Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

27 858

Gewasbeschermingsbeleid

Nr. 307

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 april 2015
Hierbij stuur ik u, mede namens de Staatssecretaris van Economische
Zaken, informatie over glyfosaat, zoals toegezegd in de brief van 30 maart
2015 (Kamerstuk 27 858, nr. 303)1. Tevens stuur ik u een reactie op het
artikel van het International Agency for Research on Cancer (IARC) in het
tijdschrift The Lancet Oncology over glyfosaat.
De motie Ouwehand/Schouw van 4 maart 2014 (Kamerstuk 27 858,
nr. 240) verzoekt de regering de verkoop van glyfosaat aan particulieren
per november 2015 te verbieden. Zoals eerder aangegeven (Kamerstuk
27 858, nr. 261) ben ik het eens met het doel van de motie. Blootstelling
van burgers aan deze middelen moet worden vermeden waar mogelijk en
de belasting van het oppervlaktewater moet sterk worden teruggedrongen.
Zoals in deze brief wordt toegelicht, kan nu nog geen oordeel worden
gegeven over het artikel van het IARC waarin wordt gemeld dat glyfosaat
waarschijnlijk kankerverwekkend is. Toch sterkt het signaal mij in mijn
ambitie om het onnodig gebruik van gewasbeschermingsmiddelen buiten
de landbouw een halt toe te roepen. Het einddoel, dat in uw Kamer breed
wordt gesteund, is een situatie waarin buiten de landbouw geen gewasbeschermingsmiddelen meer worden gebruikt. Graag licht ik de maatregelen
toe die worden getroffen om dit te bereiken. In een notendop komt het
erop neer dat het gebruik waar enigszins mogelijk wordt verboden, en dat
waar dat niet kan andere maatregelen worden getroffen om het gebruik
sterk terug te dringen.
Maatregelen om het gebruik terug te dringen
De maatregelen om het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen buiten
de landbouw terug te dringen, worden genomen in het licht van
1

kst-27858-307
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Reactie op het Actieplan van de Partij voor de Dieren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 27 858, nr. 307

1

duurzaam gebruik en passen in de lijn van geïntegreerde gewasbescherming. Uitgangspunt is een voorkeursvolgorde die start bij
preventie, vervolgens de toepassing van niet-chemische technieken en
methoden, en pas als dat geen oplossing biedt het inzetten van gewasbeschermingsmiddelen.
Omdat er haalbare en betaalbare niet-chemische technieken en methoden
zijn voor het bestrijden van onkruiden op verhardingen, is het gebruik van
gewasbeschermingsmiddelen voor deze toepassing overbodig. Zoals ik
tijdens het AO Gewasbeschermingsmiddelen van 4 december jl. heb
aangegeven (Kamerstuk 27 858, nr. 297), zal dit gebruik met ingang van
het groeiseizoen van 2016 worden verboden, wat ik vorm geef door
middel van een aanpassing van het Besluit gewasbeschermingsmiddelen
en biociden. Dit geldt niet voor het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen in de landbouw, waarvoor op dit moment nog onvoldoende
alternatieven beschikbaar zijn. Voor de landbouw wordt ingezet op de
uitbreiding van het middelenpakket met meer biologische, natuurvriendelijke en andere alternatieve middelen.
Voor overige (niet verharde) terreinen buiten de landbouw wordt voor het
professioneel gebruik op een later tijdstip (november 2017) een gebruiksverbod ingesteld om omschakeling naar niet-chemische technieken en
methoden mogelijk te maken. Voor particulier gebruik buiten verhardingen is de doelstelling dat het gebruik wordt teruggedrongen. Specifiek
voor de werkzame stof glyfosaat geldt als doelstelling dat de verkoop aan
particulieren in 2016 ten minste is gehalveerd. Dit wordt geëvalueerd en
zo nodig leidt dit tot een uitbreiding van het gebruiksverbod. De maatregelen samengevat:

verhardingen
overige (niet
verharde) terreinen
buiten de landbouw

Professioneel gebruik van
gewasbeschermingsmiddelen

Particulier gebruik van gewasbeschermingsmiddelen

gebruiksverbod begin 2016
gebruiksverbod november
2017

gebruiksverbod begin 2016
minimaliseren risico’s en omvang
gebruik, halvering verkoop glyfosaat
eind 2016 en evaluatie

