Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

32 889

Voorstel van wet van de leden Voortman en Van
Hijum tot wijziging van de Wet aanpassing
arbeidsduur ten einde flexibel werken te
bevorderen

Nr. 10

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 15 augustus 2013
De vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid, belast met
het voorbereidend onderzoek van bovenstaand wetsvoorstel, heeft de eer
als volgt verslag uit te brengen van haar bevindingen. Onder het
voorbehoud dat de initiatiefnemers de vragen en opmerkingen in dit
verslag afdoende zal beantwoorden, acht de commissie hiermee de
openbare behandeling van het voorstel van wet voldoende voorbereid.
I. ALGEMEEN
1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben kennis genomen van het voorstel van
wet van de leden Van Gent en Van Hijum tot wijziging van de Wet
aanpassing arbeidsduur teneinde flexibel werken te bevorderen. Ze
complimenteren de leden Van Gent en Van Hijum met het maken van de
initiatiefwet, daar dit een zeer tijdrovend en arbeidsintensief proces is.
Bovendien is het een belangrijk instrument van de Kamer. Inhoudelijk zijn
leden van de VVD-fractie minder enthousiast. Zij zien wel degelijk
voordelen van meer flexibel werken, zoals thuis- en telewerken, maar zien
geen noodzaak voor een nieuwe wet. Ze zien meer in afspraken tussen
werkgevers en werknemers. Zij hebben het primaat over arbeidsvoorwaarden. De leden van de VVD-fractie hebben enkele vragen aan de
indieners. De leden van de VVD-fractie constateren dat volgens de
indieners uit onderzoeken keer op keer blijkt dat moderne werknemers het
meest behoefte hebben aan mogelijkheden om hun arbeidsuren flexibel
in te kunnen richten. Kunnen de indieners toelichten in hoeverre uit deze
onderzoeken blijkt dat wet- en regelgeving hierbij een belemmerende
factor is?
De leden van de PvdA-fractie hebben kennis genomen van het onderhavige wetsvoorstel. Deze leden delen de doelstelling om werknemers in
de gelegenheid te stellen een goede balans tussen werk, zorg en scholing
te kiezen. De leden van de PvdA-fractie hebben nog enkele vragen en
opmerkingen, die hieronder in het verslag zijn opgenomen.

kst-32889-10
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 889, nr. 10

1

De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van het onderhavige
wetsvoorstel en willen de initiatiefnemers enkele vragen voorleggen. Deze
zijn hieronder opgenomen in het verslag.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van onderhavig wetsvoorstel. Zij ondersteunen het doel van de indieners
om het met dit wetsvoorstel voor werknemers gemakkelijker te maken om
werk te combineren met zorgtaken voor kinderen of andere naaste
familieleden. Zij ondersteunen tevens het streven van de indieners om
met deze wet te bevorderen dat het voor werknemers die in kleine
deeltijdbanen werken, mogelijk gemaakt wordt om meer uren per week te
gaan werken. Zij hebben nog wel een aantal vragen, die hieronder in het
verslag zijn opgenomen.
De leden van de SP-fractie hebben het wetsvoorstel van de indieners
bestudeerd en hebben hierover enkele vragen. De leden van de SP-fractie
constateren dat in de inleiding wordt gesproken over onderzoeken waaruit
blijkt dat moderne werknemers behoefte hebben aan mogelijkheden om
hun arbeidsuren flexibel in te richten. Kunnen de indieners toelichten
welke onderzoeken dit betreft en wat de precieze uitkomsten van deze
onderzoeken zijn?
De leden van de D66-fractie hebben kennis genomen van het wetsvoorstel
en onderkennen het belang van flexibel werken. Het biedt de mogelijkheid
om arbeid en zorg te combineren, zodat mensen beter in staat zijn om
(fulltime) te werken. Hogere arbeidsparticipatie is belangrijk met het oog
op de vergrijzing en de verwachte tekorten op de arbeidsmarkt. Ook kan
flexibel werken een bijdrage leveren aan het verminderen van de
fileproblematiek. Deze leden zijn echter van mening dat flexibel werken
vooral een cultuuromslag vereist, wat vaak moeilijk te bewerkstelligen is
door middel van een wetsvoorstel. In dat kader vragen deze leden of het
wetsvoorstel voldoende effect sorteert om op te wegen tegen de
administratieve lasten van 22 miljoen.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben kennis genomen van het
onderhavige wetsvoorstel. Deze leden willen graag enkele vragen
voorleggen aan de initiatiefnemers. Deze vragen zijn hieronder
opgenomen in het verslag.
De indieners van het wetsontwerp hebben met belangstelling kennis
genomen van de reacties van de leden van de VVD, de PvdA, het CDA, de
SP, D66 en de ChristenUnie, zoals verwoord in het verslag van 6 april
2012. De reacties tonen aan dat veel fracties het belang van flexibel
werken erkennen, maar dat verschillende fracties ook vragen stellen over
nut en noodzaak van wetgeving op dit terrein. De indieners zullen in deze
nota naar aanleiding van het verslag het belang van wetgeving trachten
duidelijk te maken.
De indieners delen het uitgangspunt van de leden van de VVD dat het
primaat van de arbeidsvoorwaarden bij de werkgevers en de werknemers
ligt. Ook zijn de indieners het eens met de stelling dat een grotere
flexibiliteit in arbeidspatronen in de eerste plaats vraagt om een cultuuromslag. Dat zij toch zijn gekomen met dit initiatiefwetsvoorstel heeft
meerdere redenen. Ten eerste blijkt uit onderzoek dat veel werknemers
behoefte hebben aan meer mogelijkheden tot flexibel werken (Taskforce
DeeltijdPlus), maar dat lang niet alle werkgevers daarvoor ook ruimte
bieden. Uit de Werkgevers Enquête Arbeiders van TNO blijkt dat 34% van
de werknemers aangeeft dat in hun bedrijf de mogelijkheid tot flexibele
werktijden bestaat en dat 10% van hen aangeeft dat zij thuis kunnen
werken.Uit de monitor van cao-afspraken blijkt dat het aantal cao’s waarin

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 889, nr. 10

2

afspraken wordt gemaakt over flexibel werken maar langzaam toeneemt.
In 2007 was voor 6% van de werknemers vastgelegd in een cao dat zij de
mogelijkheid hebben om thuis te werken, in 2009 was dit nog slechts
15%1. Tegelijkertijd verwacht de overheid wel in toenemende mate van
gezins- en familieleden dat zij de zorg voor elkaar op zich nemen. Een
grotere flexibiliteit in arbeidspatronen dient derhalve breder maatschappelijk belang. Daarnaast blijkt uit onderzoek onder vaders dat er ook
culturele belemmeringen zijn (Ministerie Jeugd en Gezin: Werkende
vaders). Zo willen veel vaders wel in deeltijd werken, maar vragen het niet
uit angst voor de reacties van hun collega’s en mogelijke gevolgen voor
hun carrièrekansen. Het introduceren van een wettelijk recht om te
kunnen verzoeken tot aangepaste werktijden of thuiswerken kan voor
werknemers een drempel wegnemen om dit verzoek ook daadwerkelijk te
doen en kan zo bijdragen aan de gewenste cultuuromslag. De indieners
wijzen er op dat zij in de eerste plaats beogen dat er meer cao’s komen
waarin maatwerk-afspraken worden gemaakt over flexibele arbeidstijden
en thuiswerken. Het wettelijk recht geldt alleen in de situatie dat er geen
cao-afspraken zijn gemaakt.
Richting de leden van de SP wijzen de indieners graag op dezelfde
onderzoeken.
Ook de leden van D66 vragen zich af of wetgeving de aangewezen weg is
om een cultuuromslag te bewerkstelligen, mede gezien de administratieve
lasten van 22 miljoen euro. Wat betreft dat laatste punt wijzen de
indieners graag op het advies van ACTAL, waaruit blijkt dat de geschatte
administratieve lasten aan de hoge kant zijn. Daar tegenover staan
bovendien omvangrijke maatschappelijke baten, bijvoorbeeld doordat
werknemers die thuis werken productiever zijn, zorg aan anderen kunnen
verlenen en de filedruk vermindert. Wat betreft de meer fundamentele
vraag zijn de indieners er inderdaad van overtuigd dat wetgeving kan
bijdragen aan een cultuuromslag, zoals ook de Wet Aanpassing
Arbeidsduur heeft bijgedragen aan de normalisering van een verzoek tot
deeltijd werk. Met wetgeving stelt de overheid immers een norm die ook
indirect van invloed is op de staande praktijk.
1.1. Nut en noodzaak: cultuuromslag nodig
De leden van de VVD-fractie constateren dat de indieners betogen dat het
vooral de bedoeling is een cultuuromslag te maken. In hoeverre denken
de indieners dat extra wetgeving een passend instrument is om een
cultuuromslag te bewerkstelligen?
De leden van de VVD-fractie stellen dat uit een publicatie van het Sociaal
Cultureel Planbureau (SCP) blijkt, dat het afgelopen jaar een forse groei
heeft plaats gevonden van het aantal afspraken dat wordt gemaakt over
thuis- en telewerken. Daarnaast blijkt het aantal werkgevers met de
mogelijkheden voor telewerken een spectaculaire groei te hebben
doorgemaakt. Zoals de indieners ook al zelf aangeven behoort flexibel
werken tot de primaire verantwoordelijkheid van de sociale partners.
Verder blijkt (uit een evaluatie door de toenmalige regering in 2004) dat
een verzoek van werknemers tot aanpassing van de arbeidsduur meestal
onderling geregeld wordt, zonder dat een beroep op de Wet aanpassing
arbeidsduur (Waa) wordt gedaan. De leden van de VVD-fractie vragen
daarom voor welk probleem dit wetsvoorstel een oplossing biedt en
ontvangen dan ook graag een uitgebreide toelichting hierop. De leden van
de VVD-fractie zijn het met de indieners eens dat de combinatie van
arbeid en zorg van belang is om de arbeidsparticipatie te bevorderen. Zij
vragen wel of de indieners een idee hebben van de motieven, in het
1

Faciliteiten arbeid en zorg 2009 – Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (februari
2010).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 889, nr. 10

