Wetgeving en Juridische
Zaken

TER ONDERTEKENING

Aan: MPVO

Van

Datum
01 juni 2022
Referentie

Nota ter ondertekening over Wet tijdelijke
onderwijsvoorzieningen bij massale toestroom van
ontheemden

Bijlagen
Brief Vz EK
NAV
NvW
Aanbiedingsbrief

Aanleiding
Gisteren heeft de Vaste Commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap het
verslag bij het wetsvoorstel tijdelijke onderwijsvoorzieningen bij massale
toestroom van ontheemden vastgesteld. Hierbij vragen wij uw akkoord op de nota
naar aanleiding van het verslag en de daarbij behorende nota van wijziging. Met
de nota van wijziging worden drie inhoudelijke wijzigingen doorgevoerd die
hieronder worden toegelicht. Voorts wordt een aantal foutjes van technische aard
hersteld. Tevens treft u in de bijlage een brief aan de voorzitter van de Eerste
Kamer met het verzoek om spoedbehandeling als het wetsvoorstel bij de Eerste
Kamer is.

Besluit
Indien u akkoord bent met de bijlage verzoeken wij u de volgende documenten te
ondertekenen.
De aanbiedingsbrief aan de Tweede Kamer
Nota naar aanleiding van het verslag
De toelichting op de Nota van wijziging
Brief aan de voorzitter van de Eerste Kamer
Omdat u momenteel in Caribisch Nederland bent vragen wij uw toestemming om
de hierboven genoemde stukken namens u van een handtekeningstempel te
voorzien.

Samenvatting
Nota naar aanleiding van het verslag
•
De volgende fracties hebben vragen gesteld: CDA, SP, PvdA, GroenLinks
en SGP
•
VVD en D66 hebben laten weten geen vragen te hebben bij het
wetsvoorstel
•
Op hoofdlijnen zijn over de volgende onderwerpen vragen gesteld:
o De SP heeft gevraagd naar de relatie tussen de (beëindiging van
de) door de richtlijn geboden bescherming en het wetsvoorstel.
Antwoord: als de door de Richtlijn geboden bescherming vervalt,
vervalt niet onmiddellijk ook het wetsvoorstel.
o De SP en PvdA hebben gevraagd naar omvang van de
afwijkingsbevoegdheid: Antwoord: de afwijkingsbevoegdheid is
niet groter gemaakt dan noodzakelijk om schoolbesturen in staat
Pagina 1 van 3

o

o

o

o

o

te stellen de onderwijscapaciteit snel uit te kunnen breiden en de
Oekraïense kinderen onderwijs te kunnen geven dat aansluit bij
hun behoeften.
GroenLinks en CDA vroegen naar de lesbevoegdheid van
docenten die onderwijs geven op de tijdelijke
onderwijsvoorziening. Antwoord: het uitgangspunt is dat ook
tijdelijke onderwijsvoorzieningen bevoegde docenten inzetten. Als
dat niet mogelijk is kan gebruik worden gemaakt van onbevoegde
docenten. Bijvoorbeeld Oekraïense docenten die nog niet bevoegd
zijn. Wel conditioneert het wetsvoorstel die inzet. Door te bepalen
dat altijd een plan moet worden gemaakt met een onbevoegde
docent over hoe de docent gaat toewerken naar een bevoegdheid
en de inzet van onbevoegde docenten mag ook niet langer duren
dan strikt noodzakelijk.
De SGP heeft vragen gesteld over de positie van het openbaar
onderwijs in het wetsvoorstel en de vrijheid om te selecteren.
Antwoord: het wetsvoorstel beoogt geen sterkere positie aan het
openbaar onderwijs toe te kennen dan aan het bijzonder
onderwijs. Wel gaat de sectorwetgeving ervan uit dat als er te
weinig onderwijsplekken beschikbaar zijn het gemeentebestuur in
laatste instantie via leerlingvervoer of de stichting van nieuwe
scholen moet zorgen dat er voor iedereen een onderwijsplek
toegankelijk is. Daarnaast tast dit wetsvoorstel de selectievrijheid
van het bijzonder onderwijs niet aan.
De SP vraagt wat er in de ministeriele regeling geregeld gaat
worden. Antwoord: toegezegd deze week de ministeriele regeling
naar de Kamer te sturen en op die wijze de voorhang te starten.
CDA en GroenLinks hebben gevraagd waarom niet is besloten
zoals het ATR had geadviseerd om een evaluatiebepaling toe te
voegen aan het wetsvoorstel. Antwoord: bij nota van wijziging is
alsnog in die evaluatieverplichting voorzien.
Verder is over een varia aan andere onderwerpen vragen gesteld

Datum
1 juni 2022

Nota van wijziging
•
Middels een nota van wijziging is een aantal wijzigingen in het
wetsvoorstel aangebracht. Die wijzigingen hebben betrekking op de
volgende onderwerpen:
•
Het herstel van een aantal slordigheden;
•
In de definitiebepaling is opgenomen dat de tijdelijke
onderwijsvoorziening onderwijs aanbiedt dat zich richt op de
ontheemde kinderen (uit Oekraïne). Daarmee beogen wij recht te
doen aan de eerder door u geuite wens om de tijdelijke
onderwijsvoorziening vooral voor Ontheemde kinderen te laten zijn.
Ook is er in het verslag expliciet naar gevraagd door de SP.
•
Aan scholen wordt de verplichting opgelegd om het inrichtingsplan te
volgen en daar niet van af te wijken. Tevens krijgt het bevoegd gezag
de bevoegdheid om het inrichtingsplan te wijzigen als dat nodig is.
Van die wijziging moet de minister op de hoogte worden gebracht. Zo
wordt zeker gesteld dat het departement altijd over een actueel beeld
beschikt van het soort afwijkingen dat op scholen voorkomt

Pagina 2 van 3

•

Er is een evaluatiebepaling aan het wetsvoorstel toegevoegd
waarmee tegemoet gekomen wordt aan het verzoek van de fracties
van CDA en GroenLinks in het verslag.

Datum
1 juni 2022

Brief aan de voorzitter van de Eerste Kamer
In de brief aan de voorzitter van de Eerste Kamer wordt verzocht om een
spoedige behandeling van het wetsvoorstel, zodra het wetsvoorstel de Eerste
Kamer bereikt. Na overleg met Ode wordt deze brief nu al aan u voorgelegd
omdat de Eerste Kamer mindere flexibiliteit kent in de agenda. De inhoud komt
overeen met de brief die aan de voorzitter van de Tweede Kamer is gestuurd.

Pagina 3 van 3

Wetgeving en Juridische
Zaken

TER ONDERTEKENING

Aan: MPVO

Van

Datum
19 mei 2022

Aanbieding wetsvoorstel tijdelijke onderwijsvoorzieningen
bij massale toestroom van ontheemden ministerraad 20
mei 2022

Aanleiding

Referentie

Bijlagen
Ministerraadformulier, Nader
rapport + Memorie van
Toelichting

Op 18 mei jl. adviseerde de Afdeling advisering van de Raad van State advies
uitgebracht bij het wetsvoorstel tijdelijke onderwijsvoorzieningen bij massale
toestroom van ontheemden. Het wetsvoorstel heeft een dictum C ontvangen en
dient daarom, samen met het nader rapport, voorafgaand aan indiening bij de
Tweede Kamer opnieuw aan de ministerraad te worden aangeboden. Vanwege de
spoedeisendheid van dit wetsvoorstel is het tijdspad voor de indiening van het
voorstel dat het zo spoedig mogelijk na de ministerraad wordt ingediend bij de
Tweede Kamer. Op die manier kan het wetsvoorstel hopelijk aan het begin van
het schooljaar in werking treden per 1 augustus 2022. Het wetsvoorstel is gereed
voor aanbieding aan de ministerraad van 20 mei aanstaande.

Samenvatting
Het wetsvoorstel beoogt het (recht op) onderwijs voor minderjarige Oekraïense
kinderen te waarborgen. Daartoe worden
scholen juridisch in staat gesteld om tijdelijke onderwijsvoorzieningen in te
richten waar een afwijkend onderwijskundig regime geldt. Dit gebeurt in de vorm
van een ministeriële regeling, waarmee kan worden afgeweken van de wet.
Na akkoord van de ministerraad kan het wetsvoorstel door de Koning aanhangig
worden gemaakt bij de Tweede Kamer a.s. maandag.

Besluiten door ondertekening
•
•
•

Gaat u akkoord met agendering van het aangepaste wetsvoorstel en het
nader rapport in de ministerraad van 20 mei a.s.?
Indien u akkoord bent, verzoek ik u het ministerraadformulier te tekenen.
Na agendering in de ministerraad, wordt het wetsvoorstel door de Koning
maandag aanhangig gemaakt bij de Tweede Kamer.

Pagina 1 van 1

Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap

TER BESLUITVORMING

Primair Onderwijs

Aan: MPVO

Van

Datum
18 mei 2022

nota

Referentie

Wetsvoorstel en regeling OekraIne +
beleidsuitgangspunten OekraIne

Bijlagen

Aanleiding
Deze week heeft de Raad van State geadviseerd over het wetsvoorstel tijdelijke
onderwijsvoorzieningen massale toestroom ontheemden. Het wetsvoorstel is
deels aangepast op basis van het advies van de RvS. Dit wordt morgen in het
overleg nader toegelicht. U hebt aangegeven het wetsvoorstel en de regeling snel
parallel naar de Kamer te willen versturen. Er liggen nog enkele
inhoudelijke/principiele keuzes voor. Graag bespreken we donderdag om 10.00 de
planning en deze inhoudelijke keuzes.
NB: Op het moment van schniven van deze nota is het juridische team nog volop
bezig de wet aan te passen en het nader rapport te schrijven. Dit volgt in de loop
van de avond.

Beslispunten
1. Gaat u akkoord met de planning om het wetsvoorstel zo snel mogelijk
bespreking in de MR naar de Tweede Kamer te sturen (dat wil zeggen:
vrijdag 20 mei of maandag 23 mei)? Gaat u ermee akkoord de regeling
vervolgens zo snel mogelijk naar de Tweede Kamer te sturen, namelijk de
dag na Hemelvaart (vrijdag 27 mei)? NB: U ontvangt de volledi9e regeling'
voor Hemelvaart.
2. Gaat u akkoord met ons advies om voor schooljaar 2022-2023 het
beleidsuitgangspunt voor het onderwijs aan OekraIense kinderen te
r 11\(), C1EC
richten op een langer verblijf en waar mogelijk integratie in het
Nederlandse onderwijssysteem? NB: Dit betekent bijvoorbeeld dat we
adviseren om het afstandsonderwijs dat vanuit OekraIne wordt geboden plet
A )1
1 ..4-A
j
vanaf komend schooljaar in te perken.
3. Wilt u de tijdelijke onderwijsvoorzieningen beperken tot de doelgroep
kinderen die onder de tijdelijke beschermingsrichtlijn vallen (oftewel
kinderen uit OekraIne) of wilt u de tijdelijke onderwijsvoorzieningen ook
open stellen voor andere nieuwkomersleerlingen?

A

Toelichting beslispunt 1: planning wetsvoorstel/regeling
Bij positief akkoord van de MR kan het wetsvoorstel tijdelijke
onderwijsvoorzieningen bij massale toestroom ontheemden vrijdag naar het
Kabinet van de Koning worden gestuurd. De Koning kan het wetsvoorstel dan 20
of 23 mei aanbieden aan de Tweede Kamer. Streven is om de ministeriele
regeling met nadere voorschriften voor de tijdelijke onderwijsvoorzieningen in
dezelfde week (op 26 mei) naar de Tweede Kamer te zenden.

