Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

26 834

Socialeverzekeringspositie van grensarbeiders

Nr. 45

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 2 juli 2019
De vaste commissie voor Financiën heeft een aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over de brief van 14 januari 2019 over het antwoord op vragen
van het lid Omtzigt zoals gesteld tijdens het algemeen overleg inzake de
belasting- en sociale zekerheidspositie van grensarbeiders van
26 september 2018 (Kamerstuk 26 834, nr. 43).
De vragen en opmerkingen zijn op 8 maart 2019 aan de Minister van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid voorgelegd. Bij brief van 1 juli 2019
zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Anne Mulder
Adjunct-griffier van de commissie,
Freriks

kst-26834-45
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 26 834, nr. 45

1

I Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van het
CDA
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de brief
van de Minister over de belasting- en sociale zekerheidspositie
van grensarbeiders.
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister wat hij ervan vindt dat
verzekeraars buitenlandse werkgevers die een Nederlandse verzuimverzekering willen vanwege hun doorbetalingsverplichtingen bij ziekte in
Nederland kunnen weigeren. Is dit toegestaan onder de Europese vrijheid
van vestiging of vrijheid van dienstverlening? De buitenlandse werkgever
waarvan de werknemer grotendeels in Nederland werkzaam is, is namelijk
vergelijkbaar met een Nederlandse werkgever. Zijn er goede gronden voor
verzekeraars om deze buitenlandse werkgevers te weigeren? Kunnen deze
werkgevers geholpen worden aan verzekeraars die wel buitenlandse
werkgevers accepteren? De leden van de CDA-fractie vrezen namelijk dat
als buitenlandse werkgevers zich niet of nauwelijks kunnen verzekeren zij
kunnen besluiten om minder activiteiten in Nederland uit te voeren.
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister of zij uit onderhavige brief
moeten opmaken dat er geen oplossing zal komen bij de heronderhandeling van Verordening 883/2004 voor het probleem van de dubbel (of
juist te weinig) betaalde zorgpremies wanneer het woonland de
zorgpremie uit de algemene middelen betaalt en het (voormalige)
werkland de zorgpremies deels financieren met een premie of juist
andersom. Kan de Minister aangeven wat hij hiervan vindt? Is hij bereid
om op Europees niveau te blijven streven naar een oplossing voor dit
probleem? Zijn er mogelijkheden om met de woonlandfactor deze
dubbele betaling van zorgkosten (via premie en belastingen) te mitigeren?
De leden van de CDA-fractie hebben ook nog een andere vraag over de
fiscale en sociale gevolgen voor grensarbeiders. Omdat sociale zekerheidsstelsels in elk land verschillen, kan het enorme financiële gevolgen
hebben als een inwoner over de grens gaat werken. Deze leden wijzen
daarbij op de volgende situatie: een alleenstaande moeder, inwoner van
Nederland, gaat in Duitsland werken en verdient daar € 20.000. Daardoor
ontvangt de Nederlandse moeder geen kinderbijslag en kindgebonden
budget meer, maar Duits Kindergeld. Kan de Minister aangeven wat de
financiële gevolgen hiervan zijn wanneer de moeder één, twee, drie dan
wel vier kinderen heeft? Hoe verhoudt dit zich tot de financiële gevolgen
voor eenzelfde Nederlandse inwoner die wel een toeslagpartner heeft?
II Reactie van de Minister
De leden van de CDA-fractie hebben naar aanleiding van mijn brief van
14 januari jl. een aantal aanvullende vragen gesteld. Onderstaand
beantwoord ik deze vragen. De vragen inzake de zorgpremies beantwoord
ik namens de Minister van Medische Zorg en Sport.
Verzuimverzekering voor buitenlandse werkgevers
De leden van de CDA-fractie vrezen dat er strijdigheid is met de Europese
vrijheid van vestiging of vrijheid van dienstverlening indien Nederlandse
verzekeraars buitenlandse werkgevers weigeren voor een verzuimverzekering. Zij vernemen daarbij graag of buitenlandse werkgevers geholpen
kunnen worden aan een verzekeraar die hen accepteert als klant voor een
verzuimverzekering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 26 834, nr. 45

