Openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba
T.a.v. De bestuurscolleges van Bonaire, Sint Eustatius en
Saba

www.rijksoverheid.nl
www.facebook.com/minbzk
www.twitter.com/minbzk
www.linkedin.com/company/
ministerie-van-bzk
Kenmerk
2020-0000209931
Uw kenmerk
Saba 296/2020

Datum

24 april 2020

Betreft

Economische steunmaatregelen voor Caribisch Nederland

Allereerst zeg ik u dank voor uw gezamenlijke brief van 29 maart jl., waarin u de
specifieke kwetsbare situatie van Bonaire, Sint Eustatius en Saba als gevolg van
de COVID-19 crisis beschrijft en een verkenning doet naar oplossingen voor de
geschetste problematiek. De sociaaleconomische gevolgen van deze crisis zijn
groot en raken velen. De effecten kunnen niet snel worden onderschat. Mede
namens de minister en staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat, de
minister van Infrastructuur en Waterstaat, de minister van Financiën, de
staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid reageer ik op uw
verkenning. Daarbij wijs ik ook op de verschillende bestuurlijke en ambtelijke
contacten die er de afgelopen weken zijn geweest en nog zullen plaatsvinden over
de uitwerking van economische steunmaatregelen.
Voordat ik inga op de afzonderlijke onderdelen van uw brief, merk ik op dat met
het noodpakket het kabinet op 25 maart heeft afgekondigd dat het kabinet in lijn
met de maatregelen voor Europees Nederland al stevige inzet pleegt om banen te
behouden en de gevolgen voor de economie te beperken. De maatregelen die we
nu aanvullend nemen zijn nadrukkelijk voor de komende weken en maanden. Het
kabinet is volledig doordrongen van de moeilijke periode, ook voor de inwoners en
bedrijven op Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Afhankelijk van de ontwikkelingen,
zal het kabinet noodzakelijke en passende vervolgmaatregelen treffen indien de
situatie daartoe noopt.
Ik onderschrijf uw uitgangspunt dat de drie eilanden van elkaar verschillen en dat
differentiatie per eiland nodig kan zijn. Dit geldt in het bijzonder voor de
liquiditeitspositie van Saba en Sint Eustatius. Mijn ministerie zal samen met het
College financieel toezicht (Cft) en in overleg met u de financiële situatie
nauwgezet monitoren. Wanneer daar noodzaak toe blijkt, zal zo in afstemming
met de minister van Financiën spoedig mogelijk gekeken worden naar een
passende reactie.
Naast gevolgen voor de liquiditeitspositie zal de crisis ook gevolgen hebben voor
de lopende begroting. Zo zullen bijvoorbeeld de opbrengst van
toeristenbelastingen navenant lager zijn dan begroot en worden extra kosten
gemaakt. Ook hiervoor zal mijn ministerie samen met het College financieel
toezicht (Cft) en in overleg met u en de minister van Financiën de gevolgen
Pagina 1 van 6

