarrekening is
voorzien van de goedkeurende verklaring van de accountant voor wat betreft het getrouw beeld.
Voor de rechtmatigheid heeft de accountant een verklaring met beperking afgegeven, echter wel
met de opmerking dat er dusdanige progressie in de verbetering van het financieel management valt
te constateren dat een volledig goedkeurende verklaring binnen bereik is. Enkel op het gebied van
de verantwoording van de lokale inkomsten (ongeveer 6% van de totale baten) heeft de accountant
onvoldoende zekerheid over rechtmatigheid. De jaarrekening toont een overschot van circa USD 1,7
mln, op een begrotingstotaal van USD 11,1 mln. De liquide middelen zijn in 2013 afgenomen met
een bedrag van afgerond USD 1,7 mln. Dit kan op hoofdlijnen worden verklaard doordat de
liquiditeitspositie in 2012 opvallend hoog was, omdat in dat jaar de ontvangen doeluitkeringen niet

volledig zijn uitgegeven. Deze uitgaven hebben in 2013 alsnog plaatsgevonden wat een afname van
de liquiditeitspositie tot gevolg heeft gehad. De liquiditeitspositie op de langere termijn is bij Saba
een punt van aandacht. Behoedzaam begroten met aandacht voor een positieve
liquiditeitsontwikkeling blijft daarom een actueel onderwerp.
Uitvoering begroting 2014
Bonaire
Uit onderstaande tabel blijken de begrotingscijfers van Bonaire over de afgelopen jaren.

Het Cft maakt uit de eerste uitvoeringsrapportage op dat Bonaire afstevent op een positief
exploitatieresultaat over 2014 (in termen van baten en lasten) van ruim USD 4,8 mln. In de begroting
was al rekening gehouden met een overschot van USD 3,1 mln om een renteloze lening terug te
kunnen betalen en om voorgenomen investeringen te kunnen financieren. Met het aanvullend
verwachte overschot wenst Bonaire aanvullende investeringen mogelijk te maken. Dit traject wordt
bij de eerste begrotingswijziging beslecht. Deze wijziging zal waarschijnlijk pas gelijktijdig met de
jaarrekening 2013 door de eilandsraad worden behandeld. De jaarrekening 2013 is bij de toetsing
van de begrotingswijziging van belang, omdat een daarin opgenomen reservering als dekking van
betreffende wijziging wordt ingezet.
Bij Bonaire zijn in het eerste kwartaal twee medewerkers bij de afdeling Financiën in dienst
getreden. Uit de concept tweede kwartaalrapportage 2014 blijkt dat een van deze medewerkers
helaas al weer vertrokken is en dat sprake is van veel ziektegevallen. Het capaciteitsprobleem bij de
afdeling Financiën blijft daardoor groot. De uitdaging voor de afdeling Financiën van Bonaire zit in de
mogelijkheid om de budgetten van de uitvoerende diensten goed te controleren en tijdig eventuele
onderuitputting of overbesteding op te merken om deze via een begrotingswijziging te verwerken.
Het systeem van de maandrapportages, en het daardoor zeer geregeld in gesprek gaan met de
budgethouders, leidt ertoe dat het financieel inzicht bij de afdeling Financiën wordt versterkt. De
afdeling is voor haar productie momenteel nog sterk afhankelijk van de accountant. Uiteraard is het
toezicht houden op de uitvoering van de begroting vooral een politieke taak van het bestuurscollege
en in het verlengde daarvan de eilandsraad. Hiervoor is het nodig dat zij tijdig over betrouwbare

informatie beschikken. Uit gesprekken die het Cft heeft gevoerd met de bestuurders op Bonaire
blijkt dat verbetering van het financieel inzicht hoge prioriteit verdient en dat er alles aan wordt
gedaan om adequate beheersingsmechanismes in te zetten. De aanvullende opdracht die de
Stichting Overheidsaccountant Bureau (SOAB) heeft gekregen om onderzoek te doen naar de
inrichting van de afdeling Financiën is daarvan een goed voorbeeld.
Sint Eustatius
Bij het openbaar lichaam Sint Eustatius is gedurende de afgelopen jaren sprake van een vrij constant
begrotingsbeeld.

