TOEZICHT EN HANDHAVING KINDEROPVANG
LANDELIJKE RAPPORTAGE 2016, MET NADERE ANALYSES

Utrecht, december 2017

Voorwoord

Sinds 2008 rapporteert de Inspectie van het Onderwijs over toezicht en handhaving door
gemeenten en GGD’en in de kinderopvang. De laatste jaren staan deze thema’ s bij gemeenten
hoger op de agenda. Ze voeren vaker alle voorgeschreven onderzoeken uit en er wordt
consequenter gehandhaafd. Niet voor niets, want in de kinderopvang gaat het om de zorg voor
en de opvoeding van jonge kinderen. Als daar iets mis is, moet er snel worden gereageerd.
Dat kinderopvang ook bij de wetgever volop in de belangstelling staat, blijkt uit het grote
aantal wijzigingen in de regelgeving die recent zijn doorgevoerd of aanstaande zijn. Nu er
bovendien weer wachtlijsten lijken te ontstaan in de kinderopvang, is er veel werk te
verzetten.

Niet

alleen

voor

de

houders

van

kinderopvanglocaties,

maar

ook

voor

toezichthouders. Een deel van de aanpassingen in de regelgeving geven houders meer ruimte
om

de

kinderopvang

flexibel

in

te

richten.

Deze

aanpassingen

vragen

van

de

toezichtzichthouder flexibiliteit in de uitvoering van het onderzoek en hun oordeel over de
kwaliteit van de kinderopvang.
In dit rapport geven we niet alleen een beeld van toezicht en handhaving in de kinderopvang,
maar kijken we ook verder. Wat is er nodig om kwaliteit en veiligheid te waarborgen?
Zo is het uitgangspunt van het risicomodel voor het toezicht dat de GGD’en uitvoeren: ‘meer
waar nodig, minder waar mogelijk’. Dit maakt het mogelijk om efficiënter meer effect met het
toezicht te bereiken. De vraag is wel of we met de huidige aanpak snel genoeg signalen over
mogelijk onvoldoende kwaliteit of ontstane misstanden oppikken. Moeten we hier afspraken
over maken?
Daarbij is het voor risicogestuurd toezicht van belang om het risicomodel regelmatig te
herijken. Zo wordt voorkomen dat instelling zich te sterk richten op de indicatoren uit het
risicomodel en de overige kwaliteitsaspecten uit het oog verliezen.
Ten slotte gebruiken gemeenten verschillende handhavingsmethoden. De ene gemeente grijpt
snel naar juridische middelen, terwijl de andere veel meer inzet op overtuiging. Beide
uitgangspunten worden soms succesvol, soms minder succesvol ingezet. Daarom is nader
onderzoek en reflectie zinvol naar de vraag: in welke situatie werkt welke aanpak goed?
Tegelijkertijd is uniformering niet het doel en zou dat ook niet moeten zijn, omdat
omstandigheden en lokale situaties waarin gemeenten hun werk doen nu eenmaal verschillen.
Voor een goede en veilige kinderopvang moeten ruimte voor innovatie en effectief toezicht
hand in hand gaan. Ik hoop dat het rapport dat nu voor u ligt daar aan bijdraagt.
Arnold Jonk
Plaatsvervangend inspecteur-generaal van het Onderwijs

INHOUDSOPGAVE

Voorwoord 2
Samenvatting en conclusies 5
Leeswijzer 11
Inleiding 12
1
1.1
1.2
1.3

Ouders en ouderrecht 14
Samenvatting 14
Ontwikkelingen binnen het domein ouders (2015, 2016) 15
Ouders en ouderrecht in 2016 16

2
2.1
2.2
2.3

Toegang tot de sector kinderopvang 21
Samenvatting 21
Nieuwe aanmeldingen 21
Juist, volledig en actueel landelijk register kinderopvang 24

3

Hoe ziet de sector kinderopvang eruit? 26

3.1
3.1.1
3.1.2
3.1.3

Ontwikkelingen in de sector 26
Samenvatting 26
Kinderdagverblijven, peuterspeelzalen en buitenschoolse opvang 26
Gastouderbureaus en voorzieningen voor opvang bij gastouders 32

3.2
3.2.1
3.2.2
3.2.3
3.2.4

Onderzochte voorwaarden en geconstateerde tekortkomingen in de kwaliteit 34
- analyse in samenwerking met GGD GHOR Nederland
Samenvatting 37
Inzicht in de onderzochte voorwaarden 38
Inzicht in de geconstateerde tekortkomingen 41
Tekortkomingen binnen de minimaal te onderzoeken voorwaarden 45

4
4.1
4.2
4.3

Uitvoering toezicht 48
Samenvatting 48
Soorten en aantallen uitgevoerde onderzoeken 48
Risicomodel 52

5

Handhaving 56

5.1
5.1.1
5.1.2
5.1.3
5.1.4

Ontwikkelingen in inzet handhavingsinstrumenten 56
Samenvatting 56
Handhavingsbeleid 56
Beredeneerd niet handhaven 57
Inzet handhavingsinstrumenten 57

5.2
5.2.1
5.2.2
5.2.3

Handhavingstrajecten - inzicht in herstel 57
- analyse in samenwerking met VNG
Samenvatting 61
Inzicht in handhavingstrajecten 2015/ 2016 63
Analyse drie individuele voorwaarden 66

6
6.1
6.2
6.3
6.4
6.5
k
6.6
6.7

Kinderopvangvoorzieningen met voorschoolse educatie 70
Samenvatting 70
Ontwikkelingen in het aanbod 74
Risicomodel 75
Handhavingsadviezen en tekortkomingen met handhavingsadvies 75
Kinderopvangvoorzieningen die subsidie ontvangen voldoen niet altijd aan de
kwaliteitseisen 77
Gemeentelijke besluitvorming bij handhavend optreden 80
Inzicht in handhavingstrajecten basisvoorwaarden voorschoolse educatie 2015 83

7
7.1
7.2
7.3
7.4
7.5
7.6
7.7
7.8
7.9
7.10

Bijlagen 85
Bijlage I - Toezicht Inspectie van het Onderwijs 85
Bijlage II - Wat zijn de belangrijkste wijzigingen vanuit de Wet versterking positie ouders 90
Bijlage III - Wat is harmonisatie van kinderopvang en peuterspeelzaalwerk? 92
Bijlage IV - Welke onderzoeken voert de toezichthouder van de GGD uit? 93
Bijlage V - Welke voorwaarden beoordeelt de toezichthouder van de GGD? 95
Bijlage VI - Hoe werkt het risicomodel van de GGD? 99
Bijlage VII - Wanneer zet GGD overleg en overreding in? 100
Bijlage VIII - In welke gevallen kiest een gemeente voor beredeneerd niet handhaven? 101
Bijlage IX – Wanneer welk handhavingsinstrument? 102
Bijlage X – Registraties in LRKP, GIR-I en GIR-H 104

Samenvatting en conclusies

Kinderopvang is een markt van vraag en aanbod, waarbij ouders en houders hun eigen
verantwoordelijkheid

dragen.

Ook

de

overheid

heeft

een

verantwoordelijkheid

in

de

kinderopvang. Ter bescherming van het jonge kind stelt de overheid wettelijke kwaliteitseisen
en houdt zij toezicht op de naleving van deze wettelijke vereisten van kwaliteit van de
kinderopvang. De samenleving vertrouwt erop dat houders van opvangorganisaties ervoor
zorgen dat de kwaliteit van de kinderopvang in orde is en dat jonge kinderen in een fysiek en
emotioneel veilige omgeving vertoeven.
Sinds een paar jaar staan toezicht en handhaving op de kwaliteit van de kinderopvang duidelijk
hoger op de agenda van gemeenten. Gemeenten hebben de uitvoering van de wettelijke taken
steeds beter onder controle. Nieuwe aanvragen worden tijdig afgehandeld, de verplichte
inspecties worden uitgevoerd en gemeenten treden handhavend op bij geconstateerde
tekortkomingen.
In het veld zien we dat ieder jaar weer meer kinderopvangvoorzieningen aan de wettelijke
kwaliteitseisen voldoen, omdat er steeds minder handhavingsadviezen worden afgegeven. In
2016 gaf de toezichthouder van de GGD voor 24 procent van de kinderdagverblijven,
peuterspeelzalen, buitenschoolse opvang en gastouderbureaus een handhavingsadvies af aan
gemeenten. Zij voldeden niet aan alle wettelijke eisen. In 2014 gold dat nog voor 37 procent
van de kinderdagverblijven, peuterspeelzalen, buitenschoolse opvang en voor 32 procent van
de gastouderbureaus.
De

uitvoering

van

toezicht

en

handhaving

door

gemeenten

en

de

kwaliteit

van

kinderopvangvoorzieningen zijn de afgelopen jaren dus vooruitgegaan.
Wel merken we op dat de versterking van de positie van ouders aandacht vraagt van houders
en gemeenten.
Een kwart van alle vastgestelde tekortkomingen tijdens de jaarlijkse onderzoeken in 2016
heeft betrekking op de kwaliteitseisen gericht op ouders en ouderrecht. Ruim de helft van de
tekortkomingen zijn vastgesteld bij voorwaarden die sinds de wetswijziging Versterking positie
ouders in 2016, inhoudelijk zijn gewijzigd of geheel nieuw zijn. Voor de kwaliteit van de
kinderopvang is het van belang dat houders zich nieuwe regels snel eigen maken en dat
gemeenten zo nodig adequaat handhaven voor de naleving van nieuwe regels.
Een

kinderdagverblijf,

een

buitenschoolse

opvang,

een

peuterspeelzaal

en

een

gastouderbureau moeten een ouder de zekerheid kunnen bieden dat kinderen bij hen op de
juiste

plaats

zijn.

Goede

communicatie

tussen

ouders

en

opvangvoorziening

of

gastouderbureau is daarbij van essentieel belang. In de praktijk komt het voor dat deze
communicatie niet soepel loopt, is verstoord of dat ouders met klachten geen of onvoldoende
gehoor vinden bij de houder. Ouders hebben met de aanpassingen die de wetswijziging
Versterking positie ouders met zich meebrengt enkele instrumenten aangereikt gekregen die
waarborgen dat zij, meer dan voorheen het geval was, worden gehoord.

