Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

34 960

Voorjaarsnota 2018

Nr. 1

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 mei 2018
1. Inleiding
De Voorjaarsnota 2018 is de eerste rapportage van het kabinet over de
uitvoering van de begroting 2018. Het kabinet geeft hierin een overzicht
van de wijzigingen van de begroting voor het lopende begrotingsjaar ten
opzichte van de Startnota (Kamerstuk 34 775, nr. 54). Deze bijstellingen
zijn gebaseerd op nieuwe macro-economische ramingen uit het Centraal
Economisch Plan (CEP) 2018 van het Centraal Planbureau (CPB) en
inzichten over de begrotingsuitvoering van alle ministeries.
Deze Voorjaarsnota is als volgt opgebouwd. Paragraaf 2 gaat in op het
economisch beeld. Vervolgens gaat paragraaf 3 in op de uitgavenzijde van
de begroting. Hierin wordt meer inzicht geboden in de budgettaire
effecten van het gasbesluit. Paragraaf 4 behandelt de inkomstenkant van
de begroting. Tenslotte komen in paragraaf 5 het overheidssaldo en de
overheidsschuld aan bod.
In bijlage 1 en 2 zijn de budgettaire kerngegevens en de verticale
toelichting op de individuele begrotingshoofdstukken opgenomen. Bijlage
3 licht de belastinginkomsten toe. Bijlage 4 en 5 geven meer inzicht in
respectievelijk de overboeking van middelen op de aanvullende post en
de uitgekeerde eindejaarsmarge op de verschillende begrotingshoofdstukken. Hiermee wordt tevens voldaan aan een eerdere toezegging over
deze onderwerpen1.
2. Economisch beeld 2018
Het economisch beeld voor 2018 is volgens de raming van het Centraal
Economisch Plan (CEP) onverminderd gunstig. De economische groei
wordt in het CEP geraamd op 3,2 procent, wat een licht opwaartse
bijstelling is ten opzichte van de raming ten tijde van het Regeerakkoord
(bijlage bij Kamerstuk 34 700, nr. 34).
1

kst-34960-1
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Kamerstuk 34 775, nr. 15

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

1

De groei is breed gedragen: zowel de consumptie van huishoudens als de
uitvoer leveren een belangrijke bijdrage aan de groei. De uitvoer profiteert
van de sterke wereldhandelsgroei en is tevens opwaarts bijgesteld ten
opzichte van de raming ten tijde van het Regeerakkoord. De consumptie
van huishoudens groeit onder meer door een stijging van het reëel
beschikbaar inkomen en het hoge consumentenvertrouwen. Wel is de
geraamde particuliere consumptiegroei ten tijde van de CEP-raming wat
lager dan de raming ten tijde van het Regeerakkoord, onder meer door
een lagere geraamde groei van de lonen in de marktsector. Ook de
krachtige woningmarkt draagt bij aan de economische groei. De
werkloosheid daalt dit jaar door de toenemende werkgelegenheid verder
tot 3,9 procent. De krapper wordende arbeidsmarkt leidt tot een
opwaartse druk op de lonen, die dit jaar met naar verwachting 2,2 procent
stijgen.
De raming van de economische groei is omgeven met zowel opwaartse
als neerwaartse risico’s. Zo kan een sterker dan verwachte dynamiek waar
extra bestedingen, werkgelegenheid en meer investeringen elkaar positief
beïnvloeden leiden tot een hogere economische groei. Tegelijkertijd blijft
Nederland als kleine open economie gevoelig voor de ontwikkeling van de
wereldhandel, die is omgeven door onzekerheden. Zo zou een chaotische
Brexit of een handelsoorlog ten gevolge van het handelsbeleid van de VS
de economische groei sterk neerwaarts kunnen beïnvloeden.
Tabel 1: Macro-economische veronderstellingen voor 2018
2018 (mutaties per jaar in %)

Volume bbp en bestedingen
Bruto binnenlands product
Particuliere consumptie
Investeringen (incl. voorraden)
Uitvoer
Invoer
Inflatie (hicp)
Lange rente Nederland (niveau in %)
Relevante wereldhandelsvolume
Werkloze beroepsbevolking (niveau in % beroepsbevolking)
Werkzame beroepsbevolking
Contractloon marktsector

Regeerakkoord

Voorjaarsnota
2018

3,1
2,6
6,0
4,5
5,2
1,6
0,8
4,0
3,9
2,1
2,5

3,2
2,1
6,0
4,9
5,1
1,6
0,7
4,4
3,9
2,0
2,2

Bron: Centraal Planbureau, Actualisatie MLT (verwerking Regeerakkoord) en CEP 2018

3. Uitgaven
In het Regeerakkoord is het uitgavenplafond – bestaande uit drie
deelplafonds rijksoverheid, Sociale Zekerheid en Zorg – vastgesteld voor
de gehele kabinetsperiode. Deze paragraaf toetst de uitgaven aan het
totaalplafond en de verschillende deelplafonds, volgens de in het
Regeerakkoord vastgelegde plafondsystematiek (zie box 1).
Dit voorjaar zijn er extra middelen vrijgemaakt voor onder andere het
gasbesluit, de inrichting van LNV en de Brexit-voorbereiding. Hiervoor is
dekking gevonden in de structurele onderuitputting op de verschillende
departementale begrotingen, met name bij VWS en SZW.
Tabel 2 laat zien dat het totale uitgavenplafond sluit in 2018, waarbij
compensatie over de deelkaders plaatsvindt. De overschrijding van het
deelplafond Rijksbegroting wordt gecompenseerd door onderschrijdingen
bij de deelplafonds Sociale Zekerheid en Zorg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

2

De mutaties per deelplafond worden in deze paragraaf verder toegelicht.
In bijlage 2 en in de suppletoire begrotingen worden de mutaties ten
opzichte van Startnota in meer detail toegelicht.
Tabel 2: Plafondtoets Voorjaarsnota 2018
(in miljarden euro; – is onderschrijding)

2018

Totaal uitgavenplafond
Uitgavenplafond (in lopende prijzen)
Uitgavenniveau
Over-/onderschrijding

278,1
278,1
0

Rijksbegroting
Uitgavenplafond (in lopende prijzen)
Uitgavenniveau
Over-/onderschrijding

126,5
127,1
0,6

Sociale zekerheid
Uitgavenplafond (in lopende prijzen)
Uitgavenniveau
Over-/onderschrijding

79
78,9
– 0,1

Zorg
Uitgavenplafond (in lopende prijzen)
Uitgavenniveau
Over-/onderschrijding

72,6
72,1
– 0,5

Box 1: Plafondsystematiek onder Kabinet Rutte III
Het Kabinet Rutte III heeft de ruilvoetsystematiek
afgeschaft. In de afgelopen kabinetsperiode werd het uitgavenkader geïndexeerd met de prijs Nationale Bestedingen (pNB), terwijl
de uitgaven van de ministeries werden geïndexeerd met de door het
CPB geraamde loon- en prijsontwikkeling (LPO). Dit leidde tot
zogenoemde ruilvoet mee- en tegenvallers die ontstonden wanneer
de LPO respectievelijk lager, dan wel hoger was dan de ontwikkeling
van de pNB. Door zowel het uitgavenplafond als de departementale
uitgaven te indexeren met de LPO is de ruilvoet afgeschaft. ’
Het afschaffen van de ruilvoetsystematiek draagt bij aan
meer bestuurlijke rust in het begrotingsproces. Hoewel de
kans op ruilvoetmee- en tegenvallers in beginsel even groot is,
kunnen de uitslagen van de ruilvoet groot en onvoorspelbaar zijn. Er
kunnen daarnaast tegenvallers ontstaan die los staan van de
betrachte begrotingsdiscipline. Dit maakt bezuinigingen als gevolg
van de ruilvoet politiek lastig uitlegbaar. Tegelijkertijd zorgen
bestaande instrumenten (de zogeheten referentie- en prijsbijstellingssystematiek) voor voldoende beheersing van lonen en prijzen
bij de overheid.
De anticyclische werking van het uitgavenplafond is verder
versterkt. Door het deelplafond Sociale Zekerheid aan te passen
voor mutaties in de WW- en bijstandsuitgaven die niet het gevolg
zijn van beleidsmatige keuzes leiden lagere uitgaven aan WW en
bijstand in tijden van hoogconjunctuur niet tot extra ruimte onder
het uitgavenplafond. Omgekeerd leiden hogere WW- en bijstandsuitgaven in tijden van laagconjunctuur niet automatisch tot de
noodzaak tot ombuigingen.
De beheersbaarheid van de overheidsuitgaven is verder
versterkt. Door de rentelasten en de budgettaire gevolgen van
volumebeslissingen over gas onder het uitgavenplafond te plaatsen
kunnen beide niet meer tot een verslechtering van het saldo leiden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

3

Deelplafond Rijksbegroting
Tabel 3 geeft een overzicht van de ontwikkeling van de uitgaven onder het
deelplafond Rijksbegroting ten opzichte van de Startnota 2018. De
overschrijding van het deelplafond Rijksbegroting komt uit op 585 miljoen
euro. De aanpassing van het deelplafond en de uitgavenmutaties worden
hieronder verder toegelicht.
Tabel 3: Plafondtoets Rijksbegroting
(in miljoenen euro; – is onderschrijding)

2018

1
2
3
4
5

Uitgavenplafond bij Startnota
Aanpassing uitgavenplafond a.g.v. inflatie-ontwikkeling
Overboekingen met Sociale Zekerheid en Zorg
Plafondcorrectie gasbesluit
Uitgavenplafond bij Voorjaarsnota 2018 (=1 t/m 4)

126.574
– 43
124
– 150
126.505

6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21

Uitgaven bij Startnota
Loon- en prijsbijstelling
Gemeentefonds, Provinciefonds en BTW-compensatiefonds
HGIS
Uitvoeringskosten Brexit bij douane en NVWA
Inrichting LNV
EU-afdrachten
Rente
Dividend staatsdeelnemingen
Kasschuiven
Overboekingen met Sociale Zekerheid en Zorg
Eindejaarsmarge
In=uit-taakstelling
Invulling in=uit-taakstelling
Overige mutaties
Uitgaven bij Voorjaarsnota 2018 (=6 t/m 20)

126.574
– 39
– 36
35
34
50
– 476
– 227
– 233
1.068
124
882
– 989
225
99
127.091

22
23

Over-/onderschrijding uitgavenplafond bij Startnota (=6–1)
Over-/onderschrijding uitgavenplafond bij VJN 2018 (= 21–5)

0
585

Aanpassingen plafond
De loon- en prijsontwikkeling is iets lager dan tijdens de Startnota
geraamd, wat leidt tot een neerwaartse bijstelling van het uitgavenplafond. Conform de begrotingsregels vallen volumebeslissingen over
gas onder het deelplafond rijksoverheid. Voor 2018 leidt dit tot een
neerwaartse bijstelling van het uitgavenplafond met 150 miljoen,
waardoor de budgettaire ruimte onder het plafond daalt. Overboekingen
van de deelplafonds Sociale Zekerheid en Zorg leiden tot een opwaartse
bijstelling. Per saldo resulteren de verschillende plafondaanpassingen in
een neerwaartse bijstelling van het deelplafond rijksoverheid met 69
miljoen euro.
Besluit gaswinning Groningen
Het besluit van het kabinet om de gaswinning uit het Groningenveld op zo
kort mogelijke termijn volledig te beëindigen2, leidt naar de huidige
inzichten tot een verlaging van de gasbatenreeks met 150 miljoen euro in
2018, die oploopt tot 900 miljoen in 2022. Er is daarnaast meerjarig 200
miljoen euro gereserveerd. Deze reservering houdt onder meer verband
met de voortgaande gesprekken met de regio over het toekomstperspectief voor Groningen, de (mogelijke risico’s bij) publiekrechtelijke
afhandeling van schademeldingen en de versterkingsaanpak, de organisatiekosten, als ook met de lopende onderhandelingen met Shell en Exxon
over het gasgebouw. Omdat het hier met name gaat om lopende
2

Kamerstuk 33 529, nr. 457

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

4

gesprekken met externe partijen, kan het gereserveerde bedrag op dit
moment niet nader worden uitgesplitst of toegelicht.
Beide posten zijn, conform de begrotingsregels, onder het uitgavenplafond ingepast. Tabel 4 geeft inzicht in de meerjarige budgettaire
doorwerking. De budgettaire opgave die hierdoor ontstaat wordt in 2018
gedekt uit meevallers en onderuitputting op de verschillende departementale begrotingen. Zoals gebruikelijk bevat de Miljoenennota 2019 de
besluitvorming voor 2019 en verder, zo ook een gedetailleerde en
meerjarige invulling van de dekking van het gasbesluit.
Naast de uitgaven die onder het uitgavenplafond worden ingepast, leidt
o.a. de schade- en versterkingsopgave tot meerkosten die door NAM
worden betaald maar die via lagere afdrachten door de NAM zorgen voor
lagere gasbaten. In navolging van de begrotingsregels hoeven deze
kosten niet onder het uitgavenplafond te worden ingepast. Zij leiden wel
tot een verslechtering van het overheidssaldo en de overheidsschuld.
Tabel 4: Budgettaire consequenties gasbesluit op uitgaven Rijksbegroting
Bedragen in mln («+» is saldoverslechterend)

2018

2019

2020

2021

2022

Budgettaire consequenties gasbesluit
w.v. volumebesluit gas
w.v. reservering Groningen

350
150
200

400
200
200

500
300
200

550
350
200

1.100
900
200

Bijstelling uitgaven
De indexering van de algemene uitkering van het Gemeentefonds, het
Provinciefonds en het BTW-compensatiefonds (BCF) vindt plaats via de
normeringssystematiek (trap-op-trap-af). De indexering volgt uit de
ontwikkeling van het bestuurlijk afgesproken mandje van rijksuitgaven
genaamd Accresrelevante (ARU) uitgaven. De besluitvorming zorgt voor
lagere ARU-relevante uitgaven, dus ook een lager accres voor het
Gemeentefonds, Provinciefonds en het BTW-compensatiefonds.
Naar aanleiding van de CEP/MLT-raming van het Centraal Planbureau is
het budget van de HGIS opwaarts bijgesteld. Daarnaast zijn er overboekingen tussen de HGIS en niet-HGIS begrotingen. De belangrijkste
overboeking betreft de doorwerking van lagere asielinstroom in 2017 en
2018. De middelen die hiermee zijn gemoeid zijn weer overgeboekt van de
begroting van JenV naar de begroting van BHOS, waardoor de HGIS
uitgaven toenemen.
De Brexit zorgt voor extra douaneformaliteiten waarvan de NVWA en
andere landbouwgerelateerde keuringsdiensten een deel moeten
uitvoeren. Voor deze extra inzet van de douane en keuringsdiensten moet
op korte termijn extra personeel worden geworven en opgeleid. Voor deze
urgente uitgaven wordt in 2018 15 miljoen toegevoegd aan de begroting
van LNV en 19 miljoen aan de begroting van Financiën. Daarnaast zijn op
begrotingen JenV en VWS kosten ingepast naar aanleiding van de Brexit.
Voor de inrichting van het nieuwe Ministerie van LNV en herinrichting van
het Ministerie van EZK (beide voormalig EZ) wordt in 2018 een generale
bijdrage gedaan van 50 miljoen euro, die bestaat uit een structureel
bedrag van 10 miljoen voor extra personeel en materiële kosten en 5
miljoen structureel voor uitvoeringskosten van EU-wetgeving. Daarnaast
wordt in dat jaar 35 miljoen incidenteel besteed, hoofdzakelijk aan ICT
voor de herinrichting van het departement en andere ICT-problematiek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

5

Het verwerken van de effecten van de zesde aanvullende begroting 2017
(Draft Amending Budget DAB) van de EU leidt tot een per saldo meevaller
in 2018. Dit wordt veroorzaakt door o.a. vertraging in de uitvoering van
cohesiebeleid, hogere boeteontvangsten van de EU, de nacalculatie 2017
en de effecten van de spring forecast 2017. De vertraging in de uitgaven
aan cohesiebeleid verlaagt de afdrachten in 2018 maar wordt naar
verwachting in 2019–2020 ingehaald en leidt in die jaren tot een tegenvaller.
De raming van de rentelasten wijzigt als gevolg van geactualiseerde
rentestanden in de CEP-raming van het CPB en doordat de verwachte
financieringsbehoefte is geactualiseerd.
De nieuwste winstramingen van de staatsdeelnemingen leiden tot
aanpassingen in de dividendraming. De toename bij DNB is voornamelijk
het gevolg van een stijging van de (geraamde) inkomsten op de bij DNB
aangehouden deposito’s van centrale banken van buiten het Eurosysteem.
De omvang van deze balanspost is sinds eind 2016 fors gestegen.
Overige mutaties
De post kasschuiven bevat zowel middelen die doorgeschoven zijn vanuit
2017 naar 2018 bij de Najaarsnota en FJR als middelen die zijn doorgeschoven van 2018 naar 2019 bij Voorjaarsnota. Per saldo leiden de diverse
kasschuiven tot extra uitgaven in 2018 van 1068 miljoen euro. De grootste
doorgeschoven posten vanuit 2017 zijn de middelen voor de wederopbouw, liquiditeitssteun en noodhulp aan Sint Maarten, Saba en Sint
Eustatius, de investeringsagenda belastingdienst en het toekomstfonds.
De grootste kasschuif vanuit 2018 naar latere jaren vindt plaats bij de
belastingdienst op de begroting van Financiën.
Departementen kunnen een deel van de in 2017 niet bestede middelen via
de eindejaarsmarge doorschuiven naar 2018. Als tegenhanger van de
eindejaarsmarge wordt ook een in=uittaakstelling geboekt op de
aanvullende post. De gedachte hierachter is dat er aan het einde van dit
jaar weer in dezelfde mate als in 2017 sprake zal zijn van onderbesteding
op de begrotingen. Door hiervoor alvast een taakstelling in te boeken
zorgt het uitkeren van de eindejaarsmarge 2017 niet voor een belasting
van het uitgavenkader. Dit voorjaar is er in=uittaakstelling van 989 miljoen
ingeboekt die voor 225 miljoen is ingevuld.
De post overig bevat het saldo van de, veelal kleinere, resterende
uitgavenmutaties op de departementale begrotingen. Zo worden er
incidenteel extra generieke middelen (63 miljoen) voor OCW beschikbaar
gesteld om de tegenvaller op de leerlingen- en studentenaantallen en de
raming van de studiefinanciering gedeeltelijk te dekken.
Deelplafond Sociale Zekerheid
Tabel 5: Plafondtoets Sociale Zekerheid
(in miljoenen euro; – is onderschrijding)

2018

1
2
3
4
5
6

Uitgavenplafond bij Startnota
Aanpassing uitgavenplafond a.g.v. inflatie-ontwikkeling
Statistische correctie
Overboekingen met Rijksbegroting
Aanpassing niet-beleidsmatige mutaties effect WW en bijstand
Uitgavenplafond bij Voorjaarsnota 2018 (=1 t/m 5)

78.937
– 76
– 11
15
171
79.037

7
8

Uitgaven bij Startnota
Participatiewet (waaronder bijstand)

78.937
290

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

6

(in miljoenen euro; – is onderschrijding)

2018

9
10
11
12
13
14
15
16

AOW
Kinderopvangtoeslag
Kindgebonden budget
Wajong
WGA
In=uit taakstelling
Overige mutaties
Uitgaven bij Voorjaarsnota 2018 (=7 t/m 15)

– 95
80
– 62
– 49
– 80
– 84
– 33
78.904

17
18

Over/onderschrijding uitgavenplafond bij Startnota (=7–1)
Over/onderschrijding bij uitgavenplafond VJN 2018 (=16–6)

0
– 132

Bij Voorjaarsnota 2018 is er een onderschrijding van het uitgavenplafond
Sociale Zekerheid van 132 miljoen euro. Dit komt doordat ten opzichte van
de Startnota de overheid 33 miljoen minder uitgeeft aan sociale zekerheid
dan verwacht en het uitgavenplafond met 99 miljoen wordt aangepast.
Aanpassingen plafond
De loon- en prijsontwikkeling bij Voorjaarsnota is lager dan geraamd bij
de CPB-raming bij Startnota, dit resulteert in een neerwaartse aanpassing
van het deelplafond Sociale Zekerheid. Een statistische correctie leidt
eveneens tot een neerwaartse plafondcorrectie. De statistische correctie is
het gevolg van een technische verwerking van eigenrisicodragers in de
ziektewet (ZW) en van bruteringseffecten. Overboekingen met plafond
Rijksbegroting leiden daarentegen tot een opwaartse bijstelling.
Daarnaast wordt het deelplafond Sociale Zekerheid aangepast voor de
niet-beleidsmatige mutaties in de WW- en bijstandsuitgaven, zoals
vastgelegd in de begrotingsregels (zie box 1). Bij Voorjaarsnota leidt dit
tot een opwaartse bijstelling van 171 miljoen. De lager dan verwachte
WW-uitgaven als gevolg van de gunstige conjunctuur worden meer dan
gecompenseerd door hogere bijstandsuitgaven. Deze hogere bijstandsuitgaven bij Voorjaarsnota zijn het gevolg van tegenvallende realisatiecijfers
over 2017, die worden verklaard door zowel een hoger gerealiseerde prijs
als een hoger volume. Per saldo leiden de verschillende plafondaanpassingen tot een opwaartse aanpassing van het deelplafond Sociale
Zekerheid met 99 miljoen in 2018.
Bijstelling uitgaven
Er treedt een tegenvaller op bij de uitgaven op de participatiewet. Dit is
onder andere het gevolg van de doorwerking van de realisatiecijfers 2017.
Tevens is het macrobudget aangepast voor de verwerking van statushouders in de bijstandsraming zodat de verhoogde instroom van
statushouders al in het uitvoeringsjaar in het macrobudget wordt
verwerkt.
Ten opzichte van de Startnota is er een meevaller van 95 miljoen op de
AOW. Dit komt doordat de verwachting van het aantal AOW-gerechtigden,
de uitgaven aan AOW-partnertoeslag, de gemiddelde AOW-opbouw en
het aandeel alleenstaanden (die recht hebben op een hogere
AOW-uitkering) naar beneden zijn bijgesteld.
De kinderopvangtoeslagraming is opwaarts bijgesteld. Het gebruik van de
kinderopvangtoeslag in 2017 is sterker gestegen dan eerder verwacht; dit
werkt structureel door. Daarnaast stijgt het gebruik van kinderopvangtoeslag in 2018 sterker dan eerder geraamd. Dit komt door gunstigere
verwachtingen ten aanzien van de conjuncturele ontwikkeling; meer
mensen vinden werk en hebben hierdoor behoefte aan kinderopvang.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

7

Bij het kindgebonden budget (WKB) treedt een meevaller op. De
gunstigere economische ontwikkeling leidt tot hogere inkomens en
daarmee lagere uitgaven aan het kindgebonden budget.
De uitkeringslasten Wajong zijn neerwaarts bijgesteld. Op basis van
realisatiegegevens is de omvang van het Wajong-bestand licht naar
beneden bijgesteld. Daarnaast is de gemiddelde uitkering van werkende
Wajongers licht gedaald na het verwerken van nieuwe loonaanvullingsgegevens van werkende Wajongers.
De uitgaven aan de Werkhervatting Gedeeltelijk Arbeidsgeschikten (WGA)
vallen lager uit dan bij Startnota verwacht. Dit komt voornamelijk door
een lage aantal uitkeringen dan verwacht.
Overige mutaties
Er is 84 miljoen aan eindejaarsmarge uitgekeerd. Door eenzelfde bedrag
in te boeken als in=uit taakstelling zorgt het uitkeren van de eindejaarsmarge 2017 niet voor een belasting van het uitgavenplafond. De post
«Overig» bevat diverse bijstellingen op basis van uitvoeringsinformatie en
uitvoeringstoetsen van UWV, SVB, Belastingdienst en gemeenten. Er zijn
onder andere meevallers op de Kinderbijslag (AKW), Inkomensvoorziening Oudere Werklozen (IOW) en Wet Arbeid en Zorg (WAZO). Tevens
zijn er tegenvallers op onder andere de Aanvullende Inkomensvoorziening
Ouderen (AIO) en de Inkomensvoorziening Volledig Arbeidsongeschikten
(IVA). Daarnaast drukt enerzijds het dalend aantal uitkeringsgerechtigden
de uitvoeringskosten bij uitvoeringsorganisaties terwijl anderzijds er
sprake is van meerkosten door verschillende ICT-dossiers bij de uitvoeringsorganisaties.
Deelplafond Zorg
Tabel 6: Plafondtoets Zorg
(in miljoenen euro; – is onderschrijding)

2018

1
2
3
4

Uitgavenplafond bij Startnota
Aanpassing uitgavenplafond a.g.v. inflatie-ontwikkeling
Overboekingen met Rijksbegroting
Uitgavenplafond bij Voorjaarsnota 2018 (1 t/m 3)

72.762
– 45
– 139
72.578

5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15

Uitgaven bij Startnota
Loon- en prijsontwikkeling
Overboekingen met Zorg en Rijksbegroting
Actualisering uitgaven genees- en hulpmiddelen
Actualisering overige Zvw-uitgaven
Ramingsbijstelling geneesmiddelen
Actualisering Wlz-uitgaven
Verlaging veronderstelde onderuitputting Zorg in natura (Wlz)
Middelen interbestuurlijk programma (IBP)
Overige mutaties
Uitgaven bij Voorjaarsnota 2018 (=5 t/m 14)

72.762
– 45
– 139
– 352
– 82
– 100
– 100
54
100
21
72.119

16
17

Over/onderschrijding uitgavenplafond bij Startnota (=5–1)
Over/onderschrijding uitgavenplafond bij VJN 2018 (=15–4)

0
– 460

Bij Voorjaarsnota 2018 is er een onderschrijding van het uitgavenplafond
Zorg van 460 miljoen euro. Dit is het gevolg van een neerwaartse
bijstelling van het uitgavenplafond (– 184 miljoen) en een neerwaartse
bijstelling van de uitgaven (– 643 miljoen).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

8

Aanpassing plafond
Ten opzichte van de CPB-raming bij Startnota is de raming van loon- en
prijsontwikkeling in de zorg, en dus het deelplafond Zorg, op basis van het
CEP 2018 naar beneden bijgesteld. Het deelplafond Zorg wordt verder
verlaagd als gevolg van overboekingen naar het deelplafond Rijksbegroting. Het gaat onder andere om middelen in het kader van het
interbestuurlijk programma (– 100 miljoen) en middelen voor onafhankelijke cliëntondersteuning (– 15 miljoen). Per saldo wordt het deelplafond
Zorg verlaagd met 184 miljoen euro.
Bijstelling uitgaven
De uitgaven aan genees- en hulpmiddelen zijn in 2017 circa 350 miljoen
lager uitgevallen dan geraamd. Deze lagere uitgaven worden onder
andere verklaard door de lagere koers van het Britse pond (via de Wet
geneesmiddelenprijzen), de scherpe inkoop door verzekeraars en de
effecten van (prijs)onderhandelingen met de farmaceutische industrie
(zogenoemde financiële arrangementen). De structurele doorwerking van
de lagere uitgaven wordt verwerkt in de begroting, wat resulteert in een
verlaging van de uitgavenraming in 2018 met 352 miljoen.
De uitgaven in verschillende Zorgverzekeringswet(Zvw)-sectoren zijn in
2017 lager uitgevallen dan geraamd. De structurele doorwerking van deze
lagere uitgaven wordt verwerkt in de begroting. Hieronder vallen onder
meer overige eerstelijnszorg (– 34 miljoen), overige curatieve zorg (– 21
miljoen) en geriatrische revalidatiezorg (– 19 miljoen).
De uitgaven aan geneesmiddelen zijn in 2018 naar verwachting lager dan
eerder geraamd. Dit is onder andere het gevolg van prijsdruk op geneesmiddelen. Dit leidt tot een neerwaartse bijstelling van de uitgavenraming.
Uit uitvoeringsgegevens over 2017 blijkt dat er ruimte is tussen het
beschikbare Wlz-kader voor zorg in natura en persoonsgebonden
budgetten en de raming in de begroting. Dit wordt structureel verwerkt in
de begroting en betekent een verlaging van de uitgavenraming in 2018
met 100 miljoen.
Op basis van actualisatiecijfers wordt de in de VWS-begroting veronderstelde onderuitputting van de Wlz-leveringsvorm zorg in natura vanaf
2018 verlaagd van 0,6% naar 0,3%. De in de begroting geraamde uitgaven
vallen hierdoor 54 miljoen hoger uit. Het budget dat beschikbaar is voor
inkoop van zorg in natura verandert niet.
Het Rijk en de VNG hebben in het Interbestuurlijk programma (IBP)
afspraken gemaakt over de financiële consequenties van het Regeerakkoord. In het kader van het IBP heeft VWS 100 miljoen incidenteel in 2018
beschikbaar gesteld voor gemeentes.
Overige mutaties
De Post overige mutaties betreft het saldo van diverse kleinere mutaties
waaronder middelen voor vermindering van overgangsproblematiek van
Wmo/Zvw naar Wlz («zorgval»), lagere opbrengst van de eigen bijdrage
Wlz en een bijstelling van het indexeringspercentage voor de kapitaallasten (normatieve huisvestingscomponent) van zorgaanbieders in het
Wlz-tarief.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

9

4. Inkomsten
De raming van de belasting- en premieontvangsten 2018 is ten opzichte
van de stand Startnota 2018 met 0,5 miljard euro neerwaarts bijgesteld.
Ten opzichte van de raming in de Miljoenennota 2018 (Kamerstukken
34 475, nrs. 1 en 2) komt de raming 2,2 miljard euro hoger uit. Voor de
belasting- en premieontvangsten wordt naast de aansluiting naar de
Startnotaraming ook de aansluiting naar de raming in de Miljoenennota
2018 gemaakt. Daar is voor gekozen omdat in de Startnota alleen de totale
inkomstenraming is vermeld. Tevens is vanaf deze Voorjaarsnota in
bijlage 3 een uitsplitsing van de raming naar belastingsoort opgenomen,
op zowel EMU- als kasbasis.
Tabel 7: Belasting- en premieontvangsten 2018 op EMU-basis
(in miljarden euro’s)

Belastingen en premies
volksverzekeringen
waarvan belastingen
waarvan premies
volksverzekeringen
Premies werknemersverzekeringen
Totaal

Stand MN
2018

Stand
Startnota

Stand VJN
2018

Mutatie VJN
2018 –
Startnota

217,4

219,7

220,7

1,0

170,3

172,4

176,1

3,7

47,1

47,3

44,6

– 2,7

65,1
282,5

65,5
285,3

64,0
284,8

– 1,5
– 0,5

Tabel 8 geeft een uitsplitsing van de oorsprong van de bijgestelde raming
voor 2018 ten opzichte van de stand bij de Miljoenennota 2018 en de
Startnota. In de begroting verwerkte beleidsmaatregelen zorgen voor
hogere of lagere ontvangsten. Andere ramingsbijstellingen volgen uit de
endogene ontwikkeling, dat is de ontwikkeling van de belasting- en
premie-inkomsten die onder andere volgt uit de economische ontwikkeling.
Mutatie Miljoenennota 2018 – Startnota
Het nieuwe regeerakkoord bevatte fiscale beleidsmaatregelen voor 2018.
Dat veroorzaakte een verschil tussen de Miljoenennota 2018 en Startnota
van ongeveer 0,3 miljard euro. Het ging onder andere om de verhoging
van de tabaksaccijnzen en de verhoging van het effectieve tarief in de
Innovatiebox. De endogene mutatie tussen Miljoenennota en Startnota
bedroeg 2,4 miljard euro en volgde uit het meer positieve macroeconomische beeld na doorrekening van het Regeerakkoord door het CPB.
Mutatie Startnota – Voorjaarsnota 2018
Voorts veroorzaakt beleid 1,2 miljard lagere inkomsten tussen Startnota
en deze Voorjaarsnota. Dat volgt uit een tot 0,4 miljard euro oplopende
incidentele derving door de uitspraak van het Hof van Justitie van de
Europese Unie inzake de fiscale eenheid. Daarnaast hebben zorgverzekeraars de nominale zorgpremie voor 2018 uiteindelijk lager vastgesteld dan
eerder geraamd, met 0,8 miljard lagere zorgpremies als gevolg.
De endogene bijstelling van 0,6 miljard euro tussen Startnota en de
Voorjaarsnota hangt samen met het economisch beeld op basis van het
CEP 2018, de doorwerking van de in 2017 gerealiseerde kasontvangsten
en de gerealiseerde kasontvangsten tot en met de maand april.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

10

Tabel 8: Overzicht mutaties van de inkomsten sinds MN2018
(in miljarden euro’s)
Stand Miljoenennota 2018
Mutatie
waarvan endogene ontwikkeling
waarvan beleid
Stand Startnota
Mutatie
waarvan endogene ontwikkeling
waarvan beleid
Stand Voorjaarsnota 2018

Ontvangsten
282,5
2,8
2,4
0,3
285,3
– 0,5
0,6
– 1,2
284,8

De ontvangsten uit de loon- en inkomensheffing kwamen in de Startnotaraming hoger uit als gevolg van een sterkere ontwikkeling van zowel de
lonen als de werkgelegenheid. Ten opzichte van de Startnota is de
Voorjaarsnotaraming voor de loon- en inkomensheffing nagenoeg
ongewijzigd.
De vpb-ontvangsten komen naar verwachting 1,2 miljard euro hoger uit in
2018. Deze bijstelling van de raming wordt veroorzaakt door hogere
winsten van bedrijven. Dat heeft eind 2017 tot hogere kasontvangsten
geleid, wat doorwerkt naar 2018. Voor 2018 ligt het bedrag aan opgelegde
aanslagen fors hoger, wat zich in de maanden tot april ook al heeft
vertaald in hogere kasontvangsten.
De btw-ontvangsten zijn in de Startnotaraming opwaarts bijgesteld als
gevolg van het Regeerakkoord. Overheidsinvesteringen en het prijspeil
kwamen hoger uit. Het economische beeld van het CEP2018 en de
gerealiseerde kasontvangsten in 2018 leiden tot een neerwaartse mutatie
in de Voorjaarsnota ten opzichte van de Startnota.
De raming van de bpm komt 0,3 miljard euro hoger uit als gevolg van een
hoger aantal verkochte auto’s in 2018 in combinatie met een hogere
gemiddelde CO2-uitstoot (de grondslag van de bpm) dan eerder vanuit
werd gegaan. De dividendbelasting is met 0,2 miljard euro opwaarts
bijgesteld. Hogere kasontvangsten en het economisch beeld met hogere
bedrijfswinsten en dividenduitkeringen leiden tot een hogere raming voor
de dividendbelasting voor 2018.
De raming voor de erf- en schenkbelasting in 2018 bedraagt 2,3 miljard
euro. Dat is hoger dan de raming voor 2018 in de Miljoenennota 2018 en
de Startnota. De hogere raming voor 2018 hangt samen met de inloop van
de achterstand in opgelegde aanslagen over verkregen nalatenschappen
of schenkingen als gevolg van de vertraagde oplevering van de nieuwe
ICT-systemen voor de erf- en schenkbelasting. Dat zorgt voor een
kasschuif van 2017 naar 2018.
Deze raming is in het bijzonder met onzekerheid omgeven. Deze
onzekerheid vloeit ook voort uit economische factoren. Aan de ene kant
neemt de grondslag van de erf- en schenkbelasting, het vermogen van
huishoudens, toe. Zo vertonen de huizenprijzen sinds 2014 weer een
stijgende trend. Van de andere kant tonen voorlopige cijfers van
opgelegde aanslagen van de erfbelasting een lagere gemiddelde waarde
dan in eerdere jaren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

11

Tabel 9: Belangrijkste mutaties raming belasting en premieontvangsten 2018 ten
opzichte van Miljoenennota 2018 en Startnota op EMU-basis
(in miljoenen euro’s)

Mutatie
MN2018Startnota

Mutatie
Startnota –
VJN2018

Mutatie
MN2018VJN2018

1.197
457
650

– 83
780
– 582

1.114
1.237
67

8
– 109
48

330
302
312

338
192
359

Loon- en inkomensheffing
Vennootschapsbelasting
Omzetbelasting
Belasting op personenauto’s en motorrijwielen
Dividendbelasting
Erf- en schenkbelasting

5. Overheidssaldo en Overheidsschuld
Overheidssaldo
Het overheidssaldo komt dit jaar naar verwachting uit op 0,5 procent bbp
en is hiermee gelijk aan de raming uit de Startnota. Tabel 10 geeft de
ontwikkeling van het overheidssaldo weer ten opzichte van de raming in
de Startnota.
Tabel 10: Ontwikkeling feitelijk overheidssaldo sinds Startnota
(in procenten bbp; + is overschot)

2018

EMU-saldo Startnota
Inkomsten
Uitgaven onder het uitgavenplafond
w.v. Rijksbegroting
w.v. Sociale zekerheid
w.v. Zorg
Overig
EMU-saldo Voorjaarsnota 2018

0,5
– 0,1
0,0
– 0,1
0,0
0,1
0,1
0,5

De iets lagere inkomstenraming ten opzichte van de Startnota werkt
negatief door in het overheidssaldo. Sinds de Startnota 2017 zijn de totale
uitgaven onder het plafond niet gewijzigd, wel is de samenstelling van de
uitgaven onder de deelplafonds veranderd. Extra uitgaven onder het
deelplafond rijksoverheid, mede als gevolg van het gasbesluit, droegen bij
aan een tekort van 0,1 procent bbp. Deze extra uitgaven worden gecompenseerd met lager dan geraamde uitgaven op de deelplafonds Sociale
Zekerheid en Zorg, waaronder minder uitgaven aan medicijnen en AOW.
De post overig bestaat onder meer uit het noemereffect en overige
uitgaven en ontvangsten die niet relevant zijn enig plafond, zoals dividend
financiële instellingen.
Overheidsschuld
De overheidsschuld komt in 2018 naar verwachting uit op 53,3 procent
bbp. Dit is een verbetering van 0,7 procentpunt ten opzicht van de raming
uit de Startnota. Tabel 11 geeft de ontwikkeling van de overheidsschuld
weer ten opzichte van de raming in de Startnota 2017.
Tabel 11: Ontwikkeling overheidsschuld sinds Startnota
(in procenten bbp; + is toename schuld)
EMU-schuld Startnota
Doorwerking schuld 2017
Noemereffect
Mutatie EMU-saldo
Kastransverschillen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

54,0
– 0,3
– 0,1
0,0
– 0,1

12

(in procenten bbp; + is toename schuld)
Overig
EMU-schuld Voorjaarsnota 2018

– 0,1
53,3

De raming van de overheidsschuld voor 2018 is lager dan verwacht bij
Startnota, wat wordt verklaard door meerdere factoren. De belangrijkste
oorzaak is de lagere realisatie van de overheidsschuld in 2017. Deze werkt
door in de raming van de schuld voor 2018. Door een hoger dan verwacht
bbp in 2018 draag ook het noemereffect bij aan een lagere schuld. Verder
wordt de schuldraming gunstig beïnvloed kastransverschillen.
Figuur 1 toont de Nederlandse schuld en het feitelijk overheidssaldo in
vergelijking tot andere landen in de eurozone. Nederland voldoet in 2018
aan alle Europese begrotingsregels.
Figuur 1: Overheidssaldo en -schuld 2018 (eurozone, in % bbp)

Bron: European Economic Forecast – Spring 2018 (Europese Commissie), met uitzondering van
Nederland, waarvoor de ramingen uit de Voorjaarsnota zijn gebruikt.

