Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 121

Invoering van een bankenbelasting (Wet
bankenbelasting)

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 29 februari 2012
Inhoudsopgave
– Algemeen
– Inleiding
– Algemene beschrijving van de voorgestelde bankenbelasting
– Belastingplichtige
– Belastinggrondslag
– Belastingtarief
– Doelmatigheidsvrijstelling
– Toetsing randvoorwaarden
– Alternatieven voor bankenbelasting
– Budgettaire aspecten
– Uitvoeringsaspecten
– Internationale aspecten
– Overig
– Artikelsgewijze toelichting
– Commentaar Nederlandse Orde van Belastingadviseurs

Blz.
1
2
4
4
6
8
12
16
21
22
24
25
29
30
31

Algemeen
Met interesse heeft het kabinet kennis genomen van de vragen en
opmerkingen van de leden van de fracties van de VVD, de PvdA, de PVV,
het CDA, de SP, D66 en de ChristenUnie in het verslag van de vaste
commissie voor Financiën inzake het wetsvoorstel houdende de invoering
van een bankenbelasting (Wet bankenbelasting). Ook de Nederlandse
Orde van Belastingadviseurs (hierna: de Orde) heeft enkele vragen
gesteld. De leden van de fracties van het CDA en D66 vragen het kabinet
hierop in te gaan. Het kabinet is deze commissie zeer erkentelijk voor de
voortvarendheid waarmee zij het verslag heeft vastgesteld waardoor de
thans voorziene inwerkingtreding medio 2012 nog steeds haalbaar lijkt.
Het verheugt mij dat de leden van de fracties van de VVD, de PvdA, de
PVV, het CDA, de SP en de ChristenUnie de mening van het kabinet delen
dat van de banken door middel van een bankenbelasting een bijdrage
mag worden gevraagd. Hierbij tekenen de leden van de fracties van de
VVD en het CDA wel nadrukkelijk aan dat zij hechten aan de randvoor-

kst-33121-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 121, nr. 6

1

waarde dat de bankenbelasting niet ten koste van de kredietverlening zou
mogen gaan. In deze nota wordt, mede namens de Minister van
Financiën, een reactie gegeven op het eerdergenoemde verslag en de
opmerkingen van de Orde. Bij de beantwoording zal de volgorde van het
verslag zoveel mogelijk worden gevolgd. Wel zijn een aantal vragen die
door de verschillende fracties over hetzelfde onderwerp zijn gesteld,
samengenomen.
Inleiding
In 2009 hebben de leden van de fractie van de SP naar eigen zeggen
tevergeefs om een onderzoek naar de mogelijkheden voor een bankenbelasting gevraagd. Deze leden vragen wat in de tussentijd is gebeurd
waardoor het kabinet nu wel voorstander van een bankenbelasting is. Het
kabinet heeft in 2010 reeds aangegeven dat het voorstander is van
invoering van een bankenbelasting. Hieraan zijn wel steeds drie randvoorwaarden gekoppeld. Het gaat in de eerste plaats om coördinatie binnen de
Europese Unie waardoor het level playing field zoveel mogelijk kan
worden behouden. In de tweede plaats moet onnodige stapeling van
maatregelen worden voorkomen. Ten slotte mag de bankenbelasting geen
substantieel negatief effect op de kredietverlening hebben. Het kabinet
hanteert deze drie voorwaarden nog steeds. Bij de vormgeving van de
bankenbelasting kan rekening worden gehouden met de laatste twee
randvoorwaarden. Anders gezegd, of wordt voldaan aan die randvoorwaarden heeft de wetgever zelf in de hand. Het kabinet gaat verderop in
deze nota onder het kopje «Toetsing randvoorwaarden» nader in op de
invulling van deze twee randvoorwaarden.
Bij de eerstgenoemde randvoorwaarde is dat anders. Steeds meer
lidstaten van de Europese Unie hebben unilateraal besloten (al dan niet
tijdelijk) een bankenbelasting of een resolutiefondsheffing in te voeren.
Vooral op het moment dat ook grote lidstaten van de Europese Unie als
Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk die stap namen, achtte het
kabinet de tijd rijp om diezelfde stap ook te zetten. Het kabinet wilde niet
vooroplopen maar was en is van mening dat het gewenst is dat – ook
vanwege de maatschappelijke en politieke omstandigheden – wordt
aangesloten bij de internationale ontwikkelingen. Te meer daar door de
ontwikkelingen in inmiddels een tiental lidstaten van de Europese Unie
steeds meer invulling wordt gegeven aan deze door het kabinet zelf
geformuleerde eerste randvoorwaarde. Om deze redenen en ontwikkelingen die zich mede na 2009 hebben voltrokken, heeft het kabinet
gemeend dat het verantwoord is om een bankenbelasting aan te
kondigen.
Het kabinet is van mening, dit in antwoord op een vraag van de leden van
de fracties van de VVD en het CDA, dat vanwege die ontwikkelingen de
bankenbelasting niet of nauwelijks ten koste gaat van de concurrentiepositie van het Nederlandse bankwezen. Dat wordt nog eens versterkt door
het feit dat bij de uitwerking van de bankenbelasting nadrukkelijk
aandacht is geweest voor, en aansluiting is gezocht bij, de gemeenschappelijke basis die kan worden afgeleid uit de vormgeving van de verschillende bankenbelastingen en resolutiefondsheffingen in de andere landen.
De leden van de fractie van D66 constateren dat de regering het gerechtvaardigd vindt om een bijdrage te vragen voor de kosten die de interventies in de financiële sector met zich meebrengen. Het belangrijkste
doel van het wetsvoorstel is het beprijzen van de impliciete overheidsgarantie. De leden zijn bezorgd over de mogelijke moral hazard die hier
vanuit kan gaan. Door een financiële bijdrage te vragen wordt ook voor
komende problemen de suggestie gewekt dat de regering bereid is om
noodlijdende banken te hulp te schieten. De leden van de fracties van het
CDA en de ChristenUnie stellen een vergelijkbare vraag. Ten eerste dient

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 121, nr. 6

2

te worden opgemerkt – zoals ook in de memorie van toelichting is
aangegeven – dat de bankenbelasting in geen geval mag worden gezien
als een verzekeringspremie voor banken om zich te verzekeren tegen
moeilijke tijden. Zo is ook de in het verleden door de staat verstrekte steun
aan een aantal financiële instellingen niet met het doel verleend om één
specifieke bank te helpen, maar om de financiële stabiliteit zeker te stellen
en erger te voorkomen. Als immers de financiële stabiliteit in gevaar is,
kan dit de hele economie ontwrichten met verstrekkende gevolgen voor
de samenleving als geheel.
Naar aanleiding van de recente crises zijn en worden verder verscheidene
maatregelen genomen om het financiële stelsel gezonder te maken en de
risico’s voor de staat te verkleinen die voortkomen uit de impliciete
overheidsgarantie. Dit zijn maatregelen die de banken versterken en
maatregelen die zorgen dat private risico’s ook zoveel mogelijk gedragen
worden door private partijen. Zo worden kapitaaleisen voor banken
verhoogd (Basel III) en introduceert Nederland in aanvulling daarop een
extra kapitaalbuffer voor systeemrelevante instellingen. Daarnaast wordt
er een ex ante gefinancierd depositogarantiestelsel geïntroduceerd en
wordt nationaal (Wetsvoorstel Wet bijzondere maatregelen financiële
ondernemingen, hierna: interventiewet) en Europees gewerkt aan de
versterking van het crisismanagement. Door deze maatregelen wordt de
moral hazard sterk beperkt. Banken kunnen er immers niet per definitie
van uitgaan dat de staat hen ingeval van problemen zal redden.
Tot slot is ook bij de vormgeving van de bankenbelasting, die dient om de
resterende impliciete overheidsgarantie te beprijzen, rekening gehouden
met de moral hazard. Banken moeten meer belasting betalen indien ze
risicovoller opereren en hun balans meer gefinancierd hebben met korte
termijn financiering.
Het verheugt het kabinet dat de leden van de fractie van de ChristenUnie
het doel van deze bankenbelasting onderschrijven, namelijk dat een
bijdrage van de banken wordt gevraagd door de impliciete overheidsgarantie te beprijzen. Om de financiële stabiliteit te waarborgen heeft de
staat in het verleden moeten interveniëren door aan een aantal financiële
instellingen kapitaalinjecties te verstrekken. Deze leden en de Orde
merken terecht op dat een aantal instellingen de kapitaalinjecties
inmiddels (gedeeltelijk) hebben terugbetaald. Zoals hiervoor uiteen is
gezet, wordt er verder hard aan gewerkt de impliciete overheidsgarantie
sterk te verkleinen. Er valt, dit in antwoord op een vraag van deze leden en
de Orde, echter niet geheel uit te sluiten dat de staat omwille van de
financiële stabiliteit in uiterste gevallen in de toekomst opnieuw steun aan
financiële instellingen zal moeten verlenen om erger te voorkomen. Met
het instrument van de bankenbelasting wordt beoogd een resterende
impliciete overheidsgarantie te beprijzen. Wat betreft eventueel
toekomstig ingrijpen, kan tot slot nog worden verwezen naar het
wetsvoorstel betreffende de interventiewet.1 Dit wetsvoorstel geeft het
kader hoe de toezichthouder en/of de Minister van Financiën zullen
opereren in geval van tekenen van een gevaarlijke ontwikkeling met
betrekking tot het eigen vermogen, de solvabiliteit of de liquiditeit van een
instelling, waarvan redelijkerwijs is te voorzien dat die ontwikkeling niet
volledig ten goede zal keren.

1
Zie onder andere in de nota naar aanleiding
van het verslag aangaande de interventiewet
(Kamerstukken II 2011/12, 33 059, nr. 7).

De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen voorts of het kabinet
heeft overwogen om, gelet op het doel, de opbrengst van de bankenbelasting te reserveren voor maatregelen gericht op het bevorderen van de
financieel-economische stabiliteit. In het verlengde hiervan vragen de
leden van de fractie van het CDA waarom het kabinet heeft gekozen voor
een bankenbelasting in plaats van een bankenfonds.
Het Nederlandse begrotingsbeleid is gebaseerd op een strikte scheiding
van uitgaven en inkomsten. Bij beslissingen over de uitgaven wordt een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 121, nr. 6

3

integrale afweging gemaakt om vast te stellen hoe elke euro het best kan
worden besteed. Indien bepaalde inkomsten zouden worden geoormerkt,
waarop de leden van de fractie van de ChristenUnie lijken te doelen, is
deze integrale afweging niet meer mogelijk. Om die reden is daar dan ook
van afgezien.
Ten aanzien van de voorkeur van het kabinet voor een bankenbelasting
boven een bankenfonds kan het navolgende worden opgemerkt. In de
ogen van het kabinet vergroot een bankenfonds (of resolutiefonds) de
moral hazard en is een bankenfonds minder efficiënt. Dit kan als volgt
worden toegelicht. Een fonds kan de moral hazard vergroten omdat de
bancaire sector het fonds kan zien als geld dat gereserveerd is om een
bank in de problemen te helpen. Zolang onduidelijk is of, en zo ja hoeveel,
middelen hiervoor beschikbaar zijn, is dergelijke moral hazard kleiner.
Voorts is een bankenfonds minder efficiënt. Een fonds zal de middelen
immers vele jaren moeten beheren terwijl er (hopelijk) decennia geen
gebruik van hoeft te worden gemaakt. Bovendien zouden de middelen in
het fonds in geval van een grote systeemcrisis onvoldoende kunnen
blijken te zijn, waardoor vervolgens alsnog naar de staat wordt gekeken
indien de impliciete overheidsgarantie materialiseert. Dit rechtvaardigt
naar de mening van het kabinet het standpunt dat de staat ook in de
goede jaren direct kan beschikken over de opbrengst van een bankenbelasting, in plaats van dat het geld apart wordt gezet in een fonds.
Algemene beschrijving van de voorgestelde bankenbelasting
Belastingplichtige
De leden van de fractie van de PvdA stellen een vraag over figuur 1 op
pagina 4 van de memorie van toelichting. Naar de mening van deze leden
blijkt uit die figuur niet dat de buiten Nederland gevestigde vennootschappen V en VI in de heffing worden betrokken. Vermoedelijk wordt de
kromme lijn in figuur 1 door deze leden verkeerd geïnterpreteerd. Deze lijn
geeft de landsgrens weer tussen enerzijds Nederland en anderzijds al het
buitenland. De lijn beoogt geenszins de reikwijdte van dit voorstel van wet
weer te geven. In figuur 1 wordt een voorbeeld geschetst van een groep
waarvoor een Nederlandse vennootschap de geconsolideerde jaarrekening dient op te stellen (vennootschap I). Deze geconsolideerde
jaarrekening omvat alle vennootschappen waarover de consoliderende
vennootschap beheersing en zeggenschap heeft (vennootschappen II, III,
IV, V en VI). Omdat wordt aangenomen dat die groep een vennootschap
bevat die beschikt over een door de Nederlandsche Bank afgegeven
bankvergunning (vennootschap II), is sprake van een situatie zoals
beschreven in artikel 4 van het wetsvoorstel. Juridisch bezien, zijn de
vennootschappen V en VI niet belastingplichtig voor de toepassing van dit
voorstel van wet. Immers, de belastingplicht zal enkel rusten bij de
consoliderende vennootschap. Omdat de heffingsgrondslag wordt
berekend aan de hand van het geconsolideerde balanstotaal vormen op
die manier ook de ongedekte schulden van de vennootschappen V en VI
onderdeel van de heffingsgrondslag.
De leden van de fractie van het CDA stellen vast dat de belastingplichtige
bank de bankenbelasting draagt. Deze leden zijn van mening dat de
bankenbelasting niet mag worden afgewenteld op de spaarder en willen
van het kabinet weten of het kabinet deze opvatting deelt. Het kabinet
onderschrijft de visie van deze leden in zoverre dat de bankenbelasting
inderdaad juridisch wordt gedragen door de belastingplichtige banken. De
Orde merkt in dit kader echter terecht op dat alle belastingen op ondernemingen uiteindelijk worden afgewenteld op klanten, personeel en
vermogensverstrekkers, waardoor zij de economische dragers van die
belastingen zijn. Dat kan niet worden voorkomen en geldt bijvoorbeeld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 121, nr. 6

4

ook voor de vennootschapsbelasting. Omdat banken met elkaar in
concurrentie treden, zullen banken naar de mening van het kabinet echter
terughoudend zijn in het afwentelen van de bankenbelasting op
spaarders. Indien een bank dat desondanks wel zou doen, kan deze
spaarder vervolgens uitwijken naar een bank die de bankenbelasting niet
doorberekent.
Voorts vragen deze leden wanneer de bankenbelasting wordt ingevoerd.
De leden van de fractie van D66 vragen hier ook naar. In de memorie van
toelichting is, na advies daartoe van de Raad van State, bij de artikelsgewijze toelichting op het inwerkingtredingsartikel duidelijk aangegeven dat
het kabinet ernaar streeft dat deze bankenbelasting medio 2012 in werking
zal treden. In het verlengde daarvan kan de leden van de fractie van de SP
worden geantwoord dat in dat geval in 2012 voor de eerste maal de
bankenbelasting daadwerkelijk kan worden geïnd. Dat het wetsvoorstel
desalniettemin voorziet in een inwerkingtreding bij koninklijk besluit
(hierna: KB) heeft twee redenen. Allereerst moet de korte periode tussen
de indiening van dit wetsvoorstel (15 december 2011) en de voorziene
inwerkingtreding (medio 2012) in ogenschouw worden genomen. Door
een concrete inwerkingtredingsdatum op te nemen, zouden de Tweede
Kamer en de Eerste Kamer der Staten-Generaal naar de mening van het
kabinet te zeer onder tijdsdruk kunnen worden gezet. De Staten-Generaal
gaat immers over haar eigen agenda. Het voorgaande doet echter niets af
aan het streven van het kabinet om het wetsvoorstel medio 2012 in
werking te kunnen laten treden. De tweede reden voor de inwerkingtreding bij KB is gelegen in het feit dat het kabinet niet wil veronachtzamen dat de Nederlandse economie zich in bijzondere omstandigheden
bevindt en de situatie op de financiële markten onzeker is te noemen.
Hoewel op dit moment die omstandigheden voor het kabinet geen
aanleiding vormen om te streven naar een andere inwerkingtredingsdatum, wil het kabinet wel de ruimte hebben om die beslissing te kunnen
nemen als uitzonderlijke omstandigheden, mochten die zich voordoen,
daarom vragen.
In het verlengde hiervan benadrukken deleden van de fractie van het CDA
het belang dat banken hun buffers verder op orde brengen. In dit kader
willen deze leden weten in hoeverre banken wel aan de verplichtingen van
de bankenbelasting kunnen voldoen. Er is op dit moment geen aanleiding
om te veronderstellen dat banken niet financieel in staat zouden zijn om
aan de verplichtingen van de bankenbelasting te kunnen voldoen. Zoals
hiervoor opgemerkt, is het kabinet niet blind voor eventuele negatieve
ontwikkelingen op de financiële markten. Het kabinet heeft mede om die
reden een veiligheidsklep in het wetsvoorstel ingebouwd.

