Pagina

1 Kwaliteit in dialoog 1.0 – Kwaliteitskader ouderenzorg

KWALITEIT IN DIALOOG
KWALITEITSKADER OUDERENZORG
Wat is goede zorg en hoe spreken we daarover?

Versie 1.0 september 2016

WERKGROEP KWALITEITSKADER OUDERENZORG
ActiZ, organisatie van zorgondernemers
Branchebelang Thuiszorg Nederland
Patiëntenfederatie Nederland
Verenso
Verpleging en Verzorging Nederland

‘Kwaliteit in dialoog’

Pagina

2 Kwaliteit in dialoog 1.0 – Kwaliteitskader ouderenzorg

KWALITEITSKADER OUDERENZORG
Wat is goede zorg en hoe spreken we daarover?

Inhoud
1.

Visie: “Wat is goede zorg en wat is daarvoor nodig?” .....................................................................................................................................6

2.

Voertuig: de Kwaliteitsrapportage ................................................................................................................................................................9

3.

Hulpmiddelen: de Instrumentenwaaier ....................................................................................................................................................... 10

4.

Ontwikkelagenda ..................................................................................................................................................................................... 11

Bijlage 1: Uitwerking visie per thema ................................................................................................................................................................ 12
Bijlage 1a: ‘Praatplaat’ .................................................................................................................................................................................... 16
Bijlage 2a: Instrumentenwaaier – Instrumenten per domein ................................................................................................................................ 17
Bijlage 2b: Instrumentenwaaier – Achterliggende professionele kwaliteitsrichtlijnen V&VN en Verenso ...................................................................... 20
Bijlage 3: Richtlijnen Kwaliteitsrapportage 2016 ................................................................................................................................................. 23
Bijlage 4: Kwaliteitsinformatie voor het Openbaar databestand (ODB) 2016 .......................................................................................................... 25

‘Kwaliteit in Dialoog – Kwaliteitskader ouderenzorg’ is opgesteld door een werkgroep bestaande uit ActiZ, BTN, Patiëntenfederatie
Nederland, Verenso en V&VN. Deze werkgroep heeft uitwerking gegeven aan de visietekst Kwaliteitskader die in december 2015
werd vastgesteld door de partijen van de Taskforce Waardigheid en Trots.

Pagina

3 Kwaliteit in dialoog 1.0 – Kwaliteitskader ouderenzorg

Inleiding
Een richtinggevend kader
Dit kwaliteitskader ‘Kwaliteit in Dialoog’ is een richtinggevend kader voor het verbeteren van de kwaliteit van de ouderenzorg 1. Het is opgezet om via de
dialoog met alle partijen te komen tot kwaliteitsverbetering Het startpunt van het kader ligt radicaal bij de cliënt: het kader beschrijft vanuit het
perspectief van de cliënt de elementen van goede zorg en wat er toe doet voor cliënten, en geeft richting aan wat nodig is van en voor professionals en
organisaties om tot goede zorg te komen en dat ook zichtbaar te maken.
Waardigheid en Trots
Kern van het Kwaliteitskader ouderenzorg is de visie op goede zorg2, zoals deze in het programma Waardigheid en Trots is omschreven3. De cliënt en de
relatie tussen cliënt en professional staat hierbij centraal. Uitgangspunt is een maximaal behoud van zelfrespect, regie en kwaliteit van leven van de
cliënt. Om deze doelstellingen te bereiken is het belangrijk te starten bij de cliënt, ook in dit kwaliteitskader. Dat betekent dat het gaat over zorg en
behandeling die4:

berust op het samenspel van familie, vrijwilligers en beroepskrachten

persoonsgericht is, met de volgende aandachtspunten: het dagelijkse leven en omgaan met beperkingen, aandacht voor gezondheidsrisico’s en
welbevinden, leefplezier.

een fijne woonplek biedt: schoon, veilig en comfortabel, met voldoende privacy

passende verzorging en gezondheidszorg biedt, gericht op functiebehoud en/of comfort

ruimte maakt voor prettige bezigheden die voor de bewoner van betekenis zijn en zin geven.
Van binnen naar buiten
Aandacht voor de bewoner in zijn of haar gehele menszijn staat centraal. En omdat de vraag van bewoners zich door de tijd heen ontwikkelt, is het een
continue proces van afstemming. De wijze waarop een zorgorganisatie erin slaagt deze zorg te leveren vormt vervolgens de basis voor
kwaliteitsbeoordeling en verantwoording. Het vertrekpunt voor verantwoording zijn de vragen, wensen en behoeften van bewoners. Zij zijn de
belangrijkste gesprekspartner. Van systemen naar mensen, en dus van binnen naar buiten, dat is de beweging.

1

Het betreft de WLZ-geïndiceerde zorg.
inclusief behandeling en alle andere elementen van zorg die bijdragen aan de zorg zoals in deze alinea verder omschreven wordt.
3
Uit: Plan van aanpak Met Waardigheid & Trots: “goede zorg voor ouderen in de verpleeghuizen draait in essentie om maximaal behoud van zelfrespect en kwaliteit van
leven. Zorg die aansluit bij de wensen en mogelijkheden van de cliënt, met warme betrokkenheid van familie en naasten: waardigheid. Zorg die met plezier geleverd wordt
door gemotiveerde verzorgenden, verpleegkundigen en behandelaars. Zorg die voldoet aan hun beroepsstandaard geleverd in een beschermde woningomgeving, waar
sprake is van: (beroeps)trots. Dat zijn de sleutelelementen voor liefdevolle zorg voor onze ouderen (Plan van aanpak Waardigheid en Trots, 2015, p. 2).
4
Zoals o.a. beschreven in : Jan Coolen, Ouderen in zorghuizen: broze mensen én leefplezier (april 2016)
2

Pagina

4 Kwaliteit in dialoog 1.0 – Kwaliteitskader ouderenzorg

Visie op goede zorg en behandeling
Goede zorg en behandeling is persoonsgericht, veilig, en bij alles gericht op het welbevinden van cliënt. Dat vraagt professionals die dat kunnen bieden,
en een organisatie die dat faciliteert. Hoofdstuk 1 ‘Visie’ expliciteert het vakmanschap van de professional, bestaande uit de passende attitude, kennis en
vakinhoudelijk leiderschap. En het duidt de randvoorwaarden waarmee de organisatie dit faciliteert en stimuleert: een lerende cultuur, een interne
structuur van informatie, reflectie en feedback, en bestuurlijk leiderschap.
Van indicatorenset naar gesprek
In het oude kwaliteitskader Verantwoorde zorg lag de nadruk op vergelijkbaarheid en indicatoren. ‘Kwaliteit in dialoog’ pakt het anders aan:
“Centraal bij het ontwikkelen van het Kwaliteitskader staat de kwaliteit en waardigheid door de ogen van de cliënt. Het gaat niet om de vraag hoe
we alle aspecten van kwaliteit kunnen meten, maar over de vraag of de zorgaanbieder heeft nagedacht over de onderdelen die het
kwaliteitskader noemt (als van belang voor kwaliteit), over de vraag hoe de zorgaanbieder dit in een cyclus heeft vormgegeven en op welke
manier hij kwaliteit in de governance een plek geeft door het gesprek te voeren met cliëntenraad, ondernemersraad, VAR en andere partijen.
Daarmee wordt het Kwaliteitskader een ander instrument dan de indicatorenset zoals tot voor kort gebruikt in de sector, namelijk een middel
om het gesprek te voeren”5
Complex samenspel
Kern van het kwaliteitskader is: inzicht hebben, geven en delen. Op alle niveaus, in alle relaties. Dit geldt in de interne dynamiek van het primaire
proces, van medewerkers met elkaar in de lerende organisatie, en van management en bestuur in relatie met interne en externe partijen. Kwaliteit van
zorg komt tot stand in een complex samenspel van personen, processen en structuren. Een samenspel in de organisatie waar cliënt en naasten uiteraard
de kern uitmaken. De ‘Praatplaat6’ schetst hoe dit samenspel eruitziet, wie erin betrokken is en welke (complexe) dynamiek erin gaande is.
Een aantal cruciale inzichten ten aanzien van dit samenspel uit de praktijkverkenning1 die de Werkgroep heeft laten verrichten:
Geen enkele cliënt is hetzelfde of heeft altijd hetzelfde nodig voor een goed leven. Alleen ‘in de ontmoeting’ wordt duidelijk wat nu
het goede is om te doen. Professionals zijn daarom de hele dag bezig met het maken van keuzes. Keuzes om met hun zorg,
ondersteuning en behandeling zo goed mogelijk aan te sluiten bij wat een cliënt op dat moment nodig heeft. Dit slaagt alleen, als het
in het samenspel gebeurt met kennis van ziekte en gezondheidsrisico’s én met oprechte aandacht. Dat geldt ook voor het bieden van
individuele basiszorg, opgevat als een verzorgd lichaam met oog voor gezondheidsrisico’s.
Om het samenspel vorm te geven, is het nodig om continu zicht te hebben op kwaliteit: “Wat is nodig, doen we dat?” En het is nodig
om continu grip te hebben op kwaliteit: “Hoe werken we aan verbetering?” Tussen die twee bestaat een sterke ‘leerlus’: zij
beïnvloeden elkaar, dagen elkaar uit en versterken elkaar. De organisatorische randvoorwaarden, de cultuur en toon van een
organisatie en de manier waarop het een lerende organisatie is, zijn van doorslaggevende invloed op de gerealiseerde kwaliteit. De
vraag of in de organisatie het hiervoor passende systeem gevonden is, is op zijn beurt weer onderdeel van ‘zicht krijgen op’
kwaliteit.