De Minister van Financiën,
W.B. Hoekstra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

13

BIJLAGE 1

BUDGETTAIRE KERNGEGEVENS
Tabel 1: Budgettaire kerngegevens
(in miljarden euro, tenzij anders aangegeven)

2018

Inkomsten (belastingen en sociale premies)

284,8

Netto-uitgaven onder het uitgavenplafond
Rijksbegroting
Sociale zekerheid
Zorg
Overige netto-uitgaven buiten het uitgavenplafond
Gasbaten
Rentelasten
Zorgtoeslag
Overig
Totale netto-uitgaven

278,1
127,1
78,9
72,1
1,7
– 1,8
0,0
5,0
– 1,5
279,8

EMU-saldo centrale overheid
EMU-saldo decentrale overheden

5,0
– 1,2

Feitelijk EMU-saldo
Feitelijk EMU-saldo (in procenten bbp)

3,8
0,5

Bruto binnenlands product (bbp)

772

Tabel 2: Opbouw EMU-schuld
(in miljarden euro; + is schuldverhogend)

2018

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12

EMU-schuld begin jaar
EMU-saldo centrale overheid
EMU-saldo sociale fondsen
EMU-saldo Rijk (2–3)
Kas-transverschillen en financiële transacties
Mutatie begrotingsreserves
Mutatie derdenrekeningen
Financieringstekort Rijk (4 t/m 7)
Overige exogene mutaties schuld
EMU-saldo decentrale overheden
EMU-schuld einde jaar (1+8+9+10)
EMU-schuldquote (in procenten bbp)

416,1
–5
– 7,9
2,9
– 8,8
0,2
1
– 4,8
– 0,9
1,2
412
53,3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

14

BIJLAGE 2:

VERTICALE TOELICHTING
De verticale toelichting bevat een cijfermatig overzicht voor alle begrotingen van budgettaire veranderingen die zich hebben voorgedaan in de
uitgaven en niet-belastingontvangsten sinds de Ontwerpbegroting 2018.
De tabel op de volgende pagina geeft inzicht in het totaal van mutaties per
begroting. Verder wordt per begroting een cijfermatig overzicht gepresenteerd van de voornaamste mutaties, gevolgd door een toelichting hierop.
Voor een meer gedetailleerde toelichting op de mutaties wordt verwezen
naar de afzonderlijke suppletoire begrotingen.
De verticale toelichting per begrotingshoofdstuk onderscheidt drie
categorieën mutaties:
1.
2.
3.

mee- en tegenvallers;
beleidsmatige mutaties;
technische mutaties.

Alle overboekingen, desalderingen, statistische correcties en mutaties die
niet onder een kader vallen, zijn in de laatste categorie technische
mutaties geclusterd. Ingeval samenhangende mutaties in meerdere
categorieën voorkomen, worden deze eenmaal toegelicht.
De totalen per begroting worden in eerste instantie gepresenteerd
exclusief de bedragen die onder de Homogene Groep Internationale
Samenwerking (HGIS) vallen. Door middel van een aansluitregel wordt
het deel van de begroting dat onder HGIS valt, zichtbaar gemaakt. De
laatste regel geeft per begroting de totaalstand inclusief HGIS aan. De
veranderingen die optreden binnen het HGIS-deel van de begroting
worden gepresenteerd en toegelicht in de verticale toelichting van alle
HGIS-uitgaven.
De ondergrens is afhankelijk van de omvang van de begroting en verschilt
voor de verschillende categorieën mutaties. De post diversen bevat de
mutaties die onder de ondergrens vallen en wordt in principe alleen
toegelicht, indien zich bijzonderheden voordoen.
Samenvattend overzicht mutaties voor 2018 bij Voorjaarsnota
Bedragen in miljoenen euro’s

Departementale begrotingen
I
De Koning
IIA
Staten Generaal
IIB
Hoge Colleges van Staat
III
Algemene Zaken
IV
Koninkrijksrelaties
V
Buitenlandse Zaken
VI
Justitie en Veiligheid
VII
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
VIII
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
IXA
Nationale Schuld
IXB
Financiën
X
Defensie
XII
Infrastructuur en Waterstaat
XIII
Economische Zaken en Klimaat
XV
Sociale Zaken en Werkgelegenheid
XVI
Volksgezondheid, Welzijn en Sport
XVII
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

Mutaties
uitgaven

Mutaties
ontvangsten

0,8
4,8
17,4
5,0
175,2
– 12,0
440,8
5.016,5
2.874,8
– 75,9
113,3
1.558,8
600,2
– 279,8
2.480,3
5,5

0,0
0,0
0,0
0,1
– 2,2
463,8
– 104,8
758,8
– 63,9
452,6
615,5
106,7
– 214,4
101,5
– 70,6
16,5

0,0

0,0

15

Bedragen in miljoenen euro’s

Mutaties
uitgaven

Mutaties
ontvangsten

Plafond Sociale Zekerheid
Plafond Zorg
Gemeentefonds
Provinciefonds
Infrastructuurfonds
Diergezondheidsfonds
Accres Gemeentefonds
Accres Provinciefonds
BES-fonds
Deltafonds
Prijsbijstelling
Arbeidsvoorwaarden
Koppeling Uitkeringen
Aanvullende Post Algemeen
Homogene Groep Internationale Samenwerking

336,8
– 579,5
878,1
124,8
594,5
19,4
43,1
6,4
0,0
– 4,3
– 580,7
– 1.275,4
6,1
404,3
638,1

– 103,6
– 141,7
0,0
0,0
594,5
19,4
0,0
0,0
0,0
– 4,3
0,0
0,0
– 0,1
0,0
40,0

De Koning
I DE KONING: UITGAVEN
2018

2019

2020

2021

2022

42,3

42,3

42,3

42,4

43,8

0,2

0,1

0,1

0,1

0,1

0,2

0,1

0,1

0,1

0,1

0,6

0,6

0,6

0,6

0,6

0,6

0,6

0,6

0,6

0,6

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

0,8

0,8

0,8

0,8

0,8

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

43,1
0,0

43,1
0,0

43,1
0,0

43,2
0,0

44,6
0,0

Stand Voorjaarsnota 2018

43,1

43,1

43,1

43,2

44,6

2018

2019

2020

2021

2022

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

Stand Voorjaarsnota 2018

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

I DE KONING: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Diversen (uitgaven en ontvangsten, rijksbegroting in enge zin)
Dit betreft een som van mutaties van de uitgekeerde eindejaarsmarge en
loon- en prijsbijstelling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

16

Staten-Generaal
IIA STATEN-GENERAAL: UITGAVEN
2018

2019

2020

2021

2022

143,9

142,3

142,4

147,1

144,1

1,5

0,0

0,0

0,0

0,0

1,5

0,0

0,0

0,0

0,0

3,3

3,2

3,2

3,3

3,3

3,3

3,2

3,2

3,3

3,3

4,8

3,2

3,2

3,3

3,3

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

148,7
0,0

145,6
0,0

145,6
0,0

150,4
0,0

147,4
0,0

Stand Voorjaarsnota 2018

148,7

145,6

145,6

150,4

147,4

2018

2019

2020

2021

2022

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)

4,2

4,2

4,2

4,2

4,2

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Stand Voorjaarsnota 2018

4,2
0,0
4,2

4,2
0,0
4,2

4,2
0,0
4,2

4,2
0,0
4,2

4,2
0,0
4,2

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

IIA STATEN-GENERAAL: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

Diversen (beleidsmatige mutaties – uitgaven)
Met een kasschuif worden de budgetten van een ICT-project dat
vertraging heeft opgelopen weer in het goede ritme gezet.
Diversen (technische mutaties – uitgaven)
De loon- en prijsbijstelling is toegevoegd aan de begroting.
Overige Hoge Colleges van Staat, Kabinetten en de Kiesraad
IIB OVERIGE HOGE COLLEGES VAN STAAT, KABINETTEN EN DE KIESRAAD: UITGAVEN

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

2018

2019

2020

2021

2022

113,4

111,7

111,9

112,0

112,0

14,3

4,9

4,1

4,1

4,1

14,3

4,9

4,1

4,1

4,1

3,1

3,0

3,0

3,0

3,0

3,1

3,0

3,0

3,0

3,0

17,4

8,0

7,1

7,1

7,1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

17

IIB OVERIGE HOGE COLLEGES VAN STAAT, KABINETTEN EN DE KIESRAAD: UITGAVEN
2018

2019

2020

2021

2022

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

130,8
0,0

119,7
0,0

119,0
0,0

119,1
0,0

119,1
0,0

Stand Voorjaarsnota 2018

130,8

119,7

119,0

119,1

119,1

IIB OVERIGE HOGE COLLEGES VAN STAAT, KABINETTEN EN DE KIESRAAD: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2018

2019

2020

2021

2022

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)

5,7

5,7

5,7

5,7

5,7

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

5,7
0,0

5,7
0,0

5,7
0,0

5,7
0,0

5,7
0,0

Stand Voorjaarsnota 2018

5,7

5,7

5,7

5,7

5,7

Diversen (beleidsmatige mutaties – uitgaven)
Aan de begroting van de Hoge Colleges zijn middelen toegevoegd om de
uitvoering van wettelijke taken en de handhaving van hun onafhankelijke
positie de komende jaren te borgen. Daarnaast wordt een grotere
instroom in het Hoger Beroep Vreemdelingen verwacht. Dit leidt tot
hogere kosten voor de Raad van State. Ook zijn met een kasschuif uit 2017
middelen toegevoegd voor de beheerkosten van het digitaal procederen
en digitale dossier van de bestuursrechtspraak bij de Raad van State. Tot
slot is de eindejaarsmarge aan de begroting toegevoegd.
Diversen (technische mutaties – uitgaven)
De loon- en prijsbijstelling is toegevoegd aan de begroting.
Algemene Zaken
III ALGEMENE ZAKEN: UITGAVEN
2018

2019

2020

2021

2022

63,2

63,3

63,3

65,0

67,1

0,6

0,0

0,0

0,0

0,0

0,6

0,0

0,0

0,0

0,0

4,3

4,4

4,4

4,4

4,4

4,3

4,4

4,4

4,4

4,4

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

5,0

4,4

4,4

4,4

4,4

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

68,2
0,0

67,6
0,0

67,6
0,0

69,4
0,0

71,5
0,0

Stand Voorjaarsnota 2018

68,2

67,6

67,6

69,4

71,5

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

18

III ALGEMENE ZAKEN: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2018

2019

2020

2021

2022

6,8

6,8

6,8

6,8

6,8

0,1

0,1

0,1

0,1

0,1

0,1

0,1

0,1

0,1

0,1

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

0,1

0,1

0,1

0,1

0,1

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

7,0
0,0

6,9
0,0

6,9
0,0

6,9
0,0

6,9
0,0

Stand Voorjaarsnota 2018

7,0

6,9

6,9

6,9

6,9

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Diversen (uitgaven en ontvangsten, rijksbegroting in enge zin)
Dit betreft een som van mutaties van de uitgekeerde eindejaarsmarge,
loon- en prijsbijstelling en diverse overboekingen van en naar de
begroting van AZ.
Koninkrijksrelaties
IV KONINKRIJKSRELATIES: UITGAVEN
2018

2019

2020

2021

2022

293,8

138,7

137,8

137,5

125,4

41,0
19,2
6,4
– 16,4
9,5
16,4
3,0

0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
– 1,8

0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0

0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0

0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0

79,1

– 1,8

0,0

0,0

0,0

112,0
11,5
– 47,7
20,3

0,0
0,0
– 36,5
8,4

0,0
0,0
– 35,8
2,3

0,0
0,0
– 35,7
1,9

0,0
0,0
– 35,7
1,7

96,1

– 28,1

– 33,5

– 33,8

– 34,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

175,2

– 29,9

– 33,4

– 33,8

– 34,0

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

469,0
0,0

108,8
0,0

104,4
0,0

103,7
0,0

91,4
0,0

Stand Voorjaarsnota 2018

469,0

108,8

104,4

103,7

91,4

2018

2019

2020

2021

2022

47,8

38,7

36,8

35,3

35,3

4,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Kasschuif liquiditeitssteun sxm 2017
Kasschuif restant noodhulp
Kasschuif wisselreserve
Liquiditeitssteun sint maarten
Overlopende facturen
Wederopbouw sint maarten
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Eerste tranche fonds wereldbank
Herstel klif sint eustatius
Herverkaveling
Diversen

IV KONINKRIJKSRELATIES: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

19

IV KONINKRIJKSRELATIES: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2018

2019

2020

2021

2022

4,0

0,0

0,0

0,0

0,0

– 6,1

– 4,9

– 4,9

– 4,9

– 4,9

– 6,1

– 4,9

– 4,9

– 4,9

– 4,9

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

– 2,2

– 4,9

– 4,9

– 4,9

– 4,9

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

45,6
0,0

33,8
0,0

31,9
0,0

30,5
0,0

30,4
0,0

Stand Voorjaarsnota 2018

45,6

33,8

31,9

30,5

30,4

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Kasschuif Liquiditeitssteun Sint Maarten, liquiditeitssteun Sint Maarten en
wederopbouw Sint Maarten
In 2017 is 550 mln. vrijgemaakt voor wederopbouw Sint Maarten op de
aanvullende post bij Financiën. Daarvan is 41 mln. in 2017 overgeboekt
aan de begroting van Koninkrijksrelaties voor liquiditeitssteun aan Sint
Maarten. Deze middelen zijn in 2017 niet besteed en zijn buiten de
eindejaarsmarge om aan de KR-begroting van 2018 toegevoegd. De
daadwerkelijke liquiditeitssteun is in 2018 uitgekomen op circa 25 mln. Het
niet bestede deel van de liquiditeitssteun aan Sint Maarten wordt samen
met middelen van de aanvullende post (zie toelichting Diversen) ingezet
voor wederopbouw van Sint Maarten. Een deel van de wederopbouw
verloopt niet via het fonds bij de Wereldbank (zie toelichting Eerste
tranche fonds Wereldbank), maar direct tussen Nederland en Sint
Maarten. Het gaat onder andere om een bijdrage aan Korps Politie Sint
Maarten en de douane om het grenstoezicht te versterken. Versterkt
grenstoezicht is een van de voorwaarden om het fonds bij de Wereldbank
zo snel mogelijk van start te laten gaan.
Kasschuif restant noodhulp
Niet alle middelen die in 2017 zijn vrijgemaakt voor de noodhulp aan Sint
Maarten waren besteed. Deze middelen zijn buiten de eindejaarsmarge
aan de KR-begroting van 2018 toegevoegd.
Kasschuif wisselkoersreserve
Het saldo van de wisselkoersreserve eind 2017 is buiten eindejaarsmarge
om aan de KR-begroting van 2018 toegevoegd.
Overlopende facturen
Een aantal facturen uit 2017 is pas na de financiële jaarafsluiting van 2017
verwerkt en vallen daardoor in boekjaar 2018.
Diversen (beleidsmatige mutaties – uitgaven)
Na de uitspraak van de Commissie van Wijzen is in februari de
eilandsraad van Sint Eustatius ontbonden en is een regeringscommissaris
benoemd. Voor de ondersteuning van deze regeringscommissaris zijn
extra middelen vrijgemaakt binnen de begroting. Ook wordt vanuit de
begroting van Koninkrijksrelaties bijgedragen aan het herstel van een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

20

beschadigde klif op Sint Eustatius. Tot slot is de eindejaarsmarge 2017
toegevoegd.
Eerste tranche fonds Wereldbank
Na de verwoestingen die orkaan Irma heeft veroorzaakt zijn er middelen
vrijgemaakt voor de wederopbouw van Sint Maarten. Het grootste deel
van deze middelen komt in een fonds dat wordt beheerd door de
Wereldbank. Dit betreft de eerste storting in dat fonds.
Herstel klif Sint Eustatius
De orkaan Irma heeft schade veroorzaakt aan een klif op Sint Eustatius.
Vanaf de Aanvullende Post van Financiën zijn vanuit de beschikbare
middelen voor de wederopbouw van Saba en Sint Eustatius middelen
toegevoegd aan de begroting voor het herstel van de klif.
Herverkaveling kustwacht
De budgetverantwoordelijkheid voor de Kustwacht is met ingang van het
kabinet-Rutte III overgegaan naar de Minister van Defensie. De middelen
zijn overgeheveld met een nota van wijziging (Kamerstuk 34 775 IV, nr.
27).
Diversen (technische mutaties – uitgaven)
Vanaf de aanvullende post is 7 mln. beschikbaar gesteld voor Early
Recovery op Sint Maarten. Voor wederopbouw is 9 mln. van de Aanvullende Post toegevoegd aan de begroting voor vergoeding aan het
Ministerie van JenV voor kosten van detentie en bijstand. Ook het
openbaar lichaam Saba ontvangt circa 3,9 mln. voor de wederopbouw na
orkaan Irma. Verder is de inzet van het Team Bestrijding Ondermijning
vorig jaar verlengd met vier jaar (2018–2021). Hiervoor wordt circa 2 mln.
overgeboekt naar het Ministerie van JenV voor het Hof en Openbaar
Ministerie – BES. Tot slot is de loon- en prijsbijstelling aan de begroting
toegevoegd.
Diversen (beleidsmatige mutaties – ontvangsten)
De bijdragen van Curaçao en Sint Maarten aan de Kustwacht zijn in 2017
niet ontvangen. Deze worden in 2018 alsnog voldaan.
Diversen (technische mutaties – ontvangsten)
De budgetverantwoordelijkheid voor de Kustwacht is met ingang van het
kabinet-Rutte III overgegaan naar de Minister van Defensie. Middels een
nota van wijziging (34 775 IV, nr. 27) zijn de ontvangsten overgeheveld.
Buitenlandse Zaken
V BUITENLANDSE ZAKEN: UITGAVEN

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Dab 6:effect vertraging
Diversen

2018

2019

2020

2021

2022

8.181,4

9.010,6

9.170,5

9.037,4

9.301,8

0,0
– 12,0

187,5
0,1

190,0
0,0

– 0,9
0,0

0,0
0,0

– 12,0

187,6

190,0

– 0,9

0,0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

21

V BUITENLANDSE ZAKEN: UITGAVEN
2018

2019

2020

2021

2022

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

– 12,0

187,5

190,0

– 0,9

0,0

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

8.169,4
1.518,2

9.198,1
1.448,5

9.360,4
1.469,8

9.036,4
1.502,2

9.301,8
1.476,7

Stand Voorjaarsnota 2018

9.687,5

10.646,6

10.830,2

10.538,6

10.778,5

2018

2019

2020

2021

2022

686,7

700,4

714,4

728,7

741,1

– 64,5
464,4

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

63,9

0,0

0,0

0,0

0,0

463,8

0,0

0,0

0,0

0,0

463,8

0,0

0,0

0,0

0,0

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

1.150,5
103,8

700,4
75,8

714,4
76,3

728,7
76,3

741,1
76,3

Stand Voorjaarsnota 2018

1.254,3

776,2

790,7

805,0

817,5

V BUITENLANDSE ZAKEN: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Dab 6: spring forecast 2017
Dab 6:effect vertraging en hogere ontvangsten
eu
Nacalculatie 2017

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

Algemeen
De omvang van de Nederlandse afdrachten wordt bepaald door de
omvang van de Europese begroting en is daarnaast relatief ten opzichte
van de overige lidstaten. De Europese Unie (EU) ontvangt haar inkomsten
uit verschillende soorten afdrachten van de lidstaten, zoals invoerrechten,
BTW-afdrachten en BNI-afdrachten. Dit zijn uitgaven voor Nederland. Deze
EU-inkomsten worden ook wel de «eigen middelen» van de EU genoemd.
Nederland ontvangt op de EU-afdrachten een jaarlijkse korting. Deze
korting is opgebouwd uit een lager tarief voor BTW-afdrachten en een
vaste korting (lumpsum) op de BNI-afdrachten. Hieronder vindt u de
mutaties op de raming van de Nederlandse afdrachten aan de EU die tot
nu toe in begrotingsjaar 2018 hebben plaatsgevonden. De mutaties
komen voort uit de zesde aanvullende begroting 2017, het Begrotingsakkoord 2018 en de nacalculatie over 2017.
Zesde aanvullende begroting Europese Commissie 2017 (DAB6)
De zesde aanvullende begroting over 2017 werd in 2017 goedgekeurd
door de Raad en het Europees Parlement, maar deze goedkeuring kwam
te laat om nog budgettair in 2017 verwerkt te worden. Doordat het
budgettaire effect over de jaargrens verschoof, is deze ook verschoven
van een verlaging van de BNI-afdracht in 2017 naar een overige ontvangst
onder Art 3.10 van de begroting van Buitenlandse Zaken in 2018. DAB 6
2017 is nader toegelicht in de brief van 25 oktober 20173.

3

Kamerstuk 21 501-03, nr. 113

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

22

DAB 6: effect vertraging en hogere ontvangsten EU (uitgaven en
ontvangsten)
Het verwerken van de effecten van de zesde aanvullende begroting 2017
(Draft Amending Budget DAB) van de EU leidt tot een meevaller in 2018
bij de overige ontvangsten en een tegenvaller in latere jaren bij de
BNI-afdracht. De meevaller wordt met name veroorzaakt door vertraging
in de uitvoering van cohesiebeleid die naar verwachting later wordt
ingehaald. Daarnaast zijn er hogere boete-ontvangsten van de EU in 2017
die leiden tot een lagere afdracht voor de lidstaten. De vertragingen bij het
opstarten van nieuwe cohesie programma’s zijn al langer bekend en
zorgden in 2016 ook voor een neerwaartse bijstelling. Er is op dit moment
geen specifieke informatie beschikbaar over wanneer deze uitgaven
precies zullen plaatsvinden, daarom wordt vooralsnog ervan uitgegaan
dat ze gelijkelijk verdeeld worden over 2019 en 2020 (de laatste twee jaren
van het huidige MFK), enkel gecorrigeerd voor inflatie.
DAB 6: Spring forecast 2017 (ontvangsten)
De Spring Forecast over 2017 is in de zesde aanvullende begroting (DAB
6) 2017 gepresenteerd door de Europese Commissie. Omdat deze DAB te
laat in 2017 is aangenomen konden de effecten niet meer in 2017 door de
Europese Commissie in de afdrachten verwerkt worden. De Spring
Forecast over 2017 zou, wanneer deze in 2017 zou zijn verwerkt tot een 65
mln. euro hogere BTW- en BNI-afdracht in 2017 hebben geleid. Echter
doordat de budgettaire verwerking naar 2018 is geschoven, leidt dit tot
een tegenvaller van circa 65 mln. op de overige ontvangsten in 2018 op
art. 3.10.
Begrotingsakkoord 2018
Eind 2017 hebben de Europese Raad en het Europees Parlement
ingestemd met de Europese begroting voor 2018.
Diversen (uitgaven)
De EC raamt in het Begrotingsakkoord voor 2018 de overige inkomsten
hoger dan voorzien voor 2018 waardoor de Nederlandse afdracht dit jaar
lager is. Verder is er sprake van een kleine aanpassing van de raming van
de Nederlandse bijdrage aan de Britse korting, die in de BTW-afdracht
verwerkt is. Deze aanpassing is een uitvloeisel van de aanname van DAB
6.
Nacalculatie 2017
In januari 2018 heeft de Europese Commissie de effecten van de nacalculatie 2017 gepresenteerd.
Nacalculatie 2017 (ontvangsten)
Voor Nederland leidt de nacalculatie tot een teruggave van 64 mln euro, te
ontvangen onder Art. 3.10 overige ontvangsten, die dit jaar in de kas zal
worden ontvangen. Deze nacalculatie over 2017 is nader toegelicht in de
kamerbrief van 13 februari 2018.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

23

Justitie en Veiligheid
VI JUSTITIE EN VEILIGHEID: UITGAVEN
2018

2019

2020

2021

2022

12.047,6

11.998,8

11.872,2

11.696,6

11.308,5

129,7
– 94,2
8,0
86,3
– 80,7
80,7
– 27,4
– 86,3
– 84,3
15,7
35,8
– 19,1
30,2

95,3
– 21,5
15,0
0,0
– 81,1
81,1
– 42,5
0,0
0,0
6,3
39,1
6,7
21,4

0,0
16,7
22,0
0,0
– 82,3
82,3
– 44,1
0,0
0,0
5,2
0,0
0,0
7,5

0,0
7,9
21,0
0,0
– 83,5
83,5
– 45,0
0,0
0,0
4,2
0,0
0,0
7,5

0,0
7,8
21,0
0,0
– 83,5
83,5
– 45,0
0,0
0,0
5,7
0,0
0,0
10,3

– 5,6

119,8

7,3

– 4,4

– 0,2

100,0
26,6
240,7
46,0
33,1

100,0
39,8
240,9
44,6
24,8

100,0
41,4
238,6
43,8
28,9

100,0
42,3
235,4
43,0
32,2

100,0
42,3
227,7
41,5
31,7

446,4

450,1

452,7

452,9

443,2

440,8

569,9

460,0

448,5

443,1

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

12.488,4
46,3

12.568,7
33,3

12.332,3
33,3

12.145,1
33,3

11.751,5
33,3

Stand Voorjaarsnota 2018

12.534,7

12.602,0

12.365,6

12.178,4

11.784,8

2018

2019

2020

2021

2022

1.713,6

1.662,0

1.674,6

1.632,3

1.593,3

– 90,0
– 27,4
29,4
– 26,5
7,7

– 60,0
– 42,5
0,0
– 56,5
– 12,7

– 30,0
– 44,1
0,0
– 61,4
– 10,0

– 30,0
– 45,0
0,0
– 26,3
– 7,0

– 30,0
– 45,0
0,0
– 27,9
– 7,0

– 106,8

– 171,7

– 145,5

– 108,3

– 109,9

2,0

2,0

2,0

2,0

2,0

2,0

2,0

2,0

2,0

2,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

– 104,8

– 169,7

– 143,4

– 106,2

– 107,8

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

1.608,8
0,0

1.492,3
0,0

1.531,2
0,0

1.526,1
0,0

1.485,5
0,0

Stand Voorjaarsnota 2018

1.608,8

1.492,3

1.531,2

1.526,1

1.485,5

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Asiel
Asiel: oda-toerekening
Besparingsverlies vitale ketens
Eindejaarsmarge
Herverkaveling: naar artikel 37
Herverkaveling: van artikel 34
Intrekken eigen bijdrageregeling
Inzet eindejaarsmarge
Onderuitputting en inzet exploitatieoverschot
Overige problematiek
Pmj dji
Pmj rechtsbijstand
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
B5 politie
Intrekken eigen bijdrageregeling
Loonbijstelling 2018–2023
Prijsbijstelling 2018–2023
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

VI JUSTITIE EN VEILIGHEID: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
B11 afpakken crimineel vermogen (tegenvaller)
Intrekken eigen bijdrageregeling
Onderuitputting en inzet exploitatieoverschot
Pmj griffierechten
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

24

Asiel
JenV verwerkt de bijstelling van de Meerjaren Productieprognose (MPP)
voor de asielketen voor 2018 en 2019 en enkele andere kleine mutaties in
het budget van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) en de
Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). Ook in de toerekening van
eerstejaarsasielopvangkosten aan het budget voor Official Development
Assistance (ODA) wordt de MPP-mutatie voor 2018 en 2019 verwerkt, net
als de bijstelling 2017, de nacalculatie over 2017 en de meerjarige
doorwerking daarvan (zie ook Asiel: ODA-toerekening).
Asiel: oda-toerekening
De kosten voor de eerstejaarsopvang worden toegerekend aan ODA. In de
toerekening wordt de MPP-mutatie voor de instroom 2018 en 2019
verwerkt, net als de bijstelling 2017, de nacalculatie over 2017 en de
meerjarige doorwerking daarvan. Dit leidt tot een overheveling tussen de
begroting van het Ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV) en de
begroting van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
(BHOS).
Besparingsverlies vitale ketens
Dit pakket maatregelen is verwerkt in de begroting 2017 als invulling van
een taakstelling op de strafrechtketen. Een groot deel van de maatregelen
blijkt (juridisch) niet haalbaar en kan niet gerealiseerd worden, waaronder
de maatregelen aangaande doeltreffende aanpak zeer jeugdige daders en
het onderdeel «kind centraal in een efficiëntere en effectievere jeugdbeschermingsketen».
Eindejaarsmarge
De eindejaarsmarge (EJM) van 86,3 mln. is toegevoegd aan de begroting
van het Ministerie van JenV.
Herverkaveling: naar artikel 37
Dit betreft een interne herverkaveling vanuit het uitgangspunt dat de
artikelen 32 en 34 onder verantwoordelijkheid vallen van de Minister voor
Rechtsbescherming en de overige artikelen onder verantwoordelijkheid
van de Minister van Justitie en Veiligheid.4
Herverkaveling: van artikel 34
Dit betreft een interne herverkaveling vanuit het uitgangspunt dat de
artikelen 32 en 34 onder verantwoordelijkheid vallen van de Minister voor
Rechtsbescherming en de overige artikelen onder verantwoordelijkheid
van de Minister van Justitie en Veiligheid.
Intrekken eigen bijdrageregeling
Het wetsvoorstel voor een eigen bijdrage in de kosten voor de strafvordering en de slachtofferzorg is ingetrokken.5 De ontvangsten die hiervoor
op de begroting van JenV waren geraamd komen te vervallen. Met de
derving van de baten is rekening gehouden bij de begrotingsvoorbereiding 2017, door een reservering van de betreffende middelen op de
Aanvullende Post. De middelen zijn aan de begroting van JenV toege4
5

Kamerstuk 34 775 VI, nr. 10.
Kamerstuk 34 700, nr. 50.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

25

voegd6, waardoor de mutatie per saldo budgetneutraal is (zie ook
Uitgaven – Technische mutaties en Ontvangsten – Beleidsmatige
Mutaties).
Inzet eindejaarsmarge
JenV zet de EJM van 86,3 mln. in om problematiek in 2018 (o.a. kosten
voor verhuizing van de Justitiële Informatiedienst van JenV (Justid),
middelen voor verwerking van drugstesten bij het NFI en besparingsverlies vitale ketens) te dekken.
Onderuitputting en inzet exploitatieoverschot
Op basis van de realisaties in de afgelopen begrotingsjaren (onderuitputting en exploitatieoverschotten uitvoeringsorganisaties) wordt de
begrotingsraming voor 2018 aangepast met 84,3 mln.
Overige problematiek
Deze post bestaat uit meerdere tegenvallers, waaronder de huisvesting
van de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI). Ook de deelname van Reclassering en Raad voor de Kinderbescherming (RvdK) aan ZSM-tafels7 heeft
geleid tot hogere uitgaven.
Pmj dji
JenV verwerkt voor 2018 en 2019 een tegenvaller bij DJI volgend uit het
Prognosemodel Justitiële ketens (PMJ).
Pmj rechtsbijstand
JenV verwerkt voor 2018 een meevaller en voor 2019 een tegenvaller in
de raming van rechtsbijstand volgend uit het PMJ.
Diversen
De post diversen bestaat uit enkele kleinere mutaties, zoals een tegenvaller op de leges bij de IND (7,5 mln. structureel) en een tegenvaller als
gevolg van de voorbereidingen op de Brexit (4,4 mln. in 2018).
B5 politie
Maatregel B5 uit het Regeerakkoord, Politie (o.a. agenten in de wijk,
innovatie, recherche en werkgeverschap), leidt tot een verhoging van de
uitgaven vanaf 2018 met 100 miljoen euro. Dit budget wordt ingezet voor
de eerste stap in de uitbreiding van de politiecapaciteit.
Intrekken eigenbijdrageregeling
Dit betreft een reservering van middelen op de Aanvullende Post ter
dekking van het besparingsverlies eigen bijdrage in de kosten voor de
strafvordering en de slachtofferzorg. Deze middelen zijn overgeboekt naar
de JenV-begroting. (zie ook Uitgaven – Beleidsmatige mutaties en
Ontvangsten – Beleidsmatige Mutaties).

6
7

Kamerstuk 34 775 VI, nr. 20.
Ketenpartners uit de strafrechtketen beslissen na aanhouding van een verdachte zo spoedig
mogelijk over het afdoeningstraject.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

26

Loonbijstelling 2018–2023
De loonbijstelling tranche 2018 wordt toegevoegd aan de begroting van
JenV.
Prijsbijstelling 2018–2023
De prijsbijstelling tranche 2018 wordt toegevoegd aan de begroting van
JenV.
Diversen
Onder deze post diversen vallen vooral overboekingen met andere
departementen, zoals een overheveling naar het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) voor P-Direkt (6,2 mln.) en de
lokale aanpak van jihadisme (5,3 mln.).
B11 afpakken crimineel vermogen (tegenvaller)
Maatregel B11 uit het Regeerakkoord leidt tot een neerwaartse bijstelling
van de verwachte ontvangsten uit het afpakken van crimineel vermogen.
Intrekken eigen bijdrageregeling
Het besparingsverlies van het intrekken van het wetsvoorstel eigen
bijdrage in de kosten voor de strafvordering en de slachtofferzorg leidt tot
een verlaging van de ontvangsten (zie ook Uitgaven – Beleidsmatige
mutaties en Technische mutaties).
Onderuitputting en inzet exploitatieoverschot
Om invulling te geven aan het inpassen van aangepaste begrotingsraming voor 2018 (zie Uitgaven – Onderuitputting en inzet exploitatieoverschot) wordt het eigen vermogen van het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB), IND en DJI verlaagd.
Pmj griffierechten
JenV verwerkt de tegenvaller bij de griffieontvangsten volgend uit het
PMJ. De prognose is dat er in de aankomende jaren een lagere instroom
van zaken is waar griffierechten over geheven worden.
Diversen
De post diversen bevat o.a. het ontvangstendeel van het besparingsverlies
vitale ketens en een meevaller bij het CJIB.
Diversen
Dit betreft o.a. het wetsvoorstel «doorberekening kosten toezicht en
tuchtrecht juridische beroepen»8 dat eind 2016 in werking is getreden. De
kosten die verband houden met het toezicht en tuchtrecht van de
gerechtsdeurwaarders worden doorbelast aan de Koninklijke Beroepsorganisatie van Gerechtsdeurwaarders (KBvG) en Koninklijke Notariële
Beroepsorganisatie (KNB).