1

Kamerstukken II 2010/11, 31 980, nr. 16.
Kamerstukken II 2011/12, 31 980. nr. 51.
3
Kamerstukken II 2011/12, 31 980, nr. 55.
2

De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen hoe de bankenbelasting in de totaalaanpak gericht op de verduurzaming van de financiële
sector past.
Voor de maatregelen die het kabinet heeft genomen of nog zal nemen
naar aanleiding van de financiële crisis om zodoende de financiële sector
te verduurzamen en de risico’s te beheersen, wordt verwezen naar de
kabinetsreactie op het rapport van de Commissie De Wit1, de nota over
nuts- en zakenbankactiviteiten2 en de Beleids- en wetgevingsbrief op het
terrein van de financiële markten 2011.3 De bankenbelasting moet worden
gezien als een onderdeel van dit totaalpakket. De bankenbelasting poogt
namelijk bij te dragen aan de verduurzaming en risicobeheersing door een
extra prikkel in te bouwen voor banken om hun activiteiten meer
langlopend te financieren. Een bank trekt namelijk veel kortlopende
middelen aan om langlopende uitzettingen te financieren, de zogenoemde
looptijdtransformatie. De grootte van de looptijdtransformatie is een
indicatie voor hoe risicovol een bank opereert. Dit komt omdat hoe korter

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 121, nr. 6

5

een bank is gefinancierd, hoe meer hij elke periode moet herfinancieren.
Herfinancieren is kwetsbaar indien rentes oplopen of generieke liquiditeitsschokken op de markt optreden. Banken hebben desalniettemin een
prikkel om kort te financieren. Dit komt doordat de rente op kortlopend
vreemd vermogen, met name voor grote financiële instellingen,
aanzienlijk lager is dan op langlopend vreemd vermogen. Door nu een
belasting aan te laten grijpen bij de verhouding tussen kort en langlopende vreemd vermogen, hebben banken een tegengestelde prikkel om
meer langlopend vreemd vermogen aan te houden. Dit voorstel van wet
tracht op deze manier bij te dragen aan de verduurzaming van de
financiële sector.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen voorts of het kabinet
een inschatting heeft gemaakt van het effect van de bankenbelasting op
het terugdringen van de risico’s die banken nemen. De bankenbelasting
moet, zoals deze leden terecht opmerken, worden gezien als een
onderdeel van een pakket aan maatregelen dat moet bijdragen aan
risicobeheersing. Zoals hiervoor uiteengezet poogt de bankenbelasting
aan dit pakket bij te dragen door een prikkel in te bouwen zodat bankactiviteiten meer langlopend gefinancierd worden. Deze prikkel is gebaseerd
op recent onderzoek van onder andere Perotti en Suarez1 waaruit blijkt dat
met name kortlopende financiering in het recente verleden de
verspreiding van liquiditeitsproblemen in de bankensector in de hand
heeft gewerkt. Het kabinet heeft, dit in reactie op een vervolgvraag van
deze leden, geen zelfstandige inschatting gemaakt van het individuele
effect van de bankenbelasting op het terugdringen van risico’s.
Deze leden vragen vervolgens of te verwachten is dat de opbrengst zal
afnemen als gevolg van het pakket aan maatregelen dat wordt geïntroduceerd ter verkleining van het risico dat banken nemen. Ook willen zij
weten in hoeverre deze verwachtingen zijn verwerkt in de verwachte
opbrengst van de belasting. De heffing over de ongedekte schulden biedt
de mogelijkheid om door middel van de tariefstelling langlopende
financiering ten opzichte van kortlopende financiering te stimuleren. Al
naar gelang hoe gevoelig banken zijn voor deze prikkel, zal de opbrengst
afnemen. Voor de raming van de bankenbelasting is vanwege deze
onzekerheid hiermee geen rekening gehouden. Indien de opbrengst van
de bankenbelasting hierdoor lager zou uitkomen, betekent dit een
tegenvaller voor het EMU-saldo.
Belastinggrondslag

1
Perotti, E. en Suarez, J. (2011). A Pigovian
Approach to Liquidity Regulation, DNB
Working Paper No. 291, April 2011.

De leden van de fractie van het CDA vragen waarom is gekozen voor een
heffing over de passiva en niet over de activa. Ook de Orde vraagt
hiernaar.
De bankenbelasting sluit door de vormgeving aan op de Basel III-normen
ter versterking van de solvabiliteit van banken en op het (ex ante
gefinancierde) depositogarantiestelsel. Beide maatregelen trachten het
financiële stelsel gezonder te maken door de risico’s die banken lopen te
beheersen. Beide maatregelen grijpen ook aan op de passiefzijde van de
balans. Door de bankenbelasting aan te laten sluiten bij de resterende
passiva – kortheidshalve aangehaald als de ongedekte schulden – wordt
stapeling van maatregelen aan de passiefzijde van de balans voorkomen.
Tevens wordt de financiering van de activiteiten met ongedekte schulden
door de bankenbelasting minder aantrekkelijk dan financiering door
middel van – in het bijzonder – de voor dekking in aanmerking komende
deposito’s onder het depositogarantiestelsel of het door de bank
aangehouden vermogen. Een bijkomend voordeel van aansluiten bij de
passiefzijde van de balans is dat andere landen hier ook bij aansluiten,
waardoor het gelijke speelveld het beste wordt geborgd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 121, nr. 6

6

De leden van de fractie van het CDA vragen waaruit het toetsingsvermogen bestaat en of het mogelijk is dat er bankenbelasting wordt
geheven over een deel van het eigen vermogen van de bank. De samenstelling van het toetsingsvermogen is opgenomen in de artikelen 89 tot en
met 94 van het Besluit prudentiële regels Wft. Het toetsingsvermogen
wordt gebruikt om te toetsen of de kapitaalpositie van een bank voldoet
aan de prudentiële regelgeving. Het toetsingsvermogen kan niet gelijk
gesteld worden aan het eigen vermogen van een bank. Het toetsingsvermogen is anders samengesteld dan het eigen vermogen. Bepaalde posten
tellen namelijk niet mee in het toetsingsvermogen. Hierdoor is het
mogelijk dat bankenbelasting wordt geheven over een deel van het eigen
vermogen van een bank dat geen deel uitmaakt van het toetsingsvermogen. Ten opzichte van het balanstotaal is dit normaliter overigens een
relatief gering deel. Hierbij wordt, in reactie op een vraag van de Orde, tot
slot opgemerkt dat de aftrek van toetsingsvermogen naar de mening van
het kabinet niet primair tot doel heeft het eigen vermogen vrij te stellen
maar beoogt stapeling van prudentiële eisen en de bankenbelasting te
voorkomen. Dat geldt ook voor andere «gedekte» verplichtingen waarnaar
de Orde verwijst. De aftrekmogelijkheden in de bankenbelasting beogen
niet primair «gedekte» verplichtingen vrij te stellen maar een samenloop
met het vereiste toetsingsvermogen, de ex ante financiering van een
depositogarantiestelsel en de regels die voortvloeien uit Solvency II te
voorkomen.
Deze leden vragen voorts of de bankenbelasting een tegengestelde prikkel
vormt om minder kapitaal aan te houden en in die zin spanning op kan
roepen met Basel III. De bankenbelasting vormt naar de mening van het
kabinet geen tegengestelde prikkel om minder eigen kapitaal aan te
houden. Dit komt omdat bij de bankenbelasting het toetsingsvermogen in
aftrek mag worden gebracht op het balanstotaal. Dit toetsingsvermogen
betreft de kapitaalbuffers van banken, die door Basel III worden verhoogd.
Zodoende wordt met dit voorstel van wet geen belasting geheven over
het kapitaal dat juist Basel III vereist extra aan te houden. In die zin gaat
van de bankenbelasting dezelfde prikkel uit als van Basel III.
Ten slotte willen deze leden in dit kader weten of het klopt dat banken met
een hoge kredietwaardigheid een hogere belastbare som zullen hebben
en dus meer bankenbelasting moeten betalen. Ook de leden van de fractie
van de PvdA vragen hiernaar. Zij stellen hun vraag specifiek ten aanzien
van de Bank Nederlandse Gemeenten. In het algemeen geldt dat banken
die meer kapitaal aanhouden kredietwaardiger zijn dan banken die minder
kapitaal aanhouden. Immers, indien banken hogere buffers hebben,
kunnen ze grotere schokken aan en zijn ze kredietwaardiger. Aangezien bij
de berekening van de heffingsgrondslag voor de bankenbelasting het
toetsingsvermogen van het balanstotaal kan worden afgetrokken,
betekent dit dus dat banken met meer kapitaal juist minder belasting
hoeven te betalen. In de Baselse akkoorden is wel bepaald dat voor
minder risicovolle activa relatief minder kapitaal hoeft te worden
aangehouden. Dit betekent dat bij twee banken met eenzelfde balanstotaal, waarbij de eerste minder risicovolle activiteiten ontplooit en de
tweede meer risicovolle activiteiten, de eerste bank minder kapitaal hoeft
aan te houden dan de tweede bank. De eerste bank kan dan iets meer
belasting moeten betalen dan de tweede bank. Dit verschil is te rechtvaardigen door het feit dat de impliciete overheidsgarantie ook potentieel
groter is, omdat de eerste instelling in absolute zin minder kapitaal heeft
om zeer grote onverwachte schokken op te vangen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 121, nr. 6

7

Belastingtarief
De leden van de fracties van het CDA en de PvdA vragen naar de grens
van kortlopende schulden die is gesteld bij een resterende looptijd van
één jaar. De leden van de fractie van het CDA vragen te bevestigen dat
een verplichting met een looptijd van meer dan één jaar in het laatste jaar
van de looptijd als een kortlopende verplichting in de heffing wordt
betrokken. Vervolgens vragen deze leden naar de reden om bij deze grens
aan te sluiten. Ook willen zij weten hoe deze grens zich verhoudt tot het
doel van het hoge tarief dat kortlopende verplichtingen risicovoller
zouden zijn. De leden van de fractie van de PvdA vragen in dit verband
waarom de grens voor kortlopende schulden niet bij een kortere periode
dan één jaar is getrokken. De Orde stelt vergelijkbare vragen.
De vraag van de leden van de fractie van het CDA of een verplichting met
een looptijd van meer dan één jaar in het laatste jaar van de looptijd als
een kortlopende verplichting in de heffing wordt betrokken, kan worden
bevestigd. Dit valt te verklaren vanuit de beoogde prikkel op het gebied
van risicobeheersing die met de bankenbelasting wordt nagestreefd. Voor
een schuld met een resterende looptijd die korter is dan één jaar bestaat
op korte termijn een herfinancieringsbehoefte. Die herfinancieringsbehoefte maakt de bank kwetsbaarder voor oplopende rentes en generieke
liquiditeitsschokken op de markt. Zoals de leden van de fractie van de
PvdA terecht opmerken moet de grens tussen lang- en kortlopende
schulden ergens getrokken worden. Uit praktische overwegingen is deze
gesteld op een resterende looptijd van één jaar. Dit is mede gebaseerd op
het gebruik om schulden in de commerciële jaarrekening onder te
verdelen in schulden met een resterende looptijd van langer dan of gelijk
aan, respectievelijk minder dan één jaar. Uit de gedachtewisseling met de
banken is gebleken dat dit voor de praktijk een hanteerbare grens is
waarbij tevens de administratieve lasten beperkt blijven. Ook voor de
Belastingdienst is deze grens goed controleerbaar, hetgeen past in een
streven naar een bankenbelasting waarvoor de uitvoeringslasten zo veel
mogelijk in de hand worden gehouden.
De leden van de fractie van de PvdA vragen of het niet beter is om het
tarief te koppelen aan de rating van een bank. Er wordt sinds juli 2011
door het Europese toezichtcollege European Securities and Markets
Authorithy (ESMA) op Europees niveau toezicht gehouden op kredietbeoordelingsbureaus. Dit is het eerste volledig Europese toezicht op een
bepaald type financiële instelling en is dus wezenlijk anders dan het
toezicht bij andere financiële instellingen, waarbij het toezicht door de
Europese toezichtcolleges indirect is en het toezicht primair een nationale
verantwoordelijkheid is. Verder heeft de Europese Commissie onlangs een
voorstel gepubliceerd voor een nieuwe aanpassing van de verordening
aangaande kredietbeoordelingsbureaus (CRA III). Hierin doet de Europese
Commissie voorstellen voor verdere aanscherping van het toezicht op
deze bureaus. Ondanks deze versterkingen van het toezicht op kredietbeoordelingsbureaus is het kabinet van mening dat het tarief van de
bankenbelasting beter niet aan ratings kan worden gekoppeld. Ten eerste
omdat een bank bij een downgrade – als het al slechter gaat met een bank
– plotseling meer belasting moet gaan betalen, waardoor de opbouw van
kapitaalbuffers minder snel gaat en de belasting dus procyclisch uit zou
pakken. Ten tweede omdat er in G20-verband afspraken zijn gemaakt om
het toezicht en beleid juist minder afhankelijk te maken van ratings. Een
bankenbelasting op basis van ratings zou haaks op deze afspraken staan.
De leden van de fractie van het CDA willen graag weten wat het
verwachte effect is van de bankenbelasting op de elasticiteit van financiering met vreemd vermogen en met kortlopend vreemd vermogen in
het bijzonder. Ook vragen deze leden of hier onderzoek naar is gedaan. En

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 121, nr. 6

8

als dit niet zo is, op basis waarvan de tarieven voor de bankenbelasting
zijn vastgesteld. De elasticiteit geeft aan in hoeverre de vermogensvoorziening veranderingen kan ondergaan ten behoeve van de vermogensbehoefte. Hoewel de tariefstelling in de bankenbelasting beoogt een prikkel
te geven om bankactiviteiten zoveel mogelijk langlopend te financieren, is
de uitwerking van deze prikkel afhankelijk van het profiel van een bank.
Het kabinet heeft geen onderzoek gedaan naar de invloed van de
bankenbelasting op de elasticiteit van financiering met (kortlopend)
vreemd vermogen. Het tariefonderscheid is gebaseerd op de financieringsmix van kortlopende schulden ten opzichte van langlopende
schulden, omdat uit een eerdergenoemd onderzoek van Perotti en Suarez
uit 2011 is gebleken dat met name kortlopende financiering in het recente
verleden de verspreiding van liquiditeitsproblemen in de hand heeft
gewerkt.
De leden van de fractie van de SP vragen zich af hoeveel van de
opbrengst voortkomt uit het lage belastingtarief en hoeveel uit het hoge
belastingtarief. Deze raming van € 300 miljoen is, gegeven de tarieven
van 0,011% en 0,022%, gebaseerd op aannames, ten aanzien van 1) het
toetsingsvermogen, 2) de voor dekking onder een depositogarantiestelsel
in aanmerking komende deposito’s alsmede 3) de verhouding kortlopende
ongedekte schulden en langlopende ongedekte schulden, gebaseerd op
de commerciële jaarrekeningen van de grootste in Nederland actieve
banken. In de raming wordt ervan uitgegaan dat 85% van de geraamde
opbrengst voor de bankenbelasting voortkomt uit het hoge tarief dat van
toepassing is op kortlopende ongedekte schulden. Van de geraamde
opbrengst is 15% afkomstig uit betaalde belasting onder het lage tarief dat
van toepassing is op langlopende ongedekte schulden.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen het kabinet in te gaan
op het argument van de Afdeling advisering van de Raad van State dat
langlopende financiering uit het oogpunt van risicomanagement niet altijd
de voorkeur heeft. De Orde stelt een vergelijkbare vraag. De Afdeling
advisering van de Raad van State merkte in haar advies op dat (de prikkel
voor meer) langlopende financiering risico’s met zich mee kan brengen, in
het geval een bank veel kortlopende kredieten verstrekt. Het risico is dan
dat een bank bij een rentedaling verliezen loopt omdat de bank over het
geld dat hij heeft ingeleend een hogere rente moet betalen, terwijl op de
uitzettingen minder rente binnen komt. Dit punt is theoretisch correct,
maar lijkt niet van toepassing op de praktijk van het bankwezen. Een bank
zal in de regel (veel) korter gefinancierd zijn aan de passiefzijde dan de
gemiddelde looptijd van uitzettingen aan de activazijde, de zogenoemde
looptijdtransformatie. Kortetermijnrentes zijn doorgaans lager dan
langetermijnrentes. Door als bank dus kort in te lenen en lang uit te lenen
(bijvoorbeeld door verstrekking van hypotheken voor 30 jaar of bedrijfskredieten voor vele jaren) kan de bank een rentemarge opstrijken. Er zijn
echter limieten aan looptijdtransformatie. Banken die zeer kort gefinancierd zijn, moeten zich erg vaak herfinancieren. Hierdoor zijn deze banken
erg gevoelig voor liquiditeitsschokken. De bankbelasting bevat een prikkel
om overmatige afhankelijkheid van kortetermijnfinanciering tegen te
gaan.

1

Stcrt. 2009, 20060.