3

bijzonder van vrouwen, om deeltijd te werken. Komt dit omdat er op dit
moment te weinig wettelijke mogelijkheden zijn?
De indieners zijn van mening dat meer flexibiliteit in de arbeidspatronen
maatschappelijk gewenst is en kan bijdragen aan een betere combinatie
van arbeid en zorg en het verminderen van de congestie. Gelukkig zijn er
werkgevers die vooroplopen. Werkgevers die inspelen op de groeiende
behoefte aan flexibiliteit vanuit werknemers en hun verantwoordelijkheid
nemen voor hun aandeel in de fileproblematiek, en de daarmee samenhangende druk op de leefbaarheid en het milieu. Uit het onderzoek van
het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid naar cao-afspraken
met betrekking tot arbeid-en-zorgfaciliteiten blijkt dat het aantal cao’s
waarin afspraken wordt gemaakt wel toeneemt, maar ook dat het nog
steeds gaat om een minderheid, in 2009 gold voor 15% van de
werknemers een cao-afspraak met de mogelijkheid om thuis te werken.
Een wettelijk recht dat werknemers het recht geeft om een verzoek te
doen voor meer flexibiliteit, kan het gesprek hierover op de werkvloer
bevorderen en leiden tot meer afspraken. Maar omdat de toename van
het aantal afspraken en daarmee het aantal medewerkers dat op basis van
afspraken flexibel kan werken maar langzaam toeneemt, achten de
indieners een wettelijk recht hiertoe nodig. Niet alleen zijn werknemers
door dit wettelijk recht er niet meer van afhankelijk of er voor hen
afspraken zijn gemaakt, het wetsvoorstel bevat een prikkel om te komen
tot cao-afspraken, die voorrang hebben boven het wettelijk verzoekrecht
van de werknemer.
Wat betreft de motieven van vrouwen om in deeltijd te werken, denken de
indieners met de VVD niet dat die te maken hebben met te weinig
wettelijke mogelijkheden. De wettelijke mogelijkheden zijn er immers door
de Wet Aanpassing Arbeidsduur. Het klopt dat er in de dagelijkse praktijk
niet vaak met deze wet in de hand wordt verzocht om meer of minder
uren te mogen werken. De indieners zijn er echter van overtuigd dat de
wet ook indirect van invloed is, namelijk door de norm te stellen dat een
verzoek om in deeltijd te werken een heel gewoon verzoek is. Zij voelen
zich in deze overtuiging gesterkt door de evaluatie van de WAA in 2003
(Mu Consult, Amersfoort 2003). In deze evaluatie geeft 45% van de
werkgevers aan dat het aantal verzoeken om arbeidsduuraanpassing is
toegenomen sinds invoering van de WAA. Bovendien is de regeling een
wettelijke basis voor werknemers waar ze op terug kunnen vallen om
indien er, in zijn of haar ogen, niet redelijk met het verzoek wordt
omgegaan, een gefundeerd antwoord te krijgen.
De leden van de VVD-fractie constateren dat de indieners opmerken dat
veel vrouwen minder gaan werken als er kinderen komen. Uit onderzoek
van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) blijkt juist dat liefst 90%
van de vrouwen blijft werken en dat het aantal vrouwen dat minder uren
gaat werken na het krijgen van kinderen steeds kleiner wordt. Het aantal
vrouwen dat een gelijk aantal uren blijft werken is juist flink gestegen de
afgelopen jaren. De leden van de VVD-fractie vragen dan ook om een
toelichting van de indieners waarom zij van mening zijn dat dit
wetsvoorstel bijdraagt aan het blijven werken van vrouwen na de
zwangerschap. De leden van de VVD-fractie constateren dat de indieners
aangeven dat werknemers vaak geen gebruik maken van flexibele
werktijden, omdat werknemers denken geen toestemming te krijgen. Deze
leden vinden dat hier juist de eigen verantwoordelijkheid voorop staat. De
huidige regelgeving biedt mogelijkheden om flexibel te werken en de
werknemers dienen dit zelf te vragen. Waarom zijn de indieners van
mening dat werknemers dit wel durven te vragen na inwerkingtreding van
het onderhavige wetsvoorstel?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 889, nr. 10

4

De leden van de VVD-fractie vragen de indieners in te gaan op het rapport
van het CBS waarin staat dat inkomen een belangrijke reden voor
alleenstaande vrouwen is om meer te gaan werken, en niet de beperkingen in wet- en regelgeving.
De indieners zien met de leden van de VVD dat steeds meer vrouwen
participeren op de arbeidsmarkt en dat zij na de komst van kinderen
steeds vaker een gelijk aantal uren blijven werken. Dat neemt niet weg dat
vrouwen gemiddeld nog altijd 9,6 uur minder per week werken dan
mannen (CBS 2011). Dat is de belangrijkste reden waarom meer dan 50%
van de vrouwen niet economisch zelfstandig is. De indieners zijn het eens
met deze leden dat de eigen verantwoordelijkheid voorop staat, maar
wijzen ook op het algemeen belang dat met dit wetsvoorstel wordt
gediend. Er komen grote tekorten aan op de arbeidsmarkt; in de zorg, de
techniek, het onderwijs, bij de overheid. De indieners zijn er van overtuigd
dat het flexibel kunnen inzetten van arbeidsuren en de mogelijkheid om
thuis te werken nodig is op een arbeidsmarkt waar de verhouding tussen
werkenden en niet-werkenden uit balans raakt. Nu staat tegenover elke
werkende nog gemiddeld 1,1 niet-werkende. In 2050 zal echter tegenover
iedere werkende gemiddeld 2 niet-werkenden staan [onderzoek pbl en
universiteit Leeds in maart 2011]. Voor het behoud van de continuïteit op
de arbeidsmarkt is het meer dan ooit nodig dat er wordt ingespeeld op de
behoeften van werknemers. En die behoefte aan flexibele mogelijkheden
groeit. Uit onderzoek blijkt, dat als er meer ruimte is voor flexibel werk,
maar liefst 35% van de werknemers bereid is om meer uren per week te
werken (Radboud Universiteit 2011, Peters & v.d Heyden)]. Dit alles staat
los van het feit dat inkomen de belangrijkste reden voor alleenstaande
vrouwen is om meer te gaan werken. Het klopt dat het inkomen voor
mannen en vrouwen de belangrijkste reden is om te werken. Maar het is
natuurlijk niet de enige reden en dus ook de niet de enige knop om aan te
draaien.
De leden van de PvdA-fractie begrijpen het argument van de Raad van
State dat bedrijven vaker personeel voor kortere periode in dienst zou
kunnen gaan nemen, om te voorkomen dat zij geconfronteerd wordt met
onwelgevallige verzoeken om flexibel te werken. De indieners spreken
enkel zonder enige onderbouwing de verwachting uit dat dit niet gaat
gebeuren. Welke onderbouwing kunnen de indieners geven voor hun
verwachting dat werkgevers niet zullen overstappen op kortere tijdelijke
contracten? Bestaat er geen reële mogelijkheid dat werknemers met een
tijdelijk contract nooit een verzoek tot flexibel werken zullen indienen,
omdat zij weten dat hun kans op een vast contract hiermee zou verminderen?
Dit is een goed voorbeeld van waarom wat betreft de indieners de
initiatiefwet gepaard moet gaan met een cultuuromslag. De indieners
wijzen erop dat werkgevers waarvoor zwaarwegende bedrijfsbelangen de
mogelijkheid tot flexibel werken in de weg staat, het verzoek van een
medewerker kunnen afwijzen. Bij de opstelling van de initiatiefwet hebben
de initiatiefnemers er bewust voor gekozen om het recht op een verzoek
voor thuiswerk of het flexibel kunneninzetten van arbeidsuren voor een zo
breed mogelijke groep werknemers mogelijk te maken, ook voor
werknemers met een contract van een jaar. De initiatiefnemers zijn van
mening dat voor alle medewerkers met een behoefte aan flexibel werken
ook geregeld moet worden dat de werkgever hun verzoek serieus in
overweging neemt en een beargumenteerde beslissing neemt. Het
wetsvoorstel biedt deze medewerkers een stok achter de deur. Dat neemt
niet weg dat, zoals gezegd, werkgevers het verzoek kunnen afwijzen. Een
werkgever die geen mogelijkheid kan geven tot flexibel werken en dat
goed kan beargumenteren, zal geen constructies hoeven bedenken om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 889, nr. 10

5

onder deze wet uit te komen Voorts zijn de indieners van mening dat alle
spelers op de arbeidsmarkt uiteindelijk baat hebben bij het flexibel kunnen
inzetten van werk. Zoals gezegd is stimulans nodig om het vorm te laten
krijgen in de praktijk.
De leden van de PVV-fractie verwijzen naar een rapport van de sociaaleconomische Raad (SER), waaruit blijkt dat veel mensen in deeltijd werken,
omdat de openingstijden van maatschappelijke diensten slecht aansluiten
bij de werktijden van een fulltime baan, hoewel deze diensten zich steeds
meer aanpassen aan de veranderende omstandigheden. Volgens een
recent SCP-rapport zijn er sinds 2007 meer deeltijdbanen (ca. 4.1 mln.)
dan voltijdbanen (ca. 3.8 mln.). De deeltijdbanen bedragen gemiddeld
51,6% van een voltijdbaan. Deze leden wijzen erop dat veel werknemers
kennelijk hun privéleven aan hun werk aanpassen. In een week zitten 168
uur. Als er 20 uur wordt gewerkt, blijven er 148 uur over voor privézaken,
zorg voor kinderen en om andere zaken te regelen. De leden van de
PVV-fractie stellen de verantwoordelijkheid van het individu voor de
invulling van zijn of haar leven voorop. Kunnen de initiatiefnemers
toelichten waarom het noodzakelijk is binnen de bestaande mogelijkheden nog een verzoekrecht voor de werknemer te creëren?
De indieners verwijzen naar de antwoorden op gelijksoortige vragen van
de leden van de VVD en D66. De voorbeelden die de PVV aanhaalt zijn
juist reden voor het wetsvoorstel. De indieners zijn van mening dat
aanpassing van het aantal uren dat mensen werken niet het enige middel
is om werk en privé te kunnen combineren. Wanneer meer werknemers
de mogelijkheid krijgen hun werk flexibel in te richten, zal het voor minder
mensen noodzakelijk zijn om minder uren te gaan werken.
De leden van de PVV-fractie constateren dat uit het onderzoek van het
voormalige Ministerie van Jeugd en Gezin blijkt dat driekwart van de
werkende vaders met jonge kinderen gebruik wil maken van flexibele
werktijden. De conclusie van dit onderzoek is dat het belangrijkste motief
voor minder/flexibel willen werken «de behoefte aan meer vrije tijd» is.
Daarna volgt pas de zorg voor kinderen. Kunnen de initiatiefnemers dit
rijmen met flexibilisering van werk voor het verrichten van zorgtaken?
De indieners wijzen er op dat zij in het initiatiefwetsvoorstel geen
wijzigingen voorstellen in de aanpassing van de arbeidsuren. Het
initiatiefwetsvoorstel zal niet leiden tot meer of minder vrije tijd. Wel geeft
het ochtendmensen de mogelijkheid om eerder te beginnen en avondmensen juist later. De indieners treden niet in de redenen van een
verzoek, zoals bijvoorbeeld met de Employment Act in Groot Brittannië
wel het geval is. Daar hebben zij doelbewust voor gekozen. De behoefte
aan flexibilisering is voor iedereen anders en zal voor de één gelegen zijn
in het naar school willen brengen van de kinderen, voor de ander om als
vrijwilliger één middag in de week huiswerkbegeleiding te geven en voor
weer een ander de mogelijkheid om zorg te verlenen aan een ziek
familielid.
De leden van de SP-fractie constateren dat één van de doelen van het
wetsvoorstel is om de arbeidsparticipatie te verhogen. Kunnen de
indieners onderbouwen wat de effecten van onderliggend initiatiefvoorstel op de arbeidsparticipatie zijn? Kunnen de indieners toelichten
waarom het onderhavige wetsvoorstel geen papieren exercitie en een
slapende wet wordt, maar – in tegenstelling tot de Waa – wel daadwerkelijk door werknemers wordt gebruikt als instrument? De leden van de
SP-fractie vragen waarop de verwachting is gebaseerd dat door
aanpassing van de wet, werknemers en werkgevers vaker in cao’s
concrete aanvullende afspraken zullen maken over flexibel werken en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 889, nr. 10

