Douane
  Jaarplan 2022

2 

Douane Jaarplan 2022

Inhoud
1		

Voorwoord

3

2		

Wie zijn we en wat doen we

4

2.1		
2.1.1
2.1.2
2.1.3

De opdracht van de Douane 
Afdrachten invoerrechten en belastingen
Beschermen samenleving
Concurrentiepositie versterken

5
5
6
6

2.2		
2.2.1
2.2.2
2.2.3

Uitdagingen, ambities, strategie
Uitdagingen
Ambities
Strategie

6
6
7
8

3		

De Douane in 2022

9

3.1		
3.1.1
3.1.2
3.1.3
3.1.4

Professionele en integere Douane
Integriteit
Douane aantoonbaar in control
Ontwikkelingen op personeelsgebied
Leiderschap en cultuur

9
10
11
11
12

3.2		
3.2.1
3.2.2
3.2.3
3.2.4

Slimmere handhaving en soepele logistiek
Gelaagde handhaving
E-commerce
Klantgericht toezicht
Ondermijning

12
12
13
14
14

3.3		
3.3.1
3.3.2

Data-gedreven organisatie
Digitale Snelweg Douane
Verbetering Informatiepositie

15
15
16

3.4		
3.4.1
3.4.2

Dienstverlening
Dienstverlening aan Burgers en Bedrijven
Sturen en omgaan met risico’s

16
16
17

3.5		

Toezicht op de Grote geldstroom

19

Als bijlage bij dit jaarplan vindt u het Strategisch Meerjarenplan Douane 2020-2025.

3 

Douane Jaarplan 2022

1 Voorwoord
Dit jaarplan is bijzonder voor de Douane. Het is onze eerste ‘eigen’ versie, nu
wij een zelfstandig directoraat-generaal onder het ministerie van Financiën zijn.
Het verschijnen van het Jaarplan Douane 2022 is een logische volgende stap in de
ontvlechting van de Belastingdienst.
In de hoofdstukken hierna presenteren wij onze plannen voor het jaar 2022, en de
beoogde activiteiten die daaruit voortvloeien. Ook schetsen we de context waarin
deze tot stand zijn gekomen. Zo beschrijven we onze missie en maatschappelijke
opdracht, onze ambities en onze doelen. Vanzelfsprekend blikken we hierbij ook
verder vooruit in de tijd, voorbij 2022.
Onze organisatie staat bekend als een van de meest efficiënte, innovatieve
en toonaangevende douanediensten in de wereld. Dit betekent dat we veel
dingen gewoon goed doen, en daar gaan we uiteraard mee door. Maar om onze
vooraanstaande positie te behouden zullen we een aantal zaken anders moeten
gaan doen, omdat onze omgeving continu aan verandering onderhevig is. Er is
werk aan de winkel op al onze belangrijkste werkgebieden: handhavingsbeleid,
bedrijfsvoering en informatiemanagement.
En er wordt al het nodige van onze medewerkers gevraagd, om uiteenlopende
redenen. De al genoemde ontvlechting van de Belastingdienst bijvoorbeeld
is nog niet afgerond, en brengt extra werk met zich mee. Het is zaak om de
samenwerking met bepaalde onderdelen van de Belastingdienst goed te
organiseren, zodat de continuïteit van onze werkprocessen is geborgd. En ook
intern moet heel wat worden geregeld om als Douane op eigen benen te kunnen
staan. Onze medezeggenschap speelt hierin een positieve rol, door in een vroeg
stadium kritisch mee te denken en actief te participeren in klankbordgroepen.
Die lijn wordt in 2022 voortgezet.

Verder verwacht de samenleving meer van de Douane. Zoals een bijdrage aan de
overheidsbrede bestrijding van ondermijnende criminaliteit. Dit vergt inspanningen
op tal van plekken in onze organisatie, vaak bovenop de reguliere werkzaamheden.
En zo kent de Douane meer uitdagingen. We hebben te maken met een
voortgaande forse volumegroei van de handelsstromen, vooral op het vlak van
e-commerce. Op personeelsgebied worden we geconfronteerd met een grote
uitstroom van personeel. Integriteit is een belangrijk actueel vraagstuk: hoe
beschermen we onze organisatie en medewerkers beter tegen ongewenste
invloeden van buitenaf? En dan is er nog het toezicht op de Grote geldstroom
– alle accijnzen en douaneafdrachten die we innen voor Nederland en Europa –
dat we willen versterken. Al deze onderwerpen komen in dit jaarplan aan de orde.
2022 wordt voor ons vooral ook een feestelijk jubileumjaar. Als oudste civiele
Rijksdienst van Nederland vieren wij ons 425-jarig bestaan. Dit vervult ons met
trots, en geeft ons vertrouwen voor de toekomst. In ruim vier eeuwen heeft de
Douane aangetoond zich telkens te kunnen aanpassen aan de eisen van de tijd.
Voortdurend verbeteren zit in ons DNA. Wij zijn er dan ook van overtuigd dat we
onze complexe opdracht aankunnen – vandaag, morgen en overmorgen.
Namens het MT Douane,
Nanette van Schelven
Directeur-Generaal Douane
Nederland

4 

Douane Jaarplan 2022

2 Wie zijn we en wat doen we
Missie, Visie en Succesbepalende factoren
Onze missie
Douane Nederland is de handhavingsdienst die goederen controleert die de
buitengrens van de Europese Unie (EU) passeren. Wij zorgen voor de heffing en
inning van douanerechten, accijnzen en andere belastingen, en de handhaving op
dit terrein. Wij zien erop toe dat het goederenverkeer volgens de regels verloopt én
dat wij de handel en logistiek zo goed mogelijk faciliteren.
Wij voeren onze taken uit in opdracht van de EU, het Ministerie van Financiën en de
ministeries van Economische Zaken & Klimaat, Buitenlandse Zaken, Infrastructuur
& Waterstaat, Landbouw, Natuur & Voedselkwaliteit, Justitie & Veiligheid,
Volksgezondheid, Welzijn & Sport en Onderwijs, Cultuur & Wetenschap en Sociale
Zaken & Werkgelegenheid. Dit doen wij op basis van Europese en nationale weten regelgeving.
Zo dragen wij bij aan:
• een solide financiering van de overheid;
• een veilige samenleving;
• een sterke, aantrekkelijke en eerlijke interne markt, waarmee de welvaart in de
EU en Nederland wordt bevorderd.

5 

Douane Jaarplan 2022

Onze visie
Douane Nederland behoort tot de beste douanediensten ter wereld, die door
slim te werken de legale handel optimaal faciliteert, de samenleving adequaat
beschermt, en douanerechten, accijnzen en andere belastingen volgens de
wetgeving correct heft en int.

Succesbepalende factoren
• wendbare en integere organisatie met een evenwichtig personeelsbestand;
• vakmanschap behouden en versterken;
• uniform is het uitgangspunt, specifiek waar het nodig en geaccepteerd is;
• professionele klantbenadering;
• geavanceerd risicobeheer met data-analyse en autodetectie;
• gelaagde handhaving in gele, groene en blauwe goederenstromen met
bijpassend instrumentarium;
• optimale beïnvloeding van wet- en regelgeving in samenwerking met DGFZ;
• betrouwbare managementinformatie voor continue verbetering;
• een schaalbare en robuuste informatievoorziening;
• verrijkte informatiepositie op het gebied van goederenstromen en actoren in
de logistiek.

