Factsheet 2012-5

Nazorgproblematiek 18- t/m
26-jarige gedetineerden
Auteurs: G. Weijters & S. Noordhuizen
2012

Aanleiding
Met ingang van 1 januari 2012 is de Wet werk en
bijstand (WWB) veranderd. Jongeren tot 27 jaar die
in 2012 een bijstandsuitkering aan willen vragen,
moeten eerst vier weken actief op zoek naar werk
of een opleiding. Als jongeren na vier weken geen
werk of opleiding hebben gevonden, kunnen ze een
bijstandsuitkering aanvragen.
Deze nieuwe regels maken het voor jongeren in
detentie extra lastig om te zorgen dat zij op het
moment dat hun detentie erop zit een vorm van
inkomen hebben. In het kader van de nazorg aan

(ex-)gedetineerden, zoals geformuleerd in het
samenwerkingsmodel nazorg, wordt er juist naar
gestreefd dat gedetineerden na afloop van hun
detentie een vorm van inkomen hebben. De nieuwe
WWB maakt het dus lastiger om aan alle doelen van
het nazorgbeleid te voldoen.
Om inzicht te krijgen hoe problematisch de nieuwe
WWB kan zijn voor het nazorgbeleid voor jongeren,
wordt in deze factsheet een nadere beschrijving
gegeven van de problematiek op inkomensgebied
van 18- tot en met 26-jarige gedetineerden. Hierbij
is vooral aandacht voor de problematiek op inkomensniveau bij de start van de detentie en als de
gedetineerde vrijkomt uit detentie. Ter indicatie van
de problematiek van 18- tot en met 26 jarige gedetineerden zal een vergelijking gemaakt worden met
gedetineerden van 27 jaar en ouder.

Box 1 Belangrijkste bevindingen
•

•

Uit dit onderzoek blijkt dat de aanpassingen van de WWB problematisch zullen zijn voor een aanzienlijk
deel van de 18- tot en met 26-jarige gedetineerden. Van deze groep heeft namelijk 13,1% geen inkomen
en geen huisvesting voor detentie. Verder had 18,6% van de jongeren die een inkomen hadden voor
detentie een bijstandsuitkering. De kans is groot dat deze jongeren na detentie (opnieuw) een bijstandsuitkering aan zullen willen vragen, maar door de aangepaste regels van de WWB zullen zij hier niet direct
recht op hebben.
Ten slotte is het opvallend dat schulden vaker voorkomen onder jongeren die voor detentie een
bijstandsuitkering ontvingen dan onder jongeren die voor detentie een inkomen uit arbeid hadden.

Ministerie van Veiligheid en Justitie | WODC

Factsheet 2012-5 | 1

Aanpak
Om de inkomensproblematiek van gedetineerden te
beschrijven, maken we gebruik van gegevens die in
het kader van de Monitor Nazorg Ex-gedetineerden
zijn verzameld. In deze monitor ligt de focus op het
beschrijven van de situatie van gedetineerden op een
vijftal leefgebieden, te weten inkomen, huisvesting,
schulden, identiteitsbewijs en zorg. Voor een uitgebreide beschrijving van de gebruikte gegevens, de
operationalisering van de begrippen en de beperkingen van de data verwijzen we naar Noordhuizen en
Weijters (2012).
Tabel 1 Achtergrondkenmerken gedetineerden:
18- t/m 26-jarigen (N=3.079) versus
oudere gedetineerden (N=6.611) (%)
18 t/m 26 jaar

27 jaar en ouder

Man

94,0

92,4*

Vrouw

6,0

7,6*

Nederland

70,3

60,9*

Turkije

1,0

2,9*

Marokko

3,8

5,1*

Suriname

3,2

8,4*

5,9

7,9*

Geslacht

Geboorteland

Nederlandse Antillen en
Aruba
Overig westers

7,3

7,7

Overig niet-westers

8,6

7,1*

Burgerlijke staat
Geregistreerd partner

2,2

14,5*

Geen geregistreerd partner

97,8

85,5*

2 weken tot 1 maand

30,8

31,8

1 tot 3 maanden

29,6

29,0

3 tot 6 maanden

18,9

15,9*

6 maanden of meer

20,8

23,3*

Detentieduur

* Significant verschil (p<0,05) tussen 18-26 jarigen en 27 jaar en ouder

Onderzoeksgroep
De monitor nazorg ex-gedetineerden brengt de situatie op de leefgebieden in kaart voor gedetineerden
die tot de doelgroep van het nazorgbeleid behoren.
De doelgroep betreft alle gedetineerde burgers van
18 jaar en ouder met een geldige verblijfstatus die
na een verblijf in een Nederlandse penitentiaire inrichting (PI), terugkeren naar een Nederlandse gemeente. Voor dit onderzoek naar de inkomensproblematiek van gedetineerden maken we gebruik van de
gegevens uit de derde meting van de monitor nazorg. De onderzoeksgroep bestaat uit (ex-)gedeti-