Pagina 1 van 5

Hoewel het een ongeschreven regel is om de voorhang van een regeling niet
eerder te starten dan dat een wetsvoorstel bij de Eerste Kamer aanhangig is
gemaakt, stellen we voor de voorhang (twee weken) parallel te starten met de
behandeling van het wetsvoorstel in de Tweede Kamer. De behandeling van de
regelgeving kan dan in juni plaatsvinden. Bij akkoord van beide Kamers is
beoogde publicatie in juli 2022.

Datu m
18 mei 2022

Dit tijdpad is zeer krap en vraagt inzet van OCW, uitvoeringsorganisaties DUO,
ADR en IvhO, de ATR en de betrokken landelijke organisaties. Ook gaat de Kamer
over haar eigen agenda en start het reces op 8 juli (TK) en 13 juli (EK).
Inhoudelijk is er over de nieuwe escalatieprocedure in het wetsvoorstel nog
overleg gevoerd met de PO-Raad, VO-raad en met de VNG. De organisaties
constateerden dat zij geen bestaand alternatief hadden voor de mogelijkheid die
in het wetsvoorstel wordt gecreeerd. De Raad van State adviseerde de
bevoegdheid wel wat strakker uit te lijnen en aan te sluiten bij de goede
samenwerking tussen scholen en gemeenten. Dit is overgenomen en uitgewerkt.
Toelichting beslispunt 2: uitgangspunt beleid
Gezien de beoogde inwerkingtreding zal de wet- en regelgeving Belden vanaf het
komende schooljaar 2022-2023. Er liggen enige keuzes voor die daarom nu
moeten worden gemaakt over de beleidsaanpak in schooljaar 2022-2023. Hier
komen ook al veel vragen over binnen van scholen.

300.000+

Perspectief voor schooljaar 2022-2023
Er zijn (binnen OCW en interdepartementaal) verschillende scenario's over het
verwachte verblijf van OekraTense kinderen. Kort samengevat zijn er vier
scenario's:

A: Kart verblijf, groat aantal

B: Lang verblijf, groat aantal

C: Kart verblijf, beperkt aantal

D: Lang verblijf, beperkt aantal

a)
a)

p

0
Fo

Jarenlang / definitief

Terug eind 2022
Verblijfsduur

Interdepartementaal is er een werkgroep waarin deze scenario's nader worden
uitgewerkt en wordt gekeken wat de consequenties zijn, met name voor wat
betreft huisvesting en wat betreft sociaal domein. Er is nog geen gedeelde
interdepartementale Iijn voor wat betreft de uitgangspunten voor het sociaal
domein.

Pagina 2 van 5

De ontwikkelingen zijn dus onzeker. Ook is er nog geen gedeeld
kabinetsstandpunt of Europees standpunt. Toch moeten er nu al keuzes worden
gemaakt. Onze verwachting is een langdurig verblijf van OekraIners (scenario B
of D) en we adviseren u om daarvan uit te gaan voor de keuzes die nu moeten
worden gemaakt. (Tegelijkertijd adviseren we u om met uw collega's in het
kabinet in gesprek te gaan om tot een gedeeld breed standpunt te komen.)

Datum
18 mei 2022

Er zijn een aantal redenen waarom wij u dit adviseren:
•
Dit sluit aan bij het advies van internationale organisaties (verwacht
advies UNHCR en Europese Commissie). Hun verwachte standpunt
(informeel gedeeld) is om uit te gaan van de langere termijn; om zoveel
mogelijk het eigen (voor ons Nederlandse) onderwijssysteem aan te
houden; en om niet mee te gaan in het door OekraIne gewenste
afstandsonderwijs. Vanuit andere landen weten we dat bijvoorbeeld het
VK inzet op regulier nieuwkomersonderwijs aan kinderen uit OekraIne: al
het online aanbod uit OekraIne mag alleen buiten onderwijstijd.
•
Veel OekraIners willen weliswaar op redelijke korte termijn terug, maar dit
zal voor velen niet mogelijk zijn. Er is een grote kans op een langdurige
oorlog in Zuid- en Oost-OekraIne of op langdurige Russische controle van
dat gebied. Daarnaast staat OekraIne voor de uitdaging grote
hoeveelheden intern ontheemde mensen op te vangen. Zelfs bij spoedige
vrede heeft het gehele land te maken met verwoeste infrastructuur,
waaronder verwoeste onderwijsinfrastructuur. Massale terugkeer in het
aankomende schooljaar 2022-2023 acht ambtelijk OCW onwaarschijnlijk.
•
Het is in het belang van kinderen om zich te kunnen richten op een
doorgaande ontwikkellijn, wat zich slecht verhoudt met een onzeker en
korte termijnperspectief. Het moet worden voorkomen dat kinderen
mogelijk nog jarenlang een beperkt online onderwijsprogramma vanuit
OekraIne volgen en niet volledig in Nederland integreren terwijl ze nog
wel hier verblijven, en daarmee zowel van de Nederlandse als de
OekraTense samenleving op afstand komen.
We adviseren dus om u te richten op een langdurig verblijf. Dit heeft tot gevolg in
het beleid dat (bij relatief stabiele instroom) de voorzieningen steeds beter op het
Nederlandse onderwijsstelsel kunnen worden gericht. Tegelijkertijd blijft de
flexibiliteit om deels OekraTens onderwijs in te zetten in de bij nood opgerichte
tijdelijke onderwijsvoorzieningen (hierna: tov's) bestaan, puur om de praktische
redenen omdat er anders niet voldoende aanbod te realiseren valt en om de
reden dat scenario D (grote aantallen) niet uit te sluiten valt. Aan de tov's worden
in de regeling wel beperkingen aan gesteld en blijft het uitgangspunt dat kinderen
zo kort mogelijk in de tov's verblijven (en de tov's ook zo snel mogelijk worden
omgevormd naar regulier nieuwkomersonderwijs).
Digitaal afstandsonderwijs vanuit Oekraine
Op dit moment volgen op veel scholen in Nederland OekraTense leerlingen een
digitaal onderwijsaanbod vanuit OekraIne. OekraIne stimuleert (vanuit de hoop en
verwachting dat inwoners op korte termijn terugkeren naar het land) dat
leerlingen het OekraTense curriculum zoveel mogelijk volgen. Zoals genoemd
hebben wij een andere verwachting.

Pagina 3 van 5

Vanwege de argumenten genoemd bij beslispunt 3 adviseren we om de ruimte
voor het volgen van OekraTens onderwijs op afstand sterk te beperken. In de
concept-regeling kan digitaal afstandsonderwijs alleen plaatsvinden als een hele
groep hetzelfde aanbod krijgt op school. Individueel afstandsonderwijs blijven
volgen onder lestijd is dan dus niet langer mogelijk. Op die manier voorkomen we
dat kinderen tussen wal en schip vallen. We vernemen graag of u deze aanpak
steunt. NB: Hierbij zoeken we wel de balans dat het voor scholen praktisch
uitvoerbaar moet blijven.

Datum
18 mei 2022

Toelichting beslispunt 3: doelgroep tijdelijke
onderwijsvoorzieningen
Op dit moment is nog niet helder of de tov's alleen voor ontheemde kinderen uit
OekraIne zijn of ook voor andere nieuwkomersleerlingen. Voor beide opties zijn er
verschillende overwegingen: beleidsmatig is het advies de tov's beperkt te
houden tot alleen kinderen uit OekraIne, juridisch is het advies dit onderscheid
niet te maken.
NB: De Raad van State heeft in een redactionele opmerking bij het wetsvoorstel
aangegeven dat verduidelijkt kan worden dat de voorzieningen alleen open staan
voor leerlingen die onder de EU-Richtlijn vallen. Op dit moment ligt de vraag ook
al voor vanuit gemeente Amsterdam.
Overwegingen: Alleen ontheemde kinderen uit Oekraine in een toy
leder kind heeft recht op onderwijs en toegang tot onderwijs, hier wordt
•
geen onderscheid in gemaakt. De kinderen uit OekraIne krijgen, in geval van
nood in een gemeente/regio, een ander aanbod via een toy dan ze op een
reguliere nieuwkomersschool zouden krijgen. Op deze manier borgen we het
feit dat de grote groep ontheemde kinderen uit OekraIne een
onderwijsaanbod krijgen.
Op deze manier blijft er binnen het reguliere nieuwkomersonderwijs ruimte
•
voor andere nieuwkomersleerlingen en wordt niet het volledige
nieuwkomersonderwijs overbelast. Er is dus geen sprake van discriminatie
waarbij de ene groep een aanbod krijgt en de andere groep niet, we houden
het juist praktisch mogelijk om iedereen een aanbod te kunnen doen.
Het uitgangspunt blijft dat kinderen in de toy zo snel mogelijk doorstromen
•
naar regulier (nieuwkomers)onderwijs.
De aanleiding voor het mogelijk maken van tov's is de bijzondere situatie van
•
de grote aantallen kinderen uit kinderen en dus uit nood geboren.
Door in de tov's alleen te werken met een gerichte doelgroep (kinderen uit
•
OekraIne) is er sprake van een ander aanbod, maar niet van een kwalitatief
minder goed aanbod. Bij een bredere doelgroep vervalt het voordeel dat
OekraIens onderwijspersoneel goed ingezet kan worden.
Beleidsmatig zien we een risico voor precedentwerking: het
•
nieuwkomersonderwijs is lokaal vaak een grote uitdaging voor scholen en
gemeenten. Door een grotere doelgroep toe te laten in de tov's, is de kans
groot dat dit ook in andere gemeenten zonder een grote groep OekraIense
kinderen (maar met bijvoorbeeld een groot AZC) er al snel een toy in plaats
van een regulier nieuwkomersaanbod komt. Dit vormt een risico op
langdurige uitholling van de kwaliteit van het nieuwkomersonderwijs

Pagina 4 van 5

•

Het raadsbesluit bij de EU-Richtlijn geeft ontheemden uit OekraIne een
specifieke status. Dit maakt het mogelijk dat er geen onderscheid naar
nationaliteit, maar naar status gemaakt kan worden.

Datum
18 mei 2022

Ook andere nieuwkomersleerlingen in een toy
•
Er zijn intern wel juridische bezwaren tegen het beperken van de tijdelijke
onderwijsvoorzieningen tot alleen leerlingen die onder de tijdelijke
beschermingsrichtlijn vallen. Er is dan immers sprake van een indirect
onderscheid op basis van nationaliteit. Een dergelijk onderscheid is vanuit het
internationale recht alleen in uitzonderlijke gevallen geoorloofd, namelijk
wanneer daar een legitieme reden voor is en als het onderscheid een
proportioneel middel is. Tevens moet het onderscheid, als dat gericht is op
een specifieke groep leerlingen, met voldoende waarborgen omkleed zijn
zodat ervoor wordt gezorgd dat het onderscheid zo beperkt mogelijk is en
dat doorstroom naar het reguliere onderwijs zo snel mogelijk is geborgd1. Er
valt van te voren niet met zekerheid vast te stellen of het beperken van de
toegang tot de tijdelijke onderwijsvoorzieningen tot alleen leerlingen die
onder de tijdelijke beschermingsrichtlijn vallen is toegestaan binnen het
kader van het internationale recht. Daarbij valt van tevoren dus ook geen
zekerheid te geven of een Nederlandse of Europese rechter het onderscheid
als ongeoorloofd aanmerkt.
•
Het juridisch advies is dan ook geen onderscheid te maken tussen
verschillende ontheemden en vluchtelingen en derhalve de mogelijk te
bieden ook tijdelijke onderwijsvoorzieningen voor andere ontheemden
toegankelijk te laten zijn.
•
Uit de praktijk (tot nu toe alleen gemeente Amsterdam) komt de vraag om
de tov's voor een bredere doelgroep open te stellen.
Politieke context
In de MR van aanstaande vrijdag Iigt ook het besluit voor over
kinderopvangtoeslag voor OekraTense ouders. Hierbij Iigt ook een rapport voor
van de Landsadvocaat over het onderscheid maken tussen verschillende groepen
nieuwkomers, waarbij de Landsadvocaat aangeeft dat er alleen onder
voorwaarden onderscheid gemaakt mag worden tussen groepen. Uiteraard heeft
dit raakvlak met ons voorstel wat betreft de doelgroep van tijdelijke
onderwijsvoorziening. De Landsadvocaat heeft een toetsing op de legitimiteit en
proportionaliteit van de maatregelen voor toeslagen uitgevoerd, daarvoor pakt die
toetsing negatief uit. Op basis van de Europese richtlijn waaruit ook volgt dat
deze groep, anders dan'andere asielzoekers, mag werken is er voor de toeslagen
echter onderscheid te maken. In het onderwijs is er een andere context en Iigt er
ander besluit voor: bij de vraag om toeslagen zou het betekenen dat andere
nieuwkomers/asielzoekers geen recht zouden hebben op toeslagen (alles of
niets), bij ons blijft bestaan dat alle kinderen recht op en toegang hebben tot
onderwijs. Daarbij denken wij beleidsmatig dat de grote uitdagingen waar het
onderwijs voor staat reden zijn om dit onderscheid te maken. NB: Hier is door
beperkte tijd geen juridische toets op gedaan.