8

Kamerstuk 34 145.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

27

Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
VII BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES: UITGAVEN
2018

2019

2020

2021

2022

758,4

733,8

716,5

716,0

712,8

37,7
28,0
– 50,5
50,5
– 14,4
– 67,8
5,0
1,9
88,3

0,0
10,0
0,0
0,0
– 29,9
– 137,8
25,0
43,5
19,2

0,0
0,0
0,0
0,0
– 19,0
– 138,0
10,0
37,7
15,3

0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
– 111,1
0,0
6,4
12,6

0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
– 98,9
0,0
0,0
6,0

78,7

– 70,0

– 94,0

– 92,1

– 92,9

1,8
95,0
4.535,7
133,9
171,4

55,7
0,0
4.615,7
87,7
80,7

55,8
0,0
4.600,4
82,4
74,7

55,8
0,0
4.708,0
74,2
75,9

0,0
0,0
4.850,4
69,2
73,5

4.937,8

4.839,8

4.813,3

4.913,9

4.993,1

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

5.016,5

4.769,8

4.719,3

4.821,7

4.900,2

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

5.774,9
0,4

5.503,6
0,2

5.435,8
0,2

5.537,7
0,2

5.613,0
0,2

Stand Voorjaarsnota 2018

5.775,3

5.503,8

5.436,0

5.537,9

5.613,2

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Aanvullen eigen vermogen ssc-ict
Binnenstedelijke transformatie
Ejm hoofdstuk 7
Ejm-hoofdstuk 7
Huisvesting statushouders
Huurtoeslag
Nationaal energiebespaarfonds (nef)
Omgevingswet
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Bestedingsplan gdi
E23 envelop klimaat
Herverkaveling
Herverkaveling ienw
Diversen

VII BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2018

2019

2020

2021

2022

51,0

65,8

65,7

65,3

65,3

34,5
64,0
– 4,7

0,0
0,0
– 17,9

0,0
0,0
– 9,6

0,0
0,0
13,3

0,0
0,0
9,0

93,8

– 17,9

– 9,6

13,3

9,0

609,0
56,0

646,9
7,7

637,4
7,8

586,4
7,8

573,4
7,8

665,0

654,6

645,2

594,2

581,2

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

758,8

636,7

635,5

607,4

590,1

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

809,9
0,0

702,6
0,0

701,3
0,0

672,8
0,0

655,5
0,0

Stand Voorjaarsnota 2018

809,9

702,6

701,3

672,8

655,5

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Afromen surplus eigen vermogen rvb
Incidentele verkoopopbrengst rvb
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Herverkaveling
Diversen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

28

Aanvullen eigen vermogen SSC-ICT
SSC-ICT behaalde in 2017 een negatief resultaat, waardoor het eigen
vermogen negatief is geworden. Zoals afgesproken in de regeling
agentschappen wordt dit negatief eigen vermogen aangevuld door de
eigenaar vanuit de begroting BZK.
Binnenstedelijke transformatie
De ontwikkeling van binnenstedelijke woonlocaties komt vaak niet tijdig
tot stand omdat de kosten voor saneren, verwerven of ontsluiten van de
locaties hoog kunnen zijn. De markt blijkt afwachtend met financiering van
deze locaties. BZK zet samen met geïnteresseerde partijen het saneringsfonds binnenstedelijk bouwen op. BZK heeft hiervoor in 2018 en 2019 28
mln. en 10 mln. beschikbaar.
Huisvesting Statushouders
De raming van de uitgaven voor de Tijdelijke regeling stimulering
huisvesting vergunninghouders (TRSHV) wordt meerjarig naar beneden
bijgesteld, omdat de instroom van statushouders lager is dan eerder werd
verwacht.
Huurtoeslag
De raming van de huurtoeslag laat op basis van de huidige demografische
en economische inzichten (Centraal Economisch Plan 2018) in de periode
2018 – 2023 een meerjarige meevaller zien. De lagere werkloosheid, lagere
asielinstroom, hogere inkomensontwikkeling en lagere huurprijsontwikkeling verklaren het grootste deel van deze meevaller.
Nationaal Energiebespaarfonds (NEF)
In het regeerakkoord is een CO2-reductiedoelstelling van 2 megaton
opgenomen voor de gebouwde omgeving. Om deze doelstelling te
behalen wordt in het regeerakkoord ingezet op gebouwgebonden
financiering van verduurzaming. Leningen aan VvE’s zijn daar een vorm
van. BZK voegt in 2018, 2019 en 2020 voor dergelijke leningen in totaal 40
mln. toe het Nationaal Energiebespaarfonds (NEF).
Omgevingswet
Er worden middelen aan de BZK-begroting toegevoegd voor kosten van
de invoering van de Omgevingswet en voor de vertraging van de wet.
Diversen (beleidsmatige mutaties – uitgaven)
BZK maakt binnen de eigen begroting 20 mln. vrij in de periode 2018–2021
voor verschillende maatregelen om de decentrale democratie te
versterken (o.a. ondersteuning en opleidingsvergoeding voor gemeenteraadsleden). Ook wordt 30 mln. ingezet in de periode 2018–2022 voor het
vanuit Europa verplichte energielabel voor woningen (en andere
gebouwen). Verder is een bijdrage voor een reorganisatievoorziening
opgenomen voor de huurcommissie vanwege transitiekosten bij de
vernieuwing van de dienstverlening en wordt het negatieve eigen
vermogen van UBR als gevolg van een negatief resultaat over 2017
conform de regeling agentschappen door de eigenaar aangevuld. Als
laatste zijn middelen toegevoegd voor de voorbereidingskosten bij het
Rijksvastgoedbedrijf voorafgaand aan de renovatie van het Binnenhof.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

29

Tot slot zijn de eindejaarsmarges 2017 van de begroting van BZK en de
voormalige begroting van WenR toegevoegd.
GDI
De middelen van de Aanvullende Post voor de GDI (Generieke Digitale
Infrastructuur van de overheid) zijn overgeboekt naar hoofdstuk 7.
Overeenkomstig besluitvorming hierover in het Nationaal Beraad worden
deze middelen ingezet voor innovaties binnen de digitale overheid, het
Programmaplan Basisinfrastructuur en doorontwikkeling en innovatie van
GDI-voorzieningen. Tussen 2019 en 2021 zijn deze middelen toegevoegd
aan de begroting van BZK op basis van een meerjarige investeringsagenda, met aanloopkosten in 2018.
E23 Envelop klimaat
In het regeerakkoord zijn middelen beschikbaar gesteld voor maatregelen
die bijdragen aan de ambitie om de CO2-uitstoot in Nederland met 49% te
verminderen in 2030. Deze middelen stonden op de Aanvullende Post van
Financiën. Voor 2018 zijn middelen overgeheveld naar de BZK-begroting
voor de start van een programma voor het aardgasvrij maken van
bestaande woonwijken en een project om scholen te verduurzamen.
Herverkaveling (technische mutaties – uitgaven en ontvangsten)
Met ingang van 1 januari 2018 is de begroting van Wonen en Rijksdienst
(XVIII) komen te vervallen. De beleidsartikelen zijn na verwerking van de
maatregelen uit het regeerakkoord toegevoegd aan de begroting van BZK
(VII). Dit is eerder gemeld in de nota van wijziging op de begroting van
BZK (Kamerstuk 34 777 VII, nr. 41).
Herverkaveling IenW
Bij de start van het kabinet heeft een departementale herindeling
plaatsgevonden. Ruimtelijke ontwikkeling, ruimtelijke ordening, de
Omgevingswet en het Kadaster zijn overgeheveld van de begroting van
IenW naar de begroting van BZK. Dit is eerder gemeld bij de derde nota
van wijziging op de begroting van BZK (Kamerstuk 34 775 VII, nr. 42).
Diversen (technische mutaties – uitgaven)
Na de departementale herverdeling op het terrein van Digitale overheid
voor bedrijven zijn budgetten overgeheveld van de EZK-begroting naar de
BZK-begroting. Dit is eerder gemeld in de tweede nota van wijziging op de
begroting van BZK (Kamerstuk 34 775 VII, nr. 41). Daarnaast is de
onderuitputting 2017 in het Deltafonds voor de Basis Registratie Ondergrond (BRO) en in het Infrastructuurfonds voor de Omgevingswet door
IenW overgeboekt naar de begroting van BZK. Ook is een deel van de
middelen die op de Aanvullende Post van Financiën stonden voor
cybersecurity overgeheveld naar de BZK-begroting voor de uitvoering van
maatregelen die aangekondigd zijn in de Nederlandse Cyber Security
Agenda. Er zijn verder budgetten overgeheveld naar BZK als centraal
opdrachtgever van P-Direkt ter compensatie van een structureel hoger
aantal Individuele arbeidsrelaties en middelen voor het Programma
Optimaal Verbinden en de Centrale Archief Service. Tot slot is de loon- en
prijsbijstelling tranche 2018 overgeheveld naar de departementale
begroting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

30

Afromen surplus eigen vermogen RVB
Het surplus eigen vermogen van het Rijksvastgoedbedrijf is afgeroomd,
conform de regeling Agentschappen.
Incidentele verkoopopbrengst RVB
Het Rijksvastgoedbedrijf had een incidentele verkoopopbrengst.
Diversen (beleidsmatige mutaties – ontvangsten)
De raming van de ontvangsten huurtoeslag laat een over de ramingsperiode geringe meevaller zien. Verder wordt een eerste stap gezet om de
raming voor verkoopopbrengsten van vastgoed meer in lijn te brengen
met de omvang van de vastgoedportefeuille.
Diversen (technische mutaties – ontvangsten)
Met de herverkaveling met IenW zijn ook de ontvangsten voor Ruimte
toegevoegd aan de begroting van BZK. Verder verloopt de dienstverlening
tussen de baten-lastenagentschappen van BZK onderling via het
kerndepartement. Dit leidt jaarlijks tot ontvangsten en uitgaven voor het
kerndepartement. Ook Doc-Direkt ontvangt gedurende het jaar 2018
middelen van overige departementen en derden (notariaat). Deze
inkomsten zijn ter dekking van personele en materiële uitgaven.
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
VIII ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP: UITGAVEN

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Autonome bijstelling sf
Referentieraming 2018
Diversen

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Eindejaarsmarge 2017
G34 modernisering cao primair onderwijs
G46 doelmatiger onderwijs
G47 terugdraaien taakstelling ocw
G49 halvering collegegeld eerstejaars ho
Inzet eindejaarsmarge
Inzet loon- en prijsbijstelling
Kasschuiven mbo vjn
Verlaging subsidies
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
G32 voor- en vroegschoolse educatie
G33 aanpak werkdruk primair onderwijs
G35 kwaliteit technisch onderwijs vmbo
G36 fundamenteel onderzoek ocw
G37 toegepast onderzoek
G38 onderzoeksinfrastructuur
G43 ra intensivering erfgoed en monumenten
Herverkaveling
Loon- en prijsbijstelling tranche 2018
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend

2018

2019

2020

2021

2022

38.812,1

38.673,2

38.617,3

38.793,4

38.996,0

82,1
106,7
– 16,9

62,3
135,6
6,4

29,1
125,9
– 0,3

42,0
142,3
– 1,8

56,8
153,1
– 3,9

171,9

204,3

154,7

182,5

206,0

96,2
270,0
– 20,0
244,0
70,0
– 96,2
– 35,1
22,1
– 34,3
48,9

0,0
270,0
– 92,0
415,0
165,0
0,0
– 38,9
– 4,4
0,0
2,4

0,0
270,0
– 137,0
410,0
165,0
0,0
– 37,8
6,0
0,0
3,4

0,0
270,0
– 183,0
338,0
170,0
0,0
– 38,9
2,8
0,0
4,2

0,0
270,0
– 183,0
183,0
170,0
0,0
– 39,1
– 210,7
0,0
0,0

565,6

717,1

679,6

563,1

190,2

40,0
97,2
40,0
95,0
25,0
45,0
98,0
800,5
843,5
25,6

130,0
236,2
70,0
155,0
38,0
55,0
76,6
782,5
842,8
91,0

170,0
236,2
120,0
200,0
50,0
0,0
59,6
772,0
838,8
93,9

170,0
236,2
120,0
200,0
50,0
0,0
24,6
767,0
839,0
94,9

170,0
236,2
100,0
200,0
50,0
0,0
0,0
766,9
838,3
93,4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

31

VIII ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP: UITGAVEN
2018

2019

2020

2021

2022

54,8
– 27,2

55,0
12,1

55,5
19,2

56,1
11,4

56,7
3,2

2.137,4

2.544,2

2.615,2

2.569,2

2.514,7

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

2.874,8

3.465,6

3.449,3

3.314,7

2.910,8

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

41.686,9
59,2

42.138,8
59,2

42.066,6
59,2

42.108,1
59,2

41.906,8
59,2

Stand Voorjaarsnota 2018

41.746,1

42.198,0

42.125,8

42.167,3

41.966,0

2018

2019

2020

2021

2022

1.380,6

1.414,6

1.487,6

1.554,2

1.633,2

– 7,7

– 10,5

– 9,4

– 5,2

0,1

– 7,7

– 10,5

– 9,4

– 5,2

0,1

– 21,0

– 0,5

– 0,5

– 0,5

– 0,5

– 35,3

– 38,5

– 47,9

– 57,2

– 70,1

– 56,3

– 39,0

– 48,4

– 57,7

– 70,6

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

– 63,9

– 49,5

– 57,8

– 62,9

– 70,5

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

1.316,7
0,0

1.365,2
0,0

1.429,8
0,0

1.491,4
0,0

1.562,7
0,0

Stand Voorjaarsnota 2018

1.316,7

1.365,2

1.429,8

1.491,4

1.562,7

Loon- en prijsbijstelling tranche 2018
Diversen

VIII ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Autonome bijstelling ontvangsten sf

Autonome bijstelling SF
De raming van de uitgaven aan de studiefinanciering is geactualiseerd en
per saldo naar boven bijgesteld. De grootste oorzaak hiervan is het feit dat
er meer studenten afstuderen dan eerder verwacht, die nog onder de
prestatiebeurssystematiek vallen. De prestatiebeurzen van deze studenten
worden na afstuderen omgezet in een gift. Dit zorgt voor de extra
uitgaven. Daarnaast is er een tegenvaller op de kwijtscheldingen en
tevens op de studentenreisvoorziening.
Referentieraming 2018
De referentieraming is de jaarlijkse raming van het verloop van leerlingenen studentenaantallen. Uit de referentieraming 2018 blijkt dat het
verwachte aantal leerlingen en studenten hoger uitvalt dan de in de
OCW-begroting 2018 verwerkte aantallen. Hierachter gaan verschillende
bewegingen schuil. Het grootste effect wordt veroorzaakt door hogere
studentenaantallen in het hbo en wetenschappelijk onderwijs dan eerder
geraamd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

32

Diversen (mee- en tegenvallers – uitgaven)
Deze diversenpost bestaat uit overige mee- en tegenvallers. Voorbeelden
hiervan zijn wisselkoersmeevallers ten opzichte van de dollar en de
Zwitserse franc (vanwege de bijdrage voor het CERN) door de gestegen
eurokoers (– 6,8 mln. structureel) en verwachte onderuitputting op
subsidies in het primair onderwijs en de lerarenbeurs in 2018 (– 13 mln.).
Deze meevallers worden ingezet ter dekking van de ramingsproblematiek
bij de leerlingen- en studentenaantallen en de studiefinanciering.
Eindejaarsmarge 2017
Dit betreft de toevoeging van de eindejaarsmarge 2017 aan de begroting
van OCW.
G34 Modernisering cao primair onderwijs
Dit betreft de toevoeging van de middelen uit het regeerakkoord voor de
verbetering van en nieuwe afspraken over de arbeidsvoorwaarden in het
primair onderwijs. Dit is via een nota van wijziging op de begroting 2018
verwerkt (Kamerstuk 34 775 VIII, nr. 5).
Regeerakkoordmaatregelen G46, G47 en G49
De reeksen zijn de budgettaire verwerking van drie regeerakkoordmaatregelen, namelijk «doelmatiger onderwijs», «terugdraaien taakstelling
OCW» en «halvering collegegeld eerstejaars HO». Deze maatregelen zijn
reeds in een nota van wijziging op de begroting 2018 verwerkt (Kamerstuk
34 775 VIII, nr. 13).
Inzet eindejaarsmarge
Met deze mutatie wordt de eindejaarsmarge op de OCW-begroting
doorverdeeld. Het grootste gedeelte wordt ingezet voor overlopende
verplichtingen uit 2017 (60 mln.). Het resterende deel (36,2 mln.) wordt
ingezet voor de ramingsproblematiek bij de leerlingen- en studentenaantallen en de studiefinanciering in 2018.
Inzet loon- en prijsbijstelling
Dit deel van de loon- en prijsbijstelling tranche 2018 wordt ingezet om een
deel van de ramingsproblematiek te dekken.
Kasschuiven mbo VJN
Deze reeks laat het saldo zien van verschillende kasschuiven op het artikel
mbo. De grootste kasschuif wordt gedaan om de begroting in lijn te
brengen met het recent gesloten bestuursakkoord. Hierin is afgesproken
om het resultaatafhankelijke budget te verlagen en het investeringsbudget
met hetzelfde bedrag te verhogen. Een ander voorbeeld is een kasschuif
op de regeling Praktijkleren, waarmee het budget in lijn wordt gebracht
met de verwachte aantallen studenten om de subsidie per leerwerkplek
zoveel mogelijk constant te houden.
Verlaging subsidies
Om een deel van de ramingsproblematiek in 2018 te dekken, wordt een
aantal subsidies op de OCW-begroting incidenteel verlaagd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

33

Diversen (beleidsmatige mutaties – uitgaven)
Deze diversenpost bestaat uit een aantal kleinere kasschuiven en de
opboeking van de eindejaarsmarge op verschillende artikelen van de
begroting voor de overlopende verplichtingen uit 2017.
G32 Voor- en vroegschoolse educatie
Met deze regeerakkoordmaatregel wordt de voor- en vroegschoolse
educatie versterkt en het aanbod uitgebreid naar 16 uur per week. De
maatregel is tevens verwerkt in een nota van wijziging op de begroting
2018 (Kamerstuk 34 775 VII, nr. 35).
G33 Aanpak werkdruk primair onderwijs
Via een Incidentele Suppletoire Begroting (Kamerstuk 34 886, nr. 2) zijn de
middelen behorende bij tranches 2018 en 2019 van de regeerakkoordmaatregel «G33 Aanpak werkdruk primair onderwijs» verwerkt.
G35 Kwaliteit technisch onderwijs vmbo
Met de middelen van deze regeerakkoordmaatregel wordt ingezet op een
dekkend aanbod en versterking van de kwaliteit van het techniekonderwijs
op het vmbo.
G36 Fundamenteel onderzoek OCW
De regeerakkoordmiddelen voor fundamenteel onderzoek zijn op de
OCW-begroting verwerkt. De middelen worden ingezet voor vernieuwend
en maatschappelijk relevant onderzoek via de Nationale Wetenschapsagenda en voor het versterken van de basis. Dit laatste gebeurt door in te
zetten op digitale infrastructuur, de vernieuwingsimpuls en sectorplannen9.
G37 Toegepast onderzoek
Met deze reeks worden de middelen voor toegepast onderzoek overgeboekt van de Aanvullende Post naar de begroting van OCW. Met deze
middelen wordt ingezet op vernieuwend en maatschappelijk relevant
toegepast onderzoek via de Nationale Wetenschapsagenda en op het
versterken van praktijkgericht onderzoek.
G38 Onderzoeksinfrastructuur
Met de regeerakkoordmiddelen voor onderzoeksinfrastructuur wordt
ingezet op het realiseren van een aantal voorstellen in het kader van de
call Nationale roadmap10, digitale infrastructuur (supercomputer) en
faciliteiten van wereldformaat.

9

10

De Tweede Kamer is over de verdere uitwerking van G36, G37 en G38 geïnformeerd via
Kamerstuk 29 338, nr. 158.
Eind 2016 heeft NWO de nieuwe Nationale Roadmap Grootschalige Wetenschappelijke
Infrastructuur uitgebracht. Direct hierop heeft NWO een call uitgeschreven voor het doen van
aanvragen voor financiering van de 33 faciliteiten op de nationale roadmap.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

34

G43 RA intensivering erfgoed en monumenten
Het grootste deel van de regeerakkoordmiddelen voor erfgoed en
monumenten wordt overgeheveld naar de begroting van OCW. Er zijn aan
deze middelen diverse thema’s gekoppeld zoals restauraties, herbestemming, verduurzaming, archeologie, religieus erfgoed en digitalisering.
Herverkaveling
Deze mutatie betreft de budgettaire verwerking van de overheveling van
groen onderwijs van het Ministerie van EZK naar het Ministerie van OCW.
Loon- en prijsbijstelling tranche 2018
De loon- en prijsbijstelling tranche 2018 wordt toegevoegd aan de
OCW-begroting.
Diversen (technische, plafondrelevante mutaties – uitgaven)
Deze diversenpost bestaat uit desalderingen en overboekingen van en
naar andere departementen en overboekingen van de Aanvullende Post.
Het gaat om de overboekingen van de Aanvullende Post voor regeerakkoordmaatregelen die budgettair niet boven de 50 mln. komen, zoals
«G33 Kleine scholen», «G40 Cultuur en historisch democratisch
bewustzijn», «G41 Nederlandse scholen in het buitenland», «G42
Media/onderzoeksjournalistiek», «G44 Aanpak laaggeletterdheid»11, «G45
Onderwijsachterstandenbeleid en hoogbegaafde kinderen» en «G48
terugdraaien taakstelling Groen onderwijs»12.
Loon- en prijsbijstelling tranche 2018
De loon- en prijsbijstelling tranche 2018 over de niet-plafondrelevante
uitgaven op de OCW-begroting wordt toegevoegd aan de begroting.
Diversen (technische, niet-plafondrelevante mutaties – uitgaven)
Deze diversenpost bestaat volledig uit niet-plafondrelevante mutaties
omtrent de studiefinanciering. Door de referentieraming 2018 (hoger
aantal studenten in het hoger onderwijs) worden er meer leningen
verwacht. Hiertegenover staat het hogere aantal omzettingen dan eerder
verwacht (zie ook de post «autonome bijstelling SF», die als negatieve
niet-plafondrelevante mutatie worden geboekt).
Diversen (mee- en tegenvallers niet-belastingontvangsten)
Aan de ontvangstenkant is er een tegenvaller op de renteontvangsten
over de studieleningen, door de aanhoudende lage rentestand. Deze
diversenpost bestaat voornamelijk uit deze tegenvaller.
Diversen (technische mutaties niet-belastingontvangsten)
Onder deze diversenpost vallen voornamelijk desalderingen. Voorbeelden
zijn een ontvangst van 5,7 mln. vanuit de bestemmingsfondsen van
musea die ter beschikking is gesteld aan het Mondriaanfonds volgens
motie Van Veen (Kamerstuk 34 550 VIII, nr. 63) en de verwerking van de
lagere raming van de reclameopbrengsten van de STER (– 28,4 mln.) in
11
12

De Tweede Kamer is over de verdere uitwerking geïnformeerd via Kamerstuk 28 760, nr. 70.
De Tweede Kamer is over de verdere uitwerking geïnformeerd via Kamerstuk 34 284, nr. 11.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

35

2018, waarmee ook de uitgaven van artikel 15 in mindering worden
gebracht. Dit bedrag wordt onttrokken aan de Algemene Mediareserve.
Autonome bijstelling ontvangsten SF
Op basis van realisaties is de raming van de terugbetalingen op de
hoofdsom van de studieleningen naar beneden bijgesteld.
Nationale Schuld (Transactiebasis)
IXA NATIONALE SCHULD (TRANSACTIEBASIS): UITGAVEN
2018

2019

2020

2021

2022

7.917,6

7.450,4

7.265,6

7.202,6

9.434,9

– 73,0
0,0
0,0

57,0
0,0
– 6,2

225,0
– 19,0
6,0

337,0
40,0
19,9

315,0
25,0
19,9

– 73,0

50,8

212,0

396,9

359,9

6.398,2
0,0

5.923,9
0,0

5.680,5
0,0

5.552,1
0,0

5.730,0
0,0

6.398,2

5.923,9

5.680,5

5.552,1

5.730,0

0,0
0,0
– 2,9

0,0
0,0
0,3

0,0
0,0
0,3

0,0
0,0
0,3

– 92,0
133,0
50,5

0,0
– 6.398,2
0,0

0,0
– 5.923,9
– 7,1

0,0
– 5.680,5
– 59,8

1.106,3
– 5.552,1
– 126,0

– 120,1
– 5.730,0
– 117,8

– 6.401,1

– 5.930,7

– 5.740,0

– 4.571,5

– 5.876,4

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

– 75,9

44,0

152,5

1.377,6

213,5

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

7.841,7
0,0

7.494,4
0,0

7.418,1
0,0

8.580,2
0,0

9.648,4
0,0

Stand Voorjaarsnota 2018

7.841,7

7.494,4

7.418,1

8.580,2

9.648,4

2018

2019

2020

2021

2022

12.428,2

9.648,4

5.652,7

3.107,3

2.573,9

88,0
– 29,2

111,0
– 30,3

0,0
– 32,1

0,0
– 38,6

0,0
– 34,1

58,8

80,7

– 32,1

– 38,6

– 34,1

363,5

244,8

174,2

189,6

202,0

363,5

244,8

174,2

189,6

202,0

0,0

0,0

0,0

0,0

– 2,2

212,4
– 162,7

– 20,3
– 286,4

– 10,3
– 9,8

– 18,3
– 192,9

– 37,2
0,0

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Rente vaste schuld
Rente vlottende schuld
Diversen

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Omboeking rente onder kader
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Rente vaste schuld
Rente vlottende schuld
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Mutatie in rekening-courant en deposito
Omboeking rente onder kader
Rentelasten

IXA NATIONALE SCHULD (TRANSACTIEBASIS): NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Rente vlottende schuld
Rentebaten

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Omboeking rente onder kader

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Aflossingen op leningen
Mutatie in rekening-courant en deposito

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

36

IXA NATIONALE SCHULD (TRANSACTIEBASIS): NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2018

2019

2020

2021

2022

– 363,5
– 109,0
480,0
– 26,9

– 244,8
– 113,0
0,0
0,0

– 174,2
– 50,0
0,0
0,0

– 189,6
– 3,0
0,0
0,0

– 202,0
– 71,0
0,0
10,9

30,3

– 664,5

– 244,3

– 403,8

– 301,5

452,6

– 338,9

– 102,1

– 252,8

– 133,7

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

12.880,8
0,0

9.309,4
0,0

5.550,5
0,0

2.854,5
0,0

2.440,2
0,0

Stand Voorjaarsnota 2018

12.880,8

9.309,4

5.550,5

2.854,5

2.440,2

Omboeking rente onder kader
Rente derivaten
Voortijdige beëindiging derivaten
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

Rente vaste schuld
De raming van de rentelasten vaste schuld wijzigt als gevolg van
geactualiseerde rentestanden in de CEP-raming van het CPB en doordat
de verwachte financieringsbehoefte is geactualiseerd.
Diversen (mee- en tegenvallers)
Het betreft de bijgestelde raming van de rentelasten van het kasbeheer.
Deze raming is aangepast als gevolg van gewijzigde rentestanden in de
CEP-raming en als gevolg de gewijzigde hoeveelheid van door de
deelnemers aan het schatkistbankieren aangehouden middelen.
Omboeking rente onder kader (beleidsmatige en technische mutaties
uitgaven en ontvangsten)
Bij het vaststellen van de nieuwe begrotingsregels bij het Regeerakkoord
is bepaald dat de rentelasten van de staatschuld onder het uitgavenplafond worden geplaatst.
Mutatie in rekening-courant en deposito (uitgaven en ontvangsten)
De wijziging in de geraamde mutatie van het saldo op de rekeningcouranten en deposito’s van de deelnemers aan schatkistbankieren is het
gevolg van het actualiseren van de geraamde uitgaven en inkomsten van
de sociale fondsen.
Rentelasten
De raming van de aan deelnemers aan schatkistbankieren te betalen rente
is bijgewerkt met de actuele rentetarieven en veranderingen in de
middelen die de deelnemers bij de schatkist aanhouden.
Rente vlottende schuld
De raming van de rentelasten vlottende schuld wijzigt als gevolg van
geactualiseerde rentestanden in de CEP-raming van het CPB en doordat
de verwachte financieringsbehoefte is geactualiseerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

37

Rentebaten
De raming voor rentebaten kasbeheer is aangepast, als gevolg van een
wijziging van de rekenrente en veranderingen in de hoeveelheid middelen
die deelnemers aan het schatkistbankieren in de schatkist hebben gestald.
Aflossingen op leningen
Gewijzigde inzichten in het leengedrag van agentschappen en RWT’s
leiden tot een aanpassing van de voorziene ontvangsten.
Rente derivaten
De raming van de renteontvangsten op renteswaps is naar beneden
bijgesteld als gevolg van het voortijdig beëindigen van rentederivaten. De
raming is tevens bijgesteld als gevolg van de geactualiseerde rentestanden in de CEP-raming van het CPB.
Voortijdige beëindiging derivaten
Er is sprake geweest van het voortijdig beëindigen van een aantal
rentederivaten. Bij het beëindigen van een rentederivaat wordt de actuele
marktwaarde van het derivaat verrekend tussen beide partijen. De
beëindigde rentederivaten hebben per saldo een voor de staat positieve
marktwaarde, waardoor er sprake is van eenmalige ontvangsten. Daar
staat tegenover dat op een beëindigd rentederivaat meerjarig geen rente
meer wordt ontvangen.
Financiën
IXB FINANCIËN: UITGAVEN

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Douane (brexit)
Eindejaarsmarge
Kasschuiven
Meevallers/onderuitputting
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Investeringsagenda
Loon- en prijsbijstelling tranche 2018
Uitvoeringskosten fiscale wetgeving regeerakkoord
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

2018

2019

2020

2021

2022

6.800,2

6.500,5

6.159,3

6.016,2

6.052,7

– 2,9

– 3,2

– 3,3

– 3,3

– 3,3

– 2,9

– 3,2

– 3,3

– 3,3

– 3,3

19,4
32,8
– 106,5
– 60,0
– 0,2

69,5
0,0
95,8
– 15,0
– 1,6

77,1
0,0
10,8
– 10,0
– 1,5

77,3
0,0
0,0
– 10,0
– 1,5

78,1
0,0
0,0
– 10,0
– 1,5

– 114,5

148,7

76,4

65,8

66,6

123,5
72,1

16,0
68,9

17,0
68,1

17,4
64,9

16,8
65,8

15,0
17,1

30,0
– 2,2

30,0
– 3,8

30,0
– 3,8

30,0
– 3,8

3,1

0,4

0,0

0,0

0,0

230,8

113,1

111,3

108,5

108,8

113,3

258,5

184,3

171,0

172,0

6.913,5
253,5

6.759,0
278,5

6.343,6
230,3

6.187,1
228,5

6.224,7
287,2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

38

IXB FINANCIËN: UITGAVEN
2018

2019

2020

2021

2022

7.167,0

7.037,5

6.573,9

6.415,6

6.511,9

2018

2019

2020

2021

2022

2.161,2

2.148,2

2.218,3

2.079,6

2.078,2

165,0
68,0
1,6

160,0
119,0
0,0

– 20,0
22,0
0,0

25,0
0,0
0,0

30,0
127,0
0,0

234,6

279,0

2,0

25,0

157,0

– 4,8

– 4,8

– 4,8

– 4,8

– 4,8

– 4,8

– 4,8

– 4,8

– 4,8

– 4,8

0,2

0,2

0,2

0,2

0,2

348,0
41,0
– 3,5

– 53,0
42,0
– 1,8

– 53,0
7,0
2,8

– 53,0
0,0
3,9

– 53,0
13,0
11,6

385,7

– 12,6

– 43,0

– 48,9

– 28,2

615,5

261,6

– 45,8

– 28,7

124,0

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

2.776,7
4,0

2.409,8
4,0

2.172,4
2,0

2.050,9
2,0

2.202,1
2,0

Stand Voorjaarsnota 2018

2.780,7

2.413,8

2.174,4

2.052,9

2.204,1

Stand Voorjaarsnota 2018

IXB FINANCIËN: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Dividenden en afdrachten staatsdeelnemingen
Winstafdracht dnb
Diversen

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Dividend financiele deelnemingen
Winstafdracht dnb
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

Douane (Brexit)
Voor de voorbereiding op het «no deal» scenario worden de kosten voor
de Douane geraamd op 19,4 mln. in 2018, oplopend tot structureel 78 mln.
in 2022 e.v. Dit is gebaseerd op een additioneel benodigde capaciteit van
928 fte, uitgaande van gelijkblijvende handelsvolumes en een ongewijzigde handhavingsaanpak. Wanneer blijkt dat zich een ander scenario
voordoet, zal de raming worden bijgesteld.
Eindejaarsmarge
Dit betreft de inzet van de eindejaarsmarge van Financiën.
Kasschuiven
Financiën voert enkele kasschuiven door. Dit omvat onder meer de
kasschuiven van GDI-middelen van 2018 naar 2019 en 2020. Ook het
resterende budget voor het opstarten van Invest-NL in 2018 is deels nodig
in 2019. De andere kasschuif betreft middelen voor de Belastingdienst die
van 2018 doorschuiven naar 2019.
Meevallers/onderuitputting
Financiën draagt in 2018 € 60 mln. en vanaf 2020 tot en met 2023 € 10
mln. per jaar bij aan de problematiek onder het uitgavenplafond.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

39

Investeringsagenda
Vanuit de Aanvullende Post zijn middelen vrijgegeven voor verschillende
ICT-projecten en het aannemen van nieuw personeel in het kader van de
Investeringsagenda en de stabiliteit van de Belastingdienst.
Loon- en prijsbijstelling tranche 2018
De loon- en prijsbijstelling tranche 2018 wordt toegevoegd aan de
departementale begrotingen.
Uitvoeringskosten fiscale wetgeving Regeerakkoord
Bij Voorjaarsnota wordt cumulatief 135 mln. van de Aanvullende Post
overgeboekt naar de Financiënbegroting ten behoeve van de uitvoering
van fiscale maatregelen waartoe gedurende de kabinetsperiode wordt
besloten.
Diversen (kaderrelevante technische mutaties)
Deze post betreft een som van mutaties van met name overboekingen van
en naar de Financiënbegroting en de eenmalige compensatie van
doorbelaste GDI-voorzieningen in 2018 vanuit de Aanvullende Post.
Dividenden en afdrachten staatsdeelnemingen
De nieuwste winstramingen van de staatsdeelnemingen leiden tot
autonome aanpassingen in de dividendraming. De meevallers zijn vrijwel
volledig toe te schrijven aan Gasunie en Holland Casino.
Winstafdracht DNB (mee- en tegenvallers; technische mutaties)
Deze toename is voornamelijk het gevolg van een stijging van de
(geraamde) inkomsten op de bij DNB (De Nederlandsche Bank) aangehouden deposito’s van centrale banken van buiten het Eurosysteem. De
omvang van deze balanspost is sinds eind 2016 fors gestegen. De verdere
afbouw van de eigen beleggingen Europortefeuille van DNB heeft ook
positief bijgedragen aan de geschatte winst.
Dividend financiële deelnemingen
Vanwege de verkoop van aandelen ABN Amro en a.s.r. in september 2017
moet de meerjarige dividendraming financiële instellingen naar beneden
worden bijgesteld. In 2018 wordt wel meer dividend verwacht vanwege de
positieve resultaten uit 2017.
Defensie
X DEFENSIE: UITGAVEN

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Biv trekkingsrechten defensie
Doorwerking eindejaarsmarge 2017
Doorwerking vrijgave ejm bij njn17
Herschikking pensioenen
Inboeken ejm investeringen 2017
Kasschuif nationaal fonds ereschuld
Kasschuif schadeclaims libanonveteranen

2018

2019

2020

2021

2022

8.852,1

8.802,9

8.765,7

8.630,0

8.541,7

59,5
126,8
180,0
93,0
306,8
– 15,0
– 20,0

0,0
0,0
0,0
90,4
0,0
5,0
3,0

0,0
0,0
0,0
90,3
0,0
5,0
5,5

0,0
0,0
0,0
90,9
0,0
5,0
11,5

0,0
0,0
0,0
– 8,9
0,0
0,0
0,0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

40

X DEFENSIE: UITGAVEN
2018

2019

2020

2021

2022

15,3
– 306,8
– 7,2

0,0
0,0
0,0

0,0
0,0
0,0

0,0
0,0
5,0

0,0
0,0
5,0

432,4

98,4

100,8

112,4

– 3,9

300,0
475,0

300,0
725,0

350,0
775,0

400,0
825,0

400,0
825,0

105,0

55,0

155,0

155,0

155,0

45,4
40,0
47,7
111,4
62,7
32,1

0,0
0,0
36,5
111,2
63,0
11,0

0,0
0,0
35,8
111,6
62,4
21,7

0,0
0,0
35,7
110,5
60,5
13,4

0,0
0,0
35,7
109,1
60,1
6,1

– 93,0

– 90,4

– 90,3

– 90,9

8,9

1.126,3

1.211,3

1.421,2

1.509,2

1.599,9

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

1.558,8

1.309,7

1.522,1

1.621,6

1.595,9

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

10.410,9
290,1

10.112,5
325,3

10.287,8
325,3

10.251,6
325,3

10.137,6
325,3

Stand Voorjaarsnota 2018

10.701,0

10.437,9

10.613,0

10.576,8

10.462,9

2018

2019

2020

2021

2022

393,6

303,9

261,0

266,5

268,7

5,4

5,3

5,3

5,3

5,3

5,4

5,3

5,3

5,3

5,3

40,0

0,0

0,0

0,0

0,0

45,4
16,0

0,0
1,1

0,0
12,9

0,0
5,9

0,0
4,5

101,4

1,1

12,9

5,9

4,5

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

106,7

6,4

18,3

11,3

9,8

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

500,3
21,4

310,3
1,4

279,3
1,4

277,8
1,4

278,5
1,4

Stand Voorjaarsnota 2018

521,7

311,7

280,7

279,2

279,9

Uitdelen budget convenant brigade spec.
beveiligingsopdrachten (bsb)
Uitdelen ejm 2017
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
C18 ondersteuning krijgsmacht
C19 investeringen modernisering krijgsmacht
C20 uitbreiding slagkracht, cyber en werkgeverschap
Doorwerking ontvangst belastingdienst te hoge
heffing ereschulden
Doorwerking verkoop opbrengsten
Herverkaveling kustwacht carib
Loonbijstelling
Prijsbijstelling
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Herschikking pensioenen

X DEFENSIE: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Doorwerking verkoop opbrengsten
Raming ontvangst belastingdienst te hoge
heffing ereschulden
Diversen

BIV trekkingsrechten Defensie
Dit is de overheveling van middelen uit het Budget Internationale
Veiligheid (BIV) naar de betreffende artikelonderdelen binnen de Defensiebegroting. Defensie bekostigt met de trekkingsrechten activiteiten die
samenhangen met de missies. Het totale trekkingsrecht van Defensie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

41

bedraagt 59,5 mln. (zie ook de Verticale Toelichting van Homogene Groep
Internationale Samenwerking). De 59,5 mln. wordt ingezet binnen diverse
onderdelen van de Defensiebegroting voor bijvoorbeeld de nazorg van
uitgezonden militairen.
Herschikking pensioenen
Dit betreft een technische herschikking bij de startnota van het budget
voor pensioenen van de niet kader-relevante uitgaven naar kaderrelevante uitgaven.
Eindejaarsmarge 2017
Dit betreft de toevoeging van de eindejaarsmarge 2017 aan de begroting
van Defensie.
Kasschuif nationaal fonds ereschuld
Bij Regeerakkoord is 20 mln. in 2018 vrijgemaakt voor het Nationaal Fonds
Ereschuld. Met deze kasschuif wordt het kasritme in lijn gebracht met de
verwachte uitgaven.
Kasschuif schadeclaims Libanonveteranen
Met de kasschuif schadeclaims Libanonveteranen wordt het kasritme in
lijn gebracht met de verwachte uitbetaling van de schadeclaims.
Uitdelen budget convenant brigade speciale beveiligingsopdrachten (BSB)
Ten behoeve van bescherming van diplomaten en ambassades door de
BSB hevelt BZ 15,3 mln. over naar Defensie.
Diversen – beleidsmatige mutaties uitgaven
Dit is een saldo van verschillende mutaties, waaronder het intern
herschikken van budget tussen verschillende Defensieonderdelen zoals de
overheveling van Vessel Protection Detachments budget naar overige
inzet.
C18 ondersteuning krijgsmacht
In het regeerakkoord is er structureel 1,51 mld. aan extra budget voor de
krijgsmacht vrijgemaakt. Met een nota van wijziging op de ontwerpbegroting 2018 is een groot deel van de middelen voor de reeks ten behoeve
van ondersteuning krijgsmacht al aan de Defensiebegroting toegevoegd.
Nu worden, naar aanleiding van de Defensienota, de resterende middelen
uit deze reeks (C18) aan de Defensiebegroting toegevoegd.
C19 investeringen modernisering krijgsmacht
De structureel vrijgemaakte 1,51 mld. in het regeerakkoord wordt ook
ingezet om de krijgsmacht te moderniseren. Naar aanleiding van de
Defensienota worden nu alle middelen uit de reeks investeringen
modernisering krijgsmacht (C19) aan de Defensiebegroting toegevoegd.
C20 Uitbreiding slagkracht, cyber en werkgeverschap
Reeks C20 Uitbreiding slagkracht, cyber en werkgeverschap wordt nu
gedeeltelijk en later volledig aan de Defensiebegroting toegevoegd. Bij de
nota van wijziging is 20 miljoen toegevoegd aan de Defensiebegroting en
daar komt nu 85 miljoen extra bij. Als onderdeel van de reeks C20 komt er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

