Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

33 009

Innovatiebeleid

Nr. 32

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 oktober 2016
Na een succesvolle eerste ronde in 2014 heeft het kabinet, op 14 april 2016
tijdens de Innovatie Expo, de zoektocht naar de Nationale Iconen 2016
gelanceerd. De Nationale Iconen hebben als doel Nederland op de kaart te
zetten als innovatief land dat via het oplossen van maatschappelijke
uitdagingen werkt aan zijn toekomstige verdienvermogen. Met de iconen
maakt het kabinet het topsectorenbeleid zichtbaar en tastbaar onder de
noemer «Global Challenges, Dutch Solutions».
Hierbij informeer ik uw Kamer over de resultaten van de tweede zoektocht
naar de Nationale Iconen. De 65 inzendingen zijn door een onafhankelijke
jury onder leiding van Hans Wijers1 beoordeeld. Na een grondige
voorselectie heeft de jury 10 indieners uitgenodigd om hun project te
presenteren tijdens een tweedaagse juryzitting in Driebergen-Rijsenburg.
Op basis van deze enerverende sessies is de jury tot een unaniem advies
gekomen (bijgevoegd)2.
De jury geeft aan zeer onder de indruk te zijn van de hoge kwaliteit en het
innovatief vermogen van de inzendingen. De indieners variëren van grote
gevestigde ondernemingen die een nieuwe vinding doen tot start-ups die
een nieuw product op de markt brengen en wetenschappers die werken
aan het oplossen van maatschappelijke uitdagingen. Allemaal spelen zij
een belangrijke rol voor onze toekomstige welvaart. Uiteindelijk is de jury
tot een drietal projecten gekomen die zij voordraagt voor benoeming tot
Nationaal Icoon.
Het kabinet heeft besloten het juryadvies integraal op te volgen en in deze
tweede ronde de onderstaande drie Nationale Iconen te benoemen.
1

De jury bestaat uit Hans Wijers (voorzitter), Ralph Hamers (CEO ING group),Wim van Saarloos
(directeur transitie NWO en vicepresident KNAW), Barbara Baarsma (directeur Kennisontwikkeling Rabobank), Bas Verhart (oprichter Thnk en ondernemer) en Frans Blom (voorzitter
Boston Consulting Group Nederland)
2
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

kst-33009-32
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 009, nr. 32

1

Samen met de in 2014 benoemde vier iconen telt Nederland nu zeven
nationale iconen.
NATIONALE ICONEN 2016
1. LIGHTHOUSE – ASML
Soms doet de innovatieve industrie per ongeluk een uitvinding. Zo
heeft ASML in het onderzoek naar een mogelijk toekomstige
lichtbron voor haar nieuwe chipmachine ontdekt dat een hoogenergetische elektronenbundel toepasbaar zou kunnen zijn in de
productie van medische isotopen. Momenteel worden deze isotopen
in een nucleaire reactor in een kernreactie van verrijkt uranium
geproduceerd. Omdat de verouderde nucleaire reactoren veel
aandacht en onderhoud nodig hebben, is de beschikbaarheid van
isotopen lang niet altijd gegarandeerd. ASML zal deze ontwikkeling
als spin-off positioneren omdat het project ver buiten haar core
business ligt maar maatschappelijk zeer belangrijk kan worden. Een
breed consortium is inmiddels gevormd. ASML stelt haar IP en
expertise beschikbaar en gaat dit consortium ondersteunen. Indien
succesvol zal een continue beschikbaarheid van belangrijke
medische isotopen nagenoeg zonder nucleair afval en zonder verrijkt
uranium bereikt kunnen worden. Dit alles bovendien met een
aantrekkelijk economisch perspectief.
2. GROWBOXX – Groasis
Pieter Hoff van het bedrijf Groasis is de geestelijk vader van een
totaalconcept waarmee droge gedegradeerde gronden vruchtbaarder kunnen worden gemaakt. Een belangrijke pijler van dit
concept is de Growboxx plant cocoon®. Dit is een afbreekbare van
papier gemaakte «intelligente emmer» waarvan het deksel regenwater opvangt, dat bewaart zonder dat het verdampt en het
vervolgens gedoseerd afgeeft aan de boom die in het midden staat.
De waterbesparing die hierdoor gerealiseerd kan worden is meer
dan 90%. Zo kunnen in door droogte geteisterde gebieden bomen
geplant worden zonder irrigatie. De prijs van de box ligt onder de
€ 1,50 en is zo ontwikkeld dat er naast de boom tegelijkertijd 20 kilo
groenten per jaar in kan worden verbouwd. Hierdoor is de box te
betalen met de opbrengst van de groenten en kan het wereldwijd
geïmplementeerd worden zonder al te veel financiële steun. Om de
capillaire werking van de grond intact te laten kunnen met een
speciale boor gaten geboord worden waar de Growboxx in geplant
kan worden. Middels goedkope protectors wordt de plant beschermt
tegen hitte in de zomer, tegen vorst in de winter en tegen het
begrazen van dieren. Met de Terracedixx kunnen snel eenvoudige
terrassen worden gemaakt die ervoor zorgen dat een groter deel van
de schaarse regen in de grond infiltreert. Het totaalconcept van
Groasis is voortdurend in ontwikkeling met (lokale) partners en de
eerste grote orders voor levering in Mexico zijn getekend.
3. BLUE ENERGY – REDStack
REDstack is een spin-off van kennisinstituut Wetsus met het doel
elektriciteit (Blue Energy) te produceren op basis van concentratieverschillen tussen zoet en zout water en die te leveren aan het
openbare net. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van unieke door
Fujifilm ontwikkelde membranen in combinatie met door REDStack
ontwikkelde stacks. Dit wordt al toegepast in een pilot-opstelling op
de Afsluitdijk. Naar schatting zijn er meer dan 1.000 potentiële

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 009, nr. 32

2

riviermondingen in de wereld geschikt voor deze technologie.
REDstack heeft hiermee een groot export- en werkgelegenheidspotentieel. Volgende stappen zijn om een demo pilot van 1 MW en een
eerste fase commerciële installatie te realiseren, in voorbereiding op
commerciële uitrol wereldwijd. Blue Energy is CO2-vrije en vervuilingsvrije elektriciteit en behoeft geen back-up. Immers, water
stroomt altijd, ook als de zon niet schijnt en de wind niet of te hard
waait. Blue Energy kan een grote bijdrage leveren aan de transitie
naar duurzame energievoorziening. Daarnaast kan de technologie
worden ingezet voor energiereductie in industriële processen, bij het
verminderen van energiegebruik bij ontziltingsprocessen (drinkwaterbereiding) en voor energieopslag in zoutgradiënten.
Ondersteuning
Het kabinet neemt het op zich de drie Nationale Iconen een internationaal
podium te geven en te ondersteunen bij het nemen van volgende
stappen, bijvoorbeeld door deelname aan handelsmissies, het leggen van
contacten en hulp bij wet- en regelgeving. Daarvoor worden zij geadopteerd door de departementen waarmee inhoudelijk de meeste raakvlakken
zijn, waarbij het eerstgenoemde departement het voortouw heeft in de
begeleiding:
1. Lighthouse VWS en EZ
2. Growboxx EZ
3. BlueEnergy IenM en EZ
De Minister van Economische Zaken,
H.G.J. Kamp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 33 009, nr. 32

3