2.1

De opdracht van de Douane

Nederland is een spil in de wereldwijde handel en logistiek. Meer dan een kwart
van alle goederen bestemd voor de Europese Unie komt hier aan, door de lucht en
over zee. Omgekeerd gaan vanuit de Nederlandse havens en luchthavens enorme
hoeveelheden vracht de wereld over. De Douane regisseert het overheidstoezicht
op die EU-grensoverschrijdende goederenstromen. In deze rol zetten wij ons elke
dag in voor de fiscale, economische en veiligheidsbelangen van Nederland en
Europa. Dit doen we in opdracht van de negen ministeries, en op basis van allerlei
nationale en internationale wetten, regels en verdragen. Prioriteiten in beleid en
uitvoering bepalen we samen met de departementen waarvoor wij werken, in
het zogenoemde Opdrachtgevers-Opdrachtnemerberaad Douane (OOD). Op die
manier wordt onze beschikbare capaciteit aan mensen en middelen verdeeld over
de verschillende taken die wij verrichten voor de samenleving.
De opdracht van de Nederlandse Douane bestaat uit:
• Afdracht: zorgen dat opbrengsten aan invoerrechten en belastingen zo juist,
tijdig en volledig mogelijk zijn;
• Beschermen: de samenleving zo goed mogelijk beschermen tegen onveilige en
ongewenste goederen;
• Concurrentiepositie: bijdragen aan het versterken van de concurrentiepositie
van Nederland en de Europese Unie.

2.1.1

Afdrachten invoerrechten en belastingen

Een belangrijke opgave van de Douane is zorgen voor juiste, tijdige en volledige
opbrengsten aan invoerrechten en belastingen. Wij heffen en innen accijns over
minerale oliën, tabakswaren en alcoholhoudende dranken. En verbruiksbelasting
over bepaalde soorten alcoholvrije dranken. De opbrengst gaat naar de
Nederlandse schatkist. Daarnaast heffen wij douanerechten, compenserende
rechten en antidumpingheffingen. Deze worden afgedragen aan ‘Brussel’.
De Douane geeft op verschillende manieren invulling aan zijn fiscale taken,
waarmee vele miljarden euro’s zijn gemoeid. Zo steken we veel energie in

6 

Douane Jaarplan 2022

dienstverlening: we maken het bedrijven en burgers zo makkelijk mogelijk om aan
wet- en regelgeving te voldoen. Door onder meer goede informatievoorziening,
eenvoudige aangifteprocedures en toegankelijke systemen. Maar ook bestrijden
we bijvoorbeeld belastingontduiking en andere vormen van fraude.

2.1.2

Beschermen samenleving

Een tweede hoofdtaak van de Douane is het beschermen van de Nederlandse en
Europese samenleving tegen goederen die ongewenst zijn. Bijvoorbeeld omdat
ze een gevaar vormen voor de veiligheid of de volksgezondheid, voor natuur en
milieu of voor de economie van de EU. Wij zien er op toe dat zulke zaken ons
land niet binnenkomen of verlaten. Deze zogenoemde stopfunctie is zeer breed.
Zo houden we toezicht op het in het vrije verkeer brengen van medicijnen en
daarin werkzame stoffen. Ook weren we verdovende middelen, en zien we toe
op de handel in chemicaliën. Daarnaast controleren we op liquide middelen
(cash geld en waardepapieren op naam), om witwassen van crimineel geld en
terrorismefinanciering tegen te gaan. We houden toezicht op de internationale
handel in wapens en munitie en handhaven sanctiemaatregelen en bepalingen
op het terrein van strategische en dual use goederen. En we letten scherp op
beschermde dier- en plantensoorten (en producten die daarvan zijn gemaakt) en
beschermd cultureel erfgoed.

2.1.3

Concurrentiepositie versterken

Ten derde draagt de Douane bij aan economische groei en een gunstig vestigingsen ondernemingsklimaat in Nederland en de EU. Met het handhaven van
antidumpingregelingen bijvoorbeeld voorkomen we dat producten hier tegen
extreem lage prijzen op de markt worden gebracht. En door namaak en piraterij
te bestrijden beperken we de schade die merkfabrikanten ondervinden van de
schaduwhandel in vervalste goederen. We versterken de concurrentiepositie van
de Nederlandse en Europese handel en industrie ook door bonafide bedrijven

zo goed mogelijk te faciliteren. Zo stimuleren we een snelle en efficiënte
douaneafhandeling van goederenzendingen, en beperken we administratieve
lasten en logistiek oponthoud in de keten tot een minimum.

2.2

Uitdagingen, ambities, strategie

2.2.1

Uitdagingen

Tal van ontwikkelingen binnen en buiten de Douane hebben invloed op ons werk.
Nu en in de komende jaren. Intern krijgen wij te maken met veel medewerkers die
met pensioen gaan. En is er nog onzekerheid over de gevolgen van de ontvlechting
van de Belastingdienst voor onze organisatie.
Tussen de Douane, Belastingdienst en Toeslagen is afgesproken om in
gezamenlijkheid een tweetal onderzoeksopdrachten in het kader van de
ontvlechting te laten uitvoeren. De eerste opdracht betreft de uitwerking van
scenario’s ten behoeve van een toekomstige besturing(-smodel), de contractering
van dienstverlening en de inrichting van de bijbehorende financiële relatie tussen
de Directoraten en de SSO’s (shared service organisaties). Voor de tweede opdracht
moeten toekomstperspectieven van de drie organisaties en daaraan gekoppelde
haalbaarheidsonderzoeken worden uitgewerkt. In lijn daarvan het uitwerken van
de toekomstige besturing, de contractering van dienstverlening en de inrichting
van de bijbehorende financiële relatie. Met deze hoofdactiviteit wordt onder meer
beoogd uitvoering te geven aan de motie Bruins ‘waarin de kamer de regering
heeft verzocht een haalbaarheidstoets uit te (laten) voeren op de voorgenomen
ontvlechting, waarbij de consequenties, uitvoeringsrisico’s en meerwaarde helder
aan de Kamer worden gerapporteerd’.

7 

Douane Jaarplan 2022

Op basis van de uitkomsten van de onderzoeksopdrachten zullen nadere besluiten
worden genomen, die er op gericht zijn de Douane, Belastingdienst en Toeslagen
in staat te stellen gezamenlijk regie te kunnen voeren op de werkzaamheden die
in het kader van genoemde activiteiten worden uitgevoerd. En om al lopende
initiatieven, met alle daarbij directe betrokkenen, in een effectieve gezamenlijke en
stapsgewijze aanpak te borgen.
Extern zien we de goederen- en aangiftevolumes sterk stijgen, door onder meer
Brexit en de groei van e-commerce. Europa stelt steeds meer eisen aan hoe wij
onze taken uitvoeren. Een belangrijke veranderopgave voor de Douane houdt
verband met de implementatie van het Europese Douanewetboek van de Unie
(DWU), dat in 2016 in werking trad. In 2025 loopt de overgangstermijn af en
moeten we voldoen aan alle eisen uit het DWU. Zoals het volledig uitwisselen van
digitale informatie tussen douanediensten en bedrijfsleven en vanaf 2023 het real
time verwerken van de meeste aangiften. Bedrijven verwachten van ons goede
digitale dienstverlening. En de politiek vraagt van ons een bijdrage aan de aanpak
van ondermijnende criminaliteit.