1 Europees Hof voor de Rechten van de Mens, Orgug and Others V. Croatia

Pagina 5 van 5

1.1

s.

5,! .14
•

II

!:Q

,

'

• •• •

j"

1
7,11 V 7'..

I
, I

111

A 4-,

4 'A?

A- -7.-3-k '.11.1:L,

I

r

TER BESLUITVORMING

Aan: MPVO

Wetgeving en Juridische
Zaken
Van

Datum
18 mei 2022
Referentie

Bijlagen
1. Concept nader rapport
2. Concept wetsvoorstel en
memorie van toelichting

Aanleiding
Op 18 mei heeft de Afdeling advisering geadviseerd over het wetsvoorstel
Tijdelijke onderwijsvoorzieningen bij massale toestroom van ontheemden (zie
bijlage). De Afdeling geeft het advies een dictum C mee. Dit betekent dat het
wetsvoorstel en nader rapport in de MR van a.s. vrijdag moeten worden
besproken. De stukken dienen donderdagmiddag bij AZ te liggen. Om die reden
leggen we u het concept nader rapport voor en stellen we u voor om een aantal
wijzigingen aan te brengen in het wetsvoorstel en de memorie van toelichting.

Geadviseerd besluit
Kunt u instemmen met het voorgestelde nader rapport en de voorgestelde
wijzigingen in wetsvoorstel en toelichting?

Kernpunten
De Afdeling onderschrijft de noodzaak tot afwijking van onderdelen van de
regelgeving voor deze tijdelijke onderwijsvoorzieningen maar maakt wel een
aantal bezwaren:
1) Delegatie naar ministeriële regeling. De Afdeling acht de delegatie in strijd
met het staatsrechtelijk uitgangspunt dat een afwijking alleen kan geschieden
op (tenminste) hetzelfde regelingsniveau en dat dit alleen anders kan zijn in
noodsituaties waarin de veiligheid in het geding is. Zij stelt voor de
afwijkingen op wetsniveau te doen of op tenminste het niveau van amvb;
2) Er is twijfel over de effectiviteit van de interventiebevoegdheid (de
aanwijzingsbevoegdheid aan gemeenten) nu gemeenten en scholen een grote
inzet tonen en OCW ook heeft erkend dat “niemand tot het onmogelijke kan
worden gehouden. Zal deze bevoegdheid volgens de afdeling eerder
verstorend werken op deze inzet en samenwerking;
3) De interventiebevoegdheid is onvoldoende geclausuleerd om te kunnen
spreken van een “ultimum remedium”. De bevoegdheid dient zich te beperken
tot specifieke gevallen;
4) Het is onvoldoende helder op welke wijze gemeenten en scholen gevolg
moeten geven aan de interventiebevoegdheid;
5) Dat de interventiebevoegdheid al kan worden gebruikt bij een dreigende
situatie van onvoldoende aanbod is in strijd met het interbestuurlijk toezicht;
6) Onvoldoende is duidelijk welk beleidsuitgangspunt ten grondslag ligt aan de
problematiek van de massale toestroom van ontheemden;
Pagina 1 van 3

Datum
18 mei 2022

7) Wat is het effect van de doorstroom naar regulier onderwijs op de tijdelijke
relativering die dit wetsvoorstel aanbrengt op het onderscheid tussen
openbaar en bijzondere scholen, de vrije schoolkeuze en de positie van
schoolbesturen daarin;
8) Welk perspectief kiest de regering op de langere termijn in de regeling van
toelating tot het onderwijs door ontheemden.
Er is ook een aantal redactionele opmerkingen waarvan de belangrijkste is de
aanbeveling om in de wet te verduidelijken dat de tijdelijke onderwijsvoorziening
wordt ingericht voor leerplichtige ontheemde jongeren, en niet voor alle
leerplichtige jongeren. In het wetsvoorstel kan dat worden verduidelijkt. Over de
keuze daarin wordt u afzonderlijk door DGPV geïnformeerd.

Toelichting
Naar aanleiding van het advies stellen wij voor het wetsvoorstel op onderdelen te
wijzigen en de toelichting aan te scherpen. Hieronder geven wij per onderdeel een
korte reactie hoe aan de bezwaren van de Afdeling tegemoet kan worden
gekomen.
1) De Afdeling kan hierin deels tegemoet worden gekomen. Een aantal
hoofdonderwerpen uit de concept-ministeriële regeling leent zich voor
wettelijke regeling. Deze uitgangspunten zijn niet aan frequente
verandering onderhevig en kunnen bij ministeriële regeling nader worden
uitgewerkt. Het gaat dan om:
De melding van een tijdelijke onderwijsvoorziening aan DUO
De doelstelling van de inhoud van het onderwijs
De bevoegdheid tot het geven van afstandsonderwijs
De bevoegdheid van het personeel
Het perspectief van doorstroom
Een regeling bij amvb is niet wenselijk omdat deze amvb ook moet
worden voorgehangen. Daar is geen tijd voor. Door de delegatie nu op
een gebruikelijke wijze (hoofdelementen in de wet, technische uitwerking
bij ministeriële regeling) in te richten, zou het rechtsstatelijk bezwaar
moeten zijn weggenomen.
2) In de memorie van toelichting zal nader worden aangegeven wat het nut
en de effectiviteit van de maatregel is, in het licht van de aangebrachte
wijzigingen (zie hieronder de onderdelen c t/m e).
3) De Afdeling kan hierin tegemoet worden gekomen door de bevoegdheid te
richten op specifieke gemeenten. Daarmee kan de aanwijzing ook aan
effectiviteit winnen, immers een aanwijzing aan alle gemeenten
tegelijkertijd maakt onduidelijk wie de verantwoordelijkheid draagt.
4) De discrepantie die de Afdeling ziet in de wettelijke bepaling wordt
weggenomen door te regelen dat de aanwijzing ziet op het verzorgen van
voldoende onderwijsaanbod. Dat kan door een tijdelijke
onderwijsvoorziening maar ook op een andere wijze.
Pagina 2 van 3

Datum
18 mei 2022

5) De toelichting zal hierop worden aangepast door aan te geven dat de
interventiebevoegdheid wordt ingezet als er in een gemeente
daadwerkelijk sprake is van een situatie waarin niet alle ontheemde
kinderen onderwijs krijgen. Dat neemt niet weg dat indien sprake is van
een dreigende taakverwaarlozing het overleg hierover uiteraard al kan
starten. Hiervoor wordt door DGPV een escalatieladder voorbereid.
6) Het beleidsuitgangspunt – verwerkelijking van het recht op onderwijs en
het doorstromen naar het reguliere onderwijs – zal worden benadrukt in
de toelichting;
7) In de toelichting zal worden aangegeven dat de vrije schoolkeuze
weliswaar tijdelijk onder druk kan staan maar dat de vrije schoolkeuze in
geen enkele situatie – en dus ook onder ‘normale’ omstandigheden –
onbegrensd is, door toelatingsbeleid en – vooral – capaciteitsgrenzen.
8) In het nader rapport zal worden aangegeven dat deze tijdelijke wet zich
niet leent voor een toekomstvisie op de opvang van ontheemden. De wet
en toelichting blijven op dit punt ongewijzigd.

Pagina 3 van 3

Wetgeving en Juridische
Zaken

TER ONDERTEKENING

Aan: MPVO

Van

Datum
19 april 2022
Referentie

Nto - ondertekenen stukken voor voorleggen
wetsvoorstel tijdelijke onderwijsvoorzieningen bij massale
toestroom ontheemden aan de RvS

Bijlagen
Wetsvoorstel, voordracht aan de
Koning, brief aan de VP van de
RvS.

Aanleiding
Vandaag wordt het spoedwetsvoorstel tijdelijke onderwijsvoorzieningen bij
massale toestroom ontheemden in de ICCB en de MCCB behandeld.
U vraagt de ICCB en de MCCB om u te machtigen om:
a. het wetsvoorstel aan de Koning te zenden met het verzoek dit voor
advisering voor te leggen aan de Afdeling advisering van de Raad van
State; en
b. spoedadvies op het wetsvoorstel te vragen aan de Vicepresident van de
Raad van State.
Indien de MCCB akkoord is, bent u hiertoe gemachtigd. U wordt derhalve verzocht
om in verband met de nodige spoed nu reeds de volgende bijgevoegde stukken te
ondertekenen:
➢ De memorie van toelichting bij het wetsvoorstel;
➢ De voordracht aan de Koning ten behoeve van de advisering door de
Afdeling advisering van de Raad van State;
➢ De brief aan de Vicepresident van de Raad van State met het verzoek om
het spoedadvies.
Indien de MCCB niet akkoord gaat met de machtiging dan worden de stukken
uiteraard niet verzonden.

Pagina 1 van 1

Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap

Wetgeving en Juridische
Zaken

TER BESLUITVORMING

Aan: MPVO

Van

nota

Datum
13 april 2022
Referentie

Tijdelijke wet onderwijsvoorzieningen massale toestroom
ontheemden

Bijlagen
Wetsvoorstel en memorie van
loelichting
Intern OCW afgestemd
DGPV, PO, VO, KO, WJZ

Aanleiding
In de MCCB van 6 april 2022 heeft u aangekondigd wetgeving in voorbereiding te
nemen die u doorzettingsmacht geeft als bestaande onderwijsvoorzieningen door
de massale toestroom van ontheemden uit de OekraIne onder druk komen te
staan. Het wetsvoorstel dat wij u hierbij doen toekomen voorziet in die
doorzettingsmacht. Verder faciliteert het voorstel de uitbreiding van tijdelijke
onderwijsvoorzieningen.

Gevraagd besluit
1.
2.

3.

(11'\riA )4e y p
Yl/kkg 1/V/34') 1-1

Bent u akkoord met de voorgestelde inhoud van het wetsv eer: ei en va
de memorie van toelichting?
Bent u akkoord met agendering van dit wetsvoorstey •or het
Interdepartementaal Afstemmingsoverleg OekraIpe (IA0 van dinsdag 19
april 2022 en voor de ICCB en MCCB van woenklag 20 ap •
1 2022 en om
daarna het voorstel bij de Raad van State- In de dienen?
Bent u akkoord de vicepresident y,an-de Raad van State
verzoeken om
een spoedadvies?

b

Het bijgevoegde stuk moet op een aantal onderdelen nog verder worden ingevuld
(geel gemarkeerd en PM). Na het weekend en voor de MCCB zullen wij u een
volledige (en afgestemde) versie doen toekomen.
Graag vernemen wij uiterlijk vrijdag 15 april 2022 uw besluiten i.v.m het
voorbereiden van de genoemde overleggen.