6

nader invulling zullen geven aan de mogelijkheden die deze wet biedt.
Zijn er nog andere voorbeelden te noemen (naast de wet aanpassing
arbeidsduur) die deze verwachting illustreren? Erkennen de initiatiefnemers dat de Waa niet zozeer tot een vergroting van het aantal deeltijdbanen heeft geleid, omdat de grootste groei van deeltijdwerk heeft
plaatsgevonden voor invoering van de Waa en de groei van dit type
banen vanaf 2003 in zijn geheel gestopt is? Zo nee, waarom niet? Hoe
vaak is er in 2011 een beroep gedaan op de Waa? Hoeveel verzoeken zijn
in 2011 toegewezen? De leden van de SP-fractie constateren dat de
memorie van toelichting stelt dat er ook voor bouwvakkers (of andere
beroepen zoals leraren, winkelmedewerkers en verpleegsters) mogelijkheden zijn om de werktijden minder rigide in te vullen. Kunnen de
indieners deze stelling toelichten voor een aantal van deze beroepen? Zijn
er ook beroepen die de indieners bij voorbaat uitsluiten van dit
wetsvoorstel? De leden van de SP-fractie vragen of de indieners nader
kunnen toelichten en onderbouwen waarom bedrijven met het onderhavige wetsvoorstel niet worden gemotiveerd om personeel vooral in
korte periode in dienst te nemen, om zo te voorkomen dat zij geconfronteerd worden met verzoeken tot flexibel werken. De leden van de
SP-fractie vragen of de indieners kunnen toelichten welke alternatieve
beleidsinstrumenten zijn overwogen en in hoeverre deze alternatieven
ook het beoogde effect tot gevolg zullen hebben. Voorts vragen deze
leden op welke gronden de indieners niet voor deze alternatieven hebben
gekozen.
De SP vraagt naar de effecten van de wet. Zoals de indieners al aangaven
verwachten zij naast het directe beroep dat er op de wet gedaan zal
worden en het meer vastleggen van afspraken in bijvoorbeeld cao’s, ook
een indirect effect, namelijk dat het letterlijk «normaler» wordt om de
werkgever te verzoeken om flexibeler of thuis te mogen werken. Het is
lastig om die verwachte effecten te kwantificeren.
De SP vraagt zich af waar de indieners zich op baseren als zij aangeven te
verwachten dat de initiatiefwet zal leiden tot aanpassing van de cao’s. De
indieners zijn van mening dat de initiatiefwet een aanmoediging en basis
is voor verdere uitrol in de verschillende cao’s. Uit de evaluatie van de
huidige Wet Aanpassing Arbeidsduur blijkt dat deze er in de praktijk voor
heeft gezorgd dat aanpassing van arbeidsduur een bespreekbaar
onderdeel werd tijdens onderhandelingen over arbeidsvoorwaarden. In
een later stadium heeft het werkgevers en werknemers zelfs aangezet om
zaken op het gebied van aanpassing van de arbeidsduur te willen regelen
en vastleggen in cao’s. De indieners hebben de verwachting dat zij met de
initiatiefwet eenzelfde soort proces inwerking zullen zetten. Het flexibel
kunnen inzetten van arbeidsuren en de mogelijkheid om thuis te kunnen
werken moeten onderwerp worden van gesprekken over arbeidsvoorwaarden om vervolgens onderdeel te worden van de afgesproken
arbeidsvoorwaarden in de verschillende cao’s.
De fractie van de SP vraagt om toelichting op de manier waarop deze wet
van toepassing kan zijn voor werknemers die werkzaam zijn in een beroep
zoals leraren, winkelmedewerkers en verpleegsters. De indieners van dit
voorstel zien ook voor deze groepen werknemers wel mogelijkheden tot
flexibel werken, zoals bijvoorbeeld flexibel omgaan met de arbeidstijden.
De indieners vinden dat het voor werknemers in dergelijke beroepen ook
mogelijk moet zijn om een verzoek tot flexibel werken in te dienen,
bijvoorbeeld door een andere indeling van de arbeidsuren. De indieners
willen geen beroepen uitsluiten van dit wetsvoorstel, omdat zij vinden dat
het voor alle werknemers mogelijk moet kunnen zijn om een verzoek bij
de werkgever in te dienen en een beargumenteerd antwoord te krijgen op
dit verzoek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 889, nr. 10

7

De leden van de D66-fractie constateren dat de Raad van State in haar
advies met betrekking tot het onderhavige wetsvoorstel het gevaar van
«grenzeloze flexibiliteit» noemt. De Raad doelt hiermee op het risico dat er
onvoldoende tijd overblijft voor de andere domeinen van het leven. Deze
leden vragen hoe de indieners misbruik van de thuiswerksituatie en
gezondheidsriskerende praktijken willen voorkomen. Hoe willen de
indieners overschrijding van de maximale arbeidsduur zoals vermeld in
de arbeidstijdenwet en in Europese richtlijn 2003/88/EG controleren en
voorkomen?
De indieners zien het gevaar van grenzeloze flexibiliteit. Dat heeft in hun
ogen met name te maken met de permanente beschikbaarheid die
tegenwoordig mogelijk is en daarom soms ook verwacht wordt. Veel
hangt af van de cultuur in een organisatie en de mogelijkheid om het één
en ander bespreekbaar te maken en afspraken te maken. En juist daarin
kan het initiatiefwetsvoorstel kansen bieden. De initiatiefwet beoogt
werknemers meer eigen regie te geven over hun arbeidsuren of
thuiswerk, in goed overleg met de werkgever.
De leden van D66 vragen zich verder af hoe wet- en regelgeving
nagekomen zal worden. De indieners delen het standpunt dat regelgeving
als de arbeidstijdenwet of de Europose richtlijnen nagekomen moeten
worden. Daar doet deze initiatiefwet geen afbreuk aan. De systemen van
handhaving kunnen dan ook gewoon gehanteerd blijven. Voor thuiswerkers en telewerkers zijn op dit moment al ruimere arboregels van
kracht. Daarbij geldt voor werkgevers wel de verplichting om de
werknemer te wijzen op risico’s die aan het werk verbonden zijn en hoe
deze risico’s vermeden kunnen worden. Thuis en telewerk moet ook
onderdeel zijn van de risico-inventarisatie en evaluatie. De Inspectie kan
op dit moment al op bezoek komen om de arbeidsomstandigheden van
thuis- en telewerkers te controleren.
De leden van de D66-fractie constateren dat in de reactie van de indieners
op het advies van de Raad van State wordt gesteld dat de door de Raad
van State verwachte afname van vaste contracten als gevolg van het
onderhavige wetsvoorstel slechts een beperkt risico vormt. De wet is
namelijk ook van toepassing op al lopende contracten en contracten van
korte duur. De leden van de D66-fractie vragen hoe groot de kansen zijn
dat een werknemer die voor kortere tijd in dienst is bij een werkgever een
verzoek tot thuiswerken indient. Ook vragen zij of de kans dat een
werknemer met een vast contract een verzoek tot thuiswerken indient
groter is dan de kans dat een werknemer met een contract voor korte duur
een verzoek tot thuiswerken indient.
De indieners hebben er bewust voor gekozen om een zo breed mogelijke
groep werknemers het recht op een verzoek te geven. Ook mensen met
korte contracten voor de duur van 1 jaar vallen onder de reikwijdte van dit
wetsvoorstel en kunnen een verzoek indienen. In 2012 was 16% van de
werkzame beroepsbevolking flexwerker, 8% was werkzaam in een contract
van 1 jaar of meer of had uitzicht op een vast contract. De kans bestaat
inderdaad dat werknemers met een tijdelijk contract minder snel een
verzoek indienen, bijvoorbeeld vanwege het feit dat zij al afspraken
gemaakt hebben of omdat zij zich zorgen maken over de gevolgen voor
een eventuele vaste aanstelling. Dat laatste is voor de indieners juist een
reden om werknemers met een tijdelijk contract ook onder de reikwijdte
van dit wetsvoorstel te laten vallen. De indieners zijn van mening dat alle
werknemers recht hebben om het verzoek te doen tot flexibel werken en
die cultuuromslag moet zich niet alleen beperken tot werknemers met een
vast contract.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 889, nr. 10