Datum
Kenmerk
2020-0000209931

analyseren en nadere afspraken maken over de budgettaire en
begrotingstechnische consequenties.
Hieronder ga ik in op uw verkenning, waarbij ik de volgorde aanhoud van de acht
voorstellen in uw brief.
1. Economische stimulans
In uw brief van 29 maart vraagt u om vervolgmaatregelen om de economie te
stimuleren, waarbij u vraagt om de reeds geplande projecten naar voren te halen
en meer aandacht te schenken aan het lokaal inkopen van goederen en diensten,
bijvoorbeeld door de Rijksdienst Caribisch Nederland (RCN).
Een speerpunt in het inkoop en aanbestedingsbeleid van RCN is om waar mogelijk
nog meer zaken te doen met lokale ondernemers en daarmee actief bijdragen aan
de (verdere) ontwikkeling van kleine en middelgrote lokale ondernemingen. Het
beleid is er dan ook op gericht zoveel mogelijk lokaal aan te besteden en in te
kopen. Aanbestedingstrajecten zijn met hiervoor genoemd speerpunt in beginsel
lokaal. Trajecten waar raamovereenkomsten vanuit Europees Nederland van
toepassing zijn, zullen in beginsel onder deze raamovereenkomsten worden
uitgevraagd. Met lokale bedrijven worden bedrijven bedoeld die gevestigd zijn op
Bonaire, Saba en Sint Eustatius.
Concrete voorbeelden van genomen initiatieven zijn de aanbesteding “Inrichting
architectuur” ten behoeve van Agentschap Telecom (met de verplichting tot het
inzetten van lokale ondernemers) en het bestellen door de Justitiële Inrichting
Caribisch Nederland (JICN) van maaltijden voor gedetineerden bij twee lokale
leveranciers, die door de crisis hun inkomsten drastisch hebben zien dalen. Ook
gaat het Rijksvastgoedbedrijf werkzaamheden naar voren halen, zoals het
vervangen van de klimaatinstallatie en brandmelder- en inbraakinstallaties.
2/3. Vaste lasten van bedrijven en elektriciteit en telecom
Het kabinet onderkent het probleem voor ondernemers van doorlopende vaste
kosten, terwijl toeristen wegblijven en dus inkomsten zijn weggevallen. Daarvoor
is, net als in Europees Nederland een zogenaamd noodloket geopend (de
Beleidsregel tegemoetkoming getroffen ondernemers COVID-19 BES) waaruit
ondernemers een bijdrage kunnen krijgen van 4000 euro (in dollar) om de eerste
nood te lenigen. Daarnaast verzoekt u de regering compensatie van vaste lasten
van nutsdiensten die op de eilanden al relatief hoog zijn.
In geval van elektriciteit en water is het kabinet bereid van 1 mei aanstaande tot
het eind van het jaar een aftrekpost op de rekening te verlenen ter grootte van
het vaste aansluittarief. Voor Saba gaat het bij drinkwater om het vergroten van
de watercapaciteit (cisterne). Voor telecom is het kabinet eveneens bereid een
aftrekpost op de rekening voor het gebruik van internet te verlenen tot eind 2020
met $25. Op die manier wordt een bijdrage geleverd aan de
armoedeproblematiek en het feit dat een internetverbinding essentieel is voor het
thuiswerken en thuisonderwijs. Dit in aanvulling op eilandelijke initiatieven die al
door de eilanden zelf worden opgepakt.

Pagina 2 van 6

Datum
Kenmerk
2020-0000209931

4. Omzetverlies bedrijven en wegvallen huurinkomsten
In uw brief van 29 maart vraagt u aandacht voor het omzetverlies van bedrijven
en het wegvallen van huurinkomsten als gevolg van bijvoorbeeld het vertrek van
medische studenten op Saba en contractors. Hierbij doet u de suggesties om een
compensatiefonds BES op te zetten, waarbij u verwijst naar het compensatiefonds
die omzetverlies compenseerde na de orkaan Irma en Maria.
Het kabinet heeft in de brief van 25 maart gekozen voor een breed pakket, dat in
grote lijnen aansluit op het maatregelenpakket in Europees Nederland. Daarmee
kiest het kabinet dus voor een andere vorm van ondersteuning dan middels het
destijds opgezette compensatiefonds. Het ministerie van SZW heeft een regeling
opgezet, waarmee werkgevers 80% van het loon van de werknemer vergoed
kunnen krijgen. Deze regeling dient ertoe ontslagen te voorkomen. Voorts gelden
specifieke maatregelen voor ondernemers, zoals het opzetten van een noodloket,
verschillende overheidsgaranties voor leningen, microkrediet en uitstel van
belastingheffing. Het kabinet vindt het van belang het effect van deze
maatregelen te bezien en waar nodig verder te verbeteren. Hetzij omdat blijkt dat
de maatregelen niet voldoende zijn, hetzij omdat ook in Europees Nederland
aanvullende instrumenten worden ingezet.
Het kabinet realiseert zich dat de maatregelen in de aangekondigde brief van 25
maart nog wel nadere toelichting en uitwerking vergen.
In de brief van het kabinet van 25 maart jl. is aangekondigd dat het kabinet een
noodloket in de vorm van een gift voor de eerste nood bij MKB-ondernemers zal
inrichten, vergelijkbaar met de regeling in Europees Nederland. Inmiddels is deze
regeling nader uitgewerkt. Graag informeer ik u hier nader over.
De Beleidsregel tegemoetkoming getroffen ondernemers COVID-19 BES is er voor
ondernemers die zijn getroffen door de maatregelen van de overheid om
verspreiding van COVID-19 te voorkomen. Het betreft een, vrij te besteden,
tegemoetkoming van 4400 dollar per ondernemer die door het verlies van omzet
niet in staat is de doorlopende vaste lasten te (blijven) betalen. Om in
aanmerking te komen moet het omzetverlies ten minste 4400 dollar bedragen in
drie maanden en de vaste lasten in die drie maanden eveneens ten minste 4400
dollar bedragen. Het noodloket wordt uitgevoerd door de SZW-unit van RCN.
Hierbij wordt zoveel als mogelijk aandacht besteed aan het realiseren van een
aanvraag proces dat aansluit bij de lokale context en nood. Verdere informatie
komt beschikbaar op de website van RCN zodra het loket open is voor
ondernemers.
5. Impuls toerisme
De coronacrisis zal wereldwijd tot economische teruggang leiden, waarbij de
toerismesector ook niet gespaard zal blijven. Goede marketing is dan des te
belangrijker om Caribisch Nederland op de kaart te zetten, en toeristen weer
terug naar de eilanden te krijgen. Verandering van marketingstrategie,
bijvoorbeeld meer in de richting van duurzaam (eco) toerisme met hogere
toegevoegde waarde, kan in veranderende markten een goede keuze zijn. Het