Kernpunten
Ad 1. Inhoud wetsvoorstel en memorie van toelichting
In het wetsvoorstel worden regels opgesteld voor tijdelijke
onderwijsvoorzieningen.
•
Bevoegd gezagen kunnen bij u een aanvraag doen voor het starten van een
tijdelijke onderwijsvoorziening. De tijdelijke onderwijsvoorziening betreft een
uitbreiding van een bestaande school. Het wetsvoorstel bepaalt niet de vorm

Pagina 1 van 4

g1.6/4v

l7il.

Datum
13 april 2022

•

•

•
•
•
•
•

•
•

•

van de uitbreiding; extra klas, afdeling, dislocatie, nevenvestiging. Dat is aan
de scholen gelaten.
U kunt tijdelijke onderwijsvoorzieningen toestemming geven van de
onderwijswetgeving of te wijken. In de wet wordt opgenomen van welke
wettelijke eisen kan worden afgeweken bij ministeriele regeling, daarbij gaat
het in ieder geval om de eisen met betrekking tot de lesinhoud en de
bevoegdheden tot lesgeven. In de ministeriele regeling wordt omschreven
welke ruimte er precies is.
In situaties van massale toestroom waardoor niet langer op de gebruikelijke
wijze kan worden voorzien in een onderwijsplek voor alle leerplichtige
(ontheemde) leerlingen kunt besluiten dat er sprake is van een noodsituatie.
Daarbij kunt u bepalen dat die situatie voor heel het land of delen daarvan
geldt.
Na uw besluit ontstaat er voor de gemeentebesturen (college van B&W) die
het betreft de verplichting om te voorzien in tijdelijke onderwijsvoorzieningen.
Daartoe zijn zij verplicht onmiddellijk met alle schoolbesturen afspraken te
maken over het aanbod aan tijdelijke onderwijsvoorzieningen.
Als schoolbesturen niet aan die afspraken mee werken kunnen de
gemeentebesturen een aanwijzing geven.
Blijven zij ook daarna nog weigerachtig om mee te werken moet het college
van BenW als het een openbare school betreft het bestuur van die school
overnemen en zelf een tijdelijke onderwijsvoorziening oprichten.
Als het om een bijzondere school gaat krijgt u de bevoegdheid een
bekostigingssanctie op te leggen.
Wanneer gemeentebesturen niet voldoen aan hun wettelijke verplichting kunt
u op grond van de Gemeentewet besluiten tot indeplaatsstelling.

:A VA
Pt, v-it

Verder is geregeld dat het samenwerkingsverband van de ontvangende
cluster 3 of 4 school de toelaatbaarheidsverklaring afgeeft en dus de kosten
draagt.

De in dit wetsvoorstel neergelegde bevoegdheden sluiten aan bij het stelsel van
interbestuurlijk toezicht zoals dat in de Gemeentewet is verankerd. Daarmee
komt dit voorstel tegemoet aan bezwaren die bij BZK leefden tegen een
rechtstreekse aanwijzingsbevoegdheid voor u jegens gemeenten. Tegelijkertijd
houdt u met dit voorstel daadwerkelijke doorzettingsmacht en heeft u ook een
belangrijke regierol.
Het wetsvoorstel is tijdelijk, voor een periode van 2 jaar. Bij Koninklijk Besluit
kunnen de regels van het wetsvoorstel eerder of later vervallen. In het geval van
een verlenging moet het Koninklijk Besluit dat daarin voorziet aan het parlement
worden voorgelegd. Zo is parlementaire betrokkenheid geborgd.
Ad 2. Agendering van dit wetsvoorstel voor de IA0 van dinsdag 19 april
2022 en voor de ICCB en MCCB van woensdag 20 april 2022

Pagina 2 van 4

t ANIX

Datum
13 april 2022

U heeft om een spoedtraject gevraagd. Dit betekent het volgende voor de
planning van het wetsvoorstel.
Overslaan internetconsultatie
Vanwege de spoed is er van afgezien om een internetconsultatie te houden. Wel
zal er deze week ambtelijk overleg plaatsvinden met de VNG, de PO-Raad en de
VO-raad. Dinsdag volgt bestuurlijk overleg. De uitkomsten van dat overleg en de
reactie daarop zijn nog niet in deze toelichting opgenomen.
Overige toetsen
Uiteraard zijn DUO en de Inspectie over de uitvoeringsconsequenties
geraadpleegd en vindt afstemming met Fin, BZK en J&V plaatsvinden. Deze
toetsen zijn nog bezig en konden nog niet in deze versie worden verwerkt. Wij
verwachten morgen (vrijdag 15/04) de eerste en meeste toetsen retour.
Inwerkingtreding
De bedoeling is de wet voor het zomerreces in werking te laten treden zodat
gemeenten, indien de zorgplicht wordt opgelegd, ook de gelegenheid hebben om
voor de start van het nieuwe schooljaar deze voorzieningen in te richten.
Planning
Afstemming met de raden en VNG
Afstemming met J&V, BZK en Fin, UT toets
Verwerken commentaar
Bespreking in IAO (15/4), ICCB en MCCB
Advisering RvS
Nader rapport (evt herhaalde behandeling MR)
Indiening TK
Procedurevergadering TK
Verslag
Nota nav verslag
Procedurevergadering TK
Plenaire behandeling
Indiening EK
Voorlopig verslag
Memorie van antwoord
Plenaire behandeling
Publicatie en inwerkingtreding

13 april - 19 april
13 april - 19 april
19 april
20 april
4 mei
6 mei - 13 mei
16 mei
19 mei
25 mei
1 juni
2 juni
Week van 6 juni
Week van 6 juni
14 juni
20 juni
28 juni - 5 juli
Zsm daarna

•

De planning is onder voorbehoud omdat er verschillende zaken nog
onzeker zijn:

-

Akkoord van de MCCB volgende week
Of de Raad van State bereid is een spoedadvies te geven.

Pagina 3 van 4

Datum
13 april 2022

-

Het advies van de Raad van State kan leiden tot hernieuwd overleg of
herhaalde MR-behandeling
Met de beide Kamers moeten nog afspraken worden gemaakt over het
tempo van schriftelijke en plenaire behandeling. Daartoe zal een brief
naar beide Kamers moeten worden gestuurd waarin zij vriendelijk worden
verzocht de behandeling van het wetsvoorstel voortvarend ter hand te
nemen.

•

In verband met deze grote spoed zal voor het wetsvoorstel een
spoedadvies moeten worden gevraagd bij de Afdeling Advisering van de
Raad van State. Het is te doen gebruikelijk om tijdig hierover met de
Vice-President te spreken. U ontvangt per separate nota een
telefoonnotitie met aandachtspunten voor dit gesprek.

•

U ontvangt tevens per separate nota een brief aan de voorzitter van de
Tweede Kamer waarin u verzoekt om het wetsvoorstel met de grootst
mogelijke spoed te behandelen. De voorzitter van de Eerste Kamer krijgt
daarvan een afschrift. Indien het voorstel door de Tweede Kamer wordt
aanvaard, kunt u (voorafgaand aan de publicatie van het nader rapport)
een brief sturen aan de voorzitter van de Eerste Kamer met hetzelfde
verzoek.

Pagina 4 van 4

TER INFORMATIE

Primair Onderwijs

Aan: MPVO

Van

Datum
06 april 2022
Referentie

Nota aan MPVO bij handreiking onderwijs aan leerlingen
uit Oekraïne

Aanleiding
Zoals eerder aan u toegezegd, ontvangt u hierbij de concept-handreiking voor de
invulling van het nieuwkomersonderwijs aan vluchtelingenkinderen in Oekraïne.

Proces

Bijlagen
Concept handreiking
Intern OCW afgestemd
IVHO, PO, VO, WJZ
Interdepartementaal
afgestemd
SZW
Extern OCW afgestemd
(ambtelijk) LOWAN, PO-Raad,
VO-raad, VNG, AOb, CNV
Onderwijs

Het po/vo-crisisteam heeft in nauwe samenwerking met de PO-Raad, VO-raad,
VNG, LOWAN en in afstemming met AOb en CNV Onderwijs een framework
ontwikkeld dat als basis dient voor de invulling van het aanbod aan leerlingen uit
Oekraïne (en andere vluchtelingen). Dit framework is ‘vertaald’ in een
handreiking, die op 6 april is besproken met veldpartijen. De lijn in de handreiking
is door beleidsjuristen en WJZ ook benut voor de invulling van de
spoedregelgeving (hoe ziet het onderwijs in de tijdelijke voorzieningen er uit?).
Vrijdag bespreken we de handreiking graag met u. Als u zich hier in kunt vinden,
dan kan de leidraad begin volgende week bestuurlijk worden afgestemd met
genoemde organisaties (vóór de MCCB). De handreiking wordt daarna door COM
geredigeerd en beschikbaar gesteld op www.onderwijsvooroekraïne.nl.
Het is geen statisch document. Op basis van voortschrijdend inzicht, de komende
regelgeving en signalen uit het veld kunnen we de informatie bijstellen en
aanscherpen. Met het veld is besproken om de handreiking aan te vullen met een
aantal praktische instrumenten, zoals: een infographic over
nieuwkomersonderwijs, een stappenplan voor het stichten van tijdelijke
voorzieningen en een escalatieladder.

Toelichting
De initiatieven in het veld, signalen van scholen en gemeenten en beelden van
veldorganisaties (maar ook bijvoorbeeld juristen en inspectie) hebben als input
gediend voor de invulling van tijdelijke voorzieningen. Kern van de handreiking is
dat we toewerken naar méér lucht en ruimte voor scholen om deze toestroom van
kinderen en jongeren het hoofd te bieden. Naast een overzicht van bestaande
mogelijkheden (voor veel scholen is het toelaten van vluchtelingenleerlingen
relatief nieuw), wordt ook de invulling van de nieuwe tijdelijke voorzieningen
beschreven. Verder is de taakverdeling tussen schoolbesturen, gemeenten en
andere actoren toegelicht.
Pagina 1 van 2

Datum
6 april 2022

Opbouw van de handreiking
Algemene informatie
In deze paragraaf wordt informatie gegeven over de toelating van ontheemde
leerlingen tot het Nederlandse onderwijs, de bekostiging van dit onderwijs en de
mensen die dit verzorgen en het toezicht op nieuwkomersvoorzieningen.
Bestaande voorzieningen
1. De bestaande nieuwkomersvoorzieningen, zoals taalklassen in het po en
ISK’s in het vo;
2. Onderwijs op een reguliere of speciale school, waar mogelijk met
ondersteuning vanuit LOWAN of een nieuwkomersvoorziening in de regio;
3. De bestaande mogelijkheid om bij een school (zowel
nieuwkomersvoorziening als ‘gewone’ school) een nieuwe vestiging te
starten. In het po is dit een dislocatie, in het vo een tijdelijke
nevenvestiging en in het (v)so een nevenvestiging. Op de vestiging geldt
vervolgens wel hetzelfde onderwijsaanbod als bij de ‘hoofdvestiging’. In
de noodwetgeving nemen we mee om de procedure voor het inrichten van
dislocaties/nevenvestigingen te vereenvoudigen. Op basis daarvan wordt
een stappenplan opgesteld voor scholen.
Tijdelijke onderwijsvoorzieningen
Met de komende regelgeving wordt het mogelijk om ook dislocaties, (tijdelijke)
nevenvestigingen of scholen op te richten die een aangepaste vorm van onderwijs
kunnen bieden, zowel qua inrichting als qua personeel dat het onderwijs verzorgt.
Streven is hierbij dat het kader een balans zoekt tussen flexibiliteit (bij grotere
toestroom moet het kader nog robuust blijken) en kwaliteit (we willen niet dat
leerlingen in een dergelijke voorziening na een verblijftijd van twee jaar een
evenredige ontwikkelachterstand hebben opgelopen).
Governance
In de handreiking is ook een voorzet gedaan voor de taakverdeling tussen
actoren. Deze behoeft verdere uitwerking naar aanleiding van de invulling in de
spoedwetgeving (doorzettingsmacht) en ook in de vorm van een escalatieladder
voor stakeholders. Met het veld is besproken dat we de escalatieroute inclusief
doorzettingsmacht in een volgende actualisatie meenemen.