8

De leden van de ChristenUnie-fractie stellen vast dat de indieners met het
wetvoorstel de combinatie van arbeid en privé effectief willen ondersteunen. Wat is de concrete doelstelling van de indieners in bijvoorbeeld
een bepaald aantal (toegewezen) verzoeken of in de toename van het
aantal (gewerkte uren in) deeltijdbanen? De leden van de ChristenUniefractie constateren dat de indieners toelichten dat binnen het gezin de
partners zelf in overleg moeten kunnen bepalen hoe zij arbeid- en
zorgtaken combineren, maar tegelijk dat de overheid de arbeidsparticipatie van met name vrouwen verder wil bevorderen. De leden van de
ChristenUnie-fractie vragen hoe deze twee uitgangspunten zich volgens
de indieners tot elkaar verhouden.
Zoals al eerder aangegeven beogen de indieners met het wetsvoorstel
ook een cultuuromslag. Dat laat zich lastig rechtstreeks vertalen in een
concrete doelstelling voor het aantal toegewezen verzoeken. Zoals gezegd
in de schatting van de nalevingskosten, gaan de indieners uit van 490.000
verzoeken.
De indieners zijn van mening dat het uitgangspunt bevorderen van
arbeidsparticipatie zich goed verhoudt tot het uitgangspunt dat het
uiteindelijk aan gezinnen zelf is hoe zij de taken verdelen. Zowel flexibiliteit in de arbeidstijden als thuiswerken bieden juist meer mogelijkheden
om arbeid en zorg te combineren en hierover «aan de keukentafel»
passende afspraken te maken. Wat de overheid doet met ook allerlei
andere maatregelen, denk aan kinderopvang, ouderschapsverlof,
mogelijkheid tot deeltijdwerk, is de mogelijkheden om te participeren op
de arbeidsmarkt vergroten.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen wat volgens de indieners de
reden is dat er op dit moment slechts in 17% van de cao’s wordt
gesproken over de mogelijkheid van flexibel werken. Ook vragen zij in
hoeverre de indieners zicht hebben op de mate waarin er binnen de
geboden mogelijkheid van de cao ook gebruikt wordt gemaakt van
flexibel werken. Waarop is de verwachting gebaseerd dat door aanpassing
van de wet werknemers en werkgevers vaker in cao’s aanvullende
afspraken zullen maken? Deze leden vragen of volgens de indieners
cao-afspraken voor moeten gaan op het wetsvoorstel. Is het wetsvoorstel
ondergeschikt aan de cao-afspraken? De leden van de ChristenUnie-fractie
constateren dat de indieners de conclusie trekken dat de Waa de groei van
deeltijdbanen heeft gestimuleerd. Kunnen de indieners met cijfers
onderbouwen waarop deze conclusie is gebaseerd en zo aantonen dat de
groei van deeltijdbanen na de inwerkingtreding van de Waa sterker is
gegroeid? De leden van de ChristenUnie-fractie vragen om een nadere
onderbouwing over de wijze waarop het onderhavige wetsvoorstel een
bijdrage levert aan de gewenste cultuuromslag.
De ChristenUnie vraagt zich af waarom er in slechts 17% van de cao’s
wordt gesproken over mogelijkheid van flexibel werken. Daar kunnen
verschillende redenen aan ten grondslag liggen, zoals dat het in een
bepaalde sector nog niet gebruikelijk is om het werk flexibel in te delen of
dat het nog weinig onderwerp van gesprek tussen werkgevers en
vakbonden is geweest. De indieners verwachten dat wanneer het wettelijk
geregeld is dat werknemers een verzoek kunnen doen tot flexibel werken,
dit voor werkgevers een stimulans is om dit in de cao nader in te vullen en
toepasbaar te maken voor de eigen omstandigheden. Door het ontbreken
van wetgeving bestaat die stimulans nu niet.
De ChristenUnie vraagt zich af of het wetsvoorstel ondergeschikt is aan
cao-afspraken. De indieners hebben voor driekwart dwingend recht
gekozen en daarmee kan op deze wetgeving terug worden gevallen als
andere afspraken nietig zijn. In cao-afspraken kan ten voordele van de
werknemer worden afgeweken van deze wetgeving. De indieners achten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 889, nr. 10

9

het wenselijk dat er bij cao afgeweken kan worden van deze wetgeving
omdat zij van mening zijn dat dergelijke regelingen in de verschillende
cao’s beter op de praktijk kunnen worden afgestemd.
1.2. Voordelen van flexibel werken voor werknemers en werkgevers
De leden van de VVD-fractie constateren dat de indieners aangeven dat uit
onderzoeken blijkt dat telewerkers 15 tot 25% productiever zijn. Uit zeer
recente gegevens van TNO blijkt dat thuiswerken een optimum kent en
dat thuiswerken op korte termijn gunstig lijkt te zijn, maar dat de
productiviteit na enige tijd weer kan afnemen. Graag ontvangen de leden
van de VVD-fractie een reactie van de indieners op dit gegeven.
Thuiswerken geeft werknemers de kans om te werken aan klussen die rust
en concentratie vergen. Zo liet onderzoek onder het MKB zien dat flexibel
werken een productiviteitsstijging van 18% liet zien (bron: Werken Nieuwe
Stijl, 2010) Het onderzoek van TNO waar de VVD naar verwijst, spreekt
alleen over verminderde productiviteit bij werknemers die fulltime
thuiswerken. Dit wetsvoorstel heeft nadrukkelijk niet tot doel om fulltime
thuis werken te bevorderen, maar om werknemers de gelegenheid te
geven om hun werk naar plaats en tijd flexibel in te richten, zodat zij meer
rekening kunnen houden met hun privé situatie.
De leden van de SP-fractie constateren dat in de memorie van toelichting
op het wetsvoorstel wordt aangegeven dat flexibele werkers gezonder zijn
dan niet-flexibele werkers. Kunnen de indieners toelichten welk effect het
wetsvoorstel heeft op de zorgkosten in Nederland?
De beperkte mogelijkheden die werknemers hebben om privé en werk te
combineren zorgt voor druk en stress die uiteindelijk kunnen leiden tot
gezondheidsklachten. Het ontbreekt aan kwantitatief onderzoek om deze
verwachte positieve effecten te kunnen omzetten in een schatting van de
verminderde zorgkosten.
De leden van de SP-fractie vragen welke voordelen het wetsvoorstel heeft
voor mensen die fulltime werken. Zijn er ook nadelen te noemen van
flexibel werken?
Voor werknemers die fulltime werken, geeft flexibel werken meer
mogelijkheden tot het combineren van werk en privé. Wanneer zij hun
uren flexibeler in kunnen zetten, kan dat ertoe bijdragen dat zij zich
minder snel gedwongen voelen om minder uren te gaan werken, wanneer
de privésituatie daarom vraagt. Natuurlijk zijn er ook nadelen te noemen
van flexibel werken, bijvoorbeeld het gevaar van grenzeloze flexibiliteit.
Dat heeft in de ogen van de indieners met name te maken met de
permanente beschikbaarheid die tegenwoordig mogelijk is en daarom
soms ook verwacht wordt. Veel hangt af van de cultuur in een organisatie
en de mogelijkheid om het één en ander bespreekbaar te maken en
afspraken te maken. En juist daarin kan het initiatiefwetsvoorstel kansen
bieden. De initiatiefwet beoogt werknemers meer eigen regie te geven
over hun arbeidsuren of thuiswerk, in goed overleg met de werkgever.
1.3. Wetgeving in Groot Brittannië: Employment Act
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of de vergelijking die de
initiatiefnemers met de «Employment Act» maken wel op gaat, aangezien
het effect in het Verenigd Koninkrijk groot was vanwege het ontbreken
van cao’s. Waarom verwachten de initiatiefnemers in Nederland, waar wel
cao’s bestaan, dan ook een positief effect? Deze leden stellen vast dat het
regime van het wetsvoorstel zwaarder is dan het principe van «a right to

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 889, nr. 10

10

ask, a duty to consider» uit de «Employment Act». Waarom hebben de
initiatiefnemers gekozen voor een sterker regime?
De leden van de ChristenUnie vragen zich af waarom de indieners een
positief effect verwachten. De indieners hebben de Employment Act als
goed voorbeeld aangehaald. De indieners delen de mening dat de situatie
in Engeland niet één op één met die van Nederland te vergelijken is. In
Nederland worden op collectief niveau in de vorm van cao’s afspraken
gemaakt. Het is niet de bedoeling van de indieners om die wet één op één
naar de Nederlandse situatie te vertalen, maar het is wel een voorbeeld
van hoe wetgeving een cultuuromslag kan bewerkstelligen. In slechts 17%
van de cao’s wordt gesproken over de mogelijkheid van flexibel werken.
De Waa heeft een cultuuromslag met zich meegebracht die uiteindelijk
ook vorm heeft gekregen in de inhoud van cao’s. De indieners beogen met
deze initiatiefwet precies dat zelfde. Verder vragen de leden van de
ChristenUnie zich af waarom is gekozen voor een sterker regime. De
indieners beogen een zelfde cultuuromslag als destijds met de wijziging
van de Waa en daarom hebben zij ervoor gekozen om bij de systematiek
van deze wet aan te sluiten. Dit betekent dat de werknemer het recht heeft
om een verzoek in te dienen, waarvan de werkgever slechts gemotiveerd
kan afwijken.
2. De huidige wetgeving in Nederland
De leden van de VVD-fractie constateren dat de indieners (op basis van de
evaluatie van de Waa) benadrukken dat, meestal in onderling overleg, de
arbeidsduur aangepast kan worden. In de aangepaste Memorie van
Toelichting staat opeens te lezen dat dit goede overleg niet altijd vanzelfsprekend is. Hoe komen de indieners tot deze conclusie? Hoe verhoudt dit
zich tot de eerdere evaluatie van de regering, waarnaar de indieners zelf
ook verwijzen? In hoeveel gevallen leidt een dergelijk verzoek op dit
moment tot problemen? Kunnen de indieners aan de leden van de
VVD-fractie toelichten in hoeverre deze wet (zeker nu er ook voor gekozen
is om werknemers met minder dan tien werknemers er onder te laten
vallen) tot meer lasten en/of problemen leidt bij werkgevers en bij kleine
werkgevers in het bijzonder? In hoeverre zullen kleine werkgevers, voor
zover de indieners dat kunnen voorzien, eerder gebruik kunnen maken
van zwaarwegende belangen?
De leden van de VVD fractie wijzen erop dat in de Memorie van
Toelichting staat aangegeven dat goed overleg niet altijd vanzelfsprekend
is. Zij geven aan dit in tegenspraak zou zijn met de uitspraken uit de
evaluatie van de Waa dat goed overleg wel degelijk mogelijk is. De
indieners betwisten niet dat verzoeken meestal in goed overleg worden
besproken. Toch blijft het aantal cao’s waarin afspraken wordt gemaakt
beperkt. Bovendien spoort het wetsvoorstel ook werkgevers die achterblijven aan om werk te maken van flexibel werken, het betekent een stok
achter de deur voor werknemers van werkgevers die het gesprek niet aan
willen en wel het recht hebben om het verzoek serieus overwogen te zien
en een beargumenteerd antwoord daarop te krijgen.
De VVD vraagt verder naar de extra lasten voor werkgevers en in het
bijzonder voor kleine werkgevers.
De indieners erkennen dat verzoeken tot flexibel werken voor kleine
werkgevers met minder dan 10 werknemers ingrijpender kunnen zijn dan
voor grotere werkgevers. Bij nota van wijziging wordt daarom voorgesteld
om het uitzonderingsartikel, dat in de huidige Waa bestaat voor kleine
werkgevers ook van toepassing te verklaren voor verzoeken tot
flexwerken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 889, nr. 10