De set aan voorwaarden die betrekking hebben op ouders en ouderrecht valt in een categorie
die we het ‘domein ouders’ noemen. GGD’en beoordelen in de jaarlijkse onderzoeken de
voorwaarden uit dat domein. Met de wetswijziging Versterking positie ouders zijn er in 2016
kwaliteitseisen aan het domein ouders toegevoegd.
De toezichthouder van de GGD heeft in 2016 meer voorwaarden binnen het domein ouders
beoordeeld, toch zien we in dit jaar een lichte daling in het aantal vastgestelde tekortkomingen
binnen dat domein. We constateren dat er relatief veel tekortkomingen worden geconstateerd
binnen de nieuwe wet- en regelgeving.
Gemeenten kunnen beslissen om het handhavingsadvies van de toezichthouder van de GGD
niet op te volgen, en beredeneerd niet te handhaven. Bij een tekortkoming op een kwaliteitseis
die betrekking heeft op ouders en ouderrecht besluit een gemeente iets vaker tot beredeneerd
niet-handhaven dan bij overige tekortkomingen. Met name op het ontbreken van de
oudercommissie wordt vaak niet gehandhaafd.
In dit Landelijk Rapport staan we ook stil bij het systeem van toezicht en handhaving. Toezicht
en handhaving werkt optimaal wanneer tijdig wordt gesignaleerd dat er ergens iets misgaat of
dreigt mis te gaan en dat die misstand snel en adequaat wordt verholpen. In de sector
kinderopvang is snel reageren van groot belang, omdat kinderen kwetsbaar zijn. Direct
ingrijpen bij een risico of misstand is belangrijk.
De inspectie vindt de doorontwikkeling van het systeem van toezicht en handhaving belangrijk
om de kwaliteit van de uitvoering van toezicht en handhaving te optimaliseren. Wij zien de
volgende mogelijkheden om het systeem van toezicht en handhaving te verbeteren.
Toezicht
Toezicht is erop gericht risico’s en misstanden in beeld te brengen en daarop te handelen. In
de kinderopvang is het van belang dat dit in een zo vroeg mogelijk stadium gebeurt.
Minder toezicht vraagt om goede signalering
De inspectie is van mening dat aantallen, aanleiding, herkomst en de afhandeling van signalen
belangrijke sturingsinformatie bevat voor gemeenten en GGD’en. Het vastleggen van signalen
binnen het toezichtproces moet beter worden vormgegeven.
We zien dat een aantal kinderopvangvoorzieningen moeite heeft om structureel aan de
kwaliteitseisen van de kinderopvang te voldoen. Regelmatig is sprake van terugval in de
kwaliteit op een kinderopvangvoorziening. Signalen van onder andere ouders, medewerkers,
buurtbewoners en toezichthouders zijn daarom een belangrijke bron van informatie om
eventuele risico’s in de kwaliteit binnen een kinderopvangvoorziening snel in beeld te krijgen.
Daarmee

krijgt

de

toezichthouder

een

beter

beeld

van

de

kwaliteit

van

de

kinderopvangvoorzieningen en kan hij zo nodig snel in actie komen.
Het toezicht op de kinderopvang is risicogestuurd. De aandacht van de toezichthouder van de
GGD gaat naar alle kinderopvangvoorzieningen en gastouderbureaus. Maar hij besteedt minder
tijd aan opvangvoorzieningen en gastouderbureaus waar hij geen of weinig zorgen over heeft
en meer tijd aan de opvangvoorzieningen en bureaus waar hij zich de meeste zorgen maakt

over de kwaliteit. Daarmee neemt de toezichtlast af voor kinderopvangvoorzieningen die
opvang leveren van goede kwaliteit. De inspectie ziet dit als een waardevolle ontwikkeling van
het toezicht. De toezichtlast is verschoven naar daar waar deze het meest nodig is.
Deze risicogerichte aanpak brengt wel met zich mee dat gemiddeld een derde van alle
voorwaarden in het toetsingskader wordt beoordeeld. Hiermee is er beperkt zicht op de
kwaliteit van ongeveer twee derde van de voorwaarden. Ook bij deze voorwaarden zijn
signalen een belangrijke bron om een groter zicht op eventuele risico’s te verkrijgen.
Inzicht creëren in alle tekortkomingen
De inspectie vindt het belangrijk dat de tekortkomingen die via overleg en overreding worden
hersteld, ook worden vastgelegd als tekortkoming. In combinatie met de tekortkomingen die
via een gemeentelijk handhavingstraject worden aangepakt, geeft dat een compleet beeld van
de kwaliteit van de kinderopvang. Bovendien geeft dit op landelijk niveau inzicht in het hele
proces van constateren van tekortkomingen tot aan het herstel.
Door de inzet van overleg en overreding door de toezichthouder worden tekortkomingen snel
opgelost. De inzet van arbeidsintensieve en dure handhavingstrajecten door gemeenten wordt
daarmee voorkomen.
In 2017 heeft een aantal GGD’en in samenwerking met gemeenten de pilot herstelaanbod
uitgevoerd. De ervaringen bij gemeenten en GGD’en zijn overwegend positief. De intentie is
dat alle GGD’en deze werkwijze in 2018 gaan hanteren.
De inspectie ziet zowel het instrument overleg en overreding als het geven van een
herstelaanbod, als waardevolle toevoegingen aan het handhavingsinstrumentarium.
Structurele herijking van het risicomodel gewenst
Ieder risicomodel verdient regelmatige heroverweging. De ervaring in het toezicht is immers,
dat je op een gegeven moment niet meer ziet wat je zag. Dat Instellingen zich sterk focussen
op de indicatoren uit het risicomodel. Wat buiten dat model valt, verdwijnt uit beeld. Voor
risicogestuurd toezicht is het daarmee van belang om consequente herijking van het
risicomodel een plek te geven in het toezichtproces.
Inzicht in gemeentelijke keuzes en afwegingen voor grotere slagvaardigheid
Om bij toezicht snel tot passend handelen te komen in een risicovolle situatie of bij een
misstand, is het voor gemeenten belangrijk inzicht te hebben in welke (handhavings)acties
goed werken in een bepaalde situatie en context. Op landelijk niveau worden veel
tekortkomingen opgelost. Op gemeentelijk niveau en op het niveau van voorzieningen zien we
echter grote verschillen in de mate waarin de tekortkomingen worden hersteld en hoe snel dit
gebeurt.
Meer

inzicht

in

de

werking

en

resultaten

van

de

verschillende

gemeentelijke

handhavingsmethoden zorgt ervoor dat gemeenten beter zicht hebben op wat in welke situatie
de beste (handhavings)actie is. Met dit inzicht zijn zij in staat zijn om risico’s of misstanden
snel en adequaat op te lossen. Nader onderzoek is nodig om inzicht te krijgen in de afwegingen
die gemeenten in hun handhaving maken. Hiermee kunnen gemeenten van elkaar leren en dat
heeft een positief effect op de effectiviteit van de handhaving. De inspectie ziet dit als een

volgende stap in de uitbouw en versterking van het toezicht op en de handhaving van de
kwaliteit in de kinderopvang in geheel Nederland.
Op landelijk niveau lijkt de uitvoering van de handhaving op orde. 87 procent van de
tekortkomingen waarvoor in 2015 handhavingstrajecten zijn gestart wordt tussen twee
jaarlijkse onderzoeken in door de houders hersteld. Als we gedetailleerder kijken, blijkt echter
dat er op gemeentelijk niveau grote verschillen zijn of houders de tekortkomingen herstellen
en de snelheid waarmee dat gebeurt. Ook wanneer dezelfde handhavingsacties op eenzelfde
voorwaarde worden ingezet. Daarnaast worden bij belangrijke voorwaarden nog steeds relatief
veel tekortkomingen vastgesteld. Voorbeelden daarvan zijn het aanwezig zijn van een (juiste)
verklaring

omtrent

gedrag

(VOG),

de

aanwezigheid

van

voldoende

beroepskrachten

(beroepskracht-kindratio) en de grootte van de opvanggroepen (maximale groepsgrootte).
De gemeentelijke registratie bevat geen informatie over de afwegingen die gemeenten maken
bij de inzet van de handhavingsacties. Daarmee is er nog onvoldoende inzicht in de redenen
waarom niet-juridische instrumenten even goed lijken te werken als juridische instrumenten bij
tekortkomingen

op

eenzelfde

voorwaarde.

En

aansluitend

ook

waarom

de

ene

kinderopvangvoorziening wel terugvalt in kwaliteitsniveau en de andere niet.
Gemeenten besluiten bij tekortkomingen in de basisvoorwaarden voorschoolse educatie vaker
om niet handhavend op te treden dan bij tekortkomingen in de kwaliteitseisen kinderopvang.
In het onderzoek ‘beredeneerd niet handhaven’ geeft een aantal gemeenten aan dat de
subsidierelatie tussen houder en gemeente op het gebied van voorschoolse educatie hen ervan
weerhoudt om handhavend op te treden. Ook is er afgelopen jaren veel verwarring geweest
over de beroepsopleiding. Gevolg daarvan kon zijn dat de toezichthouder van de GGD een
tekortkoming constateerde, terwijl de gemeente beoordeelde dat dit kwaliteitsaspect wel op
orde was (al dan niet in overleg met de GGD).
Gemeenten lijken bij de afweging om al dan niet handhavend op te treden ook rekening te
houden met de vraag naar en aanbod van voorschoolse educatie in de gemeente. Zij zijn
wettelijk verplicht voldoende plaatsen voor voorschoolse educatie beschikbaar te hebben. In
die gevallen kiest een aantal gemeenten mogelijk voor het stimulerende gesprek via de
subsidierelatie.
Er is op dit moment geen zicht op het effect van de ondernomen acties na het besluit
beredeneerd niet handhaven. Als de gesprekken in het kader van de subsidierelatie ervoor
zorgen dat de houder aan de basisvoorwaarden voorschoolse educatie gaat voldoen, kan dat
tevens een effectief handhavingsinstrument zijn.
Voorschoolse educatie
Gemeenten verstrekken subsidies voor voorschoolse educatie. Dat doen zij ook aan
kinderopvangvoorzieningen die tekortkomingen hebben op de basisvoorwaarden voorschoolse
educatie en/of de kwaliteitseisen kinderopvang. Op het moment dat de gemeente subsidie
toekent aan een kinderopvangvoorziening, voldoet ruim een kwart van de
kinderopvangvoorzieningen niet aan de kwaliteitseisen kinderopvang en/of de
basisvoorwaarden voorschoolse educatie.
De inspectie vindt dat gemeenten hiermee een verkeerd signaal afgeven aan ouders en
houders. Ouders mogen ervan uitgaan dat een kinderopvangorganisatie die is erkend door de

