Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

32 128

Wijziging van enkele belastingwetten en enige
andere wetten (Belastingplan 2010)

Nr. 16

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 november 2009
In het wetgevingsoverleg van 2 november jl. over het voorstel van wet
houdende wijziging van enkele belastingwetten en enige andere wetten
(Belastingplan 2010), het voorstel van wet houdende wijziging van enkele
belastingwetten en enige andere wetten (Overige fiscale maatregelen
2010), het voorstel van wet houdende wijziging van enkele belastingwetten en enige andere wetten (Fiscale vereenvoudigingswet 2010), het
voorstel van wet houdende wijziging van enkele belastingwetten en enige
andere wetten (Fiscale onderhoudswet 2010) en het voorstel van wet
houdende wijziging van de Wet belastingen op milieugrondslag in
verband met de afschaffing van de vliegbelasting, heb ik toegezegd de
vragen van de vaste commissie voor Financiën van Uw Kamer deels
schriftelijk te beantwoorden. Hierbij doe ik mijn toezegging graag gestand.
Belastingplan 2010
Algemeen
De heer Remkes heeft gevraagd of voor de Belastingdienst kan worden
aangegeven wat de personele en formatieve consequenties zijn van investeringen in ICT afgelopen jaren die tot vereenvoudiging zouden moeten
leiden. In mijn Plan van aanpak vereenvoudigingsoperatie Belastingdienst
dat ik in juni 2007 aan de Tweede Kamer heb toegezonden, heb ik een
aantal maatregelen aangekondigd om het prestatieniveau van de Belastingdienst op het gebied van automatisering blijvend te verhogen. Inzet
van het plan van aanpak is om de Belastingdienst beter aan zijn maatschappelijke opdracht te kunnen laten beantwoorden. Daarom zijn de
effecten voor burger en bedrijf tot uitgangspunt genomen. Het doel van
deze operatie was dus om het niveau van dienstverlening te verhogen en
niet om de personeelsformatie aan te passen. Sindsdien is een aantal
resultaten geboekt, vooral in de verbetering van de dienstverlening voor
burgers en bedrijven en in het verminderen van procesverstoringen door
het verbeteren van testprocedures. In mijn brief van 14 mei 2009 heb ik
aan de Kamer een rapport toegezonden dat is opgesteld op basis van een

KST136601
0910tkkst32128-16
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

1

externe doorlichting van de zogeheten IV-keten. Uit dat rapport blijkt dat
er in die IV-keten nog sprake is van forse tekortkomingen die stevige
ingrepen in de organisatie van de Belastingdienst vergen. De komende
tijd wordt dus maximaal geïnvesteerd in het uitvoeren van de aanbevelingen van de doorlichting, waarbij al eerder is aangegeven dat structurele
oplossingen voor complexe en omvangrijke IT-problemen tijd vergen. Ook
hierbij geldt dat alle energie erop is gericht om samen met de betrokken
medewerkers de IV-keten beter te laten functioneren. Succes bij het doorvoeren van veranderingen kan uiteindelijk leiden tot aanpassingen in de
personeelsformatie. Op dit moment zijn die niet aan de orde. Eerst wordt
ingezet op verbetering van de dienstverlening en de handhaving.
Diverse leden hebben vragen gesteld over de studiecommissie Belastingstelsel en de Brede Heroverwegingen. De heer Remkes vraagt zich af of
het kabinet wel keuzes zou gaan maken op basis van de rapporten van de
Heroverwegingswerkgroepen en de studiecommissie Belastingstelsel. De
heroverwegingen en het werk van de studiecommissie zijn erop gericht
een brede staalkaart te verkrijgen van opties, inclusief de budgettaire,
economische en maatschappelijke effecten. Daarna zal het kabinet beslissingen nemen over het in balans brengen van inkomsten en uitgaven voor
2011 en latere jaren.
De heer Remkes en mevrouw Sap vragen of de voorstellen van de studiecommissie Belastingstelsel budgettair neutraal zouden zijn. Dat is inderdaad het geval. De commissie heeft niet de opdracht voorstellen te
ontwikkelen die een 20% lastenverlichting dan wel een 20% hogere
opbrengst genereren. In de besluitvorming die daarna gaat plaatsvinden
is het echter mogelijk dat het kabinet een variant voorstelt die leidt tot een
hogere belastingopbrengst dan wel een lastenverlichting. Dat is echter
een politieke afweging die niet aan de studiecommissie is.
Mevrouw Sap merkt op dat het kabinet richting gemeente heeft gecommuniceerd dat 50% heroverwegingen en 50% lastenverzwaringen de
doelstelling zal zijn. Het is van belang op te merken dat de «fifty-fifty» niet
het uitgangspunt is bij de belastingherziening, en tevens niet het
uitgangspunt bij de verwerking van de budgettaire effecten van de
heroverweging. De «fifity-fifty» is voorgekomen uit de conclusie die de
heer Vendrik (GroenLinks) trok naar aanleiding van een voorbeeld dat de
staatssecretaris van BZK heeft genoemd in het vragenuur van 6 oktober jl.
De staatssecretaris reageerde met haar spreektekst op een verschenen
artikel in Binnenlands Bestuur en probeerde aan te geven in een voorbeeld hoe een scenario bewaarheid kon worden dat gemeenten gekort
zouden worden met € 3 miljard. De ontwikkeling (groei of krimp) van het
Gemeentefonds hangt samen met de groei of krimp van circa de helft van
de Rijksuitgaven. Bij een besparingsoptie van 20% op de Rijksuitgaven
kan zo de mogelijke besparing op het Gemeentefonds berekend worden.
Eén van de mogelijke heroverwegingsinvullingen die leiden tot een
korting van € 3 miljard op gemeenten, is de verdeling van € 35 miljard op
basis van een fifty-fifty-verdeling over uitgaven en ontvangsten. Het
betreft hier dus een in het parlement genoemd voorbeeld, zeer zeker geen
uitgangspunt.
De studiecommissie zal zich mede buigen over een rechtsvormneutrale
winstbelasting, zoals de heer Omtzigt vraagt.
De heer Bashir vraagt naar een verklaring waarom de groei van de
belastingopbrengst achterblijft bij de groei van het BBP. Voorts vroeg hij
of beleid is dat de belastingopbrengsten gelijk moeten oplopen met de
economische groei. In het algemeen mag worden verondersteld dat de
ontwikkeling van de totale belastinggrondslag en daarmee de ontwikke-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

2

ling van de totale belastingontvangsten op de langere termijn grosso
modo gelijk lopen met de economische ontwikkeling. De macroeconomische progressiefactor geeft inzicht in de endogene ontwikkeling
van de belastingontvangsten gerelateerd aan de ontwikkeling van het
nominale BBP. Op de korte termijn echter kan deze macro-economische
progressiefactor echter flink fluctueren. «Endogene ontwikkeling» staat
voor de ontwikkeling van de ontvangsten als gevolg van de economische
ontwikkeling en trendmatige ontwikkeling, dus los gezien van het effect
van beleidsmaatregelen. Dat de progressiefactor op korte termijn flink kan
fluctueren wordt in de eerste plaats veroorzaakt door het – in vergelijking
met andere landen – grote verschil in BBP-groei tussen hoog- en laagconjunctuur. Daarnaast is de gevoeligheid van de Nederlandse belastingontvangsten voor de stand van de conjunctuur tamelijk groot. Dit heeft
vooral te maken met de grotere omvang van de collectieve sector en het
progressievere belastingstelsel dan in bijvoorbeeld landen als het VK, de
VS en Japan. Dit betekent dat bij een neergaande conjunctuur de ontvangsten sterker kunnen dalen en bij een aantrekkende economie de ontvangsten sterker kunnen toenemen dan het BBP.
Zo dook in de periode 2002–2004 de progressiefactor onder de 1 mede
vanwege de op dat moment sterkste inzinking sinds begin jaren tachtig.
Zo kenden de ontvangsten van de vennootschapsbelasting een zware
instorting in 2002 bij een positieve nominale BBP-ontwikkeling. In de jaren
2003 en 2004 bleven de ontvangsten van loon- en inkomensheffing achter
bij het BBP vanwege sterk stijgende pensioenpremies als gevolg van
instorten aandeelkoersen en de ongunstige ontwikkeling van de werkgelegenheid in die jaren. Voor 2009 wordt, zoals in de Miljoenennota aangegeven, een negatieve ontwikkeling van het BBP en een nog wat negatievere ontwikkeling van de belastingontvangsten verwacht. In de
conjunctureel gezien gunstige jaren 2005 tot en met 2007 kenden de
belastingontvangsten juist een (nog) gunstiger ontwikkeling dan het
nominale BBP. Gemiddeld genomen over de gehele periode 2001–2008
zijn de ontvangsten achtergebleven bij de ontwikkeling van het BBP. In de
Miljoenennota 2010 wordt voor 2009 een negatieve ontwikkeling van het
nominale BBP (– 3,4%) verondersteld en een nog sterkere negatieve endogene ontwikkeling van de ontvangsten (– 4,4%). Voor 2010 wordt een
endogene ontwikkeling van de belasting- en premieontvangsten van 0,2%
verwacht bij een nominale ontwikkeling van het BBP van 0,9%. Dat betekent dat een progressiefactor in 2010 die lager ligt dan 1. Dit wordt mede
veroorzaakt door de verwachte sterk oplopende werkloosheid in 2010,
waardoor de ontvangsten loonheffing zich in 2010 negatief ontwikkelen
ten opzichte van 2009. Als ook de komende jaren verwacht mag worden
dat de groei van de ontvangsten achterblijven bij de economische groei,
zal het EMU-saldo zich langzamer herstellen. De studiecommissie
belastingstelsel zal zich daarom onder andere afvragen wat de invloed is
geweest van de huidige samenstelling van de belastingmix op de ontwikkeling van de ontvangsten in de periode 2001–2008 in relatie tot de
(samenstelling van de) economische ontwikkeling in die periode.
Eventuele (te) optimistische ramingen van de belastingontvangsten staan
los van de uitkomst van de progressiefactor. De progressiefactor geeft een
indruk van de (gerealiseerde) ontwikkeling van de endogene ontwikkeling
van de belastingontvangsten in relatie tot de (gerealiseerde) ontwikkeling
van het BBP. (Te) optimistisch ramen leidt tot stelselmatige tegenvallers bij
de belastingontvangsten te maken en een stelselmatige overschatting van
de economische groei. Hiervan is geen sprake.
De heer Bashir vraagt of ik van mening ben dat consequent moet worden
teruggekeken naar wetsvoorstellen, bijvoorbeeld of de raming klopte.
Uiteraard is het van belang dat het doel van elk afzonderlijk wetsvoorstel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

3

wordt gehaald. Daar waar het wenselijk en mogelijk is om wetsvoorstellen
of onderdelen van wetsvoorstellen te evalueren op het bereiken van het
doel worden vaak evaluatiebepalingen in de wet opgenomen. Voorbeeld
hiervan is de Wet inkomstenbelasting 2001. Voor zover het belastinguitgaven betreft, is een evaluatie verplicht volgens de regels van de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek en Beleidsinformatie. Niet voor elk
wetsvoorstel zal echter een evaluatie gewenst zijn. Een algemene voor
elke wet geldende regel ligt daarom niet voor de hand. De raming van de
budgettaire kosten in een wetsvoorstel betreft het ex ante effect. Ex post
ramingen zijn in de regel moeilijk éénduidig aan te geven. De realisaties
van belastingontvangsten zijn het resultaat van onder meer de economische ontwikkeling en de beleidsmaatregel. Ook effecten in het uitvoeringsproces kunnen de jaarlijkse ontvangsten beïnvloeden. Het is niet mogelijk
om al deze effecten op éénduidige wijze van elkaar te scheiden. In die zin
kan niet (altijd) worden aangegeven of een raming achteraf heeft
«geklopt».
De vraag van de heer Bashir over de belastingopbrengsten van multinationals wordt in het onderdeel «Deelnemingsvrijstelling» beantwoord.
De vraag van de heer Cramer over de energiebelasting wordt in het onderdeel «Vergroening en mobiliteit» beantwoord.
De vraag van mevrouw Sap over de werkkostenregeling wordt in het
onderdeel «Werkkostenregeling» beantwoord.
De heer Van Dijck heeft gevraagd hoe het kabinet de economie gaat
stimuleren. In het bijzonder vraag hij hoe ik (mede in het licht van de
koopkrachtontwikkeling) de vraag ga stimuleren, de omzet ga bevorderen
en het banenaanbod ga vergroten. Het kabinet heeft in het voorjaar een
crisispakket gepresenteerd gericht op liquiditeitsverruiming voor
bedrijven, stimuleren van de arbeidsmarkt, vergroening, onderwijs en
kennis. Het gaat dan bijvoorbeeld om maatregelen als versoepeling van
de verliesverrekening en verruiming van de faciliteiten voor speur- en
ontwikkelingswerk. Bovendien heeft het kabinet ervoor gekozen om de
hogere uitgaven aan de WW niet te compenseren met ombuigingen. Het
fiscale deel van het aanvullend beleidsakkoord is grotendeels omgezet in
wetgeving en lagere regelgeving. Ook dit belastingplan bevat maatregelen die bedrijven juist in deze tijden ondersteunen. Ten eerste zorgen de
optionele verlenging van de achterwaartse verliesverrekening en willekeurige afschrijvingen voor een liquiditeitsimpuls van € 2,4 miljard in de
jaren 2010 en 2011. Deze impuls komt bovenop de liquiditeitsimpuls van
maatregelen die reeds in het kader van de crisisbestrijding zijn genomen.
Ten tweede bevat dit belastingplan de invulling van de MKB-envelop van
€ 75 miljoen uit het aanvullend beleidsakkoord. Tot slot stimuleert het
kabinet innovatie door uitbreiding van een octrooibox tot een
innovatiebox met € 255 miljoen structureel, een verdere verhoging van de
WBSO met € 60 miljoen (bovenop de verhoging uit het aanvullend
beleidsakkoord van 2 keer € 150 miljoen) en verhoging van de afdrachtvermindering onderwijs met € 60 miljoen. Het totale koopkrachtbeeld
voor de crisisjaren 2009 en 2010 is evenwichtig. Na de sterke stijging van
de koopkracht in 2009 (1% mediaan alle huishoudens) neemt de koopkracht in 2010 naar verwachting af (– 1⁄4%, wederom mediaan alle huishoudens). De mediaan is de middelste waarde van een aantal grootheden.
Over beide jaren bezien blijft de koopkracht dus goed overeind.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

4

Bevorderen ondernemerschap
Fiscaal bevorderen ondernemerschap

1

Kamerstukken II 2008/09, 31 704, nr. 4
(advies RvS bij BP2009) en Kamerstukken II
2009/10, 32 128, nr. 4 (advies RvS bij BP 2010).

De heer Cramer vraagt of het gelet op de crisis niet beter is om de maatregel tot het beter richten van de zelfstandigenaftrek een jaar uit te stellen.
De heer Cramer vraagt naar de meewerkende partner. Mevrouw Sap
vraagt in dit verband of de zzp’er die zich door de crisis genoodzaakt ziet
een dienstverband aan te gaan niet extra slachtoffer wordt en of er niet
een overgangsregeling van bijvoorbeeld drie jaar kan komen. De
zelfstandigenaftrek is bedoeld om recht te doen aan de reserverings- en
investeringsfunctie van winstinkomen. Zoals aangegeven in de notitie
fiscaal bevorderen ondernemerschap bij het Belastingplan 2009 zou een
omzetting van de zelfstandigenaftrek in de MKB-winstvrijstelling het beste
aansluiten bij het stimuleren van het starten én doorgroeien van ondernemingen en tevens recht doen aan de reserverings- en investeringsfunctie
van winst. De Raad van State heeft zich al meerdere malen kritisch uitgelaten over de hoogte van de zelfstandigenaftrek en kan zich dan ook
vinden in een dergelijke omzetting.1 Naar aanleiding van de gehouden
consultaties heeft het kabinet echter besloten de bedragen van de
zelfstandigenaftrek in stand te houden en te kiezen voor slechts een
beperkte structuurverbetering. De voorgestelde structuurverbetering
houdt in dat de zelfstandigenaftrek alleen nog verrekend wordt met winst
en dus niet meer met looninkomen. Dit is logisch gelet op het hiervoor
genoemde doel van de zelfstandigenaftrek. Voor deze wijziging is veel
draagvlak, ook bij zzp-ers, zeker omdat het onbedoeld gebruik wordt
teruggesluisd naar alle ondernemers. Deze structuurverbetering heeft tot
gevolg dat situaties waarin een slecht renderende, of een niet reële onderneming eigenlijk alleen maar in stand wordt gehouden met het oog op het
verzilveren van de zelfstandigenaftrek met looninkomen, niet langer
fiscaal gefaciliteerd worden. Daarvoor is de zelfstandigenaftrek immers
niet bedoeld. Gedacht kan bijvoorbeeld worden aan een werknemer met
onregelmatige werktijden die tussendoor bijklust in zijn eigen, nauwelijks
renderende, onderneming, een (moeilijk te controleren) verhaal heeft dat
hij voldoende uren besteedt aan de onderneming, en op die manier een
forse aftrekpost op zijn loon realiseert. Of aan de vutter die zijn vrije tijd
opvult met het schrijven van reisgidsen, of het bijhouden van een internetsite met tuinartikelen, en weinig of geen winst maakt vanwege de
tegenvallende opbrengsten en de hoge kosten die gepaard gaan met de
reizen. Hij maakt zich ook niet druk over de winstgevendheid want hij
hoeft er niet van te leven. Wel kan hij de zelfstandigenaftrek verzilveren
via zijn VUT-uitkering. Ook een meewerkende partner die op relatief
eenvoudige wijze – de onderneming bestaat immers al – de status van
ondernemer verwerft en opgeeft dat hij of zij 1225 uur per jaar en voor
meer dan de helft van de totale arbeidstijd in de onderneming werkt, kan
op deze manier een forse aftrekpost op het looninkomen realiseren, terwijl
het maar de vraag is of het (mede)ondernemerschap niet in belangrijke
mate is aangegaan met het oog op die aftrekpost. Gedacht kan bijvoorbeeld worden aan een meewerkende partner die een baan heeft als
kapster en in de avonduren en het weekend helpt in de winkel van haar
echtgenoot (meehelpen in de winkel en verzorgen van de inkoop en
administratie). Door deze werkzaamheden zo vorm te geven dat sprake is
van (mede)ondernemerschap en door een laag winstaandeel, kan zij een
aftrekpost op haar loon realiseren. Met de thans voorgestelde maatregelen, namelijk het beter richten van de zelfstandigenaftrek, het afschaffen
van het urencriterium voor de MKB-winstvrijstelling, het verhogen van die
vrijstelling en het aanzienlijk verruimen van de kleinschaligheidsinvesteringsaftrek, komen ondernemers met ander inkomen in een vergelijkbare
positie met ondernemers die geen ander inkomen hebben en worden
eveneens ondernemers bereikt die, bijvoorbeeld omdat zij in een winkel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

5

moeten staan of personeel moeten aansturen, niet in staat zijn naast de
onderneming nog een dienstbetrekking aan te gaan. Gelet op voorgaande
acht ik het niet wenselijk om deze maatregel uit te stellen. Wellicht ten
overvloede kan nog worden gewezen op de diverse maatregelen die het
kabinet reeds heeft getroffen om ondernemers te ondersteunen in crisistijd.
De heer Tang vraagt om een rechtvaardiging van de verschillen in lastendruk tussen ondernemers en werknemers. Volgens de heer Tang is het feit
dat de ondernemer ondernemersrisico loopt hiervoor geen rechtvaardiging. In tegenstelling tot hetgeen de heer Tang veronderstelt, heeft het
kabinet de factor ondernemersrisico niet aangevoerd als rechtvaardiging
voor de lagere belastingdruk voor ondernemers. Die rechtvaardiging is
primair gelegen in de verschillende functies van het winstinkomen. Terwijl
looninkomen verkregen wordt voor het verrichten van arbeid en vooral
dient voor consumptie en persoonlijke besparingen, wordt winstinkomen
behaald door een combinatie van arbeid en kapitaal en dient het, behalve
voor consumptie, ook voor reserveringen en voor investeringen. Zo investeren ondernemers in hun onderneming ten behoeve van de continuïteit
en de groei van de onderneming (het vervangen en uitbreiden van de
aanwezige bedrijfsmiddelen). Daarnaast dienen ondernemers zichzelf te
verzekeren voor de risico’s van ziekte, arbeidsongeschiktheid, voor economisch slechte tijden en voor de oudedag. Bij werknemers is daarentegen
sprake van overheidsbescherming door bijvoorbeeld verplichte verzekeringen voor werkloosheid en arbeidsongeschiktheid en door ontslagbescherming. Ook worden voor werknemers door sociale partners vaak
collectieve pensioenafspraken gemaakt. Winstinkomen heeft dus, meer
dan looninkomen, naast de consumptiefunctie ook een investeringsfunctie
en een reserveringsfunctie. Dit rechtvaardigt een lagere lastendruk op
winstinkomen. Daarnaast wordt met een lagere lastendruk of winstinkomen ondernemerschap gestimuleerd in verband met de positieve
effecten van ondernemerschap, zoals het creëren van werkgelegenheid of
innovatie.
De heer Tang merkt op dat bij winst het causale verband tussen arbeid en
inkomen ontbreekt. Waar bij looninkomen een toename in arbeidsuren
ook leidt tot meer inkomen, betekent meer inspanning niet per se meer
winst. De MKB-winstvrijstelling stimuleert dan niet om een grotere
inspanning te leveren, aldus de heer Tang. De heer Tang vraagt hierop een
reactie. De heer Van Dijck vraagt in dit verband of het stimuleren van
winst bevorderend is voor ondernemerschap en het aannemen van personeel. Hij vraagt hoe het kabinet bedrijven gaat stimuleren om personeel
aan te nemen. In reactie hierop wil ik opmerken dat een grotere inspanning van de ondernemer in veel gevallen zal leiden tot meer winst. Aangenomen mag worden dat een grotere inzet van arbeid leidt tot een hogere
productie. Het is mogelijk dat winst niet in hetzelfde jaar als de inspanning
wordt gerealiseerd, bijvoorbeeld doordat sprake is van «ontwikkelingsuren» (innovatie). De ondernemer zal echter geen extra inspanning voor
niets gaan verrichten. De extra inspanning zal doorgaans gericht zijn op
het behalen van meer winst. De MKB-winstvrijstelling, die de marginale
druk op winstinkomen verlaagt en daarmee het maken van meer winst
beloont, bevordert dus wel degelijk een grotere inspanning van de ondernemer. Het feit dat op die extra winst een relatief lage belastingdruk rust,
stimuleert de ondernemer met andere woorden om zich extra in te zetten
voor zijn zaak en om te groeien. Het stimuleert ook om personeel aan te
nemen, omdat de ondernemer in zijn eentje minder groei kan bereiken.
Het vooruitzicht van een hoger netto rendement prikkelt ook het nemen
van innovatierisico. Uit onderzoek blijkt dat lagere marginale tarieven in
de VS hebben geleid tot sterkere groei van bedrijven, hogere gemiddelde
investeringsuitgaven en een grotere kans op het aannemen van werkne-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

6

mers.1 De Zweedse onderzoekers Henrekson en Johansson hebben het
onderzoek sinds 1990 naar het effect van bedrijven op werkgelegenheid
op een rijtje gezet en hieruit werd duidelijk dat snelgroeiende bedrijven
met name van belang zijn voor de werkgelegenheid. Op die manier draagt
het stimuleren van doorgroei via een lagere marginale druk op winstinkomen dus ook bij aan het stimuleren van het aannemen van personeel.
Ten aanzien van maatregelen voor het aannemen van personeel kan ik
verder nog wijzen op de in het Belastingplan 2010 opgenomen vrijstelling
van kleine banen voor jongeren van de premies werknemersverzekeringen, de inkomensafhankelijke bijdrage ZVW en, voor het jaar 2011, ook de
loonheffing. Hierdoor dalen de loonkosten van kleine banen voor
jongeren. Ook kleine en startende ondernemers kunnen daardoor goedkoper en eenvoudiger jongere werknemers voor een aantal uren per week
in dienst nemen. Daarnaast leiden de werkkostenregeling en het wetsvoorstel uniformering loonbegrip tot vergaande administratieve lastenverlichtingen voor werkgevers, waardoor het eenvoudiger en daarmee
aantrekkelijker wordt om personeel in dienst te nemen.
Mevrouw Sap vraagt waarom – nu wordt voorgesteld de zelfstandigenaftrek alleen nog te verrekenen met winst – niet ook het urencriterium
voor de zelfstandigenaftrek wordt afgeschaft. Ook de heer Remkes en de
heer Van Dijck vragen hiernaar. Een dergelijke uitbreiding zou in veel
gevallen feitelijk neerkomen op een permanente belastingvrijstelling voor
de winst van deeltijdondernemers. De prikkel om meer te gaan ondernemen en dus om door te groeien ontbreekt dan. Bij groei komt immers
een einde aan de belastingvrijstelling. De MKB-winstvrijstelling daarentegen loopt op met de winst: hoe meer winst er wordt gemaakt, hoe hoger
de (absolute) vrijstelling. Het laten vervallen van het urencriterium voor de
MKB-winstvrijstelling bevordert daarom doorgroei van ondernemingen
van deeltijd- en hybride ondernemers. Daarnaast zou een dergelijke
uitbreiding van de zelfstandigenaftrek – zonder bijvoorbeeld tegelijkertijd
de bedragen te verlagen – niet voldoen aan de in de (vervolg)notitie
fiscaal bevorderen ondernemerschap genoemde randvoorwaarde dat
nieuwe maatregelen voor ondernemers niet in de weg mogen staan aan
het mogelijke langetermijnperspectief van een rechtsvormneutrale
ondernemingswinstbelasting. Overigens zou het afschaffen van het urencriterium in de zelfstandigenaftrek gepaard gaan met een budgettaire
derving van € 103 miljoen.
Mevrouw Sap vraagt naar de inkomenseffecten van het ondernemerspakket (beter richten zelfstandigenaftrek, afschaffen urencriterium en
verhogen MKB-winstvrijstelling). In tabel 1 is het effect van dit pakket op
de winst na aftrek van belasting en inkomensafhankelijke bijdrage ZVW
van alleenstaande voltijdondernemers met winstniveaus die vergelijkbaar
zijn met de verschillende loonniveaus weergegeven.
Tabel 1: effecten van het ondernemerspakket voor voltijdondernemers
bij een winst vergelijkbaar met
is het effect van het ondernemerspakket

1

Zie beschrijving van het onderzoek van
Carrol, Holtz-Eakin, Rider en Rosen in
Scheutze, H.J. en Bruce, D. (2004), Tax Policy
and Entrepreneurship (16/17).

minimum

modaal

2x modaal

0,4%

0,7%

1,0%

Voor een deeltijdondernemer, die niet aan het urencriterium voldoet en
geen andere inkomsten heeft, met een winst op minimumniveau is het
effect op de winst na aftrek van belasting en inkomensafhankelijke
bijdrage +5,4%. Dit wordt verklaard door het laten vervallen van het urencriterium voor de MKB-winstvrijstelling. Voor voltijdondernemers met
andere inkomsten is het effect op hun totale beschikbare inkomen afhan-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

7

kelijk van de hoogte van de winst en van de andere inkomsten. Zolang
voltijdondernemers met andere inkomsten meer winst maken dan de
maximale zelfstandigenaftrek (€ 9251 in 2009) ondervinden zij geen
effecten van het beter richten van de zelfstandigenaftrek. Als de winst
lager is, zal er veelal slechts een effect in de tijd zijn (zelfstandigenaftrek
wordt in een later jaar alsnog verrekend met winst).
Tevens vraagt mevrouw Sap naar een verdeling van ondernemers over
winstklassen. In tabel 2 is de verdeling van personen die winst uit onderneming aangeven over de verschillende winstklassen weergegeven. Het
gaat hier om de aangifte Inkomstenbelasting 2007. In de derde kolom van
de tabel is aangegeven hoeveel ondernemers ook een looninkomen
hebben van meer dan € 10 000 en tevens recht hebben op zelfstandigenaftrek. Er is geen onderscheid gemaakt tussen voltijdondernemers en
deeltijdondernemers, noch tussen ondernemers met en zonder andere
inkomsten. Een winst vergelijkbaar met het minimuminkomen is ongeveer
20 000 euro. De klasse «vergelijkbaar met modaal» bevindt zich in de
klasse tussen 20 000 en 40 000 euro. Twee maal modaal bevindt zich in de
klasse tussen 60 000 en 80 000 euro.
Tabel 2: verdeling IB-ondernemers over winstklassen
winst voor ondernemersaftrek

aantal aangiften
2007

Hiervan met
loon/uitkering
> 10 000 én
zelfstandigenaftrek

kleiner dan 0
tussen 0 en 10 000 euro
tussen 10 000 en 20 000 euro
tussen 20 000 en 40 000 euro
tussen 40 000 en 60 000 euro
tussen 60 000 en 80 000 euro
tussen 90 000 en 100 000 euro
meer dan 100 000 euro

111 000
170 000
132 000
191 000
102 000
46 000
22 000
41 000

17 000
24 000
19 000
18 000
7 000
3 000
2 000
3 000

totaal

815 000

93 000

De heer Van Dijck vraagt hoeveel starters na drie jaar stoppen omdat zij
dan geen zelfstandigenaftrek meer krijgen en of het mogelijk is om na drie
jaar opnieuw te beginnen met ondernemen om opnieuw recht te krijgen
op de zelfstandigenaftrek. De zelfstandigenaftrek blijft onverkort gelden
voor zowel startende als niet-startende ondernemers. Starters mogen
bovendien de zelfstandigenaftrek, inclusief de startersaftrek, nog gedurende drie jaar verrekenen met ander inkomen, zoals loon. Dit om het
starten vanuit een dienstbetrekking extra te blijven stimuleren en ondersteunen. Als gedurende drie jaar de zelfstandigenaftrek en startersaftrek
zijn toegepast en vervolgens de onderneming wordt gestaakt en opnieuw
een onderneming wordt gestart, bestaat niet opnieuw recht op startersaftrek. Ook bestaat er geen recht om opnieuw de zelfstandigenaftrek te
verrekenen met niet-winstinkomen. Hiervoor is namelijk vereist dat de
ondernemer in een of meer van de vijf voorafgaande kalenderjaren geen
ondernemer was en bij hem in die periode niet meer dan twee keer de
zelfstandigenaftrek is toegepast. In het voorbeeld is deze drie keer toegepast. Daarnaast is de vraag hoe reëel een situatie is waarbij met het oog
op de zelfstandigenaftrek gestaakt zou worden. Bij een staking dient
immers ook fiscaal te worden afgerekend. Voorts verwacht het kabinet
niet dat er veel ondernemers na drie jaar zullen stoppen omdat zij dan de
zelfstandigenaftrek niet meer kunnen verrekenen met loon. Als ondernemers om deze reden stoppen, zal het waarschijnlijk gaan om ondernemers
die vooral vanwege de aftrekpost op het looninkomen een niet of nauwe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

8

lijks renderende onderneming hadden. Daar was de faciliteit dan ook niet
voor bedoeld.
De heer Omtzigt vraagt naar de gevolgen van de verhoging van de
MKB-winstvrijstelling voor de verhouding tussen ondernemen in de IB en
in de VPB. De vraag of een onderneming in BV-vorm of in IB-vorm wordt
gedreven is ten dele fiscaal bepaald. In veel gevallen wordt voor de
IB-vorm gekozen omdat dit fiscaal gunstiger is, terwijl vanuit een zakelijker perspectief de BV-vorm veel voordelen biedt, zoals een betere risicoverdeling tussen privé en zakelijk. Ook is in financieel opzicht een betere
scheiding mogelijk door middel van de BV-vorm. Ook voor kleinere ondernemingen zou de BV vaak beter zijn. Fiscaal gezien is het omslagpunt
echter niet in zijn algemeenheid vast te stellen omdat het van vele
factoren, zoals de hoogte van het gebruikelijk loon en de mate van uitdeling van de winst afhankelijk is. Als de MKB-winstvrijstelling wordt
verhoogd verschuift dit omslagpunt naar een hoger inkomen. Dat is in dit
belastingplan het geval. Aan de andere kant heeft het kabinet de 20%MKB-tariefschijf in de Vpb verlengd. Hierdoor verschuift het omslagpunt
dus naar een lager inkomen. Het is dus niet zo dat de effecten steeds
dezelfde kant uitwerken. Verschuivingen in het omslagpunt zijn niet te
interpreteren als bewegingen in de richting van een rechtsvormneutrale
ondernemerswinstbelasting. Het is namelijk niet mogelijk om uitsluitend
door verandering van tarieven in IB (box 1 en 2) en VPB (laag-, midden- en
hoog tarief) tot een rechtsvormneutrale ondernemerswinstbelasting te
komen. Verschillen tussen het gebruikelijk loon en de mogelijkheid om
winsten in te houden bij de DGA en de zelfstandigenaftrek en de mkbwinstvrijstelling bij de IB-ondernemer zijn daarvoor te fundamenteel.
De heer Omtzigt heeft gevraagd waarom terugwenteling van niet verrekende zelfstandigenaftrek gecompliceerder is dan terugwenteling van
verliezen. Als verliezen worden teruggewenteld hoeft alleen het belastbare inkomen uit werk en woning te worden aangepast. Dit leidt tot een
herrekening van de te betalen belasting. Indien terugwenteling van
zelfstandigenaftrek bovenop de verliescompensatiemogelijkheden komt,
kunnen beide regelingen gaan interfereren. Terugwenteling van
zelfstandigenaftrek kan namelijk de verliesverrekening beïnvloeden. Als
bijvoorbeeld de zelfstandigenaftrek van het huidige jaar (x) wordt teruggewenteld naar het vorige jaar (jaar x-1), wordt de zelfstandigenaftrek in
jaar x-1 verhoogd en wordt de belastbare winst van jaar x-1 verlaagd. Het
gevolg daarvan is dat een mogelijke eerdere voorwaartse verliesverrekening (bijvoorbeeld een verlies uit jaar x-2) met jaar x-1 moet
worden herzien. Deze «oude» verliezen uit x-2 moeten dus herleven. Dat
betekent dat de bijbehorende verliesbeschikking moet worden herzien.
Dat is lastig te automatiseren. Daarnaast beïnvloedt terugwenteling van
zelfstandigenaftrek – in tegenstelling tot de terugwenteling van verlies –
de inkomensvaststelling van het jaar waarnaar wordt teruggewenteld. Met
andere woorden, de terugwenteling van verliezen grijpt alleen aan bij een
laatste bedrag van de vaststelling van het belastbaar inkomen (het belastbare inkomen uit werk en woning), terwijl terugwenteling van zelfstandigenaftrek aangrijpt «midden in» die vaststelling van het belastbaar
inkomen. Een gevolg daarvan is dat het bedrag van de MKB-winstvrijstelling en de belastbare winst lager worden. Dit werkt door naar het
verzamelinkomen en daardoor mogelijk naar persoonsgebonden aftrekposten zoals (de drempel van) de giftenaftrek, waardoor het in aanmerking te nemen bedrag aan giftenaftrek moet worden aangepast en mogelijk het bij beschikking vast te stellen niet verrekende deel van de
persoonsgebonden aftrek wijzigt. Er kan ook een doorwerking zijn naar de
toeslagen, waardoor andere bedragen aan toeslagen moeten worden
vastgesteld. Dit gaat veel verder dan de herrekening van de te betalen
belasting die het gevolg is van verliescompensatie. De terugwenteling van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

9

zelfstandigenaftrek kan op die manier tot gevolg hebben dat tenminste het
dubbele aantal beschikkingen moet worden aangepast dan bij de terugwenteling van verlies het geval is.
De heer Cramer vraagt waarom er geen consultatie heeft plaatsgevonden
met het veld over de motie Ortega-Martijn inzake het inzetten van een
ontslagvergoeding voor de start van een onderneming. Er heeft een uitgebreide consultatieronde plaatsgevonden en daarbij is gelet op de hoeveelheid aan onderwerpen de motie niet aan de orde geweest. Dit neemt niet
weg dat het kabinet van mening is dat, hoewel de gedachte achter de
motie sympathiek is, het op grond van de gegeven argumenten niet nodig
en niet wenselijk is om naar aanleiding van de bedoelde motie te voorzien
in wetgeving.
Uitbreiding faciliteiten voor milieu- en energie-investeringen
De heer Omtzigt vraagt hoe de resterende € 10 miljoen in het kader van
de MIAen Vamilregelingen wordt ingevuld. Op dit moment geeft het
ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer in
overleg met het ministerie van Financiën een nadere invulling aan de nog
resterende € 10 miljoen uit het Fiscale stimuleringspakket dat tijdelijk
beschikbaar is gesteld voor de intensivering van de milieu-investeringsaftrek (MIA) en de willekeurige afschrijving milieu-investeringen (Vamil).
Een belangrijk deel van de resterende gelden zal naar verwachting
worden besteed door uitbreiding van de milieulijst per 2010. Daarnaast
worden de mogelijkheden voor verhoging van de percentages voor de
MIA onderzocht. De exacte besteding van de resterende gelden vergen
nog nadere bestudering vanwege staatssteun- en uitvoeringsaspecten.
Uitbreiding faciliteiten zeescheepvaart
De heren Omtzigt en Remkes vragen of de bereidheid bestaat om te overleggen met de sector over hun commentaar op de uitbreiding van het
tonnageregime met kabelleggers, pijpenleggers, onderzoeksschepen en
kraanschepen. Deze bereidheid is er van mijn kant in ieder geval. Er zal
contact worden gelegd met de KVNR zodat het overleg hopelijk nog voor
de plenaire behandeling van het Belastingplan 2010 plaats kan vinden.
Van octrooibox naar innovatiebox
De heer Tang is van mening dat de S&O-afdrachtvermindering en
S&O-aftrek enerzijds en de innovatiebox anderzijds concurrerende instrumenten zijn met hetzelfde doel en vraagt of het kabinet bereid is conclusies te trekken wanneer uit de evaluatie blijkt dat de innovatiebox niet
effectief dan wel efficiënt is. Als eerste blijft het kabinet van mening dat de
S&O-afdrachtvermindering en S&O-aftrek enerzijds en de innovatiebox
anderzijds geen substituten zijn, maar elkaar aanvullen. De S&O-afdrachtvermindering en S&O-aftrek zien op de fase van innovatie waarin wordt
onderzocht en ontwikkeld. De innovatiebox ziet op de fase waarin de
innovatieve activiteiten tot wasdom zijn gekomen en kunnen worden
geëxploiteerd. Doordat een beter netto rendement behaald kan worden op
innovatie worden investeringen daarin gestimuleerd. In die zin vullen
beide regelingen elkaar aan. Wel is het zo, dat beide tot doel hebben om
innovatie – dus zowel de ontwikkeling als de exploitatie -te ondersteunen.
Ter verduidelijking wil ik u het voorbeeld aanreiken van Wortel BV. De
directeur van Wortel BV, een innovatieve onderneming die innovatieve
ideeën ontwikkelt en exploiteert, loopt al enige tijd met een gedachte rond
voor een nieuw idee: iets wat nog niet bestaat. Wortel BV doet een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

10

aanvraag voor S&O-afdrachtvermindering. Het financiële plaatje zou er als
volgt uit kunnen zien (bron: SenterNovem).
De S&O-loonkosten bedragen € 29 per uur x 700 S&O-uren = € 20 300
(valt volledig in de eerste schijf van € 150 000). De
S&O-afdrachtvermindering is 64% van € 20 300 = € 12 992. Hierbij ga ik er
van uit dat Wortel BV een starter is voor de S&O-afdrachtvermindering.