42

structureel 20 mln. beschikbaar voor Defensie voor de uitvoering van de
maatregelen aangekondigd in de Nederlandse Cyber Security Agenda.
Doorwerking ontvangst belastingdienst te hoge heffing ereschulden
Door de nacalculatie van de eindheffing ereschulden over de jaren 2012 –
2016 is gebleken dat uitgegaan is van een te hoog eindheffingpercentage.
Het te veel betaalde bedrag wordt door de belastingdienst terugbetaald
aan het Ministerie van Defensie (eenmalig 45,4 mln.).
Doorwerking verkoop opbrengsten
Dit betreft de verwachte verkoopopbrengsten van de dienstpersonenauto’s en de opbrengsten van groot materieel zoals gemeld in de 2e
suppletoire begroting. Deze opbrengsten waren oorspronkelijk voorzien
voor 2017 maar zullen in 2018 worden gerealiseerd. Hierdoor worden de
uitgaven van de Defensiebegroting opgehoogd.
Herverkaveling kustwacht Carib
Naar aanleiding van het Regeerakkoord zijn de budgetten van de
kustwacht Carib overgeheveld van de begroting van BZK naar de
begroting van Defensie.
Loon- en prijsbijstelling tranche 2018
De loon- en prijsbijstelling tranche 2018 wordt toegevoegd aan de
departementale begrotingen.
Diversen – technische mutaties uitgaven
Dit is een saldo van verschillende mutaties, waaronder directe steun voor
de wederopbouw van Sint Maarten na de verwoestingen achtergelaten
door orkaan Irma en uitgaven aan het versterken van het grenstoezicht op
Sint Maarten.
Herschikking pensioenen – niet tot een ijklijn behorend
Dit betreft een technische herschikking bij de startnota van het budget
voor pensioenen van de niet kader-relevante uitgaven naar kaderrelevante uitgaven.
Diversen – beleidsmatige mutaties niet-belastingontvangsten
Dit betreft het intern herschikken van Vessel Protection Detachments
(VPD’s). budget naar overige inzet. Deze herschikking wordt doorgevoerd
omdat het hier een taak van Defensie betreft die geen onderdeel is van
inzet (missie). Het gaat bij VPD’s om de bescherming van koopvaardijschepen, een taak die Defensie moet uitvoeren zonder dat dit gelieerd is
aan een specifieke missie
Raming ontvangst belastingdienst te hoge heffing ereschulden
Door de nacalculatie eindheffing ereschulden over de jaren 2012 – 2016 is
gebleken dat uitgegaan is van een te hoog eindheffingpercentage. Het te
veel betaalde bedrag wordt door de belastingdienst terugbetaald aan het
Ministerie van Defensie (eenmalig 45,4 mln.).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

43

Doorwerking verkoop opbrengsten
Dit betreft de verwachte verkoopopbrengsten van de dienstpersonenauto’s en de opbrengsten van groot materieel. Deze opbrengsten waren
oorspronkelijk voorzien voor 2017 maar zullen in 2018 worden gerealiseerd.
Diversen – technische mutaties niet-belastingontvangsten
Dit is het saldo van diverse mutaties waaronder de bijdrage van het
agentschap DMO Ops aan het Ministerie van Defensie en de bijdrage aan
de provincie Noord Brabant ten behoeve van F135 motorenonderhoud.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

44

Infrastructuur en Waterstaat
XII INFRASTRUCTUUR EN WATERSTAAT: UITGAVEN
2018

2019

2020

2021

2022

8.409,8

8.715,0

8.755,5

8.925,0

8.978,6

18,0
27,7
– 20,0
34,6
3,3

0,0
0,0
– 20,0
0,0
3,0

0,0
0,0
– 20,0
0,0
3,0

0,0
0,0
– 23,0
0,0
1,0

0,0
0,0
– 23,0
0,0
1,0

63,6

– 17,0

– 17,0

– 22,0

– 22,0

542,5
38,5
39,3
– 133,9
154,4
– 35,6
– 68,6

976,9
0,0
90,8
– 87,7
156,6
– 30,5
– 4,1

480,6
0,0
44,9
– 82,4
157,5
– 30,5
– 11,9

100,0
0,0
0,0
– 74,2
159,9
– 10,2
– 14,1

100,0
0,0
0,0
– 69,2
159,2
0,0
– 8,3

536,6

1.102,0

558,2

161,4

181,7

600,2

1.085,0

541,3

139,4

159,7

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

9.010,0
28,9

9.800,0
25,8

9.296,8
25,8

9.064,4
25,8

9.138,3
20,0

Stand Voorjaarsnota 2018

9.038,9

9.825,8

9.322,6

9.090,2

9.158,3

2018

2019

2020

2021

2022

247,5

242,6

242,1

242,0

242,1

0,3

0,3

0,3

0,3

0,3

0,3

0,3

0,3

0,3

0,3

9,4

– 2,5

– 3,5

– 3,8

– 3,8

– 224,0

– 224,0

– 224,0

– 224,0

– 224,0

– 214,6

– 226,5

– 227,5

– 227,8

– 227,8

– 214,4

– 226,2

– 227,3

– 227,6

– 227,6

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

33,1
0,0

16,4
0,0

14,8
0,0

14,4
0,0

14,5
0,0

Stand Voorjaarsnota 2018

33,1

16,4

14,8

14,4

14,5

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Eindejaarsmarge
Isb thermphos
Onderuitputting
Regeringsvliegtuig
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
D22 verhoging infrastructuurfonds
E23 envelop klimaat
E25 natuur en waterkwaliteit
Herverkaveling bzk
Loon- en prijsbijstelling 2018
Ooijen wanssum
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

XII INFRASTRUCTUUR EN WATERSTAAT: NIETBELASTINGONTVANGSTEN

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Herverkaveling ezk

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

Eindejaarsmarge
De eindejaarsmarge van 2017 wordt toegevoegd aan de begroting van
IenW.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

45

ISB Thermphos
Bij Miljoenennota 2017 is 27,7 mln. op de begroting van IenW toegevoegd
voor de uitvoering van de complexe sanering van het Thermphosterrein.
Deze middelen zijn in 2017 niet tot besteding gekomen en zijn via een
incidentele suppletoire begroting toegevoegd aan de begroting van IenW
(Kamerstuk 34 896, nrs. 1 en 2). Middels een kasschuif op de
IenW-begroting zijn deze middelen in het juiste kasritme geplaatst.
Onderuitputting
Op de IenW-begroting wordt een structurele onderuitputting ingeboekt in
afwachting van concrete invulling. In de loop van het jaar wordt dit
concreet ingevuld met onderuitputting waarvan bij aanvang van het jaar
nog niet bekend is waar deze precies optreedt.
Regeringsvliegtuig
In 2016 is een reservering getroffen van 90 mln. op de IenW-begroting
voor de vervanging van het regeringsvliegtuig. In 2017 is het koopcontract
voor de levering van het nieuwe regeringsvliegtuig getekend en is het
oude regeringsvliegtuig verkocht. Het niet-bestede deel van de reservering voor het regeringsvliegtuig uit 2017 wordt toegevoegd aan de
IenW-begroting 2018.
D22 Verhoging Infrastructuurfonds
De Regeerakkoordmiddelen voor Verhoging Infrastructuurfonds worden
toegevoegd aan de IenW-begroting. Deze middelen worden ingezet voor
een inhaalslag in infrastructuur (spoor, (vaar)wegen en fiets). Middels een
incidentele suppletoire begroting is een kasschuif van ongeveer 43 mln.
gedaan naar 2018 vanuit 2019 en 2020. Hierdoor konden de middelen
inzake wederopbouw Saba en Sint Eustatius worden geschoven van 2018
naar 2019 en 2020.
E23 Envelop Klimaat
Het IenW aandeel in de Regeerakkoordmiddelen Klimaat wordt toegevoegd aan de IenW-begroting, zoals gemeld in de incidentele suppletoire
begroting (Kamerstuk 34 903 nrs. 1 en 2). Deze middelen worden onder
andere ingezet voor projecten in wegverkeersbeleid, innovaties in grond-,
weg- en waterbouw en subsidie voor innovatie duurzame binnenvaart en
duurzame mobiliteit.
E25 Natuur en waterkwaliteit
Het IenW aandeel in de Regeerakkoordmiddelen Natuur en waterkwaliteit
wordt toegevoegd aan de IenW-begroting. Deze middelen worden ingezet
voor de aanpak van medicijnresten en opgaven voor natuur en waterkwaliteit in grote wateren zoals gemeld in de Kamerbrief (Kamerstuk 27 625,
nr. 422).
Herverkaveling BZK
Dit betreft de departementale herindeling met betrekking tot de ruimtelijke
ontwikkeling, ruimtelijke ordening, de Omgevingswet en het Kadaster,
zoals gemeld in de derde nota van wijziging (Kamerstuk 34 775, nr. 63) op
de IenW-begroting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

46

Loon- en prijsbijstelling 2018
De loon- en prijsbijstelling tranches 2018 worden toegevoegd aan de
begrotingen van IenW.
Ooijen Wanssum
Dit betreft een bijdrage vanuit het Deltafonds naar het Provinciefonds, via
de IenW-begroting, ten behoeve van een bijdrage aan de provincie
Limburg in de voorbereiding- en uitvoeringskosten van Ooijen Wanssum.
Diverse, Technische mutaties uitgaven
Deze post bestaat uit diverse overboekingen (– 73,9 mln.), diverse
desalderingen (18,2 mln.) en boekingen (– 12,9). De grootste overboekingen zijn;
1.

2.

Overboekingen (– 38,8 mln.) naar het Gemeentefonds, Provinciefonds
en BTW compensatiefonds, waaronder de bijdrage aan diverse
gemeenten en provincies (– 20,2 mln.) voor het programma Beter
Benutten dat vanaf het Infrastructuurfonds via de begroting van IenW
wordt overgeboekt.
Overboekingen (– 32,1 mln.) vanaf HXII waaronder bijdragen vanuit
het Infrastructuurfonds (– 22,7 mln.) voor de Omgevingswet en vanuit
het Deltafonds de reservering van de Basisregistratie Ondergrond
(6,5 mln.) naar het Ministerie BZK in het kader van de departementale
herindeling.

De desalderingen bestaan uit voornamelijk bijdragen (7,7 mln.) van
agentschappen aan centraal betaalde apparaatsuitgaven. De technische
boekingen zijn gedaan in het kader van de herverkaveling met Ministerie
EZK.
Herverkaveling EZK
Dit betreft de departementale herindeling met betrekking tot Klimaat en
uitvoeringsorganisatie NEa (Nederlandse Emissieautoriteit) zoals gemeld
in de tweede nota van wijziging (Kamerstuk 34 775 XII, nr. 62). Dit omvat
de overheveling van de ETS-ontvangsten waar door de NEa toezicht op
wordt gehouden.
Economische Zaken en Klimaat
XIII ECONOMISCHE ZAKEN EN KLIMAAT: UITGAVEN

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Eindejaarsmarge 2017
Ets
Herinrichting lnv/ezk
Inzet eindejaarsmarge 2017
Lnv brexit nvwa en zbo’s
Pallas
Seed
Toekomstfonds
Diversen

2018

2019

2020

2021

2022

5.202,2

5.703,2

6.340,9

6.244,1

6.358,9

20,9
– 25,8
50,0
– 20,3
14,6
19,8
– 11,2
105,2
51,6

0,0
0,0
63,2
0,0
22,2
0,0
– 12,3
0,0
23,7

0,0
11,8
44,2
0,0
24,0
0,0
1,9
0,0
16,8

0,0
14,0
39,2
0,0
23,7
0,0
4,3
0,0
13,8

0,0
0,0
37,2
0,0
23,7
0,0
17,8
0,0
4,3

204,8

96,8

98,7

95,0

83,0

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

47

XIII ECONOMISCHE ZAKEN EN KLIMAAT: UITGAVEN
2018

2019

2020

2021

2022

161,5
75,0
– 815,5
48,3
35,5

0,0
0,0
– 789,7
46,3
21,0

0,0
0,0
– 778,3
45,9
24,8

0,0
0,0
– 773,4
45,7
25,4

0,0
0,0
– 773,1
45,2
8,2

10,5

5,5

6,6

6,6

0,4

– 484,7

– 716,9

– 701,0

– 695,7

– 719,3

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

– 279,8

– 620,0

– 602,2

– 600,8

– 636,3

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

4.922,4
57,4

5.083,2
56,0

5.738,7
55,9

5.643,3
54,0

5.722,7
54,1

Stand Voorjaarsnota 2018

4.979,7

5.139,2

5.794,6

5.697,3

5.776,8

2018

2019

2020

2021

2022

3.540,0

4.083,4

4.651,5

4.555,0

4.658,0

– 150,0
0,6

– 200,0
– 7,9

– 300,0
– 7,5

– 350,0
– 7,5

– 900,0
– 10,1

– 149,4

– 207,9

– 307,5

– 357,5

– 910,1

150,0
22,4

200,0
1,5

300,0
1,5

350,0
1,5

900,0
1,5

0,0
224,0

0,0
224,0

103,0
224,0

368,0
224,0

290,0
224,0

0,0
0,0
– 150,0
4,5

0,0
0,0
– 200,0
0,0

– 50,0
50,0
– 300,0
0,0

– 175,0
75,0
– 350,0
0,0

– 175,0
25,0
– 900,0
0,0

250,9

225,5

328,5

493,5

365,5

101,5

17,6

21,0

136,0

– 544,7

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

3.641,6
0,0

4.101,0
0,0

4.672,5
0,0

4.691,0
0,0

4.113,4
0,0

Stand Voorjaarsnota 2018

3.641,6

4.101,0

4.672,5

4.691,0

4.113,4

E23 envelop klimaat
G37 middelen toegepast onderzoek
Herverkaveling
Loon- en prijsbijstelling tranche 2018
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Diversen

XIII ECONOMISCHE ZAKEN EN KLIMAAT: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Verlaging aardgasbaten
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Verlaging aardgasbaten
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
E27 verhoging ode
Herverkaveling
L106 daling aardgasbaten door lagere gaswinning
Van transactie- naar kasbasis
Verlaging aardgasbaten
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

Eindejaarsmarge 2017
Dit betreft de toevoeging van de eindejaarsmarge 2017 aan de begroting
van EZK. Het LNV-aandeel is 14,8 mln.
ETS
Met deze kasschuif worden de middelen voor de compensatie van
indirecte emissiekosten ETS in een meer realistisch ritme gezet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

48

Herinrichting LNV/EZK
Voor de inrichting van het nieuwe Ministerie van LNV en herinrichting van
het Ministerie van EZK (beide voormalig EZ) wordt een generale bijdrage
gedaan van 37,2 mln., die bestaat uit een structureel bedrag van 24,1 mln.
voor extra personeel, ICT en materiële kosten en 13,1 mln. structureel aan
EU-regelgeving gerelateerde uitvoeringskosten bij LNV. Daarnaast wordt
69,9 mln. incidenteel over de periode 2018–2020 aan de inrichting
besteed, hoofdzakelijk aan ICT voor de herinrichting van het departement.
Inzet eindejaarsmarge 2017
EZK zet de eindejaarmarge 2017 in ter dekking hogere uitgaven, o.a. voor
het programma Cloud Werkplek en voor een niet in 2018 geraamde
uitgave inzake Pallas.
LNV Brexit NVWA en zbo’s
Als gevolg van de Brexit zullen de NVWA en andere landbouwgerelateerde keuringsdiensten op grond van Europese regelgeving extra
keuringen moeten uitvoeren. Voor deze inzet moeten de keuringsdiensten
extra personeel werven en opleiden. Hiervoor wordt 15 mln. in 2018
oplopend tot 24 mln. generaal structureel toegevoegd aan de begroting
van LNV.
Pallas
Dit betreft een verplichting aan de stichting voorbereiding Pallas-reactor.
In 2014 is door EZK voor Pallas een lening verstrekt van 40 mln, waarvan
inmiddels 20,2 mln. is betaald. Naar verwachting wordt dit jaar het restant
van de lening van 19,8 mln. door Pallas opgevraagd en bij voldoende
voortgang, uitgekeerd. De beleidsmatige verantwoordelijkheid voor Pallas
is door de Minister van EZK overgedragen aan de Minister voor Medische
Zorg (vanwege de focus op medische isotopen), maar het beheer van de
lening aan Pallas blijft bij EZK.
Seed
Betreft een kasschuif in de Seed (onderdeel van Toekomstfonds) waarmee
budget voor aangegane verplichtingen wordt verschoven van 2018–2019
naar 2020–2022.
Toekomstfonds
Dit betreft het toevoegen van de eindejaarsmarge en de hoger dan
geraamde ontvangsten van het Toekomstfonds 2017 aan de begroting van
EZK.
Diversen (beleidsmatige mutaties – uitgaven)
Deze post bevat de problematiek en dekkingsmaatregelen van EZK. De
ICT-knelpunten van EZK bestaan uit extra benodigde middelen voor
informatiebeveiliging (7,4 mln. in 2018, 7 mln. in 2019 en 5 mln. in 2020),
noodzakelijke versterking van ICT bij uitvoeringsorganisaties (Agentschap
Telecom 4,3 mln. in 2018 en SodM 2,5 mln. in 2018, 2,3 mln. in 2019 en 0,5
mln. structureel vanaf 2020) en knelpunten in de begroting van DICTU (9,4
mln. in 2018). Daarnaast zijn diverse herschikkingen nodig, onder meer
voor een tekort op ACM-ontvangsten uit de markt (7,5 mln. structureel),
de kosten voor Cloud werkplek (5,8 mln. in 2018), implementatiekosten
voor de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) (5 mln. in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

49

2018 aflopend tot 2 mln. structureel vanaf 2021) en uitbreiding van de
klimaat- en energiedirecties (2,6 mln. structureel). Daarnaast bevat de
diversenpost ook het toevoegen van de onderuitputting van ETS 2017 aan
de begroting van EZK (8,8 mln. in 2018).
E23 envelop klimaat
In het Regeerakkoord is een enveloppe van 300 mln. per jaar (2018–2030)
opgenomen op de aanvullende post voor Klimaat (maatregel E23 uit het
Regeerakkoord). Voor 2018 is er een bedrag van 161,5 mln. overgeheveld
naar de begroting van EZK (en LNV).
G37 middelen toegepast onderzoek
In het Regeerakkoord is een bedrag van 100 mln. beschikbaar gesteld in
2018 voor toegepast onderzoek en innovatie. Van dit bedrag wordt 75 mln.
overgeheveld naar de begroting van EZK. Hiervan is 13,2 mln. gereserveerd voor LNV. De middelen worden onder andere ingezet voor de
TO2-instellingen, de regeling MKB innovatiestimulering Topsectoren, de
PPS-toeslag regeling, het Innovatiekrediet, valorisatie en MKB digitalisering.
Herverkaveling
Bij het Regeerakkoord is besloten om klimaat over te hevelen van IenW
naar EZK. Tegelijkertijd zijn de onderdelen elektrisch vervoer en digitale
overheid overgeheveld naar respectievelijk IenW en BZK. De grootste
herverkaveling betrof de overheveling van Groen onderwijs van LNV naar
OCW. Deze post bevat de overheveling van de middelen.
Loon- en prijsbijstelling tranche 2018
De loon- en prijsbijstelling tranche 2018 wordt toegevoegd aan de
departementale begrotingen.
Diversen (technische mutaties – uitgaven)
Dit betreft diverse desalderingen van o.a. Bedrijfsleven en Innovatie en
Interreg (9,1 mln.). Ook leidde onttrekking uit de reserve geothermie tot
een desaldering van 6 mln. Daarnaast betreft deze post de maatregel van
het Regeerakkoord om 60 mln. beschikbaar te stellen van de aanvullende
post (maatregel E25) voor de uitvoering van het zesde Actieprogramma
Nitraatrichtlijn. De 60 mln. wordt verspreid over 2018–2021 toegevoegd
aan de begroting van EZK/LNV.
Diversen (niet tot een ijklijn behorend – uitgaven)
Dit betreft een kasschuif van de eindejaarsmarge (27,2 mln.) van de
niet-relevante middelen voor de NCG over 2017 en de toevoeging van de
niet-relevante prijsbijstelling (0,6 mln.). Met deze kasschuif worden de
middelen van NCG in het juiste ritme gezet.
Aardgasbaten (L106 daling aardgasbaten door lagere gaswinning &
verlaging aardgasbaten)
In het Regeerakkoord is besloten om de gaswinning in Groningen te
verminderen (maatregel L106) met lagere aardgasbaten tot gevolg.
Daarnaast heeft het kabinet recent besloten om de gaswinning in
Groningen af te bouwen. Hierdoor wordt de gasbatenreeks verlaagd met
een bedrag tot 900 mln.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

50

Diversen (beleidsmatig – ontvangsten)
Dit betreft onder andere een ramingsbijstelling van octrooitaksen (3 mln.)
en het bijstellen van de ACM ontvangsten uit de markt (7,5 mln.).
Diversen (technische mutaties – ontvangsten)
Dit betreft diverse desalderingen van o.a. terugontvangsten Interreg en
Logius (5,5 mln.) Daarnaast leidde een onttrekking uit de reserve
geothermie tot een desaldering van 6 mln.
E27 verhoging ode
Dit betreft maatregel E27 uit het Regeerakkoord waarbij de Opslag
Duurzame energie (ODE) wordt verhoogd vanaf 2020.
Herverkaveling
Deze post bevat de overheveling van de geraamde opbrengsten van de
verkoop van CO2-emissierechten, als onderdeel van het Europese
Emissions Trading System (EU ETS) van IenW naar EZK, naar aanleiding
van het Regeerakkoordbesluit om klimaat onder EZK te voegen.
Van transactie- naar kasbasis
Dit betreft een technische mutatie naar aanleiding van het Regeerakkoord.
De gasbatenreeks uit het Regeerakkoord is gebaseerd op transferbasis en
de reguliere verwerking van gasbaten in de begroting gebeurt op
kasbasis. Met deze mutatie is dit verschil verwerkt.
Diversen (niet tot een ijklijn behoren – ontvangsten)
Dit betreft terugontvangsten van dividendbelasting (1,5 mln.) en hogere
verwachte ontvangsten als gevolg van de aandelenverkoop NOM (3 mln.),
die aanvankelijk voor 2017 waren geraamd en zijn nu doorgeschoven naar
2018.
Sociale Zaken en Werkgelegenheid
XV SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID: UITGAVEN

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Sociale zekerheid
Aio
Iow
Kinderbijslag
Kinderopvangtoeslag
Kindgebonden budget
Leningen inburgering
Liv
Participatiewet
Toeslagenwet
Uitvoeringskosten uwv
Wajong
Diversen

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Dekking nominaal onvoorzien
Ejm sectorplannen
Diversen

2018

2019

2020

2021

2022

32.089,9

32.576,7

32.602,8

32.759,1

32.950,8

29,3
– 3,9
– 12,3
56,5
– 102,6
23,7
– 20,0
– 65,6
– 18,5
8,0
– 48,6
2,4

24,2
0,1
– 9,5
127,0
– 121,4
16,6
0,0
– 206,8
– 22,6
11,2
– 45,5
– 12,2

25,2
– 0,4
– 15,8
112,5
– 111,9
5,8
0,0
– 282,2
– 23,9
21,3
– 41,3
– 11,2

25,2
– 16,4
– 21,0
100,1
– 108,1
3,0
0,0
– 245,0
– 21,7
15,4
– 37,6
– 6,0

26,3
– 20,2
– 25,3
92,6
– 111,1
9,1
0,0
– 156,3
– 19,0
14,8
– 36,1
– 6,4

– 151,6

– 238,9

– 321,9

– 312,1

– 231,6

– 5,5
53,0
13,0

– 48,4
0,0
– 0,7

– 38,0
0,0
15,5

– 1,9
0,0
2,7

– 1,9
0,0
1,4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

51

XV SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID: UITGAVEN
2018

2019

2020

2021

2022

67,4
78,9

– 57,7
0,0

– 55,1
0,0

– 71,8
0,0

– 53,9
0,0

– 40,5
0,0

14,2
0,0

9,1
0,0

0,0
0,0

0,0
16,0

0,0
0,0
0,0

0,0
– 10,0
4,4

0,0
– 25,0
13,8

207,0
– 40,0
24,4

278,0
– 55,0
30,2

0,0
– 78,9
0,0

3,0
9,9
5,2

12,0
9,9
13,2

19,0
9,9
20,0

25,0
9,9
29,7

0,0
22,0
0,0
115,6
– 23,7
493,0
19,3

48,0
225,0
250,0
70,0
0,0
930,0
17,1

494,0
240,0
250,0
– 18,7
0,0
885,0
14,1

496,0
250,0
250,0
– 70,5
0,0
885,0
24,6

485,0
250,0
250,0
– 101,1
0,0
885,0
25,2

713,6

1.460,0

1.819,8

2.004,4

2.073,5

– 30,0
– 22,5
13,0
30,0
– 0,4

0,0
48,4
25,0
25,0
– 35,1

0,0
38,0
31,0
25,0
– 25,8

0,0
1,9
38,0
0,0
11,3

0,0
1,9
50,0
0,0
10,9

30,0
22,5
0,0
187,4
13,0

0,0
– 48,4
28,1
164,1
14,8

0,0
– 38,0
36,5
112,9
18,2

0,0
– 1,9
31,3
116,0
21,6

0,0
– 1,9
29,0
60,6
26,9

7,7
0,0
2.165,8
– 493,0
– 5,3

– 32,0
– 59,3
1.046,5
– 930,0
– 4,7

– 84,2
– 60,1
1.056,1
– 885,0
– 4,2

– 11,0
– 60,9
993,8
– 885,0
– 3,8

20,2
– 61,7
973,3
– 885,0
– 3,4

1.918,2

242,4

220,4

251,3

220,8

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

2.480,3

1.463,6

1.718,2

1.943,3

2.062,7

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

34.570,2
0,5

34.040,3
0,5

34.321,0
0,5

34.702,4
0,5

35.013,4
0,5

Stand Voorjaarsnota 2018

34.570,7

34.040,8

34.321,5

34.702,9

35.013,9

2018

2019

2020

2021

2022

1.885,5

1.918,6

1.956,9

1.949,2

1.952,0

– 23,1
– 40,3

– 3,7
– 42,3

7,0
– 41,3

14,4
– 39,1

13,6
– 37,9

– 63,4

– 46,0

– 34,3

– 24,7

– 24,3

– 7,3

– 23,1

– 14,8

0,0

– 0,3

Sociale zekerheid
Dekking nominaal onvoorzien
Eindejaarsmarge
Financieringssystematiek maatschappelijke
begeleiding
I77 iow 4 j verlengen en koppeling aow-leeftijd
I84 loondoorbetaling bij ziekte kleine werkgevers
voor nieuwe gevallen
I90 loondispensatie ipv loonkostensubsidie
I91 20.000 extra beschutte werkplekken
I94 aanscherpen schattingsbesluit wia van 3x3
naar 9 banen
Kasschuiven plafond s
Loondispensatie
M136 kindgebonden budget later afbouwen voor
paren
M137 verhogen kinderopvangtoeslag
M138 verhogen kinderbijslag
Participatiewet
Re-integratie wajong
Wet tegemoetkomingen loondomein
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Amendement scholingstrajecten
Dekking nominaal onvoorzien
Icf overboeking
I92: bestrijden schulden en armoede
Diversen
Sociale zekerheid
Amendement scholingstrajecten
Dekking beleidsbrief
I80 i81 meer face-to-face uwv
Participatiewet
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Bikk aow
I88 intrekken wetsv. uitbreiding kraamverlof
Rijksbijdrage vermogenstekort ouderenfonds
Wet tegemoetkomingen loondomein
Diversen

XV SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Sociale zekerheid
Kinderopvangtoeslag
Kindgebonden budget

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

52

XV SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2018

2019

2020

2021

2022

– 7,3

– 23,1

– 14,8

0,0

– 0,3

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

– 70,6

– 69,0

– 49,0

– 24,7

– 24,6

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

1.814,9
0,0

1.849,6
0,0

1.907,9
0,0

1.924,5
0,0

1.927,4
0,0

Stand Voorjaarsnota 2018

1.814,9

1.849,6

1.907,9

1.924,5

1.927,4

AIO (Aanvullende Inkomensondersteuning Ouderen)
De uitkeringslasten voor de Aanvullende Inkomensondersteuning
Ouderen (AIO) worden met de nieuwe raming opwaarts bijgesteld. Dit is
met name het gevolg van een opwaartse bijstelling van het aantal
AIO-huishoudens in de komende jaren. Daarnaast wordt ook de hoogte
van de gemiddelde aanvulling opwaarts bijgesteld.
IOW (Inkomensvoorziening Oudere Werkloze)
De uitgaven voor de Inkomensvoorziening Oudere Werkloze (IOW) zijn
neerwaarts bijgesteld. Dit komt deels door een lager aantal
IOW-gerechtigden. De gemiddelde hoogte van de IOW-uitkering is
daarentegen licht gestegen. Per saldo is er echter sprake van een daling
van de uitgaven aan de IOW.
Kinderbijslag
De raming van de uitkeringslasten kinderbijslag (AKW) is neerwaarts
bijgesteld. Dit is vooral het gevolg van de aangepaste volumeprognose
van de SVB. Volgens de nieuwe raming zijn er minder kinderen.
Kinderopvangtoeslag
De kinderopvangtoeslagraming (KOT) is opwaarts bijgesteld. Het gebruik
van de kinderopvangtoeslag is in 2017 sterker gestegen dan eerder
verwacht; dit werkt structureel door. Daarnaast stijgt het gebruik van
kinderopvangtoeslag in 2018 en verder naar verwachting sterker dan
eerder geraamd. Dit komt door gunstigere verwachtingen ten aanzien van
de conjuncturele ontwikkeling.
Kindgebonden budget
Bij het kindgebonden budget (WKB) treedt een meevaller op. De
gunstigere economische ontwikkeling leidt tot hogere inkomens en
daarmee lagere uitgaven aan het kindgebonden budget.
Leningen inburgering
De verhoging van het budget voor de leningen aan asielzoekers volgt uit
een aanpassing van de raming als gevolg van nieuwe uitvoeringsgegevens en prognose over de instroom van asielmigranten.
LIV
Op basis van de voorlopige realisaties van het lage-inkomensvoordeel
(LIV) is de raming voor 2018 naar beneden bijgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

53

Participatiewet
De raming van de participatiewet heeft betrekking op de bijstand,
inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze
werknemers (IOAW), Inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk
arbeidsongeschikte zelfstandigen (IOAZ) en bijstand voor zelfstandigen
(Bbz). Deze post betreft voornamelijk de doorwerking van het regeerakkoord op de bijstandsuitgaven. Daarnaast is de raming neerwaarts
bijgesteld door de verwerking van de realisatiecijfers over 2017 in de
ramingen voor de regelingen IOAW, IOAZ en Bbz. In de begrotingsregels
die door dit kabinet zijn vastgesteld is afgesproken dat de conjuncturele
component van de bijstand en WW buiten het uitgavenplafond zijn
geplaatst. Hierdoor valt de verwerking van de realisatiecijfers 2017 in de
bijstandsraming onder de technische mutaties.
Toeslagenwet
Dit betreft gedeeltelijk de doorwerking van het regeerakkoord op de
Toeslagenwet (TW)-uitgaven. Als gevolg van de maatregelen in het
regeerakkoord zijn er minder werklozen en daarmee minder mensen met
een WW-uitkering. Daardoor zijn er ook minder toeslagen op
WW-uitkeringen. Daarnaast is het TW-volume neerwaarts bijgesteld op
basis van uitvoeringsinformatie.
Uitvoeringskosten UWV
De uitvoeringskosten UWV worden budgettair neutraal herschikt. Jaarlijks
wordt het bekostigingsmodel van UWV herijkt waardoor schuiven tussen
begrotingsgefinancierde uitvoeringskosten en premiegefinancierde
uitvoeringskosten ontstaan.
Wajong
Op basis van realistatiegegevens van het UWV zijn de uitkeringslasten
Wajong neerwaarts bijgesteld. Zo is de raming van het aantal personen
met een Wajong-uitkering licht naar beneden bijgesteld. Daarnaast is ook
de gemiddelde uitkering van werkende Wajongers licht gedaald.
Diversen
Hieronder vallen onder andere de aanpassingen en herschikkingen op de
budgetten voor het COA.
Dekking nominaal onvoorzien
De dekking voor de beleidsmatige reeksen op de SZW-begroting is
afkomstig van de post nominaal onvoorzien (artikel 99).
EJM Sectorplannen
Dit betreft het via de eindejaarsmarge van 2017 naar 2018 doorgeschoven
budget voor de Sectorplannen, dit is inclusief de DWSRA-subsidie
(dienstverlening werkzoekenden en projecten samenwerking en regie
arbeidsmarkt).
Diversen
Hieronder vallen onder andere de veranderopgave nieuwkomersbeleid,
verdere integratie op de arbeidsmarkt, de overige eindejaarsmarges onder
plafond Rijksbegroting en verschillende kleine kasschuiven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

54

Dekking nominaal onvoorzien
De dekking voor de beleidsmatige reeksen op de SZW-begroting is
afkomstig van de post nominaal onvoorzien (artikel 99).
Eindejaarsmarge
Dit betreft de toevoeging van de eindejaarsmarge 2017 die valt onder
uitgavenplafond Sociale Zekerheid aan de begroting van SZW.
Financieringssystematiek maatschappelijke begeleiding
In het vervolg krijgen gemeenten middelen voor maatschappelijke
begeleiding via een decentralisatieuitkering. Dat geschiedt op basis van
realisatiecijfers en leidt daardoor tot een verschuiving van uitbetalingen in
de tijd.
I77 IOW 4 jaar verlengen en koppeling AOW-leeftijd
Op basis van het regeerakkoord wordt de Wet Inkomensvoorziening voor
oudere werklozen (IOW) met vier jaar verlengd. Hierbij wordt rekening
gehouden met de stijging van de AOW-leeftijd.
I84 Loondoorbetaling bij ziekte kleine werkgevers voor nieuwe gevallen
Op basis van het regeerakkoord wordt het tweede loondoorbetalingsjaar
voor kleine werkgevers (tot 25 werknemers) gecollectiviseerd.
I90 Loondispensatie ipv loonkostensubsidie
Op basis van het regeerakkoord wordt in de Participatiewet het instrument
van loonkostensubsidies vervangen door de mogelijkheid tot loondispensatie. Werkgevers kunnen daarmee onder het wettelijk minimumloon
betalen, naar gelang van de verdiencapaciteit van de werknemer, en de
gemeente vult het inkomen aan.
I91 20.000 extra beschutte werkplekken
Op basis van het regeerakkoord wordt het budget voor activering van en
dienstverlening aan mensen in een kwetsbare positie verhoogd, waardoor
er voor 20.000 extra personen de mogelijkheid voor beschut werk
ontstaat. Dit leidt ertoe dat meer mensen met een beperking betaald werk
kunnen verrichten.
I94 Aanscherpen schattingsbesluit WIA van 3x3 naar 9 banen
Op basis van het regeerakkoord zal voor personen die in de toekomst
instromen in de WIA, scherper gekeken worden naar geschikt werk bij de
vaststelling van de mate van arbeidsongeschiktheid (het schattingsbesluit).
Kasschuiven plafond Sociale Zekerheid
Hieronder vallen verschillende kasschuiven onder uitgavenplafond
Sociale Zekerheid. Dit betreft onder andere de voorfinanciering bijstand
2017 (bestuursakkoord verhoogde instroom asiel 2015). Deze kent een
grote onderuitputting omdat gemeenten maar beperkt gebruik hebben
gemaakt van deze regeling. Om deze voorfinanciering mogelijk te maken
zijn eerder middelen van de bijstand middels een kasschuif naar voren
gehaald. De niet aangevraagde middelen op de rijksbegroting worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

55

conform afspraak weer in de oorspronkelijke jaren teruggezet door middel
van een tegengestelde kasschuif.
Loondispensatie
In het regeerakkoord is de besparing als gevolg van het invoeren van
loondispensatie in de Participatiewet gekoppeld aan de extra middelen
voor activering en dienstverlening door gemeenten en de mogelijkheid
voor beschut werk. In de hoofdlijnennotitie is de loonaanvullingsystematiek in de Participatiewet verder uitgewerkt. Deze uitwerking leidt op
korte termijn tot een lagere besparing. Derhalve wordt de besparing
gedeeltelijk weer uitgeboekt.
M136 Kindgebonden budget later afbouwen voor paren
Op basis van het regeerakkoord wordt het punt waarop de inkomensafhankelijke afbouw van het kindgebonden budget voor paren begint,
verhoogd.
M137 Verhogen kinderopvangtoeslag
Op basis van het regeerakkoord wordt de kinderopvangtoeslag verhoogd.
M138 Verhogen kinderbijslag
Op basis van het regeerakkoord wordt de kinderbijslag verhoogd.
Participatiewet
De systematiek wordt onder andere aangepast voor de verwerking van
statushouders in de bijstandsraming zodat de verhoogde instroom van
statushouders al in het uitvoeringsjaar in het macrobudget Participatiewetuitkeringen wordt verwerkt. Hierdoor is er in de eerste jaren een
tegenvaller. In latere jaren treden meevallers op. Hierbij is rekening
gehouden met de nieuwste cijfers over de instroom van statushouders.
Re-integratie Wajong
Vanuit het re-integratiebudget koopt het UWV trajecten en voorzieningen
in voor de re-integratie van arbeidsgehandicapten en Wajongers. Besloten
is een gedeelte van het budget in te zetten voor andere doeleinden.
Diversen
Hieronder valt een aantal kleinere beleidsmatige mutaties onder uitgavenplafond Sociale Zekerheid.
Amendement scholingstrajecten
In december 2017 is er door Kamerlid Van Weyenberg een amendement
scholingstrajecten ingediend om werklozen met een kwetsbare arbeidsmarktpositie beter te begeleiden naar werk. Hiervoor wordt in de WW de
mogelijkheid geboden voor scholingstrajecten naar kansberoepen waar
veel vraag naar personeel is. Deze reeks betreft de dekking uit de
Sectorplannen.
Dekking nominaal onvoorzien
De dekking voor de beleidsmatige reeksen op de SZW-begroting is
afkomstig van de post nominaal onvoorzien (artikel 99).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