gemeente als aanbieder van voorschoolse educatie, voldoet aan alle kwaliteitseisen. Zowel de
kwaliteitseisen kinderopvang als de basisvoorwaarden voorschoolse educatie. En gemeenten
geven houders op deze manier het signaal dat de kwaliteit van de kinderopvang geen relatie
heeft met het aanbod van voorschoolse educatie.
Het aantal kinderdagverblijven en peuterspeelzalen dat voorschoolse educatie aanbiedt, groeit
de afgelopen jaren gestaag; in 2016 ontvangt ongeveer de helft van de kinderdagverblijven en
peuterspeelzalen subsidie van gemeenten om voorschoolse educatie aan te bieden.
Steeds meer kinderopvangvoorzieningen die voorschoolse educatie aanbieden en daarvoor
subsidie ontvangen, voldoen aan de kwaliteitseisen kinderopvang en de basisvoorwaarden
voorschoolse educatie.
Als er tekortkomingen worden vastgesteld bij deze kinderopvangvoorzieningen op de
kwaliteitseisen kinderopvang, dan is dat voor een groot deel op de voorwaarden ‘risicoinventarisaties veiligheid en gezondheid’. Worden er tekortkomingen vastgesteld in de
basisvoorwaarden voorschoolse educatie, dan betreft dat relatief vaak de scholing van de
medewerkers op voorschoolse educatie.

Leesw
i
jze
r

De inde
l
ing van de hoo
fds
tukken in he
t Lande
l
i
jk Rappo
r
t 2016 is aangepas
t aan de
in
fog
raph
ic
. Da
tzo
rg
t voo
rk
le
ine ve
rschu
iv
ingenin de hoo
fds
tukinde
l
ing zoa
ls d
ie voo
rheen
we
rd gehan
tee
rd. Zozeggen he
t aan
ta
l ensoo
r
tteko
r
tkom
ingenie
ts ove
rin we
lke ma
te de
k
inde
ropvangvoo
rz
ien
ingen en gas
toude
rbu
reaus aan de we
t
te
l
i
jke kwa
l
i
te
i
t vo
ldoen
. D
i
t
onde
rwe
rphebben wedaa
romonde
rgeb
rach
tb
i
jdesec
to
r
, waa
rhe
tvoo
rheenonde
rhe
tkop
je
toez
ich
tte
rugkwam
.
A
fge
lopenjaa
r hebben wein he
tLande
l
i
jk Rappo
r
toponde
rde
lensamengewe
rk
t me
t VNGen
GGD GHOR Nede
r
land
. We
lkeresu
l
ta
ten gezamen
l
i
jkto
ts
tandz
i
jn gekomenisaangegevenin
deinhoudsopgave en b
i
j dein
le
id
ing van de hoo
fds
tukken
.In dein
te
rac
t
ieve ve
rs
ie van he
t
rappo
r
tz
i
jndezeresu
l
ta
tenooknogonde
rsche
idendoo
reeng
r
i
jzeach
te
rg
rond
.
Iede
r ha
l
fjaa
r ve
r
taa
ldGGD GHOR Nede
r
land pe
r opvangsoo
r
t de we
t
te
l
i
jke kwa
l
i
te
i
tse
isen
doo
r naa
rte beoo
rde
len voo
rwaa
rdenin detoez
ich
tkade
rs
.In een aan
ta
l geva
l
lenis één
kwa
l
i
te
i
tse
is onde
rve
rdee
ld in ve
rsch
i
l
lende voo
rwaa
rden
. In ande
re geva
l
len s
taa
t één
kwa
l
i
te
i
tse
is ge
l
i
jk aan één voo
rwaa
rde
. Gemeen
ten handhaven op bas
is van de we
t
te
l
i
jke
kwa
l
i
te
i
tse
isen
.Ind
i
trappo
r
tdoen we u
i
tsp
rakenove
r he
tpe
rcen
tage handhav
ingsac
t
ies naa
r
aan
le
id
ingvan degecons
ta
tee
rdeteko
r
tkom
ingenop devoo
rwaa
rdenen n
ie
top de we
t
te
l
i
jke
kwa
l
i
te
i
tse
isen
.
Geb
ru
ik
tete
rm
ino
log
ie
H
ie
ronde
r eenko
r
tetoel
ich
t
ingopvee
lvoo
rkomendete
rmeninhe
tLande
l
i
jk Rappo
r
t2016
.
•

We geb
ru
ikenin he
t rappo
r
t dete
rm voo
rz
ien
ingen voo
r opvang b
i
j gas
toude
rsin p
laa
ts

•

K
inde
rcen
t
ra z
i
jn k
inde
rdagve
rb
l
i
jven
, bu
i
tenschoo
lse opvang en peu
te
rspee
lza
len
. He
t

vanvoo
rz
ien
ingenvoo
rgas
toude
ropvang.
gaa
tomopvangineencen
t
rumendusn
ie
tthu
isb
i
jeenoude
ro
fgas
toude
r
.
•

K
inde
ropvangvoo
rz
ien
ingen z
i
jn a
l
le voo
rz
ien
ingen d
ie k
inde
ren opvangen
, dus
k
inde
rdagve
rb
l
i
jven
,peu
te
rspee
lza
len
,bu
i
tenschoo
lseopvang,voo
rz
ien
ingenvoo
ropvang
b
i
jgas
toude
rs. Maa
rexc
lus
ie
fgas
toude
rbu
reaus
.

•

K
inde
rdagve
rb
l
i
j
fisge
l
i
jk aandete
rmdagopvangd
iede GGDinderappo
r
tengeb
ru
ik
t.

Inleiding

Kinderopvang heeft betrekking op verzorging en opvoeding van jonge kinderen, een kwetsbare
doelgroep. Het is dan ook essentieel dat de kinderopvang van goede kwaliteit is. Van
overheidswege zijn waarborgen voor die kwaliteit in wet- en regelgeving vastgelegd, een
samenhangend geheel van bepalingen met betrekking tot de kwaliteit, het toezicht op de
naleving van de kwaliteitseisen en instrumenten om de naleving af te dwingen.
De Wet kinderopvang en kwaliteitseisen peuterspeelzalen (Wet kinderopvang) regelt dat
aanbieders van kinderopvang, ouders en overheid ieder hun eigen verantwoordelijkheid
hebben en gezamenlijk bijdragen aan de kwaliteit van de kinderopvang.
Het

welzijn

van

de

kinderen

is

vanzelfsprekend

in

de

eerste

plaats

een

eigen

verantwoordelijkheid van ouders. De overheid en de voorzieningen voor kinderopvang moeten
ouders in staat stellen die verantwoordelijkheid waar te maken. Belangrijk is daarbij dat een
houder ouders regelmatig en goed informeert en dat zij invloed kunnen uitoefenen op de gang
van zaken binnen de instelling, voor zover deze voor het welzijn van de kinderen van belang is.
Voor het waarborgen van de kwaliteit van de kinderopvang geldt een globale norm: een
houder van een kindercentrum draagt zorg voor kinderopvang die bijdraagt aan een goede en
gezonde ontwikkeling van de kinderen in een veilige omgeving. Daarnaast zijn er algemeen
geldende, bij of krachtens de wet gestelde nadere kwaliteitseisen. Iedere houder van een
kindercentrum en gastouderbureau moet aan deze wettelijke eisen voldoen.
Houders van een gastouderbureau moeten ervoor zorgen dat zij de bemiddeling en begeleiding
van gastouders op een verantwoorde manier vormgeven. Het gastouderbureau moet zich een
beeld vormen of de gastouder er in zal slagen de opgevangen kinderen een veilige en gezonde
omgeving te bieden, waarin het zich vrij kan ontwikkelen.
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het toezicht op en de handhaving van de kwaliteit van
de kinderopvangvoorzieningen en gastouderbureaus. De GGD’en voeren in opdracht van de
gemeenten het toezicht uit en adviseren de gemeenten om al dan niet handhavend op te
treden bij geconstateerde tekortkomingen in de kwaliteitseisen. GGD’en voeren het toezicht uit
op basis van landelijk vastgestelde criteria en richtlijnen. Gemeenten maken een eigenstandige
afweging, op basis van het advies van de GGD, het gemeentelijk beleid en specifieke
omstandigheden van de kinderopvangvoorziening of het gastouderbureau welke acties zij
ondernemen vanuit handhaving om de houder tot naleving van de wettelijke kwaliteitseisen te
bewegen.
De Inspectie van het Onderwijs is door de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
(SZW) aangewezen om interbestuurlijk toezicht uit te oefenen op de manier waarop
gemeenten

hun

wettelijke

taken

van

toezicht

op

en

handhaving

van

de

kinderopvangvoorzieningen en gastouderbureaus uitvoeren.
Deze rapportage geeft een landelijk beeld over de uitvoering van toezicht en handhaving in de
kinderopvang (2014 tot en met 2016) en daar aan gerelateerd de ontwikkelingen binnen de
Pagina 12 van 108

sector kinderopvang; van registervoering, via uitvoering van de inspectieonderzoeken,
geconstateerde tekortkomingen in de kwaliteit tot de ingezette handhavingsinstrumenten en
het herstel op de tekortkomingen.
In deze rapportage zijn o.a. de onderzochte voorwaarden in combinatie met geconstateerde
tekortkomingen geanalyseerd, de handhavingsacties van gemeente en voorschoolse educatie.
De eerste twee analyses zijn in samenwerking met respectievelijk GGD GHOR Nederland en het
Kenniscentrum Handhaving en Naleving van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG)
uitgevoerd. Gezamenlijk zijn we in de mogelijkheid de gegevens uit het GIR om te zetten naar
een helder beeld van de uitvoeringspraktijk.
De informatie in dit rapport is gebaseerd op de data uit het Landelijk Register Kinderopvang en
Peuterspeelzalen (LRKP) en de Gemeenschappelijke Inspectie Ruimte (GIR) (peildatum maart
2017) in combinatie met de vastgestelde jaarverslagen van de gemeenten en de
toezichtadministratie van GGD Amsterdam. Deze laatste met uitzondering van de
handhavingsanalyses. Meer details over de informatiebronnen en de kwaliteit en diversiteit van
de vastleggingen in het LRKP en GIR systeem is te vinden in bijlage X.
In bijlage I van dit rapport zijn de uitkomsten opgenomen van het interbestuurlijke toezicht dat
de inspectie in 2016 bij gemeenten heeft uitgevoerd.

