Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1184
Vragen van de leden Nijboer en Gijs van Dijk (beiden PvdA) aan de Ministers
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en van Infrastructuur en
Waterstaat over het bericht «Bodem zakt meer dan verwacht door droogte»
(ingezonden 21 november 2018).
Antwoord van Minister Van Nieuwenhuizen Wijbenga (Infrastructuur en
Waterstaat), mede namens de Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties (ontvangen 16 januari 2019).
Vraag 1
Kent u het artikel «Bodem zakt meer dan verwacht door droogte»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Wat zijn de oorzaken van het feit dat de Nederlandse bodem veel sneller zakt
dan verwacht zoals nu uit de nieuwe bodemdalingskaart van het Nederlands
Centrum voor Geodesie en Geo-Informatica (NGC) blijkt?
Antwoord 2
Bodemdaling van slappe bodems in de ondiepe ondergrond wordt in
hoofdzaak veroorzaakt door belasting van de bodem met ophoogmaterialen,
bebouwing en verkeer waardoor de bodem wordt samengedrukt en
anderzijds door verlaging van grondwaterstanden waardoor de bodem
uitdroogt, veenbodems door zuurstof worden afgebroken en de bodem
inklinkt. Daarnaast kan bodemdaling van de diepe ondergrond plaatsvinden
door mijnbouwactiviteiten. De oorzaak van de snellere bodemdaling zoals die
zich in 2018 heeft voorgedaan is veroorzaakt door de lange periode van
droogte waardoor het grondwater verder is uitgezakt. Deze extra bodemdaling doet zich dus voor in verdrogingsgevoelige gebieden zoals veengebieden
en het rivierengebied.
Vraag 3
Hoe beoordeelt u de stelling dat de schade als gevolg van bodemdalingen tot
2050 ongeveer 22 mrd. euro zal kosten?

1

ah-tk-20182019-1184
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

Volkskrant, 20 november 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

Antwoord 3
Deze inschatting is eind 2016 gemaakt door het Planbureau voor de Leefomgeving met de beleidsstudie «Dalende bodems, stijgende kosten». De studie
laat zien dat bodemdaling in Nederland een steeds urgenter wordende
opgave is en dat dit door klimaatverandering wordt versterkt. Het PBL heeft
de maatschappelijke kosten tot 2050 berekend op ca. € 22 miljard. In stedelijk
gebied kan de schade aan infrastructuur oplopen tot € 5,2 miljard en de
schade aan funderingen tot € 16 miljard. In landelijk gebied kan de schade
aan (water)infrastructuur en gebouwen oplopen tot ca. € 1 miljard en voor
waterbeheer tot ca. 0,2 miljard.
Vraag 4
Waar is de bodemdaling het sterkst? Wat zijn de verschillen in bodemdaling
per oorzaak?
Antwoord 4
Zie het antwoord op vraag 2.
Vraag 5
In hoeverre ontstaat bodemdaling door een te lage grondwaterstand? Door
welke factoren wordt de grondwaterstand beïnvloed? Welke invloed heeft
menselijk handelen, bijvoorbeeld door beleid van waterschappen, op de
grondwaterstand?
Antwoord 5
Naast bodembelasting is een lage grondwaterstand een belangrijke oorzaak
van bodemdaling van slappe bodems. De grondwaterstanden variëren als
gevolg van weersomstandigheden. Een langdurige periode van droogte kan
grote gevolgen hebben voor de grondwaterstand. Ook wordt de grondwaterstand beïnvloed door het peilbeheer van oppervlaktewateren, het reguleren
van waterniveaus in sloten, door onderbemalingen, grondwateronttrekkingen
en drainage van landbouwpercelen.
Vraag 6
Welke afwegingen hanteren waterschappen bij het bepalen van een goede
grondwaterstand? In hoeverre wordt schade aan bezittingen van particulieren
betrokken in de afwegingen? Staat schade die ontstaat door bijvoorbeeld
paalrot voldoende op het netvlies van de waterschappen?
Antwoord 6
Ten aanzien van het grondwater hebben meerdere overheidsorganen taken
en verantwoordelijkheden. De waterschappen zijn verantwoordelijk voor het
beheer van het regionaal watersysteem, waar het grondwater onderdeel van
uitmaakt. Gemeenten hebben een grondwaterzorgplicht. Deze zorgplicht
betekent dat een gemeente in openbaar gebied maatregelen moet treffen om
structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand, voor de aan de grond
gegeven bestemmingen, zo veel mogelijk te voorkomen of te beperken. Dit
geldt voor zover het treffen van deze maatregelen doelmatig is en niet tot de
verantwoordelijkheid van een waterschap of provincie behoort.
Ter uitvoering van deze taken nemen overheidsorganen besluiten of voeren
zij feitelijke handelingen uit. Voorafgaand aan deze besluiten en handelingen
dienen alle betrokken belangen in kaart te worden gebracht en zorgvuldig te
worden afgewogen. Als een besluit of handeling schade kan veroorzaken aan
bezittingen van particulieren, bijvoorbeeld doordat het paalrot veroorzaakt,
dient dat bij deze afweging te worden betrokken.
Vraag 7
Wat moeten mensen doen die schade ondervinden door bodemdaling?
Kunnen zij waterschappen of andere overheden aansprakelijk stellen als zij
schade ondervinden door besluiten van overheden die leiden tot verzakkende
grond?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