11

3. Wetsvoorstel flexibel werken
3.1. Wettelijk recht en de rol van sociale partners
De leden van de VVD-fractie constateren dat de indieners kiezen voor een
uitbreiding van arbeidsvoorwaarden. Zij vragen of de indieners inzicht
hebben in het belangrijkste element voor de werknemer (plaats, arbeidstijden of tijden). Daarnaast vragen deze leden of het aanpassen van de
uren enkel geldt in de standaard arbeidsuren. Of kan dit ook bijvoorbeeld
op een zondag, dat in het algemeen geen normale werkdag is?
De VVD fractie vraagt of het aanpassen van de arbeidsuren alleen kan op
de standaard arbeidsuren of ook op een zondag. De initiatiefwet beoogt
meer flexibiliteit te brengen in het inzetten van de arbeidsuren binnen het
afgesproken weekvenster en de arbeidsplaats. De arbeidstijden en het
weekvenster worden door middel van dit initiatiefwetsvoorstel niet
aangepast. De situatie voor werken op zondag wordt hiermee dus niet
aangepast.
De leden van de PvdA-fractie constateren dat het wetsvoorstel
werknemers het recht geeft hun werkgever te verzoeken om een wijziging
in de arbeidsuren, werktijden en werkplek én het recht op een beargumenteerd antwoord van de werkgever. Als opvolger van de Waa geeft de
nieuwe Wet flexibel werken (Wfw) dus geen recht op flexibel werken,
werkgevers kunnen het verzoek weigeren. Waarom hebben de indieners
niet gekozen voor een recht op flexibel werken? Deze leden vragen hoe
wordt beoordeeld of een werkgever een correct beargumenteerd
antwoord geeft op het verzoek tot flexibel werken van een werknemer.
Wie ziet hierop toe? Wat zijn de gevolgen voor een werkgever als hij een
verzoek met onvoldoende argumentatie of zelfs zonder argumentatie
naast zich neerlegt? Het initiatief van de leden Van Gent en Van Hijum
geeft geen mogelijkheid een tijdelijke aanpassing van de arbeidsduur te
vragen, net zomin een regeling voor bijzondere omstandigheden, terwijl
beide situaties wel in de memorie van toelichting van het wetsvoorstel
worden genoemd. Waarom is dit niet het geval? De leden van de
PvdA-fractie zouden voor deze twee scenario’s graag regelingen in het
wetsvoorstel opgenomen zien.
De PvdA vraagt zich af waarom de indieners niet hebben gekozen voor
een recht op flexibel werken, maar alleen voor de mogelijkheid om een
verzoek in te dienen. De indieners hebben met dit initiatief wetvoorstel
zoveel mogelijk willen aansluiten bij de Waa. Ook hier wordt werknemers
de mogelijkheid geboden een verzoek in te dienen. Bovendien vinden de
indieners het niet verstandig om een absoluut recht toe te kennen. De
onderneming dient altijd in de gelegenheid te worden gesteld om tegen
de achtergrond van de drie in de wet opgesomde zwaarwegende
belangen (veiligheid, rooster technische aard of organisatorische aard)
een afweging te maken. De PvdA vraagt ook naar de gevolgen als een
werkgever een verzoek met onvoldoende argumentatie naast zich
neerlegt. In dat geval staan alle wettelijke mogelijkheden voor de
werknemer open om zijn of haar verzoek op correcte wijze te laten
behandelen, zoals dat nu geldt in het kader van de Waa.
De PvdA vraagt naar de mogelijkheid om een tijdelijke aanpassing van de
arbeidsduur te vragen. Ook zou deze fractie graag een regeling voor
bijzondere omstandigheden zien opgenomen. De indieners erkennen dat
beide situaties zich voor kunnen doen. Zij vinden het echter niet
verstandig om dit apart te regelen. Ook binnen het huidige wetsvoorstel
wordt namelijk al de mogelijkheid geboden om dit op die manier te
regelen. Het staat de werkgever en werknemer uiteraard vrij om zelf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 889, nr. 10

12

afspraken te maken. De indieners zien dus geen noodzaak om hierover
aanvullende bepalingen op te nemen.
De leden van de CDA-fractie vinden dat er een afweging gemaakt dient te
worden tussen zelfregulering en wetgeving. Zoals blijkt uit het huidige
aantal cao’s waarin hierover afspraken zijn gemaakt, lijkt zelfregulering
onvoldoende. Het doel moet juist zijn om middels wetgeving een
cultuurverandering te stimuleren. De leden van de CDA-fractie constateren dan ook met genoegen dat de initiatiefnemers het zogenaamde
«driekwart dwingend recht» handhaven om werkgevers en werknemers te
stimuleren om in cao’s concrete afspraken op maat te maken over flexibel
werken.
De indieners delen de mening van de leden van het CDA dat op dit
moment zelfregulering onvoldoende lijkt te werken. Het doel van het
initiatiefwetsvoorstel is inderdaad om middels wetgeving een cultuurverandering te stimuleren.
De leden van de SP-fractie vragen of de indieners kunnen toelichten
hoeveel van de huidige werknemers in Nederland regelmatig (wekelijks)
thuis werken. Hoeveel procent van de werknemers kunnen op dit moment
zelf de arbeidstijden en arbeidsplaats bepalen? Kunnen de indieners
toelichten hoeveel meer werknemers door invoering van het initiatiefvoorstel de arbeidstijden en arbeidsplaats zelf kunnen gaan bepalen?
Op dit moment is voor ongeveer 10% van de werknemers waarvoor een
CAO is afgesloten flexibel werken toegestaan. Voor bijna 90% van de
niet-flexibele werkers is flexibel werken niet toegestaan. Als dit wel zou
zijn toegestaan, zou 60% van deze groep waarschijnlijk of zelfs zeker
flexibel gaan werken (bron onderzoek TNS/NIPO, oktober 2010).
De leden van de D66-fractie constateren dat het wetsvoorstel geen
verplichting tot flexibel werken bevat maar een verplichting om een
afwijzing van een verzoek tot flexibel werken goed te motiveren. Zij
vragen wat «goed motiveren» inhoudt en wat de consequenties zijn
wanneer een verzoek wordt afgewezen zonder goede motivering. Wat zijn
de consequenties als de werkgever helemaal niet reageert op het verzoek?
D66 vraagt naar de goede motivatie waarop een verzoek tot flexibel
werken eventueel kan worden afgewezen. De indieners verwijzen hierbij
naar het wetsvoorstel waarin is aangegeven dat een verzoek alleen
vanwege zwaarwegende bedrijfsbelangen eventueel kan worden
geweigerd. Dit betekent dat een werkgever zal moeten reageren op een
verzoek. Indien de werkgever helemaal niet reageert zal hiermee op
dezelfde wijze worden omgegaan als nu ook het geval is binnen de Waa.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of de initiatiefnemers ook
andere instrumenten hebben overwogen om het doel van het effectief
ondersteunen van de combinatie van arbeid en privéleven te bereiken.
Welke mogelijkheden hebben de initiatiefnemers dan overwogen en
waarom hebben zij hier niet voor gekozen? De leden van de ChristenUniefractie vragen hoe de gezamenlijke verantwoordelijkheid van de
werkgever en de werknemer, voor een goede arbeidsrelatie met de
bijbehorende gesprekken, een plaats in het wetsvoorstel krijgt. Deze leden
vragen op welke wijze er rekening mee wordt gehouden dat de vaardigheden en competenties van leidinggevenden en werknemers ook van
groot belang zijn om flexibel werken mogelijk te maken. Hoe wordt door
de initiatiefnemers er bovendien rekening mee gehouden dat de meeste
werknemers, volgens onderzoek van Kluwer, structuur willen en niet zitten
te wachten op thuiswerken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 889, nr. 10

13

De ChristenUnie vraagt naar andere instrumenten die de indieners
eventueel zouden hebben overwogen om het doel van flexibel werken te
bereiken. Zoals ook nadrukkelijk aangegeven in paragraaf 1.1 van de
memorie van toelichting zijn de huidige instrumenten, zoals de Waa en de
CAO afspraken, onvoldoende geweest om flexibel werken echt te
stimuleren. De indieners beogen bij te dragen aan een cultuuromslag. Dit
kan deels gebeuren door betere voorlichting over de bestaande mogelijkheden. De indieners verwachten echter meer effect van een wettelijk
verzoekrecht, omdat werknemers meer houvast geeft om het verzoek ook
te laten overwegen. Ook wordt daarmee aangesloten bij het al bestaande
instrumentarium van de Waa. De indieners zijn van mening dat dit
wetsvoorstel daarmee meer bijdraagt aan de echte cultuuromslag dan
bijvoorbeeld voorlichting. Hierbij is nadrukkelijk ook de mogelijkheid
opengelaten om binnen de cao afspraken te maken voor flexibel werken.
Er is dan ook sprake van driekwart dwingend recht. Indien hierover cao
afspraken zijn gemaakt is voldaan aan de wettelijke verplichting.
De leden van de ChristenUnie vragen naar de wijze waarop de gezamenlijke relatie tussen werknemer en werkgever is vormgegeven. Hierbij
verwijzen de indieners naar de mogelijkheid om binnen de cao afspraken
te maken voor flexibel werken. Indien er tussen de sociale partners
overeenstemming is getroffen, is reeds voldaan aan de wettelijke
verplichting.
De leden van de ChristenUnie constateren dat de vaardigheden en
competenties van leidinggevenden ook een belangrijke rol vervullen. Zij
vragen naar de wijze waarop dit een plaats in het wetsvoorstel zou
moeten krijgen. De indieners delen deze constatering. Dit zou eventueel
onderdeel kunnen uitmaken van flankerend beleid. Dit wetsvoorstel
beoogt echter vooral een cultuuromslag te bewerkstelligen. Het is
vervolgens de bedoeling dat leidinggevenden zich binnen de bestaande
wettelijke kaders daaraan gaan aanpassen. Op dit moment zijn hier nog
geen wettelijke belemmeringen te verwachten. Indien zich dit blijkt voor te
doen kan daar op het moment van evaluatie van de wet wel rekening mee
worden gehouden.
De ChristenUnie wijst er in haar reactie ook op dat de meeste werknemers
structuur willen en niet zitten te wachten op thuiswerken. In reactie hierop
stellen de indieners dat dit in eerste instantie ook een keuze moet zijn van
de werknemer zelf. Het staat hem of haar vrij om een verzoek in te dienen
bij de werkgever. In de praktijk zal dit verzoek waarschijnlijk slechts een
beperkt aantal dagen of dagdelen betreffen. Dit neemt niet weg dat uit
verschillende onderzoeken, zoals bijvoorbeeld dat van de SER, blijkt dat
een toenemend aantal werkenden grote tijdsdruk en tijdsgebrek ervaart.
Dit wetsvoorstel hoopt een bijdrage te leveren aan het oplossen van deze
problematiek.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen om een toelichting waarom
de initiatiefnemers in het wetsvoorstel zelf niet hebben voorzien in de
mogelijkheid om een tijdelijke aanpassing van de arbeidsduur te vragen
en in het opnemen van een regeling voor bijzondere omstandigheden,
terwijl dit wel in de memorie van toelichting wordt genoemd. Deze leden
vragen in hoeverre het wetsvoorstel ook bijdraagt aan het realiseren van
schooltijdbanen. De leden van de ChristenUnie-fractie vragen om een
nadere uitleg waarom voor een verzoek met betrekking tot de arbeidsplaats dezelfde eisen worden gesteld als bij het verzoek om de
arbeidsduur en werktijd te wijzigen. Hoe wordt ermee rekening gehouden
dat de randvoorwaarden groter en ingewikkelder zijn bij thuiswerken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 889, nr. 10