Pagina 13 van 108

1

Oude
rsen oude
rrech
t

1
.1

Samenva
t
t
ing
S
inds 2015 z
ien we da
t GGD
’en mee
r voo
rwaarden beoo
rde
len b
innen he
t dome
in
oude
rsin eenjaar
l
i
jks onde
rzoek
.D
i
tis moge
l
i
jkteve
rk
laren doo
r eentoename van
n
ieuwe kwa
l
i
te
i
tse
isen op he
t geb
ied van oude
r
rech
tin 2016
. GGD
’en nemen deze
n
ieuwe we
t-enrege
lgev
ing vaak a
ls ex
trate beoo
rde
len onde
rwe
rpen meet
i
jdens
eenjaar
l
i
jks onde
rzoek
. Ondanks des
t
i
jg
ingin he
t aan
ta
l beoo
rdee
ldevoo
rwaarden
,
z
ien we een l
ich
te da
l
ingin he
t aan
ta
l vas
tges
te
lde teko
r
tkom
ingen b
innen he
t
dome
in oude
rs
. Op 3 p
rocen
t van de beoo
rdee
lde voo
rwaarden wo
rd
t een
teko
r
tkom
in
gin dekwa
l
i
te
i
tvas
tges
te
ld
.
Een kwar
t van a
l
le vas
tges
te
ldeteko
r
tkom
ingent
i
jdens dejaar
l
i
jkse onde
rzoekenin
2016 hee
f
t be
trekk
ing op he
t dome
in oude
rs
. Ru
im de he
l
f
t van a
l
leteko
r
tkom
ingen
b
innen he
t dome
in oude
rs hee
f
t be
trekk
ing opéénvan devolgendevoo
rwaarden
:
•

He
t on
tb
rekenvaneen oude
rcomm
iss
ie

•

Derege
l
inga
fhande
l
ingk
lach
tenis n
ie
tschr
i
f
te
l
i
jkvas
tge
legd

•

De k
lach
tenrege
l
ing is n
ie
t op passende w
i
jze onde
r aandach
t geb
rach
t b
i
j
oude
rs

•

De moge
l
i
jkhe
id om gesch
i
l
len aan gesch
i
l
lencomm
iss
ie voo
rteleggenis n
ie
t op
passende w
i
jzeonde
raandach
t geb
rach
tb
i
joude
rs

D
i
t z
i
jn voo
rwaarden d
ie
, s
inds de we
tsw
i
jz
ig
ing Ve
rs
te
rk
ing pos
i
t
ie oude
rs
,
inhoude
l
i
jk z
i
jn gew
i
jz
igd o
f gehee
ln
ieuw z
i
jntoegevoegd
.D
i
t be
teken
t da
te
rin
2016re
la
t
ie
f vee
lteko
r
tkom
ingen wo
rden gecons
ta
tee
rd b
innen de n
ieuwe we
t-en
rege
lgev
ing op he
t geb
iedvan oude
r
rech
t
.

In
le
id
ingopdeana
lyse
Deze ana
lyse b
ied
tinz
ich
tinteko
r
tkom
ingen eningeze
t
te handhav
ings
ins
t
rumen
ten op he
t
dome
inoude
rsenoude
r
rech
t
.U
i
tgangspun
tvande we
tsw
i
jz
ig
ing Ve
rs
te
rk
ing pos
i
t
ieoude
rsis
da
t goede commun
ica
t
ie tussen oude
rs en opvangvoo
rz
ien
ing o
f gas
toude
rbu
reau van
essen
t
iee
l be
lang is
.In de p
rak
t
i
jk kan he
t voo
rkomen da
t deze commun
ica
t
ie n
ie
t soepe
l
loop
t
,is ve
rs
too
rd o
f da
t oude
rs me
tk
lach
ten geen o
f onvo
ldoende gehoo
rv
inden b
i
j de
houde
r
. Oude
rs hebben me
t de we
tsw
i
jz
ig
ing Ve
rs
te
rk
ing pos
i
t
ie oude
rs enke
leins
t
rumen
ten
aange
re
ik
t gek
regen omte waa
rbo
rgen da
tz
i
j
, mee
r dan voo
rheen he
t geva
l was
, wo
rden
gehoo
rd
. Debe
lang
r
i
jkste w
i
jz
ig
ingenz
i
jnopgenomeninb
i
j
lageI
I
.
In deze ana
lyse k
i
jken we naa
ra
l
le teko
r
tkom
ingen b
innen d
i
t dome
in (me
t en zonde
r
handhav
ingsadv
ies
)
.H
ie
rmeeis deze ana
lyse n
ie
t een op een ve
rge
l
i
jkbaa
r me
t deres
t van
he
trappo
r
t
.

Pag
ina14van108

1.2

Ontwikkelingen binnen het domein ouders (2015, 2016)
Iets meer voorwaarden beoordeeld
Na 2015 is een lichte stijging te zien in het aantal voorwaarden dat wordt beoordeeld in een
jaarlijks onderzoek. In 2016 beoordeelt een toezichthouder van de GGD binnen het domein
ouders gemiddeld tussen de drie en zes voorwaarden (psz: 3,1 voorwaarden, bso: 5,6
voorwaarden, kdv: 6 voorwaarden) per jaarlijks onderzoek om te kijken of deze in orde zijn. In
2016 waren er 23 te toetsen voorwaarden voor het domein ouders binnen de toetsingskaders
van de GGD. Sinds 2016 zijn nieuwe wet- en regelgeving met betrekking tot ouderrecht in
werking getreden. Een verklaring voor de stijging is dat het domein ouders nu meer te toetsen
voorwaarden betreft en dat GGD’en vaak nieuwe wet- en regelgeving meenemen als extra te
toetsen onderwerpen in de jaarlijkse onderzoeken.
Figuur 1.1: Gemiddeld aantal beoordeelde voorwaarden in het domein ouders.

Percentage tekortkomingen daalt, ondanks stijging aantal beoordelingen
Op een klein percentage (2 tot 5 %) van alle beoordeelde voorwaarden binnen het domein
ouders constateert de toezichthouder van de GGD in 2015 tekortkomingen in de kwaliteit. In
2016 is dat, met uitzondering van de peuterspeelzalen, iets lager dan voorgaande jaren. Er
worden

in

2016

weliswaar

meer

voorwaarden

getoetst,

maar

er

worden

minder

tekortkomingen binnen het domein ouders vastgesteld bij kinderopvangvoorzieningen. Deze
afname van het aantal tekortkomingen binnen het domein ouders komt overeen met de
algemene trend, waarin we zien dat het aantal geconstateerde tekortkomingen bij jaarlijkse
onderzoeken afneemt.

Pagina 15 van 108

Figuur 1.2: Percentage tekortkomingen, met en zonder handhavingsadvies, ten opzichte van
het aantal beoordeelde voorwaarden in het domein ouders.

1.3

Ouders en ouderrecht in 2016
Geconstateerde tekortkomingen liggen voor kwart binnen het domein ouders
Ongeveer een kwart van alle geconstateerde tekortkomingen (psz: 19%, kdv: 23%, bso: 29%)
bij de jaarlijkse onderzoeken van de GGD in 2016 heeft betrekking op het domein ouders. Een
indruk van alle voorwaarden die de GGD beoordeeld is te vinden in bijlage V.
Het domein ouders kent de volgende drie subdomeinen:
-

Informatie

-

Oudercommissie

-

Klachten en geschillen

Tabel 1.1: Percentage tekortkomingen per domein in 2016

KDV

BSO

PSZ

Pedagogisch klimaat

27%

17%

37%

Personeel

21%

24%

21%

Veiligheid en gezondheid

26%

27%

23%

Ouders

23%

29%

19%

-

Informatie

8%

8%

6%

-

Oudercommissie

7%

12%

3%

-

Klachten en geschillen

8%

9%

10%

3%

3%

0%

Accommodatie en inrichting

Handhavingsinstrument aanwijzing relatief vaak ingezet
Bij ongeveer een kwart van de tekortkomingen (psz: 16%, kdv: 25%, bso: 29%) binnen het
domein ouders kiest een gemeente ervoor om niet te handhaven. Indien dit wel gebeurt, geldt
Pagina 16 van 108

voor alle kinderopvangsoorten dat het handhavingsinstrument aanwijzing het vaakst wordt
ingezet. Bijlage VIII biedt meer inzicht in hoe gemeenten komen tot de beslissing om
beredeneerd niet te handhaven en in bijlage IX zijn de handhavingsinstrumenten in beeld
gebracht.
Figuur 1.3: Inzet handhavingsacties bij tekortkomingen domein ouders 2016*

Oudercommissie ontbreekt vaak
Binnen

het

subdomein

oudercommissie

worden

verreweg

de

meeste

tekortkomingen

geconstateerd op het ontbreken van een oudercommissie. Dit betekent dat bij grote
kindercentra (>50 kindplaatsen) geen oudercommissie is ingesteld óf dat kleine kindercentra
(<50 kindplaatsen) geen inspanningen hebben verricht om een oudercommissie in te stellen en
ouders ook niet op een andere wijze zijn betrokken. Sinds de nieuwe wetswijziging zijn
houders met kleine vestigingen met minder dan vijftig aangesloten gastouders of minder dan
vijftig kinderen die worden opgevangen niet langer wettelijk verplicht om voor deze locaties
een oudercommissie te hebben. Zij mogen voor deze locatie de ouderraadpleging op een
alternatieve manier vormgeven, mits aan de wettelijke voorwaarden hiervoor wordt voldaan.
Dit betekent overigens niet dat de inspanningsverplichting voor de houder om een
oudercommissie in te stellen daarmee vervalt.
Bij ongeveer de helft van deze tekortkomingen wordt gekozen om niet te handhaven. Als de
gemeente wel kiest om te handhaven (kdv: 40%, bso: 53%, psz: 60%), dan wordt relatief
vaak een waarschuwing of aanwijzing ingezet als handhavingsactie.