Een ontwerpbesluit ter wijziging van het Besluit gewasbeschermingsmiddelen en biociden om bovenbedoelde gebruiksverboden vast te leggen,
zal voor de zomer voor inspraak worden gepubliceerd. Tegelijkertijd zal
het aan uw Kamer worden gestuurd.
Uitzonderingssituaties voor professioneel gebruik
Voor professioneel gebruik is het onvermijdelijk om tijdelijk enkele
uitzonderingen mogelijk te maken, zoals voor terreinen van grote
chemische bedrijven vanwege de veiligheid, en voor sportvelden en
recreatieterreinen vanwege de haalbaarheid. Deze uitzonderingen zullen
in een ministeriële regeling worden opgenomen.
Ook in de uitzonderingssituaties moet het gebruik worden teruggedrongen. Voor sportvelden en recreatieterreinen zijn daartoe green deals
in voorbereiding. Deze zijn erop gericht om het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen in 2020 te hebben afgebouwd. Om dit te bereiken,
zullen goede voorbeelden van chemievrij beheer worden verzameld en
uitgedragen. Voor de resterende situaties waar gewasbeschermingsmiddelen nog nodig blijken, zullen innovatieve oplossingen worden gezocht.
De green deal sportvelden wordt volgens de planning net voor de zomer
ondertekend. De green deal recreatieterreinen zal net na de zomer worden
ondertekend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 27 858, nr. 307

2

Terugdringen particulier gebruik
Zoals hiervoor genoemd, zal voor de particulier het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen op verhardingen worden verboden en is de
doelstelling dat de verkoop van de werkzame stof glyfosaat moet zijn
gehalveerd in 2016. Ik heb het RIVM gevraagd een monitoringssysteem te
ontwikkelen om de verkoop van bestrijdingsmiddelen aan particulieren bij
te houden. Hiermee kan ik onder meer nagaan of de reductie van 50% van
de werkzame stof glyfosaat wordt gehaald. Het gebruik door particulieren
moet worden teruggedrongen door gerichte voorlichting te geven en te
wijzen op de risico’s. Daarom heb ik vorig jaar Milieucentraal opdracht
gegeven om gedurende enkele jaren de voorlichting aan consumenten
over bestrijdingsmiddelen te intensiveren, met name gericht op het
aanbieden van alternatieven.
Voor particulier gebruik van gewasbeschermingsmiddelen is een green
deal in voorbereiding met Tuinbranche Nederland, Raad Nederlandse
Detailhandel en Nefyto. Deze heeft als doel om de particulier te stimuleren
om in eerste instantie overlast door onkruid en plagen te voorkomen door
daar bij de aanleg van de tuin en plantenkeuze al rekening mee te houden.
Vervolgens wordt de particulier aangemoedigd om onkruid met
niet-chemische methoden te bestrijden. En tenslotte komt de inzet van
gewasbeschermingsmiddelen in aanmerking, maar dan wordt de
particulier gestimuleerd om dat zo zorgvuldig mogelijk te doen. Deze
aanpak moet leiden tot de gewenste gebruiksreductie. Volgens de
planning wordt de green deal particulier gebruik voor de zomer
ondertekend.
Het is een goede zaak dat diverse branches bezig zijn met acties om de
particulier te informeren over het voorkomen en bestrijden van overlast
van plagen teneinde het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen te
beperken. U zult hierover op korte termijn nader geïnformeerd worden
aan de hand van de uitkomsten van het onderzoek naar de kassacheck.
Toelatingen van glyfosaat
Alle hiervoor genoemde maatregelen zijn gericht op het terugdringen van
het gebruik. Er is geen sprake van het intrekken van de toelatingen.
Ingrijpen in de toelatingen door het College voor de toelating van
gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb) is alleen mogelijk indien
er wetenschappelijke aanwijzingen bestaan dat niet langer wordt voldaan
aan de toelatingsvoorwaarden. Voor glyfosaat ligt deze aanwijzing tot op
heden niet voor.
De werkzame stof glyfosaat is recent herbeoordeeld in de EU door
rapporterend lidstaat Duitsland. Duitsland heeft na bestudering van een
groot aantal publicaties geen aanwijzingen gevonden dat glyfosaat
schadelijk zou zijn voor de menselijke gezondheid. Uit het Europese en
nationale juridische kader volgt dan dat er geen basis is om in te grijpen
in de toelatingen.
In The Lancet Oncology is recent een artikel verschenen van het IARC
waarin wordt gemeld dat glyfosaat waarschijnlijk kankerverwekkend is
(categorie 2A van IARC). Het IARC heeft de onderliggende publicatie voor
dit artikel (de IARC-monograph) echter nog niet gepubliceerd. Navraag
leert dat de publicatiedatum nog niet bekend is, maar dat publicatie
vermoedelijk nog enkele maanden op zich zal laten wachten. Duitsland
heeft wel een eerste reactie gegeven op het artikel en concludeert dat er
op dit moment geen aanleiding is voor een herziening van de eerdere
constatering dat er geen aanwijzingen zijn dat glyfosaat schadelijk zou zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 27 858, nr. 307

