3
Vragenuur: Vragen Futselaar
Vragen van het lid Futselaar aan de minister van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid, bij afwezigheid van de minister
van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, over
misstanden in varkensslachterijen.
De voorzitter:
Ik geef het woord aan de heer Futselaar namens de SP voor
zijn vragen aan de minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid, die de minister van Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit vervangt, over misstanden in
varkensslachterijen. Ik heet de minister van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid van harte welkom.

De heer Futselaar (SP):
Dank u, voorzitter. "Ik zag een varken de broeibak in zakken
o
en onderdompelen in het hete water van circa 60 C. Het
dier bleef zodanig tekeergaan dat het water over de broeibak
gutste." "Ik zag verschillende varkens nog stampen met hun
achterpoten. Ik zag ook dat een varken de kop achterover
gooide en hevig begon te spartelen. Het dier was nog in
leven."
Voorzitter. Dit zijn citaten uit rapporten van inspecteurs van
de Voedsel- en Warenautoriteit over misstanden in onze
slachthuizen, in dit geval het werpen van levende varkens
in kokend water. Dit zijn zaken die gebeuren op het moment
dat inspecteurs er met hun neus bovenop staan. Je wil
eigenlijk niet weten wat er in slachterijen gebeurt op het
moment dat ze niet toekijken. Het zijn maar voorbeelden
van een scala aan misstanden dat wordt geconstateerd in
onze slachthuizen. Levende varkens die in kadaverbakken
terechtkomen, botbreuken en ernstige ontstekingen en toch
op transport gezet, dieren die geschopt en geslagen worden.
Het is om woest van te worden. Maar het is ook bijna om
moedeloos van te worden, want het is niet voor het eerst
dat wij hier spreken over de slechte omstandigheden in
Nederlandse slachthuizen. Dat is inmiddels vaste prik
geworden.
Mijn eerste vraag aan de minister is: is het kabinet het met
ons eens dat dit onaanvaardbare voorbeelden zijn en dat
we niet meer kunnen spreken van incidenten, maar dat een
deel van de Nederlandse slachthuizen structurele problemen
heeft met het breken van de regels als het gaat om
dierenwelzijn? Je ziet dat dierenwelzijn eigenlijk de laagste
prioriteit heeft, terwijl een zo groot mogelijke
productiesnelheid het grote doel is.
Dan misschien wel de belangrijkste vraag. We zien en
hebben het in deze Kamer steeds over structurele
problemen. Moeten we niet gewoon constateren dat er
sprake is van falend toezicht, dat er te weinig controleurs
zijn, dat er te veel wordt gewaarschuwd en te weinig wordt
gehandhaafd, dat boetes kennelijk geen afschrikwekkende
werking hebben? Ziet de minister in dat de overheid hier
tekortschiet en wat gaat hij doen om dit op te lossen?

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Futselaar

De voorzitter:
Dan geef ik nu het woord aan de minister.