14

De leden van de ChristenUnie vragen waarom in het wetsvoorstel niet is
voorzien in de mogelijkheid van een tijdelijke aanpassing van de
arbeidsduur. De indieners verwachten dat dit niet nodig is. Met dit
wetsvoorstel krijgen werknemers de mogelijkheid een verzoek voor
flexibel werken bij hun werkgever in te dienen. Zij zullen naar aanleiding
van dit onderzoek nadere afspraken moeten maken over de invulling van
dat flexibel werken, waaronder ook de duur van deze afspraken.
Daarnaast sluiten de indieners met dit voorstel aan bij het al bestaande
instrumentarium van de Waa, waar dit onderscheid niet gemaakt wordt.
Verder vragen de leden van de ChristenUnie zich af of dit wetsvoorstel
bijdraagt aan de creatie van schooltijdbanen. Schooltijdbanen zijn banen
die door de werkgever op maat zijn gesneden. Feitelijk wordt hetzelfde
beoogd, namelijk zorgen dat mensen hun baan kunnen combineren met
zorgtaken. Het wetsvoorstel biedt meer mogelijkheden voor deze
combinatie door ruimte te bieden voor het werk op andere plaatsen of
tijdstippen
De leden van de ChristenUnie vragen ook waarom voor verschillende
verzoeken dezelfde eisen worden gesteld. De indieners hebben ervoor
gekozen om zoveel mogelijk aan te sluiten bij al bestaand instrumentarium en de regelingen zo eenvoudig mogelijk te houden. Het stellen van
verschillende eisen voor verschillende verzoeken draagt niet bij aan het zo
eenvoudig mogelijk houden van het instrumentarium.
3.2. Van twee naar één jaar
De leden van de VVD-fractie vragen of de indieners kunnen toelichten wat
de relatie is met het wetsvoorstel Modernisering voor verlof en arbeidstijden. Daarin wordt bijvoorbeeld ook al geregeld dat de termijn
waarbinnen een werknemer een aanvraag mag doen verkort wordt van
één naar twee jaar. Waarom wordt dit dan ook in het onderhavige
wetsvoorstel geregeld?
De Leden van de VVD fractie wijzen erop dat de Minister met voorstellen
is gekomen om de termijn voor een aanvraag te verkorten van twee naar
een jaar. De indieners sluiten wat deze verkorte termijn betreft aan bij de
voorstellen van de Minister van SZW die hij in het voorjaar van 2012 naar
de Kamer heeft gestuurd. Bovendien blijven er belangrijke verschillen
bestaan. Zo regelt dit wetsvoorstel dat iedere werknemer een verzoek
mag indienen voor flexibel werken. Dit regelt het wetsvoorstel van de
Minister niet.
3.3. Kleine werkgevers
De leden van de CDA-fractie constateren dat in de huidige Waa er nog een
uitzonderingsartikel voor werkgevers met minder dan tien werknemers
bestaat. De initiatiefnemers constateren dat uit jurisprudentie blijkt dat dit
artikel veel onduidelijkheid met zich meebrengt en stellen daarom voor
om in het onderhavige wetsvoorstel geen uitzondering te maken voor
kleine werkgevers met minder dan tien werknemers. Het probleem voor
kleine werkgevers is hiermee echter niet verdwenen, zo oordelen deze
leden. Voor kleine werkgevers zijn verzoeken tot flexibel werken veel
ingrijpende en verregaander dan voor grotere werkgevers. Waarom is er
dan toch voor gekozen om dit wetsvoorstel ook te laten gelden voor kleine
werkgevers, in plaats van te kiezen voor verduidelijking van de huidige
Waa, samen met – zo nodig – betere voorlichting aan de kleine
werkgevers op dit punt? Deze leden ontvangen hierop graag een
toelichting. Wat zijn de consequenties van het wetsvoorstel voor het
midden- en kleinbedrijf (MKB)?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 889, nr. 10

15

De indieners erkennen dat het voor kleine werkgevers veel ingrijpender is
om op verzoeken tot flexibel werk in te gaan dan voor grotere werkgevers,
vandaar dat bij nota van wijziging wordt voorgesteld om voor kleine
werkgevers met minder dan 10 werknemers een uitzondering te maken.
3.4. Financiële en administratieve lasten
De leden van de VVD-fractie vragen om een wat uitgebreidere toelichting
op de verwachte kosten en op de aanname dat de investeringen zich op
termijn terugverdienen. Daarnaast vragen deze leden waarom de
indieners van mening zijn dat door de cultuuromslag de kosten van de
afhandeling op den duur lager zouden worden. Kan een cultuuromslag
bovendien niet leiden tot extra aanvragen en daarmee extra kosten? De
leden van de VVD-fractie vragen of de indieners de onderbouwing van de
22 mln. aan administratieve lasten kunnen specificeren. Van welke criteria
gaan de indieners uit? Kunnen de indieners ook ingaan op het uitgebreide
advies van de Raad van State hierover?
De leden van de VVD fractie vragen een uitgebreidere toelichting op de
verwachte kosten en op de aanname dat de investeringen zich op termijn
terug zullen verdienen. De indieners verwijzen hierbij naar de brief van
Actal van 4 april 2012. Actal geeft aan dat de administratieve lasten,
verplichtingen naar de overheid, die voortvloeien uit dit wetsvoorstel nihil
zullen zijn. Er worden namelijk alleen verplichtingen geïntroduceerd in de
relatie tussen werkgevers en werknemers. Wel is sprake van inhoudelijke
nalevingskosten van burgers en bedrijven. In de bijlage van het Actal
advies is een overzicht gegeven van de verschillende kostenposten. Deze
kosten dienen echter niet alleen te worden afgewogen tegen de verwachte
baten van het wetsvoorstel, maar ook tegen de kosten die in de huidige
situatie al worden gemaakt. Er bestaat nu in de Waa immers ook al de
mogelijkheid om een verzoek in te dienen. Mede op grond van de ervaring
met de Waa verwachten de indieners dat het wetsvoorstel vooral zal
leiden tot meer afspraken op de werkvloer over arbeidstijden en plaats,
maar niet tot een verdergaande juridisering van de arbeidsverhoudingen
met bijbehorende nalevingskosten.
De leden van de VVD wijzen er ook op dat een cultuuromslag tot extra
kosten zou kunnen leiden. Dit is waar, gelet op de mogelijk hogere
nalevingskosten. Deze nalevingskosten worden echter na verloop van tijd
minder doordat de afwikkeling van een verzoek steeds sneller kan
plaatsvinden. Bovendien staan er tegenover een toename van het flexibel
werken ook nadrukkelijk meer maatschappelijke baten, zoals uitgebreid
uiteengezet in de MvT.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe het onderhavige wetsvoorstel
zich verhoudt tot de afspraken in het regeer- en gedoogakkoord waarin
staat dat de druk van administratieve lasten en regels voor bedrijven en
burgers omlaag gaat. De leden van de PVV-fractie wijzen erop dat in het
regeer- en gedoogakkoord is afgesproken om te komen tot minder
administratieve lasten en minder regeldruk. De leden van de PVV-fractie
stellen dat de administratieve lasten van het wetsvoorstel zich niet zo
eenvoudig laten becijferen, doordat onzeker is hoeveel werknemers een
verzoek zullen indienen. Uitgaande van een aantal veronderstellingen zijn
de administratieve lasten becijferd op 22 mln. De indieners gaan ervan uit
dat ongeveer 4,9 miljoen mensen (75% van 6,5 miljoen werknemers in
Nederland) mogelijk een beroep gaan doen op de toekomstige wet.
Kunnen de initiatiefnemers toelichten waarop dit is gebaseerd?
De leden van de VVD fractie vragen naar de relatie van het wetsvoorstel
met het regeer -en gedoogakkoord. De indieners wijzen er op dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 889, nr. 10