2 | Factsheet 2012-5

neerden die tussen 1 juli 2010 en 30 november 2010
een PI hebben verlaten en hierbij gaat het in totaal
om 9.690 personen.
In tabel 1 staat een aantal achtergrondkenmerken
weergegeven van 18- tot en met 26-jarige gedetineerden vergeleken met dezelfde kenmerken van
oudere gedetineerden. Hierbij vallen twee verschillen
op: ten eerste zijn jongere gedetineerden vaker in
Nederland geboren dan oudere gedetineerden. Waarschijnlijk is dit verschil te verklaren doordat onder
jongere gedetineerden meer allochtonen van de
tweede generatie voorkomen dan onder oudere
gedetineerden. Tot de tweede generatie allochtonen
worden namelijk personen gerekend die geboren zijn
in Nederland, maar van wie een van de ouders in het
buitenland is geboren. Het tweede verschil is niet zo
verrassend: jongere gedetineerden hebben minder
vaak een geregistreerd partner dan oudere gedetineerden.
Resultaten
Inkomen
Voor detentie heeft 63,8% van de gedetineerden
jonger dan 27 jaar een inkomen. In tabel 2 staat het
soort inkomen weergegeven van de gedetineerden
die voor detentie een inkomen had. Het blijkt dat
jongere gedetineerden voor detentie relatief vaak
een inkomen uit arbeid hadden. Verder blijkt nog
dat 18,6% een bijstandsuitkering had voor detentie
en dat 12,3% van de jongere gedetineerden studiefinanciering ontving voor detentie. Bij ontslag uit detentie heeft 58,4% van de 18- tot en met 26-jarige
gedetineerden een inkomen.
Voor de situatie bij ontslag uit detentie is helaas
geen informatie beschikbaar over het soort inkomen
waarover een gedetineerde beschikt.
Ten slotte kijken we nog naar veranderingen die
tijdens detentie op kunnen treden op inkomensgebied. Daarbij gaat het om het verkrijgen of verliezen
van inkomen. Met ‘verkrijgen’ doelen we op de gedetineerden die voor detentie geen inkomen hadden en die bij ontslag uit detentie wel over een
inkomen kunnen beschikken. Over ‘verliezen’ van
een inkomen tijdens detentie spreken we als een
gedetineerde voor detentie wel een inkomen had en
bij ontslag uit detentie niet meer over een inkomen
beschikt.
Van de groep 18- tot en met 26-jarige gedetineerden
die voor detentie geen inkomen had, verkrijgt 23,7%
een inkomen tijdens detentie. Ruim drie kwart van
de gedetineerden die voor detentie geen inkomen
had, heeft ook bij ontslag uit detentie geen inkomen.

Ministerie van Veiligheid en Justitie | WODC

Van de 18- tot en met 26-jarige gedetineerden die
voor detentie een inkomen hadden, verliest ongeveer
21% dit tijdens detentie. Ruim drie kwart van de
gedetineerden beschikt dus zowel voor als direct na
detentie over een vorm van inkomen.
Tabel 2 Soort inkomen voor detentie (%)
18 t/m 26 jaar

27 jaar en ouder

44,7

35,4*

18,6

39,4*

WIA-/WAJONG-uitkering

17,6

16,4*

AOW en/of pensioen

0,0

1,6*

Eigen bedrijf

1,7

3,1*

Studiefinanciering

12,3

0,4*

Anders

5,0

3,7

Inkomen uit arbeid
Bijstandsuitkering bij
gemeente

*

Significant verschil (p<0,05) tussen 18-26 jarigen en 27 jaar en ouder.

Huisvesting
Voor degenen die voor detentie geen inkomen hebben, is het interessant om ook naar hun huisvestingssituatie te kijken. Veel jongeren wonen nog bij
hun ouders en kunnen door hen onderhouden worden. In die gevallen is het minder problematisch als
een jongere zelf geen inkomen heeft, ervan uitgaande dat de ouders een inkomen hebben.
Het blijkt dat van de jongeren die geen inkomen
hadden voor detentie 63,8% wel huisvesting heeft
voor detentie. Dit betekent dat van de totale groep
gedetineerden van 18- tot en met 26 jaar 13,1%
geen inkomen èn geen huisvesting heeft voor
detentie.
Tabel 3 Soort huisvesting voor detentie van
gedetineerden zonder inkomen voor
detentie (%)
18 t/m 26 jaar

27 jaar en ouder

Eigen woning

0,4

2,5*

Huurwoning

10,2

23,6*

Inwonend bij familie

70,1

31,4*

13,3

23,6*

2,6

8,6*

Inwonend bij vrienden of
kennissen
Kamer bij particulier
Maatschappelijke opvang

1,5

5,4*

Andere huisvesting

1,9

4,9*

*

Significant verschil (p<0,05) tussen 18-26 jarigen en 27 jaar en ouder.