Pagina 2 van 2

Wetgeving en Juridische
Zaken

TER INFORMATIE

Aan: MPVO

Van

Spoedregelgeving voor doorzettingsmacht m.b.t.
onderwijs aan Oekraïense kinderen.
Datum
31 maart 2022

Aanleiding
U hebt verzocht om instrumenten om bij te kunnen sturen (doorzettingsmacht)
als het onderwijsaanbod aan Oekraïense leerlingen niet van de grond komt.

Bijlagen
Nota aan M over escalatie en
interventie bij opvang
Oekraïense leerlingen.
Intern OCW afgestemd
PO, VO, WJZ

Er zijn twee routes mogelijk om dit te regelen:
o een spoedwet vanuit OCW;
o een AMvB maken op basis van de Wet verplaatsing bevolking
gecombineerd met een wet over de tijdelijkheid van de noodregels.

Advies
Wij adviseren u een spoedwet OCW, andere departementen (bijv. SZW en BZK)
doen dit ook.
Het voordeel van een spoedwet ten opzichte van een AMvB is hier:
•
snelheid: OCW kan de wet al schrijven en in procedure brengen en hoeft niet
te wachten op inwerkingtreding van J&V-wetgeving alvorens een AMvB op te
kunnen stellen. Een spoedwet doorloopt de versnelde normale
wetgevingsprocedure. Vanwege de spoedeisendheid kan deze wet
waarschijnlijk in een aantal weken worden gemaakt (vergelijkbaar met de
Coronaspoedwetten uit 2020);
•
democratische legitimatie: gaat wél langs de medewetgever, de beide
Kamers;
•
integraliteit: een spoedwet past beter in het systeem van de
onderwijswetgeving en wordt onderdeel van de onderwijswetgeving i.t.t. een
AMvB op basis van de Wet verplaatsing bevolking (J&V);
•
passend niveau: de minister krijgt hier een extra sturingsmechanisme en het
verdient aanbeveling dit op hetzelfde regelingsniveau vast te leggen en niet in
lagere regelgeving. Ook staatsrechtelijk gezien verdient dat de voorkeur.
Nb: De inhoud van de spoedwet of AMvB zal identiek zijn, is ruim in te vullen en
is afhankelijk van hetgeen u wilt regelen. Er kan dus ook iets anders worden
geregeld dan de doorzettingsmacht.
Nb: Bij een wetsvoorstel of AMvB moet u rekening houden met de volgende
zaken:
•
Openbare scholen moeten toegankelijk blijven voor alle kinderen
ongeacht hun nationaliteit i.v.m. verbod op discriminatie en het recht op
onderwijs.
Pagina 1 van 2

Datum
31 maart 2022

•
•

•
•

I.v.m. de kansengelijkheid en integratie moet het onderwijs gericht zijn
op doorstroom naar regulier onderwijs.
Er moet nagedacht worden over de situatie waarin een dergelijke
spoedwet ingezet mag/kan worden, bijvoorbeeld wanneer een x-aantal
kinderen geen onderwijs kunnen volgen in die gemeente
Er moet nagedacht worden over de duur van de spoedregelgeving, het
blijft immers crisiswetgeving.
Tevens moet over de bekostiging, het benodigde onderwijspersoneel en
huisvesting worden nagedacht.

Nb: Nadelen van een regeling doorzettingsmacht
In de spoedwet - maar hetzelfde geldt indien voor een AMvB op basis van de Wet
verplaatsing bevolking wordt gekozen- kan bijvoorbeeld worden geregeld dat
gemeenten kunnen worden verplicht om in een crisissituatie een openbare school
op te richten. De gemeente neemt de oprichting van deze scholen vervolgens van
u over waarna de gewone onderwijsregelgeving van toepassing wordt. Het maken
van een dergelijke regeling kan door het veld als een motie van wantrouwen
worden ervaren. Vooral nu iedereen zo hard aan de slag is om te voorzien in
kwalitatief goed onderwijsaanbod voor vluchtelingenkinderen uit Oekraïne. In een
onzekere tijd waarin ook de financiering en randvoorwaarden nog niet altijd
duidelijk geregeld zijn, is het wenselijk dat de positieve energie die er nu bij
scholen en gemeenten leeft, behouden blijft en wordt versterkt. Bij communicatie
over een dergelijke regeling moet hieraan expliciet aandacht worden besteed.

Toelichting

Artikel 2e de Wet verplaatsing bevolking van J&V.
Dit artikel luidt als volgt:
“Bij algemene maatregel van bestuur kunnen voorlopige voorzieningen
worden getroffen, welke naar Ons oordeel in verband met de
verplaatsing van bevolking noodzakelijk zijn. In bedoelde voorzieningen
kan van de bevoegdheden die in andere wettelijke bepalingen aan
andere overheidsorganen zijn toegekend, worden afgeweken.”
Procedure: Dit artikel moet eerst bij KB in werking worden gesteld. Vervolgens
worden de regels opgesteld in een AMvB. Daarnaast moet een wetsvoorstel
worden ingediend bij de Kamers over de voortduring van de noodregels.

Pagina 2 van 2

TER INFORMATIE

Primair Onderwijs

Aan: MPVO

Van

1.
2.
3.

Interventies als scholen weigeren leerlingen (uit
Oekraïne) op te nemen?
Interventies als gemeenten niet meewerken om
onderwijs voor Oekraïense leerlingen te verzorgen?
Ruimte t.a.v. de erkenning van beroepskwalificaties
leraren uit Oekraïne?

Datum
28 maart 2022
Referentie
Bijlagen

Intern OCW afgestemd
Renate Dietvorst, DUO, IVHO,
WJZ

Aanleiding
In deze notitie is uitgewerkt welke mogelijkheden u hebt in de situatie dat (1)
scholen weigeren leerlingen op te nemen en (2) gemeentes niet meewerken om
onderwijs voor Oekraïense leerlingen mogelijk te maken. Ook is uitgewerkt welke
ruimte u hebt om beroepskwalificaties van Oekraïense leraren te erkennen (3).
In bijlage 1 zijn enkele algemene opmerkingen opgenomen en in bijlage 2 is een
toelichting gegeven op de mogelijkheden voor interventies.
Conclusies:
U kunt schoolbesturen niet verplichten om leerlingen op te nemen.
Scholen hebben een (grond)wettelijke selectievrijheid.
U kunt ook een gemeente niet zomaar verplichten om ergens een
onderwijsvoorziening in te richten. Wel heeft het gemeentebestuur zelf
een taak: B&W moeten zorgen voor voldoende en voor alle leerplichtige
leerlingen toegankelijk openbaar onderwijs (dit volgt uit de
garantiefunctie in art. 23 lid 4 Grondwet).
In zeer uitzonderlijke gevallen kan een minister ingrijpen bij een
gemeente die niet voldoet aan zijn taakstelling. Een dergelijke
“indeplaatsstellingsbesluit” kan alleen aan de orde zijn als er sprake is van
ernstige taakverwaarlozing (art. 124 Gemeentewet).
U kunt met (randvoorwaarden aan) aanvullende bekostiging scholen
stimuleren om nieuwkomers en vluchtelingen op te nemen. Deze
regelingen kunnen verder verruimd worden; de effecten daarvan zijn
ongewis en hangt mede af van de invulling van de (aanpassing van) de
bekostigingsregelgeving.
U kunt ouders en leerlingen niet verplichten om naar een bepaalde school
of voorziening te gaan, maar u kunt dit wel stimuleren en faciliteren
(bekostiging, meer maatwerk voor de doelgroep). Ouders hebben altijd
vrije schoolkeuze.
Voor leraren uit Oekraïne gelden dezelfde bevoegdheidsregels als voor
Nederlandse leraren. Wel kunt u de procedure voor erkenning
versoepelen.
Pagina 1 van 5

Datum
28 maart 2022

Bijlage 1: Algemene opmerkingen
Bij de organisatie van de opname van Oekraïense leerlingen op scholen moet
steeds rekening worden gehouden met de volgende zaken:
Het verbod van discriminatie Het verbod van discriminatie betekent dat
vluchtelingen uit Oekraïne niet voorgetrokken mogen worden op andere
vluchtelingen (of er binnen de doelgroep ongeoorloofd onderscheid wordt
gemaakt). Achterstellen mag natuurlijk ook niet.
Recht op onderwijs geldt ook voor vluchtelingen/ontheemden Niemand
mag het recht op onderwijs worden ontzegd. Het recht op onderwijs geldt ook
voor vluchtelingen/ontheemden. Dit volgt uit verscheidene internationale
verdragen.1 Vluchtelingen zijn leerplichtig en horen binnen 72 uur na aankomst
met onderwijs te kunnen starten.
(Grond)wettelijke selectievrijheid Op basis van de Grondwet hebben zowel
openbare als bijzondere scholen de vrijheid om leerlingen te selecteren, bijv. als
de school ‘vol’ zit. Er bestaat voor individuele scholen dus geen verplichting om
leerlingen op te nemen als de grenzen van de capaciteit2 zijn bereikt. Het
bevoegd gezag beslist over toelating van de leerling (bijv. art. 40 WPO).
Garantiefunctie openbaar onderwijs In artikel 23, vierde lid, Grondwet is
geregeld dat openbare scholen een garantie of vluchtheuvel-functie vervullen. De
Grondwet vooronderstelt dat er voor iedere leerling die dat wil in ieder geval altijd
ruimte is op een openbare school. De lokale overheid, in het bijzonder het college
van B&W, heeft een (wettelijke) verplichting om te zorgen voor plaatsruimte. 3
Noodrecht Ook spoedrecht/noodrecht moet de reguliere wetgevingsprocedure
doorlopen.4

Zie bijv. artikel 2 Eerste protocol EVRM: “Niemand mag het recht op onderwijs worden ontzegd. Bij de uitoefening van
alle functies die de Staat in verband met de opvoeding en het onderwijs op zich neemt, eerbiedigt de Staat het recht van
ouders om zich van die opvoeding en van dat onderwijs te verzekeren, die overeenstemmen met hun eigen godsdienstige
en filosofische overtuigingen.”
2 Scholen moeten hun toelatingsbeleid tijdig en transparant openbaar maken.
3
Onderwijsraad Rapport onderwijsvrijheid en onderwijszorg, p. 36
“Openbaar onderwijs als garantie.
De zorg van de overheid is intensiever als het om openbaar onderwijs gaat. Dat vloeit voort uit het grondwettelijke
uitgangspunt dat openbaar onderwijs voor elk kind in ons land toegankelijk moet zijn, zodat verzekerd is dat elk kind zijn
recht op onderwijs kan uitoefenen. Bovendien mag niemand worden gedwongen om onderwijs te volgen of zijn kinderen
onderwijs te laten volgen dat uitgaat van een bepaalde overtuiging. Dit wordt de garantiefunctie van het openbaar
onderwijs genoemd. Die hangt nauw samen met de leerplicht: een overheid die kinderen verplicht om een school te
bezoeken, dient te zorgen voor een ‘genoegzaam’ aanbod van scholen. Daarom gaat de Grondwet uit van
de alomtegenwoordigheid van het openbaar onderwijs. In elke gemeente zal er ten minste één openbare basisschool
moeten zijn en verder zo veel openbare basisscholen als nodig is. Er zijn uitzonderingen mogelijk, als die bij wet worden
geregeld: leerlingenvervoer naar een openbare school verderop bijvoorbeeld, of openbaar onderwijs in een zogenaamde
samenwerkingsschool.”
4 Het type wetgevingsprocedure is afhankelijk van de vorm van de te stellen regels; wet, AMvB, ministeriële regeling of
beleidsregel. Hierbij is van belang dat de ‘lagere’ vormen van wetgeving (AMvB, ministeriële regeling of beleidsregel) een
rechtsgrond in de wet moeten hebben.
1