5

6

Zie het Plan van aanpak van Waardigheid &Trots
‘Zicht en grip krijgen op de kwaliteit van de ondersteuning van ouderen’ – ZorgEssentie (2016) – zie bijlage 1a

Pagina

5 Kwaliteit in dialoog 1.0 – Kwaliteitskader ouderenzorg

Er zijn veel verschillende betrokkenen in het samenspel, tussen wie een goed gesprek belangrijk is. Wanneer het niet lukt om met
elkaar in gesprek te gaan op basis van oprechte aandacht, gelijkwaardigheid, respect voor ieders belangen en verantwoordelijkheden
én met begrip van elkaars (on)mogelijkheden, dan zal het samenspel niet slagen

Pagina

6 Kwaliteit in dialoog 1.0 – Kwaliteitskader ouderenzorg

1. Visie: “Wat is goede zorg en wat is daarvoor nodig?”
In december 2015 heeft de Taskforce Waardigheid en trots een Visiedocument opgesteld (zie blauwe tabel). Hierin worden de aspecten van goede zorg
beschreven vanuit de rol van de cliënt, de professional en de organisatie/bestuurder. Het zwaartepunt van de daadwerkelijke kwaliteit van zorg ligt in de
relatie cliënt – zorgprofessional. Daar gebeurt het, en daar ervaart de cliënt of het goede zorg is. Om dat voor elkaar te krijgen is er menselijk en
randvoorwaardelijk veel nodig, zoals de visie zichtbaar maakt.
De visie beschrijft concreet wat de cliënt belangrijk vindt, hoe de zorgprofessional daarbij aansluit, en hoe de zorgorganisatie de randvoorwaarden
daarvoor schept. Er worden drie ‘domeinen’ onderscheiden:
de kwaliteit van leven, het welbevinden zoals elke individuele cliënt dat ervaart,
de condities van de woonleefomgeving,
en de specifieke (gezondheids)zorgaspecten
Voor een verdere uitwerking van deze drie domeinen zie de drie domeintabellen in Bijlage 1. Het doel van de deze uitwerking is om goede zorg verder te
definiëren en aanknopingspunten te bieden voor het goede gesprek over de kwaliteit.
De vraag of de kwaliteit op deze domeinen ‘op orde’ is, is voor iedere cliënt, professional en bestuurder dagelijks aan de orde. Het inzicht hebben én
geven is elke dag weer actueel – in alle onderlinge relaties. In het geheel van het ‘samenspel’, zoals verbeeld in de Praatplaat in Bijlge 1a, staat het
perspectief van de cliënt voorop. Dat wil niet zeggen dat het oordeel van de cliënt het enige is dat telt. Er zijn bijvoorbeeld zaken waarop de cliënt geen
zicht heeft of kan hebben, maar waar hij wel op moet kunnen vertrouwen. ‘De basis op orde’, veilige zorg en behandeling waar ieder vanuit moet
kunnen gaan. Wie heeft dat in beeld, hoe wordt bepaald of het op orde is? In de tabellen vindt ook dit zijn plaats. Elementen voor veilige zorg en
behandeling, die horen tot de materie waarop zorgorganisaties zicht en grip willen hebben, worden hierin expliciet benoemd. Daarover spreken ze met de
partijen die ertoe doen, intern en extern. Dit betekent bijvoorbeeld dat brandveiligheid door cliëntenraden geagendeerd kan worden, dat de Inspectie
inzicht kan vragen in het verloop van de decubitusscore en dat het zorgkantoor zich een oordeel kan vormen over de personeelsinzet in het kleinschalig
wonen.
De indicatoren die de Inspectie uitvraagt bij de zorgorganisaties zijn bovendien opgenomen in de tripartiet vastgestelde indicatorenset die openbaar
wordt via het Openbaar Databestand van het Zorginstituut Nederland (zie Bijlage 4).

VISIETEKST
(samenvatting tekst zoals vastgesteld door
De Taskforce, december 2015)

Cliënt

Professional

Organisatie

De cliënt is een mens met een zorgbehoefte,

De zorgprofessional is een centrale speler in de

De organisatie bestaat uit alle mensen die daar

7 Kwaliteit in dialoog 1.0 – Kwaliteitskader ouderenzorg
Pagina

maar vooral een mens met een eigen verhaal,
dat zich afspeelt in verleden, heden en toekomst.
In dat verhaal komen zaken als familie,
kinderen, geliefden, vrienden, kennissen,
vijanden, passies, angst, verdriet en
geluksmomenten voor. Er zijn vele hulpbronnen
voor een goed leven, waarvan de zorg er één is.

relatie met de cliënt en de zorgorganisatie
De verbinding in de zorg ontstaat
doorwederkerige menselijke relaties:

tussen cliënt en professional

tussen professionals onderling

tussen professional en zorgorganisatie
De professional heeft een open, betrokken
attitude ten opzichte van de cliënt, is deskundig
in zijn vakgebied, en werkt samen.

deel vanuit maken. In het kwaliteitskader wordt
onderscheid gemaakt tussen uitvoering en
aansturing: werk in de context van de directe
zorg- en behandelrelatie en de daarmee
verbonden uitvoerende processen, en werk in
het kader van het besturen en managen van die
processen.
In deze kolom ligt de focus op het laatste: op
bestuur en management (en Raad van Toezicht).
De organisatie formuleert haar bestaansrecht en
meerwaarde: waar gaat en staat de organisatie
voor? Er is een heldere visie op zorg en
behandeling in het kader van kwaliteit van leven
en kwaliteit van werk.
De organisatie vertaalt dit door in het creëren
van de juiste omstandigheden voor cliënten en
(zorg)medewerkers.

De cliënt is altijd de centrale persoon in de zorgen behandelprocessen, en heeft naar vermogen
de regie over zijn eigen leven.
Zijn perspectief is het centrale uitgangspunt.

De professional kent en realiseert haar
professionele verantwoordelijkheid en heeft en
geeft inzicht in het zorg- en behandelproces aan
de cliënt.

Nabijheid, aandacht en begrip

Vakmanschap

Sturen op de goede dingen

De cliënt is in de eerste plaats mens.

Het vakmanschap van de professional bestaat uit
drie elementen:

De organisatie stelt de centrale positie van de
cliënt veilig en creëert de juiste
randvoorwaarden voor het vakmanschap van
haar medewerkers.

Betekenis (gezien worden), eigen identiteit
Kunnen en mogen zijn wie je bent gaat
over gezien worden en van betekenis
zijn. Het gaat over de betekenis die
iemand hecht aan personen, relaties en
gebeurtenissen.

1. Attitude
Goede zorg en behandeling voor een cliënt
begint met oprechte aandacht en betrokkenheid
voor de cliënt en voor de verwanten die deel van
zijn leven uitmaken.