Sint Eustatius heeft in de eerste helft van 2014 één concept begrotingswijziging voor advies bij het
Cft ingediend. Deze wijziging is bij de eerste kwartaalrapportage meegestuurd en heeft een omvang
van circa USD 964.000 op een begrotingstotaal van ruim USD 15 mln. Sint Eustatius geeft in haar
begroting aan te verwachten het jaar 2014 af te sluiten met een overschot van circa USD 0,2 mln. Dit
bedrag zal met name worden gebruikt ter dekking van het af te lossen bedrag voor de renteloze
lening onderwijshuisvesting. Het beeld dat uit de eerste uitvoeringsrapportage naar voren komt is
niet positief. Bij de eerste begrotingswijziging 2014 heeft Sint Eustatius bijvoorbeeld achteraf
dekking moeten zoeken voor het aannemen van enkele personeelsleden die nog niet in de begroting
waren voorzien. Het Cft heeft richting Sint Eustatius aangegeven dat deze handelwijze voorbij gaat
aan het autorisatierecht van de eilandsraad. Tevens heeft het Cft aangegeven dat in geval een
volgende onrechtmatige verplichting wordt geconstateerd de minister van BZK zal worden
geadviseerd om tot voorafgaand toezicht op personeelsbeslissingen over te gaan. Sint Eustatius is
zich bewust van de mogelijke financiële tegenvallers die zich in 2014 kunnen voordoen, waardoor in
het ergste geval een tekort kan ontstaan van USD 1,7 mln. Ter compensatie is Sint Eustatius
begonnen met het voorbereiden en doorvoeren van maatregelen om het ontstaan van het tekort af
te wenden. Deze maatregelen vinden plaats in de vorm van ophoging van de tariefstelling bij de
zeehaven en inwerkingtreding van een algehele vacaturestop. Bij de tweede uitvoeringsrapportage
2014 zal moeten blijken in hoeverre deze maatregelen het gewenste effect hebben gesorteerd.

Saba
Het openbaar lichaam Saba vertoont de afgelopen jaren een vrij stabiel financieel beeld.

In het eerste kwartaal 2014 realiseerde Saba USD 2,3 mln aan baten en USD 1,8 mln aan lasten. Met
de eerste begrotingswijziging 2014 is het oorspronkelijke begrotingsbedrag van ruim USD 10,1 mln
met circa USD 0,9 mln opgehoogd naar een niveau van circa USD 11 mln. Het geraamde
exploitatieresultaat van circa USD 0,8 mln wordt aangewend voor de aflossing van renteloze
leningen en financiering van investeringen.
Begrotingsproces 2015
Met betrekking tot de begrotingsvoorbereiding 2015 heeft het Cft eind mei een kaderbrief
uitgestuurd waarin het maximum budget staat opgenomen waarbinnen de openbare lichamen de
begroting voor volgend jaar dienen vorm te geven. De openbare lichamen zijn alle akkoord met het
door het Cft gestelde maximumbudget, waarbij de door de minister van BZK goedgekeurde
begroting 2014 als uitgangspunt geldt. Het gaat om een kader van USD 43,9 mln voor Bonaire, USD
15,1 mln voor Sint Eustatius en USD 10 mln voor Saba. Deze kaders zijn gebaseerd op de hoogte van
de lokale inkomsten van de openbare lichamen en de vrije uitkering uit Nederland, waarbij
vooralsnog geen rekening is gehouden met een eventuele indexatie van deze uitkering als gevolg
van de verwachte inflatie in 2014. Wanneer het kabinet besluit deze indexatie toe te passen, kan het
alsnog via een wijziging aan de begroting van 2015 worden toegevoegd. Datzelfde geldt voor de
mogelijke financiële vertaling van de uitkomsten van het onderzoek dat nu loopt naar de hoogte van
de vrije uitkering 2014, zoals in het bestuurlijk overleg financiële verhoudingen BES van 19 juni jl. is
afgesproken. Dit is conform het principe van behoedzaam begroten. Aangezien de openbare
lichamen in hun begroting rekening dienen te houden met het aflossen van renteloze leningen en
het financieren van investeringen verwacht het Cft dat elk openbaar lichaam in de begroting 2015
weer een overschot zal presenteren.
Het Cft heeft met Bonaire gesproken over het traject naar aanloop van de begroting 2015. Het Cft
heeft geadviseerd om ten aanzien van deze en toekomstige begrotingstrajecten de nodige rust in de
organisatie in te bouwen. Het Cft vindt het verstandig om in het vervolg de beleidswensen van de
diverse directies te kanaliseren en vervolgens integraal prioriteiten te stellen. Gedurende de
uitvoering van de begroting zullen directies dan niet continu nieuwe beleidswensen aanleveren, die