Pagina 2 van 5

Datum
28 maart 2022

Bijlage 2: Toelichting op de mogelijkheden
1. Welke mogelijkheden heeft de minister als scholen weigeren om
nog leerlingen (uit Oekraïne) op te nemen?
-

-

-

Het weigeren van leerlingen vanwege het enkele feit dat zij Oekraïens
zijn, dan wel de Nederlandse taal niet machtig zijn, resulteert in (in)direct
onderscheid op grond van de Algemene wet gelijke behandeling (hierna:
Awgb). Eerder heeft het College voor de rechten van de mens laten
doorschemeren dat dit niet gerechtvaardigd is. Vooral ook omdat er zo
veel extra geld beschikbaar is voor het onderwijs aan deze kinderen.
Praktische uitvoerbaarheid kan een reden zijn om leerlingen wegens een
taalachterstand te weigeren. Het argument is dan dat de school echt
praktisch geen onderwijs georganiseerd krijgt en reeds ver over de
grenzen van de rekkelijkheid is getreden, waardoor het ook niet in het
belang van de nieuwkomer is om op die school onderwijs te ontvangen.
De inspectie ziet niet toe op naleving van de Awgb. Wel zou de inspectie
vragen kunnen stellen als de invulling op scholen niet verenigbaar lijkt
met de Awgb. Denk bijvoorbeeld aan de verplichting voor een bevoegd
gezag om zorg te dragen voor een schoolcultuur die in overeenstemming
is met de basiswaarden van de democratische rechtsstaat. Tot op heden
heeft de inspectie deze norm niet op deze wijze geïnterpreteerd.

2. Welke mogelijkheden heeft de minister als gemeentes niet meer
meewerken om onderwijs voor Oekraïense leerlingen te
verzorgen?

-

-

-

-

Primair onderwijs
Eis (art. 77 WPO) is dat als 50 ouders aan B&W laten weten een nieuwe
openbare school te willen, het college moet onderzoeken of er voldoende
vraag bestaat naar openbaar onderwijs. Bij een grote toestroom zal dat
geen probleem zijn, zeker niet in gemeenten met lage stichtingsnormen.
Het college van B&W moet dan tot schoolstichting overgaan.
Het idee achter de bepaling is dat als genoeg ouders een nieuwe openbare
school willen de gemeente de stichting daarvan moet faciliteren
(gemeenten kunnen hier in ook samenwerken – via een verordening).
De minister bekostigd de openbare scholen als daartoe een verzoek is
ingekomen.
Voortgezet onderwijs
De WVO bepaalt dat gedeputeerde staten in beginsel toeziet op de
naleving van de garantiefunctie, maar als dat onvoldoende gebeurt de
Minister bepaalt, artikel 66, tweede lid: Onze Minister kan het college van
burgemeester en wethouders van de gemeente opdragen een aanvraag
bij hem in te dienen om een openbare school of scholengemeenschap
Pagina 3 van 5

Datum
28 maart 2022

voor bekostiging in aanmerking te brengen, indien gedeputeerde staten
het eerste lid niet toepassen en de ouders, voogden of verzorgers van een
naar zijn oordeel voldoende groot aantal leerlingen hebben aangegeven
dat zij indiening van een dergelijke aanvraag wensen.
-

In po en vo: Overigens biedt de onderwijswetgeving ook een grondslag
voor (bekostiging van) spoedeisende huisvesting door de gemeente (art.
98 WPO en 76i WVO).

-

Pas als het gemeentebestuur weigert uitvoering te geven aan deze
(grond)wettelijke verplichtingen kan artikel 124 van de Gemeentewet
over indeplaatsstelling in beeld komen. Bij het inroepen van deze
bevoegdheid moet grote terughoudendheid worden betracht.

-

Verder kan de inspectie samenwerkingsverbanden passend onderwijs
aanspreken op thuiszittende leerlingen.

3. Welke ruimte heeft de minister t.a.v. de erkenning van
beroepskwalificaties leraren uit Oekraïne?
Voor vluchtelingen uit Oekraïne gelden de bevoegdheidsregels die ook
gelden voor leraren/oop-ers uit Nederland of uit een ander land. Je kunt
niet voor Oekraïense vluchtelingen iets regelen, maar niet voor
vluchtelingen uit bijvoorbeeld Afghanistan. Dat is discriminatie en in strijd
met de Grondwet.
Vorige week is met Nuffic, DUO en het Oekraïense ministerie verkend wat
de situatie is. Oekraïense leraren beschikken in de regel over passende
beroepskwalificaties, zijn voldoende opgeleid en spreken ook vaak Engels.
Op grond van Oekraïense bachelor/master-diploma’s voor leraren geeft
DUO meestal een diploma-erkenning en een lesbevoegdheid af. Leraren
die een aanvraag bij DUO hiervoor doen, en een erkenning krijgen,
kunnen in Nederland als leraar aan de slag. Wel is bijscholing in de
Nederlandse taal en een ‘landing’ in het Nederlandse curriculum nodig. 5
Onderdeel van de procedure is wel dat een aanvrager zijn getuigschrift
moet overleggen (niet elke vluchteling zal dit meegenomen hebben) en
dat de authenticiteit van de diploma’s door de oorspronkelijke
onderwijsinstelling moeten worden vastgesteld. Vanwege de situatie in
Oekraïne lijkt dat momenteel weinig kansrijk.
U hebt wel mogelijkheden om in buitengewone situaties af te wijken van
de procedure. Bovendien zijn er in het vo mogelijkheden om een leraar
tijdelijk zonder bevoegdheid te benoemen. Vraag is of dit wenselijk is.
5

Zie nota ter info van 21 maart jl. van

over mogelijkheden voor leraren uit Oekraïne.

Pagina 4 van 5

Datum
28 maart 2022

We verkennen met DUO en Nuffic welke maatregelen nodig zijn. Ook gaan
we na welke oplossingen er zijn voor de beperkingen van de VOGprocedure (JenV kan in de procedure niet beoordelen of een aanvrager in
een land buiten de EU strafbare feiten heeft gepleegd). We komen daar in
een aparte nota bij u op terug.

Pagina 5 van 5

TER INFORMATIE

Primair Onderwijs

Aan: MPVO

Van

Datum
21 maart 2022
Referentie
Bijlagen

mogelijkheden voor leraren uit Oekraïne

Intern OCW afgestemd
DUO, Nuffic, PO, VO, WJZ
Interdepartementaal
afgestemd
SZW, IND, JenV, UWV

Aanleiding
Momenteel komen er veel vluchtelingen vanuit Oekraïne naar Nederland. Daar
zijn veel kinderen bij, maar ook Oekraïense leraren. Scholen, gemeenten en
leraren zelf vragen naar de mogelijkheid om les te geven in het funderend
onderwijs. Zo zijn er vragen gesteld door Amsterdam, Den Haag en Sliedrecht. Op
korte termijn worden over het thema QA’s op Rijksoverheid.nl beschikbaar
gesteld (zie bijlage 1).
In deze nota informeren we u over de ruimte om Oekraïense leraren in te zetten
op Nederlandse scholen. We werken nog uit hoe de inzet van Oekraïense leraren
op een nieuw op te zetten tijdelijke onderwijsvoorziening vorm gaat krijgen. Dit
wordt op korte termijn uitgewerkt met juristen, inspectie en met het veld.

Doelgroep: leraren uit Oekraïne
Het Ministerie van Onderwijs van Oekraïne doet onder de huidige omstandigheden
haar best om de continuïteit van het onderwijs te garanderen. Ze probeert o.a.
inzicht te krijgen in het aantal kinderen dat het land is ontvlucht en in de
verblijfplaats van (gevluchte) leraren. Omdat het merendeel van de leraren vrouw
is, is de verwachting dat velen het land uit zijn. Naar verluid blijven deze leraren
voorlopig hun salaris ontvangen.
Om in Oekraïne leraar te worden moet een bachelor- of masteropleiding zijn
behaald (gericht op respectievelijk leeftijdsgroep 0-6 jaar –kinderopvang en
onderwijs zijn in het land meer geïntegreerd dan in Nederland-, 6-10 jaar, 10-15
jaar en/of ouder). Er zijn ook specialist-lerarenopleidingen.

Knelpunten en oplossingen
1. Hoe weten we snel of Oekraïense leraren voldoende bevoegd/bekwaam zijn?
Vorige week is met Nuffic en DUO verkend wat de situatie is. Antwoord:
Oekraïense leraren beschikken in de regel over passende beroepskwalificaties,
zijn voldoende opgeleid en spreken ook vaak Engels. Op grond van Oekraïense
bachelor/master-diploma’s voor leraren geeft DUO meestal een diplomaerkenning en een lesbevoegdheid af. Leraren die een aanvraag bij DUO hiervoor
doen, kunnen met deze erkenning dus meestal op een Nederlandse school als

Pagina 1 van 4

Datum
21 maart 2022

leraar aan de slag. Wel is bijscholing in de Nederlandse taal1 en een ‘landing’ in
het Nederlandse curriculum nodig.
2. Mogen scholen een leraar uit Oekraïne aanstellen?
Op dit moment moet een werkgever (schoolbestuur) nog een
tewerkstellingsvergunning (hierna: twv) aanvragen. MinSZW wil de toegang voor
Oekraïners tijdelijk verruimen. Morgen ligt er een wetsvoorstel bij de Raad van
State waarin is bepaald dat de doelgroep vrijgesteld wordt van de twv-plicht.
Streven is dat de vrijstelling per 1 april a.s. in werking treedt. Wel geldt vanaf 1
april een meldingsplicht van de werkgever (c.q. schoolbestuur) bij het UWV.
Leraren met een erkend diploma, kunnen op een bekostigde po- of vo-school aan
de slag (afhankelijk van hun bevoegdheid). In het vo en mbo is er bovendien een
mogelijkheid om tijdelijk zonder bevoegdheid benoemd te worden. Een leraar
mag ook op een (onbekostigde) internationale school aan de slag. Verder kunnen
Oekraïense leraren ook aan de slag als onderwijsondersteuner, zoals
onderwijsassistent of leraar-ondersteuner (als zachte landing / tussenstap naar
een baan als leraar).