2

Ik wil vooropstellen dat buitenlandse werkgevers niet in alle gevallen
geweigerd worden voor een verzuimverzekering. In mijn brief van
14 januari jl. heb ik uw Kamer reeds geïnformeerd dat het voor in het
buitenland gevestigde werkgevers mogelijk is om het risico van de
loondoorbetalingsverplichting te verzekeren. Dit betreft echter een private
vrijwillige verzekering. Gezien dit private karakter bepaalt de verzekeraar
of een (buitenlandse) werkgever wordt geaccepteerd.
De Europese vrijheden van vestiging en van dienstverlening richten zich
strikt genomen primair op de lidstaten. Lidstaten mogen geen belemmeringen opwerpen voor het tijdelijk grensoverschrijdend verrichten van
diensten. De Nederlandse overheid is echter geen onderdeel van de
private verhouding tussen de verzekeraar en de (buitenlandse) werkgever,
noch is de verzuimverzekering gebaseerd of vormgegeven op basis van
Nederlandse wet- en regelgeving. Er is dus geen sprake van wet- en
regelgeving die strijdig is met de Europese vrijheden.
De Europese regelgeving omtrent de vrijheid van vestiging en de vrijheid
van dienstverlening is wel van toepassing op de private verhouding
indien een ondernemer discriminatoir handelt. Dit kan bijvoorbeeld het
geval zijn indien de potentiële afnemer van de dienst wordt geweigerd om
het enkele feit dat deze afnemer in het buitenland is gevestigd of een
andere nationaliteit heeft dan de lidstaat waar de verzekeraar zijn
activiteiten ontplooit. Als een ondernemer een objectieve en legitieme
rechtvaardiging heeft voor ongelijke behandeling, dan is er geen sprake
van strijdigheid met het Europese recht.
Concluderend acht ik het geen taak van de overheid om (buitenlandse)
werkgevers te helpen bij het vinden van een private verzekeraar. Het
betreft hier een civiele kwestie op een private markt.
Zorgpremies
De leden van de CDA-fractie stellen tevens een aantal vragen over de
dubbel (of juist te weinig) betaalde zorgpremies wanneer het woonland de
zorgpremie uit de algemene middelen betaalt en het (voormalige)
werkland de zorgpremies deels financieren door middel van een premieheffing of juist andersom. Zoals eerder aangegeven in de beantwoording
van vragen op dit onderwerp, coördineert Verordening (EG) nr. 883/2004
(hierna «de coördinatieverordening») de socialezekerheidsstelsels van de
lidstaten, maar niet de fiscale wetgeving. Het behoort tot de eigen
verantwoordelijkheid van lidstaten om hun socialezekerheidsstelsel en de
financiering hiervan in te richten. Dit alles vloeit voort uit artikel 168 van
het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.
Sommige lidstaten kiezen ervoor het zorgstelsel te financieren door
middel van premieheffing terwijl andere lidstaten kiezen voor financiering
uit de algemene middelen (belastingheffing), of een combinatie van beide.
Ik vind het een goede zaak dat de autonomie over de inrichting van het
zorgstelsel een nationale aangelegenheid is, aangezien dit sterk samenhangt met de nationale planning en financiering van de zorg. Ik zie dan
ook geen mogelijkheid om op Europees niveau deze autonomie inzake de
inrichting en financiering van de gezondheidszorgstelsels aan de orde te
stellen.
Zoals aangegeven doet de problematiek zich voor indien het woonland de
zorg uit de algemene middelen financiert en het werkland de zorgpremies
(deels) financiert door middel van premieheffing of omgekeerd. Er zijn
enkele lidstaten, waaronder Zweden, die onder voorwaarden de via de
algemene middelen betaalde zorgpremie terugbetalen in het geval tevens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 26 834, nr. 45