Minister Koolmees:
Dank u wel, voorzitter. Ik vervang inderdaad mevrouw
Schouten, die helaas met griep thuis is. Het is niet mijn
portefeuille, maar ik zal proberen om zo goed mogelijk
antwoord te geven op de vragen van de heer Futselaar. Ik
dank hem voor de gestelde vragen.
Ter inleiding: de door Varkens in Nood naar buiten
gebrachte berichten zijn inderdaad gebaseerd, zoals de heer
Futselaar al zei, op door de NVWA geconstateerde
overtredingen, waar door de NVWA ook tegen opgetreden
is in de vorm van maatregelen en sancties. Het betreft
incidenten die dierenleed veroorzaken en die uiteraard
voorkomen dienen te worden.
Zijn het onaanvaardbare voorbeelden? Ja. Zijn het
incidenten of is er sprake van iets structureels? Het zijn in
ieder geval hardnekkige incidenten, als ik het zo mag
formuleren. De NVWA neemt ook diverse maatregelen om
deze incidenten te voorkomen. Conform de eerdere
toezegging van de minister van Landbouw is het
interventiebeleid van de NVWA per 1 december 2019
aangescherpt. Hierdoor worden boetes bij geconstateerde
overtredingen hoger en worden sancties bij herhaald
geconstateerde overtredingen ook sneller zwaarder
toegepast. Tevens heeft de NVWA per 1 december het kader
voor verscherpt toezicht vastgesteld. Indien bedrijven bij
herhaling overtredingen begaan of deze qua aard en
omvang ernstig zijn, kunnen zij onder verscherpt toezicht
geplaatst worden of kunnen de bedrijfsactiviteiten worden
stilgelegd.
De heer Futselaar (SP):
De minister zegt: dit zijn voorbeelden dat er daadwerkelijk
een sanctie is toegepast. Het is prachtig dat de boetes
worden verhoogd. Maar als je in rapporten leest dat één
slachthuis in één jaar tijd vier keer is betrapt op het niet
goed bedwelmen van dieren waardoor ze levend verdrinken
in kokend water, dan vraagt toch ieder normaal mens zich
af: hoe kan het dat dit slachthuis überhaupt nog open is?
Dan moet je toch constateren dat het toezicht in de praktijk
niet goed genoeg functioneert? Dan moet je toch
constateren dat het voor slachthuizen in de praktijk
voordeliger is om regels te negeren en misschien af en toe
een tik op de vingers te krijgen dan zich aan de regels te
houden? Ja, er gebeuren dingen. Als het goed is, wordt er
op dit moment gewerkt aan cameratoezicht. Is de minister
nu bereid om te zeggen: we gaan doorzetten en we zorgen
voor verplicht cameratoezicht op elke slachtlijn met een
externe toegang voor bijvoorbeeld de NVWA, zodat ze in
de praktijk kunnen zien wat er gebeurt op de werkvloer?
Gaan we nu verder dan simpele pilots en echt maatregelen
verplicht stellen?
Minister Koolmees:
Naar ik heb begrepen in de voorbereiding op dit mondelinge
vragenuurtje is op 15 oktober met de minister van
Landbouw hierover gesproken. Cameratoezicht kan
inderdaad een ondersteunende rol spelen in het toezicht