gezien de soms krappe budgetten niet kunnen worden waargemaakt. Deze benadering zorgt ervoor
dat gedurende het jaar teleurstellingen zoveel mogelijk worden voorkomen en dat de directies zich
kunnen richten op hun eigen budgettaire verantwoordelijkheid en daarmee het goed uitvoeren van
de begroting.
Financieel beheer
Een begrotings- en verantwoordingsproces dat voldoet aan de daartoe gestelde vereisten kan niet
worden gerealiseerd zonder een adequaat financieel beheer. Alleen met een adequaat financieel
beheer kan worden gesteld dat de begroting en verantwoording volledig is, dat de ramingen en
realisaties correct zijn en dat het bestuur de beschikking heeft over tijdige, volledige en juiste
informatie. Op basis van deze informatie kan indien nodig worden bijgestuurd door het bestuur.
Conform de Wet finBES houdt het Cft ook toezicht op het financieel beheer van de openbare
lichamen.
Verbeterproces financieel beheer
Het Cft kan volgens de Wet finBES afspraken maken met een bestuurscollege ter verbetering van het
financieel beheer. Vanaf 2012 hebben het Cft en de openbare lichamen de afspraak gemaakt om
jaarlijks een realistisch aantal verbeterpunten vast te stellen, rekening houdend met de beperkte
capaciteit en schaarse middelen van de openbare lichamen. Voor deze afspraken maakt het Cft
gebruik van de bevindingen van de accountant bij de controle van de jaarrekening. In de
managementletter doet de accountant specifieke aanbevelingen met betrekkingen tot verbetering
van het financieel beheer. Deze verbeterpunten kunnen per openbaar lichaam verschillen. Over de
voortgang van de verbeterpunten rapporteren de openbare lichamen in de uitvoeringsrapportage.
Hieronder staat per openbaar lichaam de stand van zaken beschreven van de afgesproken
verbeterpunten voor het jaar 2014.
Bonaire
Begin dit jaar is een omvangrijk verandertraject gestart met als doel het financieel beheer aanzienlijk
te verbeteren en in het verlengde daarvan de financiële positie van het openbaar lichaam Bonaire te
stabiliseren. Daartoe hebben de afgelopen maanden intensieve overleggen plaatsgevonden tussen
Bonaire, de SOAB en het Cft. Tijdens de meest recente Collegereis in mei is afgesproken dat er een
meerjarig plan van aanpak ontwikkeld zou worden dat zal leiden tot het op termijn terugbrengen
van een groot aantal knelpunten in het financieel beheer. In de eerste uitvoeringsrapportage is dit
plan van aanpak opgenomen. Per probleem wordt duidelijk in beeld gebracht wat de te nemen
acties zijn en wie vanuit Bonaire op welk moment aan zet is om de noodzakelijke verbeteringen te
realiseren. De verbeterpunten komen met name voort uit de managementletters van de accountant
bij de jaarrekeningen van de afgelopen jaren. Dit zijn bijvoorbeeld punten die de interne controle
raken, het verbeteren van de communicatie met de Belastingdienst Caribisch Nederland en het
verbeteren van de incasso’s van uitstaande vorderingen. Tevens staan in het verbeterplan acties
opgenomen waarvan het Cft met Bonaire heeft afgesproken dat die op termijn gerealiseerd moeten
zijn, zoals het opstellen van een maandrapportage en het opstellen van een dividend-, grond- en
subsidiebeleid. Het Cft heeft richting Bonaire aangegeven dat het meerjarige verbeterplan financieel
beheer een dynamisch document is. Er zullen op een gegeven moment acties zijn afgerond, maar
een toekomstige managementletter van de accountant bij de jaarrekening kan noodzaken tot