Eigen regie over leven en persoonlijk
welbevinden

2. Deskundigheid
Zorgprofessionals hebben de juiste kennis,

De organisatie toont leiderschap en goed bestuur
en heeft en geeft inzicht in de zaken die er toe
doen.

Het (kwaliteits)managementsysteem van de
organisatie is een lerend systeem, waarin
uitvoering en aansturing elkaar in hun
wisselwerking versterken, en er synergie is
tussen de cultuur en regels.
Deze processen worden ondersteund door

8 Kwaliteit in dialoog 1.0 – Kwaliteitskader ouderenzorg
Pagina

Jezelf kunnen zijn, betekent ook naar
vermogen het eigen leven vorm en
inhoud geven, zowel in grote als kleine
onderdelen van de dag. Het gaat om het
zelf invulling kunnen geven aan
persoonlijk welbevinden, en naar
vermogen de eigen keuzes te maken in
de benodigde zorg en behandeling.

kunde en vaardigheden op het gebied van de
zorg die zij leveren.
Zij hebben inzicht in de situatie van de cliënt, en
in het zorg- en behandelproces rond de cliënt.
Zij wegen veiligheidsrisico’s af tegen de kwaliteit
van leven in overleg met de cliënt en zijn
naasten.
3. Vakinhoudelijk leiderschap
Zorgprofessionals kennen hun professionele en
organisatorische verantwoordelijkheden en zijn
aanspreekbaar op hun gedrag.
Zij nemen verantwoordelijkheid voor de eigen
vakbekwaamheid, voor goede samenwerking,
voor onderlinge aanspreekbaarheid en
zelfreflectie in het kader van
kwaliteitsverbetering.
Zij geven in de organisatie aan wat zij daarbij
nodig hebben.

-

adequate manieren van communiceren
en samenwerken vanuit heldere rollen en
verantwoordelijkheden
veelsoortige bronnen voor feedback en
feed forward
en adequate vormen om relevante
gegevens daarbij vast te leggen.

Leiderschap/goed bestuur
De bestuurder stelt zich open en transparant op
naar alle lagen van de organisatie; ‘Just culture’
en respect voor iedereen zijn hierbij
kernbegrippen.
Het bestuur legt actief verbinding met
stakeholders uit de omgeving.
Inzicht hebben en geven
Kwaliteit en veiligheid worden gemonitord op
basis van interne transparantie en intern
auditeren.
De organisatie kan van binnen naar buiten
(aan)tonen hoe goede zorg en behandeling
gerealiseerd wordt.

Van versie 1.0 naar 2.0 - Visie
De werkgroep heeft uit de consultaties nadere aandachtspunten voor deze geformuleerde visietekst meegekregen en zal deze verwerken in versie
2.0. In hoofdlijnen zijn dat de volgende punten:

Het beeld dat geschetst wordt van het type cliënt mag actueler: grotere zorgzwaarte, complexiteit

De betrokkenheid en het samenspel met de familie en mantelzorg is onderbelicht

De rol van de organisatie in de scholing wordt alleen impliciet genoemd

Pagina

9 Kwaliteit in dialoog 1.0 – Kwaliteitskader ouderenzorg

2. Voertuig: de Kwaliteitsrapportage
In dit nieuwe Kwaliteitskader speelt de zogenaamde ‘Kwaliteitsrapportage’ een belangrijke rol. Wat verstaan we onder een Kwaliteitsrapportage?
De Kwaliteitsrapportage laat zien:
o Hoe de organisatie de kwaliteit op orde heeft op belangrijke thema’s (zie Hoofdstuk 1)
o Welke informatiebronnen de organisatie hierbij benut; waarop de inzichten op gebaseerd zijn
o Hoe de informatie worden benut in de leerlussen in de organisatie
Leidende principes hierbij zijn:

CLIËNT STAAT CENTRAAL
De zorg en behandeling begint bij de cliënt. Dat wat de cliënt belangrijk vindt en ervaart neemt een prominente plek in in de Kwaliteitsrapportage

DE KWALITEITSRAPPORTAGE IS GEEN DOEL MAAR EEN MIDDEL
De Kwaliteitsrapportage dient in de eerste plaats de interne dialoog over kwaliteit in de organisatie en de transparantie. Het vervaardigen van
een Kwaliteitsrapportage is een kwaliteitsslag op zichzelf. Secundair speelt de Kwaliteitsrapportage, of afgeleide vormen daarvan, een belangrijke
rol in de verantwoording.

BASIS VOOR INTERN EN EXTERN GESPREK
De Kwaliteitsrapportage is een voertuig om met elkaar in gesprek te gaan over kwaliteit. De Kwaliteitsrapportage vormt een basis voor de
verantwoordingsgesprekken: intern met bijvoorbeeld de Cliëntenraad, de VAR of Professionele Adviesraad, de vakgroep specialisten
ouderengeneeskunde, een audit of visitatiecommissie, en extern bijvoorbeeld met de Inspectie of de het zorgkantoor. Interne en externe partijen
kunnen vragen stellen over of naar aanleiding van de Kwaliteitsrapportage.
In een jaarlijkse bijlage bij dit kwaliteitskader worden richtlijnen beschreven die in de ogen van de werkgroep ervoor kunnen zorgen dat de
Kwaliteitsrapportage een steeds bruikbaarder middel wordt in het proces van kwaliteitsmonitoring, verbetering en verantwoording. In Bijlage 3 zijn deze
richtlijnen voor het verslagjaar 2016 opgenomen.
Jaarlijks worden ook tripartiet indicatoren vastgesteld die zorgorganisaties wettelijk verplicht zijn om aan te leveren voor opname in het Openbaar
Databestand van het Zorginstituut Nederland. De werkgroep heeft nadrukkelijk de relatie tussen deze indicatoren en het Kwaliteitskader en haar leidende
principes bewaakt. De indicatoren die worden ingediend voor verslagjaar 2016 zijn opgenomen in Bijlage 4.

Van versie 1.0 naar 2.0 - Kwaliteitsrapportage


De werkgroep beraadt zich nog over de wijze en frequentie van publicatie van de Kwaliteitsrapportage en onderliggende indicatorscores.
Zij zal dit een plek geven in versie 2.0.

Pagina

10 Kwaliteit in dialoog 1.0 – Kwaliteitskader ouderenzorg

3. Hulpmiddelen: de Instrumentenwaaier
In de Kwaliteitsrapportage wordt weergegeven hoe de organisatie de kwaliteit op orde heeft op belangrijke thema’s, en hoe zij daarop stuurt (zie
Hoofdstuk 1). Voor het bepalen van de eigen visie op goede zorg en behandeling en voor het verkrijgen van zicht en grip op de kwaliteit zijn veel
hulpmiddelen beschikbaar: richtlijnen, visiedocumenten, protocollen, informatiebronnen, instrumenten, werkwijzen, methodieken, et cetera. Dit
Kwaliteitskader bevat een ‘Instrumentenwaaier’ in ontwikkeling, die behulpzaam wil zijn bij het kiezen van geschikt en goed instrumentarium. In Bijlage
2 zijn de verzamelde instrumenten tot nu toe opgenomen.
Leidende principes zijn:
INSTRUMENTARIUM : V AN BINNEN NAAR BUITEN
Systemen en instrumenten moeten de ‘bedoeling’ dienen. Zorgorganisaties, professionals en cliënten(vertegenwoordigers) kiezen in afstemming
instrumenten en methodieken om met elkaar zicht en grip te houden op de kwaliteit.
PROFESSIONELE KWALITEITSRICHTLIJNEN ZIJN DE BASIS
Professionele kwaliteitsrichtlijnen en standaarden vormen vanzelfsprekend het continue referentie punt met betrekking tot kwaliteit van zorg en
behandeling. De beroepsgroepen spelen een essentiële rol in de ontwikkeling en naleving hiervan. Een opsomming hiervan is opgenomen in Bijlage 2b.
VOORTDUREND IN ONTWIKKELING
De Instrumentenwaaier ontwikkelt zich voortdurend en zal nooit uitputtend zijn. In die zin is de Instrumentenwaaier een levend document dat continu
onderhoud vraagt.
HULPMIDDEL , GEEN VOORSCHRIFT
De instrumentenwaaier is nadrukkelijk bedoeld als hulpmiddel bij de keuze van geschikte methodieken en informatiebronnen. Het is niet voorschrijvend,
maar een flexibele ‘gereedschapskist’.