Aantal S&O uren
Belastbaar jaarinkomen DGA uit zijn BV
loonheffing
AF: heffingskorting
AF: arbeidskorting
Verschuldigde loonheffing
AF: S&O afdrachtvermindering
door BV af te dragen loonheffing

I
DGA met S&O

II
DGA zonder S&O

700

0

45 000
17 380
2 007
1 504
13 869
12 992
877

45 000
17 380
2 007
1 504
13 869
0
13 869

Indien de BV geen startend bedrijf is, vervalt het extra startersvoordeel en
bedraagt de afdrachtvermindering 50% in plaats van 64%. In dit geval
bedraagt de S&O-afdrachtvermindering voor dan 50% van € 20 300 =
€ 10 150. De verschuldigde loonheffing bedraagt in dit geval € 13 869 –
€ 10 150 = € 3 719.
Na twee jaar is zijn idee af en gaat de heer Wortel zijn idee exploiteren. De
activiteiten waarvoor hij S&O-afdrachtvermindering kreeg zijn gestopt
omdat hij zich volledig stort op het fabriceren. De winst die hij hiermee
maakt geeft hij aan in zijn aangifte vennootschapsbelasting en maakt
daarbij gebruik van de innovatiebox. In het eerste jaar maakt hij met zijn
idee een winst van € 50 000. De totale voortbrengingskosten bedroeg in
beide jaren € 10 000. Dit betekent dat € 30 000 in de innovatiebox wordt
belast tegen 5% in plaats van het normale tarief van 25,5%. Dit levert
hem een voordeel op van ruim € 6 000. Het kabinet vindt het overigens
belangrijk om bij te houden of beide regelingen ook daadwerkelijk het
(gewenste) effect hebben. Daarvoor is voorzien dat de regelingen – voor
zowel de octrooibox/innovatiebox als de S&O-afdrachtvermindering en de
S&O-aftrek – worden geëvalueerd. Mocht een evaluatie daartoe aanleiding geven, dan zal het kabinet bezien of en hoe de regeling kan worden
aangepast. Zoals gezegd vindt het kabinet het van belang om in een
evaluatie te bezien of de innovatiebox op een doelmatige wijze bijdraagt
aan het ondersteunen van innovatie. Daarbij wordt opgemerkt dat niet
noodzakelijkerwijs hoeft te worden gewacht op een evaluatie om een
regeling aan te passen. In geval van de octrooibox zijn vanuit de praktijk
veel signalen gekomen dat deze regeling niet doelmatig functioneerde.
Hierop is door het kabinet actie ondernomen en is de octrooibox grondig
herzien. Dit heeft uiteraard ook gevolgen voor de uitkomst van de
geplande evaluatie van de octrooibox in 2010. Daarom stelt het kabinet
voor om de innovatiebox drie jaar na invoering reeds te evalueren.
De heer Van Dijck vraagt of er per onderneming meerdere innovatieboxen
naast elkaar kunnen bestaan en of arbitrage mogelijk is tussen de normale
winstsfeer en de innovatiebox. Per onderneming is slechts één innovatiebox mogelijk. Wanneer overigens aan de voorwaarden wordt voldaan, kan
per individueel immaterieel activum gekozen worden of het al dan niet in
de innovatiebox komt. Eventuele prikkels om winsten als innovatiewinst
onder de box te brengen en verliezen juist niet, vinden hun grens in de
objectieve maatstaf van het arm’s-lengthbeginsel (zakelijke prijs). De
Belastingdienst is voldoende geëquipeerd om deze begrenzing te
bewaken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

11

De heer Van Dijck vraagt verder waarom de innovatiebox gekoppeld is
aan de WBSO. Het kabinet heeft gekozen voor aansluiting bij een
S&O-verklaring omdat daarmee de relatie met (technische) innovatie
duidelijk aanwezig is. Voor een S&O-verklaring is vereist dat de werkzaamheden gericht zijn op technisch-wetenschappelijk onderzoek of de
ontwikkeling van voor de aanvrager technisch nieuwe (onderdelen van)
fysieke producten, (onderdelen van) fysieke productieprocessen, (onderdelen van) programmatuur of op daaraan voorafgaand haalbaarheidsonderzoek.
In het verslag zijn door de heren Omtzigt en Bashir vragen gesteld of een
belastingplichtige een immaterieel activum dat is ontstaan uit activiteiten
waarvoor een S&O-verklaring is verkregen, kan inbrengen in de innovatiebox wanneer dit activum voor zijn rekening en risico door een derde
is ontwikkeld. Bij nota naar aanleiding van het verslag heb ik aangegeven
nog eens goed te willen bezien wat de consequenties van de verschillende
mogelijkheden op dit punt zijn en daar bij het wetgevingsoverleg op terug
te komen. De heer Omtzigt vraagt hier nu naar. Ik kan hieromtrent mededelen dat de voorwaarde dat het immateriële activum moet zijn voortgevloeid uit een S&O-werk waarvoor de belastingplichtige een
S&O-verklaring heeft ontvangen, niet betekent dat dat werk volledig door
zijn werknemers moet zijn verricht. Ik acht het redelijk ervan uit te gaan
dat dit grotendeels (voor meer dan 50%) het geval moet zijn. Dit betekent
dat bij uitbesteding van het S&O-werk tot minder dan 50% toepassing van
de innovatiebox onverminderd mogelijk is. Dit geldt ongeacht of het
uitbestede werk plaatsvindt in het binnenland of in het buitenland. De
uitbesteding moet wel voor rekening en risico van de opdrachtgever
plaatsvinden.
De heer Omtzigt vraagt waarom de innovatiebox niet openstaat voor
IB-ondernemers. Als voor een succesvolle uitvinding een octrooi wordt
verleend, zal de IB-onderneming in de praktijk doorgaans overstappen
naar de BV-vorm. Met de op handen zijnde flexibilisatie van het BV-recht
wordt dit makkelijker gemaakt. Fiscaal kan dit worden gerealiseerd door
de onderneming waartoe het immateriële activum (inclusief octrooi)
behoort, geruisloos in te brengen in een vennootschap. Een innovatiebox
in de inkomstenbelasting is daarom weliswaar theoretisch te verdedigen,
maar zou in de praktijk naar verwachting van geringe betekenis zijn en
voor de IB-ondernemers complexiteitsverhogend uitwerken. Voor activiteiten van werknemers waarvoor een S&O-verklaring is afgegeven,
kunnen ondernemingen een beroep doen op de S&O-afdrachtvermindering. Als het gaat om S&O-werk dat wordt verricht door de IB-ondernemer
zelf, kan deze een beroep doen op de S&O-aftrek in de winstsfeer. Om
gecompliceerde toerekeningsvragen te voorkomen, heeft die aftrek het
karakter van een vast bedrag.
Verruiming verliesverrekening in de vennootschapsbelasting
De heer Tang vraagt zich af of de crisis ons niet heeft geleerd dat de
beperking van de verliesverrekening in de Vpb bij Werken aan winst een
verkeerde maatregel was. Bij Werken aan winst is de verliesverrekening
ingeperkt om middelen vrij te maken voor verlaging van het Vpb-tarief.
Nu wordt voorgesteld de achterwaartse verliesverrekening in de Vpb
tijdelijk te verruimen om het bedrijfsleven meer financiële armslag te
geven. Deze tijdelijke maatregel werpt geen ander licht op de keus die
destijds bij Werken aan winst is gemaakt, te weten een structurele beperking van de verliesverrekening in ruil voor een structureel lager tarief.
De heer Van Dijck vraagt zich af of de verruiming van de achterwaartse
verliesverrekening in de vennootschapsbelasting niet meer zal gaan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

12

kosten dan 130 miljoen euro. Hij vreest dat het jaarlijks maximum van 10
miljoen euro per belastingplichtige zal leiden tot het opsplitsen van fiscale
eenheden, waardoor de budgettaire lasten zullen toenemen. Ook vraagt
hij of de aan deze faciliteit gekoppelde beperking van de voorwaartse
verliesverrekening van tijdelijke aard is. De verruiming van de achterwaartse verliesverrekening in de vennootschapsbelasting betekent voor
het bedrijfsleven een lastenverlichting van 130 miljoen euro. Hierbij is
rekening gehouden met de verliespositie van bedrijven zoals die zich nu
aftekent. Het maximum van 10 miljoen euro kan niet worden omzeild door
het opsplitsen van fiscale eenheden omdat zelfstandig belastingplichtig
geworden dochters hun verlies niet achterwaarts kunnen verrekenen met
winst van de fiscale eenheid. De beperking van de voorwaartse verliesverrekening is van tijdelijke aard, het is een voorwaarde om gebruik te
kunnen maken van de verruimde achterwaartse verliesverrekening.
Verlengen willekeurige afschrijving
De heer Tang vraagt hoeveel investeringsproducten in schepen gebaseerd
op de tijdelijke willekeurige afschrijving worden aangeboden waarbij ten
aanzien van het deelnamebedrag aftrekposten kunnen worden gecreëerd
van 216% van het deelnamebedrag, of dit soort investeringproducten ook
in andere sectoren voorkomen en hoe hier tegenaan wordt gekeken. Als
gevolg van de tijdelijke willekeurige afschrijving kunnen individuen die
winst uit onderneming behalen en Vpb-ondernemingen investeringen die
in 2009 en 2010 worden gedaan in twee jaar afschrijven tot de restwaarde.
Over de gehele levenduur van een bedrijfsmiddel is de afschrijving altijd
gelijk aan het verschil tussen de aanschafprijs en de restwaarde. Bij willekeurige afschrijving is dit ook het geval, alleen mag dan in zeer korte tijd
worden afgeschreven, in casu in twee jaar. Voor de afschrijving maakt het
niet uit of de aanschaf is gefinancierd uit eigen of uit vreemd vermogen.
Als de aanschaf geheel is gefinancierd uit eigen vermogen, zal de afschrijving (bij een restwaarde van nihil) nooit hoger zijn dan 100% van het
eigen vermogen dat de onderneming daarvoor zelf heeft aangewend. Als
de aanschaf van het bedrijfsmiddel voor bijvoorbeeld 40% is gefinancierd
met eigen vermogen, zal de afschrijving in totaal uitkomen op 250% van
het eigen vermogen dat de onderneming daarvoor heeft aangewend. Dat
is een gevolg van het feit dat afschrijvingen, net als alle andere kosten,
volledig ten laste van de winst van een onderneming kunnen worden
gebracht, ongeacht de wijze van financiering van die uitgaven. Met de
wijze van financiering wordt rekening gehouden bij die financieringskosten zelf. Het voorgaande betekent dat afschrijving tot een groter
bedrag dan het aangewende eigen vermogen of dan de eigen inleg een
algemeen verschijnsel is, en geen gevolg is van de tijdelijke willekeurige
afschrijving. Het enige bijzondere aan investeringen in schepen is, dat
zulke investeringen ook wel als beleggingsproduct worden aangeboden.
De heer Van Dijck vraagt welke investeringen onder de tijdelijke willekeurige afschrijving vallen, of deze regeling de investeringen stimuleert en
hoeveel bedrijven er gebruik van maken. Tevens vraagt hij naar eventuele
onbedoelde neveneffecten als gevolg van het verruimen van de achterwaartse verliesverrekening. Door de tijdelijke willekeurige afschrijving
wordt de liquiditeits- en financieringspositie van bedrijven die voor
vervanging- of uitbreidingsinvesteringen staan, verbeterd. De maatregel is
gericht op investeringen in nieuwe bedrijfsmiddelen die van direct belang
zijn voor de economische ontwikkeling: investeringen in nieuwe materiële
activa, met name outillage, transportmiddelen en vaste installaties in de
open lucht. De belangrijkste uitzonderingen zijn: gebouwen, grond-, wegen waterbouwkundige werken, bromfietsen, motorrijwielen en personenauto’s (met uitzondering van taxi’s en zeer zuinige personenauto’s),
dieren en immateriële vaste activa. De beperking tot nieuwe bedrijfsmid-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

13

delen is gebaseerd op de overweging dat de aanschaf van bestaande
(tweedehands) bedrijfsmiddelen van minder betekenis is voor het in stand
houden van de economische bedrijvigheid. Bovendien wordt daarmee ruil
van bestaande bedrijfsmiddelen met het oog op de willekeurige afschrijving voorkomen. Verder zijn uitgesloten bedrijfsmiddelen die hoofdzakelijk bestemd zijn om ter beschikking te worden gesteld aan derden, tenzij
het gaat om bedrijfsmiddelen die bestemd zijn om voor korte duur te
worden verhuurd aan opeenvolgende huurders. Als er door de willekeurige afschrijving fiscaal verlies ontstaat, kan dit verlies via achterwaartse
verliesverrekening worden teruggewenteld. Tenminste als er in voorgaande jaren fiscale winst is behaald. Terugwenteling is geen onbedoeld
neveneffect, maar draagt juist bij aan de mogelijkheden van bedrijven om
hun investeringen te financieren. Hoeveel bedrijven er gebruik van maken
is op dit moment niet aan te geven, aangezien deze gegevens pas duidelijk worden wanneer de aangifte over 2009 in behandeling worden
genomen.
Vergroening en mobiliteit
Algemeen
Mevrouw Sap wil weten wat het kabinet wil bijdragen aan de doelstelling
van vermindering van CO2-uitstoot en of deze doelstelling wordt gehaald.
De bijdrage die het kabinet wil leveren aan de doelstelling van vermindering van de CO2-uitstoot is geformuleerd in het programma Schoon en
Zuinig. Doel is het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen, met
name CO2, in 2020 met 30% vergeleken met 1990. Nederland is hiervoor
wel afhankelijk van Europese besluitvorming in de komende jaren. In 2010
is meer duidelijkheid over het nieuwe Europese klimaat- en energiebeleid.
Dan is ook een herijking gepland van Schoon en Zuinig.
De heer Cramer vraagt waarom een schuif van directe belastingen naar de
energiebelasting op aardgas niet meer budgettair neutraal zou kunnen.
Voorts vraagt hij of gezien de diverse subsidiemaatregelen voor isolatie
en dergelijke dit niet toch het moment is om een schuif te realiseren, ook
gelet op het gunstige milieueffect. Bij een verhoging van de energiebelasting op aardgas in de eerste schijf kan de opbrengst budgettair
neutraal worden teruggesluisd via de directe belastingen. Het is daarbij
wel zaak om goed oog te houden op de per saldo optredende inkomenseffecten. Gezien de daling van de koopkracht in 2010 heeft het kabinet
ondanks de positieve milieueffecten voor komend jaar afgezien van een
budgettair neutrale schuif. Volgend jaar augustus zal het kabinet tijdens
de besluitvorming over de lastenontwikkeling op grond van het algehele
koopkrachtbeeld voor 2011 een mogelijke schuif opnieuw bezien.
De heren Tang en Bashir vragen wat betreft de inkomenseffecten bij een
schuif van directe belastingen naar de energiebelasting op aardgas naar
het verschil in berekening tussen de vergroeningsbrief van 3 juni 2009 en
de nota naar aanleiding van het verslag bij het Belastingplan 2010. De
heer Tang vraagt tevens of bij de inkomenseffecten die zijn weergegeven
in de nota naar aanleiding van het verslag ook gedragseffecten zijn
meegenomen en of inkomenseffecten nog zijn bij te sturen. In bijlage 2
van de vergroeningsbrief is aan de hand van een aantal voorbeeldcases
geïllustreerd wat op microniveau de inkomenseffecten kunnen zijn.
Hiertoe is gekeken naar het gemiddelde aardgasverbruik in zeven typen
woningen, waarbij aan elk woningtype een inkomenscategorie is gekoppeld. Het betreft dus zeven specifieke voorbeelden. In de nota naar aanleiding van het verslag zijn de inkomenseffecten weergegeven aan de hand
van een rekenmodel waarin gegevens over werkelijk energieverbruik van
huishoudens zijn opgenomen op basis van de gegevens uit het Woon-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

14

onderzoek Nederland. Bij de berekening van de inkomenseffecten is, zoals
gebruikelijk, geen rekening gehouden met gedragseffecten, ook niet met
de mogelijkheid dat mensen beter isoleren of bewuster met de thermostaat in de diverse ruimten in een huis zullen omgaan. De varianten
waarbij de terugsluis plaatsvindt via de directe belastingen, raken vooral
lage inkomens. De grootste minnen zijn te vinden bij huishoudens die de
terugsluis niet of niet volledig kunnen verzilveren. In beginsel is het niet
eenvoudig om de effecten voor dergelijke huishoudens via de belastingen
nader bij te sturen.
De heer Bashir vraagt mij te onderzoeken of meer differentiatie in de
energiebelasting mogelijk is door een lager tarief in te voeren voor het
verbruik onder de 3000 kWh en een hoger tarief bij een verbruik tussen
3000 kWh en 10 000 kWh. Een splitsing van de eerste schijf op elektriciteit
is een van de mogelijkheden die in het kader van de vergroeningsbrief
van 3 juni 2009 door het kabinet is onderzocht. De beoordeling van deze
maatregel is opgenomen in bijlage 1 van genoemde brief.
Enkele leden hebben naar de behandeling van E85 gevraagd. De heer
Omtzigt vraagt of er overleg met de sector is geweest of de accijnskorting
in 2010 kan worden ingevoerd en of alsnog een accijnskorting voor E85
ingevoerd wordt als dit aantoonbaar duurzaam is. De heer Remkes sluit
zich hierbij aan. De heer Cramer wil weten wie vaststelt dat de milieuwinst
voldoende bevestigd is en hoe dat wordt vastgesteld en of vervolgens een
accijnsverlaging voor E85 in het Belastingplan 2011 wordt opgenomen.
Mevrouw Sap merkt op het terecht te vinden dat een accijnskorting op
E85 nu niet doorgaat. Zij benadrukt dat er alleen een korting kan komen
als dit goed voor het milieu is. In het algemeen overleg op 1 juli 2009 over
de fiscale vergroeningsbrief hebben verschillende fracties hun zorgen
geuit over de herkomst en duurzaamheid van biobrandstoffen. Daarom
heeft het kabinet aangegeven de accijns op E85 te verlagen zodra de
milieuwinst voldoende bevestigd is en het onderscheid tussen duurzame
en niet-duurzame biobrandstoffen voldoende houdbaar is. Onder andere
het ministerie van Economische Zaken heeft goede contacten met de
sector (NOVE) over de initiatieven die de sector ontwikkelt om tot een
certificering te komen. Het onderscheid tussen duurzame en nietduurzame biobrandstoffen is in ieder geval voldoende houdbaar indien de
E85 voldoet aan de duurzaamheidscriteria voor biobrandstoffen in de
Europese richtlijn hernieuwbare energie. Deze richtlijn moet uiterlijk
5 december 2010 geïmplementeerd zijn. Het is dan ook de bedoeling van
het kabinet om een accijnskorting op E85 in het Belastingplan 2011 op te
nemen. Daarover zal overleg met de sector plaatsvinden.
De heer Cramer heeft een aantal vragen gesteld over de kabinetsreactie
op het rapport «Landschap verdient beter» van de Task Force Financiering
Landschap Nederland. Het kabinet zou – in zijn woorden – «stroperig» op
de aanbevelingen in dit rapport hebben gereageerd. Met deze kwalificatie
van de heer Cramer ben ik het in het geheel niet eens. In de tweede fiscale
vergroeningsbrief die ik de Tweede Kamer op 3 juni 2009 heb toegestuurd,
heb ik een uitgebreide reactie gegeven op de drie fiscale voorstellen die in
het rapport «Landschap verdient beter» zijn gedaan. In reactie op het
voorstel van de Task Force om de regeling groenprojecten uit te breiden
met landschapsmaatregelen heb ik aangegeven dat een daartoe strekkend
voorstel reeds bij de Europese Commissie aanhangig was gemaakt. Bij
het voorstel om landschaporganisaties aan te kunnen merken als algemeen nut beogende instellingen heb ik aangegeven dat de huidige fiscale
regelgeving de ruimte daartoe in beginsel al biedt. Over het voorstel om
de Natuurschoonwet (NSW) uit te breiden tot een Natuur- en Landschapsschoonwet heb ik gezegd, dat grondgebonden landbouwbedrijven
reeds nu onder omstandigheden onder de NSW gerangschikt kunnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

15

worden, maar dat het economisch belang van rangschikking onder de
thans geldende criteria beperkt is. Mede om die reden hebben ik namens
het kabinet de bereidheid uitgesproken om met betrokkenen in het veld te
bespreken of er draagvlak is voor een duurzaam coherent pakket maatregelen voor natuur en landschap. Daarover zo dadelijk nog iets meer. Aan
deze reactie op de drie fiscale voorstellen van de Task Force Financiering
Landschap Nederland is mijns inziens niets stroperigs, al kunnen we uiteraard van mening verschillen over de inhoud van de reactie.
Aanvullend op mijn reactie op de voorstellen van de Task Force Financiering Landschap Nederland, heb ik in de fiscale vergroeningsbrief nog een
nadere studie aangekondigd naar twee in een LEI-rapport van 2008 gesuggereerde fiscale maatregelen op het terrein van natuurontwikkeling, te
weten een persoonsgebonden fiscale aftrek voor natuurontwikkeling en
een stakingswinstfaciliteit bij het omzetten van landbouwgrond in natuurgrond. De voorlopige resultaten van deze studie heb ik de Tweede Kamer
in de nota naar aanleiding van het verslag gemeld. Het introduceren van
een nieuwe persoonsgebonden aftrek in de inkomstenbelasting acht ik,
nog afgezien van de financiering, om meerdere redenen ongewenst. Het
invoeren van een nieuwe aftrekpost past niet bij mijn streven naar meer
eenvoud in de belastingwetgeving. Voor de Belastingdienst is het onmogelijk om te bepalen en controleren wat als uitgaven aan natuurontwikkeling aangemerkt dient te worden. Daarvoor zal de Belastingdienst
moeten varen op door de Dienst Regelingen van LNV aan te leveren gegevens. Voorts is geconcludeerd, dat een aftrekmogelijkheid van werkelijke
kosten tot aanzienlijke uitvoeringskosten zou leiden, zodat – als je een
dergelijke fiscale aftrekpost zou willen introduceren – gekozen zal moeten
worden voor aftrek van forfaitaire bedragen. Dat gevoegd bij het feit dat
een deel van de kosten waar deze fiscale aftrekpost op zou moeten zien,
reeds gedekt wordt via uitgavensubsidie(s) brengt mij tot de conclusie dat
een persoonsgebonden fiscale aftrek voor natuurontwikkeling niet het
meest effectieve en doelmatige instrument is voor het behoud van waardevol (natuur)landschap.
Wat de stakingswinstfaciliteit bij het omzetten van landbouwgrond in
natuurgrond betreft, is de conclusie van het kabinet, dat de bestaande
fiscale regelgeving geen belemmering hoeft te vormen voor ondernemers
die landbouwgrond willen omzetten in natuurgrond. Er is dus geen sprake
van een knelpunt. Wel heb ik met de minister van LNV de afspraak
gemaakt dat nog bezien wordt of in de praktijk, bij de toepassing van de
regelgeving, zich wellicht toch knelpunten voordoen. Tot op heden is van
dergelijke knelpunten echter niet gebleken.
Om er zeker van te zijn dat ik alle door de heer Cramer tijdens het
wetgevingsoverleg gestelde vragen over dit onderwerp van een antwoord
voorzie, loop ik deze nog even langs. In reactie op zijn vraag over goedkeuring door de Europese Commissie van de aangekondigde uitbreiding
van de regeling Groenprojecten kan ik melden, dat de Commissie de
nieuwe, uitgebreidere regeling Groenprojecten in oktober heeft goedgekeurd. De gewijzigde regeling Groenprojecten zal op zo kort mogelijke
termijn bij de Tweede Kamer worden voorgehangen met het oog op een
zo spoedig mogelijke inwerkingtreding. Op de mogelijkheid landschapsorganisaties aan te merken als algemeen nut beogende instellingen ben ik
hiervoor al ingegaan. Die mogelijkheid bestaat in beginsel. Ook op het
resultaat van de nadere studies naar een persoongebonden aftrek voor
natuurontwikkeling en een stakingswinstfaciliteit bij het omzetten van
landbouwgrond in natuurgrond ben ik hiervoor ingegaan.
Ten slotte kom ik op de vier concrete voorstellen die de heer Cramer
tijdens het wetgevingsoverleg heeft gedaan voor wat hij omschrijft als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

16

een betere benutting van bestaande regelingen. Om te beginnen wil ik er
geen misverstand over laten bestaan dat ook ik – net als de heer Cramer
en zijn fractie – veel waarde hecht aan het zo veel mogelijk in stand
houden van het prachtige karakteristieke landschap dat wij in Nederland
hebben. Dat gezegd hebbende is echter wel de vraag wat nu de meest
effectieve en doelmatige manier is om deze doelstelling te realiseren. En
hoe creatief ik de voorstellen van de heer Cramer ook vind, ik ben toch
van mening dat deze voorstellen daartoe niet de meest aangewezen zijn.
In de eerste plaats verwacht ik dat de drie voorstellen die de heer Cramer
doet voor een verdere uitbreiding van de regeling Groenprojecten
opnieuw aan de Commissie zullen moeten worden voorgelegd voor een
staatssteuntoets. Het is inmiddels bekend hoe lang deze procedure duurt
met bovendien een onzekere uitkomst. Verder gaat het om een gebudgetteerde regeling zodat, zonder extra budgettaire middelen, er concurrentie
ontstaat met de andere groene projecten van LNV en VROM. De door de
heer Cramer bepleitte vrijstelling van inkomstenbelasting voor alle maatregelen van inrichting en beheer die in de Groen Blauwe Catalogus staan,
leidt tot een extra derving van belastingopbrengsten waarvoor thans geen
dekking bestaat en tot een verzwaring van uitvoeringslasten voor de
Belastingdienst.
Maar belangrijker nog dan de hiervoor genoemde argumenten vind ik het
feit dat het kabinet recent, met instemming van de Tweede Kamer, gestart
is met een aantal fundamentele heroverwegingen. Een van deze heroverwegingen betreft de leefomgeving en natuur. Daarnaast vindt gelijktijdig
een fiscale voorstudie plaats van het huidige belastingstelsel. Het is vooral
ook tegen die achtergrond dat er volgens mij alle aanleiding is om nu
even een pas op de plaats te maken met het introduceren van nieuwe
en/of het verruimen van bestaande fiscale regelingen op het terrein van
landschap en natuur. De thans lopende heroverwegingen bieden de gelegenheid om het totale palet aan maatregelen op het terrein van landschap
en natuur (verbodsbepalingen, subsidieregelingen, fiscale regelingen e.d.)
integraal door te lichten met als doel te komen tot een doeltreffend en
doelmatig duurzaam coherent pakket maatregelen voor natuur en landschap.
Uitbreiding bonus voor zuinige auto’s
De heer Van der Vlies merkt op dat met de nota van wijziging een belangrijke verbetering wordt bereikt voor zuinige auto’s. Hij wil weten waarom
dit naar mijn mening voldoende is om de aanschaf van zuinige dieselauto’s te stimuleren. De heer Cramer vraagt reactie op het feit dat zuinige
dieselauto’s ondanks de nota van wijziging nog steeds duurder uitkomen
dan in 2009. Door de verruiming van de tijdelijke bonus voor dieselauto’s
tot auto’s met een CO2-uitstoot van ten hoogste 120 g/km en verhoging
van de bonus van € 700 naar € 750 ontstaat een evenwichtig beeld voor
de zuinige diesels, dus voor dieselauto’s met een CO2-uitstoot van ten
hoogste 120 g/km. Voor het merendeel van deze dieselauto’s is als gevolg
van deze verruiming sprake van een lagere BPM. Voor een kleiner deel
van deze dieselauto’s is – ondanks deze verruiming – sprake van een
hogere BPM in de orde van grootte van enkele honderden euro’s (maximaal € 500). De belangrijkste oorzaken hiervan zijn de volgende. Ten
eerste de verhoging van de dieseltoeslag met € 710, ten tweede de verlaging van de roetfilterkorting met € 300 en ten derde het verlies van de
bonus behorend bij het A- of B-label. Hierbij dient te worden bedacht dat
zonder de ombouw van de BPM-grondslag naar absolute CO2-uitstoot
voor dieselauto’s sprake zou zijn geweest van een verhoging van de BPM
als gevolg van de verlaging van de roetfilterkorting met € 300 en bij continuering van het bonusmalussysteem een verlies van € 700 aan bonus.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

17

De vraag van de heer Cramer of de nieuwe grens van 120 g/km voor
dieselauto’s een nieuwe beleidsrichting met gelijkstelling van benzine- en
dieselauto’s indiceert, wordt ontkennend beantwoord. Het ophogen van
de grens voor de tijdelijke bonus naar 120 g/km voor dieselauto’s berust
op het streven om de aanschaf van zuinige dieselauto’s te stimuleren.
Ofschoon men kan discussiëren over de vraag wanneer nog sprake is van
een zuinige dieselauto – voor de bijtelling is dit een dieselauto met een
CO2-uitstoot van ten hoogste 104 g/km- bleek de ombouw van de BPM
voor dieselauto’s relatief zwaar uit te pakken voor dieselauto’s met een
CO2-uitstoot tussen 104 g/km en 120 g/km. Anders dan de heer Cramer
meent, valt niet een groot deel van de dieselmarkt binnen deze categorie.
Het betreft 18% van de verkochte nieuwe dieselauto’s in de eerste helft
van 2009.
De heer Van der Vlies ondersteunt de invoering van het nihiltarief in de
MRB voor zeer zuinige auto’s. Net als de heer Omtzigt heeft hij enkele
vragen over de herziening van de definitie van de zeer zuinige auto. Thans
vallen onder de definitie van zeer zuinige personenauto’s benzineauto’s
met een CO2-uitstoot van niet meer dan 110 g/km en dieselauto’s met een
CO2-uitstoot van niet meer dan 95 g/km. Indien deze definitie ongewijzigd
zou blijven, zou dat bij het autonoom zuiniger (dat wil zeggen het zuiniger
worden van auto’s door de technologische ontwikkeling) worden van
nieuwe auto’s leiden tot een groeiende budgettaire derving van deze
vrijstellingen en tevens tot een dalende stimulans om een nog zuinige
auto aan te schaffen en te gebruiken. Derhalve is op een zeker moment
aanscherping van de definitie aan de orde, een aanscherping die mede
afhankelijk is van de ontwikkelingen in zowel het aanbod als de verkoop
van zeer zuinige auto’s. De verwachting is dat dit zal deel uitmaken van
het Belastingplan 2012 maar dit valt nog niet precies aan te geven. Het ligt
vanuit het oogpunt van uitvoerbaarheid voor de MRB niet voor de hand
dat auto’s die thans als zeer zuinig worden aangemerkt, worden uitgezonderd van deze aanscherping.
Met de heer Omtzigt ben ik het eens dat de prikkels voor de aanschaf en
het gebruik van een zuinige auto voldoende en sterk moeten zijn, maar
niet te ingewikkeld. Dat deze prikkels werken wordt aangetoond door de
grote stijging in de aanschaf van zeer zuinige personenauto’s de afgelopen periode. In 2007 zijn 24 000 nieuwe zeer zuinige personenauto’s
verkocht. In 2008 was dit gestegen tot 41 000 auto’s. In 2009 zijn tot de
maand juni de verkopen van zeer zuinige auto’s ongeveer gelijk gebleven
in vergelijking met 2008, terwijl de totale verkopen van nieuwe auto’s fors
zijn teruggelopen. Een deel van de zeer zuinige personenauto’s wordt
gevormd door hybride auto’s met een zeer lage CO2-uitstoot. Volgens het
autovakblad Automotive is Nederland binnen de Europese Unie met
afstand koploper als het gaat om de verkoop van personenauto’s met een
hybride aandrijving. Uit statistieken van dat vakblad blijkt dat in Nederland ruim vier procent van alle verkochte auto’s een hybride is terwijl dat
in heel Europa nog geen 1⁄2 procent bedraagt. Het is nu zaak om deze
prikkels eenvoudiger te maken en nog effectiever. Dat is ook een belangrijke reden om de bonusmalusregeling en de CO2-toeslag in de BPM af te
schaffen en de BPM om te bouwen van een heffing op catalogusprijs naar
een heffing waar een veel grotere prikkel van uitgaat, namelijk een die is
gebaseerd op de absolute CO2-uitstoot.
De heren Omtzigt en Tang stellen de vraag wat het percentage autonome
vergroening is en waarom dit per jaar wordt vastgelegd en niet voor de
gehele periode. Beiden willen weten hoe de tarieven voortaan worden
vastgesteld en of de tarieven omhoog gaan als auto’s zuiniger worden. De
heer Tang vraagt hoe lastenneutraliteit en zekerheid voor de bedrijven
gecombineerd gaan worden. Zoals eerder toegezegd door het kabinet,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