2.2.2

Ambities

Door dit alles zijn de komende jaren veranderingen in onze organisatie nodig.
We moeten nog slimmer gaan werken, op allerlei gebieden. Dit om ook in de
toekomst de legale handel goed te kunnen faciliteren, de samenleving adequaat te
kunnen beschermen, en douanerechten, accijnzen en andere belastingen correct
te kunnen heffen en innen. Om deze ambities waar te maken stellen wij onszelf
doelen. Die doelen zijn niet altijd nieuw, maar we nemen wel nieuwe initiatieven
om ze te bereiken.
Om te beginnen willen wij een wendbare organisatie zijn, die weet wat er in de
omgeving gebeurt en hier flexibel op kan inspelen. Een organisatie ook die draait
om kennis, expertise en vakmanschap, die ondanks de grote uitstroom van
personeel zijn geborgd. En die leunt op eerlijke en betrouwbare medewerkers,

die in alles wat ze doen de belangen van de Nederlandse en Europese samenleving
voor ogen hebben. We willen ook een evenwichtig en divers personeelsbestand,
dat een goede afspiegeling is van de maatschappij.
Verder willen we burgers en bedrijven nog beter van dienst zijn. Belangrijk is dat
wij voor hen voorspelbaar zijn. Dit betekent bijvoorbeeld dat wij overal en altijd
op dezelfde manier werken, al bieden we waar mogelijk ook maatwerk. Verder
moet iedereen makkelijk en digitaal zaken kunnen doen met de Douane. En altijd
en overal inzicht kunnen hebben in zijn lopende transacties met ons, maar ook in
relevante douanewet- en regelgeving. Dat verlaagt de drempel voor burgers en
bedrijven om zich aan die wetten en regels te houden. Zeker als de Douane ook
nog zorgt voor bijvoorbeeld eenvoudige aangifteprocedures.
Een ander doel is, zoals wij het noemen: slimme handhaving, soepele logistiek.
De Douane wil nog meer toezichthouden op basis van geautomatiseerd
risicobeheer. Dit betekent dat computersystemen uit allerlei bronnen gegevens
over goederen en schakels in logistieke ketens verzamelen. Met behulp van
meer data en algoritmen willen wij een beter zicht krijgen op de risicovolle
goederen. Het gebruik van data en algoritmen vindt altijd plaats binnen de
daarvoor vastgestelde kaders en wettelijke vereisten. In dit kader is een efficiënt
verloop van het douaneaangifteproces van groot belang. En dat vraagt weer om
permanente aandacht voor de continuïteit en vernieuwing van onze structuur van
Informatievoorziening (IV), die het douaneaangifteproces ondersteunt. Tot en met
2025 staan wij voor een stevige veranderopgave in ons IV-portfolio, die onze ICTontwikkeling onder grote druk zet.
Onze handhaving wordt ook steeds meer gelaagd. We maken onderscheid tussen
drie soorten goederenstromen – groen, geel en blauw – afhankelijk van de mate
van bekendheid en betrouwbaarheid van de betrokken bedrijven. Onder de groene
stroom wordt verstaan: bewezen betrouwbare bedrijven met een AEO-vergunning
(Autorised Economic Operator). In de gele stroom bevinden zich veilige logistieke
ketens. En in de blauwe stroom bevinden zich de onbekende en overige bedrijven
en goederenstromen. Per stroom verschillen onze manieren van handhaven en de

8 

Douane Jaarplan 2022

controledruk die wij ondernemers opleggen. Deze werkwijze zorgt er voor dat wij
onze controlecapaciteit daar kunnen inzetten waar deze het meest nodig is. En dat
wij minder goederen fysiek hoeven te controleren in goederenstromen met een
laag risico, waardoor het bonafide handelsverkeer minder logistiek oponthoud
ondervindt.
Daarnaast willen wij vanuit de Douane meer inspraak bij nationale en
internationale wet- en regelgevingstrajecten, zodat de uitvoerbaarheid en
handhaafbaarheid beter kan worden gewaarborgd.

2.2.3

Ambitie
(Ons gezamenlijke streven)
‘De Nederlandse Douane behoort tot de beste douanediensten te wereld, die door slim te
werken legale handel optimaal faciliteert, de samenleving adequaat beschermt, en
douanerechten, accijnzen en andere belastingen volgens de wetgeving correct heft en int’.

Strategie

Al onze ambities en doelen leggen we vast in ons strategisch meerjarenplan
(zie bijlage 1). Dat stellen we in de loop van de tijd steeds bij. Het plan is leidend
bij alles wat we in ons dagelijks werk bedenken, besluiten en doen. Het is
onze toetssteen. Daarmee willen we nog lang tot de meest vooraanstaande
douanediensten ter wereld blijven behoren.

Doelen en Subdoelen
(Waar leggen we onze focus? Welke competenties hebben wij nodig?)

Eén professionele en
integere Douane

Slimme handhaving,
soepele logistiek

Data-gedreven
organisatie

• Wendbare en integere
organisatie met
evenwichtig
personeelsbestand
• Vakmanschap behouden
en versterken
• Uniform is het
uitgangspunt, specifiek
waar het nodig en
geaccepteerd is
• Professionele
klantbenadering

• Geavanceerd
risicobeheer met dataanalyse en autodetectie
• Gelaagde handhaving in
gele, groene en blauwe
stroom met bijpassend
instrumentarium
• Optimale beïnvloeding
van wet- en regelgeveing

• Betrouwbare
managementinformatie
voor continue verbetering
• Een schaalbare en
robuuste informatievoorziening
• Verrijkte informatiepositie goederenstromen
en actoren

Strategische initiatieven om de doelen en subdoelen te bereiken

9 

Douane Jaarplan 2022

3 De Douane in 2022
3.1

Professionele en integere Douane

We willen een wendbare en integere organisatie zijn, met een evenwichtig
personeelsbestand. Wendbaar wil zeggen dat we ontwikkelingen in onze omgeving
tijdig onderkennen en hierop kunnen anticiperen. Evenwichtig betekent dat ons
personeelsbestand een goede afspiegeling is van de maatschappij, waardoor we
een herkenbare overheidsdienst blijven. De opgave om het personeelsbestand
op peil te houden is groot. De uitstroom van personeel vanwege pensioen is de
komende jaren aanzienlijk. Daarbij is er ook andere uitstroom van personeel.
De totale wervingsbehoefte is groter dan deze uitstroom. Begin 2022 kennen we
een onderbezetting.
Integer personeel houdt in dat douanemedewerkers eerlijk, oprecht en niet
omkoopbaar zijn en daarmee volledig ten dienste van de belangen van de
Nederlandse en Europese samenleving werken. Een integere Douane houdt
in dat de organisatie zo is ingericht dat de integriteit van het personeel wordt
ondersteund en gefaciliteerd. Voorbeeldgedrag van leidinggevenden en een
cultuur waarbinnen integriteit vanzelfsprekend is, zijn daarbij een voorwaarde.
De opgave is om integriteit in samenhang met leiderschap en cultuur te versterken.
Om als Douane goed te kunnen blijven functioneren zetten we in op een aantal
strategische HR-initiatieven:
• Integriteit;
• Douane aantoonbaar in control (DAIC);
• Ontwikkelingen op personeelsgebied;
• Leiderschap & cultuur.