3

voor de menselijke gezondheid en ingrijpen nodig is. Zodra de
monograph verschenen is, zal Duitsland deze betrekken bij de beoordeling. De bevindingen worden gedeeld met de andere toelatingsautoriteiten, waaronder het Ctgb.
Het artikel baart desondanks zorgen. Het Ctgb is daarom gevraagd om te
bezien of zij hierin aanleiding ziet tot ingrijpen in de toelatingen. Verder is
aan het RIVM gevraagd om een oordeel over het artikel van het IARC te
geven. Het Ctgb heeft contact met Duitsland als beoordelend lidstaat van
de werkzame stof glyfosaat. Mocht de uiteindelijke beoordeling van
Duitsland leiden tot andere conclusies, dan zal op basis daarvan in
Europees verband worden beoordeeld of en zo ja welke maatregelen
dienen te worden genomen.
Het RIVM meldt dat de toxiciteit van glyfosaat door experts van verschillende internationale instanties is beoordeeld, bijvoorbeeld in het kader
van toelating in de Europese Unie (EU, 2013), in de Verenigde Staten van
Amerika (USA, 1993) en voor het bepalen van een aanvaardbare
dagelijkse inname via voeding door de Wereld Gezondheidsorganisatie
(Joint Meeting on Pesticide Residues (JMPR); 2004, 2011). De potentie van
glyfosaat om tumoren te veroorzaken is onderzocht in een groot aantal
studies in muizen en ratten. Bij levenslange dagelijkse blootstelling via het
voedsel aan hoge doseringen glyfosaat (tot > 1.000 milligram per kilogram
lichaamsgewicht per dag) induceerde glyfosaat geen toename van het
aantal tumoren in proefdieren. Tevens is de genotoxische potentie van
glyfosaat onderzocht in een groot aantal in vitro en in vivo studies. Het
totaal van deze studies geeft geen indicaties dat glyfosaat genotoxisch is.
Op basis van de uitkomsten van de genotoxiciteitsstudies en carcinogeniteitsstudies concludeerden onder meer de EU, USA en WHO dat glyfosaat
niet kankerverwekkend is.
De conclusie van het IARC is gebaseerd op epidemiologische studies in
gebruikers van glyfosaat en op positieve bevindingen in sommige
genotoxiciteitstesten. Daarnaast staat in The Lancet Oncology dat in
sommige dierstudies tumoren gevonden worden. Echter op basis van
deze en andere dierstudies hebben onder meer de EU, JMPR en EPA
geconcludeerd dat glyfosaat geen tumoren veroorzaakt. Het RIVM geeft
aan dat op dit moment niet bekend is op welke studies het IARC haar
conclusies baseert, omdat de IARC-monograph nog niet gepubliceerd is.
Zodra de monograph gepubliceerd is, zullen het RIVM en het Ctgb deze
bekijken en een oordeel over de conclusie van het IARC trekken. U zult
over het oordeel van het RIVM en het Ctgb worden geïnformeerd zodra dit
beschikbaar is.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,
W.J. Mansveld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 27 858, nr. 307

4