Antwoord 7
Schade door bodemdaling kan door natuurlijke oorzaken ontstaan, bijvoorbeeld door inklinking van de bodem of het uitzakken van grondwater door
droogte, door het rechtmatig uitoefenen van een taak of bevoegdheid door
een overheidsorgaan of door onrechtmatig handelen door de overheid.
Als de schade het gevolg is van rechtmatige uitoefening van een taak of
bevoegdheid in het kader van het waterbeheer dan kan een benadeelde bij
het betreffende overheidsorgaan een verzoek om nadeelcompensatie
indienen. Als de schade wordt veroorzaakt door onrechtmatig handelen door
de overheid, dan kan de benadeelde het betreffende overheidsorgaan
aansprakelijk stellen via de civielrechtelijke weg, bijvoorbeeld op basis van
artikel 6:162 Burgerlijk wetboek (onrechtmatige daad).
Grond- en gebouweigenaren hebben echter ook een eigen verantwoordelijkheid. Huiseigenaren zijn in beginsel zelf verantwoordelijk voor de staat van de
woning en het perceel. Eigenaren dragen zelf zorg voor een goede staat van
gebouwen en treffen in dat kader zelf waterhuishoudkundige en/of bouwkundige maatregelen.
In dit kader wijs ik op het Fonds Duurzaam Funderingsherstel dat in 2017 op
initiatief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is
ingesteld. Via dit fonds kunnen woningeigenaren goedkoop geld lenen voor
noodzakelijk funderingsherstel. Bij problemen met funderingen zoals paalrot
kan het Kennis Centrum Aanpak Funderingsproblematiek (KCAF) huiseigenaren hierbij op weg helpen.
Gemeenten kunnen met gericht grondwaterpeilbeheer een ondersteunende
rol spelen om het uitzakken van grondwaterpeilen en uitdroging en inklinking
van de bodem in droge perioden te voorkomen. In het kader van het
Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie is hiertoe door het KCAF een
«Handleiding funderingsproblematiek voor gemeenten» opgesteld.
Vraag 8
In hoeverre wordt schade door bodemdaling gedekt door gangbare woonverzekeringen? Bent u bereid met de verzekeraars in gesprek te gaan om ervoor
te zorgen dat mensen niet blijven zitten met hun schade?
Antwoord 8
In hoeverre schade door bodemdaling wordt gedekt door gangbare woonverzekeringen is afhankelijk van de polisvoorwaarden. De polisvoorwaarden
verschillen per verzekeraar, verzekerde, situatie en gebied. Voorwaarde voor
het verstrekken van een verzekering is dat er ten tijde van het afsluiten dan
wel verlengen van de verzekering sprake is van een onzeker voorval. Het
Verbond van Verzekeraars heeft laten weten dat een vorm van verzekerbaarheid voor schade door bodemdaling in reeds bekende probleemgebieden –
gelet op de huidige inzichten en reeds bekende informatie over bodemdaling
in Nederland – daardoor over het algemeen niet voor de hand ligt. In
gebieden die niet reeds bekend staan als probleemgebied is het zoals
hiervoor is aangegeven afhankelijk van de polisvoorwaarden of schade door
bodemdaling wordt gedekt. In algemene zin vindt over het risico van
onverzekerbaarheid overleg plaats met de sector. Dit heeft ook uitdrukkelijk
de aandacht van de sector. Zo publiceert het Verbond jaarlijks de solidariteitsmonitor om inzichtelijk te maken hoe de spreiding in de premie zich
ontwikkelt en in hoeverre consumenten verzekerbaar blijven. Het is echter wel
aan de verzekeraars om te beoordelen wanneer nog sprake is van een
onzeker voorval.
Vraag 9
Wat kunnen mensen doen om te voorkomen dat zij schade ondervinden door
bodemdaling en een lage grondwaterspiegel?
Antwoord 9
Met het open en groen houden van tuinen en percelen en het gebruik van
waterdoorlatende bestrating kunnen perceeleigenaren een belangrijke
bijdrage leveren aan het vasthouden van water in de bodem en het aanvullen
van grondwatervoorraden. Daarnaast kunnen zij in overleg gaan met de
gemeente om te kijken of en op welke wijze met gericht grondwaterpeilbeheer schade door bodemdaling en lage grondwaterstanden kan worden
voorkomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3