16

politieke situatie inmiddels gewijzigd is en het regeer -en gedoogakkoord
niet meer van kracht is. Op het punt van de administratieve lasten is
hierboven reeds ingegaan. Er zijn geen administratieve lasten aan dit
wetsvoorstel verbonden, alleen de nalevingskosten nemen toe. De leden
van de PVV fractie vragen waarop de aanname is gebaseerd dat 4,9
miljoen mensen een beroep gaan doen op de toekomstige wet. In de
Memorie van Toelichting hebben de indieners aangegeven dat zij
veronderstellen dat 75% van de werknemers in een sector werkt die zich
leent voor flexibel werken en dat niet alle taken zich lenen voor flexibele
arbeidstijden. Dit betekent dat 75% van de 6,5 miljoen werknemers in
Nederland de mogelijkheid krijgt om een beroep tedoen op deze wet, wat
neer komt op circa 4,9 miljoen werknemers. De indieners verwachten dat
ongeveer 10% van hen een beroep zal doen op de wet. Dit betreft 490.000
verzoeken per jaar.
De leden van de VVD-fractie vragen de indieners uitgebreid in te gaan op
de adviezen van Actal. Zij vragen per adviespunt van Actal om een reactie
van de indieners.
Actal gaat volgens de indieners ten onrechte uit van de huidige situatie,
waarbij er nog maar weinig cao’s zijn waarin afspraken zijn gemaakt over
flexibel werken. De kosten die Actal voor ogen heeft zijn vooral de
nalevingskosten (administratieve kosten) die gemoeid zijn met het
afhandelen van een aanvraag en eventueel van een juridisch conflict. De
indieners gaan er van uit dat er steeds meer cao’s zullen komen, en de
naleving daarvan zal ook moeten worden verzekerd. De extra kosten als
gevolg van dit voorstel betreffen dan de sectoren en bedrijven die niet
onder een cao vallen; daar zullen snel werkwijzen ontwikkeld worden die
beperkte kosten met zich meebrengen. Juridische geschillen vallen slechts
op zeer beperkte schaal te verwachten, zoals ook bij de Waa is gebleken.
De leden van de SP-fractie vragen of de indieners kunnen toelichten hoe
de 22 mln. aan administratieve lasten zijn opgebouwd. Kunnen de
indieners toelichten hoe deze lasten zijn verdeeld?
Raming nalevingskosten
Overzicht van de inhoudelijke nalevingskosten:
De indieners gaan in lijn hiermee uit van de volgende aannames
Hoeveel werknemers kunnen flexibel werken?
• Nederland heeft circa 6,5 mln werknemers op vast of flexibel contract.
• Hiervan veronderstellen we dat circa 75% een plek heeft waarbij naar
de aard van het werk flexibel werken mogelijk is: hieronder wordt
verstaan flexibel in tijd of plaats (werkplek).
Hoeveel werknemers wensen flexibel werken?
• Aangenomen is dat 32% (gebaseerd op Synnovate onderzoek) van de
werknemers een wens heeft tot flexibel werken en dat elk jaar circa 1/6
deel daarvan een verzoek tot aanpassing van tijd of plaats indient.
Hoeveel werknemers doen een beroep op de wet?
• Verondersteld is dat in 20% van de verzoeken een beroep wordt
gedaan op de wet. In totaal zullen dan jaarlijks afgerond 50.000
werknemers een beroep doen op de wet.
Hoeveel bezwaar wordt gemaakt?
• Verondersteld wordt dat 55% het verzoek schriftelijk indient en 45%
mondeling. In alle gevallen (50.000) vindt bespreking plaats.
• De werkgever wijst 25% van de verzoeken af, 75% wordt gehonoreerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 889, nr. 10

17

•

Van deze 25% tekent 15% van de werknemers bezwaar aan bij de
werkgever. Uiteindelijk gaat 1% hierna nog naar de rechter.

Hoeveel tijd is gemoeid met het opstellen en bespreken van een
reglement?
• Aangenomen is dat het opstellen door de werkgever en bespreken met
een OR vertegenwoordiging ongeveer 2 uur kost. Het aantal bedrijven
dat een OR heeft bedraagt ongeveer 13.000.
Hoeveel bedragen de kosten van nieuwe/aanpassing werkplekken en
overige nalevingskosten?
• De kosten nieuwe/aanpassing bestaande werkplek en overige
nalevingskosten is een schatting van het gemiddelde bedrag per plek
(€ 400) per werknemer (toewijzingen: 75% van 50.000) en bevat de
kosten die gemaakt worden voor thuiswerken, aanpassen processen in
het bedrijf, ICT, etcetera. De kosten die het gevolg zijn van vervroegde
afschrijvingen van bestaande werkplekken/kantoorruimtes zijn niet in
de raming meegenomen.
Actal geeft aan dat in de berekening van de inhoudelijke nalevingskosten
als gevolg van het wetsvoorstel moeten de volgende kosten van het
behandeling van het verzoek worden betrokken:
1. de kosten van opstellen van reglementen voor beoordeling van de
verzoeken (werkgever en medezeggenschap);
2. de kosten van aanpassing in de administratieve organisatie in het
bedrijf (werkgever);
3. de kosten van voorlichting over de verzoekprocedure (werkgever);
4. de uren noodzakelijk om het verzoek op te stellen (werknemer);
5. de kosten en uren van het bespreken van het verzoek (werkgever en
werknemer);
6. de kosten van opstellen van de beslissing op het verzoek (werkgever/
adviseur);
7. de kosten en tijd voor indienen van bezwaar/beroep (werkgever/
werknemer/adviseur);
8. de kosten van een reactie op het bezwaar/beroep (werkgever/
werknemer/adviseur)
9. de kosten en uren van een juridische procedure (en eventueel de
kosten van inschakeling van een advocaat)
10. de kosten van de gesprekken en eventuele juridische procedures over
de verdeling van de kosten voor het treffen en in standhouden van de
(werkplek)voorzieningen;
11. de kosten van de administratieve verwerking en afwikkeling van de
hierover gemaakte afspraken (bruikleen/huurcontracten, facturen, etc.);
12. de kosten van het maken van afspraken over (mogelijke) controles
door de werkgever op de arbeidsomstandigheden op de nieuwe
werkplek thuis en over de mogelijke aansprakelijkheden bij
arbeidsongeschiktheid/ uitval/ongelukken/misstanden.
Tot de inhoudelijke nalevingskosten moeten ook worden gerekend:
13. de kosten van aanpassing van de werkplek, zoals de kosten van
telefonie, beveiliging dataverkeer, aanpassing werkplek e.d., voor
zover die voortvloeien uit het verzoek. Het gaat hierbij niet uitsluitend
om de kosten van de nieuwe werkplek, maar ook om de kosten die het
gevolg zijn van vervroegde afschrijving van bestaande werkplekken en
werkruimten;
14. de kosten van aanpassing van de werkroosters, die voortvloeien uit het
honoreren van het verzoek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 889, nr. 10

18

Globale activiteiten conform bijlage

Kosten per
jaar

Dit betreft:
Reglement
1.
Opstellen en bespreken reglement
2.
Aanpassing administratieve organisatie: zie
onder 14
3.
Voorlichting

€ 2,2 mln

Individuele behandeling
4.
Opstellen verzoek werknemer
5.
Bespreken verzoek werkgever-werknemer
6.
Beslissing werkgever, inclusief verwerking
7-8-9.
Bezwaar/beroep procedure (incl rechter)
10.
Verdeling kosten werkgever-wernemer:
De activiteiten lopen mee onder 1 t/m 9
11.
Verwerken afspraken: loopt mee onder 6

– 5,9 mln

Werkplek
12–13.
Kosten nieuwe/aanpassing werkplek,
overige nalevingskosten

– 15 mln

14.

Aanpassing werkrooster: loopt mee onder 12–13

Totaal

€ 23,1 mln

Tot slot zij nadrukkelijk opgemerkt dat Actal aangeeft dat deze nalevingskosten voor een belangrijk deel in het kader van de huidige Waa ook al
gemaakt worden.
De leden van de PVV-fractie stellen dat de regering van mening is dat het
bevorderen van meer flexibele arbeidspatronen primair de verantwoordelijkheid van de sociale partners is, omdat zij weten wat op het niveau van
sector en bedrijf de mogelijkheden zijn. Daarbij stellen deze leden dat niet
alle arbeid zich laat lenen voor flexibilisering. De leden van de PVV-fractie
vinden dit initiatiefwetsvoorstel dan ook een typische «white-collarwetgeving».
De indieners zijn het met de leden van de PVV eens dat niet alle arbeid
zich leent voor thuiswerken. Hoewel er, zoals de indieners ook in de
Memorie van Toelichting hebben aangegeven, met betrekking tot flexibel
inrichten van de arbeidsuren vaak meer mogelijk is dan aanvankelijk
wordt gedacht. Maar ook binnen de sectoren is wel degelijk flexibel
werken mogelijk, zoals bijvoorbeeld voor de secretaresse in een bouwbedrijf. Een zekere flexibilisering is bovendien vaak ook mogelijk in
productiebedrijven en organisaties waar in ploegen wordt gewerkt, via het
systeem van «zelfroosteren». Dat niet alle arbeid zich leent voor flexibel
werken is voor de indieners geen reden om niet een norm te willen
stellen. Bovendien is het juist in de huidige praktijk zo dat hoger
opgeleiden meer kans krijgen om flexibel te werken dan lageropgeleiden.
Een derde van de werknemers met een opleiding op WO- of HBO-niveau
werkt minstens één dag thuis. Bij lager opgeleiden is dat niet meer dan 10
procent2. Zij krijgen minder vaak toestemming. Die ongelijkheid wordt
met het initiatiefwetsvoorstel rechtgetrokken

2

Prof. dr. Joop Schippers: Telewerken: tegen de files en voor meer uren van vrouwen. Op
www.uvt.nl/osa, december 2008.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 889, nr. 10

19

De leden van de PVV-fractie constateren dat Actal adviseert om de
administratieve lasten en inhoudelijke nalevingskosten van het
wetsvoorstel in beeld te (laten) brengen en daarbij gebruik te maken van
de gangbare definities en berekenmethodieken. Actal adviseert om
genoemde reden de behandeling van het wetsvoorstel aan te houden
gezien het voorstel niet volledig is onderbouwd.
De leden van de SP-fractie vragen of de indieners kunnen toelichten hoe
de 22 mln. aan administratieve lasten zijn opgebouwd. Kunnen de
indieners toelichten hoe deze lasten zijn verdeeld?
De leden van de SP-, de CDA- en de PVV-fractie vragen of de indieners de
veronderstelling dat 75% van de werknemers onder deze wet valt kunnen
onderbouwen en beargumenteren. De leden van de SP-fractie vragen
bovendien of de de indieners de veronderstelling dat 10% van de
werknemers een verzoek zullen indienen nader kunnen onderbouwen en
beargumenteren? Kunnen de indieners toelichten in welke mate de kosten
voor huisvesting zullen dalen?
Een deel ven de beroepsbevolking heeft een baan waar flexibel werken
minder goed mogelijk is, zoals in de bouw of in de zorg. De leden
verwachten dat dit ca. 25% van het totaal aantal werknemers betreft, die
geen verzoek tot flexibel werken zal indienen, omdat deze op grond van
de zwaarwegende belangen van de werkgever zal worden geweigerd. De
leden van de SP fractie vragen daarnaast om een toelichting voor wat
betreft de mogelijke daling van de kosten voor huisvesting. De huisvestingskosten zullen dalen omdat flexibeler inzet van de bedrijfsruimte
mogelijk is. Hoeveel hiermee bespaard kan worden, is afhankelijk van de
mate waarin de arbeidstijd flexibel ingericht wordt of thuis wordt gewerkt
en van de keuzes van werkgevers. Zo blijkt uit onderzoek van Twynstra
Gudde dat de huisvestingskosten voor bedrijven die overgaan tot een
vergaande variant van flexibel werken als Het Nieuwe Werken, tussen de
1.500 en 1.900 euro aan huisvestingskosten per medewerker per jaar
kunnen besparen (Het nieuwe werken werkt, Facility Management,
augustus 2010)
De leden van de D66-fractie constateren dat de indieners verwachten dat
het wetsvoorstel leidt tot 22 miljoen aan extra administratieve lasten. Zij
zijn van mening dat dit alleen te rechtvaardigen is als daartegenover
duidelijke baten staan. Ze vragen de indieners om nader in te gaan op de
baten en de effectiviteit van het wetsvoorstel en om dit zoveel mogelijk te
kwantificeren.
In de Memorie van Toelichting is uitgebreid ingegaan op de verwachte
baten van dit voorstel. Zo kan worden gedacht aan een stijging van de
arbeidsproductiviteit met 1%. In totaal zijn de waarden van de baten in
2015 becijferd op een bedrag tussen de EUR 1,9 en EUR 2,9 mld.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen om onderbouwde reactie op
de bezwaren van Actal en het advies om de behandeling van het
wetsvoorstel aan te houden totdat met de door Actal ingebrachte
opmerkingen is rekening gehouden. Zijn de indieners van plan om de
opmerkingen van Actal over te nemen? Deze leden vragen welke aspecten
de indieners dan willen wijzigen aan het huidige wetvoorstel. Zo nee,
waarom kiezen de indieners hier dan niet voor?
Zie reactie op Actal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 889, nr. 10