18

moet de ombouw van de BPM lastenneutraal plaatsvinden. Daarvoor is
het noodzakelijk om jaarlijks te toetsen of er verschillen zijn tussen de
geraamde autonome vergroening en de werkelijke autonome vergroening
(het als gevolg van technische ontwikkelingen zuiniger worden van
auto’s). Voor 2010 is naar aanleiding van de rapportage van het Planbureau voor de Leefomgeving de geraamde autonome vergroening gesteld
op 2,6%. Voor de jaren 2011 tot en met 2013 is voorshands nog vastgehouden aan een autonome vergroening van 2,8%, maar zal van jaar tot
jaar worden bezien in hoeverre de nu voor die jaren in de wet vastgelegde
tarieven voor de ombouw van de BPM bijstelling behoeven op grond van
het geraamde cq gerealiseerde tempo waarin auto’s zuiniger worden. De
tarieven zullen in neerwaartse richting worden aangepast indien de autonome vergroening lager is dan 2,8% en in opwaartse richting indien de
autonome vergroening meer dan 2,8% is. Daarbij merk ik op – dit in
antwoord op de vraag van de heer Tang daarnaar – voornemens te zijn
om op dit punt in gesprek te blijven met de autobranche, in het bijzonder
over de wijze waarop de monitoring op dit punt vorm zou moeten krijgen.
De heer Omtzigt stelt een vraag over het actualiseren van de energielabels
voor nieuwe personenauto’s. Het energielabelsysteem voor nieuwe
personenauto’s valt onder de verantwoordelijkheid van de ministers van
Economische Zaken en van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en
Milieu. Als gevolg van het jaarlijks zuiniger worden van het aanbod van
nieuwe personenauto’s is het uitgangspunt voor dit energielabelsysteem
altijd geweest dat de normen voor het label jaarlijks worden aangescherpt. Het gevolg is dat de meeste auto’s normaliter elk jaar een label
opschuiven (bijvoorbeeld van label A naar label B). In 2008 en 2009 is de
norm voor het energielabel bevroren op het niveau van 2007 om de
destijds optredende ongewenste effecten te voorkomen. De huidige
bonusmalusregeling in de BPM is gebaseerd op het energielabel voor
nieuwe personenauto’s. Deze bonusmalusregeling vervalt per 2010. Het
energielabelsysteem wordt voor andere dan fiscale doeleinden – bijvoorbeeld communicatie – in 2010 voortgezet. In dat licht wordt in 2010 de
norm voor de energielabels aangescherpt. Auto’s schuiven daardoor naar
verwachting één label op in 2010.
Mevrouw Sap meent dat de bevoordeling van de zuinige auto’s ook na
2010 moet worden voortgezet. In 2010 wordt de eerste stap gezet met de
ombouw van de grondslag van de BPM van catalogusprijs naar absolute
CO2-uitstoot. Tegelijkertijd vervallen de bonusmalusregeling en de
CO2-toeslag. Daarmee geeft deze eerste stap voor het jaar 2010 geen goed
beeld van de uiteindelijke effecten van de ombouw voor de latere jaren. In
2013 wanneer het eindbeeld is bereikt, is het klip en klaar: de BPM is voor
een zuinige auto altijd substantieel lager dan voor een onzuinige auto. De
in de pers geuite signalen dat onzuinige auto’s goedkoper zouden worden
dan zuinige auto’s zijn dan ook zonder meer als onzin te kwalificeren. Voor
het jaar 2011 is reeds voorzien in continuering van de tijdelijke bonus.
Voor het jaar 2012 lijkt een tijdelijke bonus niet nodig.
Vervolgens hebben verschillende leden vragen over de effecten van de
ombouw van de BPM voor zuinige auto’s in 2010, met name voor zuinige
dieselauto’s. Zo vraagt de heer Omtzigt inzicht te geven in de specificaties
van de tabellen 4 en 5 in de nota naar aanleiding van het verslag en is de
heer Remkes benieuwd naar de resulterende autoprijzen. De heer Tang wil
weten of de BPM voor 2010 voor elke auto in de Top 10 zuinige auto’s
lager uitkomt. Onderstaande tabel bevat de Top 10 met in totaal 59
personenauto’s in de categorieën klein, middel en groot (gesplitst naar
benzine en diesel). Van 36 auto’s daalt de catalogusprijs in 2010 ten
opzichte van de catalogusprijs 2009. De catalogusprijs in 2010 komt voor
53 auto’s lager uit dan de catalogusprijs 2009 gecorrigeerd voor label-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

19

aanpassing. Hierbij is verondersteld dat door de jaarlijkse aanscherping
van de labels alle auto’s in 2009 een label lager zouden uitkomen met als
gevolg een € 700 hogere BPM. Voor zes auto’s is sprake van een hogere
catalogusprijs. Dit kan als volgt worden toegelicht.
In de tabel worden de prijseffecten weergegeven van de top 10 meest
zuinige auto’s in de verschillende segmenten (klein, middelgroot en
groot). Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen benzine- en dieselauto’s. In de tabel wordt dezelfde top 10 lijst gehanteerd als in de ANWBpublicatie. De eerste kolom bevat een beschrijving van het autotype. De
tweede en derde kolom bevatten een aantal basisgegevens van deze
autotypen zoals het energielabel, de absolute CO2-uitstoot. De vierde
kolom bevat de catalogusprijs in 2009. In de vijfde kolom is de catalogusprijs 2009 weergegeven gecorrigeerd voor de energielabelaanpassing. In
de zesde kolom is weergegeven wat de catalogusprijs zal zijn voor 2010
na de eerste stap van ombouw van catalogusprijs naar CO2-grondslag.
Hierbij is rekening gehouden met de aanpassingen die zijn voorgesteld in
de eerste nota van wijziging. De kolom 7 geeft het verschil in BPM weer
tussen de catalogusprijs 2010 en de catalogusprijs 2009. Met de donkere
kleur in de tabel zijn de 36 auto’s aangegeven die een lagere BPM hebben
doordat de catalogusprijs 2010 lager is dan de catalogusprijs 2009. De
laatste kolom geeft het verschil in BPM weer tussen de catalogusprijs
2010 en de catalogusprijs 2009 gecorrigeerd voor labelaanpassing. Voor
deze vergelijking met gecorrigeerde catalogusprijs 2009 is gekozen
teneinde rekening te houden met de effecten van de aanscherping van het
energielabel. Daardoor zou de BPM op deze auto’s gemiddeld € 700 hoger
zijn geweest. Hiermee wordt een betere indruk gegeven van het prijseffect
van de ombouw zelf.
Tabel Top 10 zuinige auto’s prijseffecten als gevolg van de BPM-wijzigingen in 2010 (laatste kolom verschil in BPM catalogusprijs
2010 minus catalogusprijs 2009 gecorrigeerd)
Top 10 DIESEL klein

Smart Fortwo 0.8CDI 33KW
pure plus RF
Ford Fiesta1.6TDCI 66KW
Econetic RF
Seat Ibiza 1.4TDI 59KW
Ecomotive RF
Mini Mini 1.6D 80KW Cooper
D
Toyota IQ 1.4D-4D 66KW
Comfort RF
Opel Corsa 1.3CDTI 55KW
Ecoflex Selection RF
Skoda Fabia 1.4TDI 59KW
Greenline RF
Volkswagen Polo 1.6TDI 55KW
Trend
Fiat 500 1.3JTD 55KW POP RF
Toyota Yaris 1.4D-4D 66KW
Comfort
Top 10 DIESEL midden

Volvo C30 1.6D 80KW Drive
Start/stop

label 2009

CO2

Cat.prijs
2009

Cat.prijs
2009 gecorr.
voor
labelaanpassing

Cat.prijs
2010
volgens
BP2010

Cat.prijs
2010 minus
cat.prijs
2009

Cat.prijs 2010
minus
cat.prijs 2009
gecorr.

A

88

12 569

12 569

12 569

0

0

A

98

19 620

20 320

19 697

78

– 622

A
B

98

19 596

20 296

19 675

79

– 621

25 390

26 090

24 570

-820

-1 520

B

104

19 290

19 990

18 953

-337

-1 037

B

109

17 395

18 095

17 379

-16

-716

B

109

18 950

19 650

18 811

-139

-839

B
B

110
110

19 110
17 495

19 810
18 195

18 991
17 505

-119
10

-819
-690

B

110

18 400

19 100

18 338

-62

-762

label 2009

CO2

Cat.prijs
2009

Cat.prijs
2009 gecorr.
voor
labelaanpassing

Cat.prijs
2010
volgens
BP2010

Cat.prijs
2010 minus
cat.prijs
2009

Cat.prijs 2010
minus
cat.prijs 2009
gecorr.

A

104

27 825

28 525

27 457

-368

-1 068

104

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

20

Top 10 DIESEL klein

Volkswagen Golf 1.6TDI 77KW
Trend Bluemotion
Audi A3 1.6TDI 77KW
Ambiente
Fiat Bravo 1.6JTD 66KW
Corporate eco RF
Ford Focus Wagon 1.6TDCI
80KW Econetic Trend RF
Fiat Qubo 1.3MJD 55KW
Active
Mercedes A-klasse 160CDI 60
KW Blue Efficiency
Renault Megane 1.5DCI 66KW
Expression RF
Citroen C4 Berline 1.6HDIF
80KW Image EB6V
Ford C-max 1.6TDCI 74KW
Trend RF
Top 10 DIESEL groot

Volvo S40 1.6D 80KW Drive
start/stop
Skoda Octavia1.6TDI 77KW
Freenline RF
Audi A4 2.0TDI 100KW E RF
BMW 3-serie 318D 105KW
Mercedes C-klasse 200CDI
100KW Blue effic. 1 RF
Volkswagen passat 2.0TI 81KW
Trend Bluemotion RF
Peugeot 407 1.6HDIF 80KW SR
RF
BMW 5-serie 520D 130KW
Skoda Superb 1.9TDI 77KW
Greenline RF
Alfa Romeo 159 2.0JTD
125KW 16V Progression

label 2009

CO2

Cat.prijs
2009

Cat.prijs
2009 gecorr.
voor
labelaanpassing

Cat.prijs
2010
volgens
BP2010

Cat.prijs
2010 minus
cat.prijs
2009

Cat.prijs 2010
minus
cat.prijs 2009
gecorr.

A

107

26 075

26 775

25 947

-128

-828

A

109

30 260

30 960

29 868

-392

-1 092

A

115

21 995

22 695

22 463

468

-232

A

115

26 550

27 250

26 657

107

-593

B

115

18 500

19 200

18 600

100

-600

B

116

22 486

23 186

22 303

-182

-882

A

116

24 700

25 400

24 987

287

-413

A

118

26 670

27 370

26 869

198

-502

A

119

27 101

27 801

27 299

199

-501

label 2009

CO2

Cat.prijs
2009

Cat.prijs
2009 gecorr.
voor
labelaanpas
sing

Cat.prijs
2010
volgens
BP2010

Cat.prijs
2010 minus
cat.prijs
2009

Cat.prijs 2010
minus
cat.prijs 2009
gecorr.

A

104

30 200

30 900

29 643

-557

-1 257

A
A
A

114
119
123

25 401
37 530
39 580

26 101
38 230
40 280

26 314
37 652
39 676

914
122
96

214
-578
-604

B

127

39 986

40 686

39 542

-444

-1 144

B

128

30 390

31 090

31 384

995

295

A
A

129
136

27 709
49 186

28 409
49 886

28 950
48 962

1 241
-223

541
-923

A

136

28 850

29 550

30 238

1 388

688

B

136

36 049

36 749

36 223

173

-527

label 2009

CO2

Cat.prijs
2009

Cat.prijs
2009 gecorr.
voor
labelaanpassing

Cat.prijs
2010
volgens
BP2010

Cat.prijs
2010 minus
cat.prijs
2009

Cat.prijs 2010
minus
cat.prijs 2009
gecorr.

A
A

99
103

12 990
7 999

12 990
7 999

12 990
7 999

0
0

0
0

A
A

103
103

8 450
7 999

8 450
7 999

8 450
7 999

0
0

0
0

A

104

8 399

8 399

8 399

0

0

A
A
A

106
106
106

8 589
9 150
8 985

8 589
9 150
8 985

8 589
9 150
8 985

0
0
0

0
0
0

A
B

110
114

12 695
10 699

12 695
11 399

12 695
9 779

0
-920

0
-1 620

cat.prijs 2010 lager dan cat.prijs 2009
Top 10 BENZINE klein

Toyota IQ 1.0 51KW Comfort
Nissan Pixo 1.0 50KW Visia
Smart Fortwo 1.0MHD 45KW
Base
Suzuki Alto 1.0 50KW Base
Daihatsu Cuore 1.0DVVT
51KW Trend
Citroen C1 1.0 50KW Seduction
Peugeot 107 1.0 50KW XR
Toyota Aygo 1.0 50KW Access
FIAT 500 1.2 51KW Pop
Dualogic start&stop
Daihatsu Travis 1.0 43KW

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

21

Top 10 BENZINE midden

label 2009

CO2

Cat.prijs
2009

Cat.prijs
2009 gecorr.
voor
labelaanpassing

Cat.prijs
2010
volgens
BP2010

Cat.prijs
2010 minus
cat.prijs
2009

Cat.prijs 2010
minus
cat.prijs 2009
gecorr.

A

89

24 990

24 990

24 990

0

0

A

101

19 950

19 950

19 950

0

0

A

109

24 990

24 990

24 990

0

B

129

17 751

18 451

17 532

-219

A
A

132
132

25 925
23 050

26 625
23 750

25 806
23 158

-119
108

0
-919
)+.035;=HJQSX
-819
)+.035;=HJQSX
-592

B

132

17 564

18 264

17 463

-102

-802

A

133

19 249

19 949

19 693

443

-257

A

135

16 989

17 689

17 680

691

-9

A

137

14 995

15 695

15 911

916

216

lab el 200 9

CO2

Cat.prijs
2009

Cat.prijs
2009 gecorr.
voor
labelaanpas
sing

Cat.prijs
2010
volgens
BP2010

Cat.prijs
2010 minus
cat.prijs
2009

Cat.prijs 2010
minus
cat.prijs 2009
gecorr.

A
A

138
142

31 750
33 326

32 450
34 026

31 373
32 960

-377
-366

-1 077
-1 066

B
A
A

147
149
149

24 350
37 695
41 896

25 050
38 395
42 596

24 221
37 221
41 089

-129
-474
-807

-829
-1 174
-1 507

A

152

23 940

24 640

24 658

718

18

B

155

35 981

36 681

35 202

-779

-1 479

A
B

157
159

26 300
24 495

27 000
25 195

27 000
24 762

700
268

0
-432

Toyota Prius 1.8 73KW
Comfort
Honda Insight 1.3VTEC 65KW
IMA
Honda Civic Hybrid 1.3l 70KW
CVT
Toyota Urban Cruiser 1.3VVTI
74KW Comfort
Audi A3 1.4TFSI 92KW
Attraction
Honda Civic 1.4 73KW Comfort
Renault Grand Modus 1.2
55KW Expression
Toyota Corolla 1.3VVTl 74KW
Comfort
Toyota Auris 1.3VVTl 74KW
Comfort
Kia Cee D 1.4CVVT 80KW
X-PECT ISG
Top 10 BENZINE groot

Volkswagen passat 1.4TSI
90KW Trend Bluemotion
BMW 3-serie 316l 90KW
Skoda Octavia 1.4TSI 90KW
Ambition DSG
Audi A4 2.0TFSI 132KW
Audi A5 2.0TFSI 132KW
Toyota Avensis 1.6 97KW
Comfort
Mercedes C-klasse 180 115KW
Kompressor Blue Effic.
Skoda Superb 1.4TSI 92KW
Comfort
Mazda 6 1.8 88KW Business
cat.prijs 2010 lager dan cat.prijs 2009

De heer Tang vraagt of ik kan aangeven dat niet zuinige auto’s duurder
worden. Voor het merendeel van de onzuinige personenauto’s (CO2uitstoot hoger dan 180 g/km voor benzine en 155 g/km voor diesels)
neemt de BPM in 2010 toe, hetgeen in lijn is met de opzet van de
BPM-ombouw.
Verlaging bijtelling privégebruik voor nulemissieauto’s De heer Cramer en
mevrouw Sap bepleiten verlaging van de bijtelling voor nulemissieauto’s
voor de komende vijf jaren tot 0% in plaats van een verlaging tot 0% in de
jaren 2010 en 2011 en een verlaging tot 7% in de jaren 2012 tot en met
2014. De ontwikkelingen op het gebied van de nulemissieauto’s vormen
de basis voor de keuze voor de mate van de verlaging van de bijtelling
voor nulemissieauto’s in de komende jaren. De ontwikkelingen op het
gebied van elektrisch rijden zullen ertoe leiden dat de drempel om voor
een elektrische auto te kiezen steeds minder groot zal zijn. Hoewel het
lastig is om een goede inschatting te maken van de toekomstige ontwikkelingen is het de verwachting dat vanaf 2012–2013 elektrische auto’s op
steeds grotere schaal verkrijgbaar worden waarbij een keuze ontstaat
tussen verschillende merken en modellen. Ook het verschil in aanschafprijs van een elektrische auto versus een conventionele auto zal kleiner

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

22

worden. Hierdoor kan de stimulans in de bijtelling om voor een elektrische auto te kiezen na verloop van tijd verminderd worden. Een bijtelling
van 0%, waarbij dan helemaal geen belasting meer wordt geheven over
het privévoordeel dat de berijder van de auto van de zaak geniet, is
daarom na 2012 naar mijn mening niet langer op zijn plaats. Met de heer
Cramer en mevrouw Sap ben ik van mening dat in de jaren 2012 tot en
met 2014 evenwel nog steeds een flinke impuls nodig is om voor een
elektrische auto van de zaak te kiezen. Deze impuls wordt gegeven door in
de genoemde periode een bijtellingspercentage te hanteren van 7%,
hetgeen resulteert in een 72% lagere bijtelling dan bij het normale bijtellingspercentage van 25%.
De heer Cramer vraagt of de elektrische auto naast de jaren 2009 en 2010
ook voor de jaren 2011 tot en met 2014 onder de MIA- en Vamilregelingen
kan worden gebracht. Ik begrijp de suggestie van de heer Cramer. Met
hem ben ik voor stimulering van investeringen in zeer zuinige auto’s en in
het bijzonder elektrische voertuigen. Op dit moment komen elektrische
voertuigen voor op de Milieulijst 2009 en worden deze ook in de Milieulijst
2010 opgenomen. Hierdoor komen zij voor de MIA en de Vamil in aanmerking. Hierbij dient wel opgemerkt te worden dat personenauto’s – die niet
bestemd zijn voor beroepsvervoer over de weg – van de MIA zijn uitgesloten, waardoor ook zulke elektrische personenauto’s niet onder de MIA
vallen. Wat betreft de jaren 2010 en verder ben ik verheugd dat ik de heer
Cramer kan mededelen dat elektrische personenauto’s als onderdeel van
de categorie zeer zuinige personenauto’s vanaf 1 januari 2010 al structureel onder de Vamil en de kleinschaligheidsinvesteringsaftrek (KIA)
worden gebracht. Wat de MIA betreft bestudeer ik de mogelijkheden.
Stimulans Euro-6 dieselpersonenauto’s in de BPM

1

Verordening (EG) nr. 715/2007 van het
Europees parlement en de Raad van de
Europese Gemeenschappen van 20 juni 2007
betreffende de typegoedkeuring van motorvoertuigen met betrekking tot emissies van
lichte personen en bedrijfsvoertuigen (Euro 5
en Euro 6) en de toegang tot reparatie- en
onderhoudsinformatie (hierna: Verordening
715/2007/EG) (PBEG L 171).

De heren Omtzigt, Tang en Remkes hebben enkele vragen over de korting
voor Euro-6 dieselauto’s. Zo vragen de heren Omtzigt en Remkes of het
echt niet mogelijk is om deze korting eerder dan 2011 in te voeren. Ook
willen zij weten wat er na 2013 gebeurt met de dieseltoeslag. De heer
Tang informeert in dit verband naar de verschillen tussen Euro-6 dieselauto’s, Euro-6 benzineauto’s en Euro-6 aardgasauto’s. Met de heren
Omtzigt en Remkes ben ik het eens dat het wenselijk zou zijn om de
korting voor Euro-6 dieselauto’s vóór 1 januari 2011 in te voeren. Op
grond van Europese regelgeving die in overleg met de autofabrikanten tot
stand is gekomen, is dat helaas juridisch niet mogelijk. Stimulering van
Euro-6 auto’s mag op grond van Verordening 715/2007pas plaatsvinden
zodra de Euro-5 norm voor alle nieuwe personenauto’s verplicht is.1 Dat is
op 1 januari 2011 het geval. Wat de verschillen tussen Euro-6 dieselauto’s,
Euro-6 benzineauto’s en Euro-6 aardgasauto’s betreft, kan worden
gewezen op de grenswaarden voor Euro-6 personenauto’s in de eerdergenoemde Verordening 715/2007. Tabel 2 in bijlage I van deze verordening
bevat de Euro-6 grenswaarden voor personenauto’s (categorie M), waarbij
onderscheid wordt gemaakt tussen auto’s met een elektrische ontsteking
en auto’s met een compressie-ontsteking. Onder auto’s met een elektrische ontsteking vallen benzineauto’s en aardgasauto’s. De Euro-5 en
Euro-6 grenswaarden zijn hiervoor hetzelfde. Onder auto’s met een
compressie-ontsteking vallen dieselauto’s. Voor deze auto’s zijn de Euro-6
grenswaarden strenger dan de Euro-5 grenswaarden op het punt van de
emissies van NOx (van 180 naar 80 mg/km) en van de gecombineerde
massa van totale koolwaterstoffen en stikstofoxiden (van 230 naar 170
mg/km).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

23

Euro-6 grenswaarden voor categorie M

CO
Totale koolwaterstoffen (THC)
niet-methaan koolwaterstoffen (NMHC)
NOx
Gecombineerde massa totale koolwaterstoffen
en stikstofoxiden (THC + NOx)
PM

Elektrische
ontsteking

Compressieontsteking

1 000
100
68
80
–

500
–
–
80
170

5

5

Over de zuinigheid en productievervuiling van Euro-6 dieselauto’s ten
opzichte van benzineauto’s en hybrideauto’s valt onvoldoende te zeggen.
Een dieselauto is (naar de stand van de huidige techniek) gemiddeld
zuiniger dan een benzineauto. Ook een hybride auto is gemiddeld zuiniger
dan een benzineauto. De Euro-6 dieselauto’s die inmiddels op de markt
zijn, zijn de grotere modellen. De verwachting is dat de uitstoot van Euro-6
dieselpersonenauto’s vanwege de aard van de voor de Euro-6 benodigde
techniek in de praktijk weinig verschilt van de emissie van de huidige
benzineauto’s onder typegoedkeuringsomstandigheden. Daardoor zal de
luchtverontreiniging van Euro-6 dieselauto’s grosso modo vergelijkbaar
zijn met die van de huidige benzineauto’s. Over de praktijkuitstoot van
Euro-6 dieselauto’s zullen TNO-deskundigen nog nader, ruimschoots voor
1 januari 2011, rapporteren.
Voor dieselauto’s geldt een dieseltoeslag in de BPM. Tijdens de ombouw
van de BPM loopt deze dieseltoeslag op naar € 2400 in 2013 en wordt de
benzinekorting verlaagd tot nihil. Daarbij zij bedacht dat dieselauto’s in het
algemeen meer profiteren van de ombouw van de BPM omdat de catalogusprijs hoger is voor dieselauto’s dan voor benzineauto’s. Naar de
huidige inzichten zal de dieseltoeslag vanaf 2014 ongewijzigd blijven of
dalen vanwege de afbouw van de BPM. Dieselauto’s worden thans hoger
belast in de BPM en de MRB om het verschil tussen de diesel- en benzineaccijns te compenseren en omdat ze minder schoon zijn dan benzineauto’s. Euro-6 dieselauto’s zullen zoals gezegd bij benadering vergelijkbaar zijn met de huidige benzineauto’s waar het gaat om de luchtverontreiniging. Dat is reden voor het kabinet de hoogte van de BPM, waaronder de dieseltoeslag, en de MRB voor deze dieselauto’s nader te bezien
waarbij ook het accijnsverschil wordt betrokken. Deze verkenning zal
komend jaar plaatsvinden. Daarbij zal ook worden gekeken naar auto’s die
op andere brandstoffen dan benzine en diesel rijden zoals bijvoorbeeld op
aardgas.
Technische correctie voor aardgasauto’s De heer Omtzigt en mevrouw
Sap hebben enkele vragen over de technische correctie in de BPM voor
aardgasauto’s. De reden voor het onderbrengen van de aardgasauto in de
dieselschijven, dit in reactie op de vraag van mevrouw Sap, is dat het
kabinet de huidige fiscale begunstiging van aardgasauto’s wil continueren
maar niet nóg verder wil vergroten. Het huidige fiscale instrumentarium
stimuleert de keuze voor een aardgasauto reeds fors, mede om de meerkosten van een affabriek-aardgasinstallatie (zo’n € 2 000 – € 3 000) te
compenseren. Op aardgas drukt geen accijns maar een zeer laag tarief in
de energiebelasting (€ 0,03 per m3). De lagere belasting op brandstof
wordt voor aardgasauto’s niet gecorrigeerd met een brandstoftoeslag in
de BPM en de MRB (in tegenstelling tot bij dieselauto’s). De meerkosten
van de aardgasinstallatie leiden momenteel nog tot een hogere BPM (40%
van de netto-catalogusprijs) maar met de ombouw van de BPM naar
CO2-uitstoot valt deze hogere BPM weg. Wanneer aardgasauto’s bij de
BPM-ombouw onder de CO2-schijven voor benzineauto’s zouden vallen,
wordt het BPM-voordeel voor de aardgasauto fors groter. In een aantal
gevallen zal het aardgasmodel ondanks de meerkosten van een aardgas-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

24

installatie in de showroom goedkoper worden dan het vergelijkbare
benzinemodel. Dit gecombineerd met het forse voordeel in de heffing op
de brandstof leidt volgens het kabinet tot een onevenredige begunstiging
van aardgasauto’s. Daarbij speelt tevens mee dat aardgasauto’s ook op
gewone benzine kunnen rijden dus het rijden op het zuinige aardgas is
niet gegarandeerd. De opname van aardgasauto’s in de benzineschijven
acht het kabinet om deze redenen niet wenselijk.
De heer Omtzigt vraagt om een nadere onderbouwing van de stelling dat
het handhaven van aardgasauto’s in de benzineschijven leidt tot marktverstoring. Hoewel het aantal aardgasauto’s dat nu wordt verkocht nog
zeer beperkt is, zou de vergroting van de fiscale begunstiging kunnen
leiden tot een substantiële toename in het aantal verkochte aardgasauto’s.
Een dergelijke plotselinge verschuiving in de aankoopkeuze van consumenten kan marktverstorend werken. Daarnaast vraagt de heer Omtzigt
naar de vergelijking van de BPM-behandeling tussen aardgasauto’s en
hybride en elektrische auto’s. Ook deze auto’s halen immers een (veel)
lagere CO2-uitstoot dan het vergelijkbare reguliere benzinemodel en
hebben daardoor met de indeling in de benzineschijven een voordeel in
de BPM. Bij het beoordelen van de fiscale behandeling van verschillende
brandstoftypen moet niet alleen gekeken worden naar de BPM maar
tevens naar de MRB en de heffing op de brandstof. Bij deze laatste heffing
zit een groot verschil tussen de hybride auto en de aardgasauto. De
hybride auto rijdt op benzine waarop het hoogste accijnstarief van toepassing is, € 0,70 per liter oftewel een factor 23 hoger dan de energiebelasting op aardgas. Derhalve is met de opname van de hybride auto in
de benzineschijven volgens het kabinet geen sprake van onevenredige
fiscale begunstiging. Bij de vergelijking tussen de elektrische auto en de
aardgasauto moet allereerst worden opgemerkt dat de milieuprestaties
van de elektrische auto fors beter zijn dan die van de aardgasauto. Waar
de aardgasauto een CO2-uitstoot heeft die vergelijkbaar is met die van een
dieselauto en een luchtvervuilende uitstoot vergelijkbaar met een benzineauto kent de volledig elektrische auto in het geheel geen uitstoot van CO2
of luchtvervuilende stoffen bij het rijden. Hierdoor valt de elektrische auto
in de categorie zeer zuinige auto’s en is dus vrijgesteld van BPM en MRB.
Ook de aardgasauto kan onder die vrijstelling vallen, mits de CO2-uitstoot
lager is dan 95 gram/km. Overigens is ook het ontwikkelingsstadium
waarin de elektrische auto zich bevindt een geheel andere dan het
stadium bij de aardgasauto. Waar het bij de aardgasauto een uitontwikkelde technologie betreft, staat de voor het milieu veelbelovende elektrische auto nog in de kinderschoenen.
Uitwerking afbouw BPM richting kilometerprijs
De heer Tang heeft gevraagd of ik de prijsontwikkeling van auto’s als
gevolg van de BPM-afbouw wil monitoren en de Kamer daar jaarlijks over
wil informeren. Vanzelfsprekend ben ik bereid om binnen het mogelijke te
rapporteren over de prijsontwikkeling als gevolg van de afbouw van de
BPM. Een dergelijke monitoring is echter niet eenvoudig. Kleine wijzigingen in de uitvoering kunnen de prijs zodanig beïnvloeden dat de
afbouw van de BPM niet meer als afzonderlijk prijselement kan worden
geïsoleerd. In dit kader is ook van belang dat auto’s steeds zuiniger
worden. Dit heeft ook een effect op de kale prijs dat uiteraard tot uitdrukking komt in de consumentenprijs. Ook is van belang dat de afbouw in de
eerste vijf jaren slechts 5% per jaar bedraagt. Zoals ook al aangegeven in
de nota naar aanleiding van het verslag is het prijseffect van een dergelijke afbouw beperkt, namelijk minder dan 2%. Rekening houdend met de
jaarlijkse inflatie zal het effect op de consumentenprijs dan ook zeer
beperkt zijn. Pas in 2013, als de eerste stap van 12,5% afbouw wordt gezet,
zou een wezenlijk effect op de consumentenprijs zichtbaar moeten zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

25

Tot slot is niet alleen de afbouw van de BPM verantwoordelijk voor een
wijziging van de consumentenprijs. Ook de ombouw van de BPM heeft
effecten op de prijsontwikkeling. Alles overziend stel ik voor om in 2013,
een jaar waarin de eerste forse (en hopelijk zichtbare) stap is gepland in
de afbouw van de BPM en waarin de ombouw van de BPM naar een
CO2-heffing is voltooid, de balans op te maken van de effecten van de
verschillende maatregelen op de consumentenprijs van de personenauto.
Dat zeg ik in antwoord op de heer Tang graag toe.
De heer Tang vraagt in hoeverre een uitstel van de kilometerprijs aanleiding geeft tot een uitstel van de afbouw van de BPM. Indien de invoering
van de kilometerprijs vertraging zou oplopen, is er aanleiding om het
tempo van de afbouw enigszins te vertragen. De afbouw van de BPM
dient zoveel mogelijk met kleine stappen plaats te vinden om verstoringen
in de markt, met name voor de tweedehandsmarkt, te voorkomen. Eerder
is in overleg met de autobranche vastgesteld dat stappen van ten hoogste
12,5% afbouw aanvaardbaar zijn. Een vertraging van de invoering van de
kilometerprijs biedt de mogelijkheid om de stappen van de afbouw kleiner
dan 12,5% te maken. Uitgangspunt daarbij is dat in het jaar dat de laatste
auto overgaat naar het regime van de kilometerprijs, 75% van de BPM zal
zijn afgebouwd. De laatste 25% zal in de twee daaropvolgende jaren in
stappen van 12,5% worden afgebouwd. De afbouw tot 75% zal bij een
eventuele vertraging van de kilometerprijs in kleinere stappen verlopen
dan in eerste instantie voorzien.
Mevrouw Sap vraagt in hoeverre het noodzakelijk is de BPM af te bouwen
zolang de kilometerprijs ontbreekt. Uitgangspunt van de kilometerbeprijzing is het betalen naar het gebruik en niet naar het bezit van het voertuig. Om die reden worden de vaste lasten, waaronder de BPM, afgebouwd tot uiteindelijk nul. De BPM kan niet in een keer worden afgeschaft.
Dat zou te grote gevolgen hebben voor in het bijzonder de tweedehandsmarkt. Daarom dient de afschaffing gefaseerd plaats te vinden in stappen
die de gevolgen voor de automarkt zoveel mogelijk beperken en moet
daarmee worden begonnen voordat de kilometerprijs volledig is geïmplementeerd. Stappen van maximaal 12,5% afbouw per jaar blijken haalbaar.
Dat betekent dat voor de volledige afbouw tenminste 8 jaar benodigd is.
Er zijn al twee stappen gezet van telkens 5%. In de jaren 2010, 2011 en
2012 zal eveneens telkens 5% worden afgebouwd. Vanaf 2013 zal in zes
jaar telkens 12,5% worden afgebouwd. Dit schema wordt toegepast voor
zover de introductie van de kilometerprijs plaatsvindt overeenkomstig het
oorspronkelijk daarvoor vastgestelde schema waarin in 2016 de laatste
personenauto overgaat naar het regime van de kilometerprijs. De totale
afbouw neemt dan 11 jaar in beslag. Deze periode wordt eventueel
verlengd als de introductie van de kilometerprijs vertraging oploopt.
De heer Van Dijck merkt op dat het beleid waarin de BPM in de aanloop
naar de kilometerprijs wordt afgebouwd mensen stimuleert tot doorrijden
in een oude, onzuinige auto. Daarnaast meent hij dat de maatregelen het
doel voorbij schieten door de vele wijzigingen. Ik deel zijn mening niet.
Sinds het aantreden van dit kabinet zijn fiscale maatregelen ingevoerd die
zijn gericht op het stimuleren van de aanschaf en het gebruik van schone
en zuinige auto’s, met name zeer zuinige personenauto’s. Sinds 1 januari
2009 geldt een vrijstelling in de BPM voor zeer zuinige auto’s. Ook geldt
een verlaagd tarief in de MRB voor zeer zuinige auto’s dat vanaf 1 januari
a.s. zelfs nihil bedraagt. Voorts kan worden gewezen op de verlaagde
bijtelling en de investeringsregelingen voor zeer zuinige auto’s. Deze
maatregelen dragen er naar mijn mening niet toe bij dat de aankoop van
zuinige auto’s zou worden uitgesteld. Integendeel: dit beleid stimuleert
juist de vroegtijdige aanschaf van (zeer) zuinige auto’s. Door de afbouw
van de BPM en de daarmee verbonden verhoging van de motorrijtuigen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