21 januari 2020
TK 43

43-3-1

op de slachthuizen. In het AO NVWA van 15 oktober heeft
de minister van Landbouw aan uw Kamer gemeld dat met
de sector is gesproken over het invoeren van
cameratoezicht. De sector heeft zich eraan verbonden om
cameratoezicht bij al zijn leden te realiseren. De NVWA
heeft daar nog een check gedaan om na te gaan hoeveel
slachthuizen bereid zijn om dat vrijwillig te doen. Nu blijkt
dat het overgrote deel van de slachthuizen inderdaad
vrijwillig cameratoezicht heeft, maar dat er nog dertien met
name middelgrote en kleinere bedrijven zijn die niet willen
meewerken aan dat vrijwillig cameratoezicht. Die willen dat
namelijk pas als er een verplichting tot permanent toezicht
zou zijn bij dat bedrijf. De minister van Landbouw besluit
op korte termijn welke aanpak voor deze slachthuizen gaat
gelden. Het instellen van permanent toezicht, waartoe
besloten zou kunnen worden, zou voor de betreffende
bedrijven een aanzienlijke kostenpost met zich mee kunnen
brengen waarvoor het vrijwillig cameratoezicht misschien
een alternatief zou kunnen zijn.
De heer Futselaar (SP):
Het is niet voor niets dat ik en trouwens ook anderen in
deze Kamer geregeld vragen om verplicht toezicht. Ik geloof
meteen dat het een kostenpost oplevert. Dat geldt voor
bijna alle dierenwelzijnsmaatregelen. Daarom zie je in de
praktijk dat die niet worden gevolgd, omdat slachterijen
liever kiezen voor het grote geld.
Voorzitter. Ik begrijp dat we hier een vervangende minister
hebben. Maar als ik toch de minister van Sociale Zaken
voor me heb, dan wil ik het ook wel hebben over
arbeidsomstandigheden in slachterijen. Ook daar hoor je
verontrustende verhalen over. De omstandigheden in de
praktijk zijn hard en onveilig, zowel voor mensen als voor
dieren. Dat komt deels door de enorme productie-eisen die
worden gesteld, bijvoorbeeld dat 675 varkens in een uur
worden geslacht, waar dan één dierenarts toezicht op moet
houden. De werkdruk is zo hoog dat werknemers, die vaak
de taal niet goed beheersen, pauzes van 30, 20 minuten
hebben die ze moeten gebruiken om aan de meest basale
hygiëne-eisen te kunnen voldoen. Dat is een werkklimaat
waar fouten heel gemakkelijk voorkomen. Is de minister
bereid om de arbeidssituatie in slachthuizen te laten
onderzoeken en om afspraken te maken met slachthuizen
over een realistisch slachttempo, zodat mens en dier niet
onnodig gevaar lopen?
Minister Koolmees:
Voor zover ik heb begrepen, toetst de NVWA op dit moment
zelf op de snelheid van de banden in slachthuizen als het
gaat over hygiëne en dierenwelzijn en wordt er ook gekeken
of er certificaten zijn voor de mensen die daar werkzaam
zijn, bijvoorbeeld bepaalde veiligheidscertificaten. Dan zet
ik mijn andere pet op, namelijk als minister van Sociale
Zaken, verantwoordelijk voor de Inspectie SZW. Althans,
de staatssecretaris is verantwoordelijk, maar de inspectie
valt onder mijn ministerie. Het klopt inderdaad dat
slachthuizen onder het risicogerichte toezicht van de
Inspectie SZW vallen. Zoals in het regeerakkoord is
opgenomen, is er 50 miljoen extra vrijgemaakt voor toezicht
op eerlijk werken en ook gezond en veilig werken. De
Inspectie SZW houdt ook in deze branche risicogericht
toezicht en valt in de praktijk binnen bij slachthuizen om de
arbeidsomstandigheden te controleren en of wordt voldaan

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Futselaar

aan de arbeidsomstandighedenwetgeving die we in
Nederland hebben.
De heer Futselaar (SP):
Dit is ongetwijfeld een antwoord op vragen, maar niet op
vragen die ik heb gesteld.
De voorzitter:
Volgens mij komt u daar zeker op terug in een of ander
debat. Dan ga ik naar de heer Graus namens de PVV.
De heer Graus (PVV):
Dank u wel, mevrouw de voorzitter. Hier moet een debat
over gevoerd worden en dat ga ik dadelijk ook aanvragen.
Het gaat over dat permanent cameratoezicht. Het gebeurt
nu ook onder het oog van NVWA'ers. Die mensen hebben
echt overal lak aan. Dat permanent toezicht moet er zeker
komen om de pakkans te vergroten. Maar wat gaat de
minister, wat gaat de regering doen aan die dierenbeulen?
Ze moeten bij de veter worden gepakt, ze moeten de
gevangenis in worden gegooid, wat mij betreft op water
en brood worden gezet, en ze moeten een levenslang
verbod krijgen op het houden van dieren, ook privé. Ze
moeten een berufsverbot krijgen, zoals de Duitsers dat
zeggen; dat klinkt ook nog mooier. Zo'n bedrijf moet
gewoon dicht. Waarom gebeurt dat niet? Mijn collega
Futselaar zei al: continu zijn daar recidivisten aan de gang,
en er wordt totaal niet ingegrepen. Waar blijven die zware
straffen?
De voorzitter:
De minister.
De heer Graus (PVV):
Waar blijft dat berufsverbot? Waar blijft de sluiting van die
verschrikkelijke slachthuizen?
Minister Koolmees:
Drie elementen wil ik graag noemen in antwoord op de
vraag van de heer Graus. Ik begrijp dat uit mijn eerste
antwoord niet helemaal duidelijk is geworden dat de
minister van Landbouw vindt dat er cameratoezicht moet
komen, linksom of rechtsom. De vraag is nu: hoe gaan we
nou die dertien bedrijven die in de vrijwillige stand nog niet
mee willen werken, zo ver krijgen dat zij dit cameratoezicht
ook gaan doorvoeren?
Ten tweede zeg ik tegen de heer Graus dat de berichtgeving
door Varkens in Nood bij RTL Nieuws er is gekomen als
gevolg van het optreden van de NVWA. De NVWA heeft dit
naar boven gebracht en voor het licht gekregen, waardoor
er ook opgetreden kan worden naar deze bedrijven waar
die fouten worden gemaakt. Ik voel mij op dit moment niet
in de positie om heel diep in te gaan op wat er nog meer
loopt in uw sector. U heeft binnenkort vast een algemeen
overleg met de minister van Landbouw waarbij hier dieper
op kan worden ingegaan. Die kennis heb ik gewoon niet;
dat moet u mij even vergeven. U kunt dit met de minister
van Landbouw binnenkort tijdens een algemeen overleg
of een debat nader bespreken.

