Ministerie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid

TER BESLISSING

Aan

Minister van SZW

•
Datum
15 juni 2023

nota

0
Alternatieve vormgeving arbeidscommissie door
versterking van bestaande organisaties

Aanleiding
•
In het rapport van het Aanjaagteam Roemer is o.a. de aanbeveling
opgenomen de toegang tot het recht voor arbeidsmigranten te verbeteren
door laagdrempelige geschilbeslechting in de vorm van een
arbeidscommissie (á la de huurcommissie).
•
In eerdere fase is met u mondeling gesproken over de koers van de
vormgeving van de arbeidscommissie, naar aanleiding van de kamerbrief
over het "Onderzoek naar effectuering van arbeidsrecht vanuit het
perspectief van de werknemer" van I&O research. U heeft toen positief
geoordeeld over de uitwerking van een andere vormgeving - namelijk
door bestaande organisaties en structuren te versterken - als alternatief
voor een gesc i en •mmis ie in ie vorm van een ZBO). Dit ook mede in
het licht van het gebrek aan draagvlak bij sociale partners en de Raad
voor de rechtspraak voor het oprichten van een nieuwe organisatie. Toen
is besloten de optie van één commissie wel nog boven de markt te
houden. 1//i
In de voortgangsbrief over het arbeidsmarktpakket heeft u
•
voorgesorteerd op de mogelijkheid de toegang tot het recht op adequate
wijze te verbeteren door bestaande organisaties en structuren te
versterken.
•
De afgelopen periode hebben we onderzocht hoe de verbeterde toegang
tot het recht bij arbeidszaken effectief, praktisch en met draagvlak van de
diverse stakeholders in concreto vorm kan worden gegeven. Deze nota is
de weerslag van dat traject.

Onze referentie
2023-

Bijiage(n)
1

liuut ~A/ikair(A

((.4.,

41

Cu "do,
d&
, ~wij"

Gevraagd besluit
Bent u akkoord met ons voorstel tot verbetering van de toegang tot het recht,
zoals hieronder uiteengezet?
I.

Wij stellen voor de verbetering van de toegang tot het recht in te
richten als een aaneensluitend pakket van ondersteuning van de
rechtszoekende dat bestaat uit drie componenten: (1)
informatievoorziening; (2) adviesverlening aan rechtszoekenden (met
mo
''kheid van doorverwijzing naar bemiddeling en rechtsbijstand);
er
i.agdrempelige geschilbeslechting via de kantonrechter, die op'
dit moment wordt uitgewerkt middels een AMvB door MIN J&V.
a)

II.

Daarnaast adviseren wij de verbetering van de toegang tot het recht
vorm te geven door versterking van bestaande organisaties en hun
onderlinge samenwerking, en géén nieuw organisatre-Vddr

Pagina 1 van 6

geschilbeslechting op te richten (zoals een zelfstandig bestuursorgaan
(ZBO)).
III.

Zoals al eerder met u besproken is ons advies de verbetering van de
toegang tot het recht te verbreden naar andere kwetsbare
wérknemers (dus niet alleen arbeidsmigranten).

IV.

Vanuit werkgeverszijde komt het (overigens lichte) geluid ook
arbeidszaken van• (kleine) werkgevers toegang te geven tot de nieuwe
eenvoudigere laagdrempelige procedure die door J&V bij de
kantonrechter wordt opgetuigd. Advies is hier niet in mee te gaan, en
de AMvB qua arbeidszaken alleen te richten op werknemers.

Datum
15 juni 2023

V.