Van versie 1.0 naar 2.0 - Instrumentenwaaier




De werkgroep constateert dat de Instrumentenwaaier nog niet compleet is, en dat de beschrijving van de instrumenten nog beperkt is. In
overleg en samenwerking met de Expertgroep van het Zorginstituut wil de werkgroep op korte termijn komen tot aanvulling en verfijning
van de huidige waaier. Er is behoefte aan duiding, beschrijving van de werkingssfeer en een wetenschappelijke onderbouwing van de
instrumenten.
De Werkgroep ziet de Instrumentenwaaier graag ondergebracht in een landelijke bibliotheek, die ook op langere termijn blijvend
onderhoud vergt. De werkgroep zal overleg organiseren over het eigenaarschap en de werkstructuur voor beide zaken en deze punten
opnemen in versie 2.0.

Pagina

11 Kwaliteit in dialoog 1.0 – Kwaliteitskader ouderenzorg

4. Ontwikkelagenda
In de voorgaande hoofdstukken zijn verschillende punten geformuleerd die in het kader van de uitwerking tot versie 2.0 verdere ontwikkeling of
besluitvorming behoeven. Zie hiervoor de kopjes ‘Van versie 1.0 naar 2.0’ onder aan de afzonderlijke hoofdstukken. Daarnaast verdienen nog enkele
meer fundamentele kwesties de aandacht:
Monitoring werking versie 1.0
Dit nieuwe Kwaliteitskader introduceert een nieuwe manier van spreken over goede zorg en verantwoording. Bij invoering ervan dringt de werkgroep aan
op het inrichten van een monitoringsprogramma (met experimenteermogelijkheid) om de ervaringen en effecten doelgericht te verzamelen en te
benutten voor de verdere ontwikkeling.
Er loopt al een experimenteer- en vernieuwingtraject op dit gebied, in de vorm van de circa 45 organisaties die participeren in het
vernieuwingsprogramma Waardigheid & Trots op het thema kwaliteit (looptijd tot eind 2017). De bevindingen en ervaringen van deze pilots zijn
waardevolle input voor de verdere ontwikkeling van het kwaliteitskader Kwaliteit in Dialoog.
Reikwijdte
Het kwaliteitskader is in 2016 ontwikkeld onder de vlag van Waardigheid & Trots, met het oog op de kwaliteitsverbetering van de zorg in
verpleeghuizen. Daarmee beperkt het kader in de huidige opzet zich tot intramurale WLZ-zorg, in natura geleverd. De werkgroep veronderstelt dat de
strekking van het kader ook in andere leveringsvormen kan werken, maar dat heeft zeker nog specifieke aandacht nodig. De werkgroep zal initiatief
nemen om deze verbinding en/of verbreding in overleg met de betreffende partijen verder tot stand te brengen.
Eigendom en werkstructuur doorontwikkeling
Het Kwaliteitskader en de instrumentenwaaier moeten blijvend onderhouden worden. De werkgroep zal een voorstel formuleren voor het eigenaarschap
hiervan en de daarbij passende werkstructuur.

Bijlage 1: Uitwerking visie per thema

Pagina

12 Kwaliteit in dialoog 1.0 – Kwaliteitskader ouderenzorg

N.B.: Onder het kopje specifieke thema’s zijn enkele onderwerpen uitgelicht die momenteel in een ontwikkelingsfase verkeren en in veel situaties
bijzondere aandacht zullen vragen. Een rubriek die aan de actualiteit van de praktijk verbonden is.

Kwaliteit van leven/Welbevinden
Cliënt: wat is voor mij van belang

Professional: hoe sluit ik aan

Organisatie: hoe schep ik de randvoorwaarden voor
cliënt en professional

 Ik kan door met mijn leven, ik voel mij gerespecteerd
in wie ik ben, ook al heb ik een grote zorgbehoefte en
woon ik in een beschermde woonomgeving
 Er is goed samenspel met mijn naasten, familie en
mantelzorg.
 Ik ervaar steun die bij mij past in mijn moeilijke
momenten (‘doorgaan’ is ook: omgaan met
achteruitgang en ‘op een passende wijze afscheid
nemen‘)
 Als ik ongerust of bang ben, of pijn heb is daar alle
aandacht voor, en wordt mij comfort geboden. Er is
passende palliatieve zorg en aandacht voor mentaal
welbevinden.
 Ik kan, aangepast aan mijn conditie (#A6), doen waar
ik plezier aan beleef/wat ik waardevol vind (bijv. naar
buiten, muziek luisteren, kaarten, naar de kerk)
 Ik kan sociale contacten onderhouden/aangaan zoals
bij mij past
 Ik kan lekker eten en drinken in een prettige sfeer
 Ik kan goed slapen/rusten
 Mijn lichaam is goed verzorgd en ik zie er netjes uit
(passend bij wie ik ben)

 Medewerkers zijn geïnteresseerd in hun cliënt: de
persoon, zijn leven en zijn naasten.
Zij hebben de inzet, de competenties en de
mogelijkheden om bij te dragen aan het persoonlijk
welzijn van hun cliënten, en samen met familie en
mantelzorg naar oplossingen te zoeken voor problemen
die zich daarbij voordoen.
 Medewerkers zijn betrokken bij hun cliënten, weten wie
zij zijn en wat zij belangrijk vinden. Ze maken echt
contact en zijn structureel in gesprek met de cliënten
en hun naasten over wat er voor hen echt toe doet. Dit
wordt zichtbaar in het realiseren van bij de cliënt
passende ‘dingen van de dag’.
 Medewerkers hebben oog en oor voor de moeilijke
momenten van hun cliënten, voor hun zorgen, angsten
en pijn; zij betrekken daar de mantelzorg en de juiste
collega’s bij, en bieden steun en comfort.
 Medewerkers zorgen voor een bij hun
cliëntenpassende lichamelijke verzorging.
 Medewerkers zoeken samen met naasten en collega’s
naar de betekenis van gedrag als hun cliënt zich
onvoldoende kan uitdrukken.

 De organisatie creëert een uitnodigende sfeer om te
doen wat nodig is (oplossingsgericht)

In het kader van doorlopende kwaliteit en veiligheid
worden bovenstaande processen ondersteund door
- adequate vormen om relevante gegevens daarbij
vast te leggen, (zoals het persoonlijk zorgleefplan
en het behandelplan), en
- adequate samenwerkings- en overlegstructuren om
structureel feedbackinformatie te benutten (zoals
cliëntbesprekingen, shared decision making en zorg

 Er is een zorgplansystematiek die het leren kennen van
de cliënt ondersteunt en de cliënt zeggenschap geeft
over de zorg en ondersteuning die hij krijgt
 De organisatie creëert een cultuur van voorbeeldgedrag,
van openheid en aanspreekbaarheid in een veilige
context, van het melden en leren van fouten
 De organisatie regelt wat nodig is om het gewenste
gedrag mogelijk maken, materieel en in menskracht
(gericht op de juiste attitude, competenties, kennis,
kunde en vaardigheden), zoals
- gerichte scholing, training,
deskundigheidsbevordering, leren door doen
- en ruimte voor onderlinge reflectie, intervisie,
supervisie, coaching
 Ervaringen van cliënten en hun naasten en ervaringen
van medewerkers worden structureel ‘opgehaald’ en
teams worden in staat gesteld deze als leer- en
verbeterinformatie in te zetten.

Pagina

13 Kwaliteit in dialoog 1.0 – Kwaliteitskader ouderenzorg

coördinatie).
Medewerkers kunnen hun eigen rol daarbij goed
vervullen.

