Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

29 338

Wetenschapsbudget

Nr. 147

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN
STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 juni 2015
Naar aanleiding van het verzoek van de vaste commissie voor Economische Zaken sturen wij u, mede namens de Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap, een reactie op de publicatie «Totale investeringen
in Wetenschap en Innovatie 2013–2019» (TWIN).
Uitbreiding van TWIN
Op 9 april 2015 publiceerde het Rathenau Instituut TWIN 2013–20191, na
eerder dit jaar op 5 februari een voorpublicatie uitgebracht te hebben. Dit
is het tweede jaar waarin het Rathenau Instituut naast de uitgaven van
departementen aan onderzoek en ontwikkeling ook inzicht biedt in de
uitgaven aan innovatie. Nederland neemt hiermee een unieke positie in,
omdat uitgaven aan onderzoek en ontwikkeling wel door veel landen in
kaart worden gebracht, maar de daarmee deels overlappende uitgaven
voor innovatie niet.
Het kabinet hecht aan de vorig jaar door Rathenau doorgevoerde
uitbreiding van het overzicht met de uitgaven aan innovatie, omdat
hiermee een integraal beeld wordt gekregen. Hierdoor kunnen trends
door de jaren heen beter op waarde worden geschat. Het overzicht wordt
daarnaast elk jaar gebruikt om in het kader van het Europees Semester te
rapporteren over de opvolging van de landenspecifieke aanbevelingen en
de voortgang van de kabinetsdoelstelling om in 2020 2,5% van het BBP
aan onderzoek en ontwikkeling te spenderen (Europa 2020-Strategie).2

1

2

kst-29338-147
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

http://www.rathenau.nl/publicaties/publicatie/totale-investeringen-in-wetenschap-en-innovatie2013–2019.html
Nederlands Nationaal Hervormingsprogramma 2015,http://www.rijksoverheid.nl/documentenen-publicaties/rapporten/2015/04/30/nederlands-nationaal-hervormingsprogramma-2015.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 338, nr. 147

1

TWIN bevat dit jaar ook een overzicht van publieke middelen uit Europese
programma’s en van publieke middelen op regionaal niveau. Het kabinet
is positief over de toevoeging van Europese en regionale middelen in
TWIN vanwege de verwevenheid van Europees, nationaal en regionaal
beleid op het gebied van onderzoek en innovatie.
Publieke uitgaven
Het beeld dat TWIN 2013–2019 schetst komt overeen met het
TWIN-overzicht van vorig jaar (TWIN 2012–2018). 3 Hierbij is een daling
zichtbaar in de publieke uitgaven. De oorzaken hiervan zijn onder andere
het uitfaseren van FES-financiering, het aflopen van de eerdere innovatieprogramma’s, taakstellingen op TO2-instituten en kortingen op fiscale
instrumenten. De investeringen in universitair onderzoek en niet-toepassingsgericht onderzoek blijven op niveau en stijgen zelfs licht, waardoor in
de periode 2013–2019 hun aandeel in de totale publieke financiering van
onderzoek en ontwikkeling toeneemt van 69% naar 76%.
Bij het voorstel voor de landenspecifieke aanbevelingen die de Europese
Commissie op woensdag 13 mei in het kader van het Europees Semester
2015 heeft gepubliceerd4, signaleert ook de Commissie dat de publieke
middelen voor kennis en innovatie na 2014 per saldo afnemen. Ondanks
de bezuinigingen die als gevolg van de crisis nodig waren, zijn de
afgelopen jaren de publieke uitgaven aan onderzoek en innovatie relatief
gezien ontzien. Bovendien blijkt uit de in het TWIN-overzicht opgenomen
vergelijking met andere landen en de EU dat Nederland boven het
EU-gemiddelde investeert. Dit zijn alleen de directe uitgaven, dus
exclusief fiscale maatregelen zoals de WBSO en RDA. Als fiscale maatregelen wel worden meegenomen is de score van Nederland aanzienlijk
hoger, omdat Nederland tot de internationale voorhoede behoort als het
gaat om fiscale stimulering van onderzoek en ontwikkeling5. Ook bij de
uitvoering van onderzoek en ontwikkeling in publieke instellingen bevindt
Nederland zich boven het EU- en het OESO-gemiddelde. In 2013 was dit
voor Nederland 0,88% van het BBP, terwijl het EU- en OESO-gemiddelde
0,69% was6.
Private uitgaven
In tegenstelling tot de publieke uitgaven die internationaal gezien
bovengemiddeld liggen, blijven de private uitgaven achter ten opzichte
van het Europese gemiddelde (in 2013 respectievelijk 1,10% en 1,23% van
het BBP). De uitgaven aan privaat uitgevoerd onderzoek en ontwikkeling
trekken de laatste jaren wel licht aan, van 1,08% van het BBP in 2011 naar
1,10% in 2013 als meest recente jaar.7 In absolute zin zijn de uitgaven
gestegen van € 6,9 miljard naar € 7,1 miljard. Bovendien blijkt uit een
analyse van de OESO dat Nederland boven het OESO-gemiddelde scoort
bij de private uitgaven als wordt gecorrigeerd voor de invloed van de
sectorstructuur.8 Die sectorstructuur kenmerkt zich in Nederland door een
gering aandeel van hoogtechnologische sectoren in het bruto binnenlands
3

http://www.rathenau.nl/publicaties/publicatie/totale-investeringen-in-wetenschap-en-innovatie2012–2018.html
4
http://ec.europa.eu/europe2020/pdf/csr2015/csr2015_netherlands_nl.pdf
5
OESO, 2015, Measuring R&D tax incentives, webpublicatie (http://www.oecd.org/sti/rd-taxstats.htm), Parijs
6
OESO, 2015, Main Science and Technology Indicators, 2014/2, Parijs
7
NHP, CBS. Hierbij zij opgemerkt dat privaat uitgevoerde R&D niet altijd ook privaat gefinancierd
is en vice versa. Nederlandse bedrijven laten relatief veel R&D uitvoeren door publieke
kennisinstellingen. In 2012 bedroeg de privaat gefinancierde R&D 1,05% BBP en de publiek
gefinancierde R&D-uitgaven 0,91% BBP (inclusief WBSO/RDA) (bron: EZ-begroting 2015).
8
OESO, 2013, Science, Technology and Industry Scoreboard 2013, Parijs, blz. 220