26

belasting stimuleert dit ook eerder een nieuwe aanschaf van een auto,
zeker van een zeer zuinige auto die is vrijgesteld van MRB. Wat de vraag
van de heer Van Dijck betreft naar de stand van zaken bij de sloopregeling
kan worden opgemerkt dat de teller van de voor de sloop aangeboden
auto’s inmiddels op 44 000 staat (bron: weekrapportage 44 ARN).
De heer Remkes signaleert wat betreft het voorziene schema voor de
afbouw van de BPM verschillen tussen het Belastingplan 2009 en het
Belastingplan 2010. In het Belastingpan 2009 is – in navolging op eerdere
besluitvorming – aangegeven dat de BPM in 2018 volledig zal zijn afgebouwd. Deze planning was in lijn met het toen voorziene introductieschema van de kilometerprijs, namelijk start van de overgang van
personenauto’s naar kilometerprijs in 2012 en volledige realisatie kilometerprijs in 2016. Inmiddels is duidelijk dat dit schema wellicht niet gerealiseerd kan worden en de volledige realisatie van de kilometerprijs wellicht
één of twee jaar vertraging oploopt. Als gevolg daarvan is bij verschillende gelegenheden, zowel door de minister van Verkeer en Waterstaat
als door mij zelf, bijvoorbeeld in de memorie van toelichting bij het
Belastingplan 2010, aangegeven dat een vertraging van de kilometerprijs
aanleiding zal geven tot aanpassing van het schema van de afbouw van
de BPM. Daarbij is ook telkens gemeld dat de volledige afbouw niet ter
discussie staat, alleen de stappen naar de volledige afbouw zullen worden
aangepast aan het eventueel gewijzigde introductieschema van de kilometerprijs.
De heer Remkes vraagt mij om in voorlichtingstechnische zin precies uit te
leggen waaruit de verhoging van de motorrijtuigenbelasting voortvloeit.
Aan dit verzoek zal ik gevolg geven om meer duidelijkheid aan de
belastingbetaler te geven. Daarbij denk ik aan een verhelderende passage
in de brochure over de motorrijtuigenbelasting of een bijsluiter bij het
betaalverzoek voor jaar- en kwartaalbetalers.
Aanpassing afvalstoffenbelasting Voor de heer Bashir is het onduidelijk of
er daadwerkelijk sprake is van inkomstenderving door de fiscale faciliteit
voor het afgraven van oude stortplaatsen, aangezien het saneren van
vuilnisstortplaatsen in het verleden nauwelijks van de grond kwam. Voorts
vraagt hij hoeveel de grondprijs moet stijgen om het afgraven van oude
stortplaatsen te stimuleren en of er door de verhoging van de tarieven van
de afvalstoffenbelasting gedragseffecten zijn te verwachten die leiden tot
meer ontduiking. De herstort van afvalstoffen die afkomstig zijn van de
afgraving van een oude stortplaats gaat in de nieuwe situatie tegen een
fors lager tarief plaatsvinden. Dit betekent een derving ten opzichte van de
situatie zonder fiscale faciliteit. Ten behoeve van de berekening van de
inkomstenderving is het niet voldoende om alleen te kijken naar wat er in
het verleden is afgegraven. Er wordt dan voorbij gegaan aan de conclusie
in de rapportage over het project «Advies Nazorg Voormalige Stortplaatsen» (NAVOS; april 2005) dat er al concrete plannen zijn voor oude
stortplaatsen in hoog-dynamische en dynamische gebieden die de
komende jaren tot uitvoering zullen komen. Bij deze conclusie is immers
uitgegaan van de situatie zonder fiscale faciliteit. In welke mate de grondprijs moet stijgen om het afgraven van oude stortplaatsen te stimuleren
zal per stortplaats verschillen. Meerdere factoren spelen namelijk een rol,
zoals de ligging van de oude stortplaats, de uiteindelijke bestemming van
de locatie en de totale kosten die samenhangen met het afgraven en
herinrichten van de oude stortplaats. In ieder geval kan worden opgemerkt dat door de fiscale faciliteit een kostendaling zal optreden met
betrekking tot de verschuldigde afvalstoffenbelasting. Dit wordt toegelicht
aan de hand van een rekenvoorbeeld. De gemiddelde diepte van een oude
stortplaats is 4 meter. Uitgaande van een volumieke massa van 1000
kg/m3, is per m2 grondoppervlak op basis van het huidige reguliere tarief

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

27

€ 358,84 afvalstoffenbelasting verschuldigd bij herstort. Indien gebruik
kan worden gemaakt van de fiscale faciliteit is per m2 grondoppervlak
€ 83,28 afvalstoffenbelasting verschuldigd bij herstort. De maximale
kostendaling bedraagt € 275,56 per m2. Deze kostendaling ligt uiteraard
lager, indien een deel van de afgegraven afvalstoffen op grond van het
huidige fiscale regime reeds onder het lage tarief zou vallen. Gelet op de
grondprijzen in Nederland, is de verwachting dat deze fiscale faciliteit een
stimulerend effect zal hebben op het afgraven van oude stortplaatsen. De
verhoging van de tarieven in de afvalstoffenbelasting zal naar verwachting niet leiden tot ontduiking. De verhoging van de tarieven op het
storten van afvalstoffen kan wel leiden tot het stimuleren van het
verbranden van afvalstoffen, hergebruik of zelfs preventie.
De heer Cramer vraagt waarom niet tijdelijk een nihiltarief wordt ingevoerd. De herontwikkeling van oude stortplaatsen door afgraving komt op
dit moment niet goed van de grond. Dit komt door de hoge kosten, die
mede worden veroorzaakt door de gedeeltelijke toepasselijkheid van het
reguliere tarief van de afvalstoffenbelasting. Het fiscale regime wordt in
voorliggend voorstel reeds verbeterd door een fiscale faciliteit te introduceren in de vorm van een laag tarief voor afvalstoffen die afkomstig zijn
van de sanering van oude stortplaatsen, conform de aanbeveling van de
werkgroep afvalstoffenbelasting.1 Het invoeren van een nihiltarief ligt
echter niet voor de hand. Het storten van afvalstoffen wordt gezien als de
minst wenselijke vorm van afvalverwijdering, het invoeren van een nihiltarief zou daarom een verkeerd signaal afgeven. Daarnaast kan een nihiltarief een negatieve prikkel vormen voor het scheiden van afvalstoffen. Dit
acht het kabinet niet wenselijk.
Mevrouw Sap vraagt om een reactie op de vraag of een afvalverbrandingsbelasting van bijvoorbeeld € 25 per ton niet een effectievere aanpak
zal zijn voor problemen op de afvalmarkt, zoals de overcapaciteit bij afvalverbrandingsinstallaties en een kostenvoordeel voor verbranden ten
opzichte van storten. De differentiatie in de afvalstoffenbelasting tussen
het tarief voor storten en het nihiltarief voor verbranden, wordt verklaard
doordat het storten van afvalstoffen wordt gezien als minst wenselijke
vorm van afvalverwijdering. Dit blijkt ook uit artikel 10.4 van de Wet
milieubeheer, waarin de voorkeursvolgorde is opgenomen ten aanzien
van afvalbeheer. Verbranden heeft de voorkeur boven storten. Vanuit het
oogpunt dat het storten van brandbare afvalstoffen financieel niet aantrekkelijker zou moeten zijn dan het verbranden van die afvalstoffen, is het
tarief van de afvalstoffenbelasting voor het storten van brandbare afvalstoffen in de periode 1998–2003 geleidelijk opgetrokken tot het niveau van
de gemiddelde prijs van het verbranden van afvalstoffen. Sinds eind 2008
komt steeds minder brandbaar afval terecht op de stortplaats, juist door
de toename van de capaciteit om afval te verbranden. Het kabinet acht
een verhoging van het nihiltarief voor het verbranden om deze redenen
niet gewenst.
De heer Omtzigt vraagt hoe we ervoor kunnen zorgen dat oude stortplaatsen opgeruimd worden. Tevens vraagt hij of ik concrete projecten
ken waar de faciliteit toegepast gaat worden. Om afgraving van oude
stortplaatsen te stimuleren wordt een fiscale faciliteit geïntroduceerd in de
afvalstoffenbelasting: het op vergunning toepassen van het lage tarief in
de afvalstoffenbelasting op afvalstoffen die afkomstig zijn van een oude
stortplaats. Op dit moment is niet bekend welke van de 4000 oude stortplaatsen hiertoe een verzoek om een vergunning zullen indienen.
1

Zie rapport «Tariefstructuur afvalstoffenbelasting» van mei 2009 (Kamerstukken II
2008/09, 31 492, nr. 11, bijlage).

De heer Remkes vraagt naar de effectiviteit van de maatregel, gelet op de
vraagtekens die vanuit de praktijk worden gezet bij de effectiviteit. Om de
afgraving van oude stortplaatsen te stimuleren is de aanbeveling van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

28

werkgroep afvalstoffenbelasting overgenomen om een fiscale faciliteit te
introduceren in de vorm van een laag tarief voor alle afvalstoffen die
afkomstig zijn van de sanering van oude stortplaatsen.1 Deze werkgroep
bestond uit vertegenwoordigers van de ministeries van Financiën en
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, de Vereniging
Afvalbedrijven (VA), het Interprovinciaal Overleg (IPO), SenterNovem en
de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG). De kritiek van VA, IPO en
VNG is gericht op de verhoging van de tarieven van de afvalstoffenbelasting, waarbij zij aanvoeren dat het effect van de fiscale faciliteit deels
of volledig teniet zou worden gedaan. Hierbij wordt voorbij gegaan aan
het feit dat de herontwikkeling van oude stortplaatsen door afgraving
door de hoge kosten momenteel niet goed van de grond komt. Dit wordt
aangepakt door in afwijking van het reguliere tarief het lage tarief van
toepassing te verklaren voor afvalstoffen die afkomstig zijn van de afgraving van een oude stortplaats. Het lage tarief is slechts een vijfde deel van
het regulier tarief, waardoor de faciliteit voldoende effectief zal zijn om de
afgraving van oude stortplaatsen te stimuleren. Door tegelijkertijd het
reguliere tarief en het lage tarief van de afvalstoffenbelasting te verhogen
is tevens sprake van een verdere vergroening van deze belasting. Het
ongedaan maken van deze verhoging zou leiden tot ontgroening.
Overige onderwerpen vergroening en mobiliteit De heer Tang heeft
gevraagd naar het aantal onderzoeken dat DHV voor het ministerie van
Verkeer en Waterstaat uitvoert. Daarbij verwees hij naar het spoeddebat
van 10 juni 2009, waarin deze vraag aan minister Eurlings was gesteld. Ik
heb niet de beschikking over de voor de beantwoording van deze vraag
benodigde gegevens. De minister van Verkeer en Waterstaat zal op korte
termijn de Kamer schriftelijk informeren.
De heer Tang wijst op de mogelijkheid van bedrijven om de elektrische
scooter fiscaal gunstig aan hun werknemer te verstrekken. Hij vraagt of de
overheid ook een directe stimulans verleent. Een dergelijke directe stimulans aan de gebruiker/werknemer/consument is fiscaal niet voorzien. Wel
geldt uiteraard ook voor de elektrische scooter de vergoeding van de
reiskosten van 19 cent per kilometer. In de nota naar aanleiding van het
verslag heb ik aangegeven dat het vergoeden van een elektrische scooter
fiscaal begunstigd kan worden onder de werkkostenregeling zoals die
wordt voorgesteld in het wetsvoorstel Fiscale vereenvoudigingswet 2010.
Dit is een verruiming ten opzichte van de huidige situatie waarin een
werkgever geen mogelijkheden heeft om een elektrische scooter fiscaal
gunstig aan zijn werknemer te vergoeden.

1

Zie rapport «Tariefstructuur afvalstoffenbelasting» van mei 2009 (Kamerstukken II
2008/09, 31 492, nr. 11, bijlage).

De heer Tang, mevrouw Sap en de heer Cramer vragen of in het kader van
vergroening de reiskostenvergoeding van € 0,19 per kilometer kan
worden gedifferentieerd aan de hand van de CO2-uitstoot. De heer Cramer
spreekt in dat verband van groene kilometers. Bezien vanuit het speerpunt
vergroening is dit natuurlijk een sympathieke gedachte. Ik maak daar
graag een paar opmerkingen over. Allereerst merk ik op dat de onbelaste
kilometervergoeding van € 0,19 per kilometer geldt ongeacht de wijze van
vervoer. De onbelaste vergoeding geldt voor kilometers die zijn afgelegd
met een privéauto, maar ook voor kilometers die zijn afgelegd met
bijvoorbeeld een fiets of openbaar vervoer of zelfs te voet. Hoewel de
hoogte van de werkelijke reiskosten afhankelijk is van de wijze van
vervoer, is in het kader van vereenvoudiging van regelgeving gekozen
voor een uniforme onbelaste reiskostenvergoeding van € 0,19 per kilometer. Omdat het aandeel van de zakelijke autokilometers die met een
privéauto gereden worden erg groot is, is reeds in het verleden bezien of
de onbelaste kilometervergoeding van € 0,19 per kilometer gedifferentieerd zou kunnen worden naar zuinigheid van de auto. Het is in theorie
mogelijk om verschillende onbelaste kilometervergoedingen te introdu-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

29

ceren voor de verschillende vormen van vervoer en/of te differentiëren
naar CO2-uitstoot. Een differentiatie van de onbelaste reiskostenvergoeding zal evenwel leiden tot grote administratieve lasten voor werkgevers.
Bovendien zal het leiden tot handhavingsproblemen. Een werkgever zal
dan namelijk moeten administreren en controleren met welk vervoermiddel (inclusief de CO2-uitstoot van het betreffende vervoermiddel) een
werknemer op een bepaald moment heeft gereisd. Het is echter praktisch
onmogelijk voor een werkgever om na te gaan met welk vervoermiddel
iedere werknemer op bepaalde momenten heeft gereisd. Bovendien, zelfs
als de werkgever een en ander kan administreren, dan is het vervolgens
voor de Belastingdienst onmogelijk om controle op deze administratie uit
te oefenen. Zoals gezegd, vanuit oogpunt van vergroening zou differentiatie van de onbelaste kilometervergoeding zeker een sympathieke maatregel zijn, maar helaas is een dergelijke maatregel niet haalbaar vanwege
de forse administratieve lasten en handhavingsproblemen. Bovendien is
het de vraag of een differentiatie van de reiskostenvergoeding met het
oog op het maken van meer «groenere» kilometers nog veel kan
toevoegen aan de maatregelen die reeds zijn genomen op dit vlak, denk
hierbij bijvoorbeeld aan maatregelen in de BPM en de MRB.
De heer Tang vraagt naar de mate waarin de mobiliteitskaart wordt
gebruikt en of kan worden aangegeven of alle leaserijders bij de overheid
hiervan gebruik maken. Voor zover mij bekend zijn op dit moment ongeveer 130 000 mobiliteitskaarten door de verschillende aanbieders
verstrekt. Mij is ook gemeld dat dit aantal zal toenemen want er is duidelijk sprake van een groeiende vraag naar deze kaart. Ik moet het antwoord
schuldig blijven op de vraag of alle leaserijders bij de overheid gebruik
maken van een dergelijke kaart. Dat kon op deze korte termijn niet worden
uitgezocht. Ik ben bereid uit te zoeken of en in welke mate de overheid
gebruik maakt van de mobiliteitskaart. Hiervoor is echter meer tijd nodig.
De heren Van der Vlies en Remkes merken op dat de bijtelling plaatsvindt
over het gehele jaar. Zij vragen waarom het niet mogelijk is om gedurende het jaar een wijziging door te voeren wat betreft het al dan niet
privé gebruiken van een auto van de zaak. Het gevraagde zou in de eerste
plaats leiden tot een stijging van de administratieve lasten. Anders dan nu
het geval is, zullen inhoudingsplichtigen immers een extra handeling
moeten verrichten. Bovendien zal een mogelijkheid om van werk naar
privé te wisselen aanleiding kunnen geven tot calculerend gedrag bij de
werknemer. De situatie kan zich bijvoorbeeld voordoen dat iemand dan
slechts 1 maand privé rijdt, maar in die ene maand net zo veel kilometers
maakt als een ander over een geheel jaar. Zijn bijtelling zou dan slechts
1/12 van de gewone bijtelling zijn. Dit is een ongewenst effect dat dus tot
onbillijkheid zou kunnen leiden. Onder de huidige wetgeving treedt dit
effect niet op. Bepaald is namelijk dat het privévoordeel in aanmerking
wordt genomen wanneer iemand meer dan 500 kilometer op jaarbasis
privé rijdt met de auto van de zaak. Hoe het privégebruik over het jaar
verspreid is en of er mogelijk in het jaar van auto is gewisseld dan wel of
iemand in de loop van het jaar besluit om de auto ook privé te gebruiken,
doet bij deze forfaitaire benadering niet ter zake. Er kan dus ook bijtelling
plaatsvinden over maanden waarin geen privégebruik heeft plaatsgevonden. Op deze wijze wordt iemand die elke maand 100 kilometer privé
rijdt met de auto van de zaak op dezelfde wijze behandeld als degene die
de auto van de zaak alleen in de zomermaanden gebruikt om er mee op
vakantie gaan en in die zomermaanden 1200 kilometer rijdt. Ook zonder
de mogelijkheid om gedurende het jaar te wisselen van werk naar privé is
het binnen de sfeer van de bijtelling overigens mogelijk het milieu te
ontzien door een milieuvriendelijke auto als leaseauto te nemen. Daarvoor
heb ik juist de lagere bijtelling geïntroduceerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

30

Arbeidsmarkt- en inkomensbeleid
Kleine banen
Mevrouw Sap en de heren Tang en Bashir hebben vragen gesteld met
betrekking tot de situatie voor het jaar 2011 en het voor dat jaar aangekondigde onderzoek naar de uitsluiting van de werknemersverzekeringen van
kleine banen en de daarmee samenhangende administratieve lastenverlichting. Zoals ik reeds eerder al heb benadrukt, bevat het Belastingplan 2010 alleen het voorstel van een premievrijstelling voor de werknemersverzekeringen en nadrukkelijk geen voorstel tot aanpassing van de
verzekeringsplicht. De verzekeringsrechten van de jongere in een kleine
baan worden derhalve niet aangetast. De minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid onderzoekt op dit moment of zo’n aanpassing van de
verzekeringsplicht mogelijk en gewenst is. Indien dit gewenst is, zal hij op
zijn vroegst in 2010 daarvoor een voorstel doen. Op dat moment kunnen
de mogelijke gevolgen van zo’n voorstel worden bediscussieerd. Overigens staat dit onderzoek geheel los van de hier voorgestelde maatregel nu
het schrappen van de premieplicht in dit voorstel structureel is gedekt en
de verzekeringsrechten niet worden aangetast.
Met de nu opgenomen maatregelen voor het jaar 2010 inzake de
premievrijstelling voor de werknemersverzekeringen en het op nul stellen
van de inkomensafhankelijke bijdrage voor de Zorgverzekeringswet wordt
geen administratieve lastenverlichting bereikt. Met het voor 1 januari 2011
opgenomen op nul stellen van de loonbelasting wordt wel administratieve
lastenverlichting bereikt. Dit was ook uitdrukkelijk aangekondigd in het
aanvullend beleidsakkoord bij «Samen werken, samen leven». De werknemers met een of meerdere kleine banen hoeven namelijk in veel gevallen
(uiteraard afhankelijk van de specifieke omstandigheden van de werknemer) geen T-biljet meer in te vullen om de (vaak te veel ingehouden)
loonbelasting terug te vragen. Daarmee wordt een einde gemaakt aan een
inhouding van loonbelasting die in veel gevallen niet nodig blijkt te zijn en
die leidt tot een groot aantal T-biljetten. Het totaal aantal T-biljetten
bedraagt jaarlijks circa 400 000. Daarvan zal een substantieel deel komen
te vervallen. Ook hoeft de Belastingdienst die aangiften niet meer te
beoordelen.
De heer Cramer vraagt een reactie op zijn voorstel om een keuzeregime in
te voeren, waarbij werkgever en jongere zelf kiezen om de kleinebanenmaatregel toe te passen en waarbij de jongere dus zelf moet instemmen.
Het kabinet vindt de gedachte van de vragensteller zeker een interessante.
Wel moet bedacht worden dat aan het voorstel zoals dat in het Belastingplan 2010 is opgenomen, geen nadelen voor de werknemer zijn
verbonden. De maatregel verlaagt slechts de lasten van de werkgever. De
werknemer die desondanks «nee» zegt tegen het toepassen van de kleinebanenmaatregel, wordt duurder en daardoor onaantrekkelijker voor de
werkgever. In deze tijden van oplopende werkloosheid zullen naar
verwachting altijd wel enkele jongeren bereid zijn voor een dergelijke
werkgever te werken. Om die reden heeft het kabinet er dan toch een
voorkeur voor om de regeling algemeen geldend te houden. Overigens
komt een algemeen geldende regel ook de uitvoering ten goede.
Meerdere leden hebben gevraagd naar het opknippen van voltijdbanen in
meerdere kleine banen om onder de kleinebanenmaatregel te vallen. Ook
in de nota naar aanleiding van het verslag is deze vraag aan de orde
geweest. Daar wil ik graag het volgende over zeggen. Het kabinet is er van
overtuigd dat het opknippen en ook het verdringen van oudere werknemers in de praktijk mee zal vallen en wel om een aantal redenen. Voor
kleine banen geldt dat vaak de Awf-premies niet verschuldigd zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

31

vanwege de franchise en dat alleen voor WIA daadwerkelijk hoeft te
worden betaald. Ik verwacht dat dat geringe voordeel onvoldoende aanleiding is om een baan te gaan opknippen of om oudere werknemer te laten
gaan in ruil voor jongere werknemers. Daarbij komt dat de premievrijstelling is vormgegeven als een tijdelijke crisismaatregel en dus op
termijn, als de crisis daartoe aanleiding geeft, zou kunnen worden ingetrokken. Voorts is het zo dat alle werkzaamheden een inwerkperiode
vergen voor het verwerven van bepaalde vaardigheden of competenties.
Het is voor werkgevers goedkoper om één werknemer in te werken dan
drie of vier. Bovendien is het voor werknemers met een voltijd of grote
deeltijdbaan eenvoudiger om die competenties te verwerven en bij te
houden. Daarbij komt dat aan iedere dienstbetrekking – ongeacht de
omvang – dezelfde administratieve lasten kleven. De administratieve
lasten voor drie kleine banen zijn drie maal zo hoog als voor een grote
baan. Ook is het zo dat een arbeidsorganisatie met veel kleine deeltijders
meer aan organisatie en planning kost dan een met (vooral) grote banen.
Dus uiteindelijk is het veel gedoe.
Verder merk ik op dat werkgevers ook niet zo maar de ervaring van een
oudere werknemer zullen opgeven. Dat jongere werknemers goedkoper
zijn dan oudere is nu immers ook al het geval. De voordelen van de kleinebanenmaatregel zien niet alleen op eenvoud. De maatregel betekent
namelijk dat jongeren een kans krijgen op de arbeidsmarkt en dus ook
meer kans hebben op een voltijdbaan. De heer Omtzigt vraagt in dit
verband of er dan meer werkloze jongeren worden ingehuurd of meer
studenten. Daar is moeilijk iets over te zeggen. Dat is afhankelijk van
meerdere factoren. Beide groepen zullen door de kleinebanenmaatregel
profiteren van meer kansen op de arbeidsmarkt. Het is van belang dat
jongeren bij een bedrijf binnenkomen en daarna ook meer kans maken op
een (grotere) vaste functie.
De heer Tang vraagt of jongeren geld zullen reserveren voor een eventuele latere aanslag inkomstenbelasting. Ik begrijp de zorg en ik hoop hem
gerust te kunnen stellen. Het loon uit een kleine baan wordt ook in de
situatie met ingang van 2011 in de heffing van inkomstenbelasting
betrokken als, zoals in het Belastingplan 2010 voorgesteld, geen loonbelasting meer wordt ingehouden op het loon uit een kleine baan. Dat geldt
dus ook in het geval iemand meerdere kleine banen heeft. In de meeste
gevallen leidt dat echter niet tot een aanslag inkomstenbelasting vanwege
de combinatie van een laag loon en meerdere heffingskortingen. Veel van
deze werknemers met een of meerdere kleine banen krijgen in de huidige
situatie juist vaak de volledige, ingehouden loonbelasting terug. Of moet
worden bijbetaald is afhankelijk van de hoogte van het loon van de dienstbetrekkingen en de persoonlijke omstandigheden van de jonge werknemer. De kans op bijbetalen is groter naarmate het loon hoger is en het
aantal banen stijgt. Het is dan mogelijk dat die jongere inkomstenbelasting is verschuldigd in het geval het gezamenlijk inkomen uit alle banen
zodanig hoog is dat de daarover verschuldigde belasting de op die
jongere van toepassing zijnde heffingskortingen overstijgt. Uitgaande van
de algemene heffingskorting en arbeidskorting, in totaal maximaal
€ 2161, zou de jongere bij een tarief van circa 33% en geen rekening
houdend met mogelijke aftrekposten, circa € 6500 mogen verdienen,
alvorens hij zou moeten bijbetalen. Dat betekent dat tot een loon per
maand van circa € 540 nog geen inkomstenbelasting verschuldigd is.
Voor een groot aantal werknemers met een of meerdere kleine banen zal
dan ook geen aanslag inkomstenbelasting worden opgelegd. Als er al een
aanslag inkomstenbelasting wordt opgelegd dan gaat het alleen om het
bedrag waarmee de verschuldigde belasting de heffingskortingen overschrijdt. De gevallen waarin substantiële bedragen moeten worden bijbetaald, zullen eerder uitzondering dan regel zijn. Daar komt bij dat indien

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

32

een jongere ziet aankomen dat hij door meerdere kleine banen inkomstenbelasting verschuldigd zou kunnen zijn, hij daar rekening mee kan
houden. Het gaat alleen om de gevallen die een substantieel bedrag
moeten bijbetalen. In die gevallen moet het de werknemer wel duidelijk
zijn dat hij nog een aanslag kan verwachten en dat hij daarvoor zou
moeten reserveren. Het kabinet gaat ervan uit dat deze jongeren hiertoe in
staat zijn. Aan de heer Tang kan ik nog bevestigen dat de vrijstelling van
de inkomensafhankelijke bijdrage Zorgverzekeringswet in stand blijft.
Deze maatregel draagt – net als de vrijstelling van de premies werknemersverzekeringen – bij aan de bestrijding van de jeugdwerkloosheid.
Mevrouw Sap heeft gevraagd of bij de kleinebanenmaatregel sprake is
van leeftijdsdiscriminatie. Mijns inziens is dat niet zo. De jeugdwerkloosheid loopt sterk op. In tijden van economische crisis zitten jongeren
vaak in de hoek waar de klappen vallen. Vandaar dat deze maatregel
aanhaakt bij jongeren tot 23 jaar. Juist in die groep loopt de werkloosheid
sterk op. Om die reden is het gerechtvaardigd en naar de mening van het
kabinet ook goed deze groep anders te behandelen dan groepen in vergelijkbare omstandigheden ouder dan 23 jaar.
De heer Van Dijck vraagt of jongeren met een kleine baan wel krijgen
doorbetaald bij ziekte. Ik kan hem geruststellen. De verplichting tot doorbetaling van loon bij ziekte geldt onverkort. Voor jongere werknemers met
een kleine baan verandert er ter zake van de loondoorbetalingsverplichting dan ook niets.
De heer Omtzigt vraagt naar de onderbouwing dat werknemers met een
kleine baan geen inkomensafhankelijke bijdrage Zorgverzekeringswet
meer hoeven te betalen. De onderbouwing daarvan ligt in het positieve
effect op de positie van jongeren op de arbeidsmarkt. Gezien de
oplopende jeugdwerkloosheid acht het kabinet een dergelijke maatregel
noodzakelijk om jeugdwerkloosheid zoveel als mogelijk binnen de perken
te houden.
De heer Omtzigt vraagt hoe de kleinebanenmaatregel zich verhoudt tot
het wetsvoorstel uniformering loonbegrip. Dat wetsvoorstel beoogt de
loonbegrippen in loonbelasting en werknemersverzekeringen en de Zorgverzekeringswet zoveel als mogelijk te uniformeren. Er worden geen wijzigingen voorgesteld in de personenkringen voor de verschillende
heffingen. Die blijven uiteenlopen, waardoor bij bepaalde personen een
verschil in heffing kan ontstaan, ook al is het loonbegrip gelijk. De regeling voor jongeren met een kleine baan komt er met ingang van 1 januari
2011 op neer dat geen loonheffingen zijn verschuldigd. Hierdoor ontstaat
geen discoördinatiepunt in het loonbegrip.

1

Hoofdstuk 3, afdeling 6 van de Wet financiering sociale verzekeringen.

De heer Omtzigt vraagt om het idee van een premiekorting voor alle
jongeren uit te werken. Een premiekortingsregeling houdt in dat de werkgever voor iedere jongere een vast bedrag mag inhouden op het totaal
aan premies werknemersverzekeringen verschuldigde bedrag. De categorie jongeren tot 23 jaar wordt in dat geval toegevoegd aan de
bestaande doelgroep voor premiekorting, te weten oudere werknemers en
arbeidsgehandicapte werknemers.1 Het verschil tussen de maatregel voor
jongeren en de bestaande premiekortingsregeling voor oudere werknemers is dat die laatste alleen van toepassing is als de oudere voorafgaand
aan indiensttreding recht had op een uitkering. De premievrijstelling geldt
voor alle jongeren met een kleine baan, ook als zij bij invoering van de
maatregel al in dienst zijn. Een premiekortingsregeling die eveneens van
toepassing is op reeds werkzame jongeren, kent een grote doelgroep,
zeker als deze zou gelden voor alle jongeren, ongeacht de hoogte van hun
loon. Op dit moment zijn ruim 800 000 jongeren tot 23 jaar werkzaam in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

33

dienstbetrekking. Uitgaande van het voor de premievrijstelling beschikbare budget, € 80 miljoen, zou de premiekorting per jongere per jaar circa
€ 100 bedragen. Indien het bedrag van de premiekorting voor oudere
werknemers als uitgangspunt wordt genomen (€ 6500 per jaar), dan zou –
zonder nadere voorwaarden – de premiekortingsregeling op jaarbasis
ruim € 5 miljard kosten.
Een premiekorting (vast bedrag) kent enkele voordelen ten opzichte van
premievrijstelling (percentage loonsom). Een vaste premiekorting bevordert met name arbeid aan de onderkant van de arbeidsmarkt. Gelet op de
leeftijd van de doelgroep is dit voordeel van beperkte betekenis. Aan de
omzetting van de voorgestelde premievrijstellingsregeling in een premiekorting kleven naar het oordeel van de regering meer nadelen dan voordelen. Daar komt bij dat een premiekorting niet meer per 1 januari 2010
kan worden ingevoerd. Juist in 2010 wordt een forse toename van de
jeugdwerkloosheid voorzien. De regering wil de lasten voor werkgevers
voor jongeren daarom zo spoedig en zo effectief mogelijk verminderen.
Uitbreiding afdrachtvermindering onderwijs
De heer Cramer vraagt naar de mogelijkheid om de lijst met bedrijfssectoren te laten vervallen. Ook de heer Omtzigt heeft hiernaar gevraagd. De
lijst met bedrijfssectoren is opgesteld om de afdrachtvermindering onderwijs voor duale leertrajecten gericht en efficiënt te kunnen openstellen
voor die bedrijfssectoren die problemen hebben met het vinden van
gekwalificeerd personeel. Deze lijst wordt overigens niet gebruikt bij de nu
voorgestelde maatregel (overigens ook geen cumulatie tussen beide
regelingen). De afschaffing van deze lijst zou leiden tot een budgettaire
derving van € 5 miljoen. Hiervoor is geen dekking beschikbaar.
De heer Tang vraagt of het de bedoeling is dat werkgevers die de kleine
banenregeling toepassen nog de afdrachtvermindering scholing claimen.
Een werkgever die een werknemer met een kleine baan in dienst heeft,
kan de afdrachtvermindering scholing claimen voor die werknemer, uiteraard indien die werkgever aan de voorwaarden voor de afdrachtvermindering scholing voldoet. De verrekening van loonbelasting vindt
dan plaats met de ingehouden loonheffing van de overige werknemers
die een «gewone» baan hebben.
De heer Tang vroeg of het kabinet afspraken heeft met werkgeversorganisaties over ontslag van jongeren vanaf 23 en om hoeveel jongeren het
hier gaat. Het kabinet heeft geen afspraken gemaakt met werkgeversorganisatie over het ontslag van werknemers van 23 jaar en ouder. Het
aantal jongeren met een kleine baan wordt geschat op een half miljoen,
waarvan 140 000 jongeren in de leeftijdscategorie 20–23 jaar.
De heer Van Dijck vraagt waarom de uitbreiding van de afdrachtvermindering onderwijs is beperkt tot één jaar. De maatregel heeft het
karakter van een crisismaatregel en beoogt werkgevers te stimuleren
werknemers in 2010 te laten beginnen met een opleiding. Een betere
opleiding vergroot de kansen van de werknemer op de arbeidsmarkt, in
geval van werkloosheid. Verder is het zo dat de afdrachtvermindering
werkgevers werknemers stimuleert om te beginnen met een opleiding. De
drempel om een opleiding te starten wordt verlaagd. Eenmaal met de
opleiding begonnen zullen de werknemers die opleiding naar verwachting
willen afmaken, ook als de fiscale ondersteuning na 1 januari 2011 niet
meer van toepassing is. Overigens is het ook zo dat het beschikbare
budget voor de maatregel beperkt is. Ook om die reden heeft de maatregel een tijdelijk karakter. Op deze wijze worden de beperkte budgettaire
middelen zo efficiënt mogelijk ingezet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

34

De heer Omtzigt heeft nog gevraagd naar het budgettaire beslag van de
afdrachtvermindering onderwijs en of het effect van die afdrachtvermindering voldoende is. Het geschatte budgettaire beslag van deze
maatregel bedraagt € 60 miljoen. Bij de berekening is expliciet rekening
gehouden met het beoogde relatief brede bereik van de regeling. Een
brede groep kan profiteren van de maatregel. Alle bedrijfssectoren
kunnen de regeling toepassen.
Aanpassen samenloop levensloopverlof en doorwerkbonus
De heer Tang en mevrouw Sap hebben gevraagd of de doorwerkbonus
nog wel effectief is in deze tijden van economische crisis. De doorwerkbonus is er op gericht oudere werknemers te stimuleren te gaan werken
dan wel meer te gaan werken. Ouderen worden met de doorwerkbonus
gemotiveerd om vanaf het jaar waarin zij 62 jaar worden door te blijven
werken. In de leeftijdsgroep 62 jaar en ouder is namelijk sprake van een
aanzienlijk arbeidspotentieel dat op dit moment nog onvoldoende wordt
benut. De doorwerkbonus moet doorwerken ook tot na 65 jaar aantrekkelijker maken, zodat doorwerken weer de norm wordt en meer ouderen aan
de slag zullen blijven. De participatiegraad van ouderen is zeer beperkt.
Met de doorwerkbonus zal deze participatiegraad naar verwachting verder
groeien. De doorwerkbonus grijpt dus precies aan waar die aan moet
grijpen en richt zich op de juiste doelgroep. Ook in tijden van crisis wil dit
kabinet mensen stimuleren te blijven werken om de houdbaarheid van de
overheidsfinanciën zo veel als mogelijk te ondersteunen. Zoals ook bij de
behandeling van het Belastingplan 2009 is aangegeven, resulteert op de
lange termijn een stijging van het arbeidsaanbod in meer werk en meer
welvaart. Daarnaast geldt dat als gevolg van de vergrijzing de beroepsbevolking in aantal zal dalen. Extra participatie is dan ook van groot belang.
De doorwerkbonus is lager voor belastingplichtigen vanaf het jaar dat zij
de 65 jarige leeftijd bereiken omdat die belastingplichtigen minder
premies volksverzekeringen betalen en het effect van de heffingskorting
navenant hoger is.
Koopkrachtpakket 2010 De heren Bashir en Van der Vlies hebben vragen
gesteld over het verschil in de belastingdruk tussen kostwinnersgezinnen
(alleenverdieners) en tweeverdienersgezinnen. De heer Bashir vraagt in
vervolg op eerdere schriftelijke vragen naar de 80% hogere belastingdruk
voor kostwinnersgezinnen ten opzichte van tweeverdienersgezinnen. De
antwoorden op de drie inmiddels beantwoorde Kamervragen van de heer
Van der Vlies en Bashir maken zichtbaar wat het verschil in belastingdruk
is voor standaardhuishoudens. Dit verschil is dus exclusief bijtel- en
aftrekposten en belastingheffing in box 2 en box 3. In onderstaande tabel
zijn de te betalen belasting en belastingdruk van standaard kostwinners,
alleenstaanden en tweeverdieners weergegeven. Van een belastingdruk
van 80% is geen sprake.
Te betalen belasting en belastingdruk standaard kostwinners, alleenstaanden en tweeverdieners
Kostwinner
Gezinsinkomen