0eA4,0
Toelichting
Hieronder volgt per beslispunt specifiek een toelichting. Desgewenst treft u in
bijlage I meer informatie over de betreffende aanbeveling van het Aanjaagteam,
het onderzoek van I&O over de effectuering van arbeidsrecht, de positie van
sociale partners, het Juridisch Loket en de Raad voor de Rechtspraak.

svt kki4r1,a, 2x

Beslispunt I - aaneensluitend pakket
Strikt genomen is voor de uitvoering van de specifieke aanbeveling van Roemer
over het verbeteren van de toegang tot het recht, de inrichting van laagdrempelig
geschilbeslechting afdoende. We menen echter dat betere toegang tot het recht
voor arbeidsmigranten en andere kwetsbare groepen onvoldoende gestalte krijgt
als alleen gericht wordt op geschilbeslechting. Uit het onderzoek van I&O research
"Onderzoek naar effectuering van arbeidsrecht" blijkt o.a. dat de noodzaak om
toegang tot het recht te verbeteren niet alleen in de (latere) fase van
geschilbeslechting speelt, maar juist ook in eerdere fase van een zich mogelijk
ontwikkelend conflict. Juist in die fase is er behoefte aan goede informatie,
praktische hulp en (juridisch) advies. Gezien dit onderzoek, overleggen met J&V,
het Juridisch Loket, de Raad voor de Rechtspraak en gesprekken met andere
stakeholders is het advies de toegang tot het recht niet te beperken tot
geschilbeslechting en de verbetering voor de toegang tot het recht in te vullen
met een breed samenhangend en aaneensluitend pakket bestaande uit drie
componenten:
1. Informatievoorziening, zowel in generieke zin voor de gehele doelgroep
als voor individuele rechtszoekenden. Hoewel de inhoud van beide vormen
van informatievoorziening grotendeels overeenkomt, verschillen ze vooral
in de wijze waarop de doelgroep wordt bereikt. De- informatievoorziening
heeft ook de functie arbeidsmigranten dé weg te wijzen naar de juiste
instanties.
2. Advies, hulp, uitleg. Hieronder wordt verstaan het geven van
eenvoudige juridische adviezen, uitleg bij de arbeidsrechtelijke rechten en
plichten van de rechtszoekende, het analyseren en verduidelijken van het
probleem en adviseren over wat in de situatie van de rechtzoekende de
meest effectieve route is om aan zijn/haar recht te komen.
3. Laagdrempelige geschilbeslechting. Als het niet mogelijk is een
conflict in een eerdere fase op te lossen, kan geschilbeslechting aan de
orde zijn. Doel daarbij is een juridisch bindende uitspraak. Met het oog op
de verbetering van de toegang tot het recht is het in dat geval van belang

Pagina 2 van 6

dat de voorziening laagdrempelig en voldoende toegankelijk is en gepaard
gaat met een eenvoudige procedure met een korte doorlooptijd.

Beslispunt II - versterking bestaande organisaties
De keuze om de verbetering van de toegang tot het recht vorm te geven door
bestaande organisaties te versterken is - op hoofdlijnen - in eerdere fase
mondeling met u besproken
In de
voortgangsbrief over het arbeidsmarktpakket heeft u ten aanzien van de
aanbeveling van het Aanjaagteam richting TK reeds aangegeven ter verbetering
van de toegang tot het recht ook de mogelijkheid te onderzoeken bestaande
organisaties te versterken op draagvlak en effectiviteit. In de tussentijd hebben
we in vervolg op uw positieve reactie deze oplossing dieper onderzocht op
draagvlak, effectiviteit, samenwerkingsmogelijkheden, volwaardigheid van dit
alternatief, duurzaamheid van de oplossing en dergelijke. Alles overwegend komt
de optie van het versterken van bestaande organisaties het beste uit de bus.
Vooral relevant daarin is dat deze optie als voordeel heeft dat de verbetering van
de toegang tot het recht niet beperkt is tot geschilbeslechting alleen, maar ook
helpt andere knelpunten te verminderen in de toegang tot het recht (door
(toegang tot) informatievoorziening en (toegang tot) advies). Deze oplossing
beoogt daarmee ook de knelpunten voor de toegang tot het recht die uit het
onderzoek van I&O research naar voren komen te verminderen. Ook levert deze
optie in geval van geschil een executoriale titel op voor de werknemer; zij kan
haar recht effectueren, ook als de werkgever niet meewerkt (dit i.t.t. de
geschillencommissie als ZBO; dan is in die situatie eerst nog een gang naar de
rechter nodig). Ook heeft de optie van versterking van bestaande organisaties die
ook gericht is op informatie en advies beduidend meer draagvlak bij sociale
partners; zij verzetten zich stevig tegen één op te richten nieuwe organisatie voor
arbeidsgeschillen. Voor meer informatie over de voor- en nadelen van de opties
"versterken bestaande organisaties" versus "één nieuw op te richten organisatie":
zie bijlage II.