Pagina 17 van 108

Figuur 1.4: Inzet handhavingsactie bij tekortkomingen instellen oudercommissie 2016 (kdv,
psz, bso)*

Schriftelijk vastleggen van (nieuwe) klachtenregeling vaak niet in orde
In 2016 is het subdomein klachten grofweg te onderscheiden in twee categorieën; 1) nieuwe
voorwaarden, die sinds 1 januari 2016 zijn toegevoegd aan de itemlijsten en 2) bestaande
voorwaarden, die in voorgaande jaren al onderdeel waren van de itemlijsten. Meer dan de helft
van de tekortkomingen binnen het subdomein klachten wordt geconstateerd op de nieuw
toegevoegde voorwaarden voor klachten.
Op één specifieke voorwaarde worden veel tekortkomingen vastgesteld: de houder heeft de
regeling voor de afhandeling van klachten niet schriftelijk vastgelegd. In deze schriftelijke
regeling moet o.a. zijn opgenomen dat een klacht 1) zorgvuldig wordt onderzocht, en 2)
rekening houdend met de aard ervan, zo spoedig mogelijk wordt afgehandeld en 3) uiterlijk
zes weken na indiening bij de houder wordt afgehandeld.
De gemeente kiest er bij deze tekortkomingen vaak voor om een handhavingstraject te starten
(kdv:

82%,

psz:

84%,

bso:

87%).

Meestal

wordt

een

aanwijzing

ingezet

als

handhavingsinstrument.

Pagina 18 van 108

Figuur 1.5: Inzet handhavingsactie
klachtenregeling 2016 (kdv, psz, bso)*

bij

tekortkomingen

in

vastleggen

schriftelijke

Ouders krijgen te beperkte informatie over geschillencommissie en de klachtenregeling
Een deel van de tekortkomingen gaat over in hoeverre ouders worden geïnformeerd door
houders

van kinderopvanglocaties

(subdomein informatie). Ruim een

derde

van alle

tekortkomingen binnen het domein ouders gaat hier over. Bij de informatieverstrekking, zien
we

vooral

dat

de

klachtenregeling

en

de

mogelijkheid

om

geschillen

aan

de

geschillencommissie voor te leggen niet op passende wijze onder de aandacht van ouders is
gebracht. Ouders worden wel beter geïnformeerd over de beschikbaarheid van het GGD
inspectierapport en het gevoerde beleid op een kinderopvangvoorziening. Hier worden minder
tekortkomingen op vastgesteld.
Er wordt vaak (kdv: 83%, bso: 86%, psz: 100%) gehandhaafd door de gemeente als blijkt dat
de informatieverstrekking over de klachtenregeling en de geschillencommissie niet voldoende
is. Bij kinderdagverblijven en buitenschoolse opvang voorzieningen wordt meestal gekozen
voor het handhavingsinstrument aanwijzing. Bij peuterspeelzalen zetten gemeenten vooral een
waarschuwing in.

Pagina 19 van 108

Pagina 20 van 108

2

Toegang tot de sector kinderopvang

2.1

Samenvatting
Gemeenten hebben tot taak nieuwe kinderopvangvoorzieningen te registreren in het
Landelijk

Register

Kinderopvang

en

Peuterspeelzalen

(landelijk

register

kinderopvang). Uit de jaarverslagen blijkt dat nagenoeg alle nieuwe aanvragen tijdig
worden verwerkt.
Ook zijn gemeenten verantwoordelijk voor de juistheid, volledigheid en actualiteit
van het register. Op een paar kleine onvolkomenheden na verklaren alle gemeenten
in hun jaarverslag dat het register in 2016 op orde was. Door het grote aantal in- en
uitschrijvingen

van

voorzieningen

voor

opvang

bij

gastouders

is

dit

een

arbeidsintensieve taak.

2.2

Nieuwe aanmeldingen
Een ondernemer (houder van een kinderopvangvoorziening of gastouderbureau) die als
commerciële partij kinderopvang wil aanbieden en dus toestemming wil krijgen om een
voorziening voor kinderopvang te mogen exploiteren, dient een aanvraag in bij de gemeente.
In opdracht van de gemeente voert de GGD een zogenoemd ‘onderzoek voor registratie’ uit bij
de opvangvoorziening of het gastouderbureau. Vervolgens adviseert de GGD de gemeente over
opname van de opvangvoorziening of het gastouderbureau in het register.
Op basis van alle beschikbare informatie beoordeelt de gemeente vervolgens of de aanvrager
als

toekomstige

houder redelijkerwijs

gaat voldoen aan de

wettelijke

kwaliteitseisen

(vastgelegd in de Wet kinderopvang). Is het oordeel positief, dan besluit de gemeente om de
houder toestemming tot exploitatie te verlenen en de kinderopvangvoorziening in te schrijven
in het landelijk register.
De gemeente beslist of de ondernemer wordt toegelaten. Een toegelaten onderneming wordt
opgenomen in het landelijk register kinderopvang.
Nieuwe aanvragen meestal gehonoreerd
Het grootste deel van de aanvragen van ondernemers om hun kinderopvangvoorzieningen in te
schrijven in het landelijk register kinderopvang wordt door gemeenten gehonoreerd. Slechts
een klein aantal nieuwe aanvragen werd in 2016 afgewezen.

Pagina 21 van 108

Figuur 2.1: Percentage ingeschreven en afgewezen voorzieningen na aanmelding in 2016.

Scherpere controle op kwaliteitseisen bij inschrijving
In 2017 zijn gemeenten gestart met de werkwijze ‘Streng aan de Poort’. Dit betekent: de
gemeente is streng bij het nemen van een besluit over een aanvraag om een nieuwe
kinderopvangvoorziening te openen, een aanvraag van een verhuizing van een reeds
bestaande kinderopvangvoorziening of een aanvraag tot wijziging van de houder (eigenaar).
Uitgangspunt

bij

deze

nieuwe

werkwijze

is

dat

een

kinderopvangvoorziening

of

gastouderbureau meteen vanaf het moment dat het is ingeschreven in het landelijk register
kinderopvang, verantwoorde kinderopvang biedt of verantwoorde bemiddeling en begeleiding
van de gastouder aanbiedt; dus voldoet aan de kwaliteitseisen. In 2016 en voorgaande jaren
werd een kinderopvangvoorziening of gastouderbureau ingeschreven in het register en startte
de gemeente een handhavingstraject om ervoor te zorgen dat de houder op korte termijn wel
aan de wettelijke eisen voldoet.

Afhandeling aanmeldingen voor overgrote deel binnen termijn
Gemeenten geven in hun jaarverslag aan dat vrijwel alle aanvragen in 2016 tijdig zijn
afgehandeld. Opschortingen binnen de daarvoor geldende termijn tellen mee als tijdige
afhandelingen.
Een gemeente moet haar beslissing over het al dan niet inschrijven van een opvangvoorziening
of gastouderbureau in het landelijk register kinderopvang binnen een (wettelijke) termijn van
tien weken nemen. Heeft de gemeente na tien weken geen besluit genomen, dan is de
opvangvoorziening of het gastouderbureau automatisch (van rechtswege) ingeschreven.
Gemeenten mogen hun besluit opschorten op voorwaarde dat ze de aanvrager binnen de
beslistermijn van tien weken in kennis stellen. Opschorting is aan de orde bijvoorbeeld als de
aanvraag niet compleet is, in situaties van overmacht, en in overleg én met instemming van de
aanvrager.

Pagina 22 van 108

In 2016 zijn in totaal meer aanmeldingen voor inschrijving in het landelijk register
kinderopvang ingediend bij gemeenten dan in 2015. Dit is voor een deel het gevolg van de
aankomende harmonisatie van kinderopvang en peuterspeelzaalwerk. Een aantal gemeenten is
in 2016 al begonnen met de omzetting van peuterspeelzalen naar kinderdagverblijven. Voor
een nieuw kinderdagverblijf moet een nieuwe aanvraag worden ingediend. Meer informatie
over de harmonisatie van kinderopvang en peuterspeelzaalwerk is te vinden in bijlage III.
Het afgelopen jaar waren er procentueel gezien minder opschortingen van aanvragen. Die
terugloop kan voor een deel ook te maken hebben met de harmonisatie. Bij een nieuwe
aanvraag

voor

een

bestaande

kinderopvangvoorziening

zijn

namelijk

de

benodigde

documenten voor de aanvraag al aanwezig bij de gemeente of beschikbaar bij de betreffende
peuterspeelzaal. En is opschorten in veel gevallen niet nodig.

Relatief meer afwijzingen gastouderbureaus
Het percentage afgewezen aanvragen voor gastouderbureaus ligt beduidend hoger dan voor
nieuwe voorzieningen kinderdagverblijven, buitenschoolse opvang of peuterspeelzalen en
voorzieningen voor opvang bij gastouders.
Vanuit de beschikbare data kan de inspectie geen uitsluitsel geven over de redenen van de
afwijzingen van de aanvragen tot exploitatie. Een beperkte eerste analyse levert het beeld op
dat de afwijzing vooral een gevolg is van inhoudelijk tekortschieten op belangrijke
uitvoeringsaspecten. Dat is bijvoorbeeld op de vormgeving van het proces van de bemiddeling
en begeleiding van de aangesloten voorzieningen voor opvang bij gastouders, of de invulling
van het pedagogische beleid en/of de risico-inventarisatie veiligheid en gezondheid.
Figuur 2.1: Percentage ingeschreven en afgewezen voorzieningen na aanmelding in 2016.