18 309
20 000
30 000
40 000
50 000
60 000
70 000
80 000

Alleenstaand

Tweeverdiener

Te betalen
belasting

Belastingdruk

Te betalen
belasting

Belastingdruk

Te betalen
belasting

Belastingdruk

1 483
2 107
6 411
10 551
14 633
19 262
24 246
29 230

8,1%
10,5%
21,4%
26,4%
29,3%
32,1%
34,6%
36,5%

3 205
3 829
8 133
12 273
16 355
20 984
25 968
30 952

17,5%
19,1%
27,1%
30,7%
32,7%
35,0%
37,1%
38,7%

1 098
1 447
3 495
6 148
10 257
14 367
18 548
22 573

6,0%
7,2%
11,7%
15,4%
20,5%
23,9%
26,5%
28,2%

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

35

Kostwinner
Gezinsinkomen

90 000
100 000
110 000
120 000
130 000
140 000
150 000
160 000
170 000
180 000
190 000
200 000

Alleenstaand

Tweeverdiener

Te betalen
belasting

Belastingdruk

Te betalen
belasting

Belastingdruk

Te betalen
belasting

Belastingdruk

34 214
39 198
44 183
49 167
54 151
59 135
64 119
69 104
74 088
79 072
84 056
89 040

38,0%
39,2%
40,2%
41,0%
41,7%
42,2%
42,7%
43,2%
43,6%
43,9%
44,2%
44,5%

35 936
40 920
45 905
50 889
55 873
60 857
65 841
70 826
75 810
80 794
85 778
90 762

39,9%
40,9%
41,7%
42,4%
43,0%
43,5%
43,9%
44,3%
44,6%
44,9%
45,1%
45,4%

26 684
30 737
34 982
39 967
44 951
49 935
54 919
59 903
64 888
69 872
74 856
79 840

29,6%
30,7%
31,8%
33,3%
34,6%
35,7%
36,6%
37,4%
38,2%
38,8%
39,4%
39,9%

Het verschil in af te dragen belasting tussen kostwinners- en
tweeverdienersgezinnen kan overigens veroorzaakt worden door de
volgende onderdelen:
• het inkomen van het kostwinnersgezin kan voor een deel in een hogere
schijf vallen dan bij tweeverdienersgezinnen;
• de gefaseerde versobering van de uitbetaalbaarheid van de algemene
heffingskorting;
• tweeverdienersgezinnen hebben samen recht op twee maal de
arbeidskorting, het kostwinnersgezin éénmaal;
• de minstverdienende partner van het tweeverdienersgezin kan recht
hebben op de inkomensafhankelijke combinatiekorting.
De maatregel om de uitbetaalbaarheid van de algemene heffingskorting
gefaseerd en behoudens uitzonderingen af te schaffen, zoals overigens
ook de SP in haar verkiezingsprogramma voorstelt, levert per definitie
jaarlijks een hogere belastingdruk op voor kostwinnersgezinnen ten
opzichte van tweeverdienersgezinnen.
De heer Van der Vlies haalt de recente studie Deeltijd (g)een probleem van
het SCP aan. Uit deze studie constateert de heer Van der Vlies dat de
effecten van beleidsinstrumenten zoals de inkomensafhankelijke
combinatiekorting (IACK) marginaal zijn en dus eigenlijk niet werken.
Aangezien in het rapport in het geheel niet gesproken wordt over de
effecten van beleidsinstrumenten neem ik aan dat deze stelling van de
heer Van der Vlies zelf afkomstig is. De uitkomsten van het SCP-onderzoek
tonen juist de wenselijkheid van de IACK aan, die is ingevoerd in 2009. Uit
het SCP-onderzoek blijkt dat veel vrouwen met een deeltijdbaan daar (erg)
tevreden mee zijn. Zij zien in deeltijdwerken dus geen probleem. De IACK
kan dus juist een rol spelen om deze vrouwen financieel te stimuleren
toch meer te gaan werken.
Maatregelen in en om het huis
Verlagen BTW-tarief voor schilderen en stukadoren
De heer Remkes vraagt waarom niet voor een veel fundamentelere
aanpak is gekozen door alle renovatie van woningen onder het verlaagde
BTW-tarief te brengen. De heer Van Dijck vraagt naar de kosten van deze
maatregel. Een dergelijke aanpak, namelijk alle renovatie van woningen
onder het verlaagde BTW-tarief brengen, zou een stimulans kunnen betekenen voor de woningmarkt. Het kabinet heeft in het kader van de besluitvorming bij het Fiscaal Stimuleringspakket en het Belastingplan 2010 een
dergelijke maatregel overwogen, maar om verschillende redenen niet
getroffen. In de eerste plaats zou een grote afbakeningsproblematiek
ontstaan rondom het begrip «renovatie». Door deze afbakeningspro-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

36

blematiek zou de praktijk worden geconfronteerd met een zeer uitgebreide
casuïstiek die naast een toename van de administratieve lasten een hoop
onduidelijkheid voor het bedrijfsleven met zich mee zou brengen. Het
kabinet acht dit niet wenselijk. Los van het voorgaande argument zijn de
budgettaire consequenties van een dergelijke maatregel van € 235
miljoen per jaar zeer fors. Het kabinet heeft er daarom voor gekozen om
andere fiscale en niet fiscale maatregelen te treffen ter ondersteuning van
zowel de bouw als de woningmarkt. Hierbij kan naast de voorgestelde
verruiming van het toepassingsgebied van het verlaagde BTW-tarief voor
schilder- en stukadoorswerkzaamheden worden gedacht aan de maatregel
voor de herleving van hypotheekrenteaftrek na tijdelijke huur en toepassing van de energie-investeringsaftrek voor energiebesparing in huurwoningen. Daarnaast heeft het kabinet een stimuleringsbudget woningbouw beschikbaar gesteld om vertraagde en stilgevallen woningbouwprojecten vlot te trekken.
De heer van Dijck vraagt waarom is gekozen voor bestaande bouw en niet
voor nieuwbouw. Op basis van de BTW-Richtlijn kan het verlaagde
BTW-tarief slechts worden toegepast op renovatie en herstel van
woningen, derhalve bestaande woningen. De BTW-richtlijn biedt derhalve
geen ruimte om het verlaagde BTW-tarief toe te passen op nieuwbouwwoningen.
Verlagen BTW-tarief voor isolatiewerkzaamheden
De heer Remkes merkt op dat uit de praktijk veel klachten komen over de
BTW-maatregel voor het aanbrengen van isolatiemateriaal. Hij vraagt het
kabinet hierover meer helderheid te scheppen. In de praktijk is inderdaad
gebleken dat in bepaalde situaties niet geheel duidelijk is of het verlaagde
BTW-tarief ook kan worden toegepast op het bij de isolatiedienst
gebruikte materiaal. Hierover zijn vanuit de praktijk verschillende vragen
voorgelegd aan de Belastingdienst. De Belastingdienst heeft deze vragen
voorzien van een antwoord en heeft deze antwoorden gepubliceerd op de
website van de Belastingdienst. Daarnaast zijn in overleg met brancheorganisaties praktische afspraken gemaakt over de toepassing van het
verlaagde BTW-tarief voor isolatiewerkzaamheden.
De heer Tang vraagt of groene daken ook onder het verlaagde BTW-tarief
voor isolatiewerkzaamheden vallen. In zijn algemeenheid kan worden
opgemerkt dat het verlaagde BTW-tarief niet geldt voor het vervangen van
(groene) daken. Indien bij de vervanging van een (groen) dak isolatiemateriaal wordt aangebracht dan mag het verlaagde BTW-tarief wel worden
toegepast op de arbeid die toe te rekenen is aan het aanbrengen van het
isolatiemateriaal. Dit kan onder omstandigheden ook de groenvoorziening
zijn. Indien de prijs van het isolatiemateriaal minder dan 50% bedraagt
van de arbeid die toe te rekenen is aan het aanbrengen van het isolatiemateriaal, dan valt het isolatiemateriaal zelf ook onder het verlaagde
BTW-tarief.
Herleving dubbel hypotheekrenteaftrek na tijdelijke verhuur
De heer Van Dijck vraagt zich af waarom een regeling voor dubbele
hypotheekrenteaftrek niet eerder is getroffen en of de regeling niet ingewikkeld is. De regeling voor dubbele hypotheekrenteaftrek in een koop-,
verkoop- respectievelijk nieuwbouwsituatie is een bestaande regeling. Die
regeling stopt echter op het moment van verhuur omdat vanaf dat
moment geen sprake meer is van een eigen woning. De woning gaat dan
over van box 1 naar box 3 en blijft ook in box 3 als de tijdelijke verhuur
eindigt. Dat punt werkt nu belemmerend voor mensen die een woning
gekocht hebben en hun te koop staande, voormalige eigen woning nog

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

37

niet hebben verkocht. Deze situatie kwam in het verleden weinig voor,
omdat huizen doorgaans niet lang te koop stonden. In de huidige situatie
waarbij huizen veel langer te koop staan, komt tijdelijke verhuur veel
vaker voor. Om die reden kiest het kabinet ervoor een aanpassing van die
regeling voor dubbele hypotheekrenteaftrek voor te stellen. De regeling
van dubbele hypotheekrenteaftrek is ingewikkeld omdat de situaties
onderscheiden moeten worden die betrekking hebben op koop/verkoop.
Voorkomen moet worden dat de regeling oneigenlijk wordt gebruikt in
situaties van een tweede woning. Vanuit dat perspectief is ook het voorstel van de heer Van Dijck op dit punt niet te verkiezen. De heer Van Dijck
vraagt ook wat er gebeurt ingeval de nieuw aangekochte woning wordt
verhuurd in plaats van de huidige woning. Ook in die gevallen is de regeling voor dubbele hypotheekrenteaftrek na beëindiging van de periode
van verhuur van toepassing. De belastingplichtige moet dan wel aannemelijk maken dat de woning (weer) leegstaat en nog steeds bestemd is
hem als eigen woning te beschikking te staan.
De heer Omtzigt vraagt welke voorwaarden worden gesteld om ook
verhuurperiodes die zijn aangevangen voor 1 januari 2010 mee te laten
lopen in de regeling voor dubbele hypotheekrenteaftrek. De voorwaarden
zullen er voor zorgen dat indien de belastingplichtige daarmee instemt, de
fiscale situatie zodanig wordt aangepast dat de overgang van de te koop
staande, voormalige eigen woning, als gevolg van de verhuur, naar box 3
wordt geacht niet te hebben plaatsgevonden. Een dergelijke aanpassing
van de fiscale situatie van de belastingplichtige kan niet zonder toestemming van de belastingplichtige. Door de overgang naar box 3 bestaat
immers de eigenwoningschuld van de verhuurde woning niet meer. Ook
is daardoor mogelijk een eigenwoningreserve ontstaan, die bij aankoop
van de nieuwe woning gevolgen heeft gehad voor de hoogte van de
eigenwoningschuld van die nieuwe woning. De belangrijkste voorwaarde
is dus de instemming van de belastingplichtige met de aanpassingen. Op
dit moment worden de voorwaarden nog nader worden uitgewerkt ten
behoeve van de ministeriële regeling.
De heer Bashir vraagt een toezegging dat ik onderzoek zal doen of het
mogelijk is het aflossen van hypotheekschulden geheel of gedeeltelijk te
stimuleren. Ik wil dat wel onderzoeken en stel voor dit punt mee te nemen
in de heroverwegingen.
De heer Tang vraagt waarom de voorgestelde regeling tijdelijk is. In de
memorie van toelichting is opgenomen dat het kabinet een maatregel
heeft genomen ter zake van de te koop staande, voormalige eigen woning
binnen de eigenwoningregeling. De maatregel is een direct gevolg van de
kredietcrisis met alle gevolgen van dien voor de woningmarkt. Vóór de
kredietcrisis waren deze gevolgen niet aanwezig. Kennelijk was de regeling onder de omstandigheden zoals die golden voor de kredietcrisis
afdoende. Het kabinet ziet vanuit die achtergrond dan ook geen reden om
de regeling structureel te maken. De heer Tang vraagt nog naar het aantal
leegstandsvergunningen. Op dat punt beschik ik helaas niet over informatie.
Defiscaliseren monumentenvrijstelling overdrachtsbelasting
De heer Van Dijck vraagt zich in het kader van het defiscaliseren van de
monumentenvrijstelling in de overdrachtsbelasting af waarom de vervangende subsidieregeling niet meer voor natuurlijke personen geldt. Daarnaast vraagt hij waarom het kabinet in plaats van afschaffing van de
monumentenvrijstelling niet heeft gekozen voor een beperking van de
faciliteit door aan de vrijstelling een renovatieplicht en tijdelijk
doorverkoopverbod te koppelen. Allereerst merk ik op dat de vervangende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

38

subsidieregeling van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen is gericht op restauratie van monumenten en derhalve niet
aanhaakt bij de eigenaar maar bij het object. Daarom is geen sprake van
het uitsluiten van natuurlijke personen: de regeling staat in beginsel juist
ook open voor natuurlijke personen. Uit de beleidsevaluatie fiscale regelingen monumentenpanden is gebleken dat de faciliteit niet als effectief te
karakteriseren valt waar het de instandhouding en renovatie van monumenten betreft. Er is geen aantoonbare relatie tussen enerzijds de
overdrachtswaarde en anderzijds de monumentale waarde en het bedrag
dat aan onderhoud wordt besteed. Een subsidieregeling daarentegen zal
de monumentenzorg op veel effectievere wijze kunnen stimuleren. Een
beperking van de faciliteit door aan de vrijstelling een renovatieplicht en
tijdelijk doorverkoopverbod te koppelen zou de fiscaliteit op een oneigenlijke wijze koppelen aan een niet fiscale doelstelling. Op grond van deze
bevindingen heeft het kabinet derhalve besloten de vrijstelling in de
overdrachtsbelasting voor monumentenpanden af te schaffen en in plaats
daarvan ter compensatie een extra budget aan de begroting van OCW toe
te voegen dat ten behoeve van de monumentenzorg kan worden ingezet.
Herijking boetebeleid
De heer Omtzigt gaat in op de Notitie boete- en strafrecht. In die notitie is
opgemerkt dat op termijn zelfs het kwaliteitsvereiste in het fiscale boeterecht zou kunnen komen te vervallen. De heer Omtzigt vraagt op welke
wijze een voornemen daartoe kenbaar wordt gemaakt. Het laten vervallen
van het kwaliteitsvereiste vergt een wetswijziging. De fiscale boetebepalingen zouden bijvoorbeeld op overeenkomstige wijze als de fiscale
strafbepalingen kunnen worden vormgegeven. Het kabinet heeft daartoe
op dit moment echter nog geen enkel voornemen.
De heer Omtzigt heeft een aantal vragen over de voorgestelde verhoging
van de verzuimboete wegens aangifteverzuimen bij aanslagbelastingen.
Rondom deze verhoging lijken een aantal misverstanden te bestaan.
In de eerste plaats betreft de verhoging aangifteverzuimen. Het gaat dus
om het niet, dan wel niet tijdig nakomen van de verplichting om aangifte
te doen. Dit is iets anders dan het niet, niet volledig of niet tijdig nakomen
van de verplichting om de verschuldigde belasting te betalen. Wegens
dergelijke betaalverzuimen bestaat al een verzuimboete bij aangiftebelastingen (aangiftebelastingen zijn bijvoorbeeld loonbelasting en
omzetbelasting), maar nog niet bij aanslagbelastingen. Naast de verhoging van de verzuimboete bij aangifteverzuimen wordt voorgesteld om
ook een verzuimboete in te voeren wegens betaalverzuimen bij aanslagbelastingen (aanslagbelastingen zijn bijvoorbeeld de inkomstenbelasting
en vennootschapsbelasting). Deze nieuwe verzuimboete bij betaalverzuimen wordt handmatig opgelegd, waarbij de Belastingdienst zich
vooral zal richten op de door de heer Omtzigt zo genoemde «notoire
wanbetalers». In de tweede plaats merkt het kabinet op dat een belastingplichtige pas de verplichting heeft om aangifte te doen nadat hij daartoe is
uitgenodigd. Een verzuimboete wegens een aangifteverzuim bij aanslagbelastingen kan niet eerder aan de orde komen dan nadat de belastingplichtige aan deze verplichting is herinnerd en vervolgens is aangemaand.
De suggestie dat een belastingplichtige door de verzuimboete kan worden
overvallen omdat hij niet weet dat hij aangifte had moeten doen, is dus
onjuist. Gelet op het systeem van uitnodiging – herinnering – aanmaning,
kan de belastingplichtige die toch beboet wordt wegens een aangifteverzuim niet onwetend zijn over het bestaan van de aangifteverplichting.
Het gaat bij de beboeting dus niet om gevallen van onhandigheid of
vergeetachtigheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

39

De heer Omtzigt vraagt zich af of een verzuimboete van € 984 wel proportioneel is bij «kleine» inkomens. In dat kader wijst de heer Omtzigt er ook
op dat de verzuimboete begin dit jaar al is verhoogd van nihil naar € 227.
Dit laatste is niet juist. Het wettelijke maximum van de verzuimboete
wegens aangifteverzuimen bij aanslagbelastingen bedraagt sedert
1 januari 1998 ten hoogste € 1 134. Thans heeft het kabinet het voorstel
gedaan om dit wettelijke maximum te verhogen tot – na indexatie – maximaal € 4 920. Met betrekking tot de hoogte van een op te leggen verzuimboete in specifieke gevallen worden nadere beleidsregels gegeven in het
Besluit Bestuurlijke Boeten Belastingdienst. Ook bij verzuimboeten is
daarin een individueel getinte straftoemeting voorgeschreven. De huidige
opbrengst van de verzuimboete wegens aangifteverzuimen bij aanslagbelastingen bedraagt € 5 miljoen. In verhouding tot de opbrengst van
andere verzuimboeten is deze opbrengst, ook met de extra opbrengst van
eveneens € 5 miljoen als gevolg van de voorgestelde verhoging, wellicht
beperkt. De opbrengst is echter niet maatgevend voor de effectiviteit van
een verzuimboete; de meest effectieve boete kan een opbrengst van nihil
hebben.
De heer Omtzigt vraagt verder nog of er niet een andere mogelijkheid is
om de aangifteverplichting bij aanslagbelastingen af te dwingen. Deze
mogelijkheid ziet het kabinet in het algemeen niet. Wel is er een groep
belastingplichtigen die bijna stelselmatig verzuimt aangifte te doen. Indien
de dan ambtshalve opgelegde aanslag te hoog is, komen zij in bezwaar en
doen zij alsnog aangifte. In deze gevallen kan door middel van het
opleggen van steeds hogere voorlopige aanslagen indirect worden bereikt
dat alsnog aangifte wordt gedaan voordat de inspecteur over moet gaan
tot de definitieve (ambtshalve) aanslagregeling. Dit is een arbeidsintensief
proces dat tezamen met de verhoging van de boete zal worden ingezet
om het aantal ambtshalve te regelen posten terug te dringen. Los van
deze gevallen is de verzuimboete bij uitstek bedoeld om de bereidheid
van belastingplichtigen om hun fiscale verplichtingen na te komen, te
onderhouden en te versterken en daarom ook het aangewezen middel.
Hiermee is mede een antwoord gegeven op de vraag van de heer Remkes
welk probleem met de voorgestelde maatregel wordt opgelost.
De heer Remkes vraagt specifiek naar de omvang van het «probleem».
Het gaat bij aangifteverzuimen in absolute zin, en bij de vennootschapsbelasting ook in relatieve zin, om grote aantallen belastingplichtigen die
de aangifteverplichting niet nakomen. Over het belastingjaar 2006 heeft
de Belastingdienst inmiddels 10,5 miljoen aanslagen inkomstenbelasting
opgelegd. Bij 142 000 (1,3%) belastingplichtigen is daarbij een verzuimboete opgelegd wegens een aangifteverzuim. Bij de vennootschapsbelasting zijn 470 000 aanslagen in 2006 opgelegd. Daarbij zijn 55 000
(11,8%) verzuimboeten opgelegd. Mede naar aanleiding van de vraag van
de heer Omtzigt spreekt het kabinet de verwachting uit met de verviervoudiging van de verzuimboete wegens aangifteverzuimen van aanslagbelastingen (IB, Vpb) deze aantallen terug te dringen.
De heer Bashir vraagt of de voorgestelde verzuimboete wegens betaalverzuimen bij aanslagbelastingen voor grote bedrijven wel voldoende
hoog is. Ook de heer Tang vraagt daarnaar. Uit de beschikbare cijfers over
2008 blijken zowel particulieren als bedrijven het onvoldoende nauw te
nemen met de betaalverplichting. Dit is ook de reden van het voorstel om
een verzuimboete in te voeren. Uit de cijfers kan voorts worden afgeleid
dat vennootschapsbelastingplichtigen nog iets nalatiger zijn met betalen
dan inkomstenbelastingplichtigen. In 2008 – het jaar waaruit de cijfers
stammen – bestond echter nog geen boete op betaalverzuimen. Het
kabinet verwacht dat het invoeren van een dergelijke boete een positief
effect heeft op de betalingsbereidheid. De omvang van dit effect moet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

40

volgens het kabinet eerst worden afgewacht vóórdat tot een eventuele
verhoging wordt besloten.
De heer Bashir vraagt verder waarom de verzuimboeten niet worden
aangepast aan de inflatie sinds 1 januari 1998. Zoals is aangegeven is
destijds van indexatie afgezien omdat dit niet gebruikelijk was. Het kabinet
vindt het niet gepast om het op dit punt inmiddels gewijzigde inzicht met
terugwerkende kracht volledig voor rekening van belastingplichtigen te
brengen. Het kabinet wijst erop dat het aanpassen van de verzuimboeten
aan de inflatie per 1 januari 1998 tot een aanzienlijke verhoging zou
leiden. Bijvoorbeeld, de verzuimboete wegens betaalverzuimen bij
aangiftebelastingen zou dan worden verhoogd van € 4 537 naar € 5 717.
Dit bedrag zou dan ook gelden voor aangifte- en betaalverzuimen bij
aanslagbelastingen.
De heer Bashir vraagt om een overzicht van de feiten die voortaan fiscaal
beboetbaar zijn in plaats van strafbaar, en van de feiten die strafbaar
blijven. In de Algemene wet inzake rijksbelastingen (AWR) staan zowel de
fiscaal strafbare als de fiscaal beboetbare feiten. De verplichtingen
waarvan de niet-nakoming wordt overgebracht naar het boeterecht staan
opgesomd in het huidige artikel 68, eerste lid, AWR en in het voorgestelde
artikel 67ca van die wet. Enigszins geparafraseerd gaat het om het niet
voldoen aan de verplichtingen:
– om te verzoeken om een uitnodiging tot het doen van aangifte;
– van een minderjarige, een onder curatele gestelde, degene die in staat
van faillissement is verklaard of ten aanzien van wie de schuldsaneringsregeling natuurlijke personen van toepassing is, door de
wettelijk vertegenwoordiger, de curator en bewindsvoerder;
– van de erflater, door de erfgenamen, de executeur, de door de rechter
aangewezen vereffenaar van de nalatenschap of de bewindvoerder
over de nalatenschap;
– om het BSN- nummer te verstrekken aan de administratieplichtige;
– om toe te laten dat kopieën worden gemaakt van de desgevraagd aan
de inspecteur ter inzage verstrekte gegevens;
– om toegang te verlenen tot een gebouw of grond aan de inspecteur en
deskundigen;
– om een nota uit te reiken waaruit de inhouding van kansspelbelasting
blijkt;
– die rusten op de inhoudingsplichtige en de werknemer/artiest of
beroepssporter/buitenlands gezelschap (zoals het verlangen/
verstrekken opgaaf van gegevens, doorgeven van die gegevens aan
andere inhoudingsplichtigen, verstrekken van opgaaf van het genoten
loon en de ingehouden belasting, en het vaststellen van de identiteit);
– om een dividendnota uit te reiken; en
– om een factuur uit te reiken.
De feiten, waarvoor strafvervolging mogelijk blijft, staan in de huidige
artikelen 68, tweede lid, en 69, eerste en tweede lid AWR. Uitgaande van
het bestaan van de verplichting, worden als overtreding aangemerkt:
a. het niet, onjuist of onvolledig verstrekken van inlichtingen, gegevens
of aanwijzingen;
b. het niet voor raadpleging beschikbaar stellen van boeken, bescheiden,
andere gegevensdragers of de inhoud daarvan;
c. het voor raadpleging beschikbaar stellen van boeken, bescheiden,
andere gegevensdragers of de inhoud daarvan in valse of vervalste
vorm;
d. het niet voeren van een administratie overeenkomstig de daaraan bij
of krachtens de belastingwet gestelde eisen;
e. het niet bewaren van boeken, bescheiden of andere gegevensdragers;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

41

f. het niet verlenen van medewerking als bedoeld in artikel 52, zesde lid,
AWR;
g. het verstrekken van een onjuiste of onvolledige factuur of nota;
Als misdrijf wordt aangemerkt:
a. het opzettelijk niet doen van een bij de belastingwet voorziene
aangifte;
b. het opzettelijk niet binnen de daarvoor gestelde termijn doen van een
bij de belastingwet voorziene aangifte;
c. het opzettelijk onjuist of onvolledig doen van een bij de belastingwet
voorziene aangifte;
d. het opzettelijk begaan van een van de overtredingen die hiervóór
onder a tot en met g zijn opgesomd.
De heer Bashir geeft aan gevraagd te hebben naar de meldingsplicht van
adviseurs. Deze vraag is beantwoord in de eerder genoemde Notitie
fiscaal boete- en strafrecht, waarnaar het kabinet op deze plaats verwijst.
Ook vraagt de heer Bashir naar de mogelijkheden die zouden bestaan om
banken in overheidshanden te dwingen gegevens te verstrekken over hun
rekeninghouders. De AWR maakt bij de bepalingen die zien op de
verplichting tot het verstrekken van inlichtingen geen onderscheid tussen
overheidsdeelnemingen en niet-overheidsdeelnemingen. De omstandigheid dat ABN AMRO en Fortis een overheidsdeelneming zijn, maakt dus in
dit opzicht geen verschil. Ook acht het kabinet het, vanuit een optiek van
concurrentieverstoring, ongewenst dat deze banken in dit opzicht anders
zouden worden behandeld dan andere banken. Dit neemt niet weg dat het
beleid onverminderd gericht blijft op het achterhalen van zoveel mogelijk
onbekende bankrekeningen. De Belastingdienst is dan ook opgedragen
om elke eventueel bestaande terughoudendheid in de toepassing van de
informatieverplichtingen ten opzichte van banken achterwege te laten en
de bestaande bevoegdheden optimaal te benutten.
Overige BTW-maatregelen
Verlagen BTW-tarief tuktuks, motor- en fietstaxi’s
Mevrouw Sap merkt op dat de tuktuk en de motortaxi niet altijd even
schoon of zuinig zijn. In dit kader vraagt mevrouw Sap of het verlagen van
het BTW-tarief op het vervoer van personen per tuktuk of motortaxi wel
een gelukkige maatregel is. In antwoord op deze vraag merk ik op dat niet
het emissieniveau van de tuktuk of de motortaxi van belang is voor het
onder het verlaagde BTW-tarief brengen van deze vervoermiddelen, maar
de gelijke behandeling van de prestatie. Een belasting als de BTW dient
immers het economisch gelijke op eenzelfde wijze te behandelen. Dat is
hier ook de achtergrond.

1

WFR 2009/1338 «De Integratieheffing,
integraal van toepassing».

Aanpassen reikwijdte integratieheffing Vrijwel alle leden hebben vragen
gesteld over de integratieheffing en de intrekking van mededeling 26. Ik
hecht eraan te benadrukken dat deze mededeling bijna net zo oud is als de
Wet op de omzetbelasting 1968. Deze is toen juist ingevoerd om de nadelige gevolgen van deze wet voor de betreffende sectoren te matigen. De
intrekking van mededeling 26 is niet, zoals de heren Bashir en Van Dijck
veronderstellen, ingegeven vanuit de gedachte dat dit met het oog op
extra BTW inkomsten wel goed zou uitkomen. Dit moge ook duidelijk
blijken uit het feit dat alvorens hiertoe is besloten eerst in overleg met de
sectoren en de Commissie getracht is een wettelijke en budgetneutrale
oplossing te bereiken voor de in mededeling 26 bedoelde sectoren. Dat
aan de intrekking niet valt te ontkomen wordt door niemand betwist. Ik
verwijs hierbij bijvoorbeeld naar het artikel van prof. Van der Paardt.1 De
Nederlandse overheid mag geen ondernemers of sectoren uitsluiten van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

42

de door Nederland ingevoerde integratieheffing als zich daar een verstoring kan voordoen. De integratieheffing voorkomt de verstoring door een
fiscaal ongelijke behandeling van uiteindelijk een zelfde soort goed die
ontstaat tussen enerzijds een ondernemer die een goed zelf (laat) vervaardigen en anderzijds een ondernemer die een goed kant en klaar aankoopt.
Dit kan zich voordoen in alle sectoren. Aan dit doel van de integratieheffing moeten ook alle aangedragen suggesties, om via een wettelijke
aanpassing een alternatief voor de intrekking van mededeling 26 te
bereiken, worden getoetst. Dit is ook wat de Commissie heeft gedaan met
ons voorstel om de in mededeling 26 genoemde sectoren wettelijk uit te
sluiten van de algehele integratieheffing. Door deze uitsluiting zouden –
net zo goed als via mededeling 26 – niet alleen bepaalde sectoren bevoordeeld worden ten opzichte van andere sectoren. Ook binnen die sectoren
kan zich net zo goed een verstoring voordoen tussen een woningcorporatie of ziekenhuis met eigen grond en één zonder of met minder
eigen grond. Voor deze uitsluiting is geen rechtvaardiging te geven.
De suggestie van de heer Omtzigt om de integratieheffing uit te sluiten
voor de niet-winstbeogende activiteiten of ondernemers is een variant op
dit thema die tegen dezelfde horde aanloopt. Dit onderscheid doet veronderstellen dat concurrentieverstoring tussen niet winstbeogende ondernemers zich niet kan voordoen. Deze visie lijkt niet juist. Immers, ook bij
niet-winstbeogende ondernemers kan zich deze verstoring voordoen
tussen de niet-winstbeogende woningcorporatie of ziekenhuis met eigen
grond en die zonder of met minder eigen grond. Ook hier zou dan zonder
de integratieheffing de eerste groep goedkoper op dezelfde markt kunnen
opereren dan de andere groep ondernemers. Beide varianten hebben
daarnaast nog het gevaar van staatssteun in zich, omdat hiermee
bepaalde sectoren bevoordeeld worden. Dit argument, dat ook door de
Commissie is aangehaald, geldt evenzeer voor de suggestie van de heer
Van Dijck om de sectoren te compenseren voor de intrekking van Mededeling 26.
Mevrouw Sap, ondersteund door de heer Bashir, verwijst naar de andere
insteek die de Commissie in haar brief weergeeft om een integratieheffing
slechts in te voeren voor specifiek bepaalde sectoren, waar in eigen
beheer vervaardigde goederen een verstoring veroorzaakt, terwijl dat in
de andere, niet aangewezen sectoren niet het geval is. Ook dit is als alternatief bezien, maar wordt niet als een reële oplossing voor de in mededeling 26 genoemde sectoren beschouwd. Dit laat zich als volgt toelichten.
Deze insteek van een specifieke integratieheffing vooronderstelt dat er in
Nederland sectoren zijn waarbij het voor de onderlinge concurrentiepositie niet uitmaakt dat de ene ondernemer een lagere belastingdruk op zijn
bedrijfsmiddel ervaart dan zijn concurrent. Een dergelijke sector is mij niet
bekend. Elk mogelijk onderscheidend criterium zal daarom discutabel zijn.
Als er in theorie al sectoren te benoemen zouden zijn, dan biedt deze
insteek voor de sectoren in mededeling 26 juist geen soelaas. Van die
sectoren kan immers niet worden gezegd dat zij voldoen aan de voorwaarde dat het voor de onderlinge concurrentiepositie niet uitmaakt dat
de ene ondernemer een lagere belastingdruk op zijn bedrijfsmiddel
ervaart dan zijn concurrent.
Andere wettelijke oplossingen die wel mogelijk zijn binnen de Europese
regelgeving – de heer Remkes vraagt daar naar – zijn de in de literatuur en
ook door de heren Tang en Van Dijck genoemde volledige, dan wel nagenoeg volledige intrekking van de integratieheffing. Deze heffing berust
immers op een zogenaamde «kan»-bepaling in de Europese BTW-richtlijn.
Nederland is dus niet verplicht om de integratieheffing toe te passen.
Overigens leidt het intrekken van de integratieheffing wel tot concurrentieverstoringen. De heer Tang verwijst ook naar een mij onbekende visie van
belastingadvieskantoor Deloitte. Gezien de vraagstelling lijkt dit te zien op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

43

het belasten van alleen de ingebrachte arbeid en niet de winstopslag,
verzekeringskosten en de door de ondernemer ingebrachte eigen grond in
de maatstaf van de integratieheffing. Ook de heer Tang geeft te kennen
ongelukkig te zijn met de heffing van 19% BTW over de grond. Dit alternatief komt eigenlijk praktisch neer op de intrekking van de integratieheffing,
omdat met name de grondcomponent het voornaamste kostendrukkende
element is bij het zelf (laten) vervaardigen van een onroerende zaak. In het
eerder aangehaalde artikel komt professor Van der Paardt tot de schatting
dat 80% van de totale integratieheffing toerekenbaar is aan de grondcomponent. Beide oplossingen hebben tot gevolg dat naast de structurele
derving van BTW als gevolg van de intrekking van de integratieheffing
ook het effect van de verstoring in volle omvang herleeft.
Wat betreft de overgangsregeling kan ik op verzoek van de heren Omtzigt
en Van Dijck in navolging van de beantwoording van een soortgelijke
vraag in de nota naar aanleiding van het verslag van de leden van de
fractie van de PvdA melden dat het overleg met de sectoren in volle gang
is en bij de vormgeving van de overgangsregeling zo veel als mogelijk
rekening wordt gehouden met normale bouwperioden en onomkeerbare
duidelijke verplichtingen die partijen zijn aangegaan in het licht van mededeling 26. Hierdoor zullen nu reeds opgestarte bouwactiviteiten niet door
de intrekking van mededeling 26 behoeven te worden beïnvloed.
Ik wil besluiten met de opmerking dat de integratieheffing niet in alle
gevallen negatief uitpakt voor deze sectoren en het overige (deels) van
BTW vrijgestelde bedrijfsleven. Het feit dat een deel van de in mededeling
26 genoemde sectoren er voor kiest om geen gebruik te maken van de
mogelijkheid om de integratieheffing achterwege te laten wordt ingegeven door het financieringsvoordeel dat men daarmee behaalt. Dit wordt
bereikt doordat voorafgaand aan de integratieheffing deze sectoren –
anders dan normaal – aftrek van voorbelasting genieten op alle kosten die
samenhangen met de vervaardiging van het nieuwe onroerend goed. Dit
verklaart ook het positieve budgettaire effect voor de sectoren in de eerste
jaren na de intrekking van mededeling 26. Gedurende de bouw heeft men
aftrek van voorbelasting en pas bij ingebruikname van het pand voor
deels of geheel vrijgestelde activiteiten volgt de integratieheffing. In de
komende (crisis)jaren treedt voor de desbetreffende sectoren dus eerst
een financieringsvoordeel op en pas daarna (vanaf 2015) een lastenverzwaring.
Overige maatregelen
Uitbreiding banksparen
De heer Omtzigt vraagt naar aanleiding van het antwoord op zijn eerdere
vraag over het eventueel opnemen van een begunstigingsclausule bij
bankspaarproducten waarom ik van mening ben dat een verzekeringsproduct wordt gekenmerkt door het kunnen benoemen van een begunstiging. De heer Omtzigt vraagt of het niet gaat om het element van onzekerheid of een voor- of nadeel voor de verzekeraar of begunstigde aanwezig
is. Zoals de heer Omtzigt aangeeft is het element van onzekerheid of een
voor- of nadeel voor de verzekeraar of begunstigde aanwezig is, inderdaad kenmerkend voor een verzekeringsproduct. Ingeval er (als gevolg
van een begunstigingsclausule) een reële kans aanwezig is dat het tegoed
ten goede komt aan de verzekeraar, is in beginsel aan die voorwaarde
voldaan. Er is in dat geval dus sprake van een verzekeringsproduct en niet
van een spaarproduct.
De heren Tang en Remkes vragen om een nadere toelichting op de keuze
om niet een bankspaarvariant te introduceren van de lijfrenteverzekering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

44

voor een invalide kind of kleinkind. Zoals in de nota naar aanleiding van
het verslag is aangegeven, leent niet ieder verzekeringsproduct zich ertoe
om tot een bankspaarproduct te worden omgevormd. Dit geldt met name
voor producten waar verzekeringstechnische aspecten een wezenlijk
onderdeel van uitmaken, zoals producten waarbij de hoogte, duur en
aanvang zeer onzeker zijn. Om die reden leent de lijfrente voor het invalide (klein)kind zich naar mijn oordeel niet goed voor een bankspaarvariant. Bankspaarvarianten zijn wel geschikt voor producten waar juist
het spaarelement een belangrijke rol speelt, zoals bijvoorbeeld het geval
is bij kapitaalverzekeringen eigen woning. Ook bij de oudedagslijfrente
speelt het spaarelement een belangrijke rol. Bij een lijfrenteverzekering
voor een invalide kind of kleinkind is juist het verzekeringselement
cruciaal. Het benodigde kapitaal wordt volledig bepaald door de mate
waarin het kind al dan niet in staat zal zijn om zelf in zijn levensonderhoud
te voorzien en het aantal jaren waarin dit het geval zal zijn. Dat betekent
dat er bij een bankspaarvariant vrijwel altijd óf te weinig gespaard zal zijn
óf juist teveel. Beide situaties zijn onwenselijk: in het eerste geval gaat het
ten koste van het invalide kind of kleinkind en in het tweede geval – meer
dan nodig – ten koste van de schatkist. Bovendien zou het product – mede
vanwege de genoemde onzekere factoren – ruimte bieden voor oneigenlijk gebruik. Daarbij is met name van belang dat bij overlijden van de
gerechtigde tot de uitkeringen het bankspaartegoed – weliswaar na afrekening van de daarover verschuldigde belasting – over gaat op de erfgenamen, terwijl bij de lijfrenteverzekering het restant in beginsel toekomt
aan de verzekeraar als compensatie voor het langlevenrisico. Hierdoor is
de drempel om gebruik te maken van de bankspaarvariant heel laag
omdat het tegoed altijd binnen de eigen kring blijft. Bij een bankspaarvariant van de invaliditeitslijfrenteverzekering speelt deze lagere drempel,
door de (nagenoeg) onbeperktheid van de stortingen, in grotere mate een
rol dan bij het lijfrentebanksparen voor de oudedag.1 Bij lijfrentebanksparen voor de oudedag is de premie gemaximeerd op 17% van de grondslag, met anti-cumulatie. Verder is hierbij van belang dat er geen duidelijke afbakening is van het begrip invalide kind. Wajong-ers, maar
bijvoorbeeld ook WAO/WIA-ers, alsmede kinderen bij wie een reële kans
aanwezig is dat ze in de toekomst onder die regeling zullen gaan vallen,
vallen in beginsel in ieder geval binnen dit begrip. Op basis van de hiervoor genoemde aspecten ben ik tot de conclusie gekomen dat de invoering van een bankspaarvariant voor de lijfrenteverzekering ten behoeve
van een invalide (klein)kind niet wenselijk is.
De heer Bashir vraagt of met banksparen voor de uitvaart beoogd wordt
meer concurrentie te creëren zodat de verzekeraars met goedkopere
producten komen. Tevens vragen de leden naar de mogelijkheid om een
maximum aan de kosten voor overstappen te stellen en een eind te
maken aan de mogelijkheid voor verzekeraars om snel eenzijdig de voorwaarden te wijzigen. Met de extra keuzemogelijkheid door de introductie
van een bankspaarvariant van de uitvaartverzekeringen is inderdaad mede
beoogd om meer concurrentie tot stand te brengen. De vergroting van de
markt voor aanbieders zal naar verwachting leiden tot meer concurrentie
bij financiële instellingen en vervolgens een bijdrage leveren aan een
grotere transparantie in de kostenstructuren van financiële producten.
Wetgeving met betrekking tot een maximum aan kosten voor overstappen
en het wijzigen van voorwaarden valt in principe buiten het bereik van de
fiscale wetgeving. Het introduceren van bankspaarvariant van verzekeringsproducten zie ik in ieder geval als een belangrijke bijdrage aan een
grotere transparantie van dergelijke financiële producten.
1

Alleen het op te bouwen tegoed is – indirect
– gemaximeerd, maar in de praktijk zal vrijwel
niemand dat maximum bereiken.