10 

Douane Jaarplan 2022

Voor deze strategische en overige initiatieven zijn voor 2022 de volgende
activiteiten benoemd.

3.1.1

Integriteit

De Douane is een handhavingsdienst, en daarom is het van het grootste belang dat
burgers en bedrijven kunnen vertrouwen op de integriteit van onze organisatie en
medewerkers. Vanuit hun rol en functie beschikken onze medewerkers over allerlei
informatie en bevoegdheden, waardoor zij een interessant ‘doelwit’ kunnen zijn
voor criminelen. Daarbij zijn de financiële belangen groot. Het beschermen van
ons personeel tegen ongewenste invloeden van buitenaf staat dan ook al lange tijd
hoog op onze agenda.
In 2020 heeft de Douane onderzoek laten doen naar de beheersing van
corruptierisico’s in de Rotterdamse haven. De onderzoekers trokken stevige
conclusies. Zij stelden dat het integriteitsbeleid van de Douane weliswaar bestaat
uit een breed scala aan regels, codes, hulpmiddelen en trainingen, maar ook dat
het te algemeen is, te versnipperd en te veel gericht op incidenten. Het beleid moet
volgens hen meer worden toegespitst op douane-specifieke en actuele risico’s.
En er moet meer rekening worden gehouden met het feit dat criminelen hun
manier van werken voortdurend en razendsnel aanpassen. De Douane zou zijn
aanpak kortom moeten versterken, verbreden en pro-actiever maken.
Op basis van de aanbevelingen uit het onderzoek, de in november 2020
uitgevoerde 0-meting naar de beleving van integriteit en lopende initiatieven
op het gebied van integriteit hebben wij in 2021 een Verbeteragenda voor ons
integriteitsbeleid opgesteld. Hieruit vloeien allerlei acties voort.

Zo gaan we in 2022 onder meer:
• medewerkers en leidinggevenden meer bewust maken van integriteitsvraag­
stukken en -risico’s, en hen beter toerusten om daarmee om te gaan;
• dialoogsessies over ethisch leiderschap organiseren voor alle leidinggevenden
met behulp van de methodiek movie-learning, waarbij thema’s worden
besproken aan de hand van filmfragmenten;
• uitvoering theatervoorstelling om onder meer dilemma’s op het gebied van
leiderschap en integriteit aanschouwelijk en bespreekbaar te maken;
• versterken van de screening door (1) de introductie van de VOG-politiegegevens,
(2) in het wervings- en selectieproces meer aandacht voor het signaleren van
potentiele kwetsbaarheden in te bouwen en (3) het voorbereiden en zo mogelijk
starten met het invoeren van screeningsmomenten (ook nadat iemand in dienst
is getreden);
• een nieuwe gedragscode introduceren;
• investeren in het systematisch ophalen van kennis en informatie over nieuwe
of veranderende risico’s en bedreigingen, om een meer proactief veiligheidsen integriteitsbeleid te kunnen voeren;
• individuele kwetsbaarheid in de uitvoering beschermen. Daarbij gaat het
bijvoorbeeld om het verbeteren van fysieke beveiliging van gebouwen of
om maatregelen om de herkenbaarheid van medewerkers te beperken op
momenten dat dit gewenst is;
• het toezicht op de naleving van beleid en regels beter inrichten door het
oprichten van een centraal bureau Veiligheid en Integriteit.
Dit alles doen we niet alleen, maar samen met onze partners in het toezicht en
kijkend naar ervaringen van andere organisaties. Want ook van hen kunnen we
leren hoe we onze organisatie weerbaarder kunnen maken.

11 

Douane Jaarplan 2022

3.1.2

Douane aantoonbaar in control

Om te kunnen blijven voldoen aan de stijgende verwachtingen van onze
opdrachtgevers, onze handhavingspartners, burgers en bedrijven is ons
uitgangspunt ‘werken als één Douane’. In het kader van het programma Douane
aantoonbaar in control (DAIC) worden daarom onze belangrijke operationele,
besturende en ondersteunende procesketens beschreven en vastgelegd. In 2021
hebben wij bovendien een kwaliteitsmanagementsysteem geïntroduceerd,
waarin we deze landelijke processen opnemen. Die worden daardoor beter
stuurbaar en meetbaar.

3.1.3

Ontwikkelingen op personeelsgebied

Programma Strategische Personeelsopgave
In 2021 is de Douane het Programma Strategische personeelsopgave gestart.
Met als motto: ‘Altijd voldoende medewerkers, met de juiste kwalificaties, op de
juiste plaats, op het juiste moment beschikbaar voor het werk van de Douane’.
Om een beter inzicht in en overzicht van het huidige personeelsbestand te krijgen,
gaan we in 2022 onder meer HR-analytics ontwikkelen en implementeren.
Ook scherpen we in 2022 onze arbeidsmarktstrategie aan, onder meer door het
merk Douane te versterken en de organisatie als een aantrekkelijke werkgever te
positioneren. Dit in de context van een verder aantrekkende arbeidsmarkt, waarbij
werkzoekenden steeds meer te kiezen hebben en de huidige hoge respons op
onze vacatures niet vanzelfsprekend blijft. Op die manier willen we in de toekomst
beter kunnen inspelen op (kwalitatieve en kwantitatieve) veranderingen in ons
personeelsbestand.