Vervolgstappen: wat werken we nog uit?
1. Deze week wordt een eerste set QA’s op Rijksoverheid.nl beschikbaar
gesteld over mogelijkheden voor leraren uit Oekraïne. Deze breiden we uit
zodra er nieuwe informatie beschikbaar is, bijvoorbeeld over de praktische
invulling van de meldingsplicht bij het UWV, invulling Nederlandse taaleis
en procedures.
2. Met JenV werken we uit hoe de verklaring omtrent het verdrag (vog) voor
Oekraïense leraren (en andere sectoren waar een vog nodig is) kan
worden ingevuld in die situatie dat er geen informatie uit het land van
herkomst meer mogelijk is.
3. We verkennen hoe leraren de beheersing van de Nederlandse taal z.s.m.
kunnen verbeteren/op minimaal NT2-niveau kunnen brengen.
4. Met FEZ, FIN en de Belastingdienst wordt uitgezocht welke consequenties
de salarisinvulling heeft voor leraren uit Oekraïne, specifiek m.b.t.
loonheffing, verzekeringen en toeslagen. Aangezien de Oekraïense leraren
nog salaris krijgen van het land zelf, maar ook van de nieuwe werkgever,
zouden er problemen kunnen ontstaan.
5. Samen met het ministerie in Oekraïne, Kennisnet, crisisteam Oekraïne in
Vlaanderen en Engeland wordt zo snel mogelijk het ontsluiten van
lesmateriaal en mogelijkheden voor digitaal onderwijs verbeterd.
6. Met het veld en met de inspectie werken we uit aan welke kwaliteitseisen
het personeel in noodvoorzieningen moet gaan voldoen.

1

De voorschriften t.a.v. beheersing Nederlandse taal en wie dit toetst, verschillen per sector (en zijn
anders in de Wpo en Wvo).
Pagina 2 van 4

TER INFORMATIE

Primair Onderwijs

Aan: MPVO

Van

Datum
10 maart 2022
Referentie
Bijlagen

Mogelijkheden voor Oekraïense leraren op de Nederlandse
onderwijsarbeidsmarkt

Intern OCW afgestemd
, WJZ,
beleidsjuristen po en vo,

Aanleiding
Vanwege de situatie in Oekraïne wordt verwacht dat er ook leraren uit dat land
naar Nederland zullen komen. In deze nota informeren wij u over de
instroommogelijkheden voor leraren op de Nederlandse arbeidsmarkt in het
funderend onderwijs.

Doelgroep
Oekraïense leraren beschikken in de regel over passende beroepskwalificaties.
Team Onderwijsvergelijking (Nuffic) geeft aan dat een Oekraïense bachelorgraad
op systeemniveau vergeleken wordt met een Nederlandse bachelorgraad en een
mastergraad uit dit land vrijwel altijd met een Nederlandse mastergraad.
Daarnaast kent het land veel voorkomende “specialist” diploma’s, die tussen
bachelor en master in zitten en als bachelor of master worden gewaardeerd.
Voordeel van deze diploma’s is dat ze al een beroepskwalificaties vermelden,
waaruit duidelijk is welke bevoegdheid bij de graad hoort.
•
•

•

Vychovatel: opvoeder, begeleiden en lesgeven aan kinderen tot 6-7 jaar.
Vtsjitel: leraar met een lerarenopleiding. Als het in een specifiek vak is,
dan mag de diplomahouder in dat vak lesgeven van 6-18 jaar. Was het
een opleiding tot groepsleerkracht, dan mag (uiteraard) les worden
gegeven aan de betreffende leeftijdsgroep. In Oekraïne is dat 6-10 jaar.
Vykladats: een docent die een vakopleiding, niet zijnde een
lerarenopleiding, heeft gevolgd. Deze leraar is ook bevoegd voor basis- en
voortgezet onderwijs in Oekraïne.

Leraren zijn meestal bekend met de Engelse taal, maar niet met de Nederlandse
taal of curriculum. Op grond van bovengenoemde diploma’s geeft DUO meestal
een erkenning beroepskwalificaties leraar en een lesbevoegdheid af. Daarmee zijn
de leraren bevoegd om op een Nederlandse school te werken.

Mogelijkheden om in Nederland te werken
We zien meerdere mogelijkheden om in het Nederlandse onderwijssysteem aan
de slag te gaan. Gegeven het verwachte grote aantal vluchtelingen, lijkt daarbij
een combinatie van mogelijkheden noodzakelijk. We beschrijven de vier opties
verderop in de nota wat meer in detail:
1. Als leraar op een buitenlandse school voor Oekraïense leerlingen in
Nederland (een zogenaamde B4-school).
Pagina 1 van 9

Datum
10 maart 2022

2. Als leraar in een zogenaamde schakelklas (ISK), een maximaal tweejarig
programma om de overgang van vluchtelingenkinderen naar het reguliere
onderwijs te laten maken.
3. Als leraar (specialist) op een reguliere of speciale po, vo, (v)so, of mboschool.
4. Als onderwijsondersteuner (onderwijsassistent, leraar-ondersteuner,
instructeur), bijvoorbeeld als een opstapje naar een baan als leraar.

Algemene aandachtspunten bij bovenstaande mogelijkheden
Werk- en verblijfsvergunning
De mogelijkheid is afhankelijk van het type verblijfsvergunning die wordt
aangevraagd. Als er een reguliere verblijfsvergunning wordt aangevraagd, zal
moeten worden voldaan aan alle bestaande voorwaarden. Voor arbeid in
loondienst is dit geregeld in de Wet arbeid vreemdelingen (Wav). Een werkgever
mag alleen een vreemdeling van buiten de EU, EER en Zwitserland aannemen als
er geen ‘prioriteitgenietend aanbod’ aanwezig is, als er voldoende
wervingsinspanningen door de werkgever zijn verricht, als er een passend salaris
wordt betaald en als aan de kwalificaties van het desbetreffende beroep wordt
voldaan (diploma-erkenning). Onderdeel van de procedure is dat in het land van
herkomst de beroepskwalificaties worden geverifieerd.
Daarnaast is het mogelijk dat Oekraïners naar Nederland komen en vallen onder
de EU-Richtlijn tijdelijke bescherming. Voor wat betreft werk hebben tijdelijk
beschermden op grond van de Richtlijn direct toegang tot de arbeidsmarkt van de
EU-lidstaten. Bij de implementatie van de Richtlijn ruim twintig jaar geleden heeft
Nederland gebruik gemaakt van de mogelijkheid die de Richtlijn biedt om
vanwege arbeidsmarktbeleid voorrang te geven aan o.a. EU-burgers. Voor de
Nederlandse arbeidsmarkt geldt daarom een twv-verplichting (inclusief een
arbeidsmarkttoets op prioriteit genietend aanbod) voor de tijdelijk beschermden.
SZW onderzoek op dit moment op welke manier het snelst en eenvoudigst in
Nederland invulling kan worden gegeven aan ruimhartige toelating tot de
Nederlandse arbeidsmarkt voor Oekraïners die vallen onder de Richtlijn.
Aandachtspunten:
•

•

het is van belang dat mensen goed advies krijgen over het doen van de
juiste aanvraag (bijvoorbeeld op de website van de IND, bij de
opvanglocatie en/of bij de gemeente).
Indien gekozen wordt voor inzet van buitenlandse scholen, is het van
belang om tijdig met SZW, IND en UWV in gesprek te gaan over de eisen
voor de twv/GVVA. Reden is dat een Oekraïense leraar dan geen diplomaerkenning nodig heeft voor OCW, maar wel voor de werk/verblijfsvergunning.

Verificatie van gegevens in het land van herkomst
Pagina 2 van 9

Datum
10 maart 2022

Voor een aantal procedures is er informatie uit het land van herkomst nodig. Dit
betreft onder meer de VOG (verantwoordelijkheid JenV) en de erkenning van
diploma’s.
Nuffic stelt, dat soms verificatie aan de bron (de ho-instelling van herkomst
verifieert een diploma) niet mogelijk is, dat is nu ook al voor een aantal andere
landen het geval. Nuffic valt dan terug op de expertise van hun
onderwijsvergelijkers in het beoordelen van de authenticiteit van de documenten,
en het zo nodig onderzoeken er van. Voor vluchtelingen zonder documentatie is
er een aparte procedure bij Nuffic, gebaseerd op art. VII van de Lissabon
erkenningsconventie. Op basis van de informatie die een vluchteling kan
aanleveren (b.v. studentenkaart, beschrijving van de opleiding), wordt een
Indicatie van Onderwijsniveau (ION) opgesteld. Daarmee kan een werkgever of
bevoegde autoriteit door middel van een vakinhoudelijk interview proberen vast
te stellen of het waarschijnlijk is dat de kandidaat daadwerkelijk het vermelde
diploma heeft behaald.
Binnen de ENIC- en NARIC erkenningsnetwerken worden pogingen gedaan om de
Oekraïense databases weer in de lucht te krijgen, vraag is echter of dit gaat
lukken.
Aandachtspunten:
•

•

•

Het is wenselijk om verder met JenV te verkennen welke mogelijkheden
er zijn om Oekraïense vluchtelingen de VOG-procedure goed te laten
doorlopen.
DUO heeft bij de procedure voor erkenning van de diploma’s ook een
processtap dat de authenticiteit van het diploma vastgesteld moet
worden. Indien een diploma aanwezig is, dan kunnen zij dit mogelijk met
beperkte extra inzet doen. Is er een kandidaat zonder diploma, dan is het
proces ingewikkelder. Met DUO kan verder verkend worden wat er voor
deze groep mogelijk is, eventueel in afstemming met het Nuffic.
Vervolgens kan met IND/UWV gewisseld worden of een andere invulling
(tijdelijke bevoegdheid), ION ook benut kan worden bij de aanvraag van

Aandachtspunten per scenario
Scenario 1: buitenlandse scholen
De Nederlandse wetgeving biedt ruimte voor het stichten van een buitenlandse
school. Dit is een school die valt onder de autoriteit van een bepaald land, en
waar in de betreffende taal en het curriculum les wordt gegeven. Er zou dus een
Oekraïense school (of scholen) kunnen worden gesticht, waar Oekraïense leraren
Oekraïense leerlingen in het eigen curriculum onderwijzen.
Overwegingen bij deze route:

Pagina 3 van 9

Datum
10 maart 2022

•

•
•

•

•

•

•
•
•

•

Gegeven de verwachte omvang van de doelgroep leerlingen en
leerkrachten, verwachten wij dat de routes via ISK/instroom regulier niet
afdoende zullen zijn. Daarom zou deze optie, op de grens van het stelsel,
mogelijk een bijdrage kunnen leveren.
Voordeel is dat kinderen in hun eigen taal en curriculum les krijgen en ook
leraren uit Oekraïne meteen inzetbaar zijn voor deze doelgroep.
Overweging is: de verwachte verblijfsduur van leraren en kinderen: gaan
zij op termijn terug naar het land van herkomst? Of blijven zij hier en is
(meer) integratie wenselijk? Wij kunnen niet inschatten hoe de
tijdelijkheid van de situatie is.
Een andere overweging is de financiering en huisvesting: B4-scholen
vallen niet onder het bekostigde onderwijs. Het is aan de gemeente om al
dan niet huisvesting beschikbaar te stellen. OCW kan verkennen of er een
tegemoetkoming in de onderwijskosten voor ouders geboden kan worden
(precedentwerking?)
De aanvraag is eenvoudig: het bevoegd gezag doet een aanvraag bij DUO
voor aanwijzing en voegt een bewijs van de autoriteiten van Oekraïne bij
van toezicht (dit mag ook in het Engels). De minister besluit binnen 8
weken op de aanvraag en stelt de leerplichtambtenaar van de betreffende
gemeente op de hoogte.
Als de school alleen in het Oekraïens les wil geven, mogen ze geen
Nederlandse leerlingen toelaten. Maar ze mogen wel Nederlands als vak
aanbieden (bevoegd gezag gaat over de voertaal van de school).
Politieke overwegingen: schept dit een precedent? Waarom voor Oekraïne
wel, en voor Afghanistan of Syrië niet?
Praktische invulling: vraag is hoe snel dit ingeregeld kan worden,
bijvoorbeeld het stichten van een bestuur met verschillende vestigingen.
Ook is het wenselijk om de leerlingen en leraren wel een vorm aan te
bieden van Nederlands taalonderwijs (organisatie?), zodat leerlingen en
leraren ook hun weg in het dagelijkse leven kunnen vinden.
Waar mogelijk zou een verbinding met een school, bijvoorbeeld een
gedeelde locatie, meerwaarde kunnen hebben (er is al een structuur,
veiligheid, sociale verbinding met jeugd/maatschappelijk werk).