De leden van de fracties van de PvdA, de PVV, het CDA en de
ChristenUnie, als ook de Orde, vragen wanneer sprake is van de in dit
wetsvoorstel opgenomen opcent in het geval van een bonus die meer dan
100% van het vaste salaris bedraagt.
De opcent van 5% is van toepassing wanneer een bank aan een
bestuurder een variabele beloning van meer dan 100% van de vaste
beloning toekent. Hiermee is aangesloten bij principe 6.4.2 uit de Code
Banken.1 De opcent heeft enkel effect in het geval daadwerkelijk banken-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 121, nr. 6

9

belasting moet worden betaald. Dit betekent volgens het kabinet
overigens niet dat banken die vanwege de doelmatigheidsvrijstelling geen
bankenbelasting hoeven te betalen hun bestuurders meer dan 100% aan
variabele beloning uit zouden moeten keren. Het kabinet heeft immers
meerdere malen aangegeven zich op het standpunt te stellen dat de
beloningsparagraaf uit de Code Banken zonder afwijkingen moet worden
nageleefd.1 De opcent van 5% moet vooral worden gezien als een steun in
de rug van dat standpunt.
Vervolgens vragen deze leden naar de personen die in aanraking kunnen
komen met deze bepaling. Hierop kan worden geantwoord dat, door
gebruikmaking van het begrip «bestuurder», deze bepaling ziet op een
bestuurder van het belastingplichtige lichaam op grond van artikel 3, 4 of
5 van dit voorstel van wet. Hiervoor wordt aangesloten bij het begrip
bestuurder zoals dat geldt in het burgerlijke recht. Het kabinet is de
mening toegedaan dat in geval van toepasselijkheid van artikel 4 van dit
voorstel van wet het begrip bestuurder doorgaans samenvalt met een lid
van de raad van bestuur.
De leden van de fractie van de PvdA vragen naar de consequenties voor
de kosten voor de consument wanneer de opcent van 5% op het tarief
wordt toegepast. In beginsel gaat het kabinet ervan uit dat van de Code
Banken in combinatie met deze opcent voldoende afschrikwekkende
werking uitgaat om variabele beloningen boven de 100% te voorkomen. In
dat geval wordt de consument dan ook niet geconfronteerd met deze
opcent. In het geval toch een dusdanig excessieve variabele beloning
wordt toegepast, kan het kabinet, net als bij alle andere belastingen die
worden gedragen door een onderneming, niet voorkomen dat deze door
een bank worden afgewenteld op aandeelhouders, personeel of klanten.
Het kabinet heeft eerder in deze nota echter al aangegeven dat het kabinet
verwacht dat banken, omdat zij met elkaar in concurrentie treden,
terughoudend zullen zijn in het afwentelen van de bankenbelasting op de
consument. Dat geldt in de ogen van het kabinet evengoed voor deze
opcent van 5%. Indien een bank dat desondanks wel zou doen, kan de
betreffende consument vervolgens altijd uitwijken naar een bank die de
bankenbelasting niet doorberekent.
De leden van de fractie van de PVV stellen terecht vast dat de bepaling
waardoor een opcent van 5% op de tarieven wordt toegepast, leidt tot een
verhoging van het bankenbelastingtarief. Zij stellen tevens terecht vast dat
het niet uitmaakt of (slechts) één of (zelfs) meerdere bestuurders van het
belastingplichtige lichaam een variabele beloning krijgen die meer dan
100% van de vaste beloning bedraagt. Zij vragen daarom of het niet beter
is om de opcent van 5% per individuele bestuurder toe te passen. Het
kabinet heeft hier zorgvuldig naar gekeken. Belangrijk hierbij is dat deze
bepaling een aanvulling is op de norm uit de Code Banken. Die uit
zelfregulering voortvloeiende norm geldt wel voor alle betrokken leden
van de raad van bestuur. Om die reden is het kabinet van mening dat van
de Code Banken tezamen met de huidige vormgeving van de opcent van
5% voldoende afschrikwekkende werking uitgaat en dat het toepassen van
een opcent van 5% per individuele bestuurder niet noodzakelijk is om het
gestelde doel te bereiken. Omdat van deze twee maatregelen naar de
mening van het kabinet voldoende afschrikwekkende werking uitgaat,
meent het kabinet, dit in antwoord op een vraag van de leden van de
fractie van het CDA, dat een opcent van 5% proportioneel is.

1
Zie bijvoorbeeld Kamerstukken II, 2010/11,
32 787, nr. 6, blz. 3.

De leden van de fractie van het CDA vragen naar het verband tussen
verplichtingen van een bank en hoge variabele beloningen. De Orde
vraagt hier ook naar.
Wanneer de opcent van 5% wordt toegepast op een hoger (geconsolideerd) balanstotaal zal het absolute effect van die opcent groter zijn dan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 121, nr. 6

10

bij een lager (geconsolideerd) balanstotaal. De hoogte van de
overschrijding is daarbij niet van belang. Net als in de Code Banken is de
overschrijding van het 100%-principe het uitgangspunt. Excessieve
beloningenstructuren bevatten verkeerde prikkels waardoor het
vertrouwen in de financiële sector ernstig is geschaad. Met de voorgestelde maatregel wil het kabinet een bijdrage leveren aan het herstellen
van het vertrouwen in de financiële sector en tegelijkertijd recht doen aan
de maatschappelijke verontwaardiging over excessieve variabele
beloningen. Het kabinet heeft bewust voor deze maatregel gekozen omdat
deze valt op te vatten als een versterking van principe 6.4.2 uit de
beloningsparagraaf van de Code Banken. Om die reden zouden banken
het 100%-principe in beginsel reeds moeten onderschrijven. Het kabinet
wil met de maatregel voorkomen dat een variabele beloning wordt
toegekend die hoger is dan de vaste beloning. Het gaat het kabinet om het
afschrikwekkende karakter van de opcent. Bij een hoger (geconsolideerd)
balanstotaal zal dat afschrikwekkende karakter beter bereikt worden als de
extra te betalen belasting in absolute termen ook hoger is. De verwachting
is dat de opcent, mede gelet op de Code Banken, effectief zal zijn. Gelet
hierop en op de maatschappelijke verontwaardiging over excessieve
variabele beloningen is, dit in reactie op een vraag van de Orde, de
maatregel in de huidige vorm naar de mening van het kabinet
gerechtvaardigd.
De leden van de fractie van het CDA willen graag weten hoeveel de extra
te betalen belasting ten gevolge van de opcent van 5% bedraagt bij de
Nederlandse bank met het hoogste balanstotaal. Op grond van de in de
Algemene wet inzake rijksbelastingen opgenomen geheimhoudingsverplichting kan het kabinet geen mededelingen doen over de fiscale positie
van individuele belastingplichtigen. Ook voor deze vraag gaat deze
geheimhoudingsverplichting op. Het kabinet kan wel bevestigen dat de
opcent van 5% ertoe leidt dat het tarief dat wordt toegepast over
langlopende ongedekte schulden stijgt van 0,011% naar 0,01155% en het
tarief dat wordt toegepast over kortlopende ongedekte schulden stijgt van
0,022% naar 0,0231%. Dat is een toename van het percentage met
0,00055%-punt respectievelijk 0,0011%-punt.

1
2

Kamerstukken II 2010/11, 31 980, nr. 56.
Kamerstukken II 2009/10, 33 058, nr. 5.

De leden van de fractie van D66 vragen waarom een fiscaal instrument
hier het meest geëigend is en waarom aangesloten is bij de Code Banken.
Daarnaast vragen de leden van de fractie van de ChristenUnie naar de
samenhang met het wetsvoorstel Wet aansprakelijkheidsbeperking DNB
en AFM en bonusverbod staatsgesteunde ondernemingen.
Samen met de Minister van Financiën heb ik uw Kamer schriftelijke
geïnformeerd over de stappen die het kabinet neemt ter uitvoering van de
motie Van Vliet.1 Deze motie verzocht de regering om met terugwerkende
kracht uitgekeerde variabele beloningen bij staatsgesteunde financiële
ondernemingen met 100% te belasten. In de brief is aangegeven dat een
fiscale maatregel met een dergelijke terugwerkende kracht op juridische
bezwaren stuit, en dat letterlijke uitvoering van de motie daarom niet
mogelijk is. Omdat het kabinet belang hecht aan de gedachte achter de
motie, is gezocht naar alternatieve uitvoeringswijzen die recht zouden
doen aan de strekking van de motie Van Vliet. Dit heeft geresulteerd in
twee maatregelen. Ten eerste het wetsvoorstel dat strekt tot een bonusverbod voor financiële ondernemingen die staatsteun ontvangen.2
Daarnaast de opcent in dit wetsvoorstel die zich richt tot alle banken,
ongeacht of sprake is van staatssteun. De werkingssferen van deze twee
maatregelen zijn verschillend. Het bonusverbod bij staatssteun staat geen
variabele beloningen bij staatssteun meer toe. De maatregel in dit
voorstel van wet heeft een verhoging van het tarief tot gevolg bij
variabele beloningen boven de 100% (ten opzichte van de vaste beloning
van een bestuurder).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 121, nr. 6

11

Het beloningsbeleid van financiële ondernemingen is dus een belangrijk
aandachtspunt voor het kabinet. Verschillende maatregelen zijn in de
afgelopen jaren geïntroduceerd. Sinds begin 2011 houdt de Nederlandsche Bank toezicht op het beloningsbeleid van de gehele financiële
onderneming op basis van de Regeling beheerst beloningsbeleid Wft
2011.1 Het gaat daarbij onder meer om de structuur en samenstelling van
de (variabele) beloning van personen die de financiële positie materieel
kunnen beïnvloeden. Internationaal gezien gelden de wereldwijde
beloningsbeleidprincipes van de Financial Stability Board2 en Europees is
de regelgeving van CRD III3 overeengekomen. Deze internationale
afspraken zijn nationaal mede vastgelegd in de Regeling beheerst
beloningsbeleid. Naast deze bestaande regelgeving is door de Minister
van Financiën samen met de Minister van Veiligheid en Justitie een
wetsvoorstel4 ingediend dat ziet op het door de raad van commissarissen
terughalen en terugvorderen van onterecht verkregen variabele
beloningen.
Naast deze regelgeving is ook sprake van zelfregulering vanuit de
financiële sector. In zowel de Code Banken als de Governance Principes
Verzekeraars5 is een paragraaf opgenomen over het beloningsbeleid. Deze
codes bevatten elementen die verder gaan dan de regelgeving.
Voorbeelden daarvan zijn het 100%-principe en de mediaan waaronder
het totale salaris van een bestuurder moet blijven. De opcent in dit
wetsvoorstel moet worden gezien in het licht van deze maatregelen en het
feit dat de eerdergenoemde motie Van Vliet, dit ook in reactie op een
vraag van de Orde, uitdrukkelijk opriep tot een fiscale maatregel. De
voorgestelde opcent van 5% in de bankenbelasting vormt dan ook in de
ogen van het kabinet in de eerste plaats een uitvloeisel van die motie en is
daarnaast een aanvulling op alle bestaande maatregelen die strekken tot
een duurzaam en gematigd beloningsbeleid bij financiële ondernemingen.
Gelijktijdig vormt de maatregel een versterking van de Code Banken
doordat net als in de Code wordt aangesloten bij het 100%-principe.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of de opcent van 5%
kan leiden tot tegengestelde effecten, zoals een stijging van de vaste
beloning. Het kabinet begrijpt de zorgen van deze leden, maar heeft geen
redenen om aan te nemen dat hiervan sprake zal zijn. De opcent van 5%
heeft immers niet tot gevolg dat variabele beloningen worden verboden,
maar dat variabele beloningen van meer dan 100% van het vaste salaris
leiden tot een hoger bedrag aan te betalen bankenbelasting. Omdat het
kabinet deze maatregel ziet als een versterking van het uit de Code
Banken geldende 100%-principe, is het kabinet van mening dat uit de
opcent van 5% (ten opzichte van de Code Banken) geen additionele prikkel
voortvloeit om de vaste beloning te verhogen.
Doelmatigheidsvrijstelling

1

Stcrt. 2010, 20931.
FSB beloningsbeleidprincipes,
http://www.financialstabilityboard.org/
publications/r_0904b.pdf
3
Kapitaaleisenrichtlijn III,
http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUri
Serv.do?uri=OJ:L:2010:329:0003:0035:NL:PDF
4
Raadpleegbaar onder Kamerstuknummer
32 512.
5
Stcrt. 2011, 9237.
2

De leden van de fractie van de PvdA willen weten welke banken, gezien de
doelmatigheidsvrijstelling van € 20 miljard, onder de heffing van de
bankenbelasting vallen. Op grond van de in de Algemene wet inzake
rijksbelastingen opgenomen geheimhoudingsverplichting kan het kabinet
geen concrete namen van banken noemen, omdat daarmee uitspraken
worden gedaan over de fiscale positie van individuele belastingplichtigen.
Desalniettemin wordt benadrukt dat alle in Nederland actieve banken
onder de heffing van de bankenbelasting vallen. Dat uiteindelijk een deel
van die banken door de werking van de doelmatigheidsvrijstelling niet
daadwerkelijk over dient te gaan tot de betaling van bankenbelasting, doet
aan dat uitgangspunt niets af. Het kabinet verwacht dat, dit in antwoord
op vragen van de leden van de fracties van de PVV, het CDA en de SP,
omstreeks een tiental in Nederland actieve banken daadwerkelijk
bankenbelasting zal dienen te betalen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 121, nr. 6

12

1
Dit is het geval indien in die commerciële
consolidatiekring een EU/EER bank is
opgenomen die vanuit een in Nederland
gelegen bijkantoor in Nederland het bedrijf
van bank uitoefent.

Vervolgens willen de leden van de fractie van de PvdA weten of de
doelmatigheidsvrijstelling leidt tot een materieel concurrentievoordeel
van in Nederland gevestigde dochters van buitenlandse banken. Ook de
Orde vraagt in het verlengde hiervan naar de behandeling van internationale vertakkingen «onder» in Nederland gevestigde dochters van
buitenlandse banken.
Het is bij de beantwoording van deze vraag van belang in ogenschouw te
houden waarmee de in Nederland gevestigde dochter van een buitenlandse bank wordt vergeleken. Het voorstel van wet werkt ten aanzien van
de plaats van vestiging bij een zuivere vergelijking neutraal uit. Juist die
neutraliteit binnen het stelsel rechtvaardigt naar de mening van het
kabinet dat ook internationale vertakkingen «onder» een Nederlandse
dochter van een buitenlandse bank voor de berekening van de heffingsgrondslag van de bankenbelasting worden meegenomen. Het kabinet
erkent, dit in antwoord op een vraag van de Orde, dat het hierdoor voor
kan komen dat een Nederlandse dochter van een buitenlandse bank een
consolidatie moet uitvoeren voor de berekening van de heffingsgrondslag. Dit leidt voor die dochters tot een toename van de administratieve lasten.
Aan de hand van vier voorbeelden wordt de bedoelde neutraliteit
geïllustreerd.
1) Indien het gaat om een in Nederland gevestigde dochter van een
buitenlandse bank zonder bankvergunning en zonder internationale
vertakkingen «onder» die Nederlandse dochter, moet worden
vergeleken met een (op zichzelf staand) Nederlands lichaam zonder
bankvergunning en zonder internationale vertakkingen «onder» dat
Nederlandse lichaam. In beide gevallen is geen sprake van belastingplicht voor de bankenbelasting.
2) Indien het gaat om een in Nederland gevestigde dochter van een
buitenlandse bank zonder bankvergunning, maar met een internationale vertakking «onder» die Nederlandse dochter, moet worden
vergeleken met een (op zichzelf staand) Nederlands lichaam zonder
bankvergunning, maar met een vergelijkbare internationale vertakking
«onder» dat Nederlandse lichaam. In het gros van de gevallen is
toepasselijkheid van de bankenbelasting niet aan de orde, waardoor in
al die gevallen de doelmatigheidsvrijstelling uiteraard niet tot een
materieel concurrentievoordeel van in Nederland gevestigde dochters
van buitenlandse banken leidt. Voor zover beide structuren wel onder
de reikwijdte van de bankenbelasting komen1, bewerkstelligen de
artikelen 4 en 5 van het voorstel van wet dat de belastingplicht terecht
komt bij het «bovenste» Nederlandse lichaam. In beide gevallen wordt
voor de vaststelling van de grondslag gekeken naar het geconsolideerde balanstotaal dat de financiële gegevens van dezelfde verzameling lichamen omvat. Het geconsolideerde balanstotaal dat als basis
dient voor de vaststelling van de belastinggrondslag bepaalt, zoals
reeds opgemerkt, in hoeverre profijt bestaat van de doelmatigheidsvrijstelling. Dat is overigens niet anders dan bij de vergelijking tussen
twee (op zichzelf staande) Nederlandse lichamen zonder bankvergunning, maar met een vergelijkbare internationale vertakking, waarbij – in
het uitzonderlijke geval – sprake is van belastingplicht voor de
bankenbelasting.
3) Indien het gaat om een in Nederland gevestigde dochter van een
buitenlandse bank met een bankvergunning, maar zonder internationale vertakkingen «onder» die Nederlandse dochter, moet worden
vergeleken met een (op zichzelf staand) Nederlands lichaam met
bankvergunning, maar zonder internationale vertakkingen «onder» dat
Nederlandse lichaam. In beide gevallen is sprake van belastingplicht
voor de bankenbelasting. Het balanstotaal dat als basis dient voor de
vaststelling van de belastinggrondslag bepaalt, zoals reeds opgemerkt,
in hoeverre profijt bestaat van de doelmatigheidsvrijstelling. Dat is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 121, nr. 6