In tabel 3 staat het soort huisvesting voor detentie
weergegeven van de gedetineerden die voor detentie
geen inkomen hadden, maar wel huisvesting. Hierbij

Ministerie van Veiligheid en Justitie | WODC

valt op dat de meerderheid (70,1%) van deze groep
inderdaad bij familie woonde. Verder woonde 13,3%
van deze jongeren bij vrienden in en had 10,2% een
huurwoning.
Het is waarschijnlijk dat gedetineerden die inwonen
bij familie door hen onderhouden worden. Dit maakt
het probleem dat men geen (eigen) inkomen heeft
iets minder nijpend.
Schulden
Ten slotte kijken we in deze factsheet nog naar de
situatie op het gebied van schulden van 18- tot en
met 26-jarige gedetineerden. Van de jongeren die
geen inkomen had voor detentie, had 71,5% schulden. Van de jongeren met een inkomen had een
iets kleiner deel schulden, namelijk 66,9%. Ter
vergelijking: onder gedetineerden van 27 jaar en
ouder komen schulden vaker voor. Van deze groep
heeft ongeveer drie kwart (75,3%) schulden voor
detentie.
Van de jongere gedetineerden met schulden zit
11,8% voor detentie in de schuldhulpverlening. Wat
verder opvalt, is dat jongere gedetineerden die voor
detentie een bijstandsuitkering ontvangen 83,8%
schulden heeft, terwijl van de jongere gedetineerden
met een inkomen uit arbeid voor detentie ‘slechts’
61,3% schulden heeft.
Conclusie
In deze factsheet geven we meer inzicht in de inkomensproblematiek van 18- tot en met 26-jarige
gedetineerden. Dit aangezien per 1 januari 2012 de
WWB is veranderd en jongeren pas na vier weken
naar werk of een opleiding gezocht te hebben, in
aanmerking komen voor een bijstandsuitkering.
Uit dit onderzoek blijkt dat jongere gedetineerden
weliswaar vaker geen inkomen hebben voor detentie
dan ouderen, maar dat dit enigszins genuanceerd
kan worden doordat een groot deel bij familie woont.
Verder blijken jongere gedetineerden die wel een
inkomen hebben voor detentie dit vaker te hebben
uit arbeid dan oudere gedetineerden.
Al met al lijkt het erop dat jongere gedetineerden
minder vaak dan oudere gedetineerden direct na
detentie een beroep zullen doen op een bijstandsuitkering. Overigens zal nog een behoorlijk deel van
de 18- tot en met 26-jarigen een beroep doen op de
bijstand na detentie. Zo heeft namelijk 13,1% van de
jongere gedetineerden geen inkomen en geen huisvesting voor detentie. Verder heeft 18,6% van de
jongeren met een inkomen voor detentie een bijstandsuitkering. De kans is groot dat deze jongeren

Factsheet 2012-5 | 3

na detentie opnieuw een bijstandsuitkering aan zullen willen vragen om aan inkomen te komen. Ten
slotte is het opvallend dat schulden vaak voorkomen
onder jongeren die voor detentie een
bijstandsuitkering ontvingen. Deze bevinding maakt
het interessant om in volgend onderzoek te kijken
naar het daadwerkelijke effect van de aanpassing
van de WWB op de inkomens- en schuldensituatie
van jongeren.

Literatuur
Noordhuizen, S. & Weijters, G. (2012). Derde meting
van de monitor nazorg ex-gedetineerden. Den
Haag: WODC. Cahier 2012-13.
VNG & Ministerie van Veiligheid en Justitie (2011).
Samenwerkingsmodel Nazorg volwassen (ex-)gedetineerde burgers: Actualisatie 2011. Den Haag:
VNG.

Deze reeks omvat korte verslagen van onderzoek dat door of in opdracht van het WODC is verricht.
Opname in de reeks betekent niet dat de inhoud het standpunt van de Minister van Veiligheid en Justitie
weergeeft.
Alle rapporten van het WODC zijn gratis te downloaden van www.wodc.nl.

4 | Factsheet 2012-5

Ministerie van Veiligheid en Justitie | WODC