nieuwe acties. Het Cft houdt de vinger aan de pols voor wat betreft de afhandeling van de te nemen
acties.
Een belangrijk en zichtbaar aspect van het financieel beheer betreft het tijdig opleveren van juiste en
volledige rapportages. Daarover is met Bonaire uitgebreid gesproken in de eerste maanden van dit
jaar. Een goed financieel beheer impliceert immers ‘financial control’. Een rapportage met de
actuele financiële stand van zaken zou in feite op elk gewenst moment opgeleverd moeten kunnen
worden. De SOAB heeft Bonaire de eerste paar maanden van dit jaar bijgestaan door een format
voor de maand- en kwartaalrapportage te ontwikkelen. Helaas heeft dit over het eerste kwartaal
nog niet geleid tot het indienen van een rapportage die voldoet aan de eerder met het Cft gemaakte
afspraken hierover. Het Cft heeft in reactie op de eerste uitvoeringsrapportage dan ook aangegeven
daarin met ingang van de tweede rapportageverplichting van 2014 verbeteringen te willen zien. Een
eerste lezing van de onlangs ingediende conceptstukken tweede uitvoeringsrapportage laat zien dat
Bonaire vooruitgang heeft geboekt. Mogelijk dat het door de SOAB uitgebrachte rapport ‘inrichting
van de afdeling Financiën’ verdere aanknopingspunten biedt om deze verbeterslag te realiseren. Het
Cft is met Bonaire in gesprek hierover.
Sint Eustatius
Voor 2014 heeft het Cft de volgende verbeterpunten met Sint Eustatius afgesproken:
- Het vaststellen van grondbeleid en een onderhoudsplan kapitaalgoederen: Het opstellen van het
grondbeleid is belangrijk voor de verdere ontwikkeling van het eiland. Het grondbeleid dient
ondersteuning te bieden aan de ontwikkelplannen inzake residentiële ontwikkeling, alsmede aan
het bedrijfsleven voor haar industriële en economische ontwikkeling. Het grondbeleid dient
derhalve aan te sluiten bij de doelstellingen zoals die door het openbaar lichaam in de
ontwikkelplannen zijn gedefinieerd.
- Het opstellen en vaststellen van een nieuwe Havenverordening: De administratieve organisatie
en interne beheersing (AO/IB) rondom de opbrengsten havengelden en luchthaven is op een
dusdanige wijze ingericht dat er geen zekerheid over de volledigheid van de opbrengsten
verkregen kan worden. Tevens is er geen zekerheid over alle opbrengsten die via de kas betaald
worden.
- Het opstellen van een normenkader en beheersingskader. Na vaststelling van deze kaders is het
in de toekomst mogelijk een goedkeurende verklaring van de accountant te krijgen op de
jaarrekening van het openbaar lichaam.
- Het opstellen van dividendbeleid: Belangrijk is te komen tot een gebalanceerde benadering van
het verkrijgen van aanvullende financiële middelen vanuit de overheidsbedrijven, zonder de
betreffende bedrijven als melkkoe te gebruiken.
Uit gesprekken met Sint Eustatius blijkt dat de verwachting is dat door de implementatie van een
nieuw softwarepakket van AFAS (in de loop van 2014) meer en sneller informatie voorhanden zal
zijn, op basis waarvan een grote verbeterslag van het financieel beheer zal worden gemaakt. In het
eerste half jaar zijn er voor wat betreft de verbeteringen van financieel beheer nog niet veel stappen
gezet, behalve dat er een start is gemaakt met de bovengenoemde punten.
Saba
Voor 2014 heeft het Cft de volgende verbeterpunten met Saba afgesproken:

-

-

-

Implementatie- en beheersingskader: op grond van artikel 38 lid 4 sub b van de Wet finBES dient
de controlerende accountant bij de jaarrekening onder meer een oordeel te geven of de baten,
lasten en balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen. Inmiddels beschikt Saba over een
door de eilandsraad geaccepteerd en vastgesteld normenkader. Op basis hiervan dient een
intern beheersinstrumentarium nader te worden uitgewerkt, zodanig dat de accountant tot een
goedkeurend oordeel op de rechtmatigheid kan komen.
Opzetten interne controle: Voor een goede bedrijfsvoering dient het openbaar lichaam te
kunnen beschikken over een adequaat stelsel van interne controle maatregelen waarop de
accountant kan steunen bij zijn oordeelsvorming, zowel ten aanzien van getrouw beeld als de
rechtmatigheid van de verantwoording.
Financiële positie en weerstandsvermogen: Op grond van artikel 10 en artikel 23 van het BBV
BES dient in de paragrafen bij de begroting en de jaarrekening aandacht besteed te worden aan
het weerstandsvermogen. Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de
weerstandscapaciteit (reserves en onbenutte capaciteit binnen de heffingen) en de risico's die
worden opgelopen (economisch, juridisch, natuurlijk, bestuurlijk, veiligheid, milieu etc.). De
risico's die worden gelopen en de kans dat deze zich voordoen, zijn door middel van een
risicoanalyse inmiddels vastgesteld.