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 338, nr. 147

2

product. Ook scoort Nederland relatief hoog bij uitgaven aan niet-technologisch kenniskapitaal (zoals software, design, human capital).9 Mede
daardoor weet Nederland een relatief hoog arbeidsproductiviteitsniveau
te realiseren ondanks de relatief lage private uitgaven aan onderzoek en
ontwikkeling.
In de TWIN-publicatie is opgenomen dat uit de meeste studies blijkt dat
fiscale instrumenten onderzoek en ontwikkeling stimuleren, maar dat er
verschillen zijn als het gaat om de grootte van het effect. Dat de fiscale
instrumenten een positief effect hebben op investeringen van bedrijven in
onderzoek en ontwikkeling zien we ook terug in laatste evaluatie van de
WBSO10. Deze schat voor de WBSO een multiplier tussen de 1,55 en 1,99.
Dat betekent dat bedrijven niet alleen de ontvangen WBSO besteden aan
loonuitgaven voor speur- en ontwikkelingswerk (S&O), maar gemiddeld
per euro ontvangen WBSO tussen de 55 en 99 eurocent extra aan
onderzoek en ontwikkeling spenderen. Dit is een aanmerkelijk positief
effect.
Europese uitgaven
Het belang van de Europese financiering uit de Europese Kaderprogramma’s voor Nederlandse kennisinstellingen en bedrijven is substantieel. De inzet van het kabinet is er op gericht om het Nederlandse
bedrijfsleven en kennisinstellingen optimaal van Europese programma’s
te laten profiteren. Onlangs heb ik uw Kamer geïnformeerd over de goede
resultaten van Nederland in het Zevende Kaderprogramma dat tot en met
2013 liep11. In 2014 startte Horizon 2020, de opvolger van het Zevende
Kaderprogramma. De eerste en voorlopige resultaten van de Nederlandse
positie over 2014 in dat programma zijn boven verwachting. Op dit
moment lijkt het erop dat aan Nederlandse bedrijven en kennisinstellingen voor meer dan € 500 miljoen aan middelen is toegezegd. Het
voorlopige retourpercentage is daarmee 8,1%, wat een significante
stijging is ten opzichte van de 7,4% uit het Zevende Kaderprogramma. Het
kabinet heeft als doelstelling de bedrijfsparticipatie in Horizon 2020 te
vergroten ten opzichte van het Zevende Kaderprogramma. Positief is dan
ook dat uit de voorlopige cijfers blijkt dat qua deelname het aandeel van
bedrijven is gestegen van 22% in het Zevende Kaderprogramma naar 31%
in het eerste jaar van Horizon 2020.
Conclusie
De Commissie beveelt in haar voorstel voor landenspecifieke aanbevelingen aan om de overheidsuitgaven meer te richten op de ondersteuning
van investeringen in onderzoek en ontwikkeling en om de randvoorwaarden voor private investeringen te verbeteren. Het kabinet erkent dat
investeringen in onderzoek en innovatie cruciaal zijn voor toekomstige
economische groei. Hoewel de innovatiekracht van Nederland nog altijd
goed is12, is het van belang om investeringen op een hoger peil te
brengen om groei op lange termijn te versterken en om de Nederlandse
doelstelling om in 2020 2,5% van het BBP te besteden aan onderzoek en
innovatie in zicht te houden (in 2013 bedroeg het 1,98%).

9

OESO, 2013, Science, Technology and Industry Scoreboard 2013, Parijs, blz. 38
Kamerstuk 32 637, nr. 32, blg-162189
11
Kamerstuk 21 501-31, nr. 343
12
Nederland stijgt dit jaar van plaats 6 naar plaats 5 gemeten in innovatiekracht op de ranglijst
van de Europese Commissie, de Innovation Union Scoreboard. Ook in het aantal aangevraagde octrooien staan we in de Europese top 3 met 8.100 patenten, hoger dan het Verenigd
Koninkrijk en Zweden, achter Duitsland en Frankrijk.
10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 338, nr. 147

3

Het kabinet wil de private uitgaven aan onderzoek en ontwikkeling verder
stimuleren. Dit doen we reeds via fiscale maatregelen die bewezen
effectief zijn zoals de WBSO en de RDA, de topsectorenaanpak en de
nationale wetenschapsagenda. Met het oog op de toekomst, is het van
belang om verdere mogelijkheden te benutten om zowel de publieke als
private bestedingen aan onderzoek en innovatie op een hoger peil te
brengen. Zo zal worden bezien in hoeverre private partijen nog meer
geprikkeld kunnen worden om deel te nemen aan langjarige (meer
risicovolle) PPS-programma’s. Daarnaast wordt binnen de context van de
fiscale stelselherziening bezien in hoeverre het fiscale ondernemerschapsinstrumentarium effectiever kan worden gericht op onder andere het
bereiken van meer maatschappelijk rendement in termen van innovatie,
productiviteitsgroei, ondernemersklimaat en werkgelegenheid.
De Minister van Economische Zaken,
H.G.J. Kamp
De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 338, nr. 147

4