Wervingsinspanning
Voor 2022 wordt de wervingsbehoefte van de Douane ingeschat op tussen de
600 en 650 fte’s. Deze houdt vooral verband met de vervangingsvraag als gevolg
van reguliere (zoals pensioen-gerelateerde) uitstroom. Vooruitlopend daarop
werven we al nieuwe medewerkers, zodat er meer mogelijkheden zijn voor
kennisoverdracht. In 2021 was de respons op onze vacatures hoog.
Leren en Ontwikkelen
Vakmanschap is voor de Douane van groot belang. Daarom faciliteren we onze
medewerkers zo goed mogelijk op het vlak van leren en ontwikkelen. In 2022
zetten we het proces rondom de verbetering van ons Personeelsontwikkelplan
voort. De medewerker wordt gestimuleerd om zelf de regie te nemen in
zijn persoonlijke ontwikkeling, gekoppeld aan de Programma Strategische
Personeelsopgave. We kijken op individueel niveau welke methodes daarbij het
beste passen. Daarnaast moderniseren we onze startopleidingen en voeren we
een nieuwe onderwijsmethode in: taakgericht opleiden. Het totale leerlandschap
binnen de Douane wordt flexibel en modulair opgebouwd. Het omvat alle
vormen van leren en ontwikkelen die onze organisatie nodig heeft om steeds te
kunnen beschikken over de benodigde kennis, competenties en talenten. Door
medewerkers bewust te maken van de verschillende leerroutes en loopbaanpaden
wordt permanent leren makkelijker gemaakt. Ten slotte staat voor 2022 een
onderzoek naar nauwere samenwerking met MBO-instellingen op de rol.
Duurzame inzetbaarheid
Ook in 2022 stimuleert en faciliteert de Douane medewerkers om duurzaam
inzetbaar te zijn en te blijven. Daarbij hebben we speciale aandacht voor ervaren
werkdruk en herstelbehoefte, fysiek en mentaal welzijn en begeleiding bij verzuim.
Een belangrijk thema in dit kader is ook het hybride werken, dat na het thuiswerken
in verband met de coronapandemie waarschijnlijk de nieuwe norm wordt. Voor
de invulling hiervan sluiten we aan bij het Rijksbrede programma Hybride Werken.
Verder geven we op regionaal niveau vorm aan onze zogenoemde ‘veranderaanpak
verzuim’. Daarnaast analyseren we de resultaten van ons laatste tweejaarlijkse
Medewerkersonderzoek, en pakken we de actiepunten die hieruit volgen op in 2022.

12 

Douane Jaarplan 2022

Diversiteit en inclusiviteit
De Douane wil een organisatie zijn waar iedere medewerker zich prettig kan
voelen. In 2022 gaan we door met het stimuleren van een meer diverse en
inclusieve werkomgeving. De Rijksbrede ambities vertalen wij voor de Douane
naar een meerjarenvisie en passende activiteiten, onder meer ter bevordering van
de participatie van medewerkers met een arbeidsbeperking, het aandeel vrouwen
in managementfuncties en het aandeel medewerkers met een niet-westerse
migratieachtergrond in hogere functieschalen en management.

3.1.4

Leiderschap en cultuur

Om de Douane toekomstbestendig te maken hebben we het programma
Leiderschap en cultuur opgezet, dat loopt tot en met 2023 en waarbij ook de
medezeggenschap nauw betrokken is. Uitgangspunt is dat de organisatiecultuur
volgend is aan leiderschap: goed leiderschap (en daarmee goed voorbeeldgedrag)
draagt bij aan een open, transparante cultuur, waarin samenwerking en
ontwikkeling centraal staan. En ook aan een veilige en integere werkomgeving.
In 2022 gaan we door met lopende activiteiten onder de vlag van het programma,
zoals:
• een generiek on-boardingtraject voor managers;
• dialoogsessies rond thema’s als ethisch leiderschap;
• intervisie voor alle managers;
• permanente educatie op het gebied van managementvaardigheden;
• ontwikkeling van ‘visie op leiderschap’ in het kader van de ontvlechting;
• een theatervoorstelling rond het thema integriteit & beveiliging.

3.2

Slimmere handhaving en soepele logistiek

De wijze waarop we onze kerntaken vervullen is gebaseerd op onze visie dat
we toezicht houden op goederen met een verminderd aantal interventies en op
logische momenten in de logistieke keten van het bonafide bedrijfsleven. Gezien
de verwachte sterke stijging van aangiftevolumes door wetswijzingen, Brexit,
de sterke groei van e-commerce en de algemene wereldwijde handelsgroei is
een forse versnelling in modernisering en innovatie van de handhaving nodig.
In 2022 wordt ingezet op het geautomatiseerd detecteren van afwijkingen in de
goederenstromen. Hierbij worden innovaties verkend met betrekking tot de inzet
van eigen AI beeldinterpretatie van X-ray scans van goederen (zeecontainers en
luchtvracht). Het traject van verkennen en beproeven van door AI ondersteunde
X-ray beeldinterpretatie loopt door in dit jaar. Na een positieve evaluatie-uitkomst
wordt besloten over het moment van implementatie, maar ook over andere
toepassingsgebieden.
Op initiatief van Nederland is door de Commissie de Wise Persons Groep (WPG)
opgericht. De WPG bestaat uit 12 gerenommeerde externe specialisten van
hoog kaliber uit 12 verschillende lidstaten. Deze groep heeft als primaire taak
om op innovatieve, out-of-the-box wijze na te denken over de toekomst van de
douane unie. Medio 2022 zal de WPG een rapport opleveren met ideeën over
douanehervormingen die de EU lidstaten, de EU als geheel en de samenleving als
geheel ten goede komen.

3.2.1

Gelaagde handhaving

Het internationale goederenverkeer groeit, en daarmee ook de bijbehorende
aangiftestromen. Door onder meer Brexit, de toename van de e-commercehandel
en nieuwe Europese wet- en regelgeving op het gebied van douane en BTW is er
voor ons steeds meer te controleren. Fysiek en administratief. Maar de Douane
heeft slechts een beperkte capaciteit. Om onze aandacht, energie en mankracht
goed te kunnen inzetten hebben wij bepaalde keuzes gemaakt. Zo willen we
toe naar een systeem van ‘gelaagde handhaving’. Dit houdt in dat we proberen

13 

Douane Jaarplan 2022

elke onderneming een passende mate van toezicht te geven. Het moet leiden
tot minder – en minder ingrijpende – interventies in de logistiek bij bewezen
betrouwbare bedrijven, en tot – zo nodig – meer controles bij onbekende
ondernemers. Deze aanpak is vooral gebaseerd op de risico’s die we zien. En die
bepalen we weer op grond van eerdere ervaringen, en informatie over bedrijven en
logistieke ketens, goederenstromen en vervoermiddelen. Vanaf 2023 willen we in
staat zijn om bij bewezen betrouwbare bedrijven systeem- en compliance-gericht
toezicht uit te oefenen. Daar doen we dan niet langer individuele beoordelingen
van aangiften ten invoer. Het karakter van ‘bewezen betrouwbaar’ is dat het
bedrijven betreft waarvan is vastgesteld dat de interne beheersingsmaatregelen
voldoende zijn gericht op het handhaven van een hoog niveau van compliance.
Dit betekent dat deze bedrijven niet alleen zelf maatregelen hebben ingericht om
non-compliance te voorkomen, maar ook maatregelen hebben om fouten in het
proces te signaleren. Daarop kunnen vervolgens passende maatregelen worden
genomen (zoals het zo nodig inlichten van de autoriteiten).

bedrijven. Het compliance-niveau bij deze ondernemingen blijft laag , wat blijkt
uit onder meer een hoog percentage onjuiste aangiften en het veelal ontbreken van
benodigde bescheiden.