Saba maakt er in de eerste uitvoeringsrapportage melding van dat het derde punt, inzicht in
financiële positie en weerstandsvermogen, gereed is. Voor wat betreft het weerstandsvermogen
heeft de eilandsraad van Saba op 30 april jl. besloten dit op termijn op te willen hogen van USD
435.000 naar USD 2 mln. Deze ophoging is noodzakelijk om de door Saba geïdentificeerde risico’s op
bijvoorbeeld het gebied van energieprijzen, investeringen in communicatie infrastructuur, sociale
(woon)voorzieningen en schade aan overheidsgebouwen op te kunnen vangen. Het Cft is zeer te
spreken over het feit dat het Saba gelukt is een risico-inschatting uit te werken en hieraan de
conclusie te verbinden dat het weerstandsvermogen dient te worden opgehoogd.
Geïntegreerd Middelen Beheer
Op basis van de Wet finBES hebben de openbare lichamen elk een inkomsten- en uitgavenrekening
bij een commerciële bank. Daarnaast beheert het Cft voor elk openbaar lichaam een rekeningcourant. Andere rekeningen zijn niet toegestaan. Het systeem van GMB geeft zowel de openbare
lichamen als het Cft inzicht in de uitgaven en de ontvangsten van de openbare lichamen gedurende
het gehele jaar. Het voorziet de openbare lichamen daarnaast in de mogelijkheid om gedurende het
gehele jaar over voldoende liquide middelen te beschikken, ongeacht het moment waarop
ontvangsten en/of uitgaven plaatsvinden. De uitputting in termen van baten en lasten en het
verloop van de liquiditeiten zijn per definitie niet gelijk, ondanks dat een verband hier tussen wel van
belang is voor het verkrijgen van inzicht in de ontwikkeling van de liquide middelen. Alleen op basis
van voldoende informatie uit de uitvoeringsrapportages kan een verband tussen de uitputting in
termen van baten en lasten en het verloop van de liquiditeiten worden gelegd.

Bonaire

Liquiditeitspositie Liquiditeitspositie
per 31/12/13
per 30/06/14
Rekening-courant
Uitgavenrekening
Ontvangstenrekening
Vrije uitkeringsrekening

Realisatie t/m
30/06/14

$ 681,315
$ 1,000,000
$0
$ 3,509,197

$ 1.912.303
$ 999.970
$0
$ 2.914.636

$ 1.230.988
-$ 30
$0
-$ 594.561

$ 5,190,512

$ 5.826.909

$ 636.397

Bij Bonaire is sprake van een verbetering van de liquiditeitspositie in het afgelopen half jaar. Het gaat
om een bedrag van ruim USD 0,6 mln. In 2013 was nog sprake van een forse afname van de
liquiditeit als gevolg van de door Bonaire uitgegeven gelden ten behoeve van investeringen. De
toename in liquiditeiten in 2014 wordt onder andere veroorzaakt door de versterkte aandacht voor
het innen van belastingen en het ontvangen van enkele financiële meevallers. Daarnaast blijkt dat
het zwaartepunt voor het inzetten van bijzondere uitkeringen in de tweede helft van 2014 zal liggen,
waardoor de uitgaven over de eerste zes maanden van dit jaar lager zijn dan in eerdere jaren.
Het Cft krijgt op maandbasis de nieuwste inzichten inzake de liquiditeit aangereikt door de afdeling
Financiën. Dit geeft het Cft het vertrouwen dat Bonaire op weg is een goed liquiditeitsbeheer te
voeren. Uit de meest recente informatie tot en met de maand juni blijkt dat het realistisch is te
veronderstellen dat ook eind 2014 Bonaire over een positief liquiditeitssaldo beschikt. Waar Bonaire
terdege rekening mee dient te houden is dat in geval van het vaststellen door de eilandsraad (en de
goedkeuring van de minister van BZK) van de voorgenomen eerste begrotingswijziging er ook liquide
middelen vrijgespeeld moeten worden om de door Bonaire gewenste investeringen en de
beleidswensen te kunnen financieren. Het Cft heeft vernomen dat Bonaire hard werkt aan het
binnenhalen van achterstallige belastingontvangsten. Dit zal mogelijk leiden tot een opwaarts effect
van het liquiditeitssaldo. Het Cft heeft met Bonaire afgesproken met dezelfde intensiteit als het
afgelopen half jaar de liquiditeit te blijven monitoren, om zodoende ervoor te zorgen dat Bonaire te
allen tijde over een gezond werkkapitaal kan blijven beschikken.
Sint Eustatius