3

een zorgpremie verschuldigd is in het werkland. Dit kan een oplossing zijn
van het probleem. Het is echter de keuze van de betreffende lidstaat om
tot een «restitutie» over te gaan.
Tot slot nog uw vraag over de woonlandfactor. Op grond van Verordening
883/2004 hebben verdragsgerechtigden, bijvoorbeeld mensen met een
Nederlands wettelijk pensioen die in een andere lidstaat wonen, in de
lidstaat waar zij wonen recht op medische zorg ten laste van Nederland.
Hierbij is op basis van Verordening 883/2004 het aansprakenpakket van
het woonland leidend. Verdragsgerechtigden betalen een verdragsbijdrage aan Nederland. Met de woonlandfactor wordt het verschil in
aansprakenniveau tussen de beide lidstaten zo goed als mogelijk tot
uitdrukking gebracht. De factor wordt berekend door de gemiddelde
zorgkosten in het woonland te delen door de gemiddelde zorgkosten in
Nederland. De verdragsbijdrage dient te worden geïnd om de zorgkosten
die Nederland vergoedt te kunnen dekken. Ik zie dan ook geen
mogelijkheid om deze woonlandfactor lager vast te stellen in het geval in
een ander land via de heffing van belastingen eveneens een bijdrage
wordt gevraagd.
Alleenstaande moeder werkzaam in Duitsland
De coördinatieverordening voorziet in het wegnemen van belemmeringen
die mensen kunnen ondervinden bij grensoverschrijdend werken, maar is
niet gericht op harmonisatie van de socialezekerheidsstelsels van de
lidstaten. Daarmee vormt zij geen oplossing voor alle problemen ten
gevolge van verschillen in nationale stelsels.
Indien een alleenstaande moeder, inwoner van Nederland, in Duitsland
gaat werken en daar € 20.000 verdient, valt zij op basis van de coördinatieverordening onder de socialezekerheidswetgeving van Duitsland.
Hierdoor heeft zij niet langer recht op de Nederlandse kinderbijslag en het
kindgebonden budget maar kan zij aanspraak maken op het Duitse
Kindergeld. Dit kan financiële gevolgen hebben, zowel voordelig als
nadelig.
Of deze wijziging in de gezinsbijslagen nadelig of voordelig is, hangt af
van vele factoren, zoals het inkomen, het vermogen, de leefsituatie, de
werksituatie en het aantal kinderen. Hierbij kan het tevens van belang zijn
of de betreffende persoon een (toeslag)partner heeft. De voorgelegde
situatie bevat onvoldoende informatie om een gedetailleerd antwoord
over de financiële gevolgen te kunnen geven.
Wel kan ik u het volgende meegeven. Het kan voorkomen dat beide
ouders recht hebben op gezinsbijslagen voor eenzelfde kind. Bijvoorbeeld
indien de moeder uit het voorbeeld recht heeft op Duitse gezinsbijslagen
en een toeslagpartner heeft die onder het Nederlandse socialezekerheidsstelsel valt en recht heeft op gezinsbijslagen uit Nederland. Er is dan
sprake van samenloop van gezinsbijdragen. In de coördinatieverordening
en Verordening (EG) nr. 987/2009 zijn regels opgenomen over de betaling
van de gezinsbijslagen indien er sprake is van samenloop. Eén land
betaalt de volledige gezinsbijslag en het andere land een mogelijke
aanvulling. Zo vindt er geen dubbele betaling plaats maar wordt voor het
kind wel het hoogste bedrag betaald.
Daarnaast dienen de gevolgen van een overgang van het Nederlandse
naar het Duitse socialezekerheidsstelsel te worden bezien in haar geheel.
Indien de alleenstaande moeder onder het Duitse socialezekerheidsstelsel
valt, zullen niet alleen de gezinsbijdragen op basis van het Duitse stelsel
uitbetaald worden maar zal zij ook recht hebben op de overige uitkeringen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 26 834, nr. 45

4

en rechten op basis van het Duitse stelsel. Het kabinet acht een goede
informatievoorziening hierover van belang en richt zich daarom op een
goede voorlichting op maat. Op de website www.grensinfo.nl van
samenwerkende uitvoerders (SVB, UWV, CAK en Belastingdienst) wordt
onder andere informatie verstrekt over de toepasselijke wetgeving,
waaronder de samenloop van gezinsbijslagen. Voor persoonlijk advies
kunnen grensgangers terecht bij de overheidsgerelateerde Grensinfopunten langs de Belgische en Duitse grens.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 26 834, nr. 45

5