Successierechtschulden in box 3
De heren Remkes en Van Dijck brachten naar voren dat alle belasting-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

45

vorderingen en -schulden in box 3 in aanmerking zouden moeten worden
genomen. Zoals al is aangegeven in de nota naar aanleiding van het
verslag, acht het kabinet een generieke maatregel voor alle belastingschulden en -vorderingen niet wenselijk. Het in aanmerking nemen van
inkomstenbelastingschulden envorderingen leidt tot complexe regelgeving en complexiteit in de uitvoering. Er zou een vaststellingsproblematiek ontstaan omdat de belastingschuld in box 3 bepalend is voor de
verschuldigde inkomstenbelasting en de verschuldigde inkomstenbelasting bepalend is voor de belastingschuld in box 3. Ook bij een voorlopige
teruggaaf (VT) ontstaan er problemen. Aan een VT ligt niet in alle gevallen
een reeds bestaande materiële belastingvordering ten grondslag. Voor de
belastingplichtige die geen automatische VT ontvangt en voor de belastingplichtige die ervoor kiest geen VT te ontvangen, zou er vanwege het
op een later moment claimen van de belastingteruggave op de peildatum
geen vordering in aanmerking worden genomen in box 3. Het in aanmerking nemen van alle belastingschulden en vorderingen leidt, in antwoord
op de vraag van de heer Van Dijck, tot een budgettaire derving van € 19
miljoen. Van deze derving kan € 14 miljoen worden toegerekend aan het
in aanmerking nemen van successierechtschulden en -vorderingen waarvoor een maatregel in het Belastingplan 2010 is opgenomen.
De heer Cramer is van oordeel dat ook inkomstenbelastingschulden waarvoor in het kader van de bedrijfsopvolging een meerjarige renteloze
betalingsregeling geldt in mindering moeten komen op de rendementsgrondslag in box 3. Hij meent dat in de huidige regeling helemaal geen
voordeel zit. Ik verschil hier van mening met de heer Cramer. Een renteloze uitstelfaciliteit biedt, naast een liquiditeitsvoordeel, door de renteloosheid ook altijd een financieel voordeel, los van de vraag of de schuld
in box 3 in aanmerking wordt genomen. Ik kan hier nog aan toevoegen
dat de uitstelregelingen waar het hier om gaat, bedoeld zijn om liquiditeitsproblemen te voorkomen. Voor zover geen liquiditeiten aanwezig
zijn in box 3 wordt, anders dan de heer Cramer stelt, het bedrag uiteraard
ook niet belast in box 3. Zijn de liquiditeiten wél aanwezig, dan zou het in
aftrek toelaten van de belastingschuld tot een dubbel voordeel leiden. In
dat geval zouden de inkomsten uit de box 3 bezittingen immers niet belast
worden terwijl over de schuld geen rente verschuldigd is. In al deze
gevallen is er dus geen aanleiding om de belastingschuld waarvoor renteloos uitstel is verleend in box 3 in aftrek toe te laten.
Heffingsrente successieschulden
De heer Remkes heeft gevraagd naar de gevolgen van het arrest van de
Hoge Raad van 25 september jl. over het rekenen van heffingsrente als de
aanslag langer dan drie maanden uitblijft. De Belastingdienst voert het
beleid om binnen drie maanden na het indienen van de aangifte inkomstenbelasting (en vennootschapsbelasting) een voorlopige aanslag vast te
stellen die gebaseerd is op de aangifte. Lukt dat niet dan blijft op grond
van het arrest van de Hoge Raad de periode waarover heffingsrente in
rekening kan worden gebracht voortaan beperkt tot de periode die eindigt
drie maanden na datum indienen aangifte. Het arrest geldt niet voor eventuele correcties door de inspecteur. In een dergelijk geval kan wel over de
volle periode heffingsrente in rekening worden gebracht. De Belastingdienst is momenteel bezig de automatiseringssystemen aan te passen om
uitvoering te kunnen geven aan het arrest. Betrokkenen hoeven geen
bezwaar te maken tegen de volgens het arrest teveel in rekening
gebrachte heffingsrente. De Belastingdienst gaat dit centraal herstellen.
Het arrest geldt vanaf 25 september 2009 voor de heffingsrente in alle
belastingaanslagen vanaf 25 september 2009 en voor die belastingaanslagen waartegen op 25 september 2009 nog bezwaar en/of beroep moge-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

46

lijk was. Op eerdere reeds onherroepelijk vaststaande belastingaanslagen
zal niet worden teruggekomen.
Herijkingsmaatregel BTW-vrijstelling alternatieve medische diensten
De heer Omtzigt vraagt naar de uitvoerbaarheid, met het oog op operationaliteit, van de herijkingsmaatregel BTW-vrijstelling alternatieve medische
diensten. In een brief van 29 oktober jl. is Uw Kamer geïnformeerd over
de mogelijkheden voor de herijkingsmaatregel BTW-vrijstelling alternatieve medische diensten teneinde ruimte te creëren voor een btw-vrijstelling voor CAM-artsen en andere aanbieders van dezelfde complementaire cq. alternatieve behandelingen. Onder het aanvullende kader vallen
gezondheidskundige zorgverleners die aan de hand van objectiveerbare
criteria voldoen aan door de overheid bepaald voldoende kwaliteitsniveau. Deze criteria hebben betrekking op opleidings- en beroepskwalificaties en zullen in een ministeriële regeling van de minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport verankerd worden. Wat betreft de
operationaliteit van de regeling zie ik geen problemen. Het betreft een
kaderregeling waarbij beroepsbeoefenaren indien zij voldoen aan de
gestelde criteria onder de vrijstelling zullen vallen.
De heer Cramer vraagt in het kader van de regeling voor de BTW-vrijstelling voor (para)medische beroepen of de GZ psychologen ook onder
de vrijstelling zullen vallen. Daarnaast vraagt hij zich af of het teneinde in
aanmerking te komen voor een BTW-vrijstelling noodzakelijk is dat de
opleiding in Nederland is genoten, of dat een buitenlandse opleiding
eveneens tot de mogelijkheden behoort. Om te beginnen met de
GZ-psycholoog: deze is onder de Wet BIG geregeld en valt zodoende
onder de vrijstelling. Wat betreft de opleidingseisen geldt dat een
beroepsbeoefenaar met een buitenlandse opleiding eveneens voor de
vrijstelling in aanmerking kan komen. Voor een buitenlandse opleiding zal
een verklaring van de Nuffic over de gelijkwaardigheid van de buitenlandse opleiding aan ten minste een relevante geaccrediteerde
HBO-bachelor opleiding vereist zijn.
Enkele leden hebben vragen gesteld over de dekking van de regeling voor
de BTW-vrijstelling voor (para)medische beroepen. De heer Tang vraagt
zich af waar de dekking van het vorige amendement is gebleven en de
heer Omtzigt merkt op dat de rekening voor de BTW-vrijstelling voor
medische diensten dubbel betaald wordt. Er is helemaal geen sprake van
een dubbele dekking van de BTW vrijstelling van medische diensten. Dat
laat zich toelichten aan de hand van onderstaande schets van de gebeurtenissen. In Belastingplan 2008 was een maatregel herijking BTW-vrijstelling (para)medische diensten opgenomen die een budgettaire
opbrengst van circa € 40 miljoen had. Deze budgettaire opbrengst is,
zoals te doen gebruikelijk, in dat belastingplan ingezet om andere voorstellen met een budgettaire derving te dekken. Bij amendement Vendrik
c.s. is de maatregel uit het Belastingplan 2008 gehaald.1 Ter dekking van
de daarmee verbonden budgettaire derving is de wijnaccijns verhoogd.

1

Kamerstukken II 2007/08, 31 206, nr. 26.

In het Belastingplan 2009 is vervolgens een nieuw voorstel tot herijking
van de BTW-vrijstelling voor medische diensten opgenomen. Ook deze
keer had deze maatregel een structurele budgettaire opbrengst van € 41
miljoen. Door de maatregel met twee keer zes maanden uit te stellen is
een eenmalige budgettaire derving van € 41 miljoen over 2009 ontstaan.
Deze eenmalige derving heb ik gedekt. De maatregel heeft dus geleid tot
een structurele budgettaire opbrengst van € 41 miljoen vanaf 1 januari
2010. Ook deze opbrengst is zoals te doen gebruikelijk in het Belastingplan
2009 verwerkt ter dekking van andere maatregelen met een budgettaire
derving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

47

Nu wordt opnieuw invulling gegeven aan de BTW-vrijstelling voor medische diensten. Daarbij moet in het achterhoofd gehouden worden dat
indien deze maatregel niet genomen zou worden, geen BTW-vrijstelling
voor genoemde groepen zou bestaan. De nu voorgestelde maatregel leidt
dan ook opnieuw tot budgettaire derving. De voorgestelde uitbreiding van
de BTW-vrijstelling voor niet-BIG alternatieve geneeskundigen (€ 30
miljoen) en beperken van de vrijstelling voor psychologen (– 6 miljoen)
leidt samen met de bovengenoemde € 41 miljoen tot een structurele
derving van € 65 miljoen. De € 65 miljoen wordt vanaf 2010 gedekt door
een verhoging van de accijns op sigaretten.
De heren Remkes en Cramer en mevrouw Sap vragen voorts om nader in
te gaan op de gekozen dekking. De heer Cramer en mevrouw Sap vragen
waarom niet tevens een accijnsverhoging voor shag is overwogen. In dit
verband wijzen zij op de onevenwichtige behandeling wat betreft de
accijnsdruk tussen sigaretten en shag. De dekking voor de genoemde
BTW-maatregel is inderdaad gezocht in een verhoging van de accijns op
uitsluitend sigaretten. De verhouding in accijnsdruk voor sigaretten en
shag is al langer onderwerp van discussie. De achterliggende gedachte
van het verschil in accijnsheffing op deze tabaksproducten is dat rooktabak en sigaretten niet zonder meer met elkaar te vergelijken zijn. Sigaretten zijn een eindproducten en rooktabak is een halffabricaat. Het
aandeel shag is in de totale sigaretten en shagmarkt neemt de afgelopen
jaren geleidelijk af. Verder zijn er aanwijzingen dat de verkoop van shag
sterker is beïnvloed door de accijnsverhoging per 1 juli 2008 dan de
verkoop van sigaretten, hetgeen noopt tot voorzichtigheid. Bij voorstellen
tot verhoging van de tabaksaccijns wordt altijd gekeken naar de prijzen
van tabaksproducten in de ons omringende landen. Wat betreft rooktabak
kijken we dan in het bijzonder naar België. Nederland kent momenteel een
hogere accijns op rooktabak dan België. Het reeds bestaande forse prijsverschil zou door een verhoging van de accijns op rooktabak verder
worden vergroot met een reëel risico op grenseffecten. Overigens wordt
opgemerkt dat ook de accijns op rooktabak met ingang van 1 maart 2010,
zij het in beperkte mate, wordt verhoogd.1
De heer Omtzigt heeft voorts in verband met de accijnsverhoging
gevraagd om nader in te gaan op illegale handel in tabaksproducten. Het
is juist dat de hoogte van de accijns het risico op smokkel en namaak
beïnvloedt. Met de heer Omtzigt ben ik van mening dat het van groot
belang is illegale tabakshandel tegen te gaan. Illegale invoer heeft niet
alleen een effect op de accijnsinkomsten maar heeft door een groeiend
aandeel van namaaksigaretten ook een volksgezondheidaspect. De
douane treedt al jaren op tegen illegale invoer van sigaretten. Daarnaast is
een accijnszegel met aanvullende echtheidskenmerken ingevoerd om de
drempel voor het namaken van sigaretten te verhogen.
Overige fiscale maatregelen 2010
Verbeteren fiscale positie directeur-grootaandeelhouder
Het verheugt mij dat de heren Omtzigt en Remkes met instemming
hebben kennis genomen van de voorstellen tot vereenvoudiging of verbetering van de fiscale positie van de directeur-grootaandeelhouder en dat
ook de heer Tang positief is over de voorgestelde doorschuifregeling bij
schenking van ab-aandelen.

1

Kamerstukken II 2009/10, 31 930, nr. 84,
nader gewijzigd amendement van het lid
Sap.

De heer Omtzigt dankt mij voor de toezegging dat een regeling zal worden
getroffen voor de vraag of is voldaan aan de bestuurderseis in de situatie
dat in het kader van een bedrijfsopvolging een groep van vennootschappen (een holdingmaatschappij met een werkmaatschappij waarin de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

48

onderneming wordt gedreven) wordt geschonken. Hij vraagt wanneer
deze regeling beschikbaar is. Zoals is aangegeven in de nota naar aanleiding van het verslag zal voor de bepaling of in een dergelijke situatie is
voldaan aan de bestuurderseis – krachtens de delegatiebepaling in het
vierde lid van artikel 4.17c van de Wet IB 2001 – een regeling worden
getroffen in de Uitvoeringsregeling inkomstenbelasting 2001.1 Het streven
is de wijziging van de Uitvoeringsregeling inkomstenbelasting 2001
spoedig na de plaatsing van de wet in het Staatsblad te publiceren. Wat
betreft de inhoud van de regeling zullen de voorwaarden worden gesteld
dat de verkrijger van de aandelen in de holdingmaatschappij reeds gedurende de 36 maanden die onmiddellijk voorafgaan aan het tijdstip van de
vervreemding als bestuurder in dienstbetrekking is van de maatschappij
die de onderneming drijft of de medegerechtigdheid houdt, dus (mede-)
bestuurder is van de werkmaatschappij.
De heren Omtzigt en Remkes vragen waarom het niet mogelijk is om de
toepassing van de doorschuifregeling bij schenking van ab-aandelen ook
mogelijk te maken indien de aandelen worden geschonken aan een werknemer, niet zijnde bestuurder. Gelet op de achtergrond van de faciliteit is
gezocht naar een criterium om de gewenste betrokkenheid van de
verkrijger bij de onderneming te waarborgen. (Mede)bestuurderschap
betekent dat de verkrijger al nauw bij het reilen en zeilen van de onderneming is betrokken. Indien ook de werknemer zou kwalificeren komt – om
eenzelfde wijze van betrokkenheid te bewerkstelligen – de vraag op in
hoeverre (kwalitatieve) eisen moeten worden gesteld aan de inhoud van
het dienstverband. Zoals in de nota naar aanleiding van het verslag is
opgemerkt, valt daarbij bijvoorbeeld te denken aan de eis dat de werknemer drie jaar organisatorische verantwoordelijkheden moet hebben
gehad. Een dergelijke eis is echter niet eenvoudig te formuleren en te
controleren door de Belastingdienst. Bij een vennootschap kan – in tegenstelling tot de IB-winstsfeer waar de functie van bestuurder niet bestaat –
met het stellen van de voorwaarde van bestuurder de gewenste betrokkenheid van de verkrijger bij de onderneming worden gewaarborgd.

1

Kamerstukken II 2009/10, 32 129, nr. 8.

In reactie op de vrees van de heer Remkes dat de bestuurderseis de
doorschuifregeling bij schenking van ab-aandelen tot een dode letter zal
maken, bijvoorbeeld in de situatie dat de ouder de rol van bestuurder nog
niet aan de kinderen denkt te kunnen toevertrouwen, merk ik het volgende
op. De doorschuifregeling strekt ertoe alleen reële bedrijfsoverdrachten te
faciliteren. In geval van een reële bedrijfsoverdracht ligt het voor de hand
dat de bedrijfsopvolger voldoende ervaring heeft om als (mede)bestuurder te acteren. Daarnaast wordt door het (mede)bestuurderschap gedurende de driejaarstermijn kennisoverdracht gestimuleerd en tevens
bereikt dat de relatie tussen de overdrager en overnemer voldoende duurzaam is. Dit zijn elementen die voor een adequate bedrijfsopvolging zeer
wezenlijk zijn. In de situatie die de heer Remkes noemt, ligt het niet in de
lijn van de verwachting dat de ouder de aandelen in het kader van een
bedrijfsopvolging aan zijn kinderen zal schenken. De ouder acht de
kinderen immers kennelijk nog geen geschikte opvolger. Het is dus niet de
wettelijke eis van het zijn van bestuurder die de schenking van de
ab-aandelen in die situatie tegenhoudt, maar het feit dat de kinderen
volgens de ouder de rol van bedrijfsopvolger nog niet kunnen vervullen.
In bijzondere gevallen worden overigens afwijkingen toegestaan van de
termijn van drie jaar ingeval zich omstandigheden voordoen die ten tijde
van de toetreding van de (mede)bestuurder niet konden worden voorzien.
Zoals eerder aangegeven zullen deze zo veel mogelijk gelijkluidend zijn
aan de regeling in de IB-winstsfeer zoals opgenomen in artikel 13a van de
Uitvoeringsregeling inkomstenbelasting 2001. In deze bijzondere gevallen
– bijvoorbeeld de ouder wordt arbeidsongeschikt – kan de termijn van drie
jaar de toepassing van de doorschuifregeling dan ook niet in de weg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

49

staan. Al met al past de bestuurderseis goed in de achtergrond van de
doorschuifregeling voor schenken van ab-aandelen en zal deze voorwaarde de doorschuifregeling bij schenking van ab-aandelen geenszins
tot een dode letter maken. Voorts verwijs ik naar het commentaar van
VNO/NCW en MKB-Nederland op het wetsvoorstel Overige fiscale maatregelen 2010 d.d. 2 oktober 2009 waarin zij aangeven de voorstellen met
betrekking tot het verbeteren van de bedrijfsopvolging belangrijk te
vinden en met deze voorstellen in te stemmen.
De heer Omtzigt vraagt waarom de terbeschikkingstellingsvrijstelling niet
tevens geldt voor de algemeen resultaatgenieter en de houder van een
lucratief belang. Tevens vraagt de heer Omtzigt wat de budgettaire
derving is als de algemeen resultaatgenieter en de houder van een lucratief belang ook recht zouden krijgen op een soortgelijke vrijstelling. De
achtergrond van de invoering van de terbeschikkingstellingsvrijstelling
is dat er een verschil in fiscale behandeling is ontstaan tussen de terbeschikkingsteller die een bepaald vermogenbestanddeel verwerft en de bv
of IB-ondernemer die het vermogensbestanddeel verwerft. Vanaf 1 januari
2007 zijn namelijk de tarieven van de vennootschapsbelasting aanzienlijk
verlaagd en is voor IB-ondernemers de MKB-winstvrijstelling ingevoerd.
Het effectieve tarief van de tbs-regeling is daarentegen niet aangepast. De
terbeschikkingstellingsvrijstelling kan zodoende bijdragen aan het evenwicht tussen de dga en de IB-ondernemer. Het argument van evenwicht
tussen de terbeschikkingsteller die een vermogensbestanddeel verwerft
en de bv of IB-ondernemer die het vermogensbestanddeel verwerft, speelt
niet in geval van de algemeen resultaatgenieter en de houder van een
lucratief belang. Verder gaat het in geval van lucratieve belangen om
specifieke beloningsbestanddelen die door de wetgever als excessief zijn
aangemerkt en waarop het progressieve tarief naar de bedoeling van de
wetgever onverkort van toepassing is. Ook wordt opgemerkt dat wanneer
een algemeen resultaatgenieter recht zou krijgen op een vrijstelling soortgelijk aan de terbeschikkingstellingsvrijstelling er spanning kan ontstaan
tussen algemeen resultaatgenieters en werknemers. Indien een algemeen
resultaatgenieter een beroep zou kunnen doen op een vrijstelling soortgelijk aan de terbeschikkingstellingsvrijstelling, zou dit leiden tot een budgettaire derving van circa € 90 miljoen. Hierbij wordt opgemerkt dat in deze
raming nog niet de lucratieve belangen zijn meegenomen.
De heer Remkes vraagt of het kabinet kan aangeven waarom er niet voor
is gekozen om alle doorschuiffaciliteiten die een IB-ondernemer mag
benutten open te stellen voor de door de dga aan zijn bv ter beschikking
gestelde vermogensbestanddelen. Zoals in de nota naar aanleiding van
het verslag is opgemerkt zijn de doorschuifregelingen voor ondernemingsvermogen gericht op de (onbelemmerde) voortgang/voortzetting
van de economische bedrijvigheid. Een afrekening van de belastingclaim,
zeker bij een overdracht waarbij geen liquiditeiten vrijkomen, kan de
voortgang van de onderneming in gevaar brengen. Voor de belastingclaim betrekking hebbende op de door de dga aan zijn bv ter beschikking
gestelde vermogensbestanddelen speelt dit niet. Hierdoor is er geen
aanleiding om afrekening van de belastingclaim vanwege het beëindigen
van een terbeschikkingstelling in alle gevallen uit te stellen of door te
schuiven.
De heer Van Dijck is van mening dat de tbs-regeling wat betreft het ter
beschikking stellen van een onroerende zaak een oneerlijke regeling is,
omdat de verhuur van een onroerende zaak aan een derde belast is in box
3 en de verhuur van een onroerende zaak aan de eigen bv belast is in box
1. De heer Van Dijck vraagt of in geval van onroerende zaken een zakelijke
huur kan worden vastgesteld aan de hand van de WOZ-waarde waarbij de
onroerende zaken buiten de tbs-regeling worden gelaten. Zoals de heer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

50

Van Dijck aangeeft is het doel van de tbs-regeling het voorkomen van
arbitrage tussen de boxen. Maar de tbs-regeling heeft nog een doel en dat
is een beter evenwicht in fiscale behandeling van IB-ondernemers en
dga’s. Indien ter beschikking gestelde onroerende zaken uit de tbs-regeling zouden worden gehaald en overgaan naar box 3, zou er een ongelijkheid ontstaan tussen de IB-ondernemer enerzijds en de aanmerkelijkbelanghouder anderzijds. IB-ondernemers zijn niet in staat om hun onroerende zaak in box 3 onder te brengen vanwege het in de jurisprudentie
ontwikkelde leerstuk van de vermogensetikettering. Bij geheel of nagenoeg geheel zakelijk gebruik kwalificeert een onroerende zaak voor de
IB-ondernemer op basis van de regels van de vermogensetikettering als
(verplicht) ondernemingsvermogen. Wanneer de tbs-regeling niet meer
zou gelden voor ter beschikking gestelde onroerende zaken, hebben
aanmerkelijkbelanghouders een substantieel fiscaal voordeel dat voor de
IB-ondernemer niet bereikbaar is.
De heer Van Dijck vraagt zich af waarom een dga niet zelf kan bepalen of
hij belasting betaalt via de loonaangifte of via de inkomstenbelasting en
wil weten welke obstakels ik zie om van de dga alleen inkomstenbelasting
te heffen. Het obstakel is dat ongeveer 1600 dga’s dan geen gebruik meer
kunnen maken van de afdrachtvermindering voor speur- en ontwikkelingswerk. Voor dit probleem is geen adequate oplossing gevonden zoals ik
heb toegelicht in mijn brief van 9 juni 20081 en tijdens een algemeen
overleg op 3 juli 2008.2 Daarbij heb ik aangegeven dat een keuzeregime
voor de dga leidt tot problemen in de handhaving en risico’s voor de
(kwetsbare) loonaangifteketen. Wel heb ik toen in overleg met de
betrokken partijen een pakket van maatregelen ontwikkeld dat een
aanzienlijke administratieve lastenverlichting oplevert. Met ingang van
2009 is de grens voor het doen van kwartaalaangifte voor de BTW al van
€ 7 000 tot € 15 000 verhoogd. Met ingang van 2010 wordt de loonaangifte voor de dga vergemakkelijkt door het laten vervallen van een
aantal rubrieken die voor de dga als niet-verzekerde werknemer geen
relevantie hebben. Dga’s kunnen deze versimpelde maandaangiften voor
het hele jaar aan het begin van het jaar indienen. De bijbehorende
betalingskenmerken worden aan het begin van het jaar voor alle tijdvakken aan de inhoudingsplichtigen bekendgemaakt. De softwareleveranciers zijn gewezen op de beschikbare betalingskenmerkengenerator die in loonaangiftepakketten kan worden opgenomen. De
generator maakt het betalingskenmerk aan zodat het met de te verrichten
betaling kan worden klaargezet. Met ingang van 2010 kunnen dga’s aldus
in één keer hun vereenvoudigde maandaangiften voor het hele jaar klaarzetten.
Wet op de loonbelasting 1964
Versoepeling pensioen in eigen beheer
De heer Omtzigt en de heer Van Dijck vragen of bij pensioen de mogelijkheid van arbitrage bestaat omdat in Nederland pensioenpremies zijn
vrijgesteld dan wel zijn afgetrokken van de loon- en/of inkomstenbelasting
terwijl de pensioenuitkering in het buitenland laag of niet belast wordt. In
dit wetsvoorstel waarbij de pensioenuitvoerder ook een in het buitenland
gevestigd lichaam kan zijn, wordt niets gewijzigd in de heffingssystematiek van de pensioenuitkeringen zelf. Mogelijkheden van arbitrage
ontstaan derhalve niet door dit wetsvoorstel.

1
2

Kamerstukken II 2007/08, 31 206, nr. 28.
Kamerstukken II 2007/08, 31 492, nr. 3.

Hierbij vraagt de heer Van Dijck ook of extra loon- of inkomstenbelasting
wordt misgelopen omdat het wetsvoorstel de mogelijkheid biedt het
opgebouwde pensioen onder te brengen bij een naar het buitenland
verplaatst dan wel in het buitenland opgericht eigen beheerlichaam. Nu

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

51

de pensioenuitkeringen van deze lichamen op dezelfde wijze in de Nederlandse belastingheffing worden betrokken als pensioenuitkeringen van in
Nederland gevestigde lichamen wordt geen extra loon- of inkomstenbelasting misgelopen. Het kabinet is voorts van mening dat voldoende
toezicht op deze eigen beheerlichamen kan worden uitgeoefend met de
diverse voorwaarden die aan deze buitenlandse eigen beheer lichamen
worden gesteld. Wel zullen de nieuw toegelaten aanbieders in de
komende periode nauwlettend worden gevolgd. Mocht blijken dat de
voorwaarden onvoldoende zijn dan zal de regeling worden heroverwogen. De aan dit voorstel verbonden lastenverlichting van 25 miljoen is
nader onderbouwd in de Nota naar aanleiding van het verslag.
Loon in loon over
De heer Omtzigt is benieuwd wanneer het koninklijk besluit over «loon in,
loon over» naar de Kamer komt. Ik kan naar aanleiding hiervan opmerken
dat het ontwerp voor het koninklijk besluit tot invoering met ingang van
1 januari 2011 van de eenduidige loonaangifte medio deze maand aan de
Eerste en de Tweede Kamer zal worden aangeboden.
Reparatie inzake arrest Hoge Raad internationale pensioenregeling
De heer Tang vraagt naar de reden van het voorstel om artikel 38 van de
Wet op de loonbelasting 1964 te laten vervallen. Naar zijn oordeel is dit
artikel van belang voor de pensioenen van internationale organisaties, die
wij graag in Nederland herbergen. Naar zijn oordeel horen de uitkeringen
niet belast te worden, nu de premies nooit zijn afgetrokken, en zou het
artikel nodig zijn om in die situatie dubbele heffing te voorkomen. Ik maak
graag van de gelegenheid gebruik om een aantal misverstanden weg te
nemen. In de eerste plaats heeft het arrest van de Hoge Raad niet alleen
gevolgen voor de pensioenregelingen van internationale organisaties,
maar kunnen bijvoorbeeld ook belastingplichtigen die hebben deelgenomen aan een buitenlandse pensioenregeling een beroep doen op dit
arrest. De heffingsystematiek in de Wet inkomstenbelasting 2001 is voor
deze laatste groep pensioenregelingen namelijk identiek aan die voor
internationale pensioenregelingen. De groep belastingplichtigen die een
beroep op dit arrest kan doen is derhalve aanzienlijk groter dan de groep
ex-ambtenaren van internationale organisaties zoals de belastingplichtige
uit het arrest. Zoals in de nota naar aanleiding van het verslag is aangegeven, zou het handhaven van het artikel om die reden ook aanzienlijke
budgettaire consequenties hebben. In de tweede plaats leidt het vervallen
van dit artikel niet tot dubbele heffing; de maatregel is uitsluitend bedoeld
om een dubbele vrijstelling te voorkomen. Ook na afschaffing van artikel
38 van de Wet op de loonbelasting 1964 wordt er bij de heffing over de
uitkeringen rekening mee gehouden als pensioenpremies bij de opbouw
van het pensioen niet tot een vermindering van een met de loon- of
inkomstenbelasting vergelijkbare heffing hebben geleid. Dit gebeurt via
de saldomethode dan wel met toepassing van de splitsingsmethode. De
reden voor de afschaffing van artikel 38 van de Wet op de loonbelasting
1964 is niet gelegen in de bovengenoemde werknemerspremies, maar in
de door de werkgever toegekende (en gefinancierde) aanspraken. Voor
zover over deze aanspraken geen heffing heeft plaatsgevonden, terwijl er
wel sprake is van een naar Nederlandse begrippen onzuivere regeling,
ontstaat er als gevolg van de toepassing van artikel 38 van de Wet op de
loonbelasting 1964 een dubbele vrijstelling. Op grond van dat artikel zijn
de uitkeringen in dat geval immers eveneens onbelast (terwijl de aanspraken evenmin – noch in Nederland, noch in het buitenland, noch bij de
internationale organisatie – zijn belast). Dat is – ook ten opzichte van
andere belastingplichtigen – naar mijn oordeel geen redelijke uitkomst.
Volledigheidshalve wordt naar aanleiding van de opmerking van de heer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

52

Tang opgemerkt dat het afschaffen van artikel 38 van de Wet op de loonbelasting 1964 geen rol speelt bij de aantrekkelijkheid van Nederland als
vestigingsplaats voor internationale organisaties; het artikel heeft uitsluitend betrekking op aanspraken die voor 1 januari 1995 zijn opgebouwd
door belastingplichtigen die op het moment dat de uitkeringen worden
ontvangen in Nederland wonen.
Versoepeling in de deelnemingsvrijstelling
De heer Bashir heeft een aantal vragen over de deelnemingsvrijstelling
gesteld. Hij geeft aan dat belastingplichtigen door de drie toetsen – de
oogmerktoets, de bezittingentoets en de onderworpenheidstoets – te
gemakkelijk gebruik kunnen maken van de deelnemingsvrijstelling. Indien
het belang in de dochtermaatschappij voldoet aan de oogmerktoets dan
wel de dochtermaatschappij voldoet aan de onderworpenheids- en/of
bezittingentoets is de deelnemingsvrijstelling van toepassing. De deelnemingsvrijstelling geldt immers bij belangen van 5% of meer tenzij
sprake is van beleggingsinkomsten (waarop de oogmerktoets en de
bezittingentoets zien) die zijn ondergebracht in laagbelastende jurisdicties
(waarop de onderworpenheidstoets ziet). Er is geen reden belastingplichtigen de deelnemingsvrijstelling te onthouden als er geen sprake is van
het onderbrengen van (inkomsten uit) mobiel kapitaal in laagbelastende
jurisdicties.
De heer Bashir vraagt of de keuze voor een regeling in de deelnemingsvrijstelling die constructies tegengaat is gebaseerd op de visie van het
kabinet of dat deze keuze is opgelegd door het buitenland. Een dergelijke
regeling is nodig om de Nederlandse belastinggrondslag te beschermen
en deze regeling beschermt hierdoor indirect ook de belastinggrondslag
van andere landen. Dit laatste vergroot de internationale aanvaardbaarheid van de Nederlandse deelnemingsvrijstelling. Vanwege beide
aspecten acht het kabinet een dergelijke regeling gewenst.
De heer Bashir vraagt waarom er voor is gekozen de bewijslast dat
beleggen het oogmerk is bij de inspecteur te leggen. De bewijslast op het
punt van de oogmerktoets is zo dat de belastingplichtige een stelplicht
heeft. Dat wil zeggen dat de belastingplichtige moet aangeven of de
deelnemingsvrijstelling al dan niet van toepassing is. Dit is ook logisch, de
belastingplichtige weet immers het beste of de deelnemingsvrijstelling
van toepassing is of niet. Aangezien een belastingplichtige stellig en
zonder voorbehoud aangifte moet doen, kan hij niet zomaar invullen dat
de deelnemingsvrijstelling van toepassing is als hij weet dat dit niet het
geval is. Dat zou fraude zijn. Als de inspecteur een andere mening is
toegedaan dan de belastingplichtige, moet de inspecteur de stelling van
de belastingplichtige gemotiveerd betwisten en zijn standpunt aannemelijk maken. Indien de inspecteur de belastingplichtige naar aanleiding van
de aangifte vragen over deze deelneming stelt, kan de belastingplichtige
geen passieve positie innemen en zal hij deze vragen moeten beantwoorden.
De heer Bashir vraagt of het oogmerk waarmee een deelneming wordt
gehouden moeilijk vast te stellen is, zoals is aangegeven tijdens de parlementaire behandeling van de Wet werken aan winst door de toenmalige
minister Zalm. Een toets waarbij het subjectieve oogmerk van belastingplichtige bepalend is, kan voor de Belastingdienst moeilijker zijn dan een
toets waarbij naar de bezittingen van een dochtervennootschap moet
worden gekeken. Toch is de verwachting dat een dergelijke toets voor de
uitvoeringspraktijk (bedrijven en Belastingdienst) veel eenvoudiger is toe
te passen dan het huidige laagbelaste beleggingsdeelnemingsregime.
Aan die regeling kleeft namelijk een aantal bezwaren. Zo biedt de regeling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