Liquiditeitspositie Liquiditeitspositie
per 31/12/13
per 30/06/14
Rekening-courant
Uitgavenrekening
Ontvangstenrekening
Vrije uitkeringsrekening

Realisatie t/m
30/06/14

$ 1,780,161
$ 199,987
-$ 13
$ 137,415

$ 2.097.721
$ 200.000
$0
$ 306

$ 317.560
$ 13
$ 13
-$ 137.109

$ 2,117,550

$ 2.298.027

$ 180.477

De liquiditeitspositie van het openbaar lichaam Sint Eustatius is het afgelopen half jaar toegenomen.
Begin 2014 bedroeg de liquiditeitspositie circa USD 2,1 miljoen, terwijl deze eind van het tweede

kwartaal was toegenomen tot afgerond USD 2,3 mln. Sint Eustatius heeft de eerste maanden van dit
jaar gewerkt aan het opstellen van het kasstroomoverzicht, waaruit het verband moet blijken tussen
het resultaat in termen van baten en lasten en de mutaties in liquide middelen. Het Cft spreekt zijn
waardering uit voor de stappen die Sint Eustatius op dit terrein heeft verzet. Omdat er nog enkele
correcties dienen plaats te vinden, is het bedoelde verband tot op heden echter nog niet te maken.
Vanaf medio 2014 hoopt het Cft dit overzicht bij de beoordeling van het resultaat te kunnen
betrekken.
Saba
Liquiditeitspositie Liquiditeitspositie
per 31/12/13
per 30/06/14
Rekening-courant
Uitgavenrekening
Ontvangstenrekening
Vrije uitkeringsrekening

Realisatie t/m
30/06/14

$ 1,436,249
$ 199,987
-$ 13
$ 179,026

$ 659.427
$ 200.000
$0
$ 306

-$ 776.822
$ 13
$ 13
-$ 178.720

$ 1,815,249

$ 859.733

-$ 955.516

De liquiditeitspositie van Saba is het afgelopen half jaar afgenomen. Begin 2014 bedroeg de
liquiditeitspositie nog ruim USD 1,8 mln, terwijl deze eind van het eerste kwartaal was afgenomen
tot nog geen USD 0,9 mln. Het Cft heeft uit de door Saba ingediende rapportage niet kunnen
afleiden waardoor deze afname in liquide middelen wordt veroorzaakt. De accountant merkt in zijn
rapportage over de jaarrekeningen 2012 en 2013 op dat het liquiditeitsaldo op de langere termijn
een punt van zorg is voor Saba. Saba houdt hier al enige jaren rekening mee door structureel een
overschot op de begroting te presenteren om zo over voldoende liquiditeiten te kunnen blijven
beschikken en heeft aangegeven dit ook voor toekomstige begrotingsjaren te zullen blijven doen.
Euro Overnight Index Average
De minister van BZK heeft vorig jaar kenbaar gemaakt dat per ingang van 2014 de Euro Overnight
Index Average (EONIA) als rente dient te gelden voor zowel de debet- als de creditsaldi op de
rekening-courant van het openbaar lichaam, conform artikel 37 lid 4 van de Wet finBES. Afgesproken
is dat het Cft maandelijks de gemiddelde EONIA maandrente zal toepassen over het gemiddelde
maandsaldo op de rekening-courant van een openbaar lichaam, waarna de uitkomst per kwartaal
wordt verwerkt in de GMB kwartaalrapportage. Deze rente wordt vergoed door het ministerie van
BZK. Na de eerste zes maanden kan worden gesteld dat de te verwachte renteopbrengsten (zowel
EONIA- als depositotegoeden) voor alle openbare lichamen tezamen over 2014 rond de USD 15.000
zal bedragen.
Collectieve sector
Het Cft rapporteert in samenwerking met het Centraal Bureau voor de Statistiek Nederland (CBS)
over de schuld-, tekort-, inkomsten- en uitgavencijfers van de collectieve sector (zijnde het openbaar
lichaam en de overige entiteiten die tot de collectieve sector behoren), tegelijkertijd met het
doorgeleiden van de jaarrekening van een openbaar lichaam aan de minister van BZK. Gelijktijdig
beoordeelt het Cft de rentelastnorm van de collectieve sector. De praktijk is echter weerbarstiger
dan de theorie. Waar Saba binnen de afgesproken termijn de benodigde documenten heeft