Pagina 23 van 108

2
.3

Ju
is
t
,vo
l
led
igenac
tuee
llande
l
i
jkreg
is
terk
inderopvang
Gemeen
ten ve
ran
twoo
rden z
ich in hun jaa
rve
rs
lagen ove
r de ju
is
the
id
, vo
l
led
ighe
id en
ac
tua
l
i
te
i
t van he
t Lande
l
i
jk Reg
is
te
r K
inde
ropvang en Peu
te
rspee
lza
len (LRKP
). De
jaa
rve
rs
lagenvandegemeen
tengevenhe
tvo
lgendebee
ld
:
•

Nagenoega
l
legemeen
ten s
te
l
leninhunve
ran
twoo
rd
ingda
tdereg
is
te
rvoe
r
ingopo
rdeis
.

•

Deco
l
leges van bu
rgemees
te
r en we
thoude
rs van de gemeen
ten geven geens
igna
len a
f
da
te
rp
rob
lemenz
i
jn me
tdeu
i
tvoe
r
ingvanhe
treg
is
te
r
.

•

Ineenbepe
rk
taan
ta
lgeva
l
lenhebbengemeen
ten mu
ta
t
iesn
ie
tt
i
jd
igve
rwe
rk
t
.

He
tg
roo
ts
teaan
ta
l mu
ta
t
iesv
ind
t
, ne
ta
lsvoo
rgaandeja
ren
,p
laa
ts b
i
j devoo
rz
ien
ingenvoo
r
opvang b
i
j gastoude
rs
:in 2016isongevee
r 28 p
rocen
t(9
.300
) van de voo
rz
ien
ingen voo
r
opvangb
i
jgas
toude
rsu
i
tgesch
revenu
i
the
tlande
l
i
jkreg
is
te
rk
inde
ropvang
.Enb
i
jnaeenkwa
r
t
(8
.300
) van he
t bes
tand bes
taa
tu
i
tn
ieuweinsch
r
i
jv
ingen
. De a
fge
lopenja
ren s
t
i
jg
th
e
t
pe
rcen
tageinsch
r
i
jv
ingenl
ich
tenise
reenda
l
ingvanhe
tpe
rcen
tageu
i
tsch
r
i
jv
ingenz
ich
tbaa
r
.
He
t kos
t gemeen
ten vee
lt
i
jd en ene
rg
ie om he
tg
ro
te aan
ta
lin- en u
i
tsch
r
i
jv
ingen van
voo
rz
ien
ingen voo
r opvang b
i
j gas
toude
rs en de ove
r
ige w
i
jz
ig
ingen in he
t reg
is
te
r te
ve
rwe
rken
.Voo
rgemeen
tenishe
treg
is
te
ropo
rdehoudeneena
rbe
ids
in
tens
ievetaak
.

Pag
ina24van108

Pagina 25 van 108

3

Hoe ziet de sector kinderopvang eruit?

3.1

Ontwikkelingen in de sector

3.1.1

Samenvatting
De toezichthouder van de GGD geeft na een jaarlijks onderzoek steeds minder vaak
een

handhavingsadvies af aan

de gemeente over een

opvangvoorziening

of

gastouderbureau. Dat betekent dat steeds meer kinderopvangvoorzieningen aan de
minimale kwaliteitseisen voldoen.
Vergelijkbaar met voorgaande jaren wordt in 2016 ongeveer een kwart van de
kindplaatsen aangeboden door voorzieningen voor opvang bij gastouders. Het
overige

deel

van

de

kindplaatsen

wordt

aangeboden

door

kindercentra

(kinderdagverblijven, peuterspeelzalen en buitenschoolse opvang). Het verloop in
het gastouderbestand is groot. Jaarlijks is een vijfde van alle voorzieningen voor
opvang bij gastouders in het bestand nieuw. Van deze starters is een derde deel een
jaar later alweer gestopt.
Steeds meer kinderopvangvoorzieningen, gastouderbureaus en voorzieningen voor
opvang bij gastouders voldoen aan de minimale kwaliteitseisen.
In 2014 voldeed 63 procent van de kinderopvangvoorzieningen aan alle getoetste
voorwaarden. In 2016 is het percentage gestegen naar 76 procent. Een zelfde
beweging zien we bij de gastouderbureaus. In 2014 voldeed 68 procent van de
gastouderbureaus bij een jaarlijks onderzoek aan de wettelijke kwaliteitscriteria. In
2016 is dat percentage gestegen naar 76 procent. Bij de voorzieningen voor opvang
bij gastouders wordt in 2016 in 92 procent van de gevallen na het jaarlijks
onderzoek geen handhavingsadvies gegeven.
De

samenstelling

van

het

bestand

van

kinderopvangvoorzieningen

en

de

eigenschappen daarvan verschillen aanzienlijk per regio en per gemeente. Zo zijn er
regionale verschillen in de verhouding tussen het aantal kinderdagverblijven,
peuterspeelzalen,

buitenschoolse

opvang

en

voorzieningen

voor

opvang

bij

gastouders. Er zijn ook verschillen in hoe lang opvangvoorzieningen bestaan, en de
grootte van de houders in de regio.

3.1.2

Kinderdagverblijven, peuterspeelzalen en buitenschoolse opvang

3.1.2.1

Ontwikkelingen in het aanbod
Het aantal kinderdagverblijven stijgt en het aantal peuterspeelzalen daalt. In 2016 staan iets
meer dan 1.800 peuterspeelzalen ingeschreven en zo’n 7.400 kinderdagverblijven. Die toe- en
afname komt onder meer door de harmonisatie van kinderopvang en peuterspeelzaalwerk. Het
aantal voorzieningen voor buitenschoolse opvang nemen al een paar jaar geleidelijk toe.

Pagina 26 van 108

Figuur 3.1: Ontwikkeling in aantal voorzieningen kdv, psz, bso, 2014-2016

De omvorming van peuterspeelzalen naar kinderdagverblijven, in het kader van de
harmonisatie van kinderopvang en peuterspeelzaalwerk, is in volle gang. Op 1 juli 2017 was
ongeveer de helft van de peuterspeelzalen omgezet. Zo’n 1.500 peuterspeelzalen resteerden er
nog op dat moment. 40 procent van de gemeenten heeft inmiddels helemaal geen
peuterspeelzalen

meer.

Meer

informatie

over

de

harmonisatie

van

kinderopvang

en

peuterspeelzaalwerk is te vinden in bijlage III.

Dekkend aanbod voor kinderen van 0 tot 12 jaar
Bijna de helft van alle houders biedt een dekkend opvangaanbod voor kinderen van 0-12 jaar
(combinatie van (halve) dagopvang en naschoolse opvang). Deze groep houders heeft samen
driekwart van alle kinderopvangvoorzieningen en 80 procent van alle kindplaatsen in
Nederland. Negen op de tien van deze houders beheert een combinatie van alleen
kinderdagverblijven en buitenschoolse opvang. De overige 10 procent heeft daar ook nog
peuterspeelzalen bij en/of een gastouderbureau.

Grotere houders minder vaak een handhavingsadvies
De

kinderdagverblijven,

peuterspeelzalen

en

buitenschoolse

opvang

worden

in

2016

geëxploiteerd door in totaal 3.200 houders. In 2016 beheert 10 procent van de houders tien of
meer

kinderopvangvoorzieningen,

samen

goed

voor

bijna

60

procent

van

alle

kinderopvangvoorzieningen en 62 procent van alle kindplaatsen.
Toezichthouders van de GGD geven na een jaarlijks onderzoek aan kinderopvangvoorzieningen
van grotere houders minder vaak een handhavingsadvies af. Als mogelijke verklaring geven
GGD’en daarover aan dat grotere houders bepaalde voorwaarden eenvoudig kunnen toepassen
op de andere opvangvoorzieningen, waardoor het per locatie een beperkte investering vergt
Pagina 27 van 108

om te voldoen aan de kwaliteitseisen. Bovendien zien GGD’en dat het voor kleinere houders
vaak lastig is om ontwikkelingen, zoals bijvoorbeeld wetswijzigingen snel te implementeren.
Vooral als dit extra kosten met zich meebrengt.
In het onderzoek herhaalde handhavingsadviezen, dat de inspectie uitvoert in samenwerking
met VNG en GGD GHOR Nederland, worden de achtergronden en kenmerken van de groep
locaties waar regelmatig handhavingsadviezen worden gegeven in beeld gebracht.
Figuur 3.2: Percentage handhavingsadviezen en gemiddeld aantal tekortkomingen per jaarlijks
onderzoek naar grootte van de houder (kdv, psz, bso)

We zien een variatie in het aandeel grote en kleine houders tussen de GGD-regio’s. In de regio
Zuid-Limburg heeft slechts 9 procent van de houders tien of meer kinderopvangvoorzieningen,
terwijl dat in de GGD-regio’s Limburg-Noord, Gelderland-Midden en Zuid-Holland Zuid bijna 20
procent is.
Ook constateren we dat de toezichthouder van de GGD vaker bij kleinere houders dan bij
grotere houders een inschatting maakt dat een kinderopvangvoorziening mogelijk niet aan de
kwaliteitseisen zal voldoen; de opvangvoorzieningen van kleinere houders krijgen minder vaak
een groen risicoprofiel toegekend. Dat geldt voor kinderdagverblijven en buitenschoolse
opvang,

maar

nog

sterker

voor

peuterspeelzalen.

Nog

geen

40

procent

van

de

opvangvoorzieningen van kleine houders van peuterspeelzalen heeft een groen risicoprofiel
gekregen van de toezichthouder, terwijl dat bij de grotere houders voor 65 procent tot drie
kwart van de opvangvoorzieningen geldt.
Het toezicht op de kinderopvang is risicogestuurd. Vanaf het moment dat er voldoende
informatie beschikbaar voor de toezichthouder van de GGD om onderbouwd een risicoinschatting van een kinderopvangvoorziening te maken, wordt het risicoprofiel van de
opvangvoorziening opgesteld. Het risicoprofiel kent de kleuren groen, geel, oranje en rood, en
is oplopend in risico. In bijlage VI meer inzicht in hoe het risicomodel werkt.