13

overigens niet anders dan bij de vergelijking tussen twee (op zichzelf
staande) Nederlandse lichamen met ieder een bankvergunning.
4) Indien het gaat om een in Nederland gevestigde dochter van een
buitenlandse bank met een bankvergunning en met een internationale
vertakking «onder» die Nederlandse dochter, moet worden vergeleken
met een (op zichzelf staand) Nederlands lichaam met bankvergunning
en met een vergelijkbare internationale vertakking «onder» dat
Nederlands lichaam. In beide gevallen is sprake van belastingplicht
voor de bankenbelasting. De artikelen 4 en 5 van het voorstel van wet
bewerkstelligen vervolgens dat de belastingplicht terechtkomt bij het
«bovenste» Nederlandse lichaam en dat in beide gevallen voor de
vaststelling van de grondslag wordt gekeken naar het geconsolideerde
balanstotaal dat de financiële gegevens van dezelfde verzameling
lichamen omvat. Het geconsolideerde balanstotaal dat als basis dient
voor de vaststelling van de belastinggrondslag bepaalt, zoals reeds
opgemerkt, in hoeverre profijt bestaat van de doelmatigheidsvrijstelling. Dat is overigens niet anders dan bij de vergelijking tussen twee
(op zichzelf staande) Nederlandse lichamen met ieder een bankvergunning en met een vergelijkbare internationale vertakking.
Vervolgens vragen de leden van de fracties van de PvdA en de PVV
hoeveel Nederlandse en hoeveel buitenlandse banken buiten de heffing
blijven als gevolg van de doelmatigheidsvrijstelling en hoe groot de
budgettaire opbrengst zou zijn als deze vrijstelling zou worden geschrapt.
Bij het bepalen van de belastingplicht voor de bankenbelasting speelt de
Wet op het financieel toezicht een centrale rol. Alle banken met een door
de Nederlandsche Bank afgegeven bankvergunning zijn hierdoor
belastingplichtig voor de bankenbelasting. Dat geldt ook voor buitenlandse banken die door middel van een bijkantoor in Nederland actief zijn
en in een andere EU lidstaat of EER-staat onder toezicht staan. Navraag bij
de Nederlandsche Bank leert dat het om 85 banken en 42 bijkantoren gaat,
waarvan enkele zich binnen eenzelfde bankgroep bevinden. Daardoor
houdt de Nederlandsche Bank naar eigen zeggen toezicht op een totaal
van 86 instellingen. Zonder doelmatigheidsvrijstelling zou iedere bank
over dienen te gaan tot de betaling van bankenbelasting, omdat nagenoeg
iedere bank zich financiert met vreemd vermogen. De opbrengst van de
bankenbelasting zou, uitgaande van die 86 instellingen, omstreeks
€ 70 miljoen euro extra bedragen ten opzichte van € 300 miljoen in het
huidige voorstel. Hier staat echter een disproportionele toename in de
uitvoeringskosten tegenover (als ook een toename van de administratieve
lasten). Het kabinet acht een doelmatigheidsvrijstelling gerechtvaardigd.
De leden van de fractie van de PvdA stellen vast dat deposito’s die
daadwerkelijk worden vergoed op grond van een depositogarantiestelsel
in aftrek mogen worden gebracht. Zij vragen of het hierbij ook om de
ex-ante stortingen gaat.
Het kabinet wijst erop dat, zoals in de wettekst en het artikelsgewijze deel
van de memorie van toelichting is weergegeven, de deposito’s die op
grond van een depositogarantiestelsel voor vergoeding in aanmerking
komen in aftrek mogen worden gebracht en niet de daadwerkelijk op
grond van een depositogarantiestelsel vergoede deposito’s. Het kabinet
vermoedt dat deze leden op het verkeerde been zijn gezet door een
foutieve formulering daaromtrent in het algemeen deel van de memorie
van toelichting. Het kabinet maakt van de gelegenheid gebruik om die
foutieve formulering recht te zetten en te onderstrepen dat de ruimere
bedoeling in de wettekst en het artikelsgewijze deel van de memorie van
toelichting de bedoeling van het kabinet weergeeft. In antwoord op de
vraag van deze leden kan verder worden geantwoord dat ex ante
stortingen niet in aanmerking worden genomen. Het gaat hier immers niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 121, nr. 6

14

om de premiebetalingen van banken aan het ex ante gefinancierde
depositogarantiefonds, maar om de deposito’s die op grond van een
depositogarantiestelsel voor dekking in aanmerking komen. Alleen dit
laatste mag in aftrek worden gebracht.
De leden van de fractie van de PVV hebben de vraag gesteld of het klopt
dat de doelmatigheidsvrijstelling bij een 50–50 verhouding lange en korte
financiering een verlies geeft van € 33 000 (met een range van € 22 000–
€ 44 000 afhankelijk van de wijze van financiering). Het kabinet kan de
door deze leden genoemde bedragen niet plaatsen. Het kabinet interpreteert deze vraag dan ook zo dat deze leden willen weten met hoeveel de
geraamde budgettaire opbrengst afneemt, als – gegeven de huidige
doelmatigheidsvrijstelling – wordt aangenomen dat de schulden voor 50%
kortlopend en voor 50% langlopend zijn gefinancierd. Op die vraag kan
worden geantwoord dat de geraamde budgettaire opbrengst bij een
ongewijzigde tariefstructuur in dat geval 13% lager zou liggen dan nu is
geraamd.
Voorts vragen de leden van de fractie van de PVV hoe de doelmatigheidsvrijstelling zich verhoudt tot het gelijkheidsbeginsel. Voor alle belastingplichtigen, dit ook in reactie op een vraag van de Orde, geldt dat de
doelmatigheidsvrijstelling tot gevolg heeft dat de eerste € 20 miljard is
vrijgesteld. Deze doelmatigheidsvrijstelling geldt voor iedere belastingplichtige in gelijke mate en beoogt de administratieve lasten voor het
bedrijfsleven en de uitvoeringslasten zo laag mogelijk te houden waarmee
de eenvoud van deze heffing is gediend. Naar de mening van het kabinet
komt het gelijkheidsbeginsel op dit punt dan ook niet in het gedrang. De
Orde vraagt in het verlengde hiervan of de doelmatigheidsvrijstelling leidt
tot verboden staatssteun voor kleine banken en buitenlandse banken met
geringe Nederlandse activiteiten nu deze feitelijk van de heffing zijn
vrijgesteld. Het kabinet is van mening dat hiervan geen sprake is. De
doelmatigheidsvrijstelling maakt integraal deel uit van de regeling
aangezien de vrijstelling over de eerste € 20 miljard van het (geconsolideerde) balanstotaal voor alle banken geldt. Het gaat dus over een
maatregel die wat de regering betreft als een generieke maatregel
kwalificeert en daarom niet gezien kan worden als een selectieve regeling
die tot staatssteun zou kunnen leiden.
Ten slotte willen de leden van de fractie van de PVV weten of de doelmatigheidsvrijstelling niet beter kan worden omgezet in een heffingskorting
op de te betalen belasting. Hoewel het idee van deze leden in theorie, per
saldo, tot hetzelfde resultaat kan leiden, heeft het kabinet niet gekozen
voor een heffingskorting. De achterliggende reden hiervoor is dat met
name met het oog op het zo laag mogelijk houden van de uitvoeringslasten voor de Belastingdienst alsmede de administratieve lasten voor het
bedrijfsleven een zo eenvoudig mogelijke bankenbelasting de voorkeur
heeft. Naar de mening van het kabinet past bij een eenvoudige bankenbelasting een robuust systeem van heffing en een vrijstelling past daar beter
bij dan een heffingskorting. Immers, aan de hand van het balanstotaal dat
de basis vormt voor de belastinggrondslag kan eenvoudig worden
beoordeeld of de doelmatigheidsvrijstelling wordt overschreden. Indien
het betreffende balanstotaal minder dan € 20 miljard bedraagt, kan
eenvoudig worden vastgesteld dat geen bankenbelasting verschuldigd is.
Slechts als het betreffende balanstotaal het bedrag van € 20 miljard
overschrijdt, heeft het restant van het voorstel van wet materieel belang.
Bij een heffingskorting kan per definitie pas helemaal aan het einde
worden vastgesteld of een bank al dan niet belasting is verschuldigd,
hetgeen – zeker bij de banken die uiteindelijk geen bankenbelasting
verschuldigd blijken te zijn- leidt tot meer handelingen dan het voorgestelde systeem. En dat betekent een hogere administratieve lastendruk en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 121, nr. 6

15

corresponderend een hogere uitvoeringslast voor de Belastingdienst. Om
diezelfde reden is de hoogte van de doelmatigheidsvrijstelling, dit in
antwoord op een vraag van de leden van de fractie van de SP, vastgesteld
op € 20 miljard. De hoogte van de doelmatigheidsvrijstelling loopt
daarmee in de pas met een vergelijkbare vrijstelling in de bank levy in Het
Verenigd Koninkrijk (van £ 20 miljard, hetgeen overeenkomt met ongeveer
€ 23 miljard). Bij een lagere doelmatigheidsvrijstelling zullen meer banken
moeten overgaan tot daadwerkelijke betaling van bankenbelasting.
Afhankelijk van de hoogte van de doelmatigheidsvrijstelling, zouden in
het bijzonder meer in Nederland gevestigde bijkantoren van buitenlandse
banken in de heffing worden betrokken. Dit betekent in ieder geval hogere
administratieve lasten voor het bedrijfsleven en uitvoeringslasten voor de
Belastingdienst. Tevens moet naar de mening van het kabinet worden
meegewogen dat de extra opbrengst die met de verlaging van de
doelmatigheidsvrijstelling zou kunnen worden bereikt vanwege de
voorziene voorkomingsmethodiek (waarover in deze nota later meer) wel
eens deels zal kunnen verdampen. Om die reden heeft het kabinet
eveneens gemeend aan te moeten sluiten bij de hoogte van de vrijstelling
die in het Verenigd Koninkrijk wordt gehanteerd.
Toetsing randvoorwaarden
De leden van de fractie van de PvdA vragen om een nadere toelichting of
bij de tariefstelling rekening is gehouden met het level playing field. In het
verlengde daarvan vragen deze leden naar de geraamde opbrengst van de
Duitse resolutiefondsheffing, de Franse bankenbelasting en de bankenbelasting in het Verenigd Koninkrijk, en hoe die opbrengsten zich verhouden
met de omvang van de respectievelijke nationale economieën.
In het nader rapport is reeds grotendeels ingegaan op de vragen van deze
leden. In de voetnoten 33 tot en met 36 zijn de gevraagde gegevens
opgesomd. Deze zijn nu in de onderstaande tabel opgenomen:
Tabel 1: Vergelijking NL, FRA, DUI en VK
Staat

Naam heffing

Nederland
Frankrijk

Bankenbelasting
Taxe systémique sur les
banques
Bankabgabe
Bank levy

Duitsland
Verenigd koninkrijk

Structurele opbrengst

BBP (in 2010 in marktprijzen)

Structurele opbrengst als %
van het BBP

€ 300 miljoen
€ 800 miljoen

€ 588 miljard
€ 1 932 miljard

0,051%
0,041%

€ 1 miljard
£ 2,6 miljard

€ 2 476 miljard
€ 1 700 miljard

0,040%
0,176%

Het kabinet wijst erop dat in datzelfde nader rapport tevens uiteen is gezet
dat in het bijzonder het effect op de kredietverlening een rol heeft
gespeeld bij de tariefstelling. Het kabinet heeft, zoals is opgenomen in de
memorie van toelichting, de Nederlandsche Bank gevraagd een
inschatting te maken van het effect van de voorgestelde bankenbelasting
op de kredietverlening (dus met in achtneming van de voorgestelde
tariefstelling van 0,011% voor langlopende ongedekte schulden en 0,022%
voor kortlopende ongedekte schulden). De Nederlandsche Bank heeft dit
effect ingeschat als niet substantieel negatief. Hierop wordt later in deze
nota nog nader ingegaan. Voor het kabinet is die inschatting van de
Nederlandsche Bank het doorslaggevende argument geweest voor onder
andere de in het voorstel opgenomen tariefstelling. Om die reden is voor
de tijdelijke verlaging van het overdrachtsbelastingtarief voor woningen
een opbrengst van € 300 miljoen uit de bankenbelasting als gedeeltelijke
dekking ingeboekt.
Als gevolg hiervan, zo blijkt uit bovenstaande tabel, loopt Nederland voor
wat betreft de geraamde belastingdruk, indien de opbrengst wordt
uitgedrukt als percentage van het BBP, in de pas met de bankenbelasting
in Frankrijk en de resolutiefondsheffing in Duitsland. Uit bovenstaande

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 121, nr. 6

16

tabel blijkt bovendien dat de opbrengst van de bank levy in het Verenigd
Koninkrijk uitgedrukt als percentage van het BBP fors hoger is dan dat
percentage in Duitsland, Frankrijk en Nederland. Het kabinet ziet dit, dit
ook in antwoord op een vraag van de leden van de fractie van de SP, als
een bijkomend voordeel omdat het karakter van de Nederlandse banken
over het algemeen meer overeenkomt met het karakter van continentale
Europese banken dan met het karakter van banken in het Verenigd
Koninkrijk.1 Overigens heeft het kabinet hiermee, dit in reactie op een
vraag van de leden van de fractie van de PvdA, geenszins willen aangeven
dat de banken in het Verenigd Koninkrijk geen of mindere concurrenten
zijn van Nederlandse banken. Ten aanzien van een sterk geglobaliseerde
sector als de bancaire zou het kabinet een dergelijke rangorde niet willen
aanbrengen. Het kabinet heeft de vaste overtuiging dat de bankenbelasting een substantieel negatief effect op de kredietverlening zou hebben
indien voor een structurele bankenbelastingopbrengst zou zijn gekozen
die uitgedrukt als percentage van het BBP vergelijkbaar is met de
structurele opbrengst van de bank levy in het Verenigd Koninkrijk (de
structurele bankenbelastingopbrengst zou in dat geval omstreeks € 1
miljard bedragen). In dat geval zou het kabinet derhalve in strijd handelen
met de eigen randvoorwaarde dat de bankbelasting geen substantieel
negatief effect mag hebben op de kredietverlening.
De leden van de fractie van de PvdA vragen zich af of het kabinet zich hard
gaat maken voor een uniforme bankenbelasting. In het verlengde hiervan
vragen de leden van de fractie van de SP of er in Europa slechts over
coördinatie wordt gesproken en niet over harmonisatie. Harmonisatie op
het terrein van de directe belastingen leidt tot de overheveling van
nationale bevoegdheden naar de Europese Unie. Deze bevoegdheden
kunnen in een later stadium niet meer worden teruggehaald. Om deze
reden zijn lidstaten terughoudend. Daar komt nog eens bij dat sommige
lidstaten niet voor een bankenbelasting maar voor een resolutiefondsheffing hebben gekozen en sommige lidstaten helemaal geen heffing voor
banken kennen. Om die reden is het kabinet van mening dat coördinatie
van de bestaande bankenbelastingen een efficiëntere oplossing is,
bijvoorbeeld door de gemeenschappelijke elementen uit de bestaande
bankenbelastingen en resolutiefondsheffingen in dit voorstel van wet
terug te laten komen en door middel van het voorkomen van dubbele
bankenbelasting. Daarnaast is het kabinet er een voorstander van dat
andere lidstaten die nog geen bankenbelasting of resolutiefondsheffing
kennen hiertoe ook overgaan.
De leden van de fracties van het CDA en de SP vragen naar een overzicht
van bankenbelastingen en resolutiefondsheffingen in andere lidstaten van
de Europese Unie. Dit gevraagde overzicht wordt in onderstaande tabel
gegeven.

1
In zijn algemeenheid zijn Nederlandse
banken meer gericht op retail activiteiten en
minder op wholesaleactiviteiten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 121, nr. 6

17

Tabel 2: Overzicht bankenbelastingen/ resolutiefondsheffingen in andere EU-lidstaten (en EER-staat)
Land

Grondslag

Tarief

Inwerkingtreding

1.

Duitsland

– Passiva exclusief eigen
vermogen en deposito’s, en
– Financiële derivaten in portefeuille

Per 1 januari 2011

2.

Frankrijk

Risicogewogen activa

3.

Hongarije

4.

IJsland

5.

Oostenrijk

Balanstotaal exclusief leningen
tussen banken
Totaal passiva op de balans van de
financiële instelling
– Niet-geconsolideerd balanstotaal,
exclusief eigen vermogen,
verzekerde deposito’s en bepaalde
schulden aan banken, en
– Financiële derivaten in portefeuille

Progressief tarief
0,02% voor passiva onder € 10
miljard
0,03% boven € 10 miljard en
0,04% boven € 100 miljard
Tarief voor derivaten is 0,00015%
Maximaal 15% van de jaarwinst
van de kredietinstelling (na
belastingen)
0,25% van de kapitaalvereisten (op
basis van de risicogewogen activa)
0,15% onder HUF 50 miljard
0,5% boven HUF 50 miljard
0,0975%

Per 1 januari 2011

6.

Portugal

7.

Roemenië

Geen heffing onder € 1 miljard
0,055% op grondslag boven 1 en
beneden € 20 miljard; en
0,085% op grondslag boven € 20
miljard
0,015% op het volume van alle
financiële derivaten
Progressief tarief volgens het
bedrag van de grondslag
van 0,01% tot 0,05% op passiva
van 0,0001% tot 0,0002% op
derivaten
0,1%

8.

Slovenië

0,1%, er geldt een plafond als de
belasting hoger uitvalt dan 0,167%
van de leningen die verstrekt zijn
aan het normale bedrijfsleven

Per 1 augustus 2011

9.

Slowakije

0,4%

Per 1 januari 2012

10.

Verenigd
Koninkrijk

Per 1 januari 2011

11.