Pagina 3 van 6

Datum
Kenmerk
2020-0000209931

kabinet wil de eilanden hierbij graag met raad en daad bijstaan, bijvoorbeeld bij
het maken en invoeren van nieuwe marketingstrategieën.
6. Toerisme komt traag op gang
U verzoekt het kabinet om steunmaatregelen niet te snel af te bouwen nadat
reisbeperkingen worden opgeheven omdat de ervaring is dat het toerisme na een
crisis meestal traag op gang komt. Zoals aangegeven in de brief van 25 maart is
het kabinet volledig doordrongen van de moeilijke specifieke omstandigheden op
de eilanden. Uw verzoek steunmaatregelen niet te snel af te bouwen, valt onder
deze specifieke situatie en zal daarom meegenomen worden in het besluit over
het al dan niet verlengen van de steunmaatregelen.
7. Gereduceerd tarief connectiviteit
Het kabinet hecht waarde aan het borgen van een aanvaardbaar niveau van
(betaalbare) connectiviteit van de eilanden en tarieven ter ondersteuning van de
lokale economie. Het kabinet heeft daarom besloten om de ferryverbinding tussen
Saba, Sint Eustatius en Sint Maarten te verbeteren. Het voorstel is om ten
opzichte van de huidige ferryverbinding de tarieven te reduceren en de
vaarfrequentie te verhogen voor de duur van twee jaar. De geschatte kosten
hiervoor bedragen € 2 mln. (€ 1 mln. per jaar). De bovenwindse eilanden, en
vooral Saba en Sint Eustatius, worden door de crisis zwaar geraakt. De eilanden
zijn voor een groot deel afhankelijk van toerisme. Met een goede en betaalbare
ferry wordt verwacht dat na de lockdown toeristen uit de regio de eilanden vaker
zullen aandoen. Ook kunnen de bewoners zich vaker en goedkoper verplaatsen.
Saba en Sint Eustatius kunnen straks sneller economisch herstellen. De
concessieverlening wordt lokaal uitgevoerd en meerdere partijen worden
betrokken. Met deze pilot kunnen gegevens bekend worden die meegenomen
kunnen worden naar een meer structurele oplossing. Terwijl deze pilot loopt, kan
het kabinet in samenspraak met de eilanden daarnaast de mogelijkheden
onderzoeken naar betaalbare luchtverbindingen op de lange termijn.
8. Intensivering armoedebeleid
In uw brief heeft u aandacht gevraagd voor kwetsbare inwoners die mogelijk
buiten de Tijdelijke subsidieregeling loonkosten en inkomensverlies CN vallen.
Ook verwacht u dat inwoners die wel een beroep kunnen doen op de regeling
mogelijk aanvullende ondersteuning nodig hebben van de openbare lichamen.
Om de gevolgen van de coronacrisis voor kwetsbare inwoners van Caribisch
Nederland te verzachten, stelt SZW vanuit het noodpakket 1 miljoen euro
beschikbaar voor eilandelijk beleid. De middelen worden conform de gebruikelijke
verdeelsleutel verdeeld over Bonaire, Sint Eustatius en Saba en zo spoedig
mogelijk toegevoegd aan de vrije uitkering.
Vanuit het eilandelijke (armoede)beleid kunt u deze middelen inzetten voor een
tegemoetkoming voor noodzakelijke kosten die een huishouden zelf niet kan
betalen. Bijvoorbeeld voor kwetsbare inwoners die mogelijk buiten de regeling
voor werkgevers, (gewezen) werknemers en zelfstandige ondernemers vallen.