Pagina 28 van 108

Bijna de helft (47 %) van de kindercentra is in handen van een kleine groep houders die
kinderopvangvoorzieningen

heeft

in

meerdere

gemeenten.

En

een

kwart

van

de

opvangvoorzieningen wordt geëxploiteerd door een houder die in meer dan één GGD-regio
actief is. Omdat gemeenten een zekere mate van beleidsvrijheid hebben in de uitvoering van
het toezicht en handhaving, kunnen deze houders te maken krijgen met verschillen in de
toepassing van het toezicht of de handhaving in (ogenschijnlijk) vergelijkbare situaties.
Naarmate een houder meer kinderopvangvoorzieningen heeft, neemt ook het gemiddeld aantal
kindplaatsen toe op de voorzieningen van die houder. Een opvangvoorziening van een kleine
houder (1 of 2 voorzieningen) heeft gemiddeld dertig kindplaatsen, terwijl dat bij de grootste
houders (100 of meer voorzieningen) gemiddeld 41 kindplaatsen per kinderopvangvoorziening
is. Onder de kleinste houders vallen ook de houders met een kinderdagverblijf aan huis met
maximaal tien kindplaatsen.

Groot deel van de kinderopvangvoorzieningen is meer dan 4 jaar actief
Zo’n 60 procent van de kinderdagverblijven en buitenschoolse opvang is langer dan vier jaar
ingeschreven in het landelijk register kinderopvang. Dit geldt ook voor ongeveer 70 procent
van de peuterspeelzalen.
Kinderopvangvoorzieningen van de grootste houders (met meer dan 100 voorzieningen) staan
vaker

vier

jaar

of

langer

ingeschreven

in

het

landelijk

register

kinderopvang

dan

kinderopvangvoorzieningen van de andere houders. In 2016 is zo’n driekwart van de
opvangvoorzieningen van de grootste houders langer dan vier jaar ingeschreven. Ongeveer 60
procent van de opvangvoorzieningen van kleinere houders is langer dan vier jaar ingeschreven.
Ook per regio zien we verschillen in het aandeel kinderopvangvoorzieningen dat vier jaar of
langer is ingeschreven. Die verschillen lopen uiteen van 40 procent in de ene regio, tot 74
procent in de andere.
Bij beginnende kinderopvangvoorzieningen, die twee jaar of korter bestaan, geeft de
toezichthouder

vaker

een

advies

tot

handhaven

aan

de

gemeente

dan

bij

de

kinderopvangvoorzieningen die langer bestaan. Het percentage jaarlijkse onderzoeken waarop
een handhavingsadvies volgt, loopt over de gehele linie terug sinds 2014. Die terugloop is bij
de beginnende kinderopvangvoorzieningen iets minder sterk dan bij de opvangvoorzieningen
die langer bestaan.

Pagina 29 van 108

Figuur 3.3: Percentage handhavingsadviezen en gemiddeld aantal tekortkomingen bij jaarlijkse
onderzoeken naar bestaansduur

In

het

landelijk

register

kinderopvangvoorzieningen

kinderopvang

bijgehouden,

maar

wordt

niet

de

bestaansduur

wordt

het

moment

van

van

inschrijven

geregistreerd. De bestaansduur is dus feitelijk de periode van het moment van inschrijven tot
heden. Kinderdagverblijven, buitenschoolse opvang en gastouderbureaus worden sinds 1
januari 2010 in het landelijk register opgenomen. Voorzieningen voor opvang bij gastouders
konden zich vanaf januari 2010 aanmelden voor inschrijving in het landelijk register. Om zich
in te kunnen schrijven moesten zij eerst voldoen aan de vernieuwde kwaliteitseisen uit de Wet
kinderopvang. Peuterspeelzalen kunnen zich vanaf 1 januari 2012 inschrijven in het landelijk
register.
Bij de indeling naar kinderopvangvoorzieningen die kort of lang bestaan is ervoor gekozen om
de categorie ‘vier jaar of ouder’ niet verder uit te splitsen. Er zijn duidelijke verschillen
zichtbaar tussen kinderopvangvoorzieningen op basis van inschrijvingsduur.
Op dit moment worden peuterspeelzalen omgevormd naar kinderdagverblijven in het kader
van de harmonisatie van peuterspeelzaalwerk en kinderopvang naar aanleiding van de hiervoor
door de houders ingediende aanvragen. De invloed daarvan op de cijfers tot en met december
2016 is nog beperkt.
3.1.2.2

Ontwikkelingen in handhavingsadviezen

Aantal handhavingsadviezen opnieuw gedaald
Elk inspectierapport dat de toezichthouder van de GGD afrondt, bevat een advies: wel of niet
handhaven op een of meer getoetste voorwaarden. Luidt het advies ‘handhaven’, dan heeft de
toezichthouder van de GGD één of meer tekortkomingen geconstateerd in de kwaliteit van een
opvangvoorziening en brengt zij advies uit aan de gemeente om hierop te handhaven.
Steeds meer kinderopvangvoorzieningen voldoen aan de kwaliteitseisen, toezichthouders van
de GGD geven richting gemeenten steeds minder vaak een advies om handhavend op te
Pagina 30 van 108

treden. In 2014 voldeed 63 procent van de kinderopvangvoorzieningen aan alle getoetste
voorwaarden. In 2016 is het percentage opvangvoorzieningen dat voldeed aan alle getoetste
voorwaarden gestegen naar 76 procent. Bij de onderzoeken waarbij niet aan de kwaliteitseisen
werd voldaan, werden in 2016 gemiddeld 2,9 tekortkomingen geconstateerd. Evenveel als een
jaar eerder.
De daling in het aantal handhavingsadviezen komt doordat kinderopvangvoorzieningen en
gastouderbureaus steeds vaker aan alle voorwaarden voldoen. Deze positieve trend komt
onder andere doordat gemeenten in samenwerking met GGD’en toezicht en handhaving de
afgelopen jaren actiever zijn gaan invullen, houders (mede daardoor) de wettelijke eisen
steeds beter naleven en omdat de toezichthouders van de GGD het instrument overleg en
overreding vaker inzetten. Dit instrument geeft houders de mogelijkheid om tekortkomingen
nog voor het uitbrengen van het onderzoeksrapport te herstellen. Meer informatie over
wanneer de toezichthouder van de GGD overleg en overreding inzet is te vinden in bijlage VII.

Tekortkomingen met handhavingsadvies uitgangspunt in landelijk rapport
Niet elke tekortkoming die een toezichthouder van de GGD vaststelt tijdens een onderzoek
leidt tot een handhavingsadvies. In een aantal gevallen voldoet een houder niet volledig aan de
wet, maar schat de toezichthouder van de GGD in dat de situatie niet zo ernstig is dat
handhaving nodig is. Soms heeft handhaven ook geen zin. Bijvoorbeeld wanneer een houder
voldoende inspanningen verricht om een oudercommissie in te stellen en toch geen ouders
bereid vindt. Ook komt het voor dat de houder in de fase van overleg en overreding door de
toezichthouder van de GGD kleine tekortkomingen al herstelt voordat het rapport is
opgemaakt. Gemeenten en GGD’en bepalen in deze situatie onderling of de tekortkomingen al
dan niet worden geregistreerd.
De laatste jaren wordt het instrument overleg en overreding door steeds meer GGD’en ingezet.
GGD’en en gemeenten zijn enthousiast over de uitwerking van het instrument in de praktijk. In
2017 loopt een pilot herstelafspraken, uitgevoerd door GGD GHOR en VNG. De inzichten uit
deze pilot worden gebruikt voor de concrete invulling van de Wet innovatie en kwaliteit
kinderopvang. In de pilot wordt ook onderzocht of en hoe de resultaten van overleg en
overreding uniform vastgelegd kunnen worden in de gemeenschappelijke inspectie ruimte
(GIR).
Er is voor 2016 geen zicht op het percentage tekortkomingen waar de toezichthouder van de
GGD geen handhavingsadvies heeft gegeven omdat hij overleg en overreding heeft toegepast.
Ook is niet duidelijk welk deel van de tekortkomingen waar overleg en overreding is toegepast,
toch niet is opgelost en alsnog in een handhavingstraject is opgenomen.
Om een goed beeld te geven van de geconstateerde tekortkomingen presenteren we het in het
Landelijk Rapport 2016 dan ook de tekortkomingen met handhavingsadvies.
Op termijn, als het komt tot uniforme registratie van de tekortkomingen waar overleg en
overreding op is ingezet, kan ook worden stilgestaan bij het herstelaanbod van de
toezichthouder van de GGD aan de kinderopvangvoorziening. Gemeenten hebben met deze
gegevens betere sturingsinformatie in handen.
Pagina 31 van 108

Een korte blik op de jaarlijkse onderzoeken in 2016 zonder handhavingsadvies laat zien dat het
aandeel onderzoeken met tekortkomingen en zonder handhavingsadvies in 2016 flink is
afgenomen.
In 2015 gaf de toezichthouder van de GGD in 18 procent van de jaarlijkse onderzoeken met
tekortkomingen bij kinderdagverblijven, peuterspeelzalen en buitenschoolse opvang geen
advies om handhavend op te treden, in 2016 is dat teruggelopen naar 7 procent van de
jaarlijkse onderzoeken.
Een deel van deze daling is te verklaren door de veranderde regelgeving die geldt vanaf 2016
rondom het instellen van de oudercommissie. Wanneer een houder minder dan vijftig kinderen
opvangt en zich aantoonbaar voldoende inspant om een oudercommissie in te stellen, mag
alternatieve ouderraadpleging vormgeven. Andere tekortkomingen waar relatief vaak geen
handhavingsadvies op volgt zijn tekortkomingen op de voorwaarden van voorschoolse
educatie, met name bij peuterspeelzalen. In de overige gevallen gaan het om heel diverse
onderwerpen, waarbij het voor de hand ligt dat deze met overleg en overreding worden
opgelost.