56

ICF overboeking
Het kabinet Rutte-III stelt extra middelen beschikbaar voor de handhavingsketen van de Inspectie SZW, conform het Inspectie Control
Framework (ICF). Het bedrag dat ter beschikking wordt gesteld loopt
stapsgewijs op van 13 mln. euro in 2018 naar 50 mln. structureel vanaf
2022. Daarmee wordt de Inspectie in staat gesteld beter toezicht te
houden op het wettelijk minimumloon en intensiever schijnconstructies,
onveilige en ongezonde arbeidsomstandigheden en uitbuiting tegen te
gaan.
I92 Bestrijden van schulden en armoede bij gezinnen met kinderen
Op basis van regeerakkoord trekt het kabinet 80 mln. euro uit voor de
bestrijding van schulden en armoede bij gezinnen met kinderen. Het
grootste deel hiervan zal conform bestuurlijke afspraken via het gemeentefonds aan gemeenten worden overgemaakt middels een decentralisatieuitkering.
Diversen
Hieronder vallen onder andere de bijdragen aan de programmaraad, het
amendement van Kamerlid Weyenburg over de re-integratie van
(ex-)kankerpatiënten in het arbeidsproces en dekking voor het landelijk
schakelpunt werkgevers.
Amendement scholingstrajecten
In december 2017 is er door Kamerlid Van Weyenberg een amendement
scholingstrajecten ingediend om werklozen met een kwetsbare arbeidsmarktpositie beter te begeleiden naar werk (Kamerstuk 34 775 XV, nr. 15).
Hiervoor wordt in de WW de mogelijkheid geboden voor scholingstrajecten naar kansberoepen waar veel vraag naar personeel is
Dekking nominaal onvoorzien
De dekking voor de beleidsmatige reeksen op de SZW-begroting is
afkomstig van de post nominaal onvoorzien (artikel 99).
I80 I81 Meer face-to-face UWV
Op basis van regeerakkoord investeert het kabinet in totaal 70 miljoen
euro per jaar in extra persoonlijke begeleiding door het UWV. De totale
reeks van 70 mln. wordt gedeeltelijk overgeboekt naar het begrotingsgefinancierde hoofdstuk 15 (onderdeel Wajong), en gedeeltelijk naar het
premiegefinancierde hoofdstuk 40 van de SZW-begroting (onderdelen
WW en WGA).
Participatiewet
Het macrobudget Participatiewetuitkeringen is bijgesteld aan de hand van
de werkloosheidscijfers van het CPB (neerwaarts) en de verwerking van
realisatiegegevens over 2017 (opwaarts). In de begrotingsregels is
afgesproken dat het SZ-plafond hiervoor wordt aangepast.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

57

Diversen
Hieronder vallen onder andere de bijdragen aan de programmaraad, het
amendement van Kamerlid Weyenburg over de re-integratie van
(ex-)kankerpatiënten in het arbeidsproces en dekking voor het landelijk
schakelpunt werkgevers.
Bikk AOW
In de cijfers van het Centraal Economisch Plan van het CPB is de raming
voor de inkomsten van heffingskortingen verlaagd. De bijdrage in de
kosten van de heffingskortingen (Bikk) daalt mee met de heffingskortingen
en wordt daarom ook verlaagd.
I88 Intrekken wetsvoorstel uitbreiding kraamverlof
Op basis van regeerakkoord wordt het reeds ingediende wetsvoorstel
«uitbereiding kraamverlof» dat van 2 naar 5 dagen zou gaan (uitgekeerd
door UWV), ingetrokken (Kamerstuk 34 617, nr. 11). In plaats hiervan
wordt per 1 januari 2019 het huidige recht op kraamverlof voor partners
van twee naar vijf dagen verlengd, waarbij werkgevers het volledige loon
doorbetalen.
Wet tegemoetkomingen loondomein
Bij Startnota zijn de budgetten voor het lage-inkomensvoordeel (LIV), de
tegemoetkoming verhoging minimumjeugdloon (Jeugd-LIV) en het
loonkostenvoordeel (LKV) onder het uitgavenplafond Sociale Zekerheid
geplaatst. Hiermee heeft het kabinet het advies van de Studiegroep
Begrotingsruimte gevolgd. Bij het vorige kabinet vielen deze budgetten
onder het lastenkader.
Rijksbijdrage vermogenstekort Ouderenfonds
Op basis van het Centraal Economisch Plan van het CPB is de raming voor
de rijksbijdrage aan het vermogenstekort van het Ouderdomsfonds
opwaarts bijgesteld.
Diversen
Hieronder valt onder andere het afboeken van de rijksbijdrage voor de
Anw-teg, omdat deze voortaan enkel uit premies gefinancierd wordt
omdat er voldoende middelen in het Anw-fonds zitten.
Kinderopvang toeslag
De meerjarige opwaartse bijstelling van de raming hangt samen met de
verwachte hogere beschikkingen (grotere grondslag). De minderontvangsten in 2018 en 2019 hangen zowel samen met een lager dan
verwacht tempo waarin terugvorderingen binnenkomen als met een lager
niveau van terugvorderingen dan eerder is aangenomen.
Kindgebonden budget
Meerjarig zijn de terugvorderingen neerwaarts bijgesteld. De lagere
beschikkingenstand leidt tot minder terugvorderingen. Daarnaast sluiten
voorschot en definitieve beschikking beter bij elkaar aan dan eerder
verwacht. Ook dit leidt tot minder terugvorderingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

58

Diversen
Hieronder vallen onder andere verschillende desalderingen en correcties.
Volksgezondheid, Welzijn en Sport
XVI VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT: UITGAVEN
2018

2019

2020

2021

2022

15.221,9

15.374,7

15.728,7

16.323,9

16.762,4

– 5,0

– 10,0

– 15,0

– 15,0

– 15,0

7,0
35,0
11,7

11,3
0,0
17,6

31,4
0,0
3,2

8,6
0,0
5,2

6,6
0,0
4,2

0,0
– 14,0
– 4,6

16,0
– 3,0
– 1,4

8,0
17,0
– 1,3

8,0
0,0
– 1,3

0,0
0,0
– 1,4

30,1

30,5

43,3

5,5

– 5,6

– 47,4
42,0
66,9
145,4

0,0
42,0
65,0
159,2

0,0
42,0
63,6
135,3

0,0
22,0
62,3
95,3

0,0
22,0
62,2
67,4

5,6

13,8

11,3

11,4

9,5

12,8

– 7,1

0,7

129,7

186,5

0,0

– 89,0

– 235,0

– 389,0

– 415,0

0,0

80,0

80,0

80,0

80,0

0,0
2,1
– 275,0
23,0

– 30,0
– 24,5
– 42,5
28,0

– 50,0
– 35,1
193,2
33,0

– 66,0
– 78,0
193,0
37,0

– 66,0
– 42,0
341,9
36,0

– 24,6

194,9

239,0

97,7

282,5

5,5

225,5

282,3

103,1

276,9

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

15.227,4
22,4

15.600,2
21,0

16.011,0
13,6

16.427,1
5,1

17.039,4
5,1

Stand Voorjaarsnota 2018

15.249,8

15.621,2

16.024,6

16.432,1

17.044,4

2018

2019

2020

2021

2022

99,6

93,9

93,8

93,8

93,8

4,7

0,1

0,3

0,3

0,3

4,7

0,1

0,3

0,3

0,3

11,8

– 0,4

– 0,4

– 0,4

– 0,4

11,8

– 0,4

– 0,4

– 0,4

– 0,4

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Begrenzen begrotingsreserve wfz
Kosten invoering actief donatieregistratie
systeem
Uitgaven subsidies taj
Diversen
Zorg
H58 stimulering medisch specialisten in
loondienst/ participatiemodel
Vipp ggz
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Buurtsportcoaches
H61 waardig ouder worden
Loon- en prijsbijstelling tranche 2018
Diversen
Zorg
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Bikk wlz
H74 compensatie lagere zorgpremies in ib-tarief,
zt en aof-premie
M133 verlaging normpercentage zorgtoeslag
paren
M142 doorwerking verhogen algemene
heffingskorting naar toeslagen
Rijksbijdrage 18Zorgtoeslag
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

XVI VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

59

XVI VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2018

2019

2020

2021

2022

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

16,5

– 0,3

– 0,1

– 0,1

– 0,1

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

116,1
0,0

93,7
0,0

93,7
0,0

93,7
0,0

93,7
0,0

Stand Voorjaarsnota 2018

116,1

93,7

93,7

93,7

93,7

Begrenzen begrotingsreserve WFZ
Sinds 2017 bouwt VWS een begrotingsreserve op bij Financiën met het
oog op eventuele schade in het kader van de achterborg voor het
Waarborgfonds voor de Zorgsector (Wfz). In de begroting is rekening
gehouden met een jaarlijkse opbouw van 5 mln. en een structurele
storting van 20 mln. vanaf 2020. Gezien het garantievolume afneemt en er
reeds voldoende risicomitigerende maatregelen zijn ingebouwd, volstaat
een jaarlijkse storting van 5 mln. De overtollige middelen die gereserveerd
staan op de begroting vallen vrij.
Kosten invoering actief donatieregistratie systeem
Dit betreft de kosten die samenhangen met de invoering van de actieve
donorregistratie. De kosten bestaan uit het aanschrijven en registreren
door het donorregister van alle ongeregistreerde inwoners, het geven van
voorlichting over de systeemwijziging en oproep tot registratie, het geven
van voorlichting in verband met informed consent voor de categorie geen
bezwaar en de structurele kosten voor de registratie van 18-jarigen en
nieuw ingezetenen.
Uitgaven subsidies TAJ
In 2018 is er ruim 19 mln. beschikbaar voor de subsidieregeling
«Bijzondere transitiekosten Jeugdwet». In eerdere jaren is minder
subsidie verstrekt dan mogelijk was, in 2018 wordt verwacht dat deze
subsidie in 2018 alsnog (deels) wordt aangevraagd. Het beschikbare
budget is niet toereikend voor deze extra aanvragen en wordt daarom
verhoogd met 35 mln.
Diversen – Beleidsmatige mutatie – Rijksbegroting in enge zin
Deze post betreft onder meer middelen om het Rijksvaccinatieprogramma
uit te breiden met de vaccinatie voor meningokokken groep W infecties
(9,4 mln. structureel), vrijval van de prijsbijstelling van de tranche 2017
(8,4 mln. structureel) en ruimte bij de regeling voor wanbetalers en
onverzekerden als gevolg van met name een aanscherping van de
regeling waardoor de doelgroep is ingeperkt (4,4 mln. structureel).
H58 stimulering medisch specialisten in loondienst/participatiemodel
In het Regeerakkoord is dit budget opgenomen om te bevorderen dat
medisch specialisten de stap maken naar het participatiemodel of
loondienst, met als doel om meer gelijkgerichtheid in het ziekenhuis te
stimuleren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

60

VIPP GGZ
Dit betreft een kasschuif naar latere jaren zodat het informatieuitwisselingsprogramma in de GGZ (VIPP) het juiste kasritme tot zijn
beschikking heeft.
Diversen – Beleidsmatige mutatie – Zorg
Deze post betreft voornamelijk de vrijval van de prijsbijstelling op het
plafond Zorg (1,4 mln. structureel).
Buurtsportcoaches
De brede impuls combinatiefunctie (buurtsportcoach) is een onderdeel
van het programma «Sport en bewegen in de buurt». Dit programma
wordt uitgevoerd door gemeenten en het Rijk draagt hieraan bij. De
middelen voor 2018 zijn toegevoegd aan de decentralisatie-uitkering
buurtsportcoaches.
H61 waardig ouder worden
In het Regeerakkoord is budget beschikbaar gesteld voor «waardig ouder
worden» op de Aanvullende Post bij Financien. Het resterende budget (42
mln. tot 2020 en 22 mln. structureel) is afgelopen februari door middel van
een incidentele suppletoire wet toegevoegd aan de begroting van VWS
(Kamerstuk 34 888). Doel is te zorgen dat ouderen die thuis willen blijven
wonen dat goed en veilig kunnen, met voldoende en kwalitatief goede
informele en professionele zorg en ondersteuning waar nodig. De inzet
van deze middelen wordt – waar nodig – met betrokken partners verder
uitgewerkt en zal ook gemonitord worden. Het budget voor palliatieve
zorg (8 mln. structureel) is eerder bij de tweede nota van wijziging aan de
VWS begroting toegevoegd.
Loon- en prijsbijstelling tranche 2018
De loon- en prijsbijstelling tranche 2018 wordt toegevoegd aan de
departementale begrotingen.
Diversen – Technische mutatie – Rijksbegroting in enge zin
Dit betreft voornamelijk overheveling van Regeerakkoord middelen van de
Aanvullende Post bij Financien naar de VWS begroting. Onder meer (een
deel van) het geld voor Regeerakkoord maatregelen G39 maatschappelijke
diensttijd, H59 preventiemaatregelen, H62 onafhankelijke cliëntondersteuning, H65 belonen van uitkomsten en H68 sport. Daarnaast worden
tot met 2021 extra middelen beschikbaar gesteld voor de aanpak van
kindermishandeling (6,5 mln. in 2018 en 10,5 mln. in 2019–2021).
Diversen – Technische mutatie – Zorg
Dit betreft voornamelijk de loon- en prijsbijstelling tranche 2018 voor het
Plafond Zorg.
BIKK Wlz
Dit is de bijstelling Bijdrage in Kosten van Kortingen (BIKK) naar
aanleiding van de Startnota- en CEP-raming van het Centraal Planbureau.
De BIKK is een rijksbijdrage die is ingesteld bij de invoering van het
nieuwe belastingstelsel in 2001 en wordt ingezet om de lagere premieopbrengst als gevolg van de grondslagverkleining van de Wlz te compen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

61

seren. De BIKK volgt de ontwikkeling van de heffingskortingen. De
bijstelling ontstaat doordat de heffingskortingen naar verwachting hoger
uitvallen.
H74 compensatie lagere zorgpremies in ib-tarief, zt en aof-premie
Maatregelen in de curatieve zorg, zoals hoofdlijnakkoorden, waardoor de
Zvw-uitgaven verlaagd worden, werken één op één door in een lagere
nominale premie en inkomensafhankelijke bijdrage. De lagere nominale
premie op zijn beurt werkt door in een lagere zorgtoeslag. De uitgavenraming voor de Zorgtoeslag wordt in verband hiermee verlaagd met 89
mln. in 2019, oplopend tot 415 mln. vanaf 2022.
M133 verlaging normpercentage zorgtoeslag paren
De zorgtoeslag van meerpersoonshuishoudens wordt vanaf 2019
verhoogd door het normpercentage te verlagen met 0,45%-punt.
M142 doorwerking verhogen algemene heffingskorting naar toeslagen
De verhoging van de algemene heffingskorting werkt door naar hogere
uitkeringen via de referentiesystematiek. Hierdoor wordt er minder
zorgtoeslag uitgekeerd.
Rijksbijdrage 18De bijstelling van de Rijksbijdrage 18- betreft de doorwerking van lagere
uitgaven. De lagere uitgaven zijn het gevolg van de lagere raming van
lonen en prijzen in de CEP-raming ten opzichte van de doorrekening bij
Regeerakkoord.
Zorgtoeslag
Dit is de bijstelling van de uitgavenraming zorgtoeslag naar aanleiding
van de Startnota- en CEP-raming van het Centraal Planbureau. De
vaststelling van de nominale premie 2018 door zorgverzekeraars leidt tot
een incidentele daling van de zorgtoeslag in 2018.
Diversen – Technische mutatie – Niet tot een ijklijn behorend
Deze post bevat Regeerakkoord effect H76 compensatie hogere
zorgpremies in zorgtoeslag en M143 doorwerking aanpassing box 3 naar
toeslagen. De bevriezing van het eigen risico op 385 euro leidt tot een
lager gemiddeld eigen risico en een hogere nominale zorgpremie. Beide
effecten worden meegenomen in de standaardpremie, die daardoor hoger
uitvalt. Hiervoor worden verzekerden met een laag inkomen gecompenseerd via een hogere zorgtoeslag. Daarnaast leidt de verhoging van het
heffingvrije vermogen in box 3 tot hogere uitgaven zorgtoeslag doordat
meer huishoudens binnen het vrijgestelde vermogen zullen vallen.
Diversen – Niet-belastingontvangsten – beleidsmatige mutaties –
Rijksbegroting in enge zin
Dit betreft voornamelijk de actualisatie van de opbrengstenraming van de
ontvangsten als gevolg van de aanpak van wanbetalers (incidenteel 4,6
mln. in 2018).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

62

Diversen – Niet-belastingontvangsten – technische mutaties – Rijksbegroting in enge zin
Dit betreft hoofdzakelijk een verhoging van de ontvangsten (en uitgaven)
in verband met de tijdelijke Projectdirectie Antonie van Leeuwenhoekterrein (PD ALT).
Sociale zekerheid
SOCIALE ZEKERHEID: UITGAVEN

Stand Miljoenennota 2018
Mee- en tegenvallers
Sociale zekerheid
Aio
Aow
A2 accreseffect inclusief aanpassing normeringssystematiek gf/pf
Brutering
Iva
Kinderbijslag
Kinderopvangtoeslag
Kindgebonden budget
Loon- en prijsontwikkeling
Participatiewet
Uitvoeringskosten uwv
Wajong
Wazo
Wga
Ww
Zw
Diversen

Beleidsmatige mutaties
Sociale zekerheid
Dekking nominaal onvoorzien
Eindejaarsmarge
Financieringssystematiek maatschappelijke
begeleiding
In=uit taakstelling
I80 meer face-to-face uwv voor werkloosheid
I81 meer face-to-face uwv voor arbeidsongeschiktheid
I83 toerekening wga-lasten werkgever inkorten
naar 5 jaar
I84 loondoorbetaling bij ziekte kleine werkgevers
voor nieuwe gevallen
I86 collectiviseren transitievergoeding mkb
I87 5 weken kraamverlof en 6 weken adoptieverlof
I88 intrekken wetsvoorstel uitbreiding kraamverlof van 2 naar 5 dagen
I89 extra budget voor inspectie szw
I90 loondispensatie ipv loonkostensubsidie
I91 20.000 extra beschutte werkplekken
I92 bestrijden van schulden en armoede bij
gezinnen met kinderen
I93 taalles bij integratie
I94 aanscherpen schattingsbesluit wia van 3x3
naar 9 banen
Kasschuiven plafond sociale zekerheid
Loondispensatie
M136 kindgebonden budget later afbouwen voor
paren
M137 verhogen kinderopvangtoeslag
M138 verhogen kinderbijslag
M139 beperken jaarlijkse afbouw ahk bijstand
Overheveling sociaal domein participatie

2018

2019

2020

2021

2022

79.485,7

81.602,7

83.806,2

85.554,0

88.005,0

29,3
– 95,2

24,2
– 102,6

25,2
– 143,0

25,2
– 129,0

26,3
– 118,0

0,0
12,5
31,4
– 12,3
56,5
– 102,6
57,3
– 65,6
0,0
– 48,6
– 27,1
– 79,9
– 152,4
16,6
– 13,8

0,0
260,3
47,4
– 9,5
127,0
– 121,4
703,3
– 206,8
– 45,5
– 45,5
– 33,9
– 69,1
– 394,5
– 3,9
– 17,8

– 12,0
394,6
60,9
– 15,8
112,5
– 111,9
1.486,1
– 282,2
– 45,8
– 41,3
– 37,0
– 58,1
– 517,3
– 22,8
– 27,9

– 29,0
638,8
72,1
– 21,0
100,1
– 108,1
2.131,2
– 245,0
– 43,5
– 37,6
– 30,5
– 46,2
– 442,0
– 25,5
– 40,0

– 43,0
573,0
85,5
– 25,3
92,6
– 111,1
2.813,5
– 156,3
– 40,1
– 36,1
– 27,0
– 39,7
– 277,0
– 5,9
– 37,5

– 393,9

111,7

764,2

1.770,0

2.673,9

67,4
78,9

– 57,7
0,0

– 55,1
0,0

– 71,8
0,0

– 53,9
0,0

– 40,5
– 83,5
0,0

14,2
0,0
40,0

9,1
0,0
40,0

0,0
0,0
40,0

0,0
0,0
40,0

0,0

30,0

30,0

30,0

30,0

1,0

8,0

18,0

30,0

40,0

0,0
0,0

0,0
0,0

5,0
100,0

217,0
100,0

299,0
100,0

0,0

1,0

89,0

171,0

171,0

– 1,0
13,0
0,0
0,0

– 62,0
25,0
– 10,0
9,8

– 63,0
31,0
– 25,0
28,8

– 64,0
38,0
– 40,0
49,0

– 64,0
50,0
– 55,0
63,3

30,0
0,0

25,0
50,0

25,0
60,0

0,0
70,0

0,0
70,0

3,0
– 78,9
0,0

– 5,0
9,9
5,2

– 22,0
9,9
13,2

– 39,0
9,9
20,0

– 51,0
9,9
29,7

0,0
22,0
0,0
0,0
0,0

48,0
225,0
250,0
14,0
– 513,8

494,0
240,0
250,0
37,0
– 513,8

496,0
250,0
250,0
60,0
– 513,8

485,0
250,0
250,0
69,0
– 513,8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

63

SOCIALE ZEKERHEID: UITGAVEN

Participatiewet
Wet tegemoetkomingen loondomein
Diversen

Technische mutaties
Sociale zekerheid
Brutering
I89 extra budget voor inspectie szw
Nominale ontwikkeling
Participatiewet
Ww
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018
Stand Voorjaarsnota 2018

2018

2019

2020

2021

2022

115,6
493,0
5,4

70,0
930,0
47,8

– 18,7
885,0
96,4

– 70,5
885,0
68,3

– 101,1
885,0
92,8

625,4

1.154,4

1.763,8

1.985,1

2.095,9

4,0
– 13,0
– 75,0
187,4
– 8,2
10,0

53,2
– 25,0
– 223,9
164,1
– 132,9
– 106,7

121,1
– 31,0
– 618,9
112,9
– 193,7
– 108,2

246,7
– 38,0
– 1.010,9
116,0
– 244,5
– 58,7

342,3
– 50,0
– 1.370,9
60,6
– 344,8
– 61,7

105,2

– 271,2

– 717,8

– 989,4

– 1.424,5

336,8

994,8

1.810,0

2.765,5

3.345,3

79.822,5

82.597,5

85.616,2

88.319,5

91.350,3

2018

2019

2020

2021

2022

1.021,9

1.034,4

1.078,7

1.074,3

1.095,8

– 46,0
– 40,3
– 23,1

– 46,0
– 42,3
– 2,7

– 46,0
– 41,3
11,7

– 46,0
– 39,1
23,6

– 46,0
– 37,9
28,4

– 109,4

– 91,0

– 75,6

– 61,5

– 55,5

5,8

7,6

3,7

– 0,8

– 6,7

5,8

7,6

3,7

– 0,8

– 6,7

– 103,6

– 83,4

– 71,8

– 62,2

– 62,2

918,3

951,0

1.007,0

1.012,1

1.033,6

SOCIALE ZEKERHEID: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

Stand Miljoenennota 2018
Mee- en tegenvallers
Sociale zekerheid
Correctie sociale lasten ufo
Kindgebonden budget
Diversen

Technische mutaties
Sociale zekerheid
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018
Stand Voorjaarsnota 2018

AIO (Aanvullende Inkomensondersteuning Ouderen)
De uitkeringslasten voor de Aanvullende Inkomensondersteuning
Ouderen (AIO) worden met de nieuwe raming opwaarts bijgesteld. Dit is
met name het gevolg van een opwaartse bijstelling van het aantal
AIO-huishoudens in de komende jaren. Daarnaast wordt ook de hoogte
van de gemiddelde aanvulling opwaarts bijgesteld.
AOW (Algemene Ouderdomswet)
Op de Algemene Ouderdomswet (AOW) treedt een meevaller op. Dit komt
doordat de verwachting van het aantal AOW-gerechtigden, de uitgaven
aan AOW-partnertoeslag, de gemiddelde AOW-opbouw en het aandeel
alleenstaanden (die recht hebben op een hogere AOW-uitkering) naar
beneden zijn bijgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

64

A2 accreseffect inclusief aanpassing normeringssystematiek GF/PF
Bij Startnota is een aantal onderdelen van de integratie-uitkering sociaal
domein (IUSD) naar de algemene uitkering (AU) van het Gemeentefonds
overgeheveld. Hierdoor genereren deze onderdelen vanaf 2020 accres en
krijgen ze geen loon- en prijsontwikkeling meer uitgekeerd.
Brutering
Bruteringen houden verband met de koppeling van diverse uitkeringen
aan het netto minimumloon. Een brutering komt voor als er een verschil
ontstaat tussen de bruto en de netto uitkering. Hierdoor kunnen de
uitgaven van SZW stijgen of dalen terwijl de belastinginkomsten
één-op-één meebewegen. Een brutering heeft geen effect op het saldo
van de overheid. Om deze reden wordt het uitgavenplafond Sociale
Zekerheid gecorrigeerd voor bruteringen.
Bij Startnota waren er nog geen uitgavenplafonds. Om die reden is de
brutering zichtbaar bij de mee- en tegenvallers. Feitelijk betreft dit dus een
technische mutatie waar het uitgavenplafond Sociale Zekerheid voor
gecorrigeerd wordt.
IVA (Inkomensvoorziening Volledig Arbeidsongeschikten)
De Inkomensvoorziening Volledig Arbeidsongeschikten (IVA)-uitgaven
worden opwaarts bijgesteld. Dit komt met name door een hoger aantal
uitkeringen. Uit realisatiecijfers van het UWV blijkt dat het aantal mensen
dat uitstroomt uit de IVA lager is dan verwacht. Op basis hiervan wordt de
komende jaren minder uitstroom verwacht ook en daarmee meer mensen
in de IVA. Dit effect wordt enigszins beperkt doordat er minder mensen
doorstromen vanuit de WGA.
Kinderbijslag
De raming van de uitkeringslasten kinderbijslag (AKW) is neerwaarts
bijgesteld. Dit is vooral het gevolg van de aangepaste volumeprognose
van de SVB. Volgens de nieuwe raming zijn er minder kinderen dan eerder
werd aangenomen.
Kinderopvangtoeslag
De kinderopvangtoeslagraming (KOT) is opwaarts bijgesteld. Het gebruik
van de kinderopvangtoeslag is in 2017 sterker gestegen dan eerder
verwacht; dit werkt structureel door. Daarnaast stijgt het gebruik van
kinderopvangtoeslag in 2018 en verder naar verwachting sterker dan
eerder geraamd. Dit komt door gunstigere verwachtingen ten aanzien van
de conjuncturele ontwikkeling.
Kindgebonden budget
Bij het kindgebonden budget (WKB) treedt een meevaller op. De
gunstigere economische ontwikkeling leidt tot hogere inkomens en
daarmee lagere uitgaven aan het kindgebonden budget.
Loon- en prijsontwikkeling
De loon- en prijsbijstelling tranche 2018 wordt overgemaakt naar de
departementale begrotingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

65

Participatiewet
De raming van de participatiewet heeft betrekking op de bijstand,
inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze
werknemers (IOAW), Inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk
arbeidsongeschikte zelfstandigen (IOAZ) en bijstand voor zelfstandigen
(Bbz). Deze post betreft voornamelijk de doorwerking van het regeerakkoord op de bijstandsuitgaven. Daarnaast is de raming neerwaarts
bijgesteld door de verwerking van de realisatiecijfers over 2017 in de
ramingen voor de regelingen IOAW, IOAZ en Bbz. In de begrotingsregels
die door dit kabinet zijn vastgesteld is afgesproken dat de conjuncturele
component van de bijstand en WW buiten het uitgavenplafond zijn
geplaatst. Hierdoor valt de verwerking van de realisatiecijfers 2017 in de
bijstandsraming onder de technische mutaties.
Uitvoeringskosten UWV
De raming van de uitvoeringskosten van het UWV zijn neerwaarts
bijgesteld. Dit betreft grotendeels de doorwerking van de meevaller op de
WW uit het CEP 2018 op de uitvoeringskosten van het UWV.
Wajong
Op basis van realistatiegegevens van het UWV zijn de uitkeringslasten
Wajong neerwaarts bijgesteld. Zo is de raming van het aantal personen
met een Wajong-uitkering licht naar beneden bijgesteld. Daarnaast is ook
de gemiddelde uitkering van werkende Wajongers licht gedaald.
WAZO (Wet Arbeid en Zorg)
De raming van de uitkeringslasten voor de Wet arbeid en zorg (WAZO) is
neerwaarts bijgesteld. Dit is het gevolg van de aangepaste bevolkingsprognose van het CBS. Naar verwachting worden er de komende jaren
minder kinderen geboren.
WGA (Werkhervatting Gedeeltelijk Arbeidsongeschikten)
De Werkhervatting Gedeeltelijk Arbeidsongeschikten (WGA)-uitgaven
worden neerwaarts bijgesteld. Dit komt met name door een lager aantal
uitkeringen. Uit realisatiecijfers van het UWV blijkt dat het aantal mensen
dat instroomt in de WGA lager is dan verwacht. Ook is de uitstroom hoger
dan verwacht. Dit zorgt ervoor dat het aantal mensen in de WGA lager
uitkomt. De meevaller loopt af doordat er minder mensen doorstromen
van de WGA naar de IVA.
WW (Werkloosheidswet)
Dit betreft de doorwerking van het regeerakkoord op de Werkloosheidswet (WW)-uitgaven. Als gevolg van de maatregelen in het regeerakkoord worden minder werklozen verwacht en daarmee minder mensen
met een WW-uitkering. In de begrotingsregels die door dit kabinet zijn
vastgesteld is afgesproken dat de conjuncturele component van de
bijstand en WW buiten het uitgavenplafond zijn geplaatst. Bij Startnota
waren er nog geen uitgavenplafonds. Om die reden is deze reeks
zichtbaar bij de mee- en tegenvallers. Feitelijk betreft dit dus een
technische mutatie waar het uitgavenplafond Sociale Zekerheid voor
gecorrigeerd wordt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

66

ZW (Ziektewet)
De Ziektewet (ZW)-uitgaven worden neerwaarts bijgesteld. Dit is het saldo
van een hogere gemiddelde uitkering en een lager aantal uitkeringen. De
verwachtingen met betrekking tot het aantal WW’ers zijn neerwaarts
bijgesteld. Daardoor worden er ook minder zieke WW’ers verwacht.
Diversen
Hieronder vallen onder andere de aanpassingen en herschikkingen op de
budgetten voor het COA.
Dekking nominaal onvoorzien
De dekking voor de beleidsmatige reeksen op de SZW-begroting is
afkomstig van de post nominaal onvoorzien (artikel 99).
Eindejaarsmarge
Dit betreft de toevoeging van de eindejaarsmarge 2017 aan de begroting
van SZW.
Financieringssystematiek maatschappelijke begeleiding
In het vervolg krijgen gemeenten middelen voor maatschappelijke
begeleiding via een decentralisatieuitkering. Dat geschiedt op basis van
realisatiecijfers en leidt daardoor tot een verschuiving van uitbetalingen in
de tijd.
In=uit taakstelling
Departementen kunnen onbestede middelen in 2017 met behulp van de
eindejaarsmarge doorschuiven naar 2018. Als tegenhanger van de
uitgekeerde eindejaarsmarges is de in=uit taakstelling op de aanvullende
post ingeboekt, met de veronderstelling dat departementen ieder jaar een
soortgelijk bedrag doorschuiven met behulp van de eindejaarsmarge. De
in=uit taakstelling zal gedurende de uitvoering van begrotingsjaar 2018
worden ingevuld met onderuitputting.
I80 Meer face-to-face UWV voor werkloosheid
Op basis van het regeerakkoord investeert het kabinet in totaal 70 miljoen
euro per jaar in extra persoonlijke begeleiding door het UWV. Hiervan
wordt 40 mln. besteed aan de dienstverlening van UWV bij werkloosheid.
De totale reeks van 70 mln. wordt gedeeltelijk overgeboekt naar het
begrotingsgefinancierde hoofdstuk 15 (onderdeel Wajong), en gedeeltelijk
naar het premiegefinancierde hoofdstuk 40 van de SZW-begroting
(onderdelen WW en WGA).
I81 Meer face-to-face UWV voor arbeidsongeschiktheid
Op basis van het regeerakkoord investeert het kabinet in totaal 70 miljoen
euro per jaar in extra persoonlijke begeleiding door het UWV. Hiervan
gaat 30 mln. naar de dienstverlening bij arbeidsongeschiktheid. De totale
reeks van 70 mln. wordt gedeeltelijk overgeboekt naar het begrotingsgefinancierde hoofdstuk 15 (onderdeel Wajong), en gedeeltelijk naar het
premiegefinancierde hoofdstuk 40 van de SZW-begroting (onderdelen
WW en WGA).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

67

I83 Toerekening WGA-lasten werkgever inkorten naar 5 jaar
Op basis van het regeerakkoord wordt de periode waarvoor premiedifferentiatie geldt in de Werkhervatting Gedeeltelijk Arbeidsongeschikten
(WGA) verkort van tien naar vijf jaar.
I84 Loondoorbetaling bij ziekte kleine werkgevers voor nieuwe gevallen
Op basis van het regeerakkoord wordt het tweede loondoorbetalingsjaar
voor kleine werkgevers (tot 25 werknemers) gecollectiviseerd.
I86 Collectiviseren transitievergoeding mkb
Dit betreft een technische ophoging van de aanvullende post als reservering voor de plannen uit het regeerakkoord. Deze middelen zijn nog niet
overgeheveld naar de departementale begroting. Deze technische
ophoging is zichtbaar omdat het betrekking heeft op de middelen op de
aanvullende post die onder uitgavenplafond Sociale Zekerheid vallen.
I87 5 weken kraamverlof en 6 weken adoptieverlof
Op basis van het regeerakkoord is er voor partners per 1 juli 2020 de
mogelijkheid om aanvullend kraamverlof van vijf weken op te nemen,
welke dient te worden opgenomen in het eerste half jaar na de geboorte.
Tevens wordt de huidige regeling voor adoptieverlof verruimd met 2
weken naar 6 weken. Deze uitbreiding geldt ook voor pleegouders.
Hiervoor zijn in het regeerakkoord middelen vrijgemaakt.
I88 Intrekken wetsvoorstel uitbreiding kraamverlof van 2 naar 5 dagen
Op basis van het regeerakkoord wordt het reeds ingediende wetsvoorstel
«uitbereiding kraamverlof» dat van 2 naar 5 dagen zou gaan (uitgekeerd
door UWV), ingetrokken. In plaats hiervan wordt per 1 januari 2019 het
huidige recht op kraamverlof voor partners van twee naar vijf dagen
verlengd, waarbij werkgevers het volledige loon doorbetalen.
I89 Extra budget voor inspectie SZW
Op basis van het regeerakkoord ontvangt de inspectie SZW extra budget
voor de handhavingsketen. Hiermee kan de inspectie beter toezicht gaan
houden op het wettelijke minimumloon en intensiever toezicht gaan
houden op schijnconstructies, onveilige en ongezonde arbeidsomstandigheden en uitbuiting tegengaan.
I90 Loondispensatie ipv loonkostensubsidie
Op basis van het regeerakkoord wordt in de Participatiewet het instrument
van loonkostensubsidies vervangen door de mogelijkheid tot loondispensatie. Werkgevers kunnen daarmee onder het wettelijk minimumloon
betalen, naar gelang van de verdiencapaciteit van de werknemer, en de
gemeente vult het inkomen aan.
I91 20.000 extra beschutte werkplekken
Op basis van het regeerakkoord wordt het budget voor activering van en
dienstverlening aan mensen in een kwetsbare positie verhoogd, waardoor
er voor 20.000 extra personen de mogelijkheid voor beschut werk
ontstaat. Dit leidt ertoe dat meer mensen met een beperking betaald werk
kunnen verrichten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

68

I92 Bestrijden van schulden en armoede bij gezinnen met kinderen
Op basis van het regeerakkoord trekt het kabinet 80 mln. euro uit voor de
bestrijding van schulden en armoede bij gezinnen met kinderen. Het
grootste deel hiervan zal conform bestuurlijke afspraken via het gemeentefonds aan gemeenten worden overgemaakt middels een decentralisatieuitkering.
I93 Taalles bij integratie
Dit betreft een technische ophoging van de aanvullende post als reservering voor de plannen uit het regeerakkoord. Deze middelen zijn nog niet
overgeheveld naar de departementale begroting. Deze technische
ophoging is zichtbaar omdat het betrekking heeft op de middelen op de
aanvullende post die onder uitgavenplafond Sociale Zekerheid vallen.
I94 Aanscherpen schattingsbesluit WIA van 3x3 naar 9 banen
Op basis van het regeerakkoord zal voor personen die in de toekomst
instromen in de WIA, scherper gekeken worden naar geschikt werk bij de
vaststelling van de mate van arbeidsongeschiktheid (het schattingsbesluit).
Kasschuiven plafond Sociale Zekerheid
Hieronder vallen verschillende kasschuiven onder uitgavenplafond
Sociale Zekerheid. Dit betreft onder andere de voorfinanciering bijstand
2017 (bestuursakkoord verhoogde instroom asiel 2015). Deze kent een
grote onderuitputting omdat gemeenten maar beperkt gebruik hebben
gemaakt van deze regeling. Om deze voorfinanciering mogelijk te maken
zijn eerder middelen van de bijstand middels een kasschuif naar voren
gehaald. De niet aangevraagde middelen op de rijksbegroting worden
conform afspraak weer in de oorspronkelijke jaren teruggezet door middel
van een tegengestelde kasschuif.
Loondispensatie
In het regeerakkoord is de besparing als gevolg van het invoeren van
loondispensatie in de Participatiewet gekoppeld aan de extra middelen
voor activering en dienstverlening door gemeenten en de mogelijkheid
voor beschut werk. In de hoofdlijnennotitie is de loonaanvullingsystematiek in de Participatiewet verder uitgewerkt. Deze uitwerking leidt op
korte termijn tot een lagere besparing. Derhalve wordt de besparing
gedeeltelijk weer uitgeboekt.
M136 Kindgebonden budget later afbouwen voor paren
Op basis van het regeerakkoord wordt het punt waarop de inkomensafhankelijke afbouw van het kindgebonden budget voor paren begint,
verhoogd.
M137 Verhogen kinderopvangtoeslag
Op basis van het regeerakkoord wordt de kinderopvangtoeslag verhoogd.
M138 Verhogen kinderbijslag
Op basis van het regeerakkoord wordt de kinderbijslag verhoogd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