Nadere uitwerking:
•

•
•
•

In Nederland worden zelden nieuwe staatsscholen opgericht. We moeten
nog even uitzoeken hoe dit geregeld kan worden en wat de doorlooptijd is
(stichting, huisvesting, statuten, aanwijzing door OCW…).
Een besluit is nodig over hoeveel B4-scholen er starten: bij een
opvangcentrum, in regio’s met veel Oekraïense leerlingen of anders?
Het is wenselijk DUO (voor de aanvraagprocedure) en de IvhO (voor het zij het zeer beperkte- toezicht) te betrekken bij de uitwerking.
Ingewikkeld vraagstuk is dat de Oekraïense inspectie van het onderwijs
wel een vorm van toezicht zou moeten houden op de school. Dat is
mogelijk veel gevraagd in crisistijd.
Pagina 4 van 9

Datum
10 maart 2022

Scenario 2: ISK
Het is ook mogelijk om leraren (en leerlingen) aan te stellen in een schakelklas
binnen een reguliere school. Dit is een verkort programma om in te stromen in
het Nederlandse onderwijs. Deze route biedt, net als buitenlandse scholen, meer
mogelijkheden om de kennis van Oekraïense docenten te benutten en leerlingen
een zachte landing te geven in Nederland.
Overwegingen:
•
Bij de bestaande ISK is er op dit moment beperkte ruimte voor extra
leerlingen. Mogelijk kan verkend worden of er extra lokalen beschikbaar
zijn en er extra leerkrachten / ondersteuners inzetbaar zijn, bijvoorbeeld
vanuit Oekraïne.
•
Voordeel van deze route is dat toegewerkt wordt naar integratie van
leraren en leerlingen in de Nederlandse maatschappij.
•
Bijkomend voordeel is dat ISK nauwe verbinding heeft met een reguliere
school en kan profiteren van de aanwezige structuren en omgeving.
•
Er zal waarschijnlijk dubbele bezetting (inzet Nederlandse leerkrachten)
nodig zijn omdat Oekraïense leerkrachten de taal en het curriculum nog
niet voldoende beheersen.
•
Verkend moet worden welke ruimte er in het curriculum van
schakelklassen is om een deel van het programma nog het Oekraïense
curriculum te geven.
Scenario 3: als leraar starten op een school
Een aantal leraren wil mogelijk langdurig in Nederland blijven en lesgeven op een
reguliere school. Denk aan gespecialiseerde leerkrachten (een leraar scheikunde,
een leraar klassieke talen). Ook kunnen scholen er behoefte aan hebben een
Oekraïense leraar in dienst te nemen als er veel vluchtelingen op hun school
instromen (mentor, taal, veiligheid).
Overwegingen:
•
Leraren moeten een erkend diploma hebben. Hoewel zij inhoudelijk
meestal aan de voorwaarden zullen voldoen, kan de procedure nog tot
problemen leiden (zie boven). In het vo is er ruimte om tijdelijk benoemd
te worden zonder bevoegdheid.
•
Een Oekraïense leraar kan voor scholen van grote meerwaarde zijn als zij
veel vluchtelingenleerlingen uit de regio op vangen (mentor, veiligheid,
taal).
•
Mogelijk vraagt de start op een Nederlandse school extra begeleiding en
bovenformatieve aanstelling van leraren.
•
Vraag is of de doelgroep na stabilisatie in de regio van herkomst niet zou
willen terugkeren.
•
De leraren hebben een programma Nederlands (NT2) nodig.
Scenario 4: werken als onderwijsondersteunend personeel
Leraren kunnen ook als onderwijsassistent of leraar-ondersteuner aan de slag.
Daarvoor hebben zij wel een VOG nodig en zij mogen ook geen beroepsverbod
hebben.

Pagina 5 van 9

Datum
10 maart 2022

Overwegingen:
•
Leraren kunnen ingezet worden als extra handen in de klas (betaald als
onderwijsondersteuner).
•
Er zijn ook al verschillende regelingen (subsidie extra handen in de klas)
waar schoolbesturen gebruik van kunnen maken.
•
Voor leraren kan dit een opstapje zijn naar een baan als leraar (zachte
landing, taal en curriculum leren kennen).
•
Voordeel voor schoolbesturen is, dat het vaak wel al bevoegde leraren
(erkend diploma) betreft, dus zij mogen ook invallen als leraar indien
nodig/wenselijk.

Pagina 6 van 9

Datum
10 maart 2022

Vragen en antwoorden
Vraag 1:
Zijn leraren uit Oekraïne bevoegd om ook in Nederland als leraar te werken?
Antwoord 1:
Dit is afhankelijk van de gevolgde opleiding in Oekraïne. Om in Nederland als
leraar po of vo te kunnen werken, moet aan de volgende eisen worden voldaan:
•
Een geldig ho-getuigschrift van een lerarenopleiding, danwel een
equivalent (erkend buitenlands diploma);
o In het vo is het daarnaast ook mogelijk om tijdelijk benoemd te
worden zonder bevoegdheid en heeft de minister ruimte om bij
het ontbreken van een ho-getuigschrift een leraar toch bevoegd te
verklaren.
•
Een verklaring omtrent het gedrag (VOG);
•
Voldoende beheersing van de Nederlandse taal (voor het (IG)PO, voor het
vo is dit in de praktijk ook een eis, maar is de beoordeling aan het
bevoegd gezag).
Het getuigschrift van een Oekraïense lerarenopleiding wordt in de praktijk vaak
door DUO erkend. Uit de eerdere adviezen van het Nuffic blijkt dat er namelijk
regelmatig validering van de Oekraïense diploma’s plaatsvindt. Zo staat in een
van de adviezen “een vchitel is de beroepskwalificatie voor personen die een
lerarenopleiding hebben voltooid.” Vaak zal DUO bij vergelijkbare diploma’s dus
snel kunnen schakelen. Betreft het nieuwe/andere getuigschriften, dan is een
advies van het Nuffic noodzakelijk. De procedure duurt gemiddeld 8 weken.
Een probleem bij de erkenning, en ook bij het verkrijgen van een VOG, kan wel
zijn dat er informatie uit het land van herkomst nodig is. Bij de diploma-erkenning
vraagt DUO bijvoorbeeld de betreffende leraar contact op te nemen met de
onderwijsinstelling waar het getuigschrift is behaald om de echtheid van het
document te laten bevestigen, of het originele, authentieke getuigschrift te laten
zien. Vanwege de situatie in Oekraïne lijkt dat momenteel weinig kansrijk. In art.
4:84 van de Awb heeft de minister ruimte om af te wijken van de procedure.
Vraag is of dit wenselijk is: indien er een diploma is, kan vaak met een extra actie
de authenticiteit van het document worden vastgesteld, naast de bevoegdheid.
Schoolbesturen mogen leraren met erkende beroepskwalificaties (door DUO)
aanstellen als leraar. Zo kan een leraar Frans uit Oekraïne bijvoorbeeld Frans
gaan geven op een vo-school. Het is wel wenselijk dat zij dan ook zo spoedig
mogelijk bijscholen in de Nederlandse taal.
Leraren mogen met een erkend diploma op alle scholen aan de slag waar ook
leraren met een Nederlandse bevoegdheid werken (zie wel de eerdere taaleis voor
het (IG)PO van Engels respectievelijk Nederlands):
Pagina 7 van 9

Datum
10 maart 2022

•
een (bekostigde) school voor po, vo (inclusief pro) of (v)so.
•
Een internationale afdeling van een bekostigde school (IGO).
Opmerking: voor de beroepen in de kinderopvang kan geen aanvraag erkenning
diploma worden ingediend bij DUO, omdat de procedure alléén open staat voor
EU/EER-lidstaten en Zwitserland. In die situatie kan de aanvrager bij het Nuffic
vragen om diplomawaardering. Blijkt dat de opleiding inderdaad van voldoende
niveau is en gericht is op het werken met kinderen in de opvang, dan kan er op
grond van de waardering rechtstreeks toegang worden gezocht tot het beroep,
zonder dat erkenning van DUO nodig is.
Vraag 2:
Zijn leraren uit Oekraïne bevoegd om in Nederland als onderwijsondersteuner,
zoals onderwijsassistent of leraar-ondersteuner of instructeur in het vmbo, te
werken?
Antwoord 2:
Ja. Voor de vluchtelingen gelden dan dezelfde regels als voor Nederlandse
oop’ers. In het vo en po en (v)so is er dan een vog nodig en zij mogen ook geen
beroepsverbod hebben (art. 7.3 Wvo 2020 en art. 3a Wpo).
Vraag 3:
Kunnen Oekraïense leraren worden ingezet om in Nederland Oekraïense kinderen
les te geven in het daar geldende curriculum?
Antwoord 3:
Qua werken mag dit enkel als wordt voldaan aan de voorwaarden voor toegang
op de arbeidsmarkt. Zie voor de voorwaarden om te werken antwoord op vraag 4.
Mogelijk dat buitenlandse scholen (B4-onderwijs) een oplossing kunnen bieden.
Het gaat om scholen die erkend zijn door een autoriteit in een land (waar
Nederland ook erkenning voor geeft, denk aan de Duitse scholen, ecole francaise
etc.). Onderwijs mag daar worden gegeven door personen die beschikken over
een onderwijsbevoegdheid die erkend is door de toezichthoudende autoriteit van
het land van herkomst (c.q. Oekraïne) en die in het bezit zijn van een verklaring
omtrent het gedrag. Zo kunnen Oekraïense leraren lesgeven aan Oekraïense
kinderen in de eigen taal en het eigen curriculum. Nadeel is wel dat deze scholen
niet zijn bekostigd en ouders dus een fee verschuldigd zijn.
Vraag 4:
Mogen Oekraïense leraren zonder vergunning in Nederland werken en verblijven?
Antwoord 4:
Dit is afhankelijk van de type verblijfsvergunning die wordt aangevraagd. Als er
een reguliere verblijfsvergunning wordt aangevraagd, zal moeten worden voldaan
aan alle voorwaarden. Voor arbeid in loondienst is dit geregeld in de Wet arbeid
vreemdelingen (Wav). Een werkgever mag alleen een vreemdeling van buiten de
Pagina 8 van 9

Datum
10 maart 2022

EU, EER en Zwitserland aannemen als er geen ‘prioriteitgenietend aanbod’
aanwezig is, als er voldoende wervingsinspanningen door de werkgever zijn
verricht, als er een passend salaris wordt betaald en als aan de kwalificaties van
het desbetreffende beroep wordt voldaan (diploma-erkenning).
Daarnaast is het mogelijk dat Oekraïners naar Nederland komen en vallen onder
de Richtlijn tijdelijke bescherming. Voor wat betreft werk hebben tijdelijk
beschermden op grond van de Richtlijn direct toegang tot de arbeidsmarkt van de
EU-lidstaten. Bij de implementatie van de Richtlijn ruim twintig jaar geleden heeft
Nederland gebruik gemaakt van de mogelijkheid die de Richtlijn biedt om
vanwege arbeidsmarktbeleid voorrang te geven aan o.a. EU-burgers. Voor de
Nederlandse arbeidsmarkt geldt daarom een twv-verplichting (inclusief een
arbeidsmarkttoets op prioriteit genietend aanbod) voor de tijdelijk beschermden.
SZW onderzoek op dit moment op welke manier het snelst en eenvoudigst in
Nederland invulling kan worden gegeven aan ruimhartige toelating tot de
Nederlandse arbeidsmarkt voor Oekraïners die vallen onder de Richtlijn.

Pagina 9 van 9