Grafiek ontwikkeling aangifteregels in IT-systemen en realtime Y/N
DS I-U

GPA

Venue

AGS I-U

Koeriers

DECO

NCTS

ICS-DMF

Realtime Y

GPA en uitv

ECS-DMF

Realtime N

500

Lage-waarde-zendingen stellen de Douane voor een grote uitdaging, om meerdere
redenen. Deze goederenstroom groeit exponentieel: eerder werd voor 2021
voorzagen we een toename tot 165 miljoen zendingenaangiften voor het jaar 2021
voorzien, maar dit aantal loopt op tot maximaal ca 500 miljoen. Door die groei
komt onze traditionele handhavingsfocus voor deze zendingen (aangifte-gerichte
handhaving en fysiek toezicht) in het gedrang: we kunnen nog maar een klein
deel van de totale stroom fysiek controleren. Daar komt bij dat onze aangiftegerichte aanpak niet goed past bij de werkwijze van een deel van de betrokken

400

300

200

100
x miljoen

3.2.2
E-commerce
Een belangrijke opgave voor de Douane in 2022 is het uitvoeren en zo nodig
bijstellen van de in 2021 ingezette handhavingsaanpak op zogenoemde lagewaarde-zendingen. Dit zijn zendingen met een intrinsieke waarde tot € 150,
waarvoor een vrijstelling van invoerrechten geldt. Veelal betreft het e-commercezendingen. Ons doel is om voldoende handhavingsdruk te blijven uitoefenen bij
een stijgend aantal aangifteregels binnen het proces Invoer.

2007

2014

2018

2019

2020

aug 21

14 

Douane Jaarplan 2022

In de afgelopen 2 jaar is ervaring opgedaan met een nieuwe, actorgerichte
handhavingsaanpak, specifiek voor aangiften ten invoer van rechtstreekse
e-commerce zendingen (van bedrijven naar consumenten). Deze aanpak wordt
voor de stroom lage-waarde-zendingen ingevoerd in 2021 en 2022. Hierbij wordt
het contact met de bedrijven (klantmanagement) intensiever. In 2021 is gestart met
het werven van extra klantmanagers, maar de arbeidsmarkt is krap en de opleiding
duurt 2 jaar. Dit kan leiden tot een tijdelijk knelpunt in de uitvoering. Een ander
knelpunt is de ontwikkeling van de benodigde IT-functionaliteit door een tekort
aan IT-capaciteit.

3.2.3

De Douane heeft het werk binnen zijn ICT-portfolio geprioriteerd op basis van
het huidige ICT-aanbod. Om de vraag te verminderen zijn keuzes gemaakt
door beoogde activiteiten te minimaliseren, uit te stellen of helemaal niet te
doen. Komend jaar werkt de Douane met Belastingdienst en Toeslagen aan
het verhogen van de productiviteit van het ICT-aanbod in combinatie met een
capaciteitsplanning en sourcingsstrategie voor meerdere jaren.

Om ons proces Klantmanagement te verbeteren en te vernieuwen zijn we een
programma gestart. Doelstellingen daarvan zijn onder meer het vormen van
een eenduidige visie en positie rondom het proces Klantmanagement en het
genereren van centraal en actueel inzicht in de stand van zaken. Daarnaast speelt
het programma een faciliterende rol in de implementatie van landelijk uniforme
processen en optimale digitale ondersteuning. En het genereert inzicht in de
toekomstige personeelsbehoefte binnen Klantmanagement.

Essentieel in de nieuwe handhavingsaanpak is dat we onderscheid maken tussen
(traditionele) koeriers, post en serviceproviders in de e-commerce-branche.
Vooral de serviceproviders dienen veel aangiften in, en zijn het meest risicovol.
We benaderen deze bedrijven individueel of per groep, om afspraken met hen te
maken en zo hun compliance te vergroten. In dit kader voeren we compliancetoetsen en administratieve controles uit. Ter onderbouwing van het vastgestelde
compliance-niveau van een bedrijf (of groep bedrijven) doen we fysieke controles.
Als we geen verbetering in de compliance zien, kunnen we een onderneming
sancties opleggen. Denk daarbij aan het opleggen van boetes, of het schorsen
(en vervolgens eventueel intrekken) van vergunningen. Het succes van onze
nieuwe handhavingsaanpak voor de e-commerce-sector hangt mede af van
de mogelijkheid om deze te kunnen ondersteunen met data-analytics (zie het
onderwerp ‘Datagedreven organisatie’ hieronder (3.3)).

Klantgericht toezicht

De Douane vindt klantgericht toezicht belangrijk. We richten ons hierbij met
onze controles op bedrijven die onze aandacht het meest nodig hebben,
gezien hun mate van compliance. Op die manier kunnen wij onze schaarse
capaciteit zo goed mogelijk benutten, onnodige werkzaamheden voorkomen en
doeltreffender controles uitvoeren. Tegelijkertijd leidt dit tot een meer eenduidige
klantbehandeling (een uniforme, centraal gestuurde werkwijze), en tot een
evenwichtiger toezichtlast: elk bedrijf krijgt de controledruk die het verdient.

3.2.4
Ondermijning
De Douane draagt bij aan de bestrijding van ondermijnende criminaliteit.
Die taak ligt besloten in onze reguliere toezichtstaken. Daarnaast zijn we actief
betrokken bij de inrichting van het landelijke Multidisciplinair Interventieteam
(MIT). Dit team is samengesteld uit medewerkers van politie, Openbaar Ministerie,
Koninklijke Marechaussee, FIOD, Belastingdienst en Douane. Het heeft als
doel om ondermijnende criminele bedrijfsprocessen in binnen- en buitenland
duurzaam en langdurig te verstoren. Op regionaal niveau sluit de Douane aan bij
de stuurgroepen van de Regionale Informatie en Expertise Centra AmsterdamAmstelland, Noord-Holland, Rotterdam en Zeeland-West-Brabant. Ook nemen
we deel in ondermijningstrajecten op luchthaven Schiphol en de zeehavens van
Rotterdam, West-Brabant en Zeeland.

15 

Douane Jaarplan 2022

De aanpak van ondermijnende criminaliteit wordt de komende jaren Rijksbreed
geïntensiveerd. Wij hebben de ambitie om hieraan bij te dragen. Voor 2022 hebben
we daarom een aantal concrete acties benoemd:
• plaatsing van liaisons in de VS, Suriname, Curaçao en Panama of Costa Rica;
• uitbreiding van ons Team Bijzondere Bijstand (TBB), oplopend tot 51 fte vanaf
2023;
• extra taken voor het MIT, zoals het versterken van de eigen intelligence en
het versterken van het internationale liaison-netwerk, ingebed in het Douane
Landelijk Tactisch Centrum (DLTC);
• uitbreiding van 10 fte douanemedewerkers in het MIT;
• realisatie van autodetectie in data en scanbeelden van goederen;
• opvolging van aanbevelingen uit de ondermijningsbeelden van luchthaven
Schiphol, de haven van Rotterdam en de havens in West-Brabant en Zeeland.