69

M139 Beperken jaarlijkse afbouw ahk bijstand
Op basis van het regeerakkoord wordt de jaarlijkse afbouw van de
dubbele algemene heffingskorting in het referentieminimumloon voor de
bijstand beperkt.
Overheveling sociaal domein participatie
Deze reeks hangt samen met de overheveling van een deel van de
integratie-uitkering sociaal domein naar de algemene uitkering.
Participatiewet
De systematiek wordt onder andere aangepast voor de verwerking van
statushouders in de bijstandsraming zodat de verhoogde instroom van
statushouders al in het uitvoeringsjaar in het macrobudget Participatiewetuitkeringen wordt verwerkt. Hierdoor is er in de eerste jaren een
tegenvaller. In latere jaren treden meevallers op. Hierbij is rekening
gehouden met de nieuwste cijfers over de instroom van statushouders.
Diversen
Hieronder valt een aantal kleinere beleidsmatige mutaties onder het
uitgavenplafond Sociale Zekerheid.
Brutering
Bruteringen houden verband met de koppeling van diverse uitkeringen
aan het netto minimumloon. Een brutering komt voor als er een verschil
ontstaat tussen de bruto en de netto uitkering. Hierdoor kunnen de
uitgaven van SZW stijgen of dalen terwijl de belastinginkomsten
één-op-één meebewegen. Een brutering heeft geen effect op het saldo
van de overheid. Om deze reden wordt het uitgavenplafond Sociale
Zekerheid gecorrigeerd voor bruteringen.
Bij Startnota waren er nog geen uitgavenplafonds. Om die reden is de
brutering zichtbaar bij de mee- en tegenvallers. Feitelijk betreft dit dus een
technische mutatie waar het uitgavenplafond Sociale Zekerheid voor
gecorrigeerd wordt.
I89 extra budget voor inspectie SZW
Op basis van het regeerakkoord ontvangt de inspectie SZW extra budget
voor de handhavingsketen. Hiermee kan de inspectie beter toezicht gaan
houden op het wettelijke minimumloon en intensiever toezicht gaan
houden op schijnconstructies, en onveilige en ongezonde arbeidsomstandigheden en uitbuiting tegengaan. Deze reeks betreft de dekking.
Nominale ontwikkeling
Deze mutatie betreft een aanpassing in de geraamde nominale ontwikkeling onder het uitgavenplafond Sociale Zekerheid als gevolg van CEP
2018-ramingen van loon- en prijsontwikkeling en als gevolg van mutaties
in uitgavenramingen binnen de sociale zekerheid.
Participatiewet
Het macrobudget Participatiewetuitkeringen is bijgesteld aan de hand van
de werkloosheidscijfers van het CPB (neerwaarts) en de verwerking van
realisatiegegevens over 2017 (opwaarts). In de begrotingsregels is
afgesproken dat het SZ-plafond hiervoor wordt aangepast.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

70

WW (Werkloosheidswet)
De uitkeringslasten van de Werkloosheidswet (WW) zijn neerwaarts
bijgesteld aan de hand van de werkloosheidscijfers van het CPB en de
verwerking van realisatiegegevens over 2017. In de begrotingsregels is
afgesproken dat het SZ-plafond hiervoor wordt aangepast.
Diversen
Hieronder vallen onder andere de bijdragen aan de programmaraad, het
amendement van Kamerlid Weyenburg over de re-integratie van
(ex-)kankerpatiënten in het arbeidsproces en dekking voor het landelijk
schakelpunt werkgevers.
Correctie sociale lasten UFO
Dit betreft een technische correctie van de ontvangsten op het Uitvoeringsfonds voor de overheid (UFO-ontvangsten). Met deze correctie wordt
de methodiek van het Centraal Planbureau overgenomen waarbij de
UFO-ontvangsten (de door het UWV op overheidswerkgevers verhaalde
bedragen) voortaan exclusief werkgeverslasten worden geboekt. Hierdoor
sluiten de UFO-ontvangsten beter aan bij de uitkeringslasten, waarin de
werkgeverslasten ook niet zijn meegeteld.
Kindgebonden budget
Meerjarig zijn de terugvorderingen neerwaarts bijgesteld. De lagere
beschikkingenstand leidt tot minder terugvorderingen. Daarnaast sluiten
voorschot en definitieve beschikking beter bij elkaar aan dan eerder
verwacht. Ook dit leidt tot minder terugvorderingen.
Diversen
De post «diversen» bevat onder andere een aanpassing van de ontvangstenramingen voor de kinderopvangtoeslag.
Diversen
Hieronder vallen aanpassingen vanwege nominale ontwikkeling op de
ontvangsten.
Zorg
ZORG: UITGAVEN

Stand Miljoenennota 2018
Mee- en tegenvallers
Zorg
Actualisering uitgaven wlz
Eerstelijnszorg
Genees- en hulpmiddelen
Loon- en prijsontwikkeling
Persoonsgebonden budgetten
Ramingsbijstelling geneesmiddelen
Volledig pakket thuis
Vrijval nominaal en onverdeeld wlz
Zorg in natura
Diversen

2018

2019

2020

2021

2022

77.744,1

82.317,2

87.205,6

92.414,0

97.710,8

– 100,0
– 33,9
– 352,2
34,0
– 247,9
– 100,0
51,2
– 3,4
196,6
– 36,9

– 105,0
– 33,9
– 348,9
1.302,4
– 247,9
– 100,0
51,2
– 1,3
196,6
– 36,9

– 105,0
– 33,9
– 349,2
2.224,0
– 247,9
– 100,0
51,2
– 7,5
196,6
– 36,9

– 105,0
– 33,9
– 349,4
2.823,8
– 247,9
– 100,0
51,2
– 19,4
196,6
– 36,9

– 105,0
– 33,9
– 349,4
3.647,8
– 247,9
– 100,0
51,2
– 29,8
196,6
– 36,9

– 592,5

676,3

1.591,4

2.179,1

2.992,7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

71

ZORG: UITGAVEN
2018

2019

2020

2021

2022

0,0
0,0
0,0

0,0
– 460,0
– 61,0

– 269,0
– 1.190,0
– 158,0

– 550,0
– 1.920,0
– 305,0

– 856,0
– 1.920,0
– 465,0

0,0
39,0
0,0
100,0
– 1,0
0,0

20,0
80,0
136,0
0,0
32,0
– 1.912,1

35,0
105,0
208,0
0,0
19,0
– 1.912,1

50,0
130,0
213,0
0,0
5,0
– 1.915,9

65,0
125,0
188,0
0,0
– 14,0
– 1.915,9

0,0
0,0
11,0

– 76,3
– 3.334,7
– 7,7

– 76,3
– 3.340,3
– 29,9

– 76,3
– 3.402,7
– 36,1

– 76,3
– 3.399,3
– 42,7

54,0
10,0
– 16,1

54,0
20,0
34,8

54,0
25,0
42,2

54,0
30,0
18,0

54,0
40,0
10,0

196,9

– 5.475,0

– 6.487,4

– 7.706,0

– 8.207,2

203,0
– 53,9
– 90,2
0,0
– 44,6

60,2
0,0
0,0
– 154,2
– 582,9

57,7
0,0
0,0
– 154,5
– 1.073,1

57,8
0,0
0,0
– 156,2
– 1.388,7

55,9
0,0
0,0
– 156,2
– 1.921,7

– 100,0
– 98,3

0,0
– 109,4

0,0
– 109,6

0,0
– 103,2

0,0
– 80,5

– 184,0

– 786,3

– 1.279,5

– 1.590,3

– 2.102,5

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

– 579,5

– 5.584,9

– 6.175,3

– 7.117,1

– 7.317,1

Stand Voorjaarsnota 2018

77.164,7

76.732,2

81.030,3

85.297,0

90.393,6

2018

2019

2020

2021

2022

5.187,5

5.430,5

5.689,1

5.957,2

6.232,4

– 24,5

– 15,3

– 9,7

– 5,7

– 0,8

– 24,5

– 15,3

– 9,7

– 5,7

– 0,8

0,0
– 101,0
– 16,2

– 43,0
– 203,0
– 44,8

– 92,0
– 306,0
– 30,5

– 141,0
– 411,0
– 30,5

– 184,0
– 413,0
– 30,5

– 117,2

– 290,8

– 428,5

– 582,5

– 627,5

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

– 141,7

– 306,1

– 438,2

– 588,2

– 628,3

Stand Voorjaarsnota 2018

5.045,8

5.124,4

5.250,9

5.369,0

5.604,1

Beleidsmatige mutaties
Zorg
A2 accreseffect inclusief aanpassing normeringssystematiek gf/pf
H51 hoofdlijnenakkoorden 2019–2021
H52 maatregelen genees- en hulpmiddelen
H54 gedragseffect derving eigen risico a.g.v. hla
+ geneesmiddelen
H55 gedragseffect stabilisatie eigen risico
H72 terugdraaien taakstelling bkz
Middelen voor interbestuurlijk programma
Nominaal en onverdeeld wlz
Overheveling sociaal domein jeugdhulp
Overheveling sociaal domein volume wmo +
jeugd tranche 2019 van z
Overheveling sociaal domein wmo
Ramingsbijstelling nhc in wlz-tarief
Verlaging veronderstelde onderuitputting zorg in
natura
Verminderen overgangsproblematiek naar wlz
Diversen

Technische mutaties
Zorg
Loon- en prijsbijstelling tranche 2018
Loon- en prijsbijstelling 2018 jeugd
Loon- en prijsbijstelling 2018 wmo
Loon- en prijsbijstelling 2018 wmo en jeugd
Loon- en prijsontwikkeling
Overheveling middelen interbestuurlijk
programma
Diversen

ZORG: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

Stand Miljoenennota 2018
Mee- en tegenvallers
Zorg
Diversen

Beleidsmatige mutaties
Zorg
H53 doorwerking maatregelen zvw (hla +
geneesmiddelen)
H55 stabilisatie eigen risico 2018–2021
H67 verlaging eigen bijdragen wlz

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

72

Actualisering uitgaven wlz
Uit uitvoeringsgegevens over 2017 blijkt dat er ruimte is tussen het
beschikbare Wlz-kader voor zorg in natura en persoonsgebonden
budgetten en de raming in de begroting. Dit wordt structureel verwerkt in
de begroting en betekent een verlaging van de uitgavenraming in 2018
met 100 mln.
Eerstelijnszorg
Op basis van de realisatiecijfers over 2017 worden de uitgaven voor
eerstelijnszorg neerwaarts bijgesteld. Het gaat onder andere om lagere
uitgaven aan zorg voor de zintuiglijk gehandicapten (13 mln.) en om
lagere uitgaven aan verloskundige zorg (13 mln.).
Genees- en hulpmiddelen
De uitgaven aan genees- en hulpmiddelen zijn in 2017 ca. 350 mln. lager
uitgevallen dan geraamd. Deze lagere uitgaven worden onder andere
verklaard door de lagere koers van het Britse pond (via de Wet geneesmiddelenprijzen), de scherpe inkoop door verzekeraars en de effecten van
financiële arrangementen. De lagere uitgaven worden structureel verwerkt
in de begroting.
Loon- en prijsontwikkeling
Ten opzichte van de MEV-raming bij Miljoenennota is de raming van loonen prijsontwikkeling in de zorg op basis van de CPB-raming bij Startnota
naar boven bijgesteld.
Persoonsgebonden budgetten
In 2017 was sprake van een verschuiving tussen de verschillende
leveringsvormen in de Wlz. Het gaat met name om een verschuiving van
persoonsgebonden budget naar zorg in natura. Dit heeft geleid tot een
overschrijding ten opzichte van het geraamde bedrag voor zorg in natura
en een onderschrijding bij het persoonsgebonden budget. De gerealiseerde uitgaven per leveringsvorm weerspiegelen de voorkeuren van de
cliënt voor de betreffende leveringsvorm. Dit wordt structureel verwerkt in
de begroting.
Ramingsbijstelling geneesmiddelen
De uitgaven aan geneesmiddelen zijn in 2018 naar verwachting lager dan
geraamd. Dit is onder andere het gevolg van prijsdruk op geneesmiddelen. Dit leidt tot een neerwaartse bijstelling van de uitgavenraming.
Volledig pakket thuis
De uitgaven binnen de Wlz aan volledig pakket thuis (VPT) zijn in 2017 51
mln. hoger uitgevallen dan geraamd. Dit is onder andere het gevolg van
een verschuiving van extramurale zorg en persoonsgebonden budget
naar VPT. Dit wordt structureel verwerkt in de begroting.
Vrijval nominaal en onverdeeld Wlz
Een deel van de middelen die gereserveerd waren als vergoeding voor
loon- en prijsontwikkeling 2017 blijkt niet nodig te zijn en valt vrij.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

73

Zorg in natura
In 2017 was sprake van een verschuiving tussen de verschillende
leveringsvormen in de Wlz. Het gaat met name om een verschuiving van
persoonsgebonden budget naar zorg in natura. Dit heeft geleid tot een
overschrijding ten opzichte van het geraamde bedrag voor zorg in natura
en een onderschrijding bij het persoonsgebonden budget. De gerealiseerde uitgaven per leveringsvorm weerspiegelen de voorkeuren van de
cliënt voor de betreffende leveringsvorm. Dit wordt structureel verwerkt in
de begroting.
Diversen mee- en tegenvallers
Deze post betreft het saldo van diverse kleinere mee- en tegenvallers
waaronder lagere uitgavenbij de geriatrische revalidatiezorg (– 19 mln.) en
bij de overige curatieve zorg (– 21 mln.) en een tegenvaller bij Wlz buiten
contracteerruimte (12 mln.).
A2 Accreseffect inclusief aanpassing normeringssytematiek gf/pf
De gereserveerde middelden voor de indexatie van de Wmo- en jeugdbudgetten die voorheen tot het uitgavenplafond behoorden, worden (met
uitzondering van de middelen voor de indexatie van het budget voor
beschermd wonen) vanaf 2020 afgeboekt omdat vanaf dat jaar de
accressystematiek gaat gelden die vanuit het Uitgavenplafond voor de
Rijksbegroting loopt (RA-maatregel A2).
H51 Hoofdlijnenakkoorden 2019–2021
In het regeerakkoord (RA) is opgenomen dat er opnieuw hoofdlijnenakkoorden worden gesloten over medisch-specialistische zorg, geestelijke
gezondheidszorg, huisartsen- en multidisciplinaire zorg en wijkverpleging
met een totale opbrengst die oploopt tot 1,92 miljard euro per jaar vanaf
2021 (RA-maatregel H51). Als de uitgaven onverwacht hoger uitvallen,
dan wordt het macrobeheersingsinstrument ingezet.
H52 Maatregelen geneesmiddelen- en hulpmiddelen
In het regeerakkoord (RA) is een samenhangend pakket aan maatregelen
opgenomen waarmee de uitgaven aan genees- en hulpmiddelen beter
worden beheerst (RA-maatregel H52). Dit gebeurt zo veel mogelijk door
een scherpere inkoop van genees- en hulpmiddelen (inclusief barcodering), een overheveling van extramuraal naar intramuraal en een
aanpassing van de Wet geneesmiddelenprijzen. Sluitpost is een
aanpassing van het Geneesmiddelenvergoedingensysteem (GVS). Waarbij
de GVS-bijbetalingen per verzekerde per 2019 gemaximeerd worden op
€ 250 per jaar.
H54 Gedragseffect derving eigen risico agv hla + geneesmiddelen
De gematigde ontwikkeling van het verplicht eigen risico (als gevolg van
het beperken van de curatieve zorguitgaven in het regeerakkoord) leidt tot
een verlaagd remgeldeffect, dat wil zeggen extra zorgconsumptie en extra
zorguitgaven (RA-maatregel H54).
H55 Gedragseffect stabilisatie eigen risico
In het regeerakkoord (RA) is besloten het verplicht eigen risico te
stabiliseren op € 385. Dit leidt tot een verlaagd remgeldeffect, dat wil
zeggen extra zorgconsumptie en extra zorguitgaven (RA-maatregel H55).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

74

H72 Terugdraaien taakstelling BKZ
Bij de begrotingsvoorbereiding voor 2018 is een niet-ingevulde
taakstelling op de zorguitgaven geboekt om het beeld voor het Uitgavenplafond Zorg sluitend te maken. Deze taakstelling wordt in het regeerakkoord (RA) teruggedraaid (RA-maatregel H72).
Middelen interbestuurlijk programma
Het Rijk en de VNG hebben in het Interbestuurlijk programma (IBP)
afspraken gemaakt over de financiële consequenties van het Regeerakkoord. In het kader van het IBP heeft VWS 100 mln. in 2018 beschikbaar
gesteld voor gemeenten.
Nominaal en onverdeeld Wlz
Dit betreft onder andere middelen voor een aantal technische correcties
op de overheveling van budgetten in het kader van hervorming
langdurige zorg.
Overheveling sociaal domein jeugd van z
Het jeugdbudget dat voorheen tot het Uitgavenplafond Zorg behoorde,
wordt vanaf 2019 overgeheveld naar de algemene uitkering van het
gemeentefonds en komt daarmee onder het Uitgavenplafond voor de
Rijksbegroting.
Overheveling sociaal domein volume wmo + jeugd tranche 2019 van z
De gereserveerde middelden voor de volume-indexatie 2019 van de Wmoen jeugdbudgetten die voorheen tot het uitgavenplafond zorg behoorden,
worden (met uitzondering van de middelen voor de indexatie van het
budget voor beschermd wonen) overgeheveld naar de algemene uitkering
van het gemeentefonds en vallen daarmee onder het Uitgavenplafond
voor de Rijksbegroting. De loon- en prijsindexatie 2018 en 2019 voor deze
budgetten blijft conform reguliere begrotingssystematiek gereserveerd op
de Wlz en wordt bij Voorjaarsnota van het betreffende jaar op basis van
de dan actuele indices overgeheveld naar het gemeentefonds (Uitgavenplafond rijksbegroting).
Overheveling sociaal domein wmo van z
Het Wmo-budget dat voorheen tot het Uitgavenplafond Zorg behoorde,
wordt (met uitzondering van het budget voor beschermd wonen) vanaf
2019 overgeheveld naar de algemene uitkering van het gemeentefonds en
komt daarmee onder het Uitgavenplafond voor de Rijksbegroting.
Ramingsbijstelling NHC in Wlz-tarief
De NZa heeft de indexering van de normatieve huisvestingscomponent
(NHC) in het Wlz-tarief voor de periode 2018–2022 vastgesteld op 2,5% per
jaar. VWS neemt dit indexeringspercentage over voor de periode
2018–2022. De raming van de Wlz-uitgaven wordt hierop aangepast.
Verlaging veronderstelde onderuitputting zorg in natura
Op basis van actualisatiecijfers wordt de in de VWS-begroting veronderstelde onderuitputting van de Wlz-leveringsvorm zorg in natura vanaf
2018 verlaagd van 0,6% naar 0,3%. De in de begroting geraamde uitgaven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

75

vallen hierdoor 54 mln. hoger uit. Het budget dat beschikbaar is voor
inkoop van zorg in natura verandert niet.
Verminderen overgangsproblematiek naar Wlz
Dit betreft middelen voor vermindering van de overgangsproblematiek
van Wmo en/of Zvw naar de Wlz («zorgval»). Om de gevolgen van deze
zogenaamde «zorgval» te verminderen (en maatwerkregelingen zoals
extra kosten thuis en de meerzorgregeling te kunnen financieren) zijn
extra middelen beschikbaar oplopend tot 40 mln. in 2022.
Diversen beleidsmatige mutaties
Dit is de optelsom van diverse mutaties waaronder een kasschuif bij het
informatieuitwisselingsprogramma in de GGZ en lagere uitgaven aan een
domeinoverstijgend experiment in 2018 voor kwetsbare ouderen die
gebruik maken van zorg in verschillende domeinen.
Loon- en prijsbijstelling 2018 Wmo en jeugd
De betreft de overheveling van de loon- en prijsbijstelling tranche 2018
voor de naar de algemene uitkering van het Gemeentefonds overgehevelde budgetten van Wmo en Jeugd.
Loon- en prijsontwikkeling
Ten opzichte van de CPB-raming bij Startnota is de raming van loon- en
prijsontwikkeling in de zorg op basis van het CEP 2018 naar beneden
bijgesteld.
Overheveling middelen interbestuurlijk programma
Het Rijk en de VNG hebben in het Interbestuurlijk programma (IBP)
afspraken gemaakt over de financiële consequenties van het Regeerakkoord. In het kader van het IBP heeft VWS 100 mln. in 2018 beschikbaar
gesteld voor gemeentes. Dit bedrag wordt overgeheveld van het
uitgavenplafond zorg naar een decentralisatie-uitkering binnen het
Gemeentefonds (uitgavenplafond rijksbegroting).
Diversen technische mutaties
Dit is de optelsom van verschillende overhevelingen van uitgavenplafond
zorg naar uitgavenplafond rijksbegroting. Het gaat onder andere om
middelen voor onafhankelijke cliëntondersteuning (– 15 mln.).
Diversen mee- en tegenvallers
De opbrengst uit eigen bijdragen in de Wlz is in 2017 25 mln. lager
uitgevallen doordat er meer Wlz-zorg thuis geleverd wordt. De eigen
bijdrage voor zorg thuis is lager dan die voor zorg in een instelling. Deze
lagere opbrengst wordt structureel verwerkt in de raming.
H53 Doorwerking maatregelen Zvw (HLA + geneesmiddelen)
Het beperken van de curatieve zorguitgaven in het regeerakkoord (RA) als
gevolg van de hoofdlijnenakkoorden en de maatregelen op het terrein van
de genees- en hulpmiddelen leidt tot lagere ontvangsten van het verplicht
eigen risico (RA-maatregel H53).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

76

H55 Stabilisatie eigen risico 2018–2021
In het regeerakkoord (RA) is besloten het verplicht eigen risico te
stabiliseren op € 385. Dit leidt tot een derving van de opbrengst van het
eigen risico (RA-maatregel H55).
H67 Verlaging eigen bijdragen Wlz
In het regeerakkoord is besloten de vermogensinkomensbijtelling Wlz te
halveren naar 4%. Daarnaast wordt de overgangstermijn van de lage
eigen bijdrage aangepast naar 4 maanden; mensen betalen bij verhuizing
naar een instelling of accommodatie voortaan 4 maanden de lage eigen
bijdrage en daarna de hoge eigen bijdrage. Deze maatregel is van
toepassing op cliënten die vanaf 2019 in een instelling komen wonen
(geen effect op bestaande bewoners). Tot slot wordt het marginale tarief
van de lage eigen bijdrage verlaagd naar 10%.
Gemeentefonds
B GEMEENTEFONDS: UITGAVEN
2018

2019

2020

2021

2022

28.281,9

28.164,6

28.015,4

27.901,7

27.724,5

0,0

143,0

143,0

148,0

148,0

0,0

6.962,5

6.988,7

7.073,9

7.070,5

0,0
0,0
0,0
78,4
21,4
1,0

91,6
– 1.127,0
– 90,2
0,0
0,0
0,0

91,6
– 1.147,6
– 90,2
0,0
0,0
0,0

91,6
– 1.166,5
– 90,2
0,0
0,0
0,0

91,6
– 1.166,5
– 90,2
0,0
0,0
0,0

0,0
0,0

5,4
– 513,8

15,0
– 513,8

24,6
– 513,8

33,2
– 513,8

0,0
0,0
0,8

– 1.912,1
– 3.334,7
2,2

– 1.912,1
– 3.340,3
1,5

– 1.915,9
– 3.402,7
1,5

– 1.915,9
– 3.399,3
1,5

101,6

226,9

235,8

250,5

259,1

343,9
58,7
47,6
100,0
– 27,8

343,9
0,0
202,8
0,0
14,2

343,9
0,0
203,1
0,0
19,5

343,9
0,0
205,3
0,0
– 10,5

343,9
0,0
205,3
0,0
– 10,5

60,3
0,0

58,2
– 2,8

56,4
– 6,8

55,5
– 10,0

54,8
– 15,3

188,8
5,0

45,8
0,0

45,8
0,0

45,8
0,0

45,8
0,0

776,5

662,1

661,9

630,0

624,0

878,1

888,9

897,7

880,4

882,9

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

29.159,9
0,0

29.053,5
0,0

28.913,1
0,0

28.782,2
0,0

28.607,4
0,0

Stand Voorjaarsnota 2018

29.159,9

29.053,5

28.913,1

28.782,2

28.607,4

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Bijdrage abonnementstarief wmo
Overheveling sociaal domein (integratie
algemene uitkering)
Overheveling sociaal domein (integratie
decentralisatie-uitkering)
Overheveling sociaal domein jeugdhulp
Overheveling sociaal domein wmo
Verhoogde asielinstroom
Wijziging betalingsverloop
Diversen
Sociale zekerheid
I91 20.000 extra beschutte werkplekken
Overheveling sociaal domein participatie
Zorg
Overheveling sociaal domein jeugdhulp
Overheveling sociaal domein wmo
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Accres tranche 2018
Buurtsportcoaches
Loon- en prijsbijstelling tranche 2018
Overheveling middelen ibp
Diversen
Sociale zekerheid
Loon- en prijsbijstelling tranche 2018
Diversen
Zorg
Loon- en prijsbijstelling tranche 2018
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

77

B GEMEENTEFONDS: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2018

2019

2020

2021

2022

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

Stand Voorjaarsnota 2018

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Bijdrage abonnementstarief Wmo
In het Regeerakkoord is afgesproken dat er een abonnementstarief komt
voor huishoudens die gebruikmaken van de Wmo-voorzieningen.
Daarmee wordt een stapeling van eigen betalingen tegengegaan. De
middelen worden toegevoegd aan de Algemene uitkering van het
Gemeentefonds.
Overheveling sociaal domein
Het integreerbare deel van de Integratie-uitkering sociaal domein gaat
vanaf 2019 op in de Algemene uitkering. Het betreft de IUSD Wmo, met
uitzondering van Beschermd wonen, IUSD Jeugdhulp, met uitzondering
van Voogdij/18+ en de IUSD Participatie, onderdeel Re-integratie klassiek.
De budgetten worden op twee manieren bijeengebracht. Enerzijds vindt
overheveling plaats van budgetten van integratie-uitkeringen (Wmo,
participatie en jeugd) binnen het Gemeentefonds. Anderzijds wordt een
reeks voor volumegroei 2019 toegevoegd, afkomstig uit het plafond zorg.
Verhoogde asielinstroom
Vanwege de verhoogde asielinstroom is in het Uitwerkingsakkoord
Verhoogde Asielinstroom overeengekomen dat gemeenten extra
middelen ontvangen. De uitkeringen aan gemeenten zijn gebaseerd op
het daadwerkelijke aantal geplaatste statushouders. Uiteindelijk lag het
aantal daadwerkelijk geplaatste statushouders in 2017 lager dan geraamd.
Het niet gebruikte budget voor 2017 wordt doorgeschoven naar 2018.
Wijziging betalingsverloop
De uitbetalingen in 2017 aan gemeenten waren lager dan geraamd, omdat
niet alle budgetten tijdig konden worden verdeeld. Dit komt vooral
doordat nog niet alle verdeelmaatstaven definitief konden worden
vastgesteld. Op het moment dat de definitieve verdeelmaatstaven
beschikbaar zijn, wordt het verschil tussen begroting en uitbetalingen
verrekend. Het Gemeentefonds wordt daarom voor 2018 met het
overgebleven budget bijgesteld.
Diversen (beleidsmatige mutaties, Rijksbegroting in enge zin)
In 2017 was er geld over van het onderzoeksbudget. Hiervan wordt € 1
miljoen meegenomen naar 2018.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

78

20.000 extra beschutte werkplekken
In het Regeerakkoord is afgesproken dat het budget voor activering van
en dienstverlening aan mensen in een kwetsbare positie wordt verhoogd,
waarmee voor 20.000 extra personen de mogelijkheid voor beschut werk
ontstaat. De middelen worden toegevoegd aan het onderdeel Beschut
werk van de integratie-uitkering sociaal domein.
Diversen (beleidsmatige mutaties, plafond zorg)
Dit betreft een toevoeging van middelen vanwege de maatregel in het
regeerakkoord Verlaging eigen bijdrage wlz.
Accres tranche 2018
De omvang van het gemeentefonds ademt mee met de Rijksbegroting. Op
basis van de geactualiseerde begroting van het Rijk voor 2018 ligt de
accrestranche 2018 voor het gemeentefonds 343,9 mln. hoger dan
verwacht ten tijde van de Miljoenennota.
Buurtsportcoaches
Dit betreft overboekingen van de begrotingen van de Ministeries van VWS
(47 mln.) en OCW (11 mln.) ten behoeve van de buurtsportcoaches. Dit is
onderdeel van het programma «Sport en bewegen in de buurt».
Loon- en prijsbijstelling tranche 2018 (plafonds Rijksbegroting in enge zin,
Sociale zekerheid en Zorg)
Jaarlijks wordt de Integratie-uitkering sociaal domein gecorrigeerd voor
loon- en prijsbijstellingen.
Overheveling middelen IBP
In het kader van het Interbestuurlijk programma is met de VNG
afgesproken dat er een voorziening voor knelpunten in het sociaal domein
wordt gevormd. Het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
draagt eenmalig € 100 miljoen bij. De middelen worden toegevoegd aan
een decentralisatie-uitkering binnen van het Gemeentefonds.
Diversen (technische mutaties, plafond Rijksbegroting in enge zin)
Dit betreft diverse overboekingen van en naar de begrotingen van de
Ministeries van SZW, VWS, OCW, BZK, IenW, EZK en JenV. Zo boekt SZW
27 mln. over naar het Gemeentefonds voor het vorkomen van schulden en
bestrijding van armoede, boekt BZK 8 mln. over voor de kosten van het
Referendum WIV, boekt IenW 8,3 miljoen over voor Bodemsanering, boekt
BZK 7,3 mln. over voor Innovatieve aanpak energiebesparing, boekt JenV
5,3 mln. over voor Versterking gemeentelijke aanpak jihadisme en boekt
SZW 3 mln. over voor Matchen op werk. Daar tegenover wordt vanuit het
Gemeentefonds 28 mln. overgeboekt naar SZW vanuit de resterende
middelen voor de verhoogde asielinstroom, wordt 3,9 mln. overgeboekt
naar BZK voor DiGiD en Mijn overheid (doorbelasting GDI) en wordt 3
mln. overgeboekt naar JenV voor de zorg van Kinderen in een AZC.
Diversen (technische mutaties, plafond sociale zekerheid)
De hierboven genoemde reeks voor 20.000 extra beschutte werkplekken is
neerwaarts bijgesteld vanwege de gewijzigde besparing op het invoeren
van de loondispensatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

79

Diversen (technische mutaties, plafond zorg)
Dit betreft een overboeking vanuit het Budgettair Kader Zorg van VWS in
verband met het verlengen van pleegzorg tot de leeftijd van 21 jaar.
Provinciefonds
C PROVINCIEFONDS: UITGAVEN
2018

2019

2020

2021

2022

2.187,7

2.166,9

2.148,1

2.074,8

2.064,8

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

59,9
16,0

59,9
0,0

59,9
0,0

59,9
0,0

59,9
0,0

35,6
13,4

30,5
2,9

30,5
5,1

10,2
– 2,4

0,0
– 2,4

124,9

93,3

95,5

67,7

57,5

124,8

93,2

95,4

67,7

57,5

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

2.312,6
0,0

2.260,1
0,0

2.243,6
0,0

2.142,5
0,0

2.122,4
0,0

Stand Voorjaarsnota 2018

2.312,6

2.260,1

2.243,6

2.142,5

2.122,4

2018

2019

2020

2021

2022

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

Stand Voorjaarsnota 2018

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Accres tranche 2018
Beter benutten
Voorbereidings- en uitvoeringskosten ooijenwansum
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

C PROVINCIEFONDS: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

Accres tranche 2018
De omvang van het provinciefonds ademt mee met de Rijksbegroting. Op
basis van de geactualiseerde begroting van het Rijk voor 2018 ligt de
accrestranche 2018 voor het provinciefonds 59,9 mln. hoger dan verwacht
ten tijde van de Miljoenennota.
Beter benutten
Het Ministerie van IenW levert een bijdrage aan het Programma Beter
Benutten. De middelen daarvoor worden via een decentralisatie-uitkering
in het Provinciefonds overgemaakt aan de provincies Noord-Holland,
Zuid-Holland, Noord-Brabant, Limburg en Flevoland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

80

Voorbereidings- en uitvoeringskosten Ooijen-Wansum
Het Ministerie van IenW levert een bijdrage aan de voorbereidings- en
uitvoeringskosten van de gebiedsontwikkeling Ooien-Wanssum. De
middelen daarvoor worden via een decentralisatie-uitkering in het
Provinciefonds overgemaakt.
Diversen
Dit betreft diverse overboekingen van en naar de begrotingen van de
Ministeries van BZK, OCW, IenW, EZK en LNV van in totaal 21,1 mln. Na
afronding worden de volgende bedragen overgeboekt. Het Ministerie van
BZK boekt 0,5 mln. over naar het Provinciefonds omdat de vaste bijdrage
voor de GDI-voorziening MijnOverheid vanaf 2018 wordt omgezet in een
bijdrage op basis van gebruik. OCW boekt 4,0 mln. over voor het
erfgoedprogramma aardbevingsgebied, IenW boekt 0,8 mln. over voor de
realisatie van een waterstofvulpunt in Delfzijl ten behoeve van een pilot
met OV-bussen op waterstof. IenW boekt 6,7 mln. over voor bodemsanering in het kader van de tweede tranche van het convenant «Bodem en
Ondergrond». IenW boekt 0,6 mln. over voor de aansluiting van Lelystad
Airport op de autosnelweg A6. IenW draagt eenmalig 0,5 mln. bij aan de
Rijkscofinancieringsregeling Interreg V (CETSI) en de InterregProjectstimuleringsregeling V (PSR). EZK draagt 0,1 mln. bij aan het Value Data
Centre. Ook boekt EZK 3,2 mln. over aan het Provinciefonds in het kader
van de Mkb-innovatiestimulering Regio en Topsectoren. EZK boekt 1,4
mln. over om bij te dragen aan de implementatieagenda Smart Industry
Hub van provincies. Verder draagt EZK via een decentralisatie-uitkering
1,4 mln. bij aan de na-ijlende effecten van mijnbouw in Limburg. Vanuit
EZK wordt voor 1,8 mln. bijgedragen aan het Tidal Test Centre Grevelingendam voor het inversteringsprogramma Zeeland in stroomversnelling.
Door LNV wordt, via een decentralisatie-uitkering, 0,3 mln. bijgedragen
aan de provincie Gelderland in het kader van «Het mooiste natuurgebied
van Nederland».
Infrastructuurfonds
A INFRASTRUCTUURFONDS: UITGAVEN
2018

2019

2020

2021

2022

6.243,2

6.409,8

6.452,2

6.421,7

6.500,2

83,5

0,0

0,0

0,0

0,0

83,5

0,0

0,0

0,0

0,0

40,7
– 49,4
542,5
– 22,8

0,0
0,0
976,9
– 16,8

0,0
0,0
480,6
– 22,1

0,0
0,0
100,0
– 13,5

0,0
0,0
100,0
– 6,7

511,0

960,1

458,5

86,5

93,3

594,5

960,0

458,5

86,5

93,3

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

6.837,7
0,0

7.369,9
0,0

6.910,7
0,0

6.508,3
0,0

6.593,4
0,0

Stand Voorjaarsnota 2018

6.837,7

7.369,9

6.910,7

6.508,3

6.593,4

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Saldo 2017

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Afrekening prorail 3e tertaal 2017
Beter benutten
D22 verhoging infrastructuurfonds
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

81

A INFRASTRUCTUURFONDS: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2018

2019

2020

2021

2022

6.243,2

6.409,8

6.452,2

6.421,7

6.500,2

4,7

0,0

0,0

0,0

0,0

4,7

0,0

0,0

0,0

0,0

40,7
– 49,4
542,5
– 22,8

0,0
0,0
976,9
– 16,8

0,0
0,0
480,6
– 22,1

0,0
0,0
100,0
– 13,5

0,0
0,0
100,0
– 6,7

78,7

0,0

0,0

0,0

0,0

589,7

960,1

458,5

86,5

93,3

594,5

960,0

458,5

86,5

93,3

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

6.837,7
0,0

7.369,9
0,0

6.910,7
0,0

6.508,3
0,0

6.593,4
0,0

Stand Voorjaarsnota 2018

6.837,7

7.369,9

6.910,7

6.508,3

6.593,4

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Afrekening prorail 3e tertaal 2017
Beter benutten
D22 verhoging infrastructuurfonds
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Saldo 2017

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

Saldo 2017
Het voordelig saldo over 2017 is in 2018 toegevoegd aan de begroting van
het Infrastructuurfonds. Het saldo 2017 bedraagt 83,5 mln. op de uitgaven
en 4,7 mln. op de ontvangsten, waardoor het netto saldo (uitgaven minus
ontvangsten) uitkomt op 78,7 mln.
Afrekening ProRail 3e tertaal 2017
Dit betreft de afrekening over het derde tertaal van 2017 van te hoog
bevoorschotte projecten aan ProRail. ProRail ontvangt voor in uitvoering
zijnde aanlegprojecten ieder tertaal voorschotten. Deze voorschotten
worden het daaropvolgende tertaal afgerekend op basis van de werkelijke
gemaakte kosten.
Beter Benutten
Voor het programma Beter Benutten wordt vanuit het Infrastructuurfonds
via de IenW-begroting bijgedragen aan projecten. Een deel van de
bijdrage wordt via de Brede Doeluitkering (– 26,4 mln.) uitgekeerd, een
deel van de bijdrage aan diverse gemeenten en provincies (– 20,2 mln)
verloopt via een overboeking vanaf de begroting van IenW naar het
Gemeentefonds, Provinciefonds en BTW compensatiefonds en klein deel
is een bijdrage aan de IenW-begroting HXII (– 2,7 mln.).
D22 Verhoging Infrastructuurfonds
De Regeerakkoordmiddelen voor Verhoging Infrastructuurfonds worden
toegevoegd aan de IenW-begroting. Deze middelen worden ingezet voor
een inhaalslag in infrastructuur (spoor, (vaar)wegen en fiets). Middels een
incidentele suppletoire begroting is een kasschuif van ongeveer 43 mln.
gedaan naar 2018 vanuit 2019 en 2020. Hierdoor konden de middelen
inzake wederopbouw Saba en Sint Eustatius worden geschoven van 2018
naar 2019 en 2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

82

Diversen, Technische mutaties uitgaven en niet-belasting ontvangsten
Dit betreft voornamelijk; 1) het surplus eigen vermogen 2017 (12,4 mln.)
van Rijkswaterstaat dat conform de Regeling Agentschappen wordt
afgeroomd en wordt toegevoegd, in lijn met het zwaartepunt van de
herkomst, aan het Infrastructuurfonds en 2) een overboeking aan het
Ministerie van BZK (– 22,7 mln.) voor de Omgevingswet die sinds het
kabinet Rutte-III onder verantwoordelijkheid van het Ministerie van BZK
valt.
Diergezondheidsfonds
F DIERGEZONDHEIDSFONDS: UITGAVEN
2018