Zweden

In 2011:
0,075% voor kortlopend vreemd
vermogen (looptijd korter dan 1
jaar),
0,0375% voor langlopend vreemd
vermogen
Na 2011:
0,078% voor kortlopend vreemd
vermogen
0,039% voor langlopend vreemd
vermogen
0,018% voor de jaren 2009 en 2010
0,036% na 2010

– Passiva, exclusief tier 1- en tier
2-kapitaal en verzekerde deposito’s;
en
– Financiële derivaten in portefeuille
Passiva, exclusief verzekerde
deposito’s
Totaal aan activa. De belasting
hoeft niet betaald te worden als
blijkt dat genoeg vermogen
uitgeleend is aan het normale
bedrijfsleven
Passiva, exclusief het eigen
vermogen
Passiva, exclusief tier 1-kapitaal,
verzekerde deposito’s, verplichtingen tegenover polishouders, en
activa die voor de Financial
Services Authority in aanmerking
komen als liquiditeitsbuffer

Passiva exclusief aandelenkapitaal,
obligaties die deel uitmaken van
het eigen vermogen, interne
schuldtransacties tussen entiteiten
van de groep die de heffing
betalen, en schuldpapier dat in het
kader van het garantieprogramma
is uitgegeven

Per 1 januari 2011
Per 27 september 2010
Per 30 december 2010

Per 1 januari 2011

Per 2 juni 2011

Per 30 december 2009

De leden van de fractie van de ChristenUnie willen weten of er actief
afstemming is gezocht met andere EU lidstaten. Voorts willen deze leden
weten of er nog andere lidstaten zijn die verschillende tarieven hanteren
voor enerzijds kortlopende schulden en anderzijds langlopende schulden.
Tussen de aankondiging van het voornemen tot invoering van de
bankenbelasting bij brief van 1 juli 2011 en de indiening van het voorstel
van wet bij uw Kamer op 15 december 2011, liggen slechts vijf en een
halve maand. In die tussenliggende periode is het voorstel van wet en de
bijbehorende memorie van toelichting ambtelijk voorbereid, heeft
informeel overleg plaatsgevonden met de Nederlandse Vereniging van
Banken en de Nederlandsche Bank, heeft besluitvorming plaatsgevonden
in de ministerraad, heeft de Afdeling advisering van de Raad van State

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 121, nr. 6

18

advies uitgebracht over het voorstel van wet, is een nader rapport
opgesteld en heeft nogmaals besluitvorming plaatsgevonden in de
ministerraad. In deze periode heeft, dit in reactie op een vraag van de
leden van de fractie van D66, behoudens enkele gesprekken op politiek
niveau met VNO-NCW geen formeel of informeel overleg plaatsgevonden
met andere organisaties noch met andere lidstaten van de Europese Unie.
Echter, voorafgaand aan de aankondiging zijn op ambtelijk niveau de
ontwikkelingen in de ons omringende landen (in het bijzonder het
Verenigd Koninkrijk, Duitsland en Zweden) met belangstelling gevolgd.
Hieruit blijkt dat de verschillende heffingen in grote lijnen dezelfde
kenmerken bezitten. Zonder daarbij overigens de onderlinge verschillen in
de uitwerking te willen veronachtzamen. De heffingen grepen alle aan bij
het totaal van passiva op de balans en bij alle mag vervolgens in ieder
geval het kapitaal dat op basis van de Baselse normen moet worden
aangehouden alsmede de voor vergoeding onder een depositogarantiestelsel in aanmerking komende deposito’s in mindering worden gebracht.
Die gemeenschappelijke basis wilde het kabinet ook terugzien in de
Nederlandse bankenbelasting. Zoals elders in deze nota is aangegeven is
het kabinet geen voorstander van heffing ter vulling van een resolutiefonds. Het kabinet voelt wel voor de, voor zover bekend alleen in de bank
levy in het Verenigd Koninkrijk vervatte, risicobenadering waarbij
langlopende schulden minder zwaar worden belast dan kortlopende
schulden. Dit is de reden dat uiteindelijk, dit mede in antwoord op de
vraag van de leden van de fractie van het CDA, de bank levy in het
Verenigd Koninkrijk als startpunt is genomen. Het kabinet is verheugd dat
de leden van de fractie van de VVD hier content mee zijn. Vanuit dit
startpunt en gegeven de eerdergenoemde gemeenschappelijke basis is
vervolgens met het oog op een zo laag mogelijke administratieve last
voor het bedrijfsleven en uitvoeringslast voor de Belastingdienst gewerkt
aan een bankenbelasting die zo eenvoudig mogelijk is vormgegeven.
Zoals opgemerkt, heeft over het voorliggende voorstel van wet geen
nadere afstemming meer plaatsgevonden met Europese partners.
De leden van de fracties van het CDA en D66 hebben enkele vragen
gesteld over het effect van de bankenbelasting op de kredietverlening.
Voor de beantwoording van deze vragen is om input gevraagd van de
Nederlandsche Bank.
De leden van de fractie van het CDA vragen hoe de schatting tot stand is
gekomen dat de bankenbelasting kan leiden tot een afname van het
uitstaande kredietvolume aan de private sector van € 0,5 miljard. Ook de
leden van de fractie van D66 vragen hiernaar. De impact van de bankenbelasting op de kredietverlening is afhankelijk van de wijze waarop banken
deze belasting zullen opvangen. Het uitgangspunt in de schattingen is dat
de geraamde budgettaire opbrengst, via de winst, ten koste gaat van de
gewogen gemiddelde kapitaalratio van de banken – welke hierdoor
afneemt met 0,04 procentpunt – én dat banken de kapitaalratio weer
zullen herstellen. Het herstel van de kapitaalratio kan gevolgen hebben
voor de kredietverlening. Zo kunnen banken ervoor kiezen om de winst te
herstellen door de leenspread te verhogen (banken kunnen er ook voor
kiezen dit niet te doen). Dit leidt tot hogere kredietrentes en/of lagere
depositorentes. Daarnaast kunnen banken ervoor kiezen om hun activa te
verkleinen door een beperking van het kredietaanbod. Beide kanalen zijn
afzonderlijk geschat op basis van twee modellen. In de praktijk kunnen
banken de kosten van de belasting ook via beide kanalen gelijktijdig
opvangen, waardoor de schattingen een bovengrens geven voor het
mogelijke effect op de leenspread dan wel het kredietvolume. De
schattingen zijn gebaseerd op historische gegevens van de vijf grootste
Nederlandse banken. Deze vertegenwoordigen ongeveer 90% van de
sector. Met inachtneming hiervan kan de inschatting van VNO-NCW en
MKB-Nederland dat door de bankenbelasting de kredietverlening met € 3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 121, nr. 6

19

miljard zou kunnen afnemen, vanwege het ontbreken van de onderbouwing van de inschatting van deze organisaties, dan ook niet worden
geplaatst.
Voorts vragen de leden van de fractie van het CDA of de afname van het
kredietvolume incidenteel of structureel is. De modelmatige simulaties
wijzen op een tijdelijke terugval van het kredietvolume met een daaropvolgend herstel naar het oude groeipad. Ook willen zij weten met welke
elasticiteit is gerekend. De resultaten uit het model indiceren dat een
afname van de gewogen gemiddelde kapitaalratio van de banken met 0,01
procentpunt leidt tot een afname van het uitstaande kredietvolume met
0,013 procent. Ten slotte vragen zij of er bepaalde categorieën kredietafnemers zijn die extra worden getroffen. In reactie hierop kan worden
geantwoord dat in de berekeningen geen onderscheid is gemaakt tussen
de impact van de bankenbelasting op leningen aan verschillende typen
kredietafnemers. Dit is door databeperkingen ook niet mogelijk.
De leden van de fractie van D66 vragen naar de leverage-ratio die is
gehanteerd bij de door de Nederlandsche Bank gemaakte inschatting van
het effect van de bankenbelasting op de kredietverlening. De schattingen
van de Nederlandsche Bank zijn gebaseerd op historische gegevens van
de vijf grootste Nederlandse banken. Hierbij is geen onderscheid gemaakt
naar leverage. Het is niet te zeggen of banken met een lage leverage hun
kredietverlening meer moeten terugbrengen dan banken met een hoge
leverage. Dit is van meerdere factoren (onder andere aard van de
kredietportefeuille, kapitaalratio) afhankelijk. Ten slotte wordt in dit kader
opgemerkt dat de Nederlandsche Bank verwacht dat het effect op het BBP,
waar deze leden naar vragen, te verwaarlozen is. Dit laatste vanwege het
relatief geringe effect op de kredietverlening. Het kabinet vindt het te
verwaarlozen effect op de reële economie aanvaardbaar.
De leden van de fractie van D66 vragen naar de drie door het kabinet
genoemde randvoorwaarden. Zij stellen terecht vast dat naar de mening
van het kabinet aan de drie randvoorwaarden is voldaan. Zij vragen zich af
of indien na de invoering van de bankenbelasting zou blijken dat toch niet
aan de randvoorwaarden wordt voldaan, die vaststelling gevolgen heeft
voor de bankenbelasting. Deze randvoorwaarden verliezen na de
inwerkingtreding van dit voorstel van wet hun belang niet. Het kabinet is
voornemens steeds een vinger aan de pols houden, zodat het kabinet –
net als op alle andere beleidsterreinen – passende maatregelen kan
nemen als de omstandigheden daarom vragen. Volledigheidshalve wordt
er wel op gewezen dat in de memorie van toelichting, anders dan deze
leden lijken te suggereren, geen raming is gegeven van het geïsoleerde
effect van de bankenbelasting op de kredietverlening. De Nederlandsche
Bank heeft het effect weliswaar gekwantificeerd en aan de hand daarvan
geconcludeerd dat sprake zou zijn van een relatief beperkte negatieve
impact op de kredietverlening. Voor het kabinet was niet zo zeer de
kwantitatieve inschatting maar de conclusie van de Nederlandsche Bank
doorslaggevend om te kunnen concluderen dat met de voorgestelde
vormgeving van de bankenbelasting niet in strijd wordt gehandeld met de
eigen randvoorwaarde.
Voorts vragen deze leden, net als de leden van de fractie van het CDA,
specifiek naar de randvoorwaarde dat onnodige stapeling van maatregelen moet worden voorkomen. Deze leden noemen in dit kader de
afspraken van Basel III, het nieuwe ex ante gefinancierde depositogarantiestelsel en de discussies in Europa over de mogelijke invoering van de
Financial Transaction Tax (hierna: FTT).
Hoewel het kabinet niet ontkent dat de strengere kapitaaleisen, de
bijdragen aan het ex ante gefinancierde depositogarantiestelsel, de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 121, nr. 6

20

bankenbelasting en de strengere regulering en overheidstoezichtregels
leiden tot een cumulatie van lasten voor de financiële sector, kan naar de
mening van het kabinet niet worden gesteld dat met de voorgestelde
vormgeving van de bankenbelasting sprake is van een stapeling van
maatregelen. Immers, de verschillende maatregelen beogen een ander
doel en grijpen aan bij een ander deel van de passiefzijde van de bancaire
balans. Zo dienen de Baselse kapitaalseisen om de buffers van de banken
te versterken zodat zij grotere schokken aankunnen en het vertrouwen van
de markten in banken wordt versterkt. Deze eisen grijpen primair aan bij
de balanspost eigen vermogen. Het depositogarantiestelsel dient om
depositohouders te beschermen door deposito’s tot € 100 000 te
garanderen en borgt zo het vertrouwen in het financiële stelsel. Hierdoor
draagt het bij aan het voorkomen van bankruns. Met de ex ante financiering van dit stelsel wordt bewerkstelligd dat een bank die failliet gaat,
heeft meebetaald aan de kosten van het stelsel. Tevens worden de overige
banken hierdoor niet (of in mindere mate) in één keer geconfronteerd met
hoge lasten bij het faillissement van een bank, zodat het stelsel minder
procyclisch wordt. De financiering van het depositogarantiestelsel grijpt
aan bij de hoeveelheid gedekte deposito’s. Tot slot dient de bankenbelasting om de impliciete overheidsgarantie te beprijzen. Deze grijpt aan bij
het ongedekte vreemd vermogen.
Over de FTT is in de memorie van toelichting en in het nader rapport
opgemerkt dat het kabinet van mening is dat de FTT en de bankenbelasting in beginsel niet naast elkaar zouden moeten bestaan. De leden van
de fracties van de VVD, de PvdA, het CDA, D66 en de ChristenUnie stellen
hier allen een vrijwel gelijkluidende vraag over. Het kabinet heeft in het
verleden aangegeven dat een onnodige stapeling van maatregelen
richting banken moet worden voorkomen. In dit licht bezien is het kabinet
van mening dat, mocht de FTT er daadwerkelijk komen en de geraamde
opbrengst van de FTT in Nederland de geraamde opbrengst van de
bankenbelasting overstijgt, de bankenbelasting kan vervallen.
Alternatieven voor bankenbelasting
De leden van de fractie van het CDA vragen zich af of het kabinetsstandpunt over de FTT is gewijzigd gezien de neutrale houding van het
kabinet ten aanzien van de FTT in Brussel. In reactie daarop kan in de
richting van deze leden worden gemeld dat het kabinet, zoals deze leden
terecht constateren, vooralsnog een neutraal standpunt inneemt. De
definitieve positie ten aanzien van de FTT zal in samenspraak met uw
Kamer worden bepaald naar aanleiding van de binnenkort naar uw Kamer
te sturen kabinetsreactie op de evaluatie van het CPB1 over de FTT.
Voorts vragen deze leden of het kabinet de mening deelt dat een FTT leidt
tot verplaatsing van de transacties. De FTT zal inderdaad tot verandering
van het marktgedrag leiden waaronder verplaatsing van financiële
transacties. Dit blijkt ook uit de evaluatie van het CPB. Een definitieve
standpuntbepaling zal bij de eerdergenoemde kabinetsreactie aan de orde
zijn.

1
De evaluatie van het CPB is te raadplegen
door middel van de navolgende link:
http://www.cpb.nl/publicatie/evaluatie-van-definanciele-transactiebelasting

De leden van de fractie van de PvdA vragen zich af of de regering bereid is
om de financiële activiteitenbelasting (hierna: FAT) nader uit te werken. In
de memorie van toelichting wordt de FAT een theoretisch idee genoemd.
Desondanks gaat de Europese Commissie in de effectbeoordeling over
het richtlijnvoorstel over een FTT in op een FAT. Verder wordt deze
belasting ook genoemd in de hiervoor genoemde analyse van het CPB als
mogelijk alternatief op de FTT. Het kabinet stelt zich op het standpunt dat
het verzoek van deze leden niet zo zeer zou moeten worden meegenomen
bij dit voorstel van wet, maar dat het een onderdeel zou moeten vormen
van de kabinetsstandpuntbepaling naar aanleiding van de evaluatie van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 121, nr. 6

21

het CPB-rapport. Het kabinet is voornemens dit verzoek in dat kader mee
te nemen.
De leden van de fractie van D66 constateren dat enkel naar fiscale
alternatieven wordt gekeken voor een bankenbelasting. Zij willen weten of
een belasting de meest geëigende vorm is om de geformuleerde
doelstellingen te bereiken. Ook de leden van de fractie van de
ChristenUnie en de Orde vragen hiernaar. De bankenbelasting kent drie
doelstellingen. Binnen deze drie doelstellingen heeft het kabinet
vervolgens een rangorde aangebracht. Hoofddoelstelling is het vragen
van een bijdrage van de bancaire sector omdat de overheid in het recente
verleden noodgedwongen fors geïnvesteerd heeft in de stabiliteit van
deze sector (beprijzen impliciete overheidsgarantie). De bankenbelasting
heeft daarnaast twee nevendoelstellingen. In de eerste plaats wordt door
middel van het tariefsonderscheid tussen kortlopende vreemdvermogensfinanciering en langlopende vreemdvermogensfinanciering een bijdrage
geleverd aan de risicobeheersing van banken. In de tweede plaats wordt
door de link met het beloningsbeleid een maatregel genomen om
excessieve bonussen tegen te kunnen gaan. Beide maatregelen gericht op
de nevendoelstellingen kunnen het vertrouwen in de sector verder
vergroten, wat de financiële stabiliteit ten goede komt.
Overigens wordt hierbij nadrukkelijk opgemerkt dat deze nevendoelen
(risicobeheersing en het voorkomen van excessieve bonussen) primair
worden bewerkstelligd door andere maatregelen op het prudentiële vlak
(met name Basel III, de interventiewet en het verbod op bonussen voor
staatsgesteunde bedrijven). De bankenbelasting speelt ten aanzien van
deze twee nevendoelstellingen derhalve een dienende of ondersteunende
rol. Desalniettemin hecht het kabinet eraan om door middel van de
bankenbelasting de prikkels die voortvloeien uit andere al dan niet in
voorbereiding zijnde wet- en regelgeving te kunnen versterken. Indien de
hoofddoelstelling en de twee nevendoelstellingen door middel van één
instrument tezamen moeten worden gediend, zoals het kabinet voorstaat,
wordt vrijwel automatisch uitgekomen bij een heffing, of wel in de vorm
van een belasting of wel in de vorm van een bijdrage aan een resolutiefonds. Vanwege de eerder in deze nota uiteengezette redenen heeft een
resolutiefonds niet de voorkeur, waardoor een heffing in de vorm van een
belasting overblijft. De vraag van deze leden of een belasting de meest
geëigende vorm is om de geformuleerde doelstellingen te bereiken moet
dan ook bevestigend worden beantwoord.
Budgettaire aspecten
De leden van de fractie van de PvdA hebben gevraagd waarom de
voorgestelde mix van doelmatigheidsvrijstelling, tarief en de verhouding
hoog versus laag tarief is gekozen en wat de effecten zouden zijn als een
andere mix wordt gekozen met dezelfde opbrengst. Zoals reeds
opgemerkt in deze nota hebben meerdere overwegingen een rol
gespeeld. In de eerste plaats leidt het voorgestelde samenstel van
doelmatigheidsvrijstelling en tarief tot een bankenbelasting die geen
substantieel negatief effect op de kredietverlening heeft. In de tweede
plaats kunnen met dit samenstel, vooral door de hoogte van de doelmatigheidsvrijstelling, de administratieve lasten voor het bedrijfsleven en
uitvoeringslasten voor de Belastingdienst zo laag mogelijk worden
gehouden. Dit past in het streven naar een zo eenvoudig mogelijke
heffing. Ten slotte wordt erop gewezen dat met de voorgestelde tariefstructuur wordt beoogd een prikkel te geven om bankactiviteiten zoveel
mogelijk langlopend te financieren zonder dat kortlopende schuldfinanciering onmogelijk wordt gemaakt. De hoogte van het tweeledige tarief is
zodanig vastgesteld dat – overeenkomstig de bank levy in het Verenigd
Koninkrijk – het lage tarief de helft bedraagt van het hoge tarief en dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 121, nr. 6