3.3

Data-gedreven organisatie

De Douane wil zich verder ontwikkelen naar een data-gedreven organisatie. Dat wil
zeggen: een organisatie die handhavingsbeslissingen neemt op een transparante
wijze, aan de hand van analyses van feitelijke data en cijfers en met behulp van
algoritmen die risico’s kunnen voorspellen. In 2022 blijven we aan de hand van
de datamanagementstrategie stappen zetten in die richting, zowel technisch als
organisatorisch. We werken verder aan een breed technisch platform waarop
we data veilig (rekening houdend met de privacy-risico’s) kunnen ontsluiten,
verzamelen en (samen met andere informatie) analyseren en vervolgens kunnen
verwerken tot algoritmen. Die werkwijze willen we breed toepassen in onze
operationele omgeving, dus in verschillende werkprocessen. Zoals bij scan en
detectie van goederen en bij de verwerking van aangiftedata. Het streven is
dat data en risicosignalen tussen die diverse werkgebieden kunnen worden
uitgewisseld. Dit alles vereist een robuuste IT-infrastructuur. Daarom doen we in
2022 onderzoek naar het dataplatform, van bron tot en met analytics. Op grond
daarvan wordt bepaald of we kunnen doorontwikkelen op de huidige manier,
of dat er geïnvesteerd moet worden in software, hardware, en opslagcapaciteit.

Maar ook in de training en opleiding van medewerkers, en in het aantrekken van
gespecialiseerd personeel, waaronder data-specialisten. Een goed verloop van het
douane-aangifteproces (inclusief het noodzakelijke toezicht en de controle hierop)
is van belang voor alle partijen die bij de import en export van goederen betrokken
zijn. Om ervoor te zorgen dat Nederland en de mainports een aantrekkelijke
vestigingsplaats blijven is het belangrijk dat de logistieke processen soepel
verlopen en dat de administratieve lasten voor het bedrijfsleven zoveel mogelijk
worden beperkt. Dat vraagt om een structuur van Informatievoorziening (IV) die
het douaneaangifteproces optimaal faciliteert.
In dat kader wordt in 2022 het ontwerp voor het bovengenoemde dataplatform
opgeleverd. Ook wordt de strategie ontworpen voor de wijze waarop de Douane
gebruikmaakt van data in het primaire proces en de eisen die daaraan worden
gesteld op het gebied van privacy, beveiliging en ethiek.
Verder is de Douane het programma Douane Informatiehuishouding Op Orde
(DIOO) gestart, in opvolging van het Rijksbrede programma Informatiehuishouding
Rijk (voortvloeiend uit het rapport Ongekend Onrecht). De doelstelling van
het programma DIOO 2021-2026 is het duurzaam op orde brengen van de
informatiehuishouding, het verbeteren van de informatievoorziening van het
DG Douane en het verbeteren van de informatieverstrekking van DG Douane aan
Kamer en samenleving.

3.3.1
Digitale Snelweg Douane
Genoemde volumestijging door wetswijzigingen, de groei van de wereldwijde
handel en vooral de sterke toename van e-commerce zet onze primaire
transactiesystemen en de onderliggende infrastructuur onder druk. Daarom
heeft de Douane een robuuste, schaalbare en toekomstbestendige IVstructuur nodig. Het programma Digitale Snelweg Douane (DSD) moet hieraan
bijdragen. Dit programma is in 2020 gestart en loopt door tot tenminste 2024.
Wij informeren de Tweede Kamer over de voortgang en ontwikkeling hiervan via de
voortgangsrapportage (VGR).

16 

Douane Jaarplan 2022

Het programma DSD kent twee sporen. Het eerste spoor richt zich op performance
en schaalbaarheid, en moet de informatievoorziening van de Douane geschikt
maken voor de verwachte groei van het aantal aangifteregels. In 2022 wordt het
testen en verbeteren van de performance van systemen voortgezet. Voor zowel
bestaande applicaties als voor nieuwe systemen, zoals het nieuwe aangiftesysteem
Douane dat in 2022 in productie genomen wordt. Het testproces wordt
bijvoorbeeld in 2022 steeds verder geautomatiseerd en in 2022 wordt gestart met
het inbedden van het testproces in de reguliere werkwijze.
Het tweede spoor beoogt processen innovatief – anders en slimmer – in te richten.
Deze vernieuwing behelst vooral de implementatie van wet- en regelgeving, en
de inzet van applicaties en nieuwe technologieën die bruikbaar zijn voor Douane
en bedrijfsleven. In 2022 wordt een projectmanager aangesteld en wordt een
Projectteam Innovatie ingericht, die de eerste innovatieve initiatieven kunnen
uitwerken.

3.3.2

Verbetering Informatiepositie

Een van de prioriteiten uit het Strategisch Meerjarenplan (SMP) van de Douane is
het verbeteren van onze informatiepositie. Het moet ons helpen een meer datagedreven organisatie te worden. In 2021 is hiertoe het programma Verbetering
Informatiepositie gestart. Doel ervan is dat straks interne én externe data
eenvoudig, eenduidig en in samenhang kunnen worden ontsloten. Dit draagt bij
aan de gewenste uniformiteit van informatieproducten als analyses, rapportages,
dashboards en algoritmes. Verder moet het programma ertoe leiden dat we op
termijn minder data hoeven ophalen en verwerken. Dit doen we dan alleen op
momenten dat dit nodig is in het proces.
Het bonafide bedrijfsleven profiteert ook van deze beweging. Als we onze
informatiepositie verbeteren, kunnen we bij bewezen betrouwbare ondernemingen
compliance-gericht toezichthouden. En kunnen we veilige goederenstromen
uitzonderen van risicogericht fysiek toezicht.

Voor het verbeteren van onze informatiepositie is een goed ingericht
datafundament cruciaal. In 2022 ronden we het ontwerp hiervan af en starten we
de migratie naar een nieuw dataplatform en aangepaste informatieproducten.
De samenleving mag verwachten dat de Douane integer en vertrouwelijk omgaat
met de aan de organisatie beschikbaar gestelde data. Bovendien heeft de Douane
net als de rest van de wereld te maken met toenemende digitale dreiging,
waartegen we ons moeten wapenen. We nemen dan ook adequate maatregelen
om de beschikbaarheid, integriteit en vertrouwelijkheid van de dienstverlening
van de Douane te borgen en te garanderen. Dit houdt ook in dat we er alles aan
doen om blijvend te voldoen aan wet- en regelgeving en overheidskaders op het
gebied van integrale beveiliging en privacybescherming (waaronder de Algemene
Verordening Gegevensbescherming (AVG), de Baseline Informatiebeveiliging
Overheid (BIO), de Archiefwet en de wet politiegegevens (WPG)).

3.4

Dienstverlening

3.4.1

Dienstverlening aan Burgers en Bedrijven

De Douane vindt het belangrijk dat burgers en bedrijven de regels kennen en deze
eenvoudig kunnen naleven. Hierbij willen we hen zo goed mogelijk faciliteren.
Op die manier draagt onze dienstverlening bij aan de compliance van burgers
en bedrijfsleven. Momenteel zijn we onze visie op dienstverlening aan het
actualiseren. Dit doen we aan de hand van onder meer de uitgangspunten van de
Werkagenda publieke dienstverlening en uitvoering (en daaraan voorafgaande
trajecten). En ook de door onze gesprekspartners uit het Overleg Douane
Bedrijfsleven (ODB) genoemde verbeterpunten nemen we hierin mee.