21 januari 2020
TK 43

43-3-2

De voorzitter:
De heer De Groot namens D66. Nee, ik hoor dat mevrouw
Bromet eerder was.
Minister Koolmees:
Ja, mevrouw Bromet was eerder.
De voorzitter:
Mevrouw Bromet, namens GroenLinks.
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
Dank u wel, voorzitter. De vorige keer dat wij het debat
voerden over misstanden in slachthuizen, herinner ik me
nog goed. Dat debat was in september 2019 en ik hield toen
mijn maidenspeech. Een resultante van het debat was dat
de minister van Landbouw toezegde dat er verplicht
cameratoezicht zou komen in kleine en middelgrote
slachthuizen. Hoe staat het daarmee? De minister die
vandaag aanwezig is, heeft daar al een antwoord op
gegeven, maar dat bevredigt mij niet. Want hij heeft het
nog steeds over vrijwilligheid, terwijl de minister meer dan
een jaar geleden heeft gezegd dat het tot een verplichting
moet komen. Er zijn dus dertien slachterijen die geen
vrijwillig cameratoezicht inzetten. Er is echter ook gesproken
over een verplichting. Wanneer gaat die verplichting in en
wat is de consequentie als slachthuizen daar niet aan
meewerken?
Minister Koolmees:
Ik heb hier zelf de citaten van mevrouw Schouten uit dat
algemeen overleg voor mij. Daar staat: "U mag mij eraan
houden dat het cameratoezicht er gaat komen." Dat heeft
zij op 7 november blijkbaar in deze Kamer gezegd in reactie
op vragen van uw Kamer. Ik heb ook al gezegd dat linksom
of rechtsom het cameratoezicht er gaat komen. Het punt is
natuurlijk dat als je dit wettelijk moet vastleggen, je wetten
moet gaan maken. En dat duurt enige tijd. Dus met het oog
op de snelheid en de effectiviteit is het beter dat de
slachthuizen dit zelf gaan doen. Het overgrote deel van de
slachthuizen, met name de grote slachthuizen, doen dit nu
al vrijwillig. Een klein deel wil nog niet meewerken. Er zijn
nu voor dat deel maatregelen in voorbereiding om dat af
te kunnen dwingen, bijvoorbeeld door anders permanent
toezicht verplicht te stellen. Dat is gewoon een grote
kostenpost, waardoor de prikkel om toch voor
cameratoezicht te kiezen, wordt vergroot. Tot zover gaat zo
ongeveer mijn kennis wel op dit terrein, voorzitter.