22

tegelijkertijd een budgettaire opbrengst van € 300 miljoen realistisch is.
Het kabinet meent dat de voorgestelde mix (doelmatigheidsvrijstelling,
tarief en de verhouding hoog versus laag tarief) dienstbaar is aan
bovenstaande overwegingen. Om die reden is, dit in antwoord op de
vraag van deze leden, niet voor een andere mix gekozen.
Deze leden willen vervolgens weten of er bij de raming van de budgettaire
opbrengst rekening mee is gehouden dat deze opbrengst deels ten koste
gaat van de dividenduitkering van de betrokken banken aan de staat
respectievelijk gemeenten. Verder hebben ze in dit verband de vraag
gesteld in hoeverre er sprake is van een vestzak-broekzaktransactie en of
het kabinet bereid is in dezen de gemeenten te compenseren voor de te
verwachten lagere dividenduitkeringen. In de raming van de budgettaire
opbrengst van de bankenbelasting is geen rekening gehouden met de
eventuele vermindering van dividenduitkeringen aan de staat of aan de
gemeenten. De invloed van de bankenbelasting op de behaalde winsten
van banken is onduidelijk en daarmee ook het effect op de hoogte van
toekomstige dividenduitkeringen. Ook allerlei andere factoren die van
invloed zijn op de hoogte van die dividenduitkeringen zijn niet eenduidig
te onderscheiden. Een compensatie voor de gemeenten is, net zoals bij de
invoering van de vennootschapsbelastingplicht voor de Bank Nederlandse
Gemeenten (hierna: BNG) en de Nederlandse Waterschapsbank (hierna:
NWB) in 2005, dan ook niet voorzien.
De leden van de fractie van de PvdA stellen een aantal vragen over de
invloed van de voorgestelde bankenbelasting op BNG. Zo vragen deze
leden of BNG niet relatief zwaar wordt getroffen gezien het relatief
bescheiden eigen vermogen en het gebrek aan spaargelden die onder een
depositogarantiestelsel vallen. Ook de leden van de fractie van de VVD
vragen het kabinet of het de mening is toegedaan dat BNG door deze
bankenbelasting onevenredig zou worden benadeeld. Vervolgens vragen
zij naar de rechtvaardigheid hiervan omdat BNG naar de mening van deze
leden gezien zijn aard – langlopende gegarandeerde kredietverlening aan
overheden – niet bijdraagt aan het systeemrisico van banken.
De bankenbelasting geldt voor alle banken die in Nederland bevoegd zijn
het bankbedrijf uit te oefenen. Hierdoor wordt het gelijk speelveld het best
geborgd. Er wordt hierbij niet gekeken naar de aard van de activiteiten
van een bank. Immers, ook de in 2008/2009 verleende steun is niet
verleend met het doel om één specifieke bank te helpen, maar om de
financiële stabiliteit in zijn totaliteit zeker te stellen. Zodoende heeft de
hele bancaire sector, en dus ook BNG, profijt gehad van de door de staat
verleende steun. Het is overigens naar de mening van het kabinet onjuist
dat BNG potentieel geen systeemrisico met zich mee kan brengen: ook
reguliere banken verstrekken krediet aan partijen aan welke BNG krediet
verschaft. Mocht BNG onverhoopt in de problemen komen, dan kan de
blootstelling van andere banken op deze partijen gevaar lopen als BNG
bijvoorbeeld geen herfinanciering meer zou kunnen verschaffen.
Daar komt bij dat een specifieke vrijstelling in de bankenbelasting gericht
op BNG moeilijk te rijmen valt met de overwegingen die er in 2005 toe
hebben geleid dat BNG en NWB vennootschapsbelastingplichtig werden.
Die vennootschapsbelastingplicht is gemotiveerd met het oog op het feit
dat beide banken in concurrentie treden met andere banken in Nederland.
Het lijkt het kabinet niet goed voorstelbaar om voor de bankenbelasting
een ander standpunt in te nemen. Van een vrijstelling kan naar de mening
van het kabinet dan ook geen sprake zijn. Deze leden lijken een dergelijke
vrijstelling overigens niet direct te bepleiten. De leden van de fractie van
de PvdA vragen wel naar de mogelijkheden van een correctie op de
heffingsgrondslag voor kredietverleningen aan overheden en instellingen
die lenen onder garantie van overheden uit hoofde van de publieke taak.
Deze leden lijken te doelen op de introductie van een additionele

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 121, nr. 6

23

aftrekpost in de bankenbelasting die gelijk staat aan de activa die een
risicoweging «0» hebben meegekregen. Om een aantal redenen vindt het
kabinet dit geen wenselijke optie. De bankenbelasting gaat immers bij de
berekening van de heffingsgrondslag uit van de passiefzijde van de
balans. Door het mogelijk te maken bovengenoemde kredietverlening in
mindering te brengen wordt dat uitgangspunt verlaten. Daarnaast kan niet
direct uit de balans worden gehaald welke activa een dergelijke risicoweging krijgen toegekend. Daar komt nog eens bij dat banken binnen
bepaalde grenzen hiervoor een eigen methodologie mogen hanteren,
waardoor in het slechtste geval de grondslag van bank tot bank kan
verschillen. Dit is voor de Belastingdienst zeer moeilijk uitvoerbaar en om
die reden volgens het kabinet onwenselijk.
De leden van de fracties van de SP en D66 vragen wat de bestemming van
de bankenbelasting zal zijn na de tijdelijke verlaging van de overdrachtsbelasting. Allereerst dient te worden opgemerkt dat belastingontvangsten
niet zijn gekoppeld aan bestemmingen maar behoren tot de algemene
middelen van het Rijk. Het kabinet streeft er nog steeds naar dat de
bankenbelasting medio 2012 wordt ingevoerd. Een alternatieve dekking
ter financiering van de tijdelijk verlaagde overdrachtsbelasting in 2012 is,
dit in reactie op de vraag van de leden van de SP, daarmee niet aan de
orde. De opbrengst van de bankenbelasting is in 2012 begrotingstechnisch opgevoerd als een van de dekkingsmaatregelen van de kosten van
het tijdelijk verlagen van het overdrachtsbelastingtarief voor woningen
van 6% naar 2%. De opbrengst van de bankenbelasting in 2013 en verder
zal bij de integrale besluitvorming over maatregelen aan de inkomstenkant van de begroting meegenomen worden. Op dat moment wordt
duidelijk welke maatregel(en) met de bankbelasting worden gefinancierd.
Hierover zal in de Miljoenennota 2013 worden gerapporteerd.
Deze leden vragen voorts hoe het gat wordt gedicht wanneer de
opbrengst lager uitpakt. Mocht de opbrengst in 2012 lager zijn, omdat
banken later zijn met de betaling van belasting waardoor de belastingopbrengst in de tijd verschuift dan is de veronderstelling dat dit bedrag in
een later jaar alsnog binnenkomt. Dit betekent wel een tegenvaller voor
het EMU-saldo 2012.
Uitvoeringsaspecten
De leden van de fractie van de PVV vragen zich af of de kosten voor het
opleggen van een aanslag bankenbelasting per bank hoger zijn dan een
modaal jaarsalaris. Vooropgesteld dient te worden dat de bankenbelasting
in de voorliggende vorm zeer lage uitvoeringskosten kent in relatie tot de
verwachte opbrengst. De uitvoeringskosten bedragen nog geen 0,1% van
de verwachte opbrengst. Een specifieke toedeling van uitvoeringskosten
per bank is lastig te maken. Banken verschillen onderling en de tijd die het
kost om de aangifte, betaling en alles eromheen af te handelen zal ook
verschillen. Ook zullen er voor banken die vanwege de doelmatigheidsvrijstelling niet daadwerkelijk over hoeven te gaan tot de betaling van
bankenbelasting, soms toch kosten moeten worden gemaakt. Hiervan kan
bijvoorbeeld sprake zijn in het geval die banken toch vragen hebben aan
de Belastingdienst over de toepassing van de bankenbelasting.
Voorts vragen deze leden naar een nadere onderbouwing van de
geraamde incidentele en structurele uitvoeringskosten van beide
€ 250 000. Ondanks de relatieve eenvoud van de voorgestelde belasting,
zal de Belastingdienst wel een aantal zaken moeten regelen om de
bankenbelasting uit te kunnen voeren. Ter voorbereiding op de bankenbelasting zal de Belastingdienst:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 121, nr. 6

24

–

een aantal bestaande systemen en processen moeten aanpassen om
de aangiften en betalingen te kunnen ontvangen en verwerken (kosten
naar verwachting € 150 000),;
– een aangifteformulier moeten ontwikkelen en plaatsen op de website
(kosten naar verwachting € 50 000) en
– hierover moeten communiceren (kosten naar verwachting € 50 000).
Hierdoor worden de incidentele uitvoeringskosten derhalve op € 250 000
geraamd.
In de structurele situatie zullen er kosten zijn voor de ontvangst,
verwerking en betaling van de aangiften, voor (voor)overleg met de
banken, voor toezichtsactiviteiten en voor bezwaar- en beroepsprocedures
door Belastingdienst/Amsterdam. Hiervoor is € 150 000 geraamd. Ook
moet er rekening gehouden worden met beheer, onderhoud en eventuele
aanpassing van de systemen/processen en communicatie. Hiervoor is
€ 100 000 geraamd. Tezamen leidt dat tot een raming van € 250 000 aan
structurele uitvoeringskosten.
Internationale aspecten
De leden van de fractie van de VVD vragen naar de gevolgen voor
niet-bancaire onderdelen binnen een groep die door de opzet van het
voorstel van wet in de heffing van de bankenbelasting worden betrokken.
Ook de Orde vraagt hiernaar. De belastingplicht van de bankenbelasting
grijpt primair aan bij de vergunninghoudende bank. Het gaat daarbij, zoals
reeds eerder opgemerkt in deze nota, om een bank die beschikt over een
door de Nederlandsche Bank afgegeven beschikking of die door middel
van een bijkantoor in Nederland actief is en onder toezicht staat in een
andere EU-lidstaat of EER-staat. Vervolgens kan die belastingplicht, onder
voorwaarden, verschuiven naar een in Nederland gevestigd lichaam. In
dat laatste geval wordt het geconsolideerde balanstotaal als basis
genomen voor de heffingsgrondslag. Op de reden hiervoor is eerder in
deze nota al ingegaan. Zonder aanvullende regelgeving zou dit
wetsvoorstel in het bijzonder bankverzekeraars en groepen waarbij de
bankactiviteiten een ondergeschikte rol spelen onevenredig hard kunnen
raken. Ter behoud van de concurrentiepositie van bankverzekeraars ten
opzichte van verzekeraars, en om samenloop met Solvency II te
voorkomen, is, dit in reactie op een aanvullende vraag van de Orde,
voorzien in een specifieke aftrek voor verzekeringspassiva. Ter behoud
van de concurrentiepositie van groepen waarbij de bankactiviteiten een
ondergeschikte rol spelen ten opzichte van groepen waar helemaal geen
bankactiviteiten plaatsvinden is als het ware voorzien in een ontsnappingsclausule. Indien het enkelvoudige balanstotaal van de belastingplichtige bank of de som van de enkelvoudige balanstotalen van de
belastingplichtige banken minder dan € 20 miljard bedraagt, wordt voor
de heffingsgrondslag niet naar het geconsolideerde balanstotaal gekeken
(de absolute norm). Mocht dat balanstotaal of de som van die balanstotalen wel meer bedragen dan € 20 miljard, maar dat balanstotaal of de
som van die balanstotalen bedraagt minder dan 10% van het geconsolideerde balanstotaal, dan wordt voor de heffingsgrondslag eveneens niet
naar het geconsolideerde balanstotaal gekeken (de relatieve norm). In
beide gevallen verschuift de belastingplicht als het ware van het consoliderende lichaam weer «terug» naar de bank die beschikt over een door de
Nederlandsche Bank afgegeven beschikking of naar de bank die door
middel van een bijkantoor in Nederland actief is en onder toezicht staat in
een andere EU-lidstaat of EER-staat. De basis voor de heffingsgrondslag
betreft in dat geval het enkelvoudige commerciële balanstotaal. Het
kabinet is van mening dat door deze maatregelen de bankenbelasting, ook
op het punt van concurrentieposities, leidt tot een redelijke en billijke
uitkomst voor alle belastingplichtigen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 121, nr. 6

25

De leden van de fracties van de VVD, de PvdA, het CDA en D66, als ook de
Orde, hebben terecht aandacht gevraagd voor het voorkomen van
dubbele bankenbelasting. Zij constateren dat de huidige belastingverdragen hier niet in voorzien, en geven aan dat zij willen worden geïnformeerd over hoe dubbele bankenbelasting voorkomen gaat worden.
De bankenbelasting is een nieuwe belasting die afwijkt van bestaande
belastingen. Hierdoor kan er met betrekking tot de voorkoming van
dubbele belasting niet eenvoudig bij de huidige belastingverdragen
worden aangesloten. Sommige landen hebben in een eerder stadium
bankenbelastingen ingevoerd en zijn daardoor al eerder op het risico van
dubbele bankenbelasting gestuit. Enkele van deze landen hebben
inmiddels onderlinge afspraken gemaakt, of zijn in onderhandeling
daarover, om dubbele belasting te voorkomen. De in deze afspraken
gehanteerde systematiek komt, voor zover het kabinet bekend, er op neer
dat er voorkoming wordt gegeven door landen waar dochters of bijkantoren zijn gevestigd en waarvan de moedermaatschappij respectievelijk
het hoofdhuis in het andere land is gevestigd. De achtergrond van deze
voorkomingssystematiek is dat de risico’s van dochters en bijkantoren
uiteindelijk door de moedermaatschappij of het hoofdhuis worden
gedragen. In de memorie van toelichting is dit de internationale systematiek genoemd. Wel is daarbij, dit in antwoord op een vraag van de
leden van de fractie van het CDA, als kanttekening geplaatst dat «er
internationaal nog weinig definitieve regelgeving op het punt van de
(voorkoming van dubbele) bankenbelasting bestaat». Het kabinet erkent
daarom in de richting van deze leden dat de betiteling «internationale
systematiek» te algemeen is gesteld.
Desalniettemin vindt het kabinet dat deze systematiek leidt tot een juiste
verdeling van heffingsrechten en wil het kabinet derhalve in de voorkomingssystematiek zo veel mogelijk bij deze afspraken aansluiten. Anders
dan deze leden lijken te suggereren, wordt in het op 7 december 2011
door het Verenigd Koninkrijk en Duitsland gesloten verdrag ter
voorkoming van dubbele bankenbelasting niet de systematiek gehanteerd
dat het heffingsrecht toekomt aan het land van vestiging van de dochter.
Ook in die afspraak is gekozen voor de hiervoor beschreven systematiek
en komt het heffingsrecht in geval van een dochter of bijkantoor toe aan
het land waar de moedermaatschappij respectievelijk het hoofdhuis is
gevestigd.
De voorkoming van dubbele belasting kan zowel eenzijdig als bilateraal
worden geregeld. Bij bilaterale regelingen kan meer rekening worden
gehouden met de specifieke aspecten van de buitenlandse bankenbelasting, dan bij een unilaterale regeling. Toch blijft naast deze bilaterale
regelingen een unilaterale regeling nodig. Deze zal worden toegevoegd
aan het Besluit voorkoming dubbele belasting 2001 (Bvdb 2001). De leden
van de fracties van de VVD en het CDA, en ook de Orde, hebben de wens
uitgesproken om gelijktijdig met de behandeling van het onderhavige
voorstel van wet deze wijziging van het Bvdb 2001 te bespreken. Het
kabinet is voornemens om binnenkort een opzet van deze wijziging van
het Bvdb 2001 naar uw Kamer te sturen. Hierbij wordt opgemerkt dat de
voorkoming in het Bvdb 2001 betrekking zal hebben op dochters of
bijkantoren die in Nederland zijn gevestigd en waarvan de moedermaatschappij respectievelijk het hoofdhuis in een ander land is gevestigd. De
in het Bvdb 2001 op te nemen regeling voor het eenzijdig voorkomen van
dubbele bankenbelasting is, anders dan de leden van de fractie van het
CDA lijken voor te staan, niet van toepassing op in het buitenland
gevestigde dochters en bijkantoren van Nederlandse banken. Voorkoming
van dubbele belasting voor deze gevallen zal in bilaterale verdragen
geregeld dienen te worden. Hiertoe zijn verschillende landen (Duitsland,
het Verenigd Koninkrijk en België) benaderd om overeenkomsten te
sluiten om dubbele belasting te voorkomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 121, nr. 6