Datum
15 juni 2023

Onze referentie
2023

Ons advies is in deze fase van het traject definitief voor de vormgeving van
versterking van bestaande organisaties te gaan. Dit levert meer duidelijkheid op
in de brief aan de Kamer en vergemakkelijkt het verdere implementatietraject.
Voor de concrete vormgeving van een samenhangend aaneensluitend pakket ter
verbetering van de toegang tot het recht door bestaande organisaties te
versterken adviseren we het volgende:
a. Voor de component informatievoorziening: In de bredere uitvoering
van de aanbevelingen van het Aanjaagteam wordt de
informatievoorziening en dienstverlening aan arbeidsmigranten versterkt.
De website www.workinnl.nl is daarvan een voorbeeld. Daarnaast worden
vanaf de zomer in Brabant verschillende migratie-informatiepunten
opgericht. Vanuit SZW besteden we daarnaast in 2023 specifiek aandacht
aan het breder coordineren van de informatievoorziening (wie doet wat op
welk niveau?) en willen we ervoor zorgen dat informatie arbeidsmigratie
daadwerkelijk bereikt. In verband met goede informatievoorziening over
waar iemand terecht kan die een probleem heeft met zijn werkgever
wordt hier specifiek op aangesloten, vooral ook in verband met goede
doorgeleiding naar andere instanties en organisaties. Daarbij kan wat
arbeidszaken betreft o.a. gedacht worden aan het Juridisch Loket,
vakbonden en het UWV.
b. Voor de component advies, hulp, uitleg: Na een aantal gesprekken
met verschillende organisaties menen we dat het uitbouwen van de
Pagina 3 van 6

samenwerking met het Juridisch Loket vruchtbare mogelijkheden biedt
om de toegang tot het recht voor kwetsbare werknemers te versterken.
Het gaat dan (naast informatie) vooral ook om de advies- en
hulpcomponent. Taken van het Juridisch Loket zijn: het geven van
eenvoudige juridische adviezen, het uitleggen van de rechten en plichten
van de rechtszoekende, het analyseren en verduidelijken van het
probleem en adviseren over wat in de situatie van de rechtzoekende de
meest effectieve route is om aan zijn/haar recht te komen. Het Juridisch
Loket biedt in de concrete situatie van de rechtszoekende zelf afdoende
hulp of verwijst waar nodig door. Het Juridisch Loket reageert enthousiast
op een mogelijk nauwere samenwerking. Momenteel zet het Juridisch
Loket ook in op verbetering van de toegankelijkheid. De doelgroep van
kwetsbare werknemers past goed in hun doelgroep: Het Loket biedt hulp
en advies aan mensen met een laag inkomen. Wat arbeidsmigranten
betreft, wordt daarbij onder andere gedacht aan het aanbieden van hulp
en advies in de taal van de doelgroep.