Pagina 4 van 6

Datum
Kenmerk
2020-0000209931

Het kan ook gaan om inwoners of ondernemers die wel een beroep kunnen doen
op de regeling maar toch aanvullende ondersteuning nodig blijken te hebben.
Voor deze groepen heeft u in uw brief specifiek aandacht gevraagd.
Ik hecht eraan te benadrukken dat een generieke maatregel van de zijde van het
openbaar lichaam om inkomstenderving te compenseren niet aan de orde kan
zijn. Dit is conform de overeengekomen taakverdeling waarin het voeren van
inkomensbeleid een kabinetsaangelegenheid is en de eilanden ruimte hebben tot
minimaondersteuning in de vorm van compensatie voor gemaakte noodzakelijk
kosten die het huishouden niet zelf kan dekken. Bij de vormgeving van eilandelijk
armoedebeleid kan gedacht worden aan ondersteuning in de vorm van een
vergoeding voor noodzakelijke kosten of tegemoetkoming voor specifieke groepen
of doeleinden, steeds op basis van individuele toetsing.
Een mogelijke aanwending van de u ter beschikking gestelde middelen ten
behoeve van lastenverlichting voor werkgevers in de vorm van het (tijdelijk)
verlagen van heffingen of tarieven, behoort eveneens tot de mogelijkheden. Het
toevoegen van de middelen aan de vrije uitkering impliceert eilandelijke
beleidsvrijheid, die enkel wordt begrensd door het basisprincipe dat eilandelijk
inkomensbeleid is uitgesloten.
Voorts is, voor zover geen beroep kan worden gedaan op de Tijdelijke
subsidieregeling loonkosten en inkomensverlies CN, de onderstand beschikbaar
als vangnet. Dit is ter individuele beoordeling aan de RCN-unit SZW.
Door de coronacrisis en het wegvallen van het toerisme is er een toename
zichtbaar in het aantal hulpbehoevenden dat zich aandient bij voedselbanken en
soortgelijk initiatieven en organisaties, of anderszins afhankelijk is van
voedselpakketten of -bonnen. Dit legt niet alleen een zwaar beslag op de
hulporganisaties, maar ook op uw overheidsorganisatie.
Het kabinet heeft daarom besloten om €500.000,- beschikbaar te stellen voor het
financieren van (lokaal samengestelde) voedselpakketten inclusief
hygiëneproducten, voor de meest kwetsbare groepen in Caribisch Nederland en,
waar nodig, het helpen bij de distributie daarvan. Dit bedrag is als volgt over de
eilanden verdeeld: Bonaire €200.000, Sint Eustatius €150.000, en €Saba
150.000. Hierbij is rekening gehouden met de verwachte omvang van de
doelgroep en de verschillende kosten voor levensonderhoud per eiland. De
ondersteuning geldt in eerste instantie voor een periode van drie maanden,
waarna een evaluatie zal plaatsvinden. Voor de praktische uitvoering hiervan en
eventuele ondersteuning ga ik graag verder met u in gesprek.
Slot
Het kabinet blijft graag met u in gesprek over de uitwerking van de verschillende
maatregelen, zowel die worden getroffen vanuit het kabinet als de inspanningen
die u als openbaar lichaam zelf pleegt. Het is belangrijk om samen op te trekken
en samen de vinger aan de pols te houden, ook op uitvoeringsniveau. Het is goed
te kunnen constateren dat dit al gebeurt en dat dit zich waar nodig vertaalt in
aanpassingen. Zo heeft de RCN-unit SZW het naar aanleiding van signalen uit de
Pagina 5 van 6

Datum
Kenmerk
2020-0000209931

praktijk onder voorwaarden al mogelijk gemaakt om bij feitelijke stillegging van
de bedrijfsactiviteiten in verband met de situatie rond het coronavirus,
werknemers die voor de voortzetting van het bedrijf essentiële taken verrichten,
toch onder de werking van de regeling te brengen (zoals bij een hotel zonder
gasten, waar nog wel bewaking noodzakelijk is). De RCN-unit SZW past hierbij
maatwerk toe op basis van de in de tijdelijke subsidieregeling opgenomen
hardheidsclausule.
Het kabinet onderkent dat de gevolgen van deze crisis voor de kleinschalige
eilandeconomieën groot zijn en dat goed gevolgd moet worden in welke mate de
maatregelen effect zullen hebben. We moeten met elkaar dus werkende weg
bekijken of de genomen economische maatregelen nog steeds voldoen aan de
doelstelling en of aanpassingen gewenst zijn. Signalen en voorstellen zoals de
uwe worden daarbij uiteraard meegenomen, binnen de grenzen van de
mogelijkheden die we hebben.

Hoogachtend,
De staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,

drs. R.W. Knops

Pagina 6 van 6