aangeleverd (jaarcijfers van zowel het openbaar lichaam als die van de enige andere entiteit binnen
de collectieve sector) is dit voor Sint Eustatius en Bonaire niet het geval. Het Cft en het CBS kunnen
hierdoor nog niet vaststellen of er sprake is van rentedragende schulden en of daarmee de
rentelastnorm wordt overschreden. Er kan op dit onderdeel dan ook niet worden voldaan aan de
bepalingen uit de Wet finBES. Het Cft blijft dit onderwerp nadrukkelijk agenderen bij de openbare
lichamen.
Saba
De cijfers van de collectieve sector zijn aangeleverd en geanalyseerd door het CBS. Er is geen
informatie gevonden waaruit blijkt dat Saba rente over haar schulden betaalt. De uitstaande
leningen zijn alle renteloos, waardoor de conclusie kan worden getrokken dat de rentelastnorm van
de collectieve sector van Saba in 2013 niet overschreden is.
Sint Eustatius
Sint Eustatius geeft aan dat het lastig is de jaarcijfers van de stichting Wegenfonds opgesteld te
krijgen. Inmiddels is een accountant ingehuurd die de jaarrekeningen 2004-2013 op zal maken. Deze
informatie is behalve in het kader van de rentelastnorm eveneens noodzakelijk om de stichting
Wegenfonds op te kunnen heffen. Dit voornemen bestaat al een tijdje en zal hopelijk op korte
termijn kunnen worden geëffectueerd.
Bonaire
Bonaire heeft tijdens het meest recente bestuurlijke bezoek van het Cft aangegeven geen prioriteit
te stellen aan het opleveren van de gevraagde gegevens. Tot op heden heeft het Cft dan ook geen
enkele jaarrekening of afgeleide financiële informatie van entiteiten van de collectieve sector van
Bonaire ontvangen, anders dat wat daarover in de door de accountant gecontroleerde jaarrekening
2013 staat opgetekend. Er is wat Bonaire betreft inzake de collectieve sector sprake van een
groeitraject.
Overig
Contactmomenten met de openbare lichamen
Gedurende het jaar heeft het Cft veelvuldig contact met de openbare lichamen. Uiteraard is er
overleg op de geëigende momenten wanneer bijvoorbeeld rapportages (moeten) worden
aangeleverd en besproken. Daarnaast is er veelvuldig contact met de openbaar lichamen, om
zodoende ook de adviserende rol richting de openbare lichamen goed in te kunnen vullen.
In mei heeft het laatste bestuurlijke bezoek van het Cft aan de openbare lichamen plaatsgevonden.
Er is met alle eilanden vooral gesproken over het traject van de jaarrekening 2013, de uitvoering van
de begroting 2014 en de op handen zijnde begrotingsvoorbereiding voor 2015.
Met de bestuurders van Bonaire is daarnaast uitgebreid stilgestaan bij het inzicht in het verloop van
de liquiditeit in 2014, het plan van aanpak (meerjarige) verbetering financieel beheer en de
gewenste (financiële) rapportages die in 2014 opgeleverd moeten worden. Tijdens de collegereis in
januari jl. is met Bonaire afgesproken dat er binnen enkele maanden op het terrein van het
financieel beheer de eerste verbeteringen zichtbaar zullen moeten zijn. Bonaire heeft hiertoe de
eerste stappen gezet in de goede richting, doch het eindpunt is nog niet bereikt. Het door Bonaire