53

niet in alle gevallen voldoende zekerheid over toepassing van de
deelnemingsvrijstelling en is zij bewerkelijk, zeker voor belastingplichtigen
met veel deelnemingen. Daar komt bij dat met de oogmerktoets qua werkwijze wordt teruggekeerd naar het regime van voor 2007. Dat geeft belastingplichtigen en Belastingdienst de nodige houvast. Tot slot kan nog
worden opgemerkt dat de discussie over het moeilijk vast te stellen
oogmerk, waaraan in de parlementaire behandeling van de Wet werken
aan winst werd gerefereerd, vooral zag op het afschaffen van de regeling
inzake gelijkgestelde deelnemingen op grond waarvan de deelnemingsvrijstelling kon gelden voor belangen van minder dan 5%. Op dit punt
verandert er door de onderhavige voorstellen niets.
Ten slotte vraagt de heer Bashir of er op het voorstel om het regime van
de laagbelaste beleggingsdeelneming aan te passen – naast de positieve
reacties van belastingadviseurs en bedrijfsleven – ook (kritische) reacties
zijn gekomen van andere partijen. Voorop gesteld moet worden dat
iedereen uitgebreid de gelegenheid heeft gehad om te reageren op de
voorgestelde aanpassing van de deelnemingsvrijstelling. Hiervan hebben
velen gebruik gemaakt. In alle reacties – eerst op het consultatiedocument
en later op het onderhavige wetsvoorstel – komt naar voren dat de voorgestelde regeling een verbetering is ten opzichte van het huidige laagbelaste beleggingsdeelnemingsregime. In een enkel geval is opgemerkt
dat de oogmerktoets tot discussies zal leiden (dit is overigens ook het
geval bij de onderworpenheidstoets en bezittingentoets van het huidige
laagbelaste beleggingsdeelnemingsregime). Hieruit leid ik af dat er brede
steun is voor de voorgestelde aanpassing.
De heer Van Dijck pleit voor een (hogere) minimumbelastingdruk bij dochterondernemingen. Hij vraagt of het voornemen bestaat om als voorwaarde voor toepassing van de deelnemingsvrijstelling een minimumbelastingdruk in te stellen dan wel te verhogen, om te voorkomen dat
multinationals niet of nauwelijks belasting betalen in Nederland. Het
uitgangspunt van de deelnemingsvrijstelling is dat vanuit Nederland
opererende ondernemingen op basis van een gelijkwaardige fiscale
positie op buitenlandse markten moeten kunnen concurreren. Het
invoeren van een materiële onderworpenheidseis resulterend in een
minimumbelastingdruk voor (buitenlandse) dochtervennootschappen zou
afbreuk doen aan dit uitgangspunt. Daarmee zouden buitenlandse
dochtervennootschappen van Nederlandse ondernemingen in landen met
lage effectieve tarieven op achterstand worden gezet ten opzichte van
lokale ondernemingen en dochters van andere buitenlandse moedermaatschappijen. Bovendien zou dit de deelnemingsvrijstelling compliceren
omdat dan altijd moet worden getoetst of aan deze onderworpenheidstoets is voldaan. Onder meer om grondslaguitholling te voorkomen,
vallen inkomsten uit mobiel kapitaal dat in laagbelastende landen is
ondergebracht, niet onder de deelnemingsvrijstelling. Met andere
woorden: de Nederlandse deelnemingsvrijstelling mag niet leiden tot
constructies via laagbelastende jurisdicties. Daarom wordt voorgesteld
dat de deelnemingsvrijstelling niet van toepassing is op deelnemingen die
als belegging worden gehouden. In dit verband is de mate van onderworpenheid wel van belang. De deelnemingsvrijstelling geldt namelijk wel als
aannemelijk is dat de deelneming die als belegging wordt gehouden,
voldoet aan een onderworpenheidstoets (of een bezittingentoets). Voor
deze onderworpenheidstoets is gekozen voor een effectieve druk van ten
minste 10%. Bij een dergelijke druk is vanuit de optiek van de Nederlandse
deelnemingsvrijstelling bezien sprake van voldoende onderworpenheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

54

Uitbreiding inhoudingsvrijstelling dividendbelasting
De heer Remkes vraagt of ik in termen van stip op de horizon nader kan
ingaan op de toekomst van de dividendbelasting, of er geen aanleiding tot
aanpassing of afschaffing is. Een afschaffing of verdere beperking van de
dividendbelasting zal inderdaad een positieve invloed hebben op onderdelen van ons vestigingsklimaat. De heer Remkes wijst hier terecht op.
Daarnaast wordt met afschaffing van de dividendbelasting uiteraard
iedere twijfel over de EU-verenigbaarheid weggenomen. Vanuit deze
optiek kan ik zeker begrip opbrengen voor een pleidooi om de dividendbelasting op termijn af te schaffen. Bij de besluitvorming over de toekomst
van de dividendbelasting spelen echter meer aspecten een rol. Ik heb hier
eerder op gewezen. Zo kent de dividendbelasting een substantiële budgettaire opbrengst. Dit is natuurlijk een erg belangrijk punt. Afschaffing zal
verder in een aantal gevallen niet zozeer de buitenlandse investeerder
bevoordelen, als wel de buitenlandse schatkist. Daarnaast speelt de dividendbelasting een belangrijke rol bij de verdragsonderhandelingen. Mede
door de aanwezigheid van de dividendbelasting is Nederland in staat voor
het bedrijfsleven gunstige afspraken te maken. Dit is uiteraard ook weer
goed voor het vestigingsklimaat.
Het moge duidelijk zijn dat er op dit moment, alleen al vanwege de
budgettaire aspecten, weinig ruimte is voor afschaffing van de dividendbelasting. Door de vele onzekerheden die hier spelen – zowel budgettair
als voor wat betreft de Europeesrechtelijke en internationale ontwikkelingen – is het ook lastig om op dit moment aan te geven hoe die afweging in de toekomst zal uitvallen. Wel zal ik de voorzitter van de studiecommissie Belastingstelsel verzoeken de toekomst van de dividendbelasting mee te nemen in zijn onderzoek.
Aanpassing BTW-vrijstelling beroepsonderwijs
In de nota naar aanleiding van het verslag is aangegeven dat de positie
van de ZZP’ers een afzonderlijke beoordeling vraagt en dat daarover met
de branche reeds verkennend gesproken is. De heer Omtzigt wil hier op
korte termijn graag meer over horen. Hierover kan ik meedelen dat het
gesprek momenteel even opgeschort is. Over de positie van een zelfstandig ondernemer (een academisch ingenieur) die lessen e.d. verzorgt
aan een onderwijsinstelling loopt op dit moment namelijk een procedure
bij het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen.1 Voor een
goed oordeel zal de uitkomst van deze procedure afgewacht moeten
worden, waarna het gesprek met de branche voortgezet wordt.
Het opvoeren van auto’s

1

Zaak C- 473/08, Ingenieurbüro Eulitz GbR
Thomas en Marion Eulitz.

De heren Omtzigt en Van Dijck informeren hoe de koper van een tweedehandsauto kan voorkomen dat hij wordt geconfronteerd met een naheffing BPM (en boete) vanwege het feit dat de auto is opgevoerd. In de
eerste plaats wijs ik erop dat van (na)heffing van BPM vanwege het
opvoeren van een personenauto alleen sprake kan zijn binnen drie jaar na
de registratie in het kentekenregister. De meeste nieuwe auto’s worden
pas na drie jaar van de hand gedaan. In de tweede plaats is binnen die
drie jaar alleen extra BPM verschuldigd indien sprake is van een hogere
CO2-uitstoot door het opvoeren van de auto. Mocht sprake zijn van de
aanschaf van een tweedehandsauto binnen de driejaarstermijn, dan zijn
de tegenbewijsmogelijkheden van artikel 12a, tweede en derde lid, van de
Wet BPM 1992 van belang. Of een auto is opgevoerd, kan worden nagegaan door een meting bij het garagebedrijf of door een gespecialiseerd
tuningbedrijf. Mocht uit deze meting blijken dat de auto is opgevoerd en
de koper niet wist of behoorde te weten dat de extra BPM niet is betaald,
dan kan deze BPM van de vorige kentekenhouder worden nageheven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

55

De heer Omtzigt is verheugd over de aanpassing in de BPM vanwege het
opvoeren van een auto. Hij vraagt hoe de overheid kan nagaan of een
auto is opgevoerd, en of er niet een spiraal van bewijs en tegenbewijs zal
ontstaan. De Belastingdienst kan pas in actie komen wanneer de dienst op
concrete signalen stuit dat er sprake is geweest van een fiscaal relevante
vorm van opvoeren. Zo’n signaal kan bijvoorbeeld van de RDW afkomstig
zijn. Daarnaast kan uit facturen, werkplaatsbonnen e.d. soms worden
afgeleid welk soort werkzaamheden aan bepaalde auto’s zijn verricht. De
Belastingdienst zal daarbij een inschatting maken voor welke auto’s een
hogere BPM als gevolg van opvoeren in het bijzonder speelt. Gelet op het
voorgaande ben ik niet bevreesd dat een spiraal van bewijs-tegenbewijs
ontstaat. De maatregel is vooral van belang bij het voorkomen van grootschalige constructies.
De heer Remkes merkt op dat er de afgelopen tijd meerdere uitspraken
zijn gedaan over bestelauto’s en de criteria waaraan bestelauto’s moeten
voldoen om te kwalificeren voor de vrijstelling van BPM. Hij zou het op
prijs stellen als ik binnenkort in een brief aan de Kamer zou willen ingaan
op een aantal van die gerechtelijke uitspraken. Recent is een aantal
arresten gewezen inzake de aanwezigheid van stoelen of bevestigingspunten daarvoor in de laadruimte van een bestelauto. Op dit moment is er
in dat verband geen aanleiding om de wetgeving of het beleid aan te
passen. Wel heeft de Hoge Raad één van deze zaken doorverwezen naar
een gerechtshof voor een nadere uitspraak. De uitkomst van die procedure ziet het kabinet met vertrouwen tegemoet. Het gaat om het arrest
van 20 maart 2009.1 Gelet op het verzoek zal ik binnenkort in een brief aan
de Kamer ingaan op een aantal van deze arresten over de bestelauto.
Aanpassingen verpakkingenbelasting
De heren Tang en Van Dijck vragen naar het effect van de verpakkingenbelasting op het gebruik van verpakkingsmaterialen en wanneer de Kamer
daarover nader zal worden geïnformeerd. Wat betreft de milieueffecten is
al eerder aangegeven dat deze niet direct uit de gegevens van de Belastingdienst zijn te destilleren. Ik wil de Kamer op korte termijn nader informeren over een plan van aanpak om deze effecten, waar mogelijk, in
beeld te brengen.
De heer Van Dijck vraagt hoeveel bedrijven aangifte verpakkingenbelasting moeten doen om daarmee aan te tonen dat zij niet belastingplichtig zijn. In principe hoeven alléén die bedrijven aangifte te doen die
boven de vrijstelling uitkomen. Een bedrijf dat zich voor de verpakkingenbelasting heeft aangemeld bij de Belastingdienst, krijgt echter automatisch het verzoek aangifte te doen. Het kan zijn, en dat speelt met name
voor het aanvangsjaar 2008, dat bedrijven zich hebben aangemeld en dus
een aangifte hebben gekregen, maar bij nader inzien geen verpakkingenbelasting verschuldigd waren aangezien zij niet boven de vrijstelling
uitkwamen. Deze «vervuiling» zal de komende jaren verdwijnen. De heer
Van Dijck vraagt verder welk onderscheid wordt gemaakt ten aanzien van
het aantal kilogram verpakkingen en de grootte van de onderneming. In
de verpakkingenbelasting wordt bij de heffing over de kilogrammen
verpakkingsmateriaal geen onderscheid gemaakt naar de omvang van de
onderneming. Wel geldt een vrijstelling in de verpakkingenbelasting van
15 000 kilogram. Hierdoor zijn bedrijven die minder dan 15 000 kilogram
verpakkingen op de markt brengen niet belastingplichtig. Na de voorgestelde verhoging van de vrijstelling in de verpakkingenbelasting tot 50 000
kg zullen de belastingplichtige ondernemers met name te vinden zijn bij
de (middel)grote bedrijven.
1

Arrest van 20 maart 2009, nr. 43 291, LJN BH
6429.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

56

De heer Van der Vlies vraagt hoe in het vervolg met de administratieve
lasten van de verpakkingenbelasting wordt omgegaan bij die bedrijven
waar deze belasting toch nog neerslaat. De bedrijven die na verhoging
van de grens naar 50 000 kilogram verpakkingen nog belastingplichtig
blijven, zijn in beeld bij de Belastingdienst. Deze bedrijven hebben, al dan
niet met hulp van de Belastingdienst, inmiddels een modus ontwikkeld
om aan de administratieve verplichtingen van de verpakkingenbelasting
te voldoen.
Aanpassing navordering
De heer Omtzigt stelt een aantal vragen over het voorstel om de
navorderingsbevoegdheid aan te passen. Deze aanpassing bestaat erin
dat de door de rechter gegeven uitbreiding van de navorderingsbevoegdheid als gevolg van de schrijf- en tikfoutenjurisprudentie wordt
gecodificeerd en in verband met automatisering verder wordt uitgebreid.
Dat de Belastingdienst geautomatiseerd werkt is onontbeerlijk. Zonder het
gebruik van ICT zou de Belastingdienst nooit in staat zijn geweest om
bijvoorbeeld de 15 miljoen aanslagen inkomstenbelasting en 500 000
aanslagen vennootschapsbelasting die in 2008 zijn vastgesteld binnen
redelijke tijd op te leggen. Daarbij wordt met de grootst mogelijke zorgvuldigheid gewerkt, hetgeen bijvoorbeeld wordt geïllustreerd door het feit
dat in 2007 «slechts» circa 43 000 navorderingsaanslagen inkomstenbelasting en 7 000 navorderingsaanslagen vennootschapsbelasting zijn opgelegd. De huidige navorderingsregeling is niet geheel evenwichtig. Hoewel
een voorspoedige aanslagregeling in het bijzonder het belang van belastingplichtigen dient, blijven fouten als gevolg daarvan volledig voor rekening van de Belastingdienst, dus voor de samenleving. Het kabinet kiest er
derhalve bewust voor om het financiële gewin van een individuele belastingplichtige bij een fout niet af te wentelen op de gehele samenleving,
maar om die fout te herstellen bij die individuele belastingplichtige zelf, in
die gevallen dat – en dan juist omdat – het die belastingplichtige al redelijkerwijs kenbaar was dat hij ten onrechte een voordeel genoot. Alleen in
die gevallen mag de belastingplichtige er niet op vertrouwen dat met het
vaststellen van de definitieve aanslag de belastingschuld definitief vaststaat. Het kabinet wijst erop dat de navorderingstermijn alleen in deze
gevallen, dus in afwijking van de reeds bestaande navorderingsbevoegdheid, beperkt is tot twee jaar na het vaststellen van de onjuiste
belastingaanslag. Daarmee wordt zelfs aan de belastingplichtige voor wie
duidelijk is dat de belastingaanslag niet deugt na betrekkelijk korte tijd
rechtszekerheid geboden.
De heer Omtzigt vraagt verder of de termijn van de bewaarplicht gezien
de navorderingstermijn niet verlengd moet worden. Anders dan de heer
Omtzigt veronderstelt bedraagt de bewaartermijn zeven jaar, terwijl de
navorderingstermijn bij fouten twee jaar bedraagt. De navorderingstermijn kan dus niet langer zijn dan de bewaartermijn. Het kabinet ziet
derhalve geen noodzaak om de bewaartermijn te verlengen.
De heer Remkes vraagt zich af of het voorstel tot aanpassing van de
navorderingsbevoegdheid de deur niet te ver openzet voor de inspecteur,
waardoor een onjuist signaal zou worden afgegeven. Het kabinet is het
daarmee niet eens. Gelet op de cijfers vindt navordering betrekkelijk
weinig plaats, hetgeen ook zo zal blijven na de voorgestelde aanpassing
van de navorderingsbevoegdheid, alleen al omdat navordering altijd een
handmatig proces is. Het streven van de Belastingdienst naar een verbetering van de informatieverwerkingsprocessen houdt daarnaast niet op bij
de voorgestelde aanpassing. Overigens is het onjuist om te veronderstellen dat de Belastingdienst altijd zou kunnen navorderen. Het kabinet
heeft meerdere alternatieven overwogen om de navorderingsbevoegd-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

57

heid evenwichtig te maken, en uiteindelijk gekozen voor het alternatief dat
belastingplichtigen de meeste rechtszekerheid biedt. Het vereiste dat de
onjuistheid van de aanslag kenbaar moet zijn, sluit bijvoorbeeld uit dat
kan worden nagevorderd als de belastingaanslag overeenstemt met de
aangifte, mits de belastingplichtige in de aangifte zelf geen fout heeft
gemaakt en hij niet te kwader trouw is. Navordering op grond van de
voorgestelde regeling komt dus ook niet aan de orde bij pleitbare standpunten. Indien de inspecteur bij de aanslagregeling ten onrechte de
aangifte volgt, in welke aangifte uitdrukkelijk een pleitbaar standpunt is
ingenomen, is het de belastingplichtige namelijk niet kenbaar dat de
belastingaanslag onjuist is vastgesteld. Het uitsluiten van de mogelijkheid
van navordering bij pleitbare standpunten is dus geen nadere begrenzing,
maar een begrenzing die al in het kenbaarheidsvereiste ligt besloten. Het
expliciet opnemen dat navordering niet mogelijk is bij pleitbare standpunten is dan ook overbodig. Het kabinet benadrukt nogmaals dat niet
snel sprake is van een pleitbaar standpunt. Vereist is immers dat verschillend wordt gedacht over de toepassing van het recht of de feiten, dan wel
de kwalificatie daarvan, waarbij beide visies verdedigbaar zijn. Voorbeelden van een pleitbaar standpunt in de jurisprudentie zijn dan ook
schaars.
De heer Bashir geeft aan het gebruik van ICT door de Belastingdienst niet
ter discussie te stellen, maar wel vragen te hebben over diens werkwijze
bij massale processen. Het is nadrukkelijk niet de bedoeling fouten in het
massale proces, zoals de heer Bashir stelt, op het bordje van de belastingplichtige te leggen. Met de voorgestelde regeling wordt voorkomen dat
belastingplichtigen ten koste van andere belastingplichtigen een voor hen
kenbaar voordeel in de schoot geworpen krijgen zonder dat dit hersteld
kan worden.
De heer Bashir vraagt verder naar de controleprocessen van de Belastingdienst. De aanslagen worden jaarlijks vooraf steekproefsgewijs getest
(outputcontrole op inhoud). Controle op individueel niveau van de
aanslagen voor verzending vindt niet plaats. Dit laatste is inherent aan de
massaliteit van het proces en de complexiteit van het systeem.
Het kabinet meent voorts dat het – anders dan de heer Bashir voorstelt –
niet nodig is om op het aanslagbiljet de waarschuwing af te drukken dat
navordering mogelijk is indien de belastingaanslag afwijkt van de
aangifte. Indien de afwijking tussen de belastingaanslag in belangrijke
mate afwijkt van de aangifte, moet het de belastingplichtige duidelijk zijn
dat de vastgestelde belastingschuld niet juist is. Erop wijzen dat die vastgestelde belastingschuld gecorrigeerd kan worden is dan overbodig en
kan ook aanleiding geven tot onduidelijkheden en vragen. De belastingplichtige kan dit reeds aanstonds begrijpen en daarmee rekening houden.
Schriftelijke melding betalingsonmacht
De heer Omtzigt vraagt om uniforme en duidelijke regels die aangeven tot
welk moment een rechtsgeldige melding betalingsonmacht kan worden
gedaan. Ik ben voornemens voor dit doel in de Leidraad Invordering 2008
enkele aanvullende regels op te nemen voor de uitvoeringspraktijk.
Daarbij zal ingegaan worden op de volgende punten:
– het exacte tijdstip waarop een schriftelijke melding bij de ontvanger
moet zijn gedaan;
– de reactietermijn die geldt voor het verzoek van de ontvanger om
nadere informatie te verstrekken over de omstandigheden die aan de
betalingsonmacht ten grondslag liggen;
– de gevolgen van de nieuwe schriftelijkheideis voor de melding

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

58

betalingsonmacht voor bijvoorbeeld verzoeken om uitstel van betaling
waaruit de ontvanger de toestand van betalingsonmacht kan afleiden.
De melding kan op papier worden gedaan of digitaal op een voorgestructureerd webformulier in het persoonlijk domein voor bedrijven.
Verruiming openbaarheid WOZ-waarde
De heer Remkes vraagt in het kader van de verruimde openbaarheid van
de WOZ-waarde of het voorstel niet te onbepaald is en vraagt of in de
wettekst, voor het gebruik van de WOZ-waarde door derden, niet de doelbinding van bestrijding vastgoedfraude moet worden geregeld. Dit is
mogelijk, maar is niet per se noodzakelijk. In het kader van de invoering
van de basisregistratie waarde onroerende zaken is in algemene zin over
de voorwaarden voor gebruik buiten de overheid, kort gezegd, het
volgende opgemerkt. De punten met betrekking tot de privacy, zoals de
doelbinding, verdienen bijzondere aandacht en daarnaast is er een wettelijke basis en advies van het College bescherming persoonsgegevens
nodig.1 Hieraan is voldaan. Als in de toekomst een ander maatschappelijk
belang noopt tot verstrekking van het waardegegeven aan andere derden
is hier door een wijziging van het Uitvoeringsbesluit kostenverrekening en
gegevensuitwisseling Wet waardering onroerende zaken, uiteraard na
advisering door het College bescherming persoonsgegevens, invulling
aan te geven zonder dat wetswijziging nodig is. Daarom geef ik er de
voorkeur aan de concrete doelbinding te regelen in de algemene maatregel van bestuur in plaats van in de wettekst.
Wetsvoorstel afschaffing vliegbelasting
De heer Van der Vlies vraagt of met de afschaffing van de vliegbelasting
dit hoofdstuk weer gesloten is. Het kabinet gaat daar inderdaad van uit.
Op Europees niveau zal de luchtvaart echter vanaf 2012 in het ETS worden
betrokken. Via die weg zal toch weer een deel van de maatschappelijke
kosten van het vliegen in de ticketprijs worden doorberekend.
De heer Remkes is benieuwd naar de uitvoering van de motie Cramer
over de rapportage aan de Kamer over de kostenmaatregelen van
Schiphol zelf.2 Helaas is verzending vóór het wetgevingsoverleg niet
gelukt, maar de minister van Verkeer en Waterstaat zal deze brief één
dezer dagen aan de Kamer toesturen.
De heer Bashir vraagt of de emissiehandel dezelfde beperking van de
uitstoot zal opleveren als de vliegbelasting. Zoals ook aangegeven in de
nota naar aanleiding van het verslag gaat het kabinet er van uit dat het
betrekken van de luchtvaart in de Europese emissiehandel directer en op
veel grotere schaal kan ingrijpen in de CO2-uitstoot door de luchtvaart dan
een nationale vliegbelasting. De precieze effecten van het ETS hangen
daarbij ook af van de totale omvang van de CO2-rechten en de mede
daaruit voortvloeiende prijs van die rechten. Binnen het systeem van
emissiehandel kunnen de reducties overigens ook elders (buiten de
sector) worden gerealiseerd.
Fiscale vereenvoudigingswet 2010
Werkkostenregeling
Algemeen
1

Vergelijk Kamerstukken II 2007/08, 31 085,
nr. 8, blz. 9.
2
Kamerstukken II 2008/09, 31 301, nr. 39.

De heren Omtzigt, Remkes, Van Dijck en Bashir vragen of er overleg
geweest is met betrokkenen over de werkkostenregeling. Dat is zeker het
geval. Dat overleg heeft onder meer geresulteerd in de gerichte vrijstel-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

59

lingen voor de belangrijkste zakelijke kosten. Het gevarieerde gebruik van
kostencategorieën, zoals het EIM beschrijft in zijn rapport, is met
VNO-NCW en MKB Nederland (verder: VNO) uitgebreid besproken, en
wordt breed erkend en herkend. Vereenvoudiging is niet zonder pijn te
verenigen met een dergelijk gevarieerd gebruik van de vergoedingen en
verstrekkingen met de onvermijdelijk uitschieters naar boven en naar
beneden.
In een eerste reactie op de werkkostenregeling vreesde VNO dat dit kon
leiden tot een financiële lastenverzwaring van € 1 miljard. De heer
Omtzigt vraagt hoe het daar mee staat. Deze schatting is achterhaald. In
het overleg met VNO over de werkkostenregeling is gesproken over de
door VNO gemaakte berekeningen en is dit bedrag teruggebracht tot een
door VNO becijferde mogelijke lastenverzwaring van ongeveer € 350
miljoen. Het verschil van dit bedrag met de door het kabinet gestelde
lastenneutraliteit is verklaarbaar vanuit een verschil in verwachtingen
vanwege de snelle invoering van het nieuwe regime omtrent de omzetting
van belast loon in onbelaste vergoedingen door werkgevers die onder het
forfait zitten en aanpassingen door werkgevers die boven het forfait zitten.
Het voorgestelde keuzeregime speelt hierop in. Bedrijven waarvoor de
nieuwe werkkostenregeling een lastenstijging zou kunnen betekenen, en
die kiezen voor het oude regime, krijgen niet te maken met een lastenverzwaring. Het nu voorgestelde overgangsregime geeft werkgevers enerzijds ruim de tijd in te groeien naar een eenvoudige, weinig gedetailleerde
regeling met veel vrijheid voor eigen invulling. Anderzijds kan de
evaluatie licht werpen op het gebruik van de werkkostenregeling in de
praktijk en zal ik daarbij ook het punt van de lastenneutraliteit voldoende
betrekken.
De heer Cramer vraagt wat de gevolgen van de werkkostenregeling zijn
voor de thans veel toegepaste mogelijkheid om belast loon om te zetten
in een onbelaste vergoeding of verstrekking voor bijvoorbeeld de fiets, de
computer of apparatuur van de zaak. Dergelijke omzettingen, ook wel
bekend als het cafetaria-systeem, blijven mogelijk. Sterker nog, de werkkostenregeling biedt een veel grotere vrijheid om afspraken te maken. Als
voorbeeld kan de fiets voor woon-werkverkeer gelden. In veel CAO’s is de
mogelijkheid opgenomen loon in te leveren voor een fiets, zij het met de
geldende (ingewikkelde) normeringen en beperkingen. Een soortgelijke
cafetariabepaling, maar uitgebreid ten behoeve van fietsen met hulpmotor, behoort onder de werkkostenregeling onverminderd tot de mogelijkheden, alleen zijn de beperkende voorwaarden vervallen. Een verdere
toelichting op dit punt is opgenomen in de beantwoording van het
verzoek om een gerichte vrijstelling voor de fiets.
De heren Omtzigt en Remkes vragen naar de evaluatie. Om een redelijk
beeld te kunnen krijgen van het gebruik van de werkkostenregeling in de
praktijk ligt het voor de hand om de gegevens van ten minste twee volle
kalenderjaren te onderzoeken. Daaruit kan blijken of de hoogte van het
forfait bijstelling behoeft. De heer Cramer vraagt daarnaar. De hoogte van
het forfait is naar de huidige inzichten vastgesteld. Voorafgaand aan het
jaar van structurele invoering (2014) wordt het gebruik van de werkkostenregeling geëvalueerd. Hierbij zal ook de lastenneutraliteit worden getoetst.
De heer Tang vraagt naar de functie van gerichte vrijstellingen binnen de
werkkostenregeling in relatie tot het forfait. De qua omvang belangrijkste
vergoedingen en verstrekkingen waarvan het zakelijk karakter vaststaat,
zijn gericht vrijgesteld en blijven dus onverkort in stand. Daarnaast kan
een werkgever vanuit het algemene forfait vergoedingen en verstrekkingen doen, waarvan de hoogte vastgesteld is op basis van hetgeen
thans gebruikelijk is. Daaronder vallen ook verstrekkingen rond de werk-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

60

plek. Dergelijke verstrekkingen, voor zover er sprake is van een zakelijk
karakter, zijn op nihil gewaardeerd en nemen dus de facto geen ruimte in
het forfait. Voor zover er bij dergelijke verstrekkingen sprake is van een
beloningselement wordt de waarde daarvan bepaald door de besparingswaarde (zoals bij de verstrekking van een gratis maaltijd in de kantine).
Per saldo omvat het forfait, naast de voorzieningen rond de werkplek,
twee categorieën zonder nadere normeringen en beperkingen, te weten
zakelijke vergoedingen en verstrekkingen, waarvan het gebruik door werkgevers beperkt is gebleken, zoals internet thuis en kosten voor persoonsbeveiliging waarnaar de heer Omzigt vraagt, en vergoedingen en verstrekkingen met een beloningsvoordeel (zoals het kerstpakket).
De hoogte van het forfait – de heer Van Dijck vraagt hiernaar – is vastgesteld op basis van het onderzoek van het EIM. Het is voor het eerst dat een
dergelijk breed beeld beschikbaar is van hetgeen werkgevers onbelast
vergoeden en verstrekken. Ruimte om het forfait te verhogen, zoals de
heer Bashir vraagt, is niet mogelijk vanwege het ontbreken van budgettaire dekking en ook niet nodig gelet op de gerichte vrijstelling en nihilwaardering. De omvang van de kostencategorieën die gericht vrijgesteld
worden en de omvang van de resterende vergoedingen en verstrekkingen
(de restcategorie) is bepaald op basis van hetgeen werkgevers thans
volgens het EIM onbelast vergoeden en verstrekken. Onderlinge verschuivingen leiden tot wijzigingen in de hoogte van het forfait. Het voorgestelde percentage vormt de uitkomst van een afweging tussen het streven
naar vereenvoudiging en voorkomen van aftopping van zakelijke kosten.
Uit de evaluatie kan blijken of de hoogte van het forfait juist is vastgesteld.
De gerichte vrijstellingen zijn bedoeld om omvangrijke zakelijke kostenvergoedingen niet af te toppen. Stimuleringsmaatregelen, hoe sympathiek
ook, betekenen, gelet op de voorgestelde systematiek een uitbreiding van
de gerichte vrijstellingen, hetgeen bij budgetneutraliteit leidt tot een lager
forfait, waarbij dit evenwicht onder druk kan komen te staan. Aan
stimuleringsmaatregelen zijn overigens ook administratieve lasten
verbonden.
Fiets
De heer Tang vraagt zich af of, gelet op de systematiek van de werkkostenregeling, het kabinet een extra prikkel voor het gebruik van de fiets kan
geven. Mevrouw Sap en de heren Omtzigt en Cramer vragen naar mogelijkheden om de fietsregeling te continueren. Laat ik beginnen met de
opmerking dat de huidige fietsregeling niet het gebruik, maar vooral de
aanschaf van een fiets bevordert. Dat doel lijkt bereikt, nu er meer fietsen
in Nederland zijn dan inwoners. In de tweede brief over fiscale vergroening1 is reeds geduid dat er getwijfeld kan worden aan de toename van
het gebruik als effect van deze stimuleringsmaatregel. Kwaliteit en snelheid van de fietsroute en het weer tellen bijvoorbeeld zwaarder mee in de
afweging dan de fiscale faciliteit.
Voorts wil ik nog eens benadrukken dat de werkkostenregeling niet, zoals
wordt gevreesd, nadelig uitpakt maar juist ook meer voordelen biedt voor
aanschaf en gebruik van de fiets. De voor werkgevers en werknemers
ingewikkelde, en voor de Belastingdienst moeilijk te controleren, eisen
omtrent aanschaf en gebruik van de fiets voor woon-werkverkeer, komen
allemaal te vervallen. Daarmee krijgt de werkgever de mogelijkheid
bijvoorbeeld ook verstokte autorijders te verleiden een dag in de week
met de fiets te gaan.

1

Kamerstukken II 2008/09, 31 492, nr. 11.

De werkkostenregeling biedt werkgevers meer vrijheid dan nu om in het
kader van mobiliteit fiscaal gefacilieerde maatregelen te nemen of maatregelen die de gezondheid bevorderen. Zo maakt de werkkostenregeling het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

61

net als onder het huidige systeem mogelijk om een vergoeding voor een
fiets te geven, een fiets te verstrekken of bedrijfsfitness aan te bieden.
Voor de fiets geldt daarbij momenteel een maximaal bedrag van € 749,
een apart bedrag voor accessoires van € 82, de eis dat op minimaal 50%
van de woon-werkverkeerdagen wordt gefietst en er de voorgaande twee
jaar geen fiets is vergoed of verstrekt. De handhaafbaarheid van deze
eisen is niet eenvoudig, noch voor werkgevers noch voor de Belastingdienst. De controle hierop vervalt. In plaats daarvan geeft de werkkostenregeling werkgevers de mogelijkheid bijvoorbeeld een duurdere fiets met
hulpmotor vergoeden of verstrekken, zonder aanvullende eisen. Werknemers en werkgevers kunnen veel flexibeler afspraken maken en zijn niet
langer gebonden aan de huidige restricties.
19 cent per onbelaste kilometer
Werkgevers kunnen net als nu het werkelijke gebruik van de fiets direct
bevorderen door hun werknemers 19 eurocent per fietskilometer onbelast
(gerichte vrijstelling) te verstrekken, ook voor woon-werkkilometers. Deze
laatste regeling is juist wel een stimulans om veel te fietsen dus voor het
gebruik van de fiets. Een gerichte vrijstelling voor de fiets voor woonwerkverkeer, met de bestaande normeringen en beperkingen, brengt een
verlaging van de forfaitaire ruimte tot 1,3% van de fiscale loonsom met
zich. Een dergelijke verlaging verstoort het evenwicht tussen voor- en
nadelen van een forfaitaire benadering zonder de overtuiging dat er een
daadwerkelijke prikkel tot meer woon-werkverkeer per fiets vanuit gaat.
Tevens zal de administratieve lastenverlichting lager uitpakken.
Bedrijfsfitness
Voor de bedrijfsfitness vervallen, net als bij de fiets voor woonwerkverkeer, de aanvullende eisen zoals omtrent één bepaald aangewezen fitnesscentrum en de overeenkomst die de werkgever daarmee
moet hebben. Het staat werknemers en werkgevers bij invoering van de
werkkostenregeling geheel vrij om afspraken over fitness te maken. De
werknemer kan bijvoorbeeld het fitnesscentrum in zijn buurt kiezen in de
nieuwe situatie en is niet meer aangewezen op een beperkte selectie van
centra waar de werkgever een overeenkomst mee heeft. Juist vergoedingen met een beloningskarakter zoals een fietsregeling of een fitnessregeling passen onder het algemene forfait. Zoals eerder is toegelicht gaat
een (extra) gerichte vrijstelling ten koste van de hoogte van het forfait.
Voordeel hypothecaire leningen

1

Besluit van 20 februari 2009, CPP
2009–078M, Stcrt 2009, 48.