17 

Douane Jaarplan 2022

Binnen onze diverse dienstverleningskanalen doen we structureel onderzoek naar
onze interactie met burgers en bedrijven. De resultaten van deze metingen willen
we in 2022 meer integraal gebruiken om onze dienstverlening te verbeteren.
Andere (meerjarige) acties staan genoemd in ons Actieplan digitalisering
dienstverlening Douane. Bijvoorbeeld het toevoegen van nieuwe functionaliteiten
aan het digitale portaal Mijn Douane, zoals voor het aanvragen van
accijnsvergunningen en voor het inplannen van bepaalde fysieke controles door
bedrijven. Wij informeren onze stakeholders over de voortgang op dit vlak.

3.4.2

Sturen en omgaan met risico’s

In het Strategisch Meerjarenplan Douane staat ook dat wij in de komende jaren
willen uitgroeien tot een risicovolwassen organisatie. Dit draagt bij aan een betere
focus, sturing, wendbaarheid en besluitvorming op elk organisatieniveau en helpt
ons bij het realiseren van onze doelen.
De weg naar professioneel en dynamisch risicomanagement (RM) zien wij als een
veranderproces van kleine stappen. Het belangrijkste element hierin is voor ons
de intern te voeren risicodialoog – als onderdeel van het onder 3.1.4 genoemde
programma Leiderschap en cultuur. De resultaten van deze risicodialogen en de
keuzes die er uit voortvloeien maken we expliciet en delen we. Maar we bespreken
onze risico’s en kansen ook met stakeholders buiten de Douane, zodat we net zo
goed zicht krijgen op andere (externe) perspectieven en deze kunnen meewegen.
Het MT Douane heeft in dit hele proces een belangrijke voorbeeldrol.

De Douane gaat in 2022 door met het vergroten van het risicobewustzijn en het
inrichten van het RM-proces. Onder leiding van onze Chief Risk Officer zullen
de taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden binnen dit proces meer
vorm krijgen. Datzelfde geldt voor de samenwerking op RM-gebied binnen de
Douane. RM wordt op steeds meer plekken in de organisatie gebruikt, en bij
steeds meer onderwerpen. Denk daarbij bijvoorbeeld aan integriteit, veiligheid
en Douane aantoonbaar in control. Zo ontstaat er gaandeweg meer samenhang
en wisselwerking tussen verschillende organisatieonderdelen en -niveaus, als
het gaat om kijken naar risico’s. Voorwaarde hiervoor is wel dat de Douane in
2022 professionele instrumenten voor GRC (Governance, Risk management
& Compliance) kan implementeren. In 2021 zijn hiervoor al belangrijke
voorbereidingen getroffen.
Met de vorming van de directie Financiën & Control (F&C) hoopt de Douane het
management beter te kunnen ondersteunen op dit vlak, en zo risicomanagement
duurzaam te verankeren in de organisatie.
Inhoudelijk zal het beleid nader worden ingevuld met onder meer een roadmap
voor de verdere ontwikkeling en inbedding van RM.

18 

Douane Jaarplan 2022

In de onderstaande tabel zijn per risico de maatregelen weergegeven.

Risico’s en beheersmaatregelen
Overkoepelende maatregelen
Maatregelen gericht op het voeren van regie om de gestelde doelen blijvend te realiseren
Plan opgesteld met groei naar risicovolwassen organisatie (ontwikkeling van risicomanagement)
Monitoren van de kwantitatieve doelstellingen/prestatie-indicatoren
Risicomanagement in samenhang strategisch, tactisch en operationeel niveau uitvoeren, ook binnen programma’s en projecten
Programmatische aansturing met een integrale aanpak van thema’s

Risico’s voortkomend uit externe
ontwikkelingen
Enorme toename aanbod van aangiftes leidt
tot knelpunten in de ICT en handhaving
Afstemming Douane – Bedrijfsleven en individuele
bedrijven over de gevolgen en implementatie van
de wijzigingen
Gelaagde en effectgerichte handhaving
Monitoren volumes, interventies waar nodig
Scenario ontwikkeling
Op zoek naar goede balans tussen uitvoering en
IT om volumegroei bij te houden (Digitale
Snelweg Douane)

Risico’s voortkomend uit interne organisatie
Onvoldoende slagen in tijdig werven en opleiden
van geschikte medewerkers
Koppelen strategisch personeelsplan aan formatie
en instroom
Anticiperend werven op uitstroom en competenties
Waar mogelijk verhogen capaciteit van werving,
selecteren en opleiden
Versneld en gericht opleiden
Verbeteren onboarding
Integriteitsincidenten
Versterken moreel vakmanschap/bewustwording en
nemen verantwoordelijkheid
Trainingen op dit gebied (als onderdeel van programma
leiderschap en cultuur)
Versterken screening (diverse onderdelen)
Versterken maatregelen op meest risicovolle functies

Ontbreken integrale inrichting en governance
van Gegevensmanagement
Datawerkorganisatie operationeel (t.b.v. integraliteit)
Opstellen integraal informatiebeleid (t.b.v. governance)
Ontwikkeling Douane Datafundament (opvolger
Enterpise Datawarehouse)
Ontwikkeling Basis Data Infrastructuur
Organisatiecultuur niet flexibel genoeg
Inspelen op onzekerheden
Interventiestrategie aanpassen, resultaatgericht
Verandering van gevraagde competenties
Leiderschaps- en cultuurprogramma gericht op
5 kernwaarden en 8 leiderschapskwaliteiten
Traditionele Eigen Middelen
(afdracht douanerechten aan de EU)
Analyse van en waar mogelijk verbeteren interne processen
Dialoog met de Commissie over de verwachtingen van
het handelen van de Douane
Inspanning samen met andere lidstaten om de regels
(‘Making Available Regulation’) omtrent de afdracht van
douanerechten aangepast te krijgen

19 

Douane Jaarplan 2022

3.5

Toezicht op de Grote geldstroom

De Douane int accijnzen en douaneafdrachten voor Nederland en Europa.
Dit noemen we bij elkaar de Grote geldstroom. In 2022 gaan we het interne
toezicht op dit belangrijke proces verder versterken. Het is van belang dat dit
toezicht op een verantwoorde manier wordt ingericht en uitgevoerd, mede met
het oog op het stijgende aantal financiële transacties door de wereldwijde groei
van de handel. In het kader van ordelijk en controleerbaar financieel beheer zullen
maatregelen worden genomen om nabetalingen en boetes in de toekomst zoveel
mogelijk te voorkomen, zoals beschreven in de Kamerbrief Afdracht Traditionele
Eigen Middelen van 1 december jl. (met kenmerk: 2021-0000239738).
De eerste effecten hiervan worden in 2022 merkbaar, als meer systemen zijn
aangesloten op de overdrachtsadministratie. Ook verloopt dan de afdracht van
de traditionele eigen middelen aan de Europese Unie volledig geautomatiseerd.
Bovendien wordt eind 2022/begin 2023 het huidige aangiftesysteem van de
Douane (AGS) vervangen door een nieuw systeem, dat ook is aangesloten op de
overdrachtsadministratie. De financiële stroom van de aangiftes die via dit systeem
lopen wordt daarmee beter controleerbaar.

Als bijlage bij dit jaarplan vindt u het Strategisch Meerjarenplan Douane 2020-2025.

20 

Douane Jaarplan 2022

Colofon
Dit is een uitgave van Douane Nederland
December 2021