Prettige en veilige woonomgeving

Cliënt: wat is voor mij van belang
 Ik heb een schone, comfortabele en veilige woonruimte
waar mijn privacy gerespecteerd wordt, en waar ik mij
op m’n gemak en thuis kan voelen
 Mijn leefomgeving nodigt uit tot sociaal contact; er
heerst een sfeer van gastvrijheid
 Ik kan hulp inroepen als ik die nodig heb

Professional: hoe sluit ik aan

Organisatie: hoe schep ik de randvoorwaarden voor
cliënt en professional

 Medewerkers zijn zich ervan bewust dat zij werken in
de woonomgeving van hun cliënten, en gedragen zich
daarnaar
 Medewerkers dragen welbewust bij aan een open,
gastvrije sfeer waarin mensen prettig hun gang
kunnen gaan
 Aandacht voor veiligheid, en goed inzicht in de eigen
rol daarbij is alle medewerkers eigen
 Medewerkers maken deskundig gebruik van veilige
hulpmiddelen, technologie en domotica
 24 uur per etmaal wordt een goed werkende personen
alarmopvolging gerealiseerd
 Medewerkers handelen conform hun rol en
betrokkenheid bij klimaat beheersing (b.v. als het
hitteprotocol van toepassing is), en bij brand- en
inbraakpreventie.
 Medewerkers zijn geoefend in wat hen te doen staat
bij calamiteiten (zoals brand)

 De organisatie stuurt actief op een aantrekkelijke en
veilige woon- en werkomgeving, waar risicobewustzijn
vanzelfsprekend is

Specifieke thema’s:
 Medewerkers passen de richtlijnen voor
infectiepreventie situatie specifiek toe op een manier
die recht doet aan de individuele risico’s die hun
cliënten lopen.
 Medewerkers streven optimale (bewegings)vrijheid na
voor hun cliënten
In het kader van doorlopende kwaliteit en veiligheid
worden bovenstaande processen ondersteund door
adequate vormen om relevante gegevens
daarbij vast te leggen, en
adequate samenwerkings- en overlegstructuren
om structureel feedbackinformatie te benutten

 Veiligheid staat als integraal thema structureel op de
bestuurs agenda (veiligheid van zorg, van werk, van
fysieke omgeving, van bedrijfsvoering); het is adequaat
belegd in de lijn.
 Er is een systeem voor het veilig melden van
(bijna)fouten en incidenten, en een klachtensysteem dat
helder en vindbaar is voor iedereen. Er is een algemeen
geaccepteerde werkwijze voor klokkenluiders.
 Materiele veiligheid (klimaat, brand, inbraak,
noodvoorzieningen, technologie, hulpmiddelen) is
volgens de daarvoor geldende maatstaven op orde; de
medewerkers worden structureel bevoegd en bekwaam
gehouden om daar veilig mee om te kunnen gaan. De
organisatie is voorbereid op calamiteiten

Specifiek thema:
 Voor de groeiende groep terminale cliënten worden
passende voorzieningen gerealiseerd
 Randvoorwaarden voor basis hygiëne zijn gerealiseerd

(zoals werkoverleg).

Pagina

14 Kwaliteit in dialoog 1.0 – Kwaliteitskader ouderenzorg

Medewerkers kunnen hun eigen rol daarbij goed
vervullen.

Gezondheids(zorg)/risico’s

Cliënt: wat is voor mij van belang

Professional: hoe sluit ik aan

Organisatie: hoe schep ik de randvoorwaarden voor
cliënt en professional

 Ik krijg bij mijn persoonlijke verzorging (w.o. wassen,
kleden, eten&drinken, mondverzorging, toiletgang, inen uit bed gaan) de hulp die bij mij past
 Veranderingen in mijn gezondheid en
gezondheidsrisico’s worden tijdig gesignaleerd en er
wordt actie ondernomen als dat gewenst en nodig is
 Ik krijg goede zorg en behandeling van vakkundige
medewerkers
 Ik kan, samen met mijn naasten of vertegenwoordiger,
mijn eigen keuzes maken.
 Er wordt geen zorg of behandeling verleend zonder mijn
instemming
 Ik kan ervan op aan ik de juiste medicijnen krijg, op het
juiste moment
 Ik kan ervan op aan dat mijn wensen met betrekking
tot reanimatie en (zorg rond het) levenseinde
gerespecteerd worden en dat er passende palliatieve
zorg geboden wordt (#A2)

 Medewerkers verstaan hun vak, toegespitst op de
kennis en vaardigheden die verbonden zijn met de
specifieke (gezondheids)problematiek van hun
cliënten. Zij passen professionele standaarden en
richtlijnen toe, waarbij voortdurend de afweging tegen
de kwaliteit van leven centraal staat.
 In de daadwerkelijke toepassing daarvan zijn de
individuele wensen en voorkeuren van hun cliënten
maatgevend voor medewerkers.
 Medewerkers zijn alert op (veranderingen in) de
gezondheidssituatie van hun cliënten en werken
preventief aan het voorkomen van gezondheidsrisico’s
 Medewerkers gaan daarover het gesprek aan met hun
cliënten en naasten, en met collega’s; steeds weer
wordt een individuele afweging gemaakt, waarbij de
persoonlijke keuzes van de cliënt leidend zijn.
 Medewerkers monitoren het vervolg, en blijven in
gesprek met de cliënt en zijn naasten: loopt het nog
steeds naar wens, staat we nog steeds achter de
afspraken of moet er iets aangepast worden?

De bestuurder legt een verantwoorde relatie tussen de
(gezondheids)problematiek van haar cliënten en de
personele inzet (in de samenhang kwalitatief kwantitatief)
 Medewerkers zijn toegerust voor hun taken en
verantwoordelijkheden
 Medewerkers worden voorzien in wat nodig is om hun
werk goed te kunnen doen

Specifieke thema’s:
 Medewerkers passen de principes van
medicatieveiligheid situatie specifiek toe op een manier
die recht doet aan de individuele risico’s die cliënten
lopen.
 Medewerkers voorkomen oneigenlijk gebruik van
gedragsbeïnvloedende medicatie, en het oneigenlijk
toepassen van onvrijwillige zorg
 Medewerkers besteden dagelijks aandacht aan

Specifiek thema:
 Voor de snel groeiende groep terminale cliënten
worden randvoorwaarden voor menswaardige palliatieve
zorg gerealiseerd

15 Kwaliteit in dialoog 1.0 – Kwaliteitskader ouderenzorg
Pagina

passende mondverzorging, op geleide van de
aanwijzingen van de betrokken
mondzorgprofessionals
 Medewerkers hebben aandacht voor oog- en
oorproblemen
 De groep cliënten die voor zorg rond het levenseinde
opgenomen worden groeit. Betrokken medewerkers
beschikken over de daarvoor benodigde tijd en
expertise, waarbij comfortzorg en pijnbestrijding
centraal staan.
Er is sprake van ‘advance care planning’.
Bovenstaande processen worden ondersteund door
- adequate vormen om relevante gegevens daarbij
vast te leggen, (zoals het persoonlijk
zorgleef/behandelplan), en
- adequate samenwerkings- en overlegstructuren om
structureel feedbackinformatie te benutten (zoals
een MDO en zorg coördinatie).
Medewerkers kunnen hun eigen rol daarbij goed
vervullen.

Pagina

16 Kwaliteit in dialoog 1.0 – Kwaliteitskader ouderenzorg

Bijlage 1a: ‘Praatplaat’

Kwaliteit in Dialoog

Overzicht van hulpmiddelen
om zicht en grip te krijgen op kwaliteit en te werken aan verbetering

‘Hulpmiddelen’ voor
zicht op kwaliteit

Kwaliteit ontstaat in samenspel. Daarin toont zich de lerende
organisatie: het gaat om de constante onderlinge uitwisseling
en afstemming. Er zijn veel hulpmiddelen om de kwaliteit van
het samenspel – en dus van zorg en ondersteuning – vorm te
geven, inzichtelijk te maken en te verbeteren. De keuze hiervan
wordt bepaald door de visie en waarden van de organisatie.