op de controleurs zijn zodanig dat hier echt risico's voor de
volksgezondheid aan de orde zijn.
De voorzitter:
Ja, en uw vraag is?
De heer De Groot (D66):
Daar hoor ik graag een reactie op van de minister. Dat mag
ook schriftelijk gebeuren. Maar dit is iets waar zeker meer
aandacht voor moet komen.
De voorzitter:
De minister.
Minister Koolmees:
Als u het mij toestaat, zeg ik graag toe dat hier een
schriftelijke reactie op komt van de minister van Landbouw.
Deze detailkennis heb ik namelijk gewoon niet.
De voorzitter:
Mevrouw Ouwehand.
Minister Koolmees:
Ik ga het verzoek overbrengen. Ik zie dat er door de
ambtenaren al wordt geknikt.
De voorzitter:
O, was meneer Moorlag eerder? Dan krijgt hij het woord,
namens de PvdA.
De heer Moorlag (PvdA):
Dank uw wel, voorzitter. Ik kreeg vorige week een brief van
een 15-jarige scholier die uiterst verontwaardigd en
geëmotioneerd was over het feit dat in China dieren levend
worden gevild voor bont. Ik snap dat gewoon heel goed.
Die mail staat nog op mijn netvlies. Twee dagen later blijkt
dat hier dieren schreeuwend verdrinken in heet water.
Mijn vraag aan de minister is de volgende; hij is weliswaar
geen materiedeskundige, maar het is een ethische vraag.
Vindt hij dat acceptabel? Vindt hij met mij dat de toezichten handhavingsdruk sterk moeten worden verhoogd, om
dit soort uitwassen uit te bannen?

De heer De Groot (D66):
Steun voor de aanpak om cameratoezicht gewoon bij al die
bedrijven zodanig aantrekkelijk te maken dat ze het gewoon
doorvoeren. Maar uiteindelijk gaat het erom dat dit soort
misstanden wordt voorkomen. Een ander aspect hierbij is
de voedselveiligheid. Er wordt ongelofelijk veel vlees van
bezoedelde dieren weggesneden. In de eerste plaats krijgen
daardoor degenen die het vlees aanbieden minder voor
hun dieren. Maar in de tweede plaats brengt het een enorme
voedselverspilling met zich mee, én een risico van
besmettingen, een risico voor de voedselveiligheid. Dus
die bandsnelheid, die arbeidsomstandigheden en de druk

Minister Koolmees:
De eerste vraag van de heer Futselaar was of de minister
dit onaanvaardbaar vindt. Ik heb gezegd: ja, dat vind ik
onaanvaardbaar. De tweede vraag van de heer Moorlag
gaat precies over dit punt, over het toezicht. Wat zijn nou
de goede instrumenten die je in dat toezicht kunt inzetten
om dit te voorkomen? Een element daarin is bijvoorbeeld
het cameratoezicht, of het permanente toezicht. De minister
van Landbouw is bezig met verschillende instrumenten om
het toezicht te versterken. Zij heeft tevens op 1 december
van vorig jaar de boetes aangescherpt, juist om de bedrijven
die in de fout gaan, harder aan te kunnen pakken. Ook daar

Tweede Kamer

21 januari 2020
TK 43

Vragenuur: Vragen Futselaar

43-3-3

zitten de heer Moorlag en het kabinet volgens mij dus op
dezelfde lijn.
Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Het allereerste vragenuur van de zittingstermijn van deze
Kamer was in maart 2017. De vragen gingen over de
beelden die we hadden gezien uit een slachthuis in Tielt,
waar varkens werden geschopt en geslagen, en levend
verdronken in het broeibad. De lijn was toen: dat gebeurt
in Nederland niet. De Partij voor de Dieren kreeg het kabinet
wel zover om in te zetten op cameratoezicht. Het gebeurt
in Nederland wél, maar op dat cameratoezicht zitten we al
drie jaar te wachten.
Ik wil van de minister horen: als het zo moeilijk is om het
aantal handhavers uit te breiden, moet dan het aantal dieren
dat we iedere minuut door het slachthuis jagen niet omlaag,
om te zorgen dat de eisen die we stellen voor dierenwelzijn
en volksgezondheid echt kunnen worden gewaarborgd?
Minister Koolmees:
Het eerste deel van de vraag van mevrouw Ouwehand gaat
over het cameratoezicht. Ik neem onmiddellijk aan dat u
daar in 2017 om gevraagd heeft. Ik heb net helder proberen
te maken dat ook de minister van Landbouw en het kabinet
dit cameratoezicht juist willen implementeren, op de meest
efficiënte en effectieve manier, zodat het ook het snelste
resultaten heeft voor dierenwelzijn, voor de sector en voor
de consument. Wat daaronder vandaan komt aan extra
eisen — ik heb vandaag een aantal elementen gehoord in
de vraagstelling, ook van de heer De Groot, ten aanzien van
hygiëne en kwaliteit — kan ik eerlijk gezegd niet beoordelen.
Daar kan ik geen verstandige uitspraken over doen; mij
ontbreekt de kennis daarvoor. Ik suggereer de Kamer om
daarover binnenkort met de minister van Landbouw in
debat te gaan, om te kijken of u daar verder in kunt komen.
Helder is dat wat we nu hebben gezien onaanvaardbaar is.