2019

2020

2021

2022

34,5

34,5

34,5

34,5

34,5

19,4

0,0

0,0

0,0

0,0

19,4

0,0

0,0

0,0

0,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

19,4

0,0

0,0

0,0

0,0

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

53,9
0,0

34,5
0,0

34,5
0,0

34,5
0,0

34,5
0,0

Stand Voorjaarsnota 2018

53,9

34,5

34,5

34,5

34,5

2018

2019

2020

2021

2022

34,5

34,5

34,5

34,5

34,5

19,4

0,0

0,0

0,0

0,0

19,4

0,0

0,0

0,0

0,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

19,4

0,0

0,0

0,0

0,0

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

53,9
0,0

34,5
0,0

34,5
0,0

34,5
0,0

34,5
0,0

Stand Voorjaarsnota 2018

53,9

34,5

34,5

34,5

34,5

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)
Technische mutaties
Niet tot een ijklijn behorend
Toevoeging eindsaldo 2017

F DIERGEZONDHEIDSFONDS: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)
Technische mutaties
Niet tot een ijklijn behorend
Toevoeging eindsaldo 2017

Toevoeging eindsaldo 2017
Het eindsaldo van 2017 wordt toegevoegd aan de begroting 2018.
Accres Gemeentefonds
ACCRES GEMEENTEFONDS: UITGAVEN

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Accres tranche 2017
Accres tranche 2018
Accres tranche 2019

2018

2019

2020

2021

2022

276,4

795,5

1.315,7

1.777,2

2.321,7

– 46,9
354,3
0,0

– 23,4
354,3
639,1

– 23,4
354,3
639,1

– 23,4
354,3
639,1

– 23,4
354,3
639,1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

83

ACCRES GEMEENTEFONDS: UITGAVEN
2018

2019

2020

2021

2022

0,0
0,0
0,0
51,0

0,0
0,0
0,0
122,0

712,0
0,0
0,0
155,0

712,0
545,8
0,0
179,0

712,0
545,8
616,8
217,0

– 21,1

27,6

55,2

77,4

90,3

337,3

1.119,6

1.892,2

2.484,2

3.151,9

46,9
– 354,3
0,0
0,0
0,0
0,0
7,4
5,7

23,4
– 354,3
– 59,0
0,0
0,0
0,0
0,0
– 11,5

23,4
– 354,3
– 59,0
– 138,5
0,0
0,0
0,0
– 25,0

23,4
– 354,3
– 59,0
– 138,5
– 78,9
0,0
0,0
– 34,5

23,4
– 354,3
– 59,0
– 138,5
– 78,9
– 110,7
0,0
– 47,9

– 294,3

– 401,4

– 553,4

– 641,8

– 765,9

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

43,1

718,2

1.338,8

1.842,3

2.385,9

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

319,5
0,0

1.513,7
0,0

2.654,5
0,0

3.619,6
0,0

4.707,6
0,0

Stand Voorjaarsnota 2018

319,5

1.513,7

2.654,5

3.619,6

4.707,6

2018

2019

2020

2021

2022

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

Stand Voorjaarsnota 2018

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Accres tranche 2020
Accres tranche 2021
Accres tranche 2022
A2 accreseffect inclusief aanpassing normeringssystematiek gf/pf
Bijstelling bcf

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Accres tranche 2017
Accres tranche 2018
Accres tranche 2019
Accres tranche 2020
Accres tranche 2021
Accres tranche 2022
Afrekening bcf
Bijstelling bcf

ACCRES GEMEENTEFONDS: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

Afrekening 2016 en accresontwikkeling tranche 2017–2022
Het accres kent jaarlijks twee bijstellingsmomenten namelijk 1) de
Voorjaarsnota en 2) de Miljoenennota. Daarnaast is er één vaststellingsmoment van het definitieve accres namelijk bij het Financieel Jaarverslag
Rijk (FJR). Het definitieve accrespercentage over 2017 is, op basis van de
FJR-realisatiestanden uitgekomen op 1,00 procent. Dat betekent een
neerwaartse aanpassing van structureel 23,4 miljoen euro ten opzichte
van de stand Miljoenennota 2018. Omdat het jaar 2017 is afgesloten, vindt
de afrekening plaats bij voorjaarsnota 2018.
Daarnaast is op basis van de integrale voorjaarsbesluitvorming de
accresraming voor de jaren 2018 en verder aangepast op basis van de
ontwikkeling van de accresrelevante rijksuitgaven. Als gevolg hiervan
wordt de tranche 2018 met 24,2 miljoen euro opwaarts aangepast. De
accres tranches 2016 en 2017 zijn overgeboekt naar het Gemeentefonds
(technische mutaties). In deze overboeking is tevens het effect van de
Startnota dat al geraamd was op de aanvullende post meegenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

84

Mutatie plafond BCF a.g.v. accresontwikkeling
De ontwikkeling van het btw-compensatiefonds (BCF) is sinds 2015
gekoppeld aan de accrespercentages zoals deze voortvloeien uit de
normeringssystematiek van het Gemeentefonds en het Provinciefonds
(GF/PF). Alle declaraties van gemeenten en provincies bij het BCF worden
vergoed mits voldaan aan de declaratievoorwaarden. De budgettering
wordt vormgegeven via het GF/PF. Overschrijdingen op het vastgestelde
BCF-plafond worden verhaald op het GF/PF en onderschrijdingen van het
BCF-plafond worden gestort in het GF/PF. Op basis van de accresontwikkeling van de Voorjaarsnota 2018 is het BCF-plafond aangepast. Ook vindt
bij Voorjaarsnota 2018 de afrekening van het BCF-plafond 2017 plaats.
Accres Provinciefonds
ACCRES PROVINCIEFONDS: UITGAVEN
2018

2019

2020

2021

2022

39,1

107,1

174,8

234,7

303,9

– 7,0
61,5
0,0
0,0
0,0
0,0
7,0

– 3,5
61,5
84,4
0,0
0,0
0,0
18,0

– 3,5
61,5
84,4
48,0
0,0
0,0
22,0

– 3,5
61,5
84,4
48,0
36,7
0,0
26,0

– 3,5
61,5
84,4
48,0
36,7
37,7
31,0

6,3

4,2

9,1

11,9

14,5

67,8

164,6

221,5

265,0

310,3

7,0
– 61,5
0,0
0,0
0,0
0,0
0,8
– 7,6

3,5
– 61,5
– 7,5
0,0
0,0
0,0
0,0
– 1,7

3,5
– 61,5
– 7,5
– 10,2
0,0
0,0
0,0
– 3,7

3,5
– 61,5
– 7,5
– 10,2
– 7,2
0,0
0,0
– 5,1

3,5
– 61,5
– 7,5
– 10,2
– 7,2
– 8,9
0,0
– 7,1

– 61,3

– 67,2

– 79,4

– 88,0

– 98,9

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

6,4

97,5

142,2

177,1

211,5

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

45,5
0,0

204,5
0,0

317,0
0,0

411,8
0,0

515,4
0,0

Stand Voorjaarsnota 2018

45,5

204,5

317,0

411,8

515,4

2018

2019

2020

2021

2022

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

Stand Voorjaarsnota 2018

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Accres tranche 2017
Accres tranche 2018
Accres tranche 2019
Accres tranche 2020
Accres tranche 2021
Accres tranche 2022
A2 accreseffect inclusief aanpassing normeringssystematiek gf/pf
Bijstelling bcf

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Accres tranche 2017
Accres tranche 2018
Accres tranche 2019
Accres tranche 2020
Accres tranche 2021
Accres tranche 2022
Afrekening bcf
Bijstelling bcf

ACCRES PROVINCIEFONDS: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

85

Afrekening accres 2017 en accresontwikkeling tranche 2018–2022
Het accres kent jaarlijks twee bijstellingsmomenten namelijk 1) de
Voorjaarsnota en 2) de Miljoenennota. Daarnaast is er één vaststellingsmoment van het definitieve accres namelijk bij het Financieel Jaarverslag
Rijk (FJR). Het definitieve accrespercentage over 2017 is, op basis van de
FJR-realisatiestanden uitgekomen op 1,00 procent. Dat betekent een
neerwaartse aanpassing van structureel 3,5 miljoen euro ten opzichte van
de stand Miljoenennota 2018. Omdat het jaar 2017 is afgesloten, vindt de
afrekening plaats bij voorjaarsnota 2018.
Daarnaast is op basis van de integrale voorjaarsbesluitvorming de
accresraming voor de jaren 2018 en verder aangepast op basis van de
ontwikkeling van de gecorrigeerde netto rijksuitgaven. Als gevolg hiervan
wordt de tranche 2017 met 13,6 miljoen euro opwaarts aangepast. De
accres tranches 2017 en 2018 zijn overgeboekt naar het Provinciefonds
(technische mutaties). In deze overboeking is tevens het effect van de
Startnota dat al geraamd was op de aanvullende post meegenomen.
Mutatie plafond BCF agv accresontwikkeling
De ontwikkeling van het btw-compensatiefonds (BCF) is sinds 2015
gekoppeld aan de accrespercentages zoals deze voortvloeien uit de
normeringssystematiek van het Gemeentefonds en het Provinciefonds
(GF/PF). Alle declaraties van gemeenten en provincies bij het BCF worden
vergoed mits voldaan aan de declaratievoorwaarden. De budgettering
wordt vormgegeven via het GF/PF. Overschrijdingen op het vastgestelde
BCF-plafond worden verhaald op het GF/PF en onderschrijdingen van het
BCF-plafond worden gestort in het GF/PF. Op basis van de accresontwikkeling van de Voorjaarsnota 2018 is het BCF-plafond aangepast. Ook vindt
bij Voorjaarsnota 2018 de afrekening van het BCF-plafond 2017 plaats.
BES-fonds
H BES-FONDS: UITGAVEN
2018

2019

2020

2021

2022

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)

41,4

33,1

33,1

32,9

33,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

41,4
0,0

33,1
0,0

33,1
0,0

32,9
0,0

33,0
0,0

Stand Voorjaarsnota 2018

41,4

33,1

33,1

32,9

33,0

2018

2019

2020

2021

2022

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

Stand Voorjaarsnota 2018

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

H BES-FONDS: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

86

Deltafonds
J DELTAFONDS: UITGAVEN
2018

2019

2020

2021

2022

1.119,3

1.164,1

1.209,8

1.368,7

1.247,9

39,3
27,5

90,8
0,0

44,9
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

66,8

90,8

44,9

0,0

0,0

– 35,6
– 35,5

– 30,5
– 9,8

– 30,5
– 9,3

– 10,2
– 5,7

0,0
0,0

– 71,1

– 40,3

– 39,8

– 15,9

0,0

– 4,3

50,6

5,2

– 15,9

0,0

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

1.115,0
0,0

1.214,6
0,0

1.215,0
0,0

1.352,9
0,0

1.247,9
0,0

Stand Voorjaarsnota 2018

1.115,0

1.214,6

1.215,0

1.352,9

1.247,9

2018

2019

2020

2021

2022

1.119,3

1.164,1

1.209,8

1.368,7

1.247,9

39,3
– 0,6

90,8
0,0

44,9
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

38,7

90,8

44,9

0,0

0,0

– 35,6
– 35,5

– 30,5
– 9,8

– 30,5
– 9,3

– 10,2
– 5,7

0,0
0,0

28,1

0,0

0,0

0,0

0,0

– 43,0

– 40,3

– 39,8

– 15,9

0,0

– 4,3

50,6

5,2

– 15,9

0,0

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

1.115,0
0,0

1.214,6
0,0

1.215,0
0,0

1.352,9
0,0

1.247,9
0,0

Stand Voorjaarsnota 2018

1.115,0

1.214,6

1.215,0

1.352,9

1.247,9

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
E25 natuur en waterkwaliteit
Saldo 2017

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Ooijen wanssum
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

J DELTAFONDS: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
E25 natuur en waterkwaliteit
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Ooijen wanssum
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

E25 Natuur en waterkwaliteit
Het IenW aandeel in de Regeerakkoordmiddelen Natuur en waterkwaliteit
wordt toegevoegd aan de IenW-begroting. Deze middelen worden ingezet
voor de aanpak van medicijnresten en opgaven voor natuur en waterkwaliteit in grote wateren zoals gemeld in de Kamerbrief (TK 27 625 nr. 422).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

87

Saldo 2017
Het voordelig saldo over 2017 is in 2018 toegevoegd aan de begroting van
het Deltafonds. Het saldo 2017 bedraagt 27,5 mln. op de uitgaven en 0,6
mln. op de ontvangsten, waardoor het netto saldo (uitgaven minus
ontvangsten) uitkomt op 28,1 mln.
Ooijen Wanssum
Dit betreft een bijdrage vanuit het Deltafonds naar het Provinciefonds, via
de IenW-begroting, ten behoeve van een bijdrage aan de provincie
Limburg in de voorbereiding- en uitvoeringskosten van Ooijen Wanssum.
Diversen, Technische mutaties uitgaven en niet-belasting ontvangsten
Deze post omvat met name overboekingen (35,0 mln.) naar het Ministerie
BZK volgend uit de departementale herindeling met betrekking tot de
ruimtelijke ontwikkeling, ruimtelijke ordening, de Omgevingswet en het
Kadaster, zoals gemeld in de derde nota van wijziging (TK 34 775 nr. 63)
op de IenW-begroting.
Prijsbijstelling
PRIJSBIJSTELLING: UITGAVEN
2018

2019

2020

2021

2022

580,7

1.188,9

1.826,5

2.548,2

3.314,3

– 67,7

– 49,3

– 25,9

– 61,7

– 116,8

0,9

– 1,7

– 0,6

– 1,5

– 1,9

0,1

0,1

0,2

0,2

0,3

– 66,7

– 50,9

– 26,3

– 63,0

– 118,4

0,0

0,0

– 4,0

– 10,0

– 14,0

0,0

0,0

– 4,0

– 10,0

– 14,0

8,1
– 461,5

– 23,3
– 474,1

– 113,4
– 467,5

– 249,1
– 465,4

– 391,9
– 461,8

– 6,0

– 0,2

1,5

4,0

6,7

– 1,4

– 1,2

– 1,1

– 1,5

– 2,6

2,3
– 55,4

15,7
– 55,5

48,1
– 56,0

56,9
– 56,6

61,2
– 57,1

– 513,9

– 538,6

– 588,4

– 711,7

– 845,5

– 580,7

– 589,5

– 618,7

– 784,6

– 977,8

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

0,0
0,0

599,4
0,0

1.207,8
0,0

1.763,5
0,0

2.336,5
0,0

Stand Voorjaarsnota 2018

0,0

599,4

1.207,8

1.763,5

2.336,5

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Loon- en prijsontwikkeling
Sociale zekerheid
Diversen
Zorg
Diversen

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Loon- en prijsontwikkeling
Uitkeren prijsbijstelling
Sociale zekerheid
Diversen
Zorg
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Loon- en prijsontwikkeling
Uitkeren prijsbijstelling

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

88

PRIJSBIJSTELLING: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2018

2019

2020

2021

2022

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

Stand Voorjaarsnota 2018

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Loon- en prijsontwikkeling
De prijsbijstelling is omlaag bijgesteld als gevolg van een lagere prijsontwikkeling in de CEP-raming van het CPB en een update van de grondslagen. Vanwege de kleine omvang van de prijsbijstelling valt deze op de
kaders Sociale Zekerheid en Zorg onder de post «diversen».
Uitkeren prijsbijstelling
De prijsbijstelling tranche 2018 is uitgekeerd aan de departementen.
Vanwege de kleine omvang van de uitkering valt deze op de kaders Zorg
en Sociale Zekerheid onder de post «diversen» (technische mutaties).
Arbeidsvoorwaarden
ARBEIDSVOORWAARDEN: UITGAVEN
2018

2019

2020

2021

2022

1.275,4

2.663,3

4.177,2

5.574,2

7.112,8

0,0

0,0

– 24,0

– 53,0

– 80,0

204,2

925,5

1.557,0

1.995,0

2.379,2

0,0

0,0

– 12,0

– 29,0

– 43,0

10,4

44,2

83,8

112,6

138,3

1,1

5,5

8,9

11,1

13,8

215,7

975,2

1.613,7

2.036,7

2.408,3

– 47,6
– 1.357,7

– 152,9
– 1.375,1

– 389,7
– 1.368,4

– 456,9
– 1.353,6

– 616,0
– 1.340,7

– 70,6
– 3,7

– 68,8
– 21,2

– 68,5
– 35,1

– 67,6
– 49,2

– 67,0
– 55,0

– 9,0

– 3,8

– 2,5

0,7

– 6,8

– 2,6

– 4,6

– 6,5

– 8,7

1,4

– 1.491,2

– 1.626,4

– 1.870,7

– 1.935,3

– 2.084,1

– 1.275,4

– 651,0

– 257,1

101,5

324,1

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

0,0
0,0

2.012,3
0,0

3.920,1
0,0

5.675,6
0,0

7.437,0
0,0

Stand Voorjaarsnota 2018

0,0

2.012,3

3.920,1

5.675,6

7.437,0

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
A2 accreseffect inclusief aanpassing normeringssystematiek gf/pf
Loon- en prijsontwikkeling
Sociale zekerheid
A2 accreseffect inclusief aanpassing normeringssystematiek gf/pf
Loon- en prijsontwikkeling
Zorg
Diversen

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Loon- en prijsontwikkeling
Loonbijstelling tranche 2018
Sociale zekerheid
Loon- en prijsbijstelling tranche 2018
Loon- en prijsontwikkeling
Zorg
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

89

ARBEIDSVOORWAARDEN: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2018

2019

2020

2021

2022

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

Stand Voorjaarsnota 2018

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Loon- en prijsontwikkeling
De loonontwikkeling voor de komende jaren wordt nu hoger geraamd ten
opzichte van de vorige Miljoenennota. Deze ontwikkeling volgt uit de
nieuwe inzichten op basis van ramingen van de ontwikkeling van de lonen
en de sociale werkgeverslasten door het Centraal Planbureau.
A2 Accreseffect inclusief aanpassing normeringssystematiek gf/pf
Bij Startnota is een aantal onderdelen van de integratie-uitkering sociaal
domein (IUSD) naar de algemene uitkering (AU) van het Gemeentefonds
overgeheveld. Hierdoor genereren deze onderdelen vanaf 2020 accres en
krijgen ze geen loon- en prijsontwikkeling meer uitgekeerd.
Loonbijstelling tranche 2018
De loonbijstelling tranche 2018 wordt overgemaakt naar de departementale begrotingen.
Koppeling Uitkeringen
KOPPELING UITKERINGEN: UITGAVEN

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Sociale zekerheid
Brutering
Loon- en prijsontwikkeling

Beleidsmatige mutaties
Sociale zekerheid
M139 beperken jaarlijkse afbouw ahk bijstand

Technische mutaties
Sociale zekerheid
Nominale ontwikkeling
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

2018

2019

2020

2021

2022

275,4

614,9

994,5

1.384,4

1.782,1

– 0,7
– 2,3

13,0
94,8

23,0
245,9

36,8
389,8

30,2
543,2

– 3,0

107,8

268,9

426,6

573,4

0,0

11,1

31,0

50,3

57,9

0,0

11,1

31,0

50,3

57,9

8,4
0,6

42,8
5,0

– 24,4
11,5

– 116,9
20,8

– 196,4
28,0

9,0

47,8

– 12,9

– 96,1

– 168,4

6,1

166,6

287,0

380,7

462,9

281,4
0,0

781,6
0,0

1.281,5
0,0

1.765,1
0,0

2.245,0
0,0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

90

KOPPELING UITKERINGEN: UITGAVEN
2018

2019

2020

2021

2022

281,4

781,6

1.281,5

1.765,1

2.245,0

2018

2019

2020

2021

2022

28,0

60,8

94,8

130,0

167,8

0,0

0,1

– 0,6

0,0

2,6

0,0

0,1

– 0,6

0,0

2,6

– 0,1

1,4

1,7

1,7

0,4

– 0,1

1,4

1,7

1,7

0,4

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

– 0,1

1,4

1,1

1,7

3,0

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

27,9
0,0

62,3
0,0

95,9
0,0

131,7
0,0

170,8
0,0

Stand Voorjaarsnota 2018

27,9

62,3

95,9

131,7

170,8

Stand Voorjaarsnota 2018

KOPPELING UITKERINGEN: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)
Mee- en tegenvallers
Sociale zekerheid
Diversen

Technische mutaties
Sociale zekerheid
Diversen

Brutering
Bruteringen houden verband met de koppeling van diverse uitkeringen
aan het netto minimumloon. Een brutering komt voor als er een verschil
ontstaat tussen de bruto en de netto uitkering. Hierdoor kunnen de
uitgaven van SZW stijgen of dalen terwijl de belastinginkomsten
één-op-één meebewegen. Een brutering heeft geen effect op het saldo
van de overheid. Om deze reden wordt het uitgavenplafond Sociale
Zekerheid gecorrigeerd voor bruteringen.
Bij Startnota waren er nog geen uitgavenplafonds. Om die reden is de
brutering zichtbaar bij de mee- en tegenvallers. Feitelijk betreft dit dus een
technische mutatie waar het uitgavenplafond Sociale Zekerheid voor
gecorrigeerd wordt.
Loon- en prijsontwikkeling
De loon- en prijsbijstelling tranche 2018 wordt overgemaakt naar de
departementale begrotingen.
M139 Beperken jaarlijkse afbouw ahk bijstand
Op basis van het regeerakkoord wordt de jaarlijkse afbouw van de
dubbele algemene heffingskorting in het referentieminimumloon voor de
bijstand beperkt.
Nominale ontwikkeling
Deze mutatie betreft een aanpassing in de geraamde nominale ontwikkeling onder het uitgavenplafond Sociale Zekerheid als gevolg van CEP
2018-ramingen van loon- en prijsontwikkeling en als gevolg van mutaties
in uitgavenramingen binnen de sociale zekerheid.
Algemeen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

91

ALGEMEEN: UITGAVEN

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Regeerakkoord
A3 belastingdienst
A4 reservering transitie werkgevers zorg en
overheid
B12 ondermijningsbestrijdingsfonds
B13 terugdringen recidive
B5 politie (o.a. agenten in de wijk, innovatie en
recherche)
B6 digitalisering werkprocessen strafrechtketen
B7 extra capaciteit strafrechtketen
B8 cybersecurity (bovenop 26 mln. structureel
miljoenennota)
C18 ondersteuning krijgsmacht
C19 investeringen modernisering krijgsmacht
C20 uitbreiding slagkracht, cyber en werkgeverschap
D22 verhoging infrastructuurfonds
E23 envelop klimaat
E24 sde+: nieuwe verplichtingen vanaf 2020
E25 natuur en waterkwaliteit
E26 invoeren alternatief voor salderingsregeling
F28 capaciteit nvwa
F29 cofinanciering fonds warme sanering
varkenhouderij)
F30 fonds bedrijfsopvolging agrarische sector
G32 voor- en vroegschoolse educatie
G33 aanpak werkdruk primair onderwijs (incl. 20
mln. kleine scholen)
G35 kwaliteit technisch onderwijs vmbo
G36 fundamenteel onderzoek
G37 toegepast onderzoek innovatie
G38 onderzoeksinfrastructuur
G39 maatschappelijke diensttijd
G40 cultuur (en historisch democratisch
bewustzijn)
G43 intensivering erfgoed en monumenten
G45 onderwijsachterstandenbeleid en aandacht
voor talentrijke kinderen
H59 preventiemaatregelen
H60 transformatiegelden jeugd
H61 waardig ouder worden c.a.
H65 belonen van uitkomsten
H68 sport
L105 reservering regionale knelpunten
L107 stimulering ombouw laagcalorisch naar
hoogcalorisch
L108 gasfonds groningen
Reservering btw sport
Overig
In=uit taakstelling
Invullen in=uit taakstelling
Kasschuif b5 politie
Kasschuif capaciteit nvwa
Kasschuif d22 infrastructuurfonds
Kasschuif e25 natuur en waterkwaliteit
Kasschuif g32 voor- en vroegschoolse educatie
Kasschuif g33 aanpak werkdruk primair
onderwijs
Kasschuif g35 kwaliteit technisch onderwijs
vmbo
Kasschuif g39 maatschappelijke diensttijd
Kasschuif g43 erfgoed en monumenten
Kasschuif h59 preventiemaatregelen
Kasschuif sint maarten
Kasschuif wederopbouw caribisch nederland
Reservering groningen
Schuif investeringsagenda belastingdienst

2018

2019

2020

2021

2022

264,2

309,3

292,2

251,6

252,1

25,0
0,0

250,0
0,0

150,0
200,0

0,0
200,0

0,0
200,0

100,0
10,0
154,0

0,0
15,0
210,0

0,0
20,0
244,0

0,0
20,0
267,0

0,0
20,0
267,0

15,0
5,0
3,0

70,0
10,0
35,0

70,0
15,0
42,0

70,0
20,0
49,0

70,0
20,0
49,0

300,0
475,0
125,0

300,0
725,0
175,0

350,0
775,0
275,0

400,0
825,0
275,0

400,0
825,0
275,0

500,0
300,0
0,0
50,0
0,0
0,0
100,0

1.000,0
300,0
0,0
125,0
0,0
5,0
100,0

500,0
300,0
103,0
100,0
213,0
10,0
0,0

100,0
300,0
368,0
0,0
240,0
15,0
0,0

100,0
300,0
290,0
0,0
240,0
20,0
0,0

25,0
0,0
10,0

50,0
170,0
175,0

0,0
170,0
325,0

0,0
170,0
450,0

0,0
170,0
450,0

50,0
100,0
100,0
50,0
25,0
25,0

100,0
150,0
150,0
50,0
50,0
50,0

100,0
200,0
200,0
0,0
75,0
80,0

100,0
200,0
200,0
0,0
100,0
80,0

100,0
200,0
200,0
0,0
100,0
80,0

150,0
15,0

100,0
30,0

50,0
30,0

25,0
30,0

0,0
30,0

50,0
18,0
50,0
10,0
20,0
250,0
0,0

50,0
18,0
50,0
15,0
25,0
300,0
15,0

50,0
18,0
50,0
15,0
25,0
250,0
30,0

20,0
0,0
30,0
15,0
25,0
100,0
30,0

20,0
0,0
30,0
15,0
25,0
50,0
0,0

50,0
0,0

50,0
241,0

50,0
241,0

50,0
241,0

50,0
241,0

– 988,7
225,0
0,0
– 19,0
42,5
0,0
40,0
98,0

– 32,0
0,0
0,0
8,0
– 23,2
– 20,0
– 40,0
82,0

– 13,0
0,0
0,0
5,0
– 19,4
2,7
0,0
– 68,0

0,0
0,0
0,0
6,0
0,0
17,3
0,0
– 112,0

0,0
0,0
24,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0

– 10,0

– 30,0

20,0

20,0

0,0

– 19,0
– 40,0
– 16,8
– 15,6
– 42,5
200,0
123,5

19,0
40,0
5,0
11,2
23,2
200,0
0,0

0,0
0,0
4,8
2,5
19,4
200,0
0,0

0,0
0,0
7,0
2,0
0,0
200,0
0,0

0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
200,0
0,0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

92

ALGEMEEN: UITGAVEN

Schuif reservering wederopbouw saba en sint
eustatius
Schuif reservering wederopbouw sint maarten
Diversen
Sociale zekerheid
Regeerakkoord
I80 meer face-to-face uwv voor werkloosheid
I81 meer face-to-face uwv voor arbeidsongeschiktheid
I86 collectiviseren transitievergoeding mkb
I89 extra budget voor inspectie szw
I92 bestrijden van schulden en armoede bij
gezinnen met kinderen
I93 taalles bij integratie
Overig
In=uit taakstelling
Diversen
Zorg
H62 onafhankelijke clientondersteuning

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Bestedingsplan gdi 2019–2021
B5 politie
B8 cybersecurity
Compensatie gdi-voorzieningen
C18 ondersteuning krijgsmacht
C19 investeringen modernisering krijgsmacht
C20 uitbreiding slagkracht, cyber en werkgeverschap
D22 verhoging infrastructuurfonds
Eerste tranche fonds wereldbank
E23 envelop klimaat
E25 natuur en waterkwaliteit
G32 voor- en vroegschoolse educatie
G33 aanpak werkdruk primair onderwijs
G35 kwaliteit technisch onderwijs vmbo
G36 fundamenteel onderzoek
G37 toegepast onderzoek innovatie
G38 onderzoeksinfrastructuur
G43 intensivering erfgoed en monumenten
G45 onderwijsachterstandenbeleid en aandacht
voor talentrijke kinderen
H61 waardig ouder worden
Intrekken wetsvoorstel eigen bijdrage
Investeringsagenda
Loonbijstelling
Prijsbijstelling
Uitvoeringskosten regeerakkoord en belastingwetgeving
Diversen
Sociale zekerheid
I80 i81 meer face-to-face uwv
I89 extra budget voor inspectie szw
I92 bestrijden van schulden en armoede bij
gezinnen met kinderen
Diversen
Zorg
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
J101 eigen vermogen invest nl (niet emusaldorelevant)
Kasschuif j101 eigen vermogen invest nl

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

2018

2019

2020

2021

2022

67,0

0,0

0,0

0,0

0,0

509,0
55,0

0,0
129,8

0,0
128,1

0,0
113,6

0,0
102,6

0,0
0,0

40,0
30,0

40,0
30,0

40,0
30,0

40,0
30,0

0,0
13,0
30,0

0,0
25,0
25,0

100,0
31,0
25,0

100,0
38,0
0,0

100,0
50,0
0,0

0,0

50,0

60,0

70,0

70,0

– 83,5
0,0

0,0
0,0

0,0
10,0

0,0
10,0

0,0
10,0

15,0

15,0

15,0

10,0

10,0

3.342,9

5.717,0

5.919,1

5.566,9

5.473,6

– 1,8
– 100,0
– 3,0
– 35,8
– 300,0
– 475,0
– 105,0

– 55,7
– 100,0
– 24,0
0,0
– 300,0
– 725,0
– 55,0

– 55,8
– 100,0
– 30,0
0,0
– 350,0
– 775,0
– 155,0

– 55,8
– 100,0
– 37,0
0,0
– 400,0
– 825,0
– 155,0

0,0
– 100,0
– 37,0
0,0
– 400,0
– 825,0
– 155,0

– 542,5
– 112,0
– 300,0
– 50,0
– 40,0
– 98,0
– 40,0
– 95,0
– 100,0
– 45,0
– 98,5
– 15,0

– 976,9
0,0
0,0
– 105,0
– 130,0
– 237,0
– 70,0
– 155,0
– 38,0
– 55,0
– 77,0
– 30,0

– 480,6
0,0
0,0
– 62,7
– 170,0
– 237,0
– 120,0
– 200,0
– 50,0
0,0
– 60,0
– 30,0

– 100,0
0,0
0,0
– 17,3
– 170,0
– 237,0
– 120,0
– 200,0
– 50,0
0,0
– 25,0
– 30,0

– 100,0
0,0
0,0
0,0
– 170,0
– 237,0
– 100,0
– 200,0
– 50,0
0,0
0,0
– 30,0

– 50,0
– 26,6
– 123,5
55,3
22,3
– 15,0

– 50,0
– 39,8
– 16,0
82,6
33,3
– 30,0

– 50,0
– 41,4
– 17,0
84,6
34,1
– 30,0

– 30,0
– 42,3
– 17,4
79,0
31,9
– 30,0

– 30,0
– 42,3
– 16,8
76,2
30,7
– 30,0

– 247,7

– 248,6

– 218,3

– 165,9

– 155,3

0,0
– 13,0
– 30,0

– 70,0
– 25,0
– 25,0

– 70,0
– 31,0
– 25,0

– 70,0
– 38,0
0,0

– 70,0
– 50,0
0,0

0,9

3,7

6,5

6,3

6,5

– 14,7

– 14,7

– 14,7

– 9,8

0,2

500,0

500,0

500,0

500,0

500,0

– 440,0

0,0

0,0

0,0

0,0

– 2.938,6

– 3.033,1

– 2.748,3

– 2.308,3

– 2.184,8

404,3

2.683,9

3.170,8

3.258,6

3.288,9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

93

ALGEMEEN: UITGAVEN
2018

2019

2020

2021

2022

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

668,5
0,0

2.993,2
0,0

3.463,0
0,0

3.510,2
0,0

3.541,0
0,0

Stand Voorjaarsnota 2018

668,5

2.993,2

3.463,0

3.510,2

3.541,0

2018

2019

2020

2021

2022

Stand Miljoenennota 2018 (excl. IS)

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Stand Voorjaarsnota 2018 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

0,0
0,0

Stand Voorjaarsnota 2018

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

ALGEMEEN: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN

Regeerakkoord (beleidsmatige mutaties, plafond Rijksbegroting, Sociale
Zekerheid en Zorg)
De intensiveringen (inclusief uitvoeringskosten) uit het regeerakkoord die
nadere uitwerking behoefden, zijn conform de afspraak uit het Regeerakkoord op de aanvullende post geboekt in afwachting van concrete,
doelmatige en evalueerbare beleidsvoorstellen. Deze opboekingen op de
aanvullende post worden hieronder niet separaat toegelicht maar zijn
zichtbaar in de tabel met het corresponderende nummer van de Regeerakkoordmaatregel. Intensiveringsmiddelen worden vervolgens uitgekeerd
naar de departementale begrotingen (zie technische mutaties).
Beleidsmatige mutaties, overig
In=uit taakstelling (plafond Rijksbegroting en Sociale Zekerheid)
Departementen kunnen onbestede middelen in 2017 met behulp van de
eindejaarsmarge doorschuiven naar 2018. HGIS middelen kunnen worden
doorgeschoven naar de drie opvolgende jaren. Als tegenhanger van de
uitgekeerde eindejaarsmarges is de in=uit taakstelling op de aanvullende
post ingeboekt, onder de veronderstelling dat departementen ieder jaar
een soortgelijk bedrag doorschuiven met behulp van de eindejaarsmarge.
De in=uit taakstelling zal gedurende de uitvoering van begrotingsjaar 2018
worden ingevuld met onderuitputting.
Invullen in=uit taakstelling
De in=uittaakstelling, de boekhoudkundige tegenhanger van de
opgeboekte eindejaarsmarges, wordt voor 225 mln. ingevuld.
Kasschuif B5 Politie
Via een kasschuif worden de middelen voor de politie in het juiste ritme
gebracht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

94

Kasschuif capaciteit NVWA
Vanaf 2018 zijn er extra middelen gereserveerd voor versterking van de
NVWA, waarvan vanuit het Regeerakkoord in een oplopende ritme van 5
mln. in 2019 naar 20 mln. vanaf 2022. Om de versterking geleidelijk te
kunnen opbouwen en handhaven, worden de incidentele middelen van
2018 van 25 mln. over de periode tot en met 2021 gespreid.
Kasschuif D22 infrastructuurfonds
Ten behoeve van het kasritme van de Staat, wordt geschoven op D22
verhoging infrastructuurfonds.
Kasschuif E25 natuur en waterkwaliteit
Het actieprogramma Nitraatrichtlijn loopt vier jaar, terwijl de middelen
voor drie jaar op de aanvullende post staan. Een deel van de middelen in
2019 wordt daarom verschoven voor activiteiten in 2020 en 2021.
Kasschuif G32 voor- en vroegschoolse educatie
Door middel van een kasschuif wordt er een oploop gecreëerd in de
intensivering voor voor- en vroegschoolse educatie (VVE). De intensivering VVE begint hierdoor vanaf 2018.
Kasschuif G33 aanpak werkdruk primair onderwijs
Door middel van een kasschuif kan er in 2018 al begonnen worden met de
aanpak om de ervaren werkdruk in het primair onderwijs te verlagen.
Kasschuif G35 kwaliteit technisch onderwijs VMBO
De plannen voor technisch VMBO beginnen in latere jaren. Om bij dit
kasritme aan te sluiten, worden middelen uit 2018 en 2019 naar 2020 en
2021 geschoven.
Kasschuif G39 maatschappelijke diensttijd
Het kasritme van deze projecten maatschappelijke diensttijd is zo dat de
uitbetaling grotendeels plaatsvindt in 2019. Daarom schuift 19 mln. van de
beschikbare 25 mln. naar 2019.
Kasschuif G43 erfgoed en monumenten
De intensivering in erfgoed en monumenten kan niet volledig in 2018
worden ingezet. Om bij dit kasritme aan te sluiten, worden middelen uit
2018 naar 2019 geschoven.
Kasschuif H59 preventiemaatregelen
Dit betreft een kasschuif voor de onderdelen preventieakkoord en
suïcidepreventie van Regeerakkoord maatregel H59 preventiemaatregelen. VWS is momenteel bezig met het sluiten van een preventieakkoord
en daarom komt een groot deel van het budget voor 2018 niet tot
besteding. Er schuift 15 mln. van 2018 naar 2019 tot en met 2021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

95

Kasschuif Sint Maarten
In 2017 zijn er middelen vrijgemaakt voor de wederopbouw van Sint
Maarten. Deze zijn meegenomen naar 2018. Een deel van de middelen is
uitgekeerd aan betreffende begrotingen (Koninkrijksrelaties, Defensie en
Financiën) voor verschillende onderdelen van wederopbouw, zoals
bijvoorbeeld versterkt grenstoezicht. Omdat een deel van de middelen in
latere jaren wordt besteed, zijn deze op de aanvullende post in het juiste
ritme gezet alvorens deze naar de betreffende begrotingen zijn overgeboekt.
Kasschuif wederopbouw Caribisch Nederland
Middels de incidentele suppletoire begroting van IenW inzake wederopbouw Saba en Sint Eustatius (Kamerstuk 34 897, nrs. 1 en 2) zijn de
middelen op de aanvullende post Wederopbouw Caribisch Nederland van
2018 naar latere jaren geschoven.
Reservering Groningen
Er is structureel 200 miljoen gereserveerd. Deze is onder andere bedoeld
voor een regiofonds/toekomstperspectief voor de regio Groningen,
organisatiekosten en overige risico’s. Omdat deze kosten nog onderwerp
zijn van onderhandeling met externe partijen, kan dit bedrag op dit
moment niet nader worden uitgesplitst.
Schuif investeringsagenda belastingdienst
De middelen voor de Investeringsagenda op de aanvullende post die in
2017 niet zijn uitgeput worden toegevoegd in 2018.
Schuif reservering wederopbouw Saba en Sint Eustatius
De middelen voor wederopbouw Saba en Sint Eustatius zijn in 2017 niet
tot besteding gekomen. De reservering is meegenomen naar 2018.
Schuif reservering wederopbouw Sint Maarten
Niet alle middelen voor wederopbouw Sint Maarten zijn in 2017 tot
besteding gekomen. De niet bestede middelen zijn meegenomen naar
2018.
Bestedingsplan GDI 2019–2021
Op de Aanvullende Post staan middelen voor de GDI (Generieke Digitale
Infrastructuur van de overheid). De middelen worden ingezet voor
innovaties binnen de digitale overheid, het Programmaplan Basisinfrastructuur en doorontwikkeling en innovatie van GDI-voorzieningen.
Tussen 2019 en 2021 worden de middelen overgeheveld op de begroting
van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties op basis
van een meerjarige investeringsagenda, met aanloopkosten in 2018. De
overheveling van de middelen die vanaf 2022 beschikbaar zijn, wordt in
2021 bezien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