In mijn brief van 29 oktober heb ik ter verduidelijking geschreven dat het
rentevoordeel van hypothecaire leningen van het forfait is uitgezonderd.
Dit heeft echter tot meer vragen geleid, onder meer van de heren Omtzigt,
Van Dijck en Cramer. Personeelsleningen met een lage rente of renteloze
personeelsleningen vormen een voordeel voor de werknemer. Het
verschil tussen de marktrente (waarde economisch verkeer) van gelijke
producten onder gelijke condities voor derden en de bijdrage van de
werknemer kan als eindheffingsbestanddeel aangewezen worden en valt
daarmee in de forfaitaire ruimte. Voor hypothecaire leningen waarvan de
rente aftrekbaar is op grond van de artikelen 3 120 tot en met 3 123 van de
Wet inkomstenbelasting 2001 – kortheidshalve box-1 leningen genoemd –
is thans goedgekeurd dat bijtelling van het voordeel achterwege mag
blijven.1 Dit is logisch aangezien men anders eerst een belast loonvoordeel zou moeten bepalen dat later weer via de inkomstenbelasting in
aftrek mag worden gebracht. Op het punt van box-1 leningen blijft deze
goedkeuring van toepassing en valt het voordeel niet in de forfaitaire
ruimte. Voor leningen waarvan de rente niet aftrekbaar is van de inkom-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

62

stenbelasting geldt deze goedkeuring niet. De heer Van Dijck wijst op
leningen van directeuren-grootaandeelhouders voor bestedingen in de
consumptieve sfeer. De rente van dergelijke leningen is niet aftrekbaar.
Het voordeel kan wel als eindheffingsbestanddeel aangewezen worden en
past daarmee in de forfaitaire ruimte. Voor de korting op verzekeringsproducten voor personeel van verzekeraars geldt hetzelfde als voor alle
producten uit het bedrijf van de werkgever. Het verschil tussen hetgeen
een werknemer betaalt en hetgeen een derde onder gelijke condities
betaalt vormt een voordeel dat de werkgever als eindheffingsbestanddeel
kan aanwijzen. Deze vallen in dat geval in de forfaitaire ruimte.
Vergoedingen aan seizoenarbeiders
De heer Omtzigt geeft aan dat bij LTO Nederland aangesloten werkgevers
gebruik maken van (al dan niet buitenlandse) arbeidskrachten, voor wie
de werkgever tijdelijke huisvestingskosten maakt. In de land- en de tuinbouw, maar ook in tal van andere branches, komt het voor dat werkgevers
gebruik maken van werknemers die niet dagelijks naar huis terugkeren.
Dit kunnen werknemers uit andere landen zijn, maar ook de werknemer
die in Groningen woont en in Limburg zijn werkzaamheden verricht. Tijdelijke huisvestingskosten in het kader van dienstreizen zijn vrijgesteld als
gerichte vrijstelling. Bij werknemers uit andere landen is geen sprake van
dienstreizen maar van een persoonlijke keuze om niet vanuit de eigen
woning gedurende enige tijd elders werkzaamheden te verrichten. Ingeval
van huisvesting op de werkplek wordt op grond van een delegatiebepaling het voordeel tot een lagere bedrag dan de waarde in het economische verkeer vastgesteld. Thans geldt een dergelijke, lagere waardering
bijvoorbeeld voor huisvesting op boorplatforms. Ingeval van huisvesting
niet op de werkplek wordt de waarde in het economische verkeer als
voordeel aangemerkt. Vergoedingen en verstrekkingen ter zake van het
genot van huisvesting kunnen als eindheffingsbestanddeel aangewezen
worden. Deze vallen in dat geval in de forfaitaire ruimte. De werkgever
kan er ook voor kiezen deze tot het loon te rekenen.
Salderen
De heer Cramer vraagt of het binnen de werkkostenregeling is toegestaan
om het bedrag van de elektrische fiets uit te smeren over meerdere jaren,
om zo binnen de forfaitaire ruimte, uitgedrukt per werknemer, te blijven.
Hoewel het idee sympathiek is om in een bepaald jaar gebruik te kunnen
maken van ruimte van een ander jaar, past het niet binnen de werking van
de werkkostenregeling. Als hoofdregel geldt dat de forfaitaire ruimte
gerelateerd is aan de fiscale loonsom op bedrijfsniveau per tijdvak, en niet
per werknemer. Zo kunnen verschillen in kostenpatroon tussen werknemers binnen een bedrijf opgevangen worden. Er wordt dus al gesaldeerd
op bedrijfsniveau. Ook is het toegestaan binnen het kalenderjaar
verschillen met elkaar te salderen. Verdergaande saldering is uit oogpunt
van administratieve lasten ongewenst.
Koppeling forfait aan loonsom
De heer Bashir vermoedt dat vooral werknemers met hogere inkomens
profiteren van een forfait dat gekoppeld is aan de loonsom. Deze
conclusie zou ik niet zo willen trekken. Bedrijven met een relatief gemiddeld hoge inkomens hebben in absolute zin meer forfaitaire ruimte dan
bedrijven met een relatief gemiddeld lage inkomens. De mogelijkheid om
op bedrijfsniveau te salderen en het ontbreken van de zakelijkheidstoets
stelt een werkgever in staat thans belast loon om te zetten in onbelast
loon, ongeacht de hoogte van het inkomen van de werknemer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

63

Administratieve lasten
De heer Van der Vlies heeft gevraagd waaruit de administratieve lastenverlichting bestaat. De werkkostenregeling brengt een aanzienlijke
administratieve lastenverlichting met zich doordat werkgevers niet meer
vergoedingen en verstrekkingen op werknemersniveau in de loonadministratie hoeven vast te leggen. Daarmee vervallen een groot aantal handelingen die de inhoudingsplichtige of door hem in te huren intermediairs
thans verrichten. De invoering van de werkkostenregeling roept uiteraard
weer (nieuwe) administratie lasten op in de vorm van de door de heer Van
der Vlies genoemde toets aan de grens van het forfait. Per saldo resteert
een administratieve lastenverlichting – dus zonder overgangsregeling met
keuzeregime – van € 123,9 miljoen in de structurele situatie.
De heer Omtzigt vraagt zich af of de overgangsregeling leidt tot dubbele
systemen. Dat is bij de Belastingdienst zeker het geval, bij werkgevers dat
niet, afhankelijk van hun keuze. De te realiseren besparing op de
uitvoeringskosten van de Belastingdienst zullen drie jaar opschuiven
zodat deze pas na 2014 structureel binnengehaald zullen worden. In de
eerste drie jaar zal zelfs meer werk moeten worden verzet, vooral voor
communicatie. Het voorleggen van de nota van wijziging aan Actal is
gelet op het overgangskarakter van het keuzeregime niet overwogen
omdat de structurele administratieve lastenreductie in stand blijft.
Vereenvoudiging inkomstenbelasting
De heer Van der Vlies heeft met betrekking tot de vooringevulde aangifte
gevraagd naar het tijdpad van de machtiging voor intermediairs. De
vooringevulde aangifte (VIA) is nog niet beschikbaar voor degenen die
hun aangifte door een ander in laten vullen (intermediair, maatschappelijke hulpverlener, familie, vrienden en bekenden). Dat heeft te maken met
de beveiliging van de voor in te vullen gegevens. In het project Gemeenschappelijke Machtigingsvoorziening (GMV, inmiddels hernoemd tot
«DigiD machtigen») wordt gewerkt aan overheidsbrede machtigingsvoorzieningen waardoor ook de verschillende categorieën gemachtigden
in de toekomst gebruik kunnen gaan maken van VIA-gegevens. Er is voor
gekozen om de te realiseren voorzieningen eerst in een pilot te beproeven
voordat tot brede beschikbaarstelling wordt overgegaan. Met een aantal
intermediairs en softwareleveranciers heeft overleg plaatsgevonden over
de pilot voor intermediairs. Volgens de huidige planning komt de voorziening voor intermediairs, na een pilotperiode, op 1 juli 2010 beschikbaar.
Vereenvoudiging eigenwoningregeling
De heer Omtzigt stelt een vraag over de afschaffing van de goedkoperwonenregeling. Hij vraagt of een uitzondering kan worden gemaakt voor
mensen die goedkoper zijn gaan wonen, maar hun oude woning nog niet
hebben verkocht en niet meer onder de goedkoperwonenregeling zouden
vallen. De heer Remkes sluit zich aan bij deze vraag. Hij wijst erop dat
mensen in deze situatie kunnen verkeren door een gewijzigde inkomenssituatie en vraagt zich af of bij deze vereenvoudigingsmaatregel wel wordt
voldaan aan de randvoorwaarde van rechtvaardigheid. De heer Van Dijck
vraagt of een overgangsregeling wordt getroffen in verband met de
afschaffing van de goedkoperwonenregeling. De groep belastingplichtigen die door het afschaffen van de goedkoperwonenregeling getroffen
wordt, is beperkt. Vanaf de datum van bekendmaking van de voorstellen
(Prinsjesdag) worden de belastingplichtigen immers geacht bekend te zijn
met de nieuwe maatregel en kunnen zij hierop anticiperen. Het betreft
alleen de groep belastingplichtigen die (vlak) vóór Prinsjesdag een nieuwe
woning hebben gekocht en hun oude woning niet voor 1 januari 2010
hebben verkocht of hun oude woning hebben verkocht (vlak) voor Prins-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

64

jesdag en voor 1 januari 2010 nog geen nieuwe woning hebben gekocht.
Ik verwacht dat er voor deze beperkte groep geen bijzondere problemen
zullen ontstaan. Mochten er desondanks voor deze beperkte groep belastingplichtigen in de praktijk toch onbillijkheden van overwegende aard
blijken, dan zal ik opnieuw bezien of het wenselijk is hiervoor een tegemoetkoming te verlenen.
De heer Omtzigt vraagt naar de achtergrond van de verkorting van de
verjaringstermijn eigenwoningreserve van 5 naar 3 jaar en waarom een
verjaringstermijn van 5 jaar niet gehandhaafd kan blijven. De huidige
vijfjaarstermijn houdt in dat de eigenwoningreserve tot 5 jaar na verkoop
van de woning fiscaal relevant blijft. Zowel de burger als de Belastingdienst moeten 5 jaar lang rekening houden met de stand van de eigenwoningreserve. De termijn van 5 jaar is met name van belang bij toepassing van de goedkoperwonenregeling, omdat in die gevallen een deel van
de oorspronkelijke eigenwoningreserve blijft bestaan die niet direct hoeft
te worden ingezet. Dat komt pas aan de orde bij bijvoorbeeld een verbouwing. Nu wordt voorgesteld de goedkoperwonenregeling te laten
vervallen, ligt het voor de hand om te volstaan met een kortere verjaringstermijn eigenwoningreserve. De voorgestelde verjaringstermijn eigenwoningreserve van 3 jaar is dan met name nog van belang ingeval van
tijdelijke huur voor de aankoop van een nieuwe woning. Het verkorten van
de verjaringstermijn vermindert de administratieve lasten voor de burger
en de uitvoeringskosten van de Belastingdienst.
De heer Remkes vraagt naar de legitimering voor de wijziging van de
fiscale behandeling van de eigen woning. Het vereenvoudigen van de
bijleenregeling is een uitdrukkelijk verzoek van de Tweede Kamer. Het
kabinet heeft drie maatregelen voorgesteld ter vereenvoudiging van de
bijleenregeling zonder dat afbreuk wordt gedaan aan doel en strekking
van de regeling. Dit betreft afschaffing van de goedkoperwonenregeling,
het uitbreiden van de renteaftrek over meegefinancierde kosten ter verkrijging van de hypotheek en het verkorten van de verjaringstermijn eigenwoningreserve van 5 naar 3 jaar. Het grootste deel van de budgettaire
opbrengst van het afschaffen van de goedkoperwonenregeling wordt
ingezet binnen de eigenwoningsfeer.
De heer Bashir heeft gevraagd of starters er op achteruitgaan door de
wijzigingen in de bijleenregeling. Hierop kan ik antwoorden dat geen van
de voorgestelde maatregelen met betrekking tot de bijleenregeling enige
invloed heeft op de fiscale positie van starters op de woningmarkt, noch
positief, noch negatief. Er is ook geen aanleiding, zoals werd gevraagd,
om de bijleenregeling af te schaffen.
Ter toelichting kan ik hier, mede op verzoek van de heer Omtzigt, het
volgende bij opmerken. Ik vermoed dat de heer Bashir met zijn vragen
niet doelde op de bijleenregeling in zijn totaliteit, maar op de maatregel
met betrekking tot de afsluitkosten ter verkrijging van de hypotheek. Deze
kosten zijn aftrekbaar, maar op dit moment kunnen alleen starters deze
kosten, met renteaftrek, meefinancieren. Hoewel dit onderscheid tussen
starters en doorstromers fiscaal technisch duidelijk is, leidt het bestaan
van deze verschillende regimes bij veel mensen tot verwarring. Daarom
heeft het kabinet er in het kader van de vereenvoudiging van de regelgeving voor gekozen het onderscheid weg te nemen tussen starters en doorstromers. Dit is gebeurd door in beide gevallen renteaftrek over meegefinancierde afsluitkosten ter verkrijging van een geldlening mogelijk te
maken. Dit kan van belang zijn voor de aankoop van woningen door starters en doorstromers. Er is niet voor gekozen de aftrek van financieringskosten te beperken omdat deze aftrek zowel voor de aankoop van
woningen door starters als door doorstromers van belang kan zijn. Ik wil

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

65

nog eens benadrukken dat starters er door deze maatregel dus niet op
achteruitgaan.
Vereenvoudiging box 3
De heer van der Vlies vraagt wat het bedrag van het rendement in box 3
wordt. Er is een aantal elementen te onderscheiden. Ten eerste heeft het
forfaitaire rendement van 4% betrekking op het totale box 3 vermogen,
zodat niet alleen gekeken moet worden naar het rendement op een risicoloze spaarrekening. Verdeeld naar componenten van het box 3 vermogen
heeft vrijwel iedereen spaaren of bankrekeningen. Verdeeld naar
inkomensgroepen neemt het bezit van aandelen, beleggingsfondsen en
obligaties toe met het inkomen. Op lange termijn ligt het rendement van
vermogensbestanddelen hoger naarmate het risico dat de houder ermee
loopt. Aandelen hebben dus een hoger rendement dan staatsleningen en
het rendement op obligaties is hoger dan het rendement op spaarrekeningen. Het rendement op aandelen fluctueert sterk, maar met uitzondering van de laatste twee jaar ligt het 10 jaars gemiddelde voordurend
boven de 4% (gemeten aan de gemiddelde groei van de AEX-index). De
rente op tienjaars staatsleningen schommelde de laatste 10 jaar rond het
forfaitair rendement. Ten tweede moet opgemerkt worden dat ruim 80%
van de huishoudens geen vermogensrendementsheffing betaalt. Vooral
bij deze groep zal de spaarrekening een relatief groot deel van het
vermogen betreffen. Ten derde is er sprake van een Benthamse
progressie. Door de vrijstelling van het eerste deel van het vermogen,
betaalt niemand effectief de volledige 1,2% (30% belasting op 4% forfaitair
rendement) van het Box 3 vermogen. Het blijkt dat 4% van de huishoudens meer dan effectief 1% belasting op het Box 3 vermogen. Mede
gezien het voorgaande zal het forfaitaire rendement van box 3 4% blijven.
De heer Omtzigt vraagt waarom niet is gekozen voor 1 juli als peildatum
voor box 3. De heer Remkes vraagt of 31 december niet kan als peildatum.
Het nadeel van de keuze voor 1 juli en zeker 31 december als peildatum is,
behalve het renseigneringsprobleem, dat het fictieve rendement mede
wordt bepaald over het vermogen dat in het belastingjaar is verkregen.
Vermogensmutaties tot en met juni (bij peildatum 1 juli) respectievelijk tot
en met december (bij peildatum 31 december) tellen voor het hele
belastingjaar mee. In die zin sluit 1 januari als peildatum beter aan bij de
vermogensrendementsheffing, zijnde een onderdeel van de inkomstenbelasting. Er wordt alleen fictief rendement berekend over het vermogen dat
op 1 januari aanwezig is en waarover het gehele jaar rendement (inkomsten) behaald kan worden.
Met betrekking tot 1 juli als peildatum valt nog het volgende op te merken.
Bijna alle administratieplichtigen die gegevens moeten renseigneren,
zoals banken en verzekeraars, geven in een jaaroverzicht de waarden per
1 januari en/of 31 december door aan hun klanten en administratieplichtigen hebben hun administratie hierop volledig ingericht. Het hanteren
van 1 juli als peildatum zou betekenen dat er ten behoeve van de belastingheffing een extra waardevaststellingsmoment moet plaatsvinden. De
meeste klanten zullen immers nog steeds per 31 december een jaaroverzicht willen ontvangen. Dit zou een aanzienlijke lastenverzwaring betekenen voor onder andere banken en verzekeraars en is alleen al vanuit dat
oogpunt onwenselijk. Ten slotte zal bij 1 juli als peildatum ook de
WOZ-waarde, waarvoor de peildatum 1 januari is, niet meer aansluiten.
De heer Remkes vraagt zich af of – uitgaande van 31 december als peildatum – met banken en verzekeringsmaatschappijen geen afspraken
kunnen worden gemaakt om de gegevens voor april rond te hebben. De
aangiften inkomstenbelasting worden in januari/februari verstuurd en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

66

moeten vóór 1 april worden ingeleverd. Dit vereist dat de VIA-gegevens
op 1 maart voor belastingplichtigen klaar staan. Belastingplichtigen
moeten immers gelegenheid hebben de VIA-gegevens te controleren. In
de periode van twee maanden die dan resteert moeten de relevante gegevens door derden worden gerenseigneerd en moet de Belastingdienst
deze gegevens bewerken om ze klaar te zetten voor de belastingplichtige.
Hierbij moet bedacht worden dat het om tientallen miljoenen gegevens
gaat. De periode van twee maanden blijkt te kort te zijn.
De heer Remkes vraagt of het afzien van de indexatie van het heffingvrij
vermogen van box 3 wel logisch is in de context van belastingplichtigen
met kleine vermogens. Indien de indexatie wel zou worden doorgevoerd
zou het heffingvrij vermogen voor 2010 € 21 054 hebben bedragen. Dat is
€ 393 hoger dan het heffingvrij vermogen voor 2009 (€ 20 661). In belasting scheelt dit slechts 1,2% van € 393 = € 4. Voor partners geldt het
dubbele (€ 8). Het niet doorgaan van de indexatie heeft dus slechts een
beperkt effect. Ten slotte wordt opgemerkt dat het achterwege laten van
de indexatie in absolute zin dezelfde gevolgen heeft voor kleine vermogens in box 3 als voor grote vermogens in box 3.
Vereenvoudiging heffingskortingen
Meerdere leden hebben opmerkingen gemaakt over de doorwerkbonus. Ik
heb kennis genomen van de onvrede in de Kamer over de term «doorwerkbonus» als naam voor de geïntegreerde, huidige arbeidskorting en
doorwerkbonus. Met die integratie was niets anders bedoeld dan een
vereenvoudiging en geen inhoudelijke wijziging. Omdat het een beperkte
technische wijziging betreft, zal ik bij nota van wijziging het voorstel uit
het wetsvoorstel verwijderen. Te meer daar in het kader van de studiecommissie Belastingstelsel ook de vereenvoudiging van heffingskortingen
aan bod kan komen in een breder verband.
Stroomlijnen partnerbegrip
De heer Omtzigt vraagt om een beschouwing van de verschillen tussen
een zogenoemd samengesteld gezin, te weten twee ongehuwd samenwonenden met kinderen uit een eerdere relatie, en een traditioneel gezin,
bijvoorbeeld twee gehuwden met kinderen. Twee ongehuwd samenwonenden die geen kinderen van elkaar hebben (en ook geen samenlevingscontract, gezamenlijke eigen woning of pensioenregeling hebben) worden
onder het nieuwe partnerregime niet als partners aanmerkt. Dit heeft
gevolgen voor zowel inkomstenbelasting als de toeslagen. Voor de inkomstenbelasting zijn de partnerfaciliteiten niet langer van toepassing. Het
gaat hierbij om de vrije toerekening van inkomsten en vermogen, uitbetaling van de heffingskorting aan de minstverdienende partner, overdracht
van het heffingvrije vermogen in box 3 en samentelling van specifieke
zorgkosten en giften. Daartegenover staat dat de beperking van de inkomensafhankelijke combinatiekorting voor tot een van beide partners bij
samenwonenden die geen partner zijn niet van toepassing is. Voor de
toeslagen geldt het volgende. De huurtoeslag verandert niet, aangezien
medebewoners daar ook meetellen bij de vaststelling van de draagkracht.
Voor de overige toeslagen geldt dat twee ongehuwd samenwonenden die
geen partner zijn, elk afzonderlijk de toeslagen kunnen claimen. Daarbij
worden de inkomens niet samengeteld voor de vaststelling van de draagkracht. Dit zal veelal gunstig uitpakken voor de inkomensgerelateerde
toeslagen. Daartegenover staat dat voor de kinderopvangtoeslag het
toeslagpercentage voor twee samenwoners, niet zijnde partner, met elk
een eigen kind lager is omdat in de tabellen voor de kinderopvangtoeslag
voor een tweede en volgend kind een hoger percentage van de opvangkosten geldt. Al met al kan worden gesteld dat de gevolgen voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

67

inkomstenbelasting en de toeslagen van het al dan niet zijn van partner
afhangen van de specifieke gezinssituatie. De verwachting is overigens
dat in de door de heer Omtzigt beschreven casus van een samengesteld
gezin veelal een formele registratie zal worden geregeld die tot partnerschap leidt, hetzij met betrekking tot de kinderen, hetzij met betrekking tot
de kosten van de huishouding, hetzij met betrekking tot de mogelijkheid
van de niet-huis eigenaar om toch in het huis te blijven wonen. Er is dan
geen verschil meer met een «traditioneel» gezin.
De heer Remkes vraagt of er behoudens het voorinvullen van de aangifte
voor het nieuwe partnerbegrip wel voldoende motivering is. De heer
Remkes vraagt zich af of de burger dit als vereenvoudiging ziet. Voorts
zou de heer Remkes graag een overgangsregeling zien. Met het nieuwe
partnerbegrip wordt zeker niet alleen het voorinvullen van de aangifte
gediend. Belangrijk kenmerk van de nieuwe partnerregeling is dat er één
geharmoniseerd partnerbegrip wordt gerealiseerd, zowel binnen de fiscaliteit als voor de toeslagen. Dit schept duidelijkheid bij de burgers en
levert daarmee een administratieve lastenreductie op. Burgers worden
niet meer met een keuzeregeling geconfronteerd en lopen dus ook niet
zomaar onbedoeld partnerfaciliteiten mis doordat zij niet opteren voor
partnerschap: je bent in de nieuwe regeling partner of je bent het niet.
Daarnaast wordt de behandeling van gehuwden en ongehuwd samenwonenden meer op een lijn gebracht. Dan het punt van de overgangsregeling. Het kabinet is geen voorstander van de herintroductie van een
keuzeregime. De resultaten die we met het nieuwe partnerbegrip realiseren, te weten harmonisatie, objectieve toetsbaarheid en administratieve
lastenverlichting worden dan niet bereikt.
De heer Remkes vraagt naar de stand van zaken van het nieuwe
toeslagensysteem. Daarvoor verwijs ik u naar de brief die ik op
2 november 2009 naar de Kamer heb gezonden. Hierin heb ik aangegeven
dat het systeem is opgeleverd ten behoeve van integrale testen. De bevindingen die uit het testen voortkomen zullen vervolgens worden opgelost.
Zoals ik uw Kamer eerder heb toegezegd ben ik van mening dat het
nieuwe systeem extra moet worden getest. Tevens ben ik met de Algemene Rekenkamer van mening dat de implementatie beheerst moet
geschieden. Daarom heb ik besloten om – indachtig wat ik ook in het
algemeen overleg van 1 juli 2009 heb gezegd – het nieuwe systeem niet
eind 2009 via een «Big Bang» te implementeren, maar beheerst en gefaseerd. In de vijfde halfjaarsrapportage «Vereenvoudigingsoperatie Belastingdienst», die ik uw Kamer 1 december 2009 zal toezenden, zal ik u
verder informeren over de stand van zaken.
Notitie modernisering AWR
De heer Remkes heeft er begrip voor dat de modernisering AWR stapsgewijs wordt uitgewerkt en ingevoerd. Hij vraagt wat de ambitie is in de tijd,
wanneer het moderniseringstraject moet zijn afgerond. De beoogde
concrete vervolgstappen in 2010 zijn genoemd in de nota naar aanleiding
van het verslag en behelzen, kort gezegd, uitbreiding van de soepele
herziening voorlopige aanslagen inkomstenbelasting naar de
vennootschapsbelasting en uitbreiding van rechtsbescherming bij ambtshalve vermindering ook naar de vennootschapsbelasting. Voor de verdere
vervolgstappen is naar verwachting van belang de besluitvorming van het
kabinet op basis van de rapporten van de werkgroepen Brede heroverwegingen en de Studiecommissie Belastingstelsel over de gewenste omvang
en fasering van de te nemen maatregelen. Pas dan wordt naar verwachting ook duidelijk wat de ambitie in de tijd kan zijn voor een verdere
modernisering van de AWR.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

68

Overige onderwerpen
De heer Omtzigt stipt nog de uitvoering aan van de motie Omtzigt/
Weekers over een tegemoetkomende regeling voor historische vliegtuigen,1 en vraagt mij te overleggen met de betrokken partijen om een gezamenlijke oplossing te vinden. Ook de heer Remkes vraagt aandacht voor
dit punt. Sinds 2005 wordt voor alle binnenlandse vluchten accijns
betaald. Voor kerosine is daarbij een lager tarief vastgesteld dan het al
bestaande tarief voor lichte olie (benzine). Lichte olie wordt behalve voor
wegvoertuigen ook gebruikt voor de meeste kleinere moderne en historische vliegtuigtypes, en daarnaast ook voor bepaalde grotere historische
vliegtuigen. De voor vliegtuigen gebruikte lichte olie is overigens de
gelode en dus milieuonvriendelijke variant. Evenals bij andere vervoersvormen gelden voor de binnenlandse luchtvaart dus verschillende accijnstarieven, afhankelijk van de gebruikte motorbrandstof.
Bij verschillende gelegenheden heb met de Kamer de argumenten
gedeeld waarom ik geen mogelijkheid zie een tegemoetkomende regeling
voor de grotere historische vliegtuigen te treffen in de sfeer van de
accijns. Zo’n regeling voor maar enkele vliegtuigen zou bovendien niet
passen in het toetsingskader voor belastinguitgaven. Wel zou je in dat
verband kunnen denken aan een regeling in de subsidiesfeer, voor zover
passend in de daarvoor ontwikkelde kaders. Ter uivoering van de motie
heeft het kabinet nu een oplossing gevonden in de vorm van een revolving fund, waaruit de restauratie van mobiel erfgoed kan worden gefinancierd. Daarvoor heb ik ook een bedrag beschikbaar gesteld aan de begroting van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, dat
overigens een veelvoud is van het accijnsverschil. Deze regeling past
binnen het subsidiekader zoals dat is ontwikkeld om het behoud van
mobiel erfgoed te ondersteunen, en heeft een brede werking. Hiermee
heeft het kabinet naar mijn oordeel een afdoende invulling gegeven aan
de in de motie gevraagde regeling.
De heer Omtzigt heeft gevraagd of bij verstrekking van een paspoort aan
mensen die in het buitenland wonen gelijk een DigiD kan worden afgegeven. Hoewel de gedachte het kabinet sympathiek voorkomt, is het niet
mogelijk om het door de heer Omtzigt gevraagde te realiseren. Voor
afgifte van een DigiD moet in de bestaande systematiek voor de
aanvrager een adres in Nederland aanwezig zijn, dat is geregistreerd in de
GBA. Bij ontbreken van een dergelijk adres kan dus geen DigiD worden
afgegeven. Helaas is er nog geen alternatieve werkwijze beschikbaar.
Hierover is de Tweede Kamer geïnformeerd bij brief van 13 oktober van
2009. Onderzocht is of er een alternatief uitgifteproces voor DigiD mogelijk is waarbij het hebben van een betrouwbaar adres niet noodzakelijk is.
Daarbij is gekeken naar mogelijkheden van het uitreiken van een
activeringscode binnen een bestaand (of speciaal in te richten) balieproces of op een Ideal-achtige wijze. Uitkomst van dit onderzoek is dat er
geen betrouwbare en betaalbare generieke oplossing voorhanden is om
burgers zonder administratieve lasten van een DigiD te voorzien.

1

Kamerstukken II 2008/09, 31 704, nr. 90.

De heer Bashir vraagt of het kabinet risico’s ziet bij tweede generatie
allochtonen met een Nederlands dga-pensioen die na 10 jaar hun
pensioenvermogen in één keer vrij van Nederlandse belastingheffing
kunnen genieten in het land van herkomst. Indien het belastingverdrag
met het woonland belastingheffing over zo’n pensioenafkoop toewijst aan
het woonland, is na 10 jaar – overigens op dezelfde wijze als bij andere
belastingplichtigen met een dga-pensioen -inderdaad geen Nederlandse
belastingheffing over het pensioen meer mogelijk. Het kabinet heeft geen
aanleiding te veronderstellen dat juist tweede generatie allochtonen hier
op grotere schaal gebruik van gaan maken en dat er sprake is van een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

69

additioneel risico op dit punt. Volledigheidshalve wordt opgemerkt dat –
in het kader van de uitvoering van de motie Omtzigt1 – volgend jaar alle
Europese en internationale bedreigingen van het Nederlandse pensioenstelsel in kaart zullen worden gebracht.2 Het door de heer Bashir
genoemde aspect loopt daar automatisch in mee.
De heer Tang vraagt of de boete bij inkeer vanaf 1 januari 2010 niet op een
hoger percentage dan 15 moet worden vastgesteld, vanwege de zich in
rap tempo voltrekkende ontwikkelingen. Met de heer Tang is het kabinet
er verheugd over dat de druk op belastingparadijzen en het bankgeheim
zo snel toeneemt en zo effectief lijkt te zijn. Dit zou inderdaad aanleiding
kunnen zijn om de vergrijpboete die bij inkeer vanaf 1 januari 2010 wordt
opgelegd niet standaard te matigen tot 15%. Een wetswijziging is hiervoor
niet nodig, omdat de wet slechts bepaalt dat de vergrijpboete bij inkeer
gematigd wordt, en niet tot welk percentage. Nadere beleidsregels
worden gegeven in het Besluit Bestuurlijk Boeten Belastingdienst. Het
voordeel hiervan is dat snel en flexibel kan worden gereageerd op ontwikkelingen. In eerste instantie lijkt het het kabinet raadzaam om de toegezegde matiging tot 15% gestand te doen.
De heer Tang heeft gevraagd of er mogelijkheden zijn om het aantal
betrokken uren kinderopvang bij de kindertoeslag te betrekken via het
verplicht inleveren van een werkgeversverklaring. Specifiek heeft de heer
Tang gevraagd naar de uitvoerbaarheid en de controleerbaarheid op basis
van steekproeven. Voor het zomerreces is deze vraag aan de orde geweest
bij de behandeling van de wijziging van de Wet Kinderopvang in de Eerste
en Tweede Kamer. De staatsecretaris van OCW zal, mede namens mij, de
beide Kamers op korte termijn per brief hierover nader informeren.
De heer Remkes vraagt om een reactie op het signaal dat recent is afgegeven door het Centraal Fonds voor de Volkshuisvesting alsmede door
Minister voor Wonen Wijken en Integratie, de heer Van der Laan, dat de
heffing van vennootschapsbelasting de oorzaak zou zijn van een aantal
problemen in de bouwsector. Natuurlijk is het zo dat woningcorporaties
net zo goed als veel andere ondernemingen in meer of mindere mate
door de crisis zijn getroffen. Dat ook woningcorporaties in de problemen
geraken – hoe vervelend dat ook is – is dan ook niet te voorkomen. Dat
vormt echter geen reden om bij woningcorporaties anders aan te kijken
tegen de gevolgen van belastingplicht dan bij andere ondernemingen.
Verder moet worden bedacht dat vennootschapsbelasting een winstbelasting is; corporaties worden dus alleen aangeslagen indien en voor
zover ze winst maken. Als er geen winst wordt gemaakt, hoeft er geen
vennootschapsbelasting betaald te worden. De heffing van vennootschapsbelasting – net zo als dat voor andere ondernemingen het geval is –
verlaagt uiteraard de netto winst van woningcorporaties en zal daarmee
de liquiditeitspositie van woningcorporaties negatief beïnvloeden.

1
2

Kamerstukken II 2008/2009, 31 990, nr. 11.
Kamerstukken II 2008/2009, 31 990, nr. 12.

De heer Remkes vraagt om in te gaan op een persbericht waarin staat dat
Nederland op de 15e plaats staat van belastingparadijzen terwijl de
Antillen op 38e plaats staan. Deze lijst, die is opgesteld door Tax Justice
Network (TJN) en ziet op wat volgens deze organisatie de 60 meest
«ondoorzichtige belastingparadijzen» ter wereld zouden zijn, suggereert
ten onrechte dat Nederland een belastingparadijs zou zijn. TJN beoordeelde aan de hand van twaalf door hen opgestelde criteria de mate van
«ondoorzichtigheid» van een land. De uiteindelijke plek op de lijst is
vervolgens met name ook afhankelijk van de relatieve omvang van de
nationale economie van het desbetreffende land. Hoewel ik vraagtekens
zet bij deze hele aanpak en ook bij de beoordelingswijze, kan ik op basis
van de uitkomsten wel al gelijk een potentieel misverstand wegnemen:
volgens TJN scoort Nederland in absolute zin – op basis dus van de twaalf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

70

criteria – beter dan 57 andere landen op de lijst. Dat Nederland vervolgens
toch op een hogere plek eindigt, komt door de relatief (veel) grotere
omvang van de Nederlandse economie. Deze factor weegt kennelijk zwaar
mee in de eindscore. Hoewel ik op zich wel sympathie kan opbrengen
voor het hele idee van TJN, merk ik op dat het Global Forum on Transparency and Exchange of Information van de OESO de aangewezen plek is
om dergelijke kwesties verder in beeld te brengen.
De heer Omtzigt vraagt wanneer de beleidspublicatie inzake de verplaatsing van bedrijven in de glastuinbouw ten gevolge van indirect overheidsingrijpen valt te verwachten. Op dit moment wordt de laatste hand
gelegd aan het beleidsbesluit, waarna het zo snel mogelijk zal worden
gepubliceerd.
De heer Remkes heeft een vraag gesteld over de bevordering van kapitaalverschaffing aan het MKB. De ministeries van Financiën en Economische
Zaken hebben in de afgelopen periode de problemen rond de in het
Belastingplan 2008 voorgestelde regeling – in verband met Europeesrechtelijke aspecten zoals de heer Remkes ook aangeeft – geïnventariseerd. Op grond van de bevindingen kon de regeling niet in werking
worden gesteld. De Minister van Economische Zaken heeft de huidige
behoefte aan kapitaal van het midden- en kleinbedrijf gesignaleerd en
zoekt samen met het ministerie van Financiën naar passende oplossingen.
Oplossingen kunnen zowel binnen als buiten het fiscale kader liggen. Deze
moeten vanzelfsprekend binnen de budgettaire kaders en de kaders van
de Europese regelgeving passen en voldoen aan de effectiviteitstoets.
De staatssecretaris van Financiën,
J. C. de Jager

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 128, nr. 16

71