Het samenspel

“Wat is nodig,
doen we dat?”
Door de ogen van de individuele
cliënt en naasten

 ‘aan tafel’, in de huiskamer,
samen dingen doen
 georganiseerde groepsgesprekken
 (anonieme) tips
 observaties en interviews
 cijfers
 gesprek met cliënten- of
familieraad

 Een doordachte en doorleefde
visie met oog voor dilemma’s
 Passende deskundigheid en
personeelssamenstelling
 Passende omgeving
 Organisatie-inrichting vanuit de
kern van het samenspel

Client
Naasten

Zorgmedewerkers

elkaar aanspreken
reflectiebijeenkomsten
onderling auditen
vragenlijst / zelfevaluatie
gesprekken met par, var, or

Door de ogen van externen
 observaties en interviews
 onderling visiteren
 (waardengeleide) audits

zicht op kwaliteit

Samen leren en verbeteren
 Reflecteren
 Systematisch aanpak
 Slimmer werken
 Coaching en training
In dialoog met elkaar
 In gesprek met individuele
cliënt en naasten
 In gesprek met de groep
cliënten en naasten
 Gesprek tussen medewerkers
onderling
 Gesprek met externe partijen

Door de ogen van medewerkers






“Hoe werken we
aan verbetering?”
Organisatorische voorwaarden

 dagelijks contact mét aandacht
en kennis
 intake thuis en regelmatig
evalueren
 verhalen over het leven
 leefplangesprekken
 meerdere perspectieven overleg
Door de ogen van een groep
cliënten en naasten

‘Hulpmiddelen’ voor
grip op kwaliteit

Dit schema is gebaseerd op het rapport
‘Praktijkverkenning naar bestanddelen voor
een nieuw kwaliteitskader ouderenzorg’
ZorgEssentie, 18 mei 2016

Leerlus over wat goed gaat en beter kan

grip op kwaliteit

Pagina

17 Kwaliteit in dialoog 1.0 – Kwaliteitskader ouderenzorg

Bijlage 2a: Instrumentenwaaier – Instrumenten per domein
In deze bijlage zijn, ter ondersteuning, de door het veld geformuleerde richtlijnen en protocollen opgenomen, en ook voorbeelden van hulpmiddelen
(instrumenten, methodieken) om zicht en grip te krijgen op kwaliteit en te werken aan verbetering. De werkgroep constateert dat deze
Instrumentenwaaier nog niet compleet is, en dat de beschrijving van de instrumenten nog beperkt is. In overleg en samenwerking met de Expertgroep
van het Zorginstituut wil de werkgroep op korte termijn komen tot aanvulling en verfijning van de huidige waaier. Er is behoefte aan duiding,
beschrijving van de werkingssfeer en een wetenschappelijke onderbouwing van de instrumenten.
De instrumentenwaaier is nadrukkelijk bedoeld als hulpmiddel bij de keuze van geschikte methodieken en informatiebronnen. Het is niet voorschrijvend,
maar een flexibele ‘gereedschapskist’.

Kwaliteit van leven/Welbevinden
Cliënt: wat is voor mij van belang

Professional: hoe sluit ik aan

Organisatie: hoe schep ik de randvoorwaarden
voor cliënt en professional

Standaarden, richtlijnen, protocollen
 Zorgleefplan
 Behandelplan


 Mijnkwaliteitvanleven.nl
 Groninger Wellbeing Indicator
 Fotostem
 Open dialogue
 In gesprek met mensen met afasie
 Levensboek

7

 Beroepsprofiel
 Kwaliteitsstandaarden
 Professionele kwaliteitsrichtlijnen 7

Instrumenten en methodieken
voor zicht en grip op kwaliteit:
(niet uitputtend, niet verplicht)
 Waarderende audits
 Intervisie
 Moreel beraad
 Reflectie


Zie ook bijlage 2b, Achterliggende professionele kwaliteitsrichtlijnen V&VN en Verenso

 Visie en waarden
 Kwaliteitsstandaard omgaan met levensvragen


 Observaties
(Beelden van Kwaliteit; Dementia Care
Mapping)
 Interviews
 Cijfers
(Net Promotor Score/CQ light)
 Vragenlijst/ zelfevaluatie

Pagina

18 Kwaliteit in dialoog 1.0 – Kwaliteitskader ouderenzorg

(Checklist Jan Coolen)
 Reviews (ZorgkaartNederland.nl)
 Leidraad personeelssamenstelling
 Zorgschouw


Prettige en veilige woonomgeving

Standaarden, richtlijnen, protocollen
 Zorgleefplan


# Nog aanvullen





Richtlijnen
Professionele kwaliteitsrichtlijnen 8

Instrumenten en methodieken
voor zicht en grip op kwaliteit:
(niet uitputtend, niet verplicht)

Ambiance project

Projecten kleinschalig wonen


Gezondheids(zorg)/risico’s

8

Zie ook bijlage 2b, Achterliggende professionele kwaliteitsrichtlijnen V&VN en Verenso

 Brandveiligheid in de langdurige zorg
 Hitteprotocol
 Beschikbaarheid etalage informatie


 Zorgschouw
 Gastvrijheid met sterren
 Zorgvisite
 Leidraad personeelssamenstelling


Pagina

19 Kwaliteit in dialoog 1.0 – Kwaliteitskader ouderenzorg

Standaarden, richtlijnen, protocollen
 Zorgleefplan
 Opstellen behandelplan


 Verkorte checklist veilige zorg


 Beroepsprofiel
 Kwaliteitsstandaarden
 Professionele standaard
 Professionele kwaliteitsrichtlijnen 9
 Persoonlijk ontwikkelingsplan medewerker

Instrumenten en methodieken
voor zicht en grip op kwaliteit:
(niet uitputtend, niet verplicht)
 Registratie van zorginhoudelijke aspecten10
 MIC meldingen
 Risicoscan veilige zorg (app of chacklist)
 Intervisie
 Supervisie
 Visitatie
 Coaching
 Advance care planning


 Kwaliteitshand-boek
 Modelprocedure mogelijk disfunctioneren
 Handreiking verantwoordelijksheidsverdeling
 Registratie zorginhoudelijke risico aspecten, zoals
toepassen vrijheidsbeperkende maatregelen


Professional

Organisatie

- Elkaar aanspreken in dagelijks contact
- Reflectie bijeenkomsten
- ‘Keek op de week/ keek op
de dag’
-Meerdere perspectievenoverleg

- Georganiseerde groepsgesprekken met cliënten
- Gesprek met cliëntenraad of naastenraad
- Appreciative inquiry
- Zeepkistbijeenkomsten bestuur met medewerkers

 ZorgkaartNederland.nl
 Veiligheidsmanagement op zorginhoudelijke
aspecten
 Medicatieveiligheid
 Infectiepreventie
 Leidraad personeelssamenstelling


Algemene Hulpmiddelen voor dialoog:
Cliënt



9

Leefplangesprekken
Informele gesprekken in het zorgmoment
(samenvattingen vanuit rapportages?)

Zie ook bijlage 2b, Achterliggende professionele kwaliteitsrichtlijnen V&VN en Verenso

10

Overzicht medicatie, gebruik psychofarmaca, huidletsel (decubitus), valincidenten, infectierisico, mondzorg, pijnbestrijding, polyfarmacie, vrijheidsbeperkende
maatregelen, comfortzorg, reanimatiebeleid, euthanasiebeleid etc.

Pagina

20 Kwaliteit in dialoog 1.0 – Kwaliteitskader ouderenzorg

Bijlage 2b: Instrumentenwaaier – Achterliggende professionele kwaliteitsrichtlijnen V&VN en Verenso
Overzicht richtlijnen en handreikingen V&VN:
De professionele standaard, een uitwerking. Visie van V&VN (V&VN, 2015)
Verpleegkundigen en verzorgenden zijn er aan gewend om te werken volgens regels en richtlijnen. De professionele standaard geeft richting en biedt een
houvast in het dagelijks handelen en draagt daarmee bij aan het leveren van kwalitatief goede, veilige en verantwoorde zorg. De professionele standaard
is niet vrijblijvend. De professionele standaard bevat normen die invulling geven aan ‘verpleegkundig hulpverlenerschap’ Naast vakinhoudelijke regels
betreft dat ook protocollen en richtlijnen, gedragsregels, algemene zorgvuldigheidsvereisten en de normen uit wet- en regelgeving en rechtspraak
(Legemaate, 1998)1. Het gaat daarbij om de algemeen aanvaarde uitgangspunten van de zorgverlening (Buijse & van Tol, 2005).
In het kort bestaat de professionele standaard uit (Buijse & van Tol, 2005):
Vakinhoudelijke normen:
• vakinhoudelijke en technische regels,
• (zorg)standaarden, richtlijnen en protocollen,
• beroepscode en gedragsregels,
• beroepsprofielen,
• specifieke ethische regels binnen de zorgverlening.
Juridische normen:
• wet- en regelgeving,
• jurisprudentie: uitspraken van de (tucht)rechter.
Mengvormen:
• richtlijnen van de inspectie (opgelegd aan instellingen),
• algemene juridische, ethische en beroepsnormen,
• standpunten en adviezen van gezaghebbende organisaties, zoals KNMG (Legemaate, febr. 2013)4.
Beroepscode van Verpleegkundigen en Verzorgenden
(CGMV, CNV Zorg en Welzijn, FNV Zorg en Welzijn, HCF, NU’91, RMU Sector Gezondheidszorg en Welzijn ‘Het Richtsnoer’, V&VN, 2015).
De Beroepscode beschrijft de uitgangswaarden voor het handelen van verpleegkundigen en verzorgenden, zoals respect, vertrouwelijkheid, eerlijkheid,
weldoen, geen schade toebrengen, autonomie en rechtvaardigheid.
Zorgstandaarden, richtlijnen, richtlijnmodules waar V&VN bij betrokken is geweest en geautoriseerd heeft