26

De leden van de fractie van de PvdA vragen zich af of de opbrengst van de
bankenbelasting tussen de landen verdeeld wordt en of een bank een
keuzerecht heeft ten aanzien van het land waar de bank bankenbelasting
betaalt. Tevens willen zij weten hoe gewaarborgd kan worden dat dubbele
bankenbelasting kan worden voorkomen en dat de heffingsrechten eerlijk
verdeeld worden.
In belastingverdragen worden de heffingsrechten tussen landen verdeeld.
In eenzijdige regelingen wordt dubbele belasting eenzijdig door een land
voorkomen. Indien een bank in twee landen belastingplichtig is kan één
van de landen die belasting heft op basis van een belastingverdrag of een
eenzijdige regeling terugtreden. Een bank heeft hier geen keuzerecht. Het
kabinet wil benadrukken dat bij het tot stand komen van een eenzijdige
regeling en bij het sluiten van verdragen ter voorkoming van dubbele
bankenbelasting een eerlijke verdeling van heffingsrechten een belangrijke rol speelt.
De leden van de fractie van het CDA vragen waarom ervoor gekozen is om
buitenlandse dochters van banken in de heffing te betrekken. In reactie
hierop wordt erop gewezen dat buitenlandse dochters niet als belastingplichtige voor de bankenbelasting worden aangemerkt. Belastingplichtig
zijn ofwel lichamen met een zetel in Nederland die over een vergunning
van de Nederlandsche Bank beschikken ofwel, onder voorwaarden,
lichamen met een zetel buiten Nederland die door middel van een
bijkantoor in Nederland actief zijn. Zoals eerder beschreven, kan de
belastingplicht van die lichamen op grond van de artikelen 4 en 5 van dit
voorstel van wet verschuiven naar een lichaam dat een geconsolideerde
jaarrekening opstelt waarin de financiële gegevens van een of meerdere
eerstgenoemde lichamen zijn opgenomen. Volledigheidshalve wordt
opgemerkt dat de artikelen 4 en 5 van dit voorstel van wet zodanig zijn
opgesteld dat die artikelen enkel zien op in Nederland gevestigde
lichamen. Strikt juridisch bezien, worden derhalve buitenlandse dochters
van banken niet in de heffing van de bankenbelasting betrokken.
Het kabinet begrijpt de vraag van deze leden echter zo dat zij doelen op
het feit dat, ingeval sprake is van belastingplicht als bedoeld in artikel 4 en
5 van dit voorstel van wet, het geconsolideerde balanstotaal als basis
dient voor de heffingsgrondslag waardoor de financiële gegevens van niet
in Nederland gevestigde lichamen in die heffingsgrondslag begrepen
kunnen zijn. In dit kader wordt op twee zaken gewezen. De commerciële
consolidatiekring waarvoor een consoliderend lichaam de jaarrekening
dient op te stellen houdt niet op bij de landsgrenzen. Indien de financiële
gegevens die betrekking hebben op niet in Nederland gevestigde
lichamen uit het geconsolideerde balanstotaal zouden moeten worden
geëlimineerd, zou dat een aanzienlijke verzwaring van de administratieve
last voor het bedrijfsleven en de uitvoeringskosten voor de Belastingdienst betekenen. Daar komt bij dat de bedrijfsmatige risico’s van alle
dochters, en dus ook de buitenlandse dochters, waarvan de financiële
gegevens in de geconsolideerde jaarrekening worden meegenomen,
uiteindelijk bij het consoliderende lichaam – en dus de belastingplichtige –
rusten. Op die manier kunnen ontwikkelingen bij buitenlandse dochters
gevolgen hebben voor de financiële stabiliteit in Nederland. Om die reden
is er in de bankenbelasting voor gekozen om het geconsolideerde
commerciële balanstotaal als basis te laten dienen voor de heffingsgrondslag. Deze opvatting kan ook terug worden gevonden in de bank
levy in het Verenigd Koninkrijk, maar, zoals de leden van de fractie van het
CDA terecht vaststellen, bijvoorbeeld niet in de Duitse resolutiefondsheffing. Hoewel – zoals eerder opgemerkt – de Duitse resolutiefondsheffing wel dezelfde gemeenschappelijke basis heeft als de bank levy in
het Verenigd Koninkrijk en dit wetsvoorstel, heeft het kabinet om de
hiervoor genoemde reden, dit in reactie op twee gelijkluidende vragen
van de leden van de fractie van het CDA, de Duitse resolutiefondsheffing

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 121, nr. 6

27

niet als uitgangspunt genomen voor de vormgeving van de bankenbelasting. Los hiervan werd deze keuze nog versterkt door het feit dat in
Duitsland is gekozen voor een resolutiefondsheffing, terwijl in het
Verenigd Koninkrijk is gekozen voor een belasting die naar de algemene
middelen toevloeit.
De leden van de fracties van het CDA en de SP vragen of de door het
kabinet bepleite systematiek van voorkoming van dubbele belasting een
negatieve invloed heeft op het vestigingsklimaat voor hoofdkantoren.
Voorts vragen de leden van de SP zich af of het nodig is om afspraken te
maken met andere landen om te voorkomen dat hoofdkantoren worden
weggelokt door steeds minder bankenbelasting te vragen. Aangezien het
kabinet de voorkoming van dubbele belasting wil vormgeven conform de,
het kabinet thans bekende, bilaterale afspraken, hoeft de voorgestane
voorkomingsmethodiek naar de mening van het kabinet niet tot een
noemenswaardige verslechtering van het Nederlandse vestigingsklimaat
voor hoofdkantoren van banken te leiden. Daarnaast is de hoogte van de
tarieven van de bankenbelasting slechts een van de vele factoren die
bepalen in welk land een bank zijn hoofdkantoor zal vestigen. Immers,
vooral niet fiscale vestigingsplaatsfactoren spelen een rol bij de uiteindelijke vestigingsplaatskeuze. Te denken valt onder andere aan de infrastructuur, de politieke stabiliteit, het opleidingsniveau en de talenkennis
van de beroepsbevolking, het achterland alsmede de nabijheid van
toeleveranciers en afnemers. Uiteraard speelt de fiscaliteit een zekere rol,
bij de uiteindelijke vestigingskeuze. Het kabinet is er echter van overtuigd
dat de voorgestelde hoogte van het tarief voor de bankenbelasting in dit
voorstel van wet, net als de het kabinet bekende tarieven van de in deze
nota in tabel 2 opgenomen bankenbelastingen en resolutiefondsheffingen
in andere EU-lidstaten en EER-staten, bij die vestigingsplaatskeuze niet
doorslaggevend zal zijn. Het kabinet acht het dan ook op dit moment niet
aan de orde om met andere landen afspraken te maken over de hoogte
van het tarief. Het voorgaande neemt echter niet weg dat het kabinet,
zoals ook opgenomen in de memorie van toelichting, er een groot
voorstander van zou zijn als nog meer landen over zouden gaan tot de
invoering van een bankenbelasting. Het kabinet zal dat standpunt blijven
uitdragen.
De leden van de fractie van het CDA stellen terecht vast dat de door het
kabinet bepleite verdeling van heffingsrechten tussen landen bij de
bankenbelasting anders is dan bij het depositogarantiestelsel. Het verschil
in verdeling van heffingsrechten wordt veroorzaakt door een verschil in
heffingsgrondslag. In de heffingsgrondslag bij de bankenbelasting zijn
ook de passiva die betrekking hebben op buitenlandse dochters en
bijkantoren opgenomen. Bij het depositogarantiestelsel wordt een
bijdrage in rekening gebracht aan banken met zetel in Nederland op basis
van de bij hen aangehouden deposito’s voor zover deze onder het
Nederlandse depositogarantiestelsel vallen. Deze bijdrage wordt ook in
rekening gebracht over de deposito’s die worden aangehouden bij in een
andere staat gelegen bijkantoren, maar niet over de deposito’s die worden
aangehouden bij een in een andere staat gelegen dochter.
De leden van de fractie van de SP zijn geïnteresseerd in de opbrengsten
van de bankenbelastingen in Duitsland, België, Frankrijk en het Verenigd
Koninkrijk. Uit de het kabinet beschikbaar staande informatie blijkt dat
België nog geen bankenbelasting heeft ingevoerd (er bestaan wel plannen
daartoe) en dat in Duitsland een resolutiefondsheffing is ingevoerd. In het
Verenigd Koninkrijk en Frankrijk is wel een bankenbelasting ingevoerd.
Helaas beschikt het kabinet niet over informatie met betrekking tot de
realisatie van de opbrengsten in Duitsland, Frankrijk en het Verenigd
Koninkrijk (België heeft nog geen heffing ingevoerd). Zoals reeds eerder in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 121, nr. 6

28

deze nota is opgemerkt bedraagt de geraamde (structurele) opbrengst van
de Franse bankenbelasting € 800 miljoen, van de Duitse resolutiefondsheffing € 1 miljard en van de bankenbelasting in het Verenigd Koninkrijk
£ 2,6 miljard.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen in hoeverre het
kabinet zicht heeft op de dochters en bijkantoren van banken. Het kabinet
wijst er in de eerste plaats op dat de heffingsgrondslag wordt bepaald met
behulp van de geconsolideerde commerciële jaarrekening. De financiële
gegevens van buitenlandse dochters en bijkantoren zijn in die geconsolideerde commerciële jaarrekening opgenomen. Deze geconsolideerde
commerciële jaarrekening wordt gecontroleerd (en gecertificeerd) door
een accountant. Omdat de commerciële jaarrekening niet primair een
fiscaal doel dient maar alle stakeholders (werknemers, aandeelhouders,
klanten, toeleveranciers, overheid et cetera) een zodanig inzicht beoogt te
geven dat een verantwoord oordeel kan worden gevormd omtrent het
vermogen en het resultaat, alsmede de solvabiliteit en de liquiditeit, is het
kabinet van mening dat in het proces rondom de totstandkoming van de
commerciële jaarrekening de nodige «checks and balances» bestaan. Om
die reden is het kabinet van mening dat de uit die commerciële jaarrekening voortvloeiende (geconsolideerde) balans kan worden gevolgd.
Daarnaast bestaat voldoende zicht op dochters en bijkantoren van in
Nederland actieve banken. Dochters en bijkantoren van buitenlandse
banken die activiteiten in Nederland uitoefenen, zijn namelijk verplicht om
aangifte vennootschapsbelasting te doen. Hierdoor zijn deze dochters en
bijkantoren al bekend bij de Unit financiële instellingen van de
Belastingdienst/Amsterdam, die ook belast wordt met de uitvoering van
de bankenbelasting. Om de volledigheid te waarborgen kan de Belastingdienst waar nodig de registers van de Nederlandsche Bank raadplegen.
Overig
De leden van de fracties van de PvdA, D66 en de ChristenUnie maken uit
de reactie op het advies van de Afdeling advisering van de Raad van State
op dat de Nederlandse Vereniging van Banken en de Nederlandsche Bank
niet enthousiast zijn over het wetsvoorstel. In het nader rapport is
opgemerkt dat met de Nederlandse Vereniging van Banken en de
Nederlandsche Bank op zowel ambtelijk als politiek niveau gedachtewisselingen hebben plaatsgevonden over de vormgeving van de bankenbelasting. Het kabinet heeft deze gedachtewisselingen als zeer positief en
constructief ervaren. Echter, van een formele consultatie is geen sprake
geweest. Om die reden bestaat geen verslaglegging van die gedachtewisselingen. In het nader rapport is in zijn algemeenheid opgemerkt dat door
middel van die gedachtewisselingen tussen het kabinet, de toezichthouder
en de banken meer begrip is ontstaan voor elkaars beweegredenen.
Hiermee wordt in de eerste plaats gedoeld op het gegroeide begrip bij de
Nederlandse Vereniging van Banken en de Nederlandsche Bank voor de
redenen waarom het kabinet een bankenbelasting wenst in te voeren.
Hieruit hoeft overigens niet automatisch de conclusie te volgen dat de
noodzaak tot invoering van een bankenbelasting in den brede wordt
onderschreven. In de tweede plaats wordt gedoeld op het feit dat het
kabinet begrijpt dat de Nederlandse Vereniging voor Banken opkomt voor
de fiscale positie van de eigen sector. Dat is haar goed recht. Vanwege dat
laatste heeft het kabinet er welhaast als vanzelfsprekend rekening mee
gehouden dat de sector hoe dan ook tegen de invoering van een
bankenbelasting zou blijven. De opmerking in het nader rapport waarnaar
deze leden vragen moet dan ook in dat licht worden bezien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 121, nr. 6

29

Artikelsgewijze toelichting
De leden van de fractie van het CDA vragen, net als de Orde waarom in
artikel 3 van het voorstel van wet voor de vestigingsplaats is aangesloten
bij de Wet op het financieel toezicht (hierna: de Wft) en niet bij de
Algemene wet inzake rijksbelastingen. De Orde vraagt ter aanvulling
waarom vervolgens in artikel 4 van het voorstel wel wordt aangesloten bij
de Algemene wet inzake rijksbelastingen.
Voor de belastingplicht van artikel 3 van het voorstel van wet is
aansluiting gezocht bij lichamen die onder de Wft vallen. Om te
voorkomen dat de systematiek van de Wft wordt doorkruist door voor de
vestigingsplaats aan te sluiten bij de Algemene wet inzake rijksbelastingen, is voor het begrip zetel – overeenkomstig de begrippen bank en
bijkantoor – de definitie uit de Wft aangehouden. De belastingplicht van
artikel 4 en 5 van dit voorstel is daarentegen niet gebaseerd op de Wft,
zodat voor het bepalen van de vestigingsplaats aangesloten wordt bij de
Algemene wet inzake rijksbelastingen. Voor zover de consolidatie,
bedoeld in artikel 4 of artikel 5 wordt verricht of zou moeten worden
verricht door een lichaam als bedoeld in artikel 3 kan het door de huidige
opzet van de wettekst wel zijn dat de systematiek van de Wft wordt
doorkruist door de Algemene wet inzake rijksbelastingen. Dat is niet
beoogd. Om die reden worden de artikelen 4 en 5 van dit voorstel van wet
op dit punt in een nota van wijziging aangepast, zodat de Wft ook leidend
blijft als het in artikel 3 bedoelde lichaam op grond van de IAS-verordening of titel 9 van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek een geconsolideerde
jaarrekening dient op te stellen respectievelijk zou dienen op te stellen.
De leden van de fractie van PvdA vragen of er bij de bankenbelasting
rente wordt berekend. In het onderhavige wetsvoorstel wordt geen
aanpassing van de huidige heffingsrenteregeling, opgenomen in
hoofdstuk VA van de Algemene wet inzake rijksbelastingen, voorgesteld.
Dit betekent dat bij de bankenbelasting geen heffingsrente wordt
berekend. Ook in de nieuwe belastingrenteregeling die met ingang van
1 januari 2013 de huidige heffingsrenteregeling vervangt, is voor de
bankenbelasting niets aanvullends geregeld.
De invorderingsrenteregeling is daarentegen wel van toepassing. Deze
regeling, opgenomen in de Invorderingswet 1990, geldt voor alle
rijksbelastingen en daarmee dus ook voor de bankenbelasting. Dit
betekent dat invorderingsrente in rekening wordt gebracht als een
naheffingsaanslag inzake de bankenbelasting te laat wordt betaald.
Omgekeerd zal de ontvanger invorderingsrente vergoeden als hij er te
lang over doet om een beschikking met een uit te betalen bedrag, feitelijk
uit te betalen. De nieuwe regeling invorderingsrente, zoals die met ingang
van 1 januari 2013 van kracht wordt, brengt daar geen verandering in.

1
Prof. dr. P. Kavelaars, «Bankenbelasting»,
WFR 2012/116.

De leden van de fractie van de PVV vragen waarom de aangiftetermijn van
de bankenbelasting niet is gekoppeld aan de aangiftetermijn van de
vennootschapsbelasting. De leden van de fractie van het CDA vragen een
reactie op de stelling van de heer Kavelaars in het artikel «Bankenbelasting»1 dat het heffingsmoment en de koppeling met de jaarrekening
van het jaar waarover de bankenbelasting wordt geheven niet in de wet
zijn geregeld.
De vennootschapsbelasting is een tijdvakbelasting die wordt geheven bij
wege van aanslag. Bij de voorgestelde bankenbelasting is gekozen voor
de systematiek van voldoening op aangifte waarbij de belastingschuld
bovendien niet is gerelateerd aan een tijdvak maar aan een periodiek
terugkerende jaarrekening. Gezien deze afwijkende heffingssystematiek
ligt het naar de mening van het kabinet niet voor de hand om voor de
bankenbelasting aan te sluiten bij de vennootschapsbelasting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 121, nr. 6

30

De door de heer Kavelaars genoemde aspecten van de bankenbelasting
zijn als volgt wettelijk geregeld. Bij de bankenbelasting wordt de belasting
verschuldigd op de eerste dag van de tiende kalendermaand na de datum
naar welke de balans of de geconsolideerde balans is opgemaakt. Uit de
wettelijke bepalingen volgt dan wie belastingplichtige is, dit in antwoord
op een vraag van de Orde. Bij de bankenbelasting moet binnen een
maand na het verschuldigd worden, dus na het hiervoor als eerste
genoemde tijdstip, de belasting worden betaald. Dit volgt uit artikel 19,
derde lid, van de Algemene wet inzake rijksbelastingen. De koppeling met
de periodiek terugkerende jaarrekening is aangebracht in artikel 11,
tweede lid, jo. artikel 2, onderdeel a, en artikel 11, derde lid, van het
wetsvoorstel. Hierin wordt het ontstaan van de belastingschuld geregeld.
De belastingschuld is niet gerelateerd aan enig jaar, bijvoorbeeld een
kalenderjaar of boekjaar, maar gerelateerd aan de periodiek terugkerende
jaarrekening. De bankenbelasting wordt dus niet geheven over een
bepaald jaar. Wel is de verwachting dat in de regel een keer per jaar
aangifte wordt gedaan en betaald. Op grond van artikel 10, tweede lid,
slotzin, van de Algemene wet inzake rijksbelastingen bepaalt de
inspecteur de aangiftetermijn en dus ook de termijn waarbinnen aangifte
voor de bankenbelasting moet worden gedaan.
De Orde maakt in het verlengde hiervan een opmerking over de mogelijke
inwerkingtreding van dit wetsvoorstel medio 2012. De Orde meent dat in
het geval heffing plaatsvindt over 2011 respectievelijk over boekjaren die
reeds zijn afgesloten voor de datum van inwerkingtreding sprake is van
onaanvaardbare juridische terugwerkende kracht en vragen het kabinet
naar een reactie.
Anders dan de Orde lijkt te suggereren, wordt de bankenbelasting niet
geheven over een bepaald jaar. Zoals hiervoor reeds is opgemerkt wordt
de bankenbelasting verschuldigd op één specifiek moment en is deze niet
gerelateerd aan enig jaar. Als de wet medio 2012 in werking treedt kan het
zo zijn dat voor de berekening van de hoogte van de belastingschuld een
grondslag wordt gebruikt die is bepaald naar een tijdstip dat is gelegen
voor de inwerkingtreding van de wet. Bijvoorbeeld de balans naar de
datum 31 december 2011. De belasting wordt in het voorbeeld echter pas
verschuldigd na inwerkingtreding van de wet, zodat aan de bankenbelasting dan ook geen terugwerkende kracht wordt toegekend.
Commentaar Nederlandse Orde van Belastingadviseurs

1
Richtlijn 2008/7/EG van de Raad van
12 februari 2008 betreffende de indirecte
belastingen op het bijeenbrengen van kapitaal
(PbEU 2008, L 46/11).