20

4. Voorlichting
De leden van de VVD-fractie constateren dat de werkgevers zich er
voldoende van moeten vergewissen dat de thuiswerker voldoende
voorzorgsmaatregelen in acht neemt. Zijn de indieners van mening dat
een werknemer hier ook zelf een verantwoordelijkheid kent, aangezien de
werknemer zelf het initiatief neemt om thuis te gaan werken? Kunnen de
indieners aan de leden van de VVD-fractie toelichten wat de kosten zullen
zijn van de voorlichting en hoe de voorlichting aangepast kan worden via
het al bestaande arboportaal?
De indieners delen met de leden van de VVD de veronderstelling dat de
werknemer ook zelf een verantwoordelijkheid heeft. Op dit moment
gelden al ruimere arboregels voor thuiswerkers en telewerkers.
Werknemers hebben hierin een eigen verantwoordelijkheid, maar
werkgevers hebben wel de verplichting om werknemers te wijzen op de
risico’s die aan het werk verbonden zijn en hoe deze risico’s vermeden
kunnen worden. Ook moeten thuis- en telewerk al onderdeel zijn van de
risico-inventarisatie en evaluatie en kan de Inspectie al op bezoek komen
om de arbeidsomstandigheden van thuis- en telewerkers te controleren.
De indieners verwachten geen wezenlijke toename van de voorlichtingskosten of verandering van het arboportaal, omdat deze instrumenten nu al
openstaan.
De leden van de PvdA-fractie stellen dat er problemen kunnen worden
verwacht met de arbeidsomstandighedenwet en de vertrouwelijkheid van
gegevens van burgers en bedrijven. Deze leden hebben daarom enkele
concrete vragen. Wie controleert of de thuiswerker zich aan de regels
gesteld in de Arbowet houdt? Is er een uitbreiding van de Inspectie SZW
nodig? Zo nee, waarom niet? Voorzien de indieners een toename van het
aantal juridische geschillen tussen werkgever en werknemer aangezien
het aantal arbeid gerelateerde ongelukken op een flexplek (al dan niet
thuis) zal toenemen? Zo nee, waarom niet? Wie controleert of er
voldoende voorzorgsmaatregelen worden genomen waardoor de
vertrouwelijkheid van gegevens niet wordt geschonden door werken
vanuit huis?
De leden van de PvdA fractie hebben vragen over de arbeidsomstandighedenwet. Zoals in antwoord op vragen van andere fracties al is aangegeven, hebben werkgevers nu al de verplichting om werknemers te wijzen
op de risico’s en kunnen zij de werknemer verzoeken om de werkplek
thuis te mogen zien. Ook ziet de Inspectie nu al toe op thuis en telewerk.
Omdat dit op dit moment al gebeurt, verwachten de indieners dat een
uitbreiding van de Inspectie nu niet aan de orde is.
De leden van de CDA-fractie constateren dat het onderhavige
wetsvoorstel een sterke zeggenschap van werknemers introduceert in
geval werknemers een aanpassing van arbeidstijdpatronen willen. Zij
stellen dat er echter niets geregeld is voor wat betreft de handhaving van
het overeengekomen arbeidstijdenpatroon. Waarom is dit niet geregeld?
Het wetsvoorstel bevat zelfs geen regeling voor de vraag gedurende
welke termijn het, krachtens het verzoek van de werknemer, opnieuw
vastgestelde arbeidstijdenpatroon moet worden gehandhaafd. Waarom
wordt hier niet aangesloten bij het wetsvoorstel ter implementatie van de
ouderschapsrichtlijn, waarin voor de periode van een jaar is gekozen,
tenzij anders overeen is gekomen?
De leden van de CDA fractie vragen naar de handhaving van de arbeidspatronen. De indieners beogen met het wetsvoorstel te regelen dat
werknemers een verzoek kunnen doen tot het flexibel inrichten van hun

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 889, nr. 10

21

werk. De voorstellen van de indieners hebben dan ook alleen betrekking
op dat verzoek en de behandeling van dat verzoek door de werkgever.
Daarbij hebben de indieners willen aansluiten bij het instrumentarium van
de Waa. Vandaar dat er geen bepalingen zijn opgenomen over de termijn
waarvoor het verzoek geldt en over de handhaving. De indieners willen
zoveel mogelijk aansluiten bij het al bestaande instrumentarium. Het
verzoek tot het flexibeler inrichten van het werk heeft op een bredere
doelgroep betrekking dan alleen mensen die onder de ouderschapsrichtlijn vallen, de doelgroep van voorliggend wetsvoorstel komt meer
overeen met die van de Waa. Vandaar dat aansluiten bij de ouderschapsrichtlijn minder voor de hand ligt.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen om een toelichting van de
indieners waarom er expliciet wordt gesproken over een ministeriële
regeling om afspraken over de voorzieningen die nodig zijn voor een
werkplek thuis te regelen. Welke aanpassingen zouden bij ministeriële
regeling geregeld kunnen worden? Deze leden vragen waarom de
indieners ven mening zijn dat dit niet via de cao kan worden geregeld.
De leden van de ChristenUnie vragen waarom aanpassingen van de
voorzieningen van de Arbowet via ministeriële regeling zouden kunnen
worden geregeld. De indieners willen benadrukken dat dit conform de
Arbowet is. Uiteraard bestaan er ook mogelijkheden om dit via de cao te
regelen.
5. Overig
De leden van de SP-fractie vragen of de indieners kunnen toelichten of er,
en zo ja welke, samenhang bestaat met Europese wet- en regelgeving.
De leden van de SP fractie vragen naar de samenhang met Europese wet
-en regelgeving. Er zijn verschillende richtlijnen die het onderwerp raken,
voorliggend initiatiefwetsvoorstel is daar een aanvulling op. Een
opsomming van de richtlijnen die raken aan voorliggend initiatief
wetsvoorstel:
− Richtlijn 2003/88/EG betreffende een aantal aspecten van de organisatie van de arbeidstijd
− Richtlijn 92/85/EEG inzake de tenuitvoerlegging van maatregelen ter
bevordering van de verbetering van de veiligheid en de gezondheid op
het werk van werkneemsters tijdens de zwangerschap, na de bevalling
en tijdens de lactatie
− Richtlijn 89/391/EEG betreft de tenuitvoerlegging van maatregelen ter
bevordering van de verbetering van de veiligheid en de gezondheid
van werknemers op het werk
− Richtlijn 90/270/EEG betreffende minimumvoorschriften inzake
veiligheid en gezondheid met betrekking tot het werken met beeldschermapparatuur
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of de indieners kunnen
toelichten op basis van welke criteria en doelstellingen de wet geëvalueerd dient te worden. Deze leden willen weten of daarbij naast aspecten
zoals het aantal (gewerkte uren in) deeltijdbanen ook de verwachte
stijging van de productiviteit en tevredenheid van werknemers wordt
meegenomen.
De leden van de ChristenUnie vragen naar de criteria waarop de wet
geëvalueerd zal worden. Deze leden suggereren om hierbij ook aspecten
als het aantal deeltijdbanen en de verwachte stijging van de productiviteit
en tevredenheid van werknemers mee te nemen. De indieners zijn van
mening dat deze aspecten onderdeel kunnen uitmaken van de evaluatie.
Hierbij moet wel voor ogen worden gehouden dat het doel van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 889, nr. 10

22

evaluatie zal moeten zijn om te kijken in hoeverre er meer gebruik wordt
gemaakt van het verzoek tot flexibel werken.
II. ARTIKELSGEWIJS
ARTIKEL I, artikel 7, 10e lid
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of de initiatiefnemers met
voorbeelden kunnen concretiseren wanneer er sprake is van ernstige
problemen op het gebied van veiligheid, roostertechnische problemen of
problemen van financiële en organisatorische aard. Hoe wordt hierbij
rekening gehouden met de omvang van het bedrijf en ander specifieke
bedrijfskenmerken? Deze leden vragen of het voorgestelde regime anders
(voor bijvoorbeeld het MKB) niet te grote nadelige effecten heeft.
Werkgevers kunnen wegens zwaarwegende bedrijfsbelangen van het
verzoek tot flexibel werken afzien. Daarvoor zijn in het initiatiefwetsvoorstel drie criteria opgenomen. Het criterium veiligheid kan bijvoorbeeld betrekking hebben op het werken met gevaarlijke stoffen.
Problemen van roostertechnische aard kunnen zich voordoen bij
bijvoorbeeld beroepen waarbij in ploegen of roosterdiensten gewerkt
wordt (al zijn daarbinnen wel mogelijkheden tot flexibilisering).
Problemen van financiële of organisatorische aard zijn aan de orde
wanneer de aanwezigheid van de werknemer op de werkplek tijdens de
arbeidsuren gewenst is, zoals bijvoorbeeld bij winkelmedewerkers. De
indieners willen erop wijzen dat bij al deze voorbeelden geldt dat het van
de situatie afhankelijk is of dat criterium zo zwaar weegt dat er ook echt
sprake is van een zwaarwegend belang. Dit komt mede doordat flexibel
werken om bijvoorbeeld zowel flexibel indelen van de arbeidsuren gaat,
als de plaats waar het werk gedaan wordt. Of het gaat om een zwaarwegend belang, is dan ook afhankelijk van de aard van het beroep en van
het bedrijf, zoals bijvoorbeeld de omvang van het bedrijf en andere
bedrijfskenmerken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 889, nr. 10

23