niet vervuld kunnen worden; dat speelt breder, ook in mijn
eigen portefeuille, als het bijvoorbeeld gaat over de
Inspectie SZW dan wel het UWV. Het is geen geldprobleem
of capaciteitsprobleem, maar er zijn binnen het toezicht
inderdaad onvoldoende mensen, omdat vacatures niet
vervuld kunnen worden. Het toezicht moet dus op een
andere manier vormgegeven worden. Dat zie ik ook bij de
verzekeringsartsen. Al mijn collega's in het kabinet hebben
hetzelfde probleem, of het nou om de politie, het onderwijs
of heel veel andere sectoren gaat. Dan moet je gaan
herprioriteren, met in je achterhoofd natuurlijk: wat willen
we met elkaar bereiken, wat zijn de eisen die we daaraan
stellen, wat zijn de doelen die we willen bereiken en hoe
gaan we dat op de meest efficiënte manier vormgeven?
Dat is de realiteit waar we met z'n allen in zitten.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik begrijp dat u niet alle vragen kunt
beantwoorden, omdat u de minister van Landbouw
vervangt, maar misschien is het goed om in navolging op
de toezegging richting de heer De Groot alle vragen waarop
u geen antwoord kan geven, alsnog in de brief mee te
nemen.
Minister Koolmees:
Er wordt geknikt. Dat wil ik best doen. Ik hoop dat er een
goede bandopname is.
De voorzitter:
Dat is goed. Dank u wel.
Minister Koolmees:
Fijne dag.

Mevrouw Ouwehand (PvdD):
Ik begrijp dat deze minister even de portefeuille van minister
Schouten moet overnemen en dat je niet alles kan weten.
Maar het is niet heel erg moeilijk. Als de bandsnelheid zo
hoog is dat er 650 varkens per uur doorheen worden
gejaagd, dan weet je gewoon dat je niet goed kan
controleren. Door die enorme tempo's worden er alleen al
7 miljoen kippen en eenden weggegooid, omdat het te snel
gaat en hun vlees bedoezeld is. Wat vindt dit kabinet nou
eigenlijk belangrijker? Dat je dierenwelzijn en de regels die
je daarvoor stelt, ook echt kunt handhaven, of dat je maar
blijft doormodderen? Want die inspecteurs zijn er niet en
de tempo 's zijn te hoog. Wanneer gaat het kabinet ingrijpen
en zeggen: wat daar in slachthuizen gebeurt, moet in elk
geval goed controleerbaar zijn, en die tempo's moeten
omlaag om de dieren, de werknemers en volksgezondheid
te beschermen?
Minister Koolmees:
Over het tempo van de band kan ik echt geen zinnig woord
zeggen; dat moet u even van mij aannemen. Ik heb te weinig
materiedeskundigheid om daar een oordeel over te vellen.
Ik neem aan dat heel veel experts daarin meekijken. Ik zie
wel dat de krappe arbeidsmarkt ertoe leidt dat vacatures

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Futselaar

21 januari 2020
TK 43

43-3-4