Databank door V&VN geautoriseerde richtlijnen (via de website)

Communicatie via de website en V&VN-nieuws wanneer richtlijnen geautoriseerd zijn.
Borging expertise/afvaardiging namens V&VN in werk-/expertgroepen via draaiboek 'Participatie V&VN Multidisciplinaire richtlijnontwikkeling
(V&VN , herziene versie 2015)
Onderdeel van inschrijven in KR is dat men met inschrijving zich committeert aan handelen volgens de professionele standaard.

Pagina

21 Kwaliteit in dialoog 1.0 – Kwaliteitskader ouderenzorg




Handreikingen uitgegeven door V&VN
V&VN Handreiking Individuele professionaliteit (2012),
V&VN Handreiking Omgaan met sociale media (2012)
V&VN Handreiking Omgaan met seksualiteit (2011)
V&VN Handreiking Vrijheidsbeperking in het ziekenhuis? Nee, tenzij…’ (2013)
V&VN Meldcode kindermishandeling en huiselijk geweld (2011).
V&VN leidraad competenties medicatie
Registratie
BIG register voor verpleegkundigen MBO en HBO
Verpleegkundig specialisten register (verplicht)
Kwaliteitsregister V&VN (niet verplicht) voor verpleegkundigen MBO en HBO
Kwaliteitsregister voor verzorgenden MBO-3 (niet verplicht en enige register waar verzorgenden MBO-3 zich kunnen registreren en deskundigheid
kunnen vastleggen)

Overzicht richtlijnen en handreikingen Verenso:
Specialisten ouderengeneeskunde voelen zich en zijn aanspreekbaar op het kwaliteitsbeleid van Verenso. In diverse documenten, richtlijnen en
handreikingen is het kwaliteitsbeleid vastgelegd.
Het kerndocument is het Kwaliteitshandboek voor de specialist ouderengeneeskunde waarin staat omschreven waarop de specialist ouderengeneeskunde
kan worden aangesproken wat betreft de kwaliteit van handelen.
Het leveren van hoogwaardige medische ouderenzorg is de essentie van het beroep van de specialist ouderengeneeskunde. Sleutelbegrippen bij
kwaliteitsbeleid zijn: veiligheid, doelmatigheid, tijdigheid, effectiviteit en patiëntgerichtheid. Het gaat er wat betreft Verenso om de patiënt een
gerechtvaardigd vertrouwen in de geleverde patiëntenzorg te bieden. De rol van Verenso in het kwaliteitsbeleid van de ouderengeneeskunde bestaat uit
het ontwikkelen van kwaliteitsnormen en het stimuleren, coördineren, ondersteunen en borgen hiervan voor de specialist ouderengeneeskunde.
Nota’s, documenten, richtlijnen en handreikingen waarop de specialist ouderengeneeskunde aanspreekbaar is:

Beroepsprofiel en competenties van de specialist ouderengeneeskunde, Verenso 2012

Kwaliteitshandboek voor de specialist ouderengeneeskunde, Verenso 2013

Modelprocedure mogelijk disfunctionerend specialist ouderengeneeskunde, Verenso 2016

Professioneel statuut vakgroep specialisten ouderengeneeskunde, Verenso 2015

Handreiking verantwoordelijkheidsverdeling bij samenwerking in de zorg, KNMG 2010

Overzicht richtlijnen

22 Kwaliteit in dialoog 1.0 – Kwaliteitskader ouderenzorg
Pagina

o
o
o
o
o
o
o
o
o


Anticiperende besluitvorming over reanimatie bij kwetsbare ouderen
Diabetes
Pijn
Blaaskatheters
Influenzapreventie
Mondzorg
Addendum Neusmaagsonde
Probleemgedrag
Urineweginfecties

Overzicht van handreikingen
o Multidisciplinair Overleg
o Geriatrisch assessment
o Spoed-/crisisopnames
o Handreiking Taakdelegatie
o Parkinson
o Complexe Ouderenzorg in verzorgingshuis en thuis
o Dementie
o Probleemgedrag
o Professionele Verantwoordelijkheid
o Wilsonbekwaamheid
o Zorgvuldige Zorg rondom het levenseinde
o Nota medische verslaglegging
o Handleiding voorbehouden handelingen

Pagina

23 Kwaliteit in dialoog 1.0 – Kwaliteitskader ouderenzorg

Bijlage 3: Richtlijnen Kwaliteitsrapportage 2016
Deze bijlage bevat de richtlijnen die in de ogen van de werkgroep ervoor kunnen zorgen dat de Kwaliteitsrapportage een bruikbaar middel wordt in het
proces van kwaliteitsmonitoring, verbetering en verantwoording. In deze bijlage ‘Kwaliteitsrapportage zijn de richtlijnen en de vastgestelde indicator met
betrekking toe de Kwaliteitsrapportage voor het verslagjaar 2016 opgenomen.
INHOUD
De Kwaliteitsrapportage laat zien hoe de organisatie zicht en grip heeft op:
o de kwaliteit van leven/ het welbevinden van de cliënt
o een prettige en veilige woonomgeving voor de cliënt
o de gezondheid van de cliënt
en de rol en ervaringen van cliënten, professionals en de organisatie hierin.
De Kwaliteitsrapportage geeft een integraal beeld, de onderdelen zijn vertegenwoordigd maar niet per se op deze wijze geordend.
INSTRUMENTEN EN METHODIEKEN
De Kwaliteitsrapportage maakt duidelijk op welke informatiebronnen het zicht gebaseerd is, en hoe de informatie in de leerlussen in de organisatie wordt
benut en zo grip geeft. Zij benut hiertoe instrumenten en methodieken naar eigen inzicht. De instrumenten en methodieken die in de
‘Instrumentenwaaier’ (Bijlage 2) zijn weergegeven kunnen hierbij behulpzaam zijn. De Kwaliteitsrapportage maakt zo helder welke instrumenten de
zorgorganisatie benut, geeft inzicht in de uitkomsten van de gebruikte instrumenten, duidt welke sterke en verbeterpunten hieruit naar voren komen,
en hoe ernaar gehandeld is of wordt.
CLIËNTERVARINGEN
Cliëntervaringen worden van dermate groot belang geacht dat deze in elk geval onderdeel vormen van de instrumenten en methodieken die de
zorgorganisatie benut. In de Kwaliteitsrapportage worden de inzichten n.a.v. cliëntervaringen standaard meegenomen. Het gaat dan om ervaringen van
de cliënt ten aanzien van zijn//haar kwaliteit van leven, én ervaringen met de geboden zorg en behandeling.
INTERNE DIALOOG
De Kwaliteitsrapportage dient en stimuleert in de eerste plaats de interne dialoog. In de Kwaliteitsrapportage is beschreven hoe de kwaliteitsrapportage
is ontwikkeld, en of en hoe een beeld van de kwaliteit tot stand is gebracht dat gedragen wordt door cliënten, naasten, professionals, medewerkers en
management.
INDICATOREN BASISVEILIGHEID
De basisveiligheid wordt van dermate groot belang geacht dat in de interne dialoog in elk geval wordt gereflecteerd op de indicatoren t.a.v. de
basisveiligheid, zoals deze uitgevraagd worden door de IGZ. Het resultaat van deze reflectie wordt weergegeven in de Kwaliteitsrapportage.
De werkgroep is het nog niet eens over het vraagstuk of de indicator-resultaten al dan niet verplicht integraal moeten worden opgenomen in de
Kwaliteitsrapportage. De indicatoren worden sowieso openbaar gemaakt via de IGZ en vanaf 1 juli 2017 via het ODB van het Zorginstituut.
KOPPELING MET HET OPENBAAR DATABESTAND (ODB)
Voor het ODB hebben de tripartiete partijen verbinding gezocht met het Kwaliteitskader. Er is een indicator opgenomen die gericht is op de vraag of
organisaties in de periode oktober 2016 – februari 2017 een start hebben gemaakt met proces om te komen tot een kwaliteitsrapportage. (Zie bijlage 4)