Datum
15 juni 2023
Onze referentie
2023-

Ook andere organisaties spelen een rol in de hulpverlening. Denk aan de
vakbonden waar mensen terecht kunnen voor algemene informatie en
voor leden ook voor specifieke adviezen, hulp en vertegenwoordiging in
rechte. Ook kunnen mensen terecht bij het UWV. Dergelijke organisaties
worden uiteraard ook betrokken bij de verdere vormgeving, zodat zij in
concreto goed aangehaakt zijn bij dit aaneensluitend pakket. Zo kan in de
informatievoorziening verwezen worden naar de vakbond en naar het
UWV en kan het Juridisch Loket in voorkomende gevallen verwijzen naar
de vakbonden. Sociale partners brengen in hun voorstel ook het Juridisch
Loket onder de aandacht.
oor de component laagdrempelige geschilbeslechting: De
ijdelijke experimentenwet rechtspleging (van J&V) maakt het mogelijk
om bij algemene maatregel van bestuur (AMvB) tijdelijk af te wijken van
het civiele procesrecht door het uitvoeren van een experiment. De
Minister voor Rechtsbescherming werkt momenteel aan een AMvB voor de
inrichting van een experiment met de nabijheidsrechter. Doel van het
experiment met de nabijheidsrechter is de toegang tot de rechter te
verbeteren, waardoor het - dat is de intentie - voor de rechtszoekende
laagdrempeliger en eenvoudiger zou moeten zijn om zijn recht te halen.
Door in een aantal kantongerechten eerst ervaring op te doen met een
nieuwe werkwijze in een dergelijk experiment, kan beoordeeld worden of
de werkwijze inderdaad eenvoudiger en laagdrempeliger voor de
rechtszoekende is. Als het experiment bij evaluatie succesvol blijkt kan dit
worden omgezet in wetgeving.
Advies is aan te sluiten bij deze AMvB over de nabijheidsrechter. Dit kan
door zaken die gaan over vorderingen van werknemers uit hoofde van de
arbeidsovereenkomst onder de reikwijdte van de AMvB te brengen. Met
ambtelijk J&V en met de Raad voor de Rechtspraak is deze optie uitvoerig
verkend; de (ambtelijke) reactie is positief. Met sociale partners is het
experiment op hoofdlijnen mondeling besproken. De reactie was mild
positief. Zij noemen in hun voorstel zelf ook dit experiment. Ook sluit het
aan bij hun lijn één nieuw op te richten geschillencommissie niet te
wensen.
De Minister voor Rechtsbescherming is voornemens de AMvB in
september in internetconsultatie te doen. Indien u akkoord bent, zetten
we in op uw betrokkenheid bij de AMvB, ook in het licht van uw
verantwoordelijkheid voor betreffende aanbeveling van Roemer.

Pagina 4 van 6

Vf

Beslispunt III - verbreden naar kwetsbare werknemers
Uit het onderzoek van I&O-research blijkt dat de mensen die knelpunten in de
toegang tot het recht ervaren een bredere groep is dan alleen arbeidsmigranten.
Flexwerkers, laagbetaalde werknemers èn arbeidsmigranten zijn vaak niet op de
hoogte van hun rechten en kunnen hun rechten moeilijker effectueren. Bovendien
kan het enkel richten op nationaliteit verboden onderscheid opleveren. Bij de
aanbieding van het onderzoek aan de Kamer en in de voortgangsbrief heeft u hier
al op gewezen. In de uitwerking betekent dit dat de informatievoorziening die
naar aanleiding van andere aanbevelingen van Roemer al is opgezet en vooral
gericht is op arbeidsmigranten, ook geschikt is voor andere kwetsbare groepen en
daarop gericht kan worden. Wat betreft de advies- en hulpfunctie: Het Juridisch
Loket is wat betreft hulp en advies gericht op mensen met een laag inkomen.
Daarbij zal worden aangesloten. Wat betreft de geschilbeslechting: Deze is
toegankelijk voor alle werknemers. Daarbij betreft de vergemakkelijking van de
toegankelijkheid vooral dat het proces laagdrempeliger en eenvoudiger wordt
ingericht.