96

Technische mutaties
B5 Politie
Maatregel B5 uit het Regeerakkoord leidt tot extra uitgaven aan politie. De
middelen zijn toegevoegd aan de begroting van JenV en worden ingezet
voor de eerste stap in de uitbreiding van de politiecapaciteit.
B8 Cybersecurity
Maatregel B8 uit het Regeerakoord leidt tot extra uitgaven aan cybersecurity. De middelen zijn toegevoegd aan de begrotingen van JenV, BZK,
BZ, EZK en IenW ter uitvoering van de maatregelen aangekondigd in de
Nederlandse Cyber Security Agenda (Kamerstuk 23 432, nr. 447).
Compensatie GDI-voorzieningen
Vanaf 2018 worden de toerekenbare beheer- en exploitatiekosten van de
GDI (Generieke Digitale Infrastructuur van de overheid) doorbelast aan de
afnemers van deze diensten. Voor deze doorbelasting is een ingroeipad
afgesproken. Enkele afnemers van GDI-voorzieningen krijgen te maken
met een financieel verschil tussen het voorgenomen en de daadwerkelijk
geëffectueerde doorbelasting in 2018. Zij zijn pas vanaf 2019 in staat om
dit verschil in hun begrotingen op te vangen. Omdat de middelen op de
aanvullende post voor doorontwikkeling en innovatie in 2018 nog niet
volledig tot besteding komen, kunnen de betreffende afnemers eenmalig
vanuit de aanvullende post worden gecompenseerd.
C18 ondersteuning krijgsmacht
In het Regeerakkoord is er structureel extra budget voor de krijgsmacht
vrijgemaakt. Met een nota van wijziging op de ontwerpbegroting 2018 is
een groot deel van de middelen voor ondersteuning krijgsmacht al aan de
Defensiebegroting toegevoegd. Bij Voorjaarsnota worden de resterende
middelen uit deze reeks (C18) aan de Defensiebegroting toegevoegd.
C19 investeringen modernisering krijgsmacht
De structureel vrijgemaakte middelen in het Regeerakkoord wordt ook
ingezet om de krijgsmacht te moderniseren. Naar aanleiding van de
Defensienota (Kamerstuk 34 919, nr. 1) worden nu alle middelen uit de
reeks Investeringen modernisering krijgsmacht (C19) aan de Defensiebegroting toegevoegd.
C20 uitbreiding slagkracht, cyber en werkgeverschap
Reeks C20 Uitbreiding slagkracht, cyber en werkgeverschap wordt nu
gedeeltelijk de Defensiebegroting toegevoegd. Als onderdeel van de reeks
C20 komt er structureel 20 mln. beschikbaar voor Defensie voor de
uitvoering van de maatregelen aangekondigd in de Nederlandse Cyber
Security Agenda.
D22 verhoging infrastructuurfonds
De Regeerakkoordmiddelen voor Verhoging Infrastructuurfonds worden
toegevoegd aan de IenW-begroting. Deze middelen worden ingezet voor
infrastructuur (spoor, (vaar)wegen en fiets).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

97

Eerste tranche fonds Wereldbank
Na de verwoestingen die orkaan Irma heeft veroorzaakt zijn er middelen
vrijgemaakt voor de wederopbouw van Sint Maarten. Het grootste deel
van deze middelen komt in een fonds dat wordt beheerd door de
Wereldbank. Dit betreft de eerste storting in dat fonds.
E23 envelop klimaat
In het Regeerakkoord is een enveloppe van 300 mln. per jaar opgenomen
op de aanvullende post voor klimaat. De middelen in 2018 worden
overgeheveld naar de departementale begrotingen van BZK, EZK, IenW,
LNV en VWS.
E25 natuur en waterkwaliteit
Het IenW aandeel (175 mln.) in de Regeerakkoordmiddelen Natuur en
waterkwaliteit wordt toegevoegd aan de IenW-begroting. Deze middelen
(39,3 mln. in 2018, 90,8 in 2019 en 44,9 in 2020) worden ingezet voor de
aanpak van medicijnresten en opgaven voor natuur en waterkwaliteit in
grote wateren zoals gemeld in de Kamerbrief (Kamerstuk 27 625, nr. 422).
Voor uitvoering van het zesde Actieprogramma Nitraatrichtlijn wordt 60
mln. van de aanvullende post toegevoegd aan de begroting van LNV.
G32 voor- en vroegschoolse educatie
Met deze regeerakkoordmaatregel wordt de voor- en vroegschoolse
educatie versterkt en het aanbod uitgebreid naar 16 uur per week. De
maatregel is tevens verwerkt in een nota van wijziging op de begroting
2018 (Kamerstuk 34 775 VII, nr. 35).
G33 aanpak werkdruk prima onderwijs
Via een Incidentele Suppletoire Begroting (Kamerstuk 34 886, nr. 2) zijn de
middelen behorende bij tranches 2018 en 2019 van de regeerakkoordmaatregel «G33 Aanpak werkdruk primair onderwijs» verwerkt.
G35 kwaliteit technisch onderwijs VMBO
Met de middelen van deze regeerakkoordmaatregel wordt ingezet op een
dekkend aanbod en versterking van de kwaliteit van het techniekonderwijs
op het VMBO.
G36 fundamenteel onderzoek
De regeerakkoordmiddelen voor fundamenteel onderzoek zijn op de
OCW-begroting verwerkt. De middelen worden ingezet voor vernieuwend
en maatschappelijk relevant onderzoek via de Nationale Wetenschapsagenda en voor het versterken van de basis. Dit laatste gebeurt door in te
zetten op digitale infrastructuur, de vernieuwingsimpuls en sectorplannen.
G37 toegepast onderzoek innovatie
Deze reeks boekt de middelen voor toegepast onderzoek over van de
Aanvullende Post naar de begroting van OCW en EZK. Met deze middelen
wordt ingezet op vernieuwend en maatschappelijk relevant toegepast
onderzoek via de Nationale Wetenschapsagenda en op het versterken van
praktijkgericht onderzoek. Daarnaast wordt onder andere ingezet voor de
TO2-instellingen, valorisatie en MKB digitalisering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

98

G38 onderzoeksinfrastructuur
Met de regeerakkoordmiddelen voor onderzoeksinfrastructuur wordt
ingezet op het realiseren van een aantal voorstellen in het kader van de
call Nationale roadmap, digitale infrastructuur (supercomputer) en
faciliteiten van wereldformaat.
G43 intensivering erfgoed en monumenten
Het grootste deel van de regeerakkoordmiddelen voor erfgoed en
monumenten wordt overgeheveld naar de begroting van OCW. Er zijn aan
deze middelen een verscheidenheid aan thema’s gekoppeld, zoals
restauraties, herbestemming, verduurzaming, archeologie, religieus
erfgoed en digitalisering.
G45 onderwijsachterstandenbeleid en aandacht voor talentrijke kinderen
Het budget voor het onderwijsachterstandenbeleid wordt verhoogd met
15 miljoen euro per jaar. Hiermee wordt op scholen de kwaliteit van het
aanbod voor leerlingen met een risico op een onderwijsachterstand
verbeterd. Tegelijkertijd wordt hetzelfde bedrag geïntensiveerd op het
onderwijs voor hoogbegaafde kinderen
H61 waardig ouder worden
In het Regeerakkoord is budget beschikbaar gesteld voor waardig ouder
worden. Het budget voor palliatieve zorg (8 mln. structureel) is afgelopen
december bij de tweede nota van wijziging van VWS aan de VWS
begroting toegevoegd (Kamerstuk 34 775 XVI, nr. 111). De resterende
middelen zijn afgelopen februari door middel van een incidentele
suppletoire wet toegevoegd aan de begroting van VWS. Het doel is te
zorgen dat ouderen die thuis willen blijven wonen dat goed en veilig
kunnen, met voldoende en kwalitatief goede informele en professionele
zorg en ondersteuning waar nodig.
Intrekken wetsvoorstel eigen bijdrage
Het wetsvoorstel voor een eigen bijdrage in de kosten voor de strafvordering en de slachtofferzorg is ingetrokken (Kamerstuk 34 700, nr. 50.) De
ontvangsten die hiervoor op de begroting van JenV waren geraamd
komen te vervallen. Met de derving van de baten is rekening gehouden bij
de begrotingsvoorbereiding 2017, door een reservering van de betreffende middelen op de aanvullende post. De middelen zijn aan de
begroting van JenV toegevoegd.
Investeringsagenda
Vanuit de Aanvullende Post zijn middelen vrijgegeven voor verschillende
ICT-projecten en het aannemen van nieuw personeel in het kader van de
Investeringsagenda en de stabiliteit van de Belastingdienst.
Loonbijstelling
De loonbijstelling tranche 2018 voor de gereserveerde middelen op de
aanvullende post wordt toegevoegd.
Prijsbijstelling
De prijsbijstelling tranche 2018 voor de gereserveerde middelen op de
aanvullende post wordt toegevoegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

99

Uitvoeringskosten Regeerakkoord en belastingwetgeving
Vanuit de Aanvullende Post zijn middelen overgeboekt naar de Financiënbegroting ten behoeve van de uitvoering van fiscale maatregelen waartoe
gedurende de kabinetsperiode wordt besloten.
Diversen (technische mutaties)
Onder de post diversen vallen overhevelingen van de aanvullende post
naar verschillende begrotingen. Het gaat hier voornamelijk om middelen
van het Regeerakkoord zoals terugdringen recidive, tranformatiegelden
jeugd en cultuur.
I80 I81 Meer face-to-face UWV
Op basis van regeerakkoord investeert het kabinet in totaal 70 miljoen
euro per jaar in extra persoonlijke begeleiding door het UWV. De totale
reeks van 70 mln. wordt gedeeltelijk overgeboekt naar het begrotingsgefinancierde hoofdstuk 15 (onderdeel Wajong), en gedeeltelijk naar het
premiegefinancierde hoofdstuk 40 van de SZW-begroting (onderdelen
WW en WGA).
I89 extra budget voor inspectie SZW
Op basis van het regeerakkoord ontvangt de inspectie SZW extra budget
voor de handhavingsketen. Hiermee kan de inspectie beter toezicht gaan
houden op het wettelijke minimumloon en intensiever toezicht gaan
houden op schijnconstructies, en onveilige en ongezonde arbeidsomstandigheden en uitbuiting tegengaan. Deze reeks betreft de dekking.
I92 Bestrijden van schulden en armoede bij gezinnen met kinderen
Op basis van het regeerakkoord trekt het kabinet 80 mln. euro uit voor de
bestrijding van schulden en armoede bij gezinnen met kinderen. Het
grootste deel hiervan zal conform bestuurlijke afspraken via het gemeentefonds aan gemeenten worden overgemaakt middels een decentralisatieuitkering.
Kasschuif J101 eigen vermogen Invest NL
Op de aanvullende post staat op dit moment in 2018 een bedrag van 500
mln. geraamd voor de kapitaalinjectie InvestNL. Naar verwachting is dit
bedrag gedeeltelijk in latere jaren nodig, waardoor een deel van het
bedrag wordt doorgeschoven naar 2023. Dit bedrag is niet relevant voor
het EMU-saldo.
Homogene Groep Internationale Samenwerking
HOMOGENE GROEP INTERNATIONALE SAMENWERKING: UITGAVEN

Stand Miljoenennota 2018
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Apparaat
Asiel
Biv trekkingsrechten
Biv trekkingsrechten bz
Biv trekkingsrechten oda
Dekking beveiliging hoog risicoposten
Dekking Europees ontwikkelingsfonds

2018

2019

2020

2021

2022

4.662,1

4.568,7

4.633,9

4.819,7

4.898,5

61,0
94,2
– 119,5
30,0
30,0
– 15,3
– 36,7

30,0
21,5
0,0
0,0
0,0
0,0
– 41,5

30,0
– 16,7
0,0
0,0
0,0
0,0
– 41,5

30,0
– 7,9
0,0
0,0
0,0
0,0
– 46,2

30,0
– 7,8
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

100

HOMOGENE GROEP INTERNATIONALE SAMENWERKING: UITGAVEN

Dekking intensivering os/oda en overige
ra-prioriteiten
Dekking multilaterale ontwikkelingsbanken en
fondsen
Eindejaarsmarge hgis
Ejm (bz)
Europees ontwikkelingsfonds (eof)
Hgis-bijstelling
Intensivering os/oda en overige ra-prioriteiten
K102 dichten tijdelijke dip door correctie
kasschuiven rutte ii
K103 intensivering os/oda
K104 buitenlands diplomatiek netwerk
Multilaterale ontwikkelingsbanken en fondsen
Onderuitputting hgis
Diversen

Technische mutaties
Niet tot een ijklijn behorend
Diversen
Rijksbegroting in enge zin
Hgis-bijstelling
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018
Stand Voorjaarsnota 2018

2018

2019

2020

2021

2022

– 256,8

– 491,8

– 511,8

– 511,8

– 508,9

59,2

33,9

28,3

– 17,5

– 18,0

110,7
– 38,2
36,7
57,5
240,9
0,0

32,0
– 9,2
41,5
193,9
471,8
118,0

13,0
0,0
41,5
234,6
491,8
304,0

0,0
0,0
46,2
265,1
491,8
331,0

0,0
0,0
0,0
297,0
488,9
475,0

400,0
10,0
– 59,2
– 10,0
38,2

300,0
20,0
– 33,9
– 15,0
8,5

200,0
30,0
– 28,3
– 20,0
0,8

100,0
40,0
17,5
– 20,0
0,8

0,0
40,0
18,0
– 30,0
0,8

632,7

679,7

755,7

719,0

785,0

– 4,7

– 4,2

0,0

0,0

0,0

10,2
0,0

– 12,2
0,0

– 51,1
0,0

– 81,4
0,0

– 110,7
0,0

5,5

– 16,4

– 51,1

– 81,4

– 110,7

638,1
5.300,2

663,3
5.232,0

704,6
5.338,5

637,7
5.457,4

674,4
5.572,8

HOMOGENE GROEP INTERNATIONALE SAMENWERKING: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2018

2019

2020

2021

2022

154,8

134,7

134,6

134,5

134,5

18,5
21,5

0,0
12,0

0,0
10,5

0,0
10,5

0,0
10,5

40,0

12,0

10,5

10,5

10,5

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2018

40,0

12,0

10,5

10,5

10,5

Stand Voorjaarsnota 2018

194,8

146,7

145,1

145,0

145,0

Stand Miljoenennota 2018
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Div.ontv
Diversen

Apparaat
Het apparaatbudget van de Buitenlandse Zaken wordt meerjarig
aangepast. De meerjarige stijging van de apparaatskosten wordt
veroorzaakt door extra investeringen in ICT-voorzieningen in het
buitenland, huisvesting buitenland en beveiliging op de posten.
Asiel
De kosten voor de eerstejaarsopvang van asielzoekers worden toegerekend aan het budget voor Official Development Assistance (ODA). De
herziene MPP-raming voor de instroom van asielzoekers leidt tot een
bijstelling van de ODA-toerekening voor de instroom 2018 en 2019.
Daarnaast vindt de bijstelling en nacalculatie over 2017 met de meerjarige
doorwerking daarvan plaats. Dit leidt tot een overheveling tussen de
begroting van JenV en BHOS.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

101

BIV trekkingsrechten, BIV trekkingsrechten BHOS en BIV trekkingsrechten
BZ
Het betreft de overheveling van middelen uit het BIV naar de begrotingen
van Defensie (59,5 mln.), Buitenlandse Zaken (30 mln.) en Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking (30 mln.) voor het financieren van
uitgaven gerelateerd aan internationale veiligheid. (Zie ook verticale
toelichting Defensie).
Dekking beveiliging hoog risicoposten
Defensie voert in opdracht van Buitenlandse Zaken de beveiliging van
diplomaten en hoogrisico ambassades uit. Vanuit Budget Internationale
Veiligheid (BIV) worden de middelen uit het BIV voor de financiering van
de beveiliging van hoogrisico posten in het buitenland door de Brigade
Speciale Beveiliging (BSB) overgeheveld naar de begroting van Defensie.
Dekking Europees Ontwikkelingsfonds (EOF)
De Nederlandse bijdrage aan het Europees Ontwikkelingsfonds (EOF) is
geraamd op 936 mln. Omdat er in de afgelopen jaren minder is
afgedragen aan het fonds dan geraamd wordt de bijdrage voor de
komende jaren opgehoogd om aan de totale verplichting voor het EOF te
voldoen. De totale omvang van de Nederlandse bijdrage blijft
ongewijzigd. Dit wordt binnen de begroting van BHOS gedekt.
Dekking intensivering OS/ODA en RA-prioriteiten, intensivering OS/ODA
en overige RA-prioriteiten
Om de grondoorzaken van armoede, migratie, terreur en klimaatverandering te bestrijden intensiveert het kabinet op OS. Het kabinet intensiveert op humanitaire hulp, opvang in de regio, migratie, klimaat,
innovatie, het sluiten van IMVO-convenanten, bestrijding van kinderarbeid
en op beurzen in focusregio’s. Dit wordt gedekt uit incidentele middelen
die zijn vrijgemaakt bij het RA (K102 dichten tijdelijke dip en K103
intensivering OS/ODA) en structurele dekking uit BNI-ruimte op de BHOS
begroting. Een deel van de intensiveringsmiddelen is eind vorig jaar voor
2018 via een nota van wijziging toegevoegd aan de begroting van BHOS
(Kamerstuk 34 775 XVII, nr. 6).
Dekking Multilaterale ontwikkelingsbanken en fondsen
De meerjarige raming van de Wereldbank, IFC en EBRD wordt aangepast.
Dit wordt veroorzaakt door een aanpassing van het betaalritme van IDA18
van zes naar negen termijnen.
Eindejaarsmarge HGIS en EJM BZ
De eindejaarsmarge over 2017 is aan de HGIS toegevoegd en is doorverdeeld naar de betreffende HGIS departementen.
K102 Dichten tijdelijke dip door correctie kasschuiven Rutte II
Dit betreft de toevoeging van middelen op de begroting van BHOS uit het
regeerakkoord Rutte III.
K103 Intensivering OS/ODA
Dit betreft de toevoeging van middelen op de begroting van BHOS uit het
regeerakkoord Rutte III.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

102

K104 Buitenlands diplomatiek netwerk
Dit betreft de toevoeging van middelen op de begroting van BZ uit het
regeerakkoord Rutte III.
Onderuitputting HGIS
Op de HGIS non-ODA wordt een structurele onderuitputting ingeboekt in
afwachting van concrete invulling. In de loop van het jaar wordt dit
concreet ingevuld met onderuitputting waarvan bij aanvang van het jaar
nog niet bekend is waar deze precies optreedt.
HGIS-bijstelling
Naar aanleiding van de CEP/MLT-raming van het Centraal Planbureau is
het budget van de HGIS bijgesteld.
Diversen (rijksbegroting in enge zin, beleidsmatige- en technische
mutaties)
Dit betreft een som van mutaties en overboekingen die tussen
HGIS-begrotingen plaatsvinden. De belangrijkste posten betreft de
uitkering van de eindejaarsmarges aan diverse begrotingen, loon- en
prijsbijstelling en uitvoeringsmutaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

103

BIJLAGE 3:

BELASTING- EN PREMIEONTVANGSTEN
Tabel 1: Raming belasting- en premieontvangsten 2018 op EMU-basis (in miljoenen
euro’s)
Stand MN
2018

Startnota

Stand VJN
2018

Indirecte belastingen
Invoerrechten
Omzetbelasting
Belasting op personenauto’s en motorrijwielen
Accijnzen
– Accijns van lichte olie
– Accijns van minerale oliën, anders dan
lichte olie
– Tabaksaccijns
– Alcoholaccijns
– Bieraccijns
– Wijnaccijns
Belastingen van rechtsverkeer
– Overdrachtsbelasting
– Assurantiebelasting
Motorrijtuigenbelasting
Belastingen op een milieugrondslag
– Afvalstoffenbelasting
– Energiebelasting
– Waterbelasting
Verbruiksbelasting van alcoholvrije dranken
e.a.
Belasting op zware motorrijtuigen
Verhuurderheffing
Bankbelasting

87.186
3.389
52.814

87.910
3.361
53.463

87.501
3.186
52.881

1.793
11.891
4.322

1.801
11.926
4.327

2.131
12.012
4.356

3.968
2.487
310
449
355
5.265
2.755
2.510
4.143
5.228
90
4.857
282

3.956
2.528
312
450
353
5.278
2.772
2.506
4.137
5.290
89
4.919
282

3.989
2.523
330
450
365
5.284
2.701
2.583
4.162
5.204
92
4.830
283

267
174
1.750
473

268
175
1.724
488

267
182
1.714
478

Directe belastingen
Inkomstenbelasting
Loonbelasting
Dividendbelasting
Kansspelbelasting
Vennootschapsbelasting
– Gassector
– Niet-gassector
Erf- en schenkbelasting

82.922
– 3.510
58.944
3.250
540
21.768
150
21.618
1.931

84.336
– 3.036
59.485
3.141
543
22.224
150
22.074
1.979

88.291
– 1.975
61.020
3.442
509
23.004
200
22.804
2.290

183

183

311

157

157

157

Totaal belastingen op EMU-basis
Premies volksverzekeringen op EMU-basis
Premies werknemersverzekeringen
wv zorgpremies

170.291
47.116
65.117
41.203

172.430
47.297
65.548
41.456

176.104
44.618
64.044
40.427

Totaal belasting- en premieontvangsten op
EMU-basis

282.525

285.275

284.766

Overige Belastingontvangsten
wv Belasting- en premieontvangsten
Caribisch Nederland

Tabel 2: Raming belasting- en premieontvangsten 2018 op kasbasis (in miljoenen
euro’s)

Indirecte belastingen
Invoerrechten
Omzetbelasting
Belasting op personenauto’s en motorrijwielen
Accijnzen
– Accijns van lichte olie
– Accijns van minerale oliën, anders dan
lichte olie
– Tabaksaccijns

Stand MN
2018

Startnota

Stand VJN
2018

86.443
3.375
52.133

86.934
3.347
52.601

86.595
3.180
52.091

1.798
11.875
4.318

1.806
11.903
4.323

2.128
11.981
4.351

3.962
2.482

3.949
2.517

3.979
2.515

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

104

Stand MN
2018

Startnota

Stand VJN
2018

311
449
355
5.246
2.743
2.503
4.129
5.224
89
4.853
282

312
450
352
5.253
2.756
2.497
4.123
5.247
90
4.875
282

329
449
357
5.253
2.684
2.569
4.148
5.175
94
4.798
283

266
173
1.750
473

267
174
1.724
488

266
181
1.714
478

82.812
– 3.510
58.836
3.250
538
21.768
150
21.618
1.931

84.173
– 3.036
59.325
3.141
540
22.224
150
22.074
1.979

88.344
– 1.975
61.077
3.442
506
23.004
200
22.804
2.290

183

183

288

157

157

157

Totaal belastingen op kasbasis
KTV Belastingen (aansluiting naar
EMU-basis)

169.438

171.289

175.228

853

1.140

876

Premies volksverzekeringen op kasbasis
KTV premies vvz (aansluiting naar
EMU-basis)
Premies werknemersverzekeringen
wv zorgpremies

46.909

47.067

44.542

207
65.117
41.203

230
65.548
41.456

76
64.044
40.427

282.525

285.275

284.766

– Alcoholaccijns
– Bieraccijns
– Wijnaccijns
Belastingen van rechtsverkeer
– Overdrachtsbelasting
– Assurantiebelasting
Motorrijtuigenbelasting
Belastingen op een milieugrondslag
– Afvalstoffenbelasting
– Energiebelasting
– Waterbelasting
Verbruiksbelasting van alcoholvrije dranken
e.a.
Belasting op zware motorrijtuigen
Verhuurderheffing
Bankbelasting
Directe belastingen
Inkomstenbelasting
Loonbelasting
Dividendbelasting
Kansspelbelasting
Vennootschapsbelasting
– Gassector
– Niet-gassector
Erf- en schenkbelasting
Overige Belastingontvangsten
wv Belasting- en premieontvangsten
Caribisch Nederland

Totaal belasting- en premieontvangsten op
EMU-basis

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

105

BIJLAGE 4

EINDEJAARSMARGES
De Minister van Financiën heeft het parlement toegezegd de gehanteerde
eindejaarsmarges in beeld te brengen13. Deze tabel 1 geeft inzicht in de
uitgekeerde eindejaarsmarge per begrotingshoofdstuk in 2018.
Tabel 1: Eindejaarsmarges in miljoen
Begrotingshoofdstuk

Staten-Generaal
Hoge Colleges van Staat
Algemene Zaken
Koninkrijksrelaties
Justitie en Veiligheid
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties1
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Financiën
Defensie
Infrastructuur en Waterstaat (incl. Infrastructuurfonds)
Economische Zaken en Klimaat
Landbouw, natuur en voedselkwaliteit
Sociale Zaken en Werkgelegenheid (begrotingsgefinancierd)
Volksgezondheid, Welzijn en Sport (begrotingsgefinancierd)
Gemeentefonds en Provinciefonds
Homogene Groep Internationale Samenwerking2
Totaal

Eindejaarsmarge
–3
1
1
1
86
51
96
33
305
160
21
15
148
25
22
156
1.117

1

De eindejaarsmarge BZK is inclusief de middelen van Wonen en Rijksdienst (per 2018 samengevoegd).
2
De eindejaarsmarge HGIS mag over drie jaar worden verspreid.

13

Kamerstuk 34 775 IX, nr. 15

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

106

BIJLAGE 5

REGEERAKKOORDMIDDELEN OP DE AANVULLENDE POST
Deze bijlage geeft de mutaties van de regeerakkoordmiddelen op de
aanvullende post tot en met Voorjaarsnota en de nieuwe stand op de
aanvullende post. Hiermee wordt invulling gegeven aan een eerdere
toezegging14. De toelichtingen bij de mutaties op de aanvullende post
staan in de Verticale Toelichting aanvullende post.
In tabel 1 zijn alle uitgavenmutaties van regeerakkoordmiddelen sinds de
Startnota weergegeven. De mutaties betreffen zowel overhevelingen naar
begrotingen als kasschuiven. Daar waar witregels staan, hebben geen
mutaties plaatsgevonden. Daar waar een 0 in de reeksen staat, is de
mutatie kleiner dan 0,5 miljoen. De stand van de resterende Regeerakkoordmiddelen op de aanvullende post bij Voorjaarsnota is zichtbaar in
tabel 2. Daar waar witregels staan, zijn de middelen Regeerakkoord reeds
uitgekeerd. Daar waar een 0 in de reeksen staat is de stand kleiner dan 0,5
miljoen.

Tabel 1: mutaties Regeerakkoordmiddelen aanvullende post (in mln. euro)

Nr.

Mutaties t.o.v. Startnota

2018

2019

2020

2021

2022

– 3.489

– 3.750

– 3.486

– 2.982

– 2.726

Begroting

– 100

– 100

– 100

– 100

24
– 100

JenV

Openbaar bestuur

B6
B7
B8

Veiligheid
Kasschuif politie
Politie (o.a. agenten in de wijk, innovatie, recherche
en werkgeverschap)
Digitalisering werkprocessen strafrechtketen
Extra capaciteit strafrechtketen
Cybersecurity

B9
B10
B13
B14
B14
B15
B16
B17

B5
B5

–3

– 25

– 32

– 39

– 39

Contraterrorisme
Ondermijnende criminaliteit
Terugdringen recidive
Kasschuif experimenten regulering wietteelt
Experimenten regulering wietteelt
Voorkomen vechtscheidingen
Vrijwilligerswerk gedetineerden
Regionaal Uitstapprogramma Prostituees

–8
–5
– 10
0
–1
–2
–1
–2

– 13
–3
– 15
0

– 13
–3
– 20

– 13
–3
– 20

– 13
–3
– 20

JenV
JenV
AZ, JenV, BZK,
IenW, EZK, BZ
JenV
JenV
JenV

–3
–1
–3

–1
–3

–1
–3

–1
–3

JenV
JenV
JenV
JenV

C18
C19
C20

Defensie
Ondersteuning krijgsmacht
Investeringen modernisering krijgsmacht
Uitbreiding slagkracht, cyber en werkgeverschap

– 300
– 475
– 105

– 300
– 725
– 55

– 350
– 775
– 155

– 400
– 825
– 155

– 400
– 825
– 155

Def
Def
Def

D22
D22

Bereikbaarheid
Kasschuif Infrastructuurfonds
Verhoging Infrastructuurfonds

43
– 543

– 23
– 977

– 19
– 481

– 100

– 100

IenW

E23

Milieu
Envelop klimaat

– 300

E25
E25

Kasschuif Natuur en waterkwaliteit
Natuur en waterkwaliteit

– 50

F31

Landbouw
Kasschuif cofinanciering innovatie visserij

–5

G32
G32
G33
G33

Onderwijs, onderzoek en innovatie
Kasschuif voor- en vroegschoolse educatie
Voor- en vroegschoolse educatie
Kasschuif aanpak werkdruk primair onderwijs
Aanpak werkdruk primair onderwijs (incl. 20 miljoen
kleine scholen)

14

– 15

40
– 40
98
– 108

BZK, IenW,
EZK, LNV, VWS
– 20
– 105

3
– 63

17
– 17

IenW, EZK

5

– 40
– 130
82
– 257

– 170
– 68
– 257

– 170
– 112
– 257

– 170

OCW

– 257

OCW

Kamerstuk 34 775 IX, nr. 15

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

107

G35
G35
G36
G36
G37
G38
G38
G39
G39
G40
G41
G42
G43
G43
G44
G45
G48

Kasschuif kwaliteit technisch onderwijs vmbo
Kwaliteit technisch onderwijs vmbo
Kasschuif fundamenteel onderzoek
Fundamenteel onderzoek
Toegepast onderzoek innovatie
Kasschuif onderzoeksinfrastructuur
Onderzoeksinfrastructuur
Kasschuif maatschappelijke diensttijd
Maatschappelijke diensttijd
Cultuur (en historisch democratisch bewustzijn)
Nederlandse scholen in het buitenland
Media/onderzoeksjournalistiek
Kasschuif intensivering erfgoed en monumenten
Intensivering erfgoed en monumenten
Aanpak laaggeletterdheid
Onderwijsachterstandenbeleid en aandacht voor
talentrijke kinderen
Terugdraaien taakstelling groen onderwijs

H57
H59
H59
H60
H61
H62
H63
H63
H64
H65
H68
H68
H69
H70
H70

Zorg
Bevorderen digitaal ondersteunende zorg
Kasschuif preventiemaatregelen
Preventiemaatregelen
Transformatiegelden jeugd
Waardig ouder worden
Onafhankelijke cliëntondersteuning
Kasschuif veilig opgroeien
Veilig opgroeien
Brede aanpak LVB, daklozen en zwerfjongeren
Belonen van uitkomsten
Kasschuif sport
Sport
Q-koorts
Kasschuif experimenten regulering wietteelt
Experimenten regulering wietteelt

I80
I81
I89
I92

Sociale Zekerheid
Meer face-to-face UWV voor Werkloosheid
Meer face-to-face UWV voor Arbeidsongeschiktheid
Extra budget voor Inspectie SZW: intensivering
handhaving en fraudebestrijding
Bestrijden van schulden en armoede bij gezinnen
met kinderen

2018

2019

2020

2021

2022

– 10
– 40
–5
– 95
– 100
–5
– 45
– 19
–6
– 25
–3
–5
– 50
– 99
–5
– 15

– 30
– 70
5
– 155
– 38
5
– 55
19
– 19
– 25
–3

20
– 120

20
– 120

– 100

OCW

– 200
– 50

– 200
– 50

– 200
– 50

OCW
OCW, EZK

– 25
–3

– 25
–3

– 25
–3

40
– 77
–5
– 30

10
– 60
–5
– 30

– 25
–5
– 30

–5
– 30

OCW
OCW
OCW

–9

– 13

– 14

– 13

OCW

– 10
5
– 16
– 18
– 50
– 15
1
–7
–2
– 15
2
– 15
–3
0

–6
5
– 16
– 18
– 50
– 15

– 10
– 17
– 23
– 18
– 50
– 15
–2
–3
–2
– 10
–5
– 12
–3
0
–1

OCW

– 13

– 40
– 30
– 25

– 40
– 30
– 31

– 30

– 25

– 25

– 440

K103
K104

Internationale samenwerking
Intensivering OS/ODA
Buitenlands diplomatiek netwerk (posten)

– 400
– 10

– 300
– 20

– 200
– 30

–4

2

2

–4

–9

–1

–1

L109
L110

– 12

– 30
– 10

VWS
VWS
VWS
VWS

– 30
1
–5
–1
–9

–6
–2
– 12
1
– 15

VWS
VWS
VWS

– 15

VWS
VWS
VWS

Overdrachten bedrijven
Kasschuif eigen vermogen Invest NL

Overige uitgaven
Kasschuif gratis VOG voor mensen die werken in een
afhankelijkheidssituatie
Gratis VOG voor mensen die werken in een afhankelijkheidssituatie
Brandweer- en politievrijwilligers

VWS
7
– 14

–6
–2
– 15
2
– 15
–3

J101

L109

VWS
OCW
OCW
OCW

– 40
– 30
– 38

– 40
– 30
– 50

SZW
SZW
SZW
SZW

– 100
– 40

– 40

BHOS
BZ

–9

–7

–7

VWS

–1

–1

JenV

Tabel 2: Resterende RA-reserveringen op de aanvullende post bij Voorjaarsnota (in miljoen euro)

Nr.

Reserveringen Regeerakkoord

A3
A4

Openbaar bestuur
Belastingdienst
Reservering transitie werkgevers zorg en overheid a.g.v. afschaffing
doorsneesystematiek pensioenen

2018

2019

2020

2021

2022

728

2.528

2.996

3.079

3.063

25

250

150
200

200

200

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

108

B6
B7
B8
B9
B10
B12
B13
B14
B15
B16
B17

Veiligheid
Politie (o.a. agenten in de wijk, innovatie, recherche en werkgeverschap)
Digitalisering werkprocessen strafrechtketen
Extra capaciteit strafrechtketen
Cybersecurity
Contraterrorisme
Ondermijnende criminaliteit
Ondermijningsbestrijdingsfonds
Terugdringen recidive
Experimenten regulering wietteelt
Voorkomen vechtscheidingen
Vrijwilligerswerk gedetineerden
Regionaal Uitstapprogramma Prostituees

C18
C19
C20
C21

Defensie
Ondersteuning krijgsmacht
Investeringen modernisering krijgsmacht
Uitbreiding slagkracht, cyber en werkgeverschap
Kustwacht Caribisch Gebied

D22

Bereikbaarheid
Verhoging Infrastructuurfonds

E23
E24
E25
E26

Milieu
Envelop klimaat
SDE+: nieuwe verplichtingen vanaf 2020
Natuur en waterkwaliteit
Invoeren alternatief voor salderingsregeling

B5

F28
F29
F30
F31

G32
G33
G35
G36
G37
G38
G39
G40
G41
G42
G43
G44
G45
G48

H57
H59
H60
H61
H62
H63
H64
H65
H68
H69
H70

Landbouw
Capaciteit NVWA
Cofinanciering Fonds warme sanering varkenshouderij (prioritair voor
Noord-Brabant)
Fonds bedrijfsopvolging agrarische sector
Cofinanciering innovatie visserij
Onderwijs, onderzoek en innovatie
Voor- en vroegschoolse educatie
Aanpak werkdruk primair onderwijs (incl. 20 miljoen kleine scholen)
Kwaliteit technisch onderwijs vmbo
Fundamenteel onderzoek
Toegepast onderzoek innovatie
Onderzoeksinfrastructuur
Maatschappelijke diensttijd
Cultuur (en historisch democratisch bewustzijn)
Nederlandse scholen in het buitenland
Media/onderzoeksjournalistiek
Intensivering erfgoed en monumenten (met name nationaal restauratiefonds)
Aanpak laaggeletterdheid
Onderwijsachterstandenbeleid en aandacht voor talentrijke kinderen
Terugdraaien taakstelling groen onderwijs
Kennisinstellingen
Zorg
Bevorderen digitaal ondersteunende zorg
Preventiemaatregelen
Transformatiegelden jeugd
Waardig ouder worden
Onafhankelijke cliëntondersteuning
Veilig opgroeien (meldcode, actieplan pleegzorg, FMEK (structureel))
Brede aanpak LVB, daklozen en zwerfjongeren
Belonen van uitkomsten
Sport
Q-koorts
Experimenten regulering wietteelt
BTW-sportvoorziening

2018

2019

2020

2021

2022

54

110
70
10
10

144
70
15
10

167
70
20
10

191
70
20
10

7

7

7

7

1

1

1

1

120
10

120
10

120
10

120
10

300

300
103
40
213

300
368

300
290

240

240

10

15

20

5

5

5

100

20
10

100
25

5
100
50
5

81

193

112

150

150

150

50
25

75
55

100
55

100
55

5
63

5

5

5

2

14

14

14

14

14

10

39

4
39

10
13

10
8

10

3

2

2
12

2
3
11

1
6
10

12
1
241

1
241

1
241

1
241

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

109

2018

I92
I93

Sociale Zekerheid
Meer face-to-face UWV voor Werkloosheid
Meer face-to-face UWV voor Arbeidsongeschiktheid
Pilot scholing WGA (voor mensen waarvoor onvoldoende functies te
duiden zijn)
Collectiviseren transitievergoeding MKB
Extra budget voor Inspectie SZW: intensivering handhaving en
fraudebestrijding
Bestrijden van schulden en armoede bij gezinnen met kinderen
Taalles bij integratie

J101

Overdrachten bedrijven
Eigen vermogen Invest NL (niet EMU-saldorelevant)

K103
K104

Internationale samenwerking
Intensivering OS/ODA
Buitenlands diplomatiek netwerk (posten)

I80
I81
I82
I86
I89

L105
L107
L108
L109
L110

Overige uitgaven
Reservering regionale knelpunten (waaronder BES, Rotterdam-Zuid,
nucleair, Eindhoven, ESTEC, Zeeland)
Stimulering ombouw laagcalorisch naar hoogcalorisch
Gasfonds Groningen
Gratis VOG voor mensen die werken in een afhankelijkheidssituatie
Brandweer- en politievrijwilligers

2019

2020

2021

2022

10

10

10

100

100

100

50

60

70

70

60

500

500

500

500

250

300

250

100

50

50

15
50

30
50

30
50

50

1

1

1

1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 960, nr. 1

110