Pagina

24 Kwaliteit in dialoog 1.0 – Kwaliteitskader ouderenzorg

Voor 2017 is het voornemen om een indicator op te nemen gericht op de vraag “Heeft de organisatie in de periode feb 2017-feb 2018 een basisdocument
voor de kwaliteitsrapportage vervaardigd in dialoog met medewerkers, cliënten en naasten?”.

Pagina

25 Kwaliteit in dialoog 1.0 – Kwaliteitskader ouderenzorg

Bijlage 4: Kwaliteitsinformatie voor het Openbaar databestand (ODB) 2016
De volgende indicatoren worden, na bestuurlijk akkoord, uiterlijk 1 oktober 2016 tripartiet ingediend bij het Kwaliteitsinstituut voor het openbaar
databestand (ODB). Zorgorganisaties leveren vóór 1 juli 2017 deze gegevens aan over verslagjaar 2016

KWALITEITSRAPPORTAGE
INDICATOR START K WALITEITSRAPPORTAGE
“Heeft de organisatie in de periode oktober 2016 – februari 2017 een start
gemaakt met proces om te komen tot een kwaliteitsrapportage?”

ZORGKAART NEDERLAND
INDICATOR ACTIEF BELEID ZORGKAART N EDERLAND
"Heeft u actief beleid om het aantal waarderingen op Zorgkaart Nederland op te hogen?"
a)
De organisatie voert zeer actief beleid
[5 of meer van de genoemde of vergelijkbare acties]
b)
De organisatie voert hierop actief beleid
[3 of 4 van de genoemde of vergelijkbare acties]
c)
De organisatie voert hierop enigszins actief beleid
[1 of 2 van de genoemde of vergelijkbare acties]
d)
De organisatie voert hierop geen actief beleid
[geen van de genoemde of vergelijkbare acties]
[Bv aandacht op eigen website (digitaal), nieuwsbrief (hardcopy), bij intake, belteam, hulp zoeken bij collega's, onderzoek naar waarom niet ingevuld
wordt ....]

PROMOTOR SCORE
INDICATOR P ROMOTOR SCORE
“Wat is het percentage cliënten/cliëntenvertegenwoordigers dat een 8, 9 of 10 geeft op de NPS-vraag “Zou u
[instellingsnaam] bij uw vrienden en familie aanbevelen?”
0 = zeer waarschijnlijk niet , 10 = zeer waarschijnlijk wel




Teller: het aantal cliënten/cliëntenvertegenwoordigers dat een 8, 9 of 10 geeft op de NPS-vraag;
Noemer: alle cliënten of cliëntvertegenwoordigers die de NPS-vraag hebben beantwoord.
Deze vraag wordt gesteld d.m.v. een onafhankelijke uitvraag op basis van aselecte steekproef, eventueel in combinatie met andere vragen die de
organisatie aan cliënten wil voorleggen.
De NPS wordt eens per twee jaar uitgevraagd.



Pagina

26 Kwaliteit in dialoog 1.0 – Kwaliteitskader ouderenzorg





De vraag kan worden gesteld aan de cliënt of een cliëntvertegenwoordiger en kan zowel schriftelijk als mondeling worden afgenomen al naar
gelang de opzet van het onderzoek binnen de zorgorganisatie.
Het handboek voor de CQ-index is richtinggevend voor de steekproefgrootte.
Als niveau voor de steekproef wordt minimaal het KvK-niveau van de organisatie gehanteerd, of een lager detailniveau als de organisatie dit
zinvol acht voor kwaliteitsverbetering.
Minimaal aantal respondenten voor publicatie is 10 (per categorie: cliënten en cliëntvertegenwoordigers). Dit leidt in de praktijk tot minimaal een
of twee percentages per organisatie (op KvK-niveau).

INDICATOREN IGZ
Informatiebronnen

Gebruikte u in 2014 deze
informatiebron om systematisch
gegevens te verzamelen? *

Werden in 2014 deze gegevens
opgenomen in de managementinformatie?**

Werden de gegevens in 2014
gebruikt in de planning en control
cyclus?***

Zorgproblemena

ja/nee

ja/nee

ja/nee

Cliëntervaringsonderzoek

ja/nee

ja/nee

ja/nee

Klachten van cliënten of van vertegenwoordigers/betrokkenen van de cliënt

ja/nee

ja/nee

ja/nee

Medezeggenschapsraad cliënten en/of
verwanten

ja/nee

ja/nee

ja/nee

Vrijwilligers en/of mantelzorgers
tevredenheid onderzoek

ja/nee

ja/nee

ja/nee

Medewerkers tevredenheid onderzoek

ja/nee

ja/nee

ja/nee

Niveau cliënt

Niveau medewerkers

27 Kwaliteit in dialoog 1.0 – Kwaliteitskader ouderenzorg
Pagina

Medezeggenschapsraad zorgverleners

ja/nee

ja/nee

ja/nee

Registratie van genoten scholing per
medewerker

ja/nee

ja/nee

ja/nee

Interne audits

ja/nee

ja/nee

ja/nee

(bijna) fout meldingen/ incidentmeldingen

ja/nee

ja/nee

ja/nee

Meldingen van calamiteiten

ja/nee

ja/nee

ja/nee

ja/nee

ja/nee

ja/nee

Niveau afdeling/zorggroep

Niveau instelling/concern
Externe audits tbv certificering of
keurmerk

2. Veiligheid
Hoeveel cliënten hebben de afgelopen 30 dagen continue psychofarmaca gebruikt?

..%

Wordt het gebruik van psychofarmaca structureel geëvalueerd?

Ja/nee/soms/soms in de 1e 6
weken na opname

Wat is het % cliënten bij wie in de afgelopen 30 dagen een vrijheidsbeperkende maatregel (M&M) is toegepast?

..%

Is bij alle cliënten bij wie in de afgelopen 30 dagen een middel of maatregel is getroffen, deze maatregel geëvalueerd?

Ja/nee

28 Kwaliteit in dialoog 1.0 – Kwaliteitskader ouderenzorg
Pagina

Vindt een twee jaarlijkse audit infectiepreventie en hygiëne beleid plaats?

Ja/nee

Indien er een aanpassing is geweest in doelgroep, gebouw of organisatiestructuur: is er dan een aanpassing van de RI&E geweest?

Ja/nee

Indien er geen aanpassing is geweest in doelgroep, gebouw of organisatiestructuur: is de RI&E dan ouder dan 5 jaar?

Ja/nee

3. Mondzorg
Worden mondzorgproblemen in het zorgleefplan gesignaleerd?

Ja/nee

Is binnen 6 weken na opname de mondgezondheid beoordeeld door een tandarts en is dit vastgelegd in het cliëntdossier?

Ja/nee

Is het mondzorgbeleid schriftelijk vastgelegd?

Ja/nee

Is de multidisciplinaire richtlijn Mondzorg (samengevat) beschikbaar voor alle zorgmedewerkers?

Ja/nee

Is mondzorg een terugkerend onderdeel van het scholingsplan?

Ja/nee

Is er een aandachtsvelder mondzorg?

Ja/nee

Is de verantwoordelijkheid voor het toezien op het nakomen van professionele mondzorg interventies vastgelegd?

Ja/nee