Datum
15 juni 2023

Onze referentie
2023-

Beslispunt IV - arbeidszaken van werkgevers
Vanuit werkgeverszijde komt het (overigens lichte) geluid ook arbeidszaken van
(kleine) werkgevers toegang te geven tot de eenvoudigere laagdrempelige
procedure van de AMvB. Advies is hier niet in mee te gaan, en de AMvB qua
arbeidszaken alleen te richten op werknemers (en het ontslagrecht sowieso buiten
de laagdrempelige eenvoudige procedure van de AMvB te houden). Dit, om de
volgende redenen:
Roemer en het I&O-onderzoek zijn erop juist op gericht kwetsbare
werknemers betere toegang te geven tot het recht. Hoewel anders
vormgegeven is dat nog steeds het doel van deze exercitie.
Bij vorderingen van werkgevers gaat het vooral om zaken betreffende
•
ontbinding van de arbeidsovereenkomst. Omdat ontslagzaken te
ingrijpend zijn en zich niet lenen voor een eenvoudige snelle procedure
met beperkte stukkenwisseling, is het advies dergelijke arbeidszaken
e buiten het experiment te houden.
Vorderingen ter ontbinding van de arbeidsovereenkomst zijn
•
verzoekschriftprocedures. Die zijn ook nu al eenvoudiger qua toegang dan
de complexere dagvaardingsprocedures. Met het experiment beoogt J&V
vooral de dagvaardingsprocedures vereenvoudigen.
Steun bij J&V en de Raad voor de Rechtspraak voor het alleen opnemen
•
van werknemerszaken.

•

Lopend traject/onderhandelingen met sociale partners

Pagina 5 van 6

Vervolgstappen en planning

Datum
15 juni 2023

In de voortgangsbrief en in het debat daarover heeft u aan de Kamer
gecommuniceerd de brief over de vormgeving van de arbeidscommissie voor de
zomer te sturen. Om een aantal redenen is verzending voor de zomer geen optie:
•
Zoals eerder aan u gecommuniceerd gaat het traject over de
arbeidscommissie in nauwe afstemming met J&V, ook wat betreft de
planning. De meest logische volgorde is eerst hun brede algemene brief
over innovatie en maatschappelijk effectieve rechtspraak waarin zij naast
legio andere onderwerpen in zeer algemene zin de AMvB willen
vermelden, daarna uw brief over de vormgeving waarin u kunt bouwen op
de brief van J&V en kunt aangeven arbeidszaken in de AMvB op te willen
nemen (deze info is dan nieuw voor de Kamer), en vervolgens de AMvB in
internetconsultatie. De brief van JenV is nog (net) niet uit en J&V mikt nu
(ambtelijk) op september voor de internetconsultatie.
•
Voor dit traject kon/kan slechts beperkt capaciteit worden ingezet, mede
ook gezien de wetstrajecten LDBZ en CP die deels ook in dit team zijn
belegd, en vanwege vertrek van mensen (per september is het team weer
compleet).

Onze referentie
2023-

Krachtenveld
•
•
•

Afgestemd met J&V, Juridisch Loket, Raad voor de Rechtspraak.
De algemene lijn is afgestemd met sociale partners in de Stichting voor de
Arbeid en daar positief beoordeeld.
Op onderdelen is deze lijn besproken met andere organisaties, waaronder
het UWV, geschillenorganisaties, de pilot in Brabant, e.d.

Strategie en proces
•
•
•

De concept-Kamerbrief wordt in de regiegroep voorgelegd aan sociale
partners. Verder ook voor akkoord aan J&V en het Juridisch Loket.
De AMvB is primair van J&V. Hij wordt in nauwe samenwerking met de
Raad voor de Rechtspraak en SZW opgesteld.
Sociale partners zijn mondeling geïnformeerd over wat de AMvB beoogt te
regelen. Ook zijn zij geïnformeerd dat als J&V hem in internetconsultatie
doet, zij bericht worden.

Bijlagen
Volgnummer Naam

Actie

1

Ter informatie (niet
verzenden)

1

Informatie

Pagina 6 van 6