opgestelde meerjarige verbeterplan financieel beheer is in uitvoering genomen en er vindt op
regelmatige basis overleg plaats hierover. Voor wat betreft het inzicht in de liquiditeitsstand vindt
intensief overleg plaats tussen het Cft en Bonaire. De laatste signalen wijzen erop dat Bonaire
gedurende het gehele jaar over een positief liquiditeitssaldo zal beschikken.
In juni heeft de meest recente Caribisch Nederland-week (CN-week) plaatsgevonden. De
evaluatieopdracht is besproken en het daartoe instellen van een onafhankelijke evaluatiecommissie,
evenals (de financiële impact) van het meerjarenprogramma voor de openbare lichamen waarbij de
thema’s armoedebestrijding, kinderrechten en economische ontwikkeling centraal staan. Een en
ander heeft geleid tot het vanuit de departementen ter beschikking stellen van (aanvullende)
budgetten voor de openbare lichamen. Deze budgetten zullen op termijn via een begrotingswijziging
op de begrotingen van de openbare lichamen worden opgevoerd.
Tevens is besloten om een nieuw onderzoek uit te voeren naar de hoogte van de vrije uitkeringen.
Gezien de gewijzigde inwonersaantallen is een aanpassing noodzakelijk. Daarnaast zal in het
onderzoek aandacht zijn voor achterstallig onderhoud en zal rekening worden gehouden met de
gestegen onderhoudslasten als gevolg van achterstanden die al wel zijn weggewerkt. Specifiek voor
Sint Eustatius is een convenant getekend voor de bouw van een nieuw bestuursgebouw. Bonaire
wenst ook een nieuw bestuursgebouw en beraadt zich nog op de mogelijke varianten om dit te
bereiken.
De openbare lichamen hebben tijdens de CN-week vernomen dat vooralsnog zeer beperkt loon- en
prijsbijstelling van de vrije uitkering over 2014 plaatsvindt. De openbare lichamen worden hiermee
gelijkgeschakeld met de Europese Nederlandse gemeenten, provincies en departementen. De
openbare lichamen dienen derhalve de kosten gemoeid met de inflatie zelf in hun begroting op te
vangen.
Investeren en vervreemden
In het eerste half jaar van 2014 heeft Saba als enige openbaar lichaam een verzoek bij Nederland
neergelegd om renteloos te mogen lenen. Saba geeft desgevraagd aan investeringen in
infrastructuur als prioriteit te zien. Ook Sint Eustatius en Bonaire zijn aan het investeren en doen dit
vooral door het aanwenden van doeluitkeringen die al eerder toegekend waren. Daarnaast is, zoals
reeds vermeld, tijdens de meest recente CN-week overeengekomen dat op Sint Eustatius een nieuw
bestuursgebouw gebouwd zal gaan worden, in samenwerking met de Rijksgebouwendienst. Ook
Bonaire heeft aangegeven interesse te hebben in een nieuw bestuursgebouw, maar over de
financieringswijze heeft nog geen besluitvorming plaatsgevonden.
Voor wat betreft vervreemding is Saba voornemens percelen, een voormalig hotel en restaurant,
genaamd Captains Quarters, te verkopen via een openbare inschrijving. Een besluit tot
vervreemding van onroerende zaken behoeft goedkeuring van het Cft. Ten aanzien van dit specifieke
perceel is het Cft akkoord gegaan met de aangekondigde wijze van vervreemding (openbare
inschrijving), maar niet met de door Saba voorgestelde wijze van gunning en heeft Saba dan ook
verzocht een nieuw voorstel toe te sturen.

Oprichting stichtingen
Sint Eustatius heeft in de afgelopen maanden twee stichtingen opgericht, te weten de stichting New
Challenges ter uitvoering van de Wet Sociaal Kanstraject Jongeren BES en de stichting Governor de
Graaffschool ter verzelfstandiging van het openbaar onderwijs. Het Cft heeft de oprichting van deze
twee stichtingen goedgekeurd. De stichting Wegenfonds is ondanks het advies van het Cft en de
Rijksvertegenwoordiging daartoe (nog) niet opgeheven.