Voor zover de vragen en opmerkingen van de Orde in lijn liggen met
vragen die zijn gesteld door de leden van de verschillende fracties is
eerder in deze nota reeds ingegaan op deze vragen en opmerkingen.
Mede naar aanleiding van een vraag van de leden van de fracties van het
CDA en D66 wordt in het navolgende ingegaan op de vragen en opmerkingen die tot nog toe in deze nota niet aan bod zijn gekomen.
De Orde vraagt of de bankenbelasting in strijd komt met de kapitaalsbelastingrichtlijn1 en de jurisprudentie daaromtrent. De Orde is van mening
dat het begrip »bijeenbrengen» volgens de jurisprudentie zeer ruim dient
te worden uitgelegd. De kapitaalsbelastingrichtlijn ziet inderdaad op het
bijeenbrengen van kapitaal waaronder leningen. Voor de berekening van
de grondslag van de bankenbelasting wordt aangesloten bij de
zogenoemde ongedekte schulden. Er wordt niet geheven over het
bijeenbrengen of aantrekken van vreemd vermogen. In de ogen van het
kabinet gaat het hier om twee verschillende activiteiten. Verder kennen
meerdere lidstaten, bijvoorbeeld het Verenigd Koninkrijk, eenzelfde soort
belasting op ongedekte schulden en deze belastingen lijken niet strijdig te
zijn met het EU-recht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 121, nr. 6

31

De Orde heeft een aantal vragen te verduidelijking bij artikel 4 van het
voorstel van wet. De Orde vraagt allereerst te bevestigen dat artikel 4,
eerste lid, van dit voorstel van wet betekent dat bij consolidatie alleen
wordt geheven bij de moeder. Dit kan worden bevestigd wanneer met
«moeder» het in Nederland gevestigde consoliderende lichaam wordt
bedoeld.
Voorts stelt de Orde dat het daarbij niet uitmaakt of deze moeder al dan
niet een belastingplichtige op grond van artikel 3 van dit voorstel van wet
is of niet.
Om misverstanden te voorkomen is een nadere toelichting op zijn plaats.
Een lichaam kan niet gelijktijdig zowel op grond van artikel 3 als artikel 4
belastingplichtig zijn. Er dient een onderscheid te worden gemaakt tussen
een belastingplichtige op grond van artikel 3 en een lichaam op grond van
artikel 3. De «moeder» kan wel een lichaam als bedoeld in artikel 3 van dit
voorstel van wet zijn. Hiervoor wordt verwezen worden naar het
voorbeeld in de memorie van toelichting1 horend bij figuur 4. Dit lichaam
is dan echter niet belastingplichtig op grond van artikel 3, maar op grond
van artikel 4 van dit voorstel van wet.
De Orde vraagt vervolgens te bevestigen dat artikel 4, tweede lid, van dit
voorstel van wet gelezen dient te worden als: «indien de financiële
gegevens van een in Nederland gevestigd lichaam dat ingevolge artikel 3
of het eerste lid belastingplichtig is». Het vorenstaande in ogenschouw
nemend kan dit niet bevestigd worden. Het tweede lid van artikel 4 van dit
voorstel van wet dient in samenhang met het eerste lid van dit artikel te
worden bezien. De woorden «ingevolge het eerste lid» strekken hiertoe.
De Orde vraagt vervolgens te bevestigen dat de tweede verwijzing naar
«lichaam» in artikel 4, derde lid, van dit voorstel van wet («het in
Nederland gevestigd lichaam») ziet op groepshoofden. Dit kan worden
bevestigd. Hierbij dient met inachtneming van de vorige twee antwoorden
bedacht te worden dat hier ook lichamen als bedoeld in artikel 3 onder
kunnen vallen. Ten aanzien van hetzelfde lid vraagt de Orde te bevestigen
dat de verwijzing naar «lichamen» ziet op banken en dat alleen balanstotalen van banken in de groep bij elkaar moeten worden opgeteld.
Dit kan bevestigd worden wanneer met «banken» de lichamen, bedoeld in
artikel 3, worden bedoeld. Ter voorkoming van misverstanden worden
beide punten door middel van een nota van wijziging verduidelijkt in de
wettekst.

1
Kamerstukken II 2011/12, 33 121, nr. 3, blz.
18 en 19. Zie met name ook de voetnoot op
blz. 19.

De Orde vraagt een nadere onderbouwing waarom voor een fiscale
heffing wordt aangesloten bij de commerciële balans, terwijl een fiscale
balans ook voorhanden is en geeft derhalve in overweging aan te sluiten
bij deze fiscale balans.
De keuze voor de commerciële balans als basis voor de berekening van de
heffingsgrondslag, hangt samen met het doel van die commerciële
balans. Zoals reeds opgemerkt, beoogt die balans een zodanig inzicht te
verschaffen dat alle stakeholders (werknemers, aandeelhouders, klanten,
toeleveranciers, overheid et cetera) een verantwoord oordeel kunnen
vormen omtrent het vermogen en het resultaat, alsmede de solvabiliteit
en de liquiditeit. Daarnaast wordt de commerciële balans als onderdeel
van de jaarrekening door een (register)accountant gecontroleerd (en
gecertificeerd). Hierdoor past de commerciële balans als basis voor de
berekening van de heffingsgrondslag naar de mening van het kabinet
beter bij de bankenbelasting dan de fiscale jaarrekening die louter een
fiscaal oogmerk heeft. Daarbij komt dat aansluiten bij de fiscale balans als
nadeel heeft dat de belastingplichtige pas zekerheid heeft over de door
hem te betalen bankenbelasting zodra de aanslag vennootbelasting
definitief is geworden. Door de commerciële balans als basis voor de
heffingsgrondslag van de bankenbelasting te nemen, heeft de belasting-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 121, nr. 6

32

plichtige op een veel kortere termijn duidelijkheid over de hoogte van de
af te dragen bankenbelasting. Dit komt de rechtszekerheid ten goede.
Voorts is voor de commerciële balans (als basis voor de berekening van
de heffingsgrondslag) gekozen omdat, in geval van een belastingplichtige
als bedoeld in artikel 3 en 4 van het voorstel van wet, hierdoor de
toename van de administratieve lasten voor de belastingplichtigen en de
uitvoeringslasten voor de Belastingdienst zo veel mogelijk kunnen worden
beperkt. De belastingplichtige beschikt immers al over de commerciële
gegevens en de Belastingdienst kan door middel van de openbaarmakingsverplichting die geldt voor jaarrekeningen de in de aangifte
bankenbelasting opgenomen gegevens vrij eenvoudig controleren.
De Orde is de mening toegedaan dat uit de wettekst blijkt dat alleen
deposito’s in mindering mogen worden gebracht die onder het Nederlandse depositogarantiestelsel daadwerkelijk voor vergoeding in
aanmerking zouden komen, terwijl in de memorie van toelichting duidelijk
is aangegeven dat de aftrek ook open staat voor niet-Nederlandse
depositogarantiestelsels. De Orde vraagt hoe dit zit. In artikel 1 van dit
voorstel van wet is voor de definitie van het begrip depositogarantiestelsel aansluiting gezocht met het begrip depositogarantiestelsel zoals
dat in artikel 1:1 van de Wft is omschreven. Die definitie in artikel 1:1 van
de Wft omvat, anders dan deze leden stellen, niet alleen het Nederlandse
depositogarantiestelsel. Het is een definitie waarin in haar algemeenheid
wordt omschreven wat onder een depositogarantiestelsel moet worden
verstaan. De wettekst is dan ook in overeenstemming met de memorie
van toelichting. Een aanpassing van de wettekst is naar de mening van
het kabinet dan ook niet nodig.

1
Besluit van 15 januari 2011, nr. IFZ 2010–
457M, Stcrt. 2011, 1375.

De Orde vraagt zich af waarom er in artikel 8, onderdeel b, van het
wetsvoorstel bij de toerekening van passiva aan bijkantoren geen gebruik
wordt gemaakt van commerciële (jaarrekening) regels, maar van fiscale
toerekeningsregels. Het doel van commerciële jaarrekeningregels is met
name om inzicht te krijgen in de grootte van het resultaat en van de
kasstromen en de grootte en de samenstelling van het vermogen. Bij dit
inzicht is een specifieke toerekening aan bijkantoren van relatief gering
belang. Bij de fiscale regelgeving echter is de toerekening van resultaten
aan bijkantoren, en de daarvoor benodigde toerekening van activa en
passiva, voor de bepaling van de belastbare winst van essentieel belang.
Daardoor is de fiscale regelgeving veel meer toegerust voor de allocatie
van passiva dan de commerciële regelgeving. Daarbij wil het kabinet nog
opmerken dat slechts de allocatie van passiva aan de hand van deze
fiscale regelgeving plaatsvindt. De waardering van deze passiva vindt
plaats aan de hand van commerciële (jaarrekening) regels. Met betrekking
tot de toepasbaarheid van het Besluit winstallocatie vaste inrichtingen1 op
bancaire instellingen wil het kabinet tevens nog opmerken dat in het
besluit de conclusies van het OESO-rapport «Report on the Attribution of
Profits to Permanent Establishments» worden onderschreven en dat in
hoofdstuk II van dit rapport ruim aandacht wordt besteed aan bancaire
instellingen.
De Orde verzoekt tevens aan te geven op welke wijze het toetsingsvermogen en de rechten uit het depositogarantiestelsel toegerekend dienen
te worden. Het toetsingsvermogen dient, net als de andere passiva, met
behulp van het bovengenoemde besluit te worden toegerekend. In dit
besluit wordt aangegeven dat het de voorkeur heeft om eigen vermogen
aan de hand van de zogenoemde capital allocation approach aan een
vaste inrichting toe te rekenen. Een toerekening van het toetsingsvermogen aan het bijkantoor zou daarom ook bij voorkeur aan de hand van
deze methode dienen plaats te vinden. Voor de toerekening van de
rechten uit het depositogarantiestelsel dient aangesloten te worden bij de
allocatie van de daarop betrekking hebbende deposito’s. Deze deposito’s

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 121, nr. 6

33

dienen met behulp van het besluit toegerekend te worden. Dit betekent
dat deze worden toegerekend aan de hand van de zogenoemde significant
people functions.
De Orde geeft terecht aan dat de breuk die in artikel 10, eerste lid, van dit
voorstel van wet is opgenomen, aansluit bij het totaalbedrag van alle
schulden, en dat op deze schulden niet de schulden, bedoeld in artikel 8 in
mindering worden gebracht. De Orde vraagt waarom dat is gedaan. Zoals
in de memorie van toelichting is opgemerkt, heeft bij de vormgeving van
de bankenbelasting het streven naar een eenvoudige en robuuste
belasting vooropgestaan. Een dergelijke vormgeving heeft als voordeel
dat de administratieve lasten voor de banken en de uitvoeringslast voor
de Belastingdienst zo laag mogelijk kunnen worden gehouden. Dit streven
wordt mede vormgegeven door de elementen voor de berekening van de
heffingsgrondslag zoveel mogelijk afleidbaar uit de commerciële
jaarrekening te laten. Zodoende worden zo min mogelijk nieuwe
administratieve verplichtingen aan de banken opgelegd en is de aangifte
voor de Belastingdienst goed controleerbaar. Indien er ten aanzien van
alle in de jaarrekening vermelde kort- en langlopende schulden zou
moeten worden bepaald of deze in de heffingsgrondslag voorkomen, zou
met voornoemd streven in strijd worden gehandeld. Ook is het bij
bepaalde posten (zoals voorzieningen en de onderdelen van het eigen
vermogen die niet tot het toetsingsvermogen behoren) die wel tot de
heffingsgrondslag behoren onmogelijk deze in te delen in langlopende of
kortlopende schulden. Daarom heeft het kabinet er uit praktische redenen
voor gekozen om de breuk die in artikel 10, eerste lid, van dit voorstel is
opgenomen te laten aansluiten bij alle schulden en deze voorts toe te
passen op de heffingsgrondslag.
De Orde vraagt hoe het begrip variabele beloning moet worden opgevat.
Het begrip variabele beloning wordt in het voorstel van wet gedefinieerd.
Het gaat om een beloning die van het bereiken van bepaalde doelen
afhankelijk is gesteld. Een variabele beloning dient op basis van artikel 18
van de Regeling beheerst beloningsbeleid Wft 2011 voor minimaal 50%
uit eigendomsbelangen zoals aandelen te bestaan. Bij het berekenen van
de omvang van de variabele beloning dient daarom rekening te worden
gehouden met de totale variabele beloning van cash en non-cash. Voor de
vaststelling van de toepasselijkheid van de opcent wordt, dit in antwoord
op de vraag van de Orde, op het moment van het ontstaan van de
belastingschuld het jaarverslag bezien waarvan de voor de berekening
van de heffingsgrondslag relevante (geconsolideerde) balans deel
uitmaakt.
De Orde vraagt naar het nut van artikel 13 van het voorstel van wet. In
genoemd artikel 13 is geregeld dat een belastingplichtige op verzoek
aangifte mag doen in een andere valuta dan de euro. Het kabinet meent
met deze maatregel banken die hun jaarstukken in een andere valuta
opstellen een tegemoetkoming wordt geboden. Enkel het te betalen
bedrag aan bankenbelasting dient nu nog omgerekend te worden naar
euro’s. Het kabinet is het echter met de Orde eens dat het nut van deze
maatregel, die ontleend is aan de functionele-valutabepaling in de Wet op
de vennootschapsbelasting 1969, voor de bankenbelasting naar
verwachting beperkt zal zijn.
De Orde geeft aan verbaasd te zijn dat de bankenbelasting niet aftrekbaar
is voor de vennootschapsbelasting. Hoewel het kabinet niet weerspreekt
dat daarvoor had kunnen worden gekozen, heeft het kabinet ervoor
gekozen de bankenbelasting niet aftrekbaar te laten zijn. De belangrijkste
reden hiervoor is dat op deze manier geen vragen worden opgeroepen
over de wijze van (eventuele) toerekening van bankenbelasting aan de
verschillende tot de commerciële consolidatiekring behorende vennoot-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 121, nr. 6

34

schapsbelastingplichtigen, voor zover voor de berekening van de
verschuldigde bankenbelasting wordt aangesloten bij een geconsolideerd
balanstotaal. Dit komt de eenvoud ten goede.
De Orde geeft aan dat in het wetsvoorstel geen delegatiebevoegdheid is
opgenomen om een eenzijdige regeling ter voorkoming van internationale
dubbele belasting tot stand te brengen. Naar de mening van het kabinet is
het opnemen van een dergelijke delegatiebepaling niet nodig. In artikel 38
van de Algemene wet inzake rijksbelastingen is een bevoegdheid
neergelegd op grond waarvan eenzijdige maatregelen kunnen worden
getroffen om dubbele belasting te voorkomen. Aan deze bepaling is
uitvoering gegeven in het Besluit voorkoming dubbele belasting 2001.
Deze delegatiebevoegdheid ziet op alle rijksbelastingen. Omdat de
bankenbelasting naar aard en opzet ook als rijksbelasting in de zin van de
Algemene wet inzake rijksbelastingen kwalificeert, is een separate
delegatiebevoegdheid in het onderhavige voorstel van wet niet
noodzakelijk.
Vervolgens schetst de Orde een voorbeeld van een geconsolideerde
Nederlandse belastingplichtige, waarbij tot de geconsolideerde grondslag
buitenlandse dochters behoren. De Orde vraagt zich af of, in het kader van
de voorkoming van dubbele belasting, de consolidatie voor wat betreft
deze dochters ongedaan moet worden gemaakt. Dit zou volgens de Orde
de nodige uitvoeringskosten met zich mee brengen. Zoals in de memorie
van toelichting en deze nota reeds aangegeven, is het kabinet van zins de
voorkoming van dubbele bankenbelasting zodanig vorm te geven dat
Nederland uitsluitend voorkoming van dubbele belasting zou dienen te
verlenen indien vermogensbestanddelen van een in Nederland gevestigde
dochter van een buitenlandse bank ook in de grondslag van een buitenlandse bankenbelasting zouden zijn opgenomen. In de omgekeerde
situatie, zoals in het door de Orde geschetste voorbeeld, zou Nederland
over de volledige grondslag willen (en mogen) heffen en zou het
buitenland voorkoming dienen te verlenen. De consolidatie hoeft hiervoor
niet ongedaan gemaakt te worden. Van extra uitvoeringskosten is volgens
het kabinet derhalve geen sprake.
De staatssecretaris van Financiën,
F. H. H. Weekers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 121, nr. 6

35