3.1.3

Gastouderbureaus en voorzieningen voor opvang bij gastouders

3.1.3.1

Ontwikkelingen in het aanbod
Aantal gastouderbureaus gelijk gebleven, daling in aantal gastouders zet door
Het aantal gastouderbureaus is in 2016 ongeveer gelijk aan voorgaande jaren, ongeveer
zevenhonderd. Bij deze gastouderbureaus zijn zo’n 33.600 voorzieningen voor opvang bij
gastouders aangesloten. Een gastouder kan bij meerdere gastouderbureaus zijn aangesloten.
Het aantal voorzieningen voor opvang bij gastouders is de laatste twee jaar gedaald met
ongeveer 3.200, van rondom 36.800 in 2014 naar ongeveer 33.600 in 2016.
Figuur 3.4: Ontwikkeling van het aantal gastouderbureaus en voorzieningen voor opvang bij
gastouders in 2014-2016

Pagina 32 van 108

Per GGD-regio verschilt het aandeel aangeboden kindplaatsen dat bestaat uit voorzieningen
voor opvang bij gastouders aanzienlijk. In de landelijke gebieden (vooral in Noord- en OostNederland) is het percentage veel hoger dan in de randstad. De provincie Friesland
bijvoorbeeld steekt met 46 procent hoog uit boven Amsterdam: 7 procent. Ook opvallend is
dat het aandeel kindplaatsen bij voorzieningen voor opvang bij een gastouder terugloopt sinds
2014, vooral in het zuidoosten van Nederland. We zien dit met name bij Zuid-Limburg,
Limburg-Noord, Brabant-Zuidoost en Hart voor Brabant.
Figuur 3.5: Aandeel kindplaatsen bij voorzieningen voor opvang bij een gastouder ten opzichte
van overige typen opvang.

Gastouderbureaus zijn met name kleinere houders
De meeste houders van gastouderbureaus, zo’n 550 in totaal, beheren een of meer
gastouderbureaus, maar geen kinderopvangvoorzieningen. Zij zijn dus alleen houder van een
of meer gastouderbureaus. Nagenoeg al die houders (99%) vallen in de categorie van houders
met een tot twee opvangvoorzieningen. Vijf houders hebben drie tot tien gastouderbureaus.

Pagina 33 van 108

Zo’n 125 houders die een gastouderbureau hebben, doen dit in combinatie met een of meer
kinderopvangvoorzieningen. Zij hebben er bijvoorbeeld ook kinderdagverblijven bij.

Kwaliteit gastouderbureaus loopt op naarmate ze langer actief zijn
Van de gastouderbureaus bestaat zo’n 70 procent langer dan vier jaar en zo’n 20 procent
korter dan twee jaar.
Er is in algemene zin een sterke daling zichtbaar in 2016 van het percentage gastouderbureaus
waarvoor de toezichthouder een handhavingsadvies geeft aan de gemeente. Dit zien we met
name bij de gastouderbureaus die korter dan vier jaar bestaan. Bij de gastouderbureaus die
langer bestaan is het percentage waarvoor een handhavingsadvies wordt gegeven aan de
gemeente ongeveer gelijk gebleven.
Bij de groep gastouderbureaus die langer dan vier jaar bestaan zien we dat het gemiddeld
aantal tekortkomingen dat bij een jaarlijks onderzoek geconstateerd wordt, licht is gedaald in
de afgelopen jaren.
Opvallend is dat bij beginnende gastouderbureaus (0-4 jaar), met name in de groep die twee
tot vier jaar bestaat, ondanks de daling van het aantal onderzoeken met handhavingsadvies,
wel het gemiddeld aantal vastgestelde tekortkomingen bij een jaarlijks onderzoek flink is
toegenomen.
Figuur 3.6: Percentage handhavingsadviezen en gemiddeld aantal tekortkomingen bij jaarlijkse
onderzoeken naar bestaansduur

24

Helft voorzieningen voor opvang bij gastouders meer dan 4 jaar actief, grote doorloop bij
startende voorzieningen
Jaarlijks starten veel nieuwe voorzieningen voor opvang bij gastouders (in 2016 zo’n 7.400).
Een groot deel daarvan is een jaar later alweer uitgeschreven. Dat gebeurt vooral in de grotere
gemeenten. Bij de vier grote gemeenten (Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht, de
zogenaamde G4) bestaat het totale gastouderbestand jaarlijks voor zo’n 30 procent uit nieuwe

Pagina 34 van 108

voorzieningen voor opvang bij gastouders. Bijna 40 procent daarvan is een jaar later
uitgeschreven.
Daar tegenover staat landelijk gezien 46 procent van de gastouders vier jaar of langer
ingeschreven. Dat is iets minder dan in 2014 (50%). Bij de andere typen kinderopvang bestaat
zo’n 60 procent van de kinderopvangvoorzieningen in 2016 minimaal vier jaar.
Figuur 3.7: Percentage bestaande en nieuwe voorzieningen voor opvang bij gastouders per
jaar

3.1.3.2

Ontwikkelingen in handhavingsadviezen
Aantal handhavingsadviezen opnieuw gedaald
Elk inspectierapport dat de toezichthouder van de GGD afrondt, bevat een advies: wel of niet
handhaven op een of meer getoetste voorwaarden. Luidt het advies ‘handhaven’, dan heeft de
toezichthouder van de GGD één of meer tekortkomingen geconstateerd in de kwaliteit van een
opvangvoorziening die hersteld moet worden.
Gemeenten ontvangen van de toezichthouder van de GGD steeds minder adviezen om
handhavend op te treden richting gastouderbureaus. In 2014 voldeed 68 procent van de
gastouderbureaus bij een jaarlijks onderzoek aan de wettelijke kwaliteitscriteria. In 2016 is dat
percentage gestegen naar 76 procent. Bij de onderzoeken waarbij niet aan de kwaliteitseisen
werd voldaan, werden in 2016 gemiddeld 3,9 tekortkomingen geconstateerd. Nagenoeg
evenveel als een jaar eerder (3,7 tekortkomingen).
Bij de voorzieningen voor opvang bij gastouders wordt in 2016 in 92 procent van de gevallen
na het jaarlijks onderzoek geen handhavingsadvies gegeven. Wanneer er wel tekortkomingen
werden vastgesteld, dan waren dat er gemiddeld 2,9, nagenoeg evenveel als in 2015 (2,7
tekortkomingen).

Pagina 35 van 108

De daling in het aantal handhavingsadviezen komt doordat voorzieningen voor opvang bij
gastouders en gastouderbureaus steeds vaker aan alle voorwaarden voldoen. Deze positieve
trend komt onder andere doordat gemeenten in samenwerking met GGD’en toezicht en
handhaving de afgelopen jaren actiever zijn gaan invullen, houders (mede daardoor) de
wettelijke eisen steeds beter naleven en omdat de toezichthouders van de GGD het instrument
overleg en overreding vaker inzetten. Dit instrument geeft houders de mogelijkheid om
tekortkomingen nog voor het uitbrengen van het onderzoeksrapport te herstellen. Meer
informatie over wanneer de toezichthouder van de GGD overleg en overreding inzet is te
vinden in bijlage VII.

Tekortkomingen met handhavingsadvies uitgangspunt in landelijk rapport
Niet elke tekortkoming die een toezichthouder van de GGD vaststelt tijdens een onderzoek
leidt tot een handhavingsadvies.
Er is voor 2016 geen zicht op het percentage tekortkomingen waar de toezichthouder van de
GGD geen handhavingsadvies heeft gegeven omdat hij overleg en overreding heeft toegepast.
Ook is niet duidelijk welk deel van de tekortkomingen waar overleg en overreding is toegepast,
toch niet is opgelost en alsnog in een handhavingstraject is opgenomen.
Om een goed beeld te geven van de geconstateerde tekortkomingen presenteren we het in het
Landelijk Rapport 2016 dan ook de tekortkomingen met handhavingsadvies.
Op termijn, als het komt tot uniforme registratie van de tekortkomingen waar overleg en
overreding op is ingezet, kan ook worden stilgestaan bij het herstelaanbod van de
toezichthouder van de GGD aan de kinderopvangvoorziening. Gemeenten hebben met deze
gegevens betere sturingsinformatie in handen.

Pagina 36 van 108

3.2

Onderzochte voorwaarden en geconstateerde tekortkomingen in de
kwaliteit
- analyse in samenwerking met GGD GHOR Nederland –

3.2.1

Samenvatting
Vanuit de registratie van de GGD’en (in de gemeenschappelijk inspectieruimte)
stellen we vast dat de toezichthouders van de GGD bij jaarlijkse onderzoeken bij
kindercentra en peuterspeelzalen alle minimaal te toetsen voorwaarden beoordelen
die tijdens dat onderzoek van toepassing zijn. Toezichthouders blijken daarnaast
meer dan de minimaal te toetsen voorwaarden te onderzoeken. Dit aantal neemt toe
naarmate zij het risico op tekortkomingen in de kwaliteitseisen hoger achten. Vooral
de voorwaarden binnen het domein veiligheid en gezondheid worden aanvullend
onderzocht.

Ook

beoordelen

toezichthouders

nieuwe

voorwaarden

binnen

de

toetsingskaders de eerste paar jaar na invoering relatief vaker bij een jaarlijks
onderzoek.

In

de

daarop

volgende

jaren

neemt

het

percentage

van

deze

voorwaarden dat wordt beoordeeld op het totaal van de beoordeelde voorwaarden
af.
Steeds meer kinderopvangvoorzieningen voldoen aan de minimale kwaliteitseisen. In
2014 voldeed 63 procent van de kinderopvangvoorzieningen aan alle getoetste
voorwaarden. In 2016 is het percentage gestegen naar 76 procent.
Tekortkomingen vinden voornamelijk plaats in vier van de zes domeinen, te weten
pedagogisch klimaat, personeel en groepen, veiligheid en gezondheid en ouderrecht.
Binnen

welk

domein

de

meeste

tekortkomingen

plaatsvinden

en

om

welke

voorwaarden dat gaat, verschilt naar gelang het risicoprofiel dat is toegekend aan de
kinderopvangvoorziening.
Binnen deze domeinen zien de toezichthouders van de GGD’en dat bij alle typen
kinderopvang vrijwel dezelfde tekortkomingen worden vastgesteld. Zij voldoen het
vaakst

niet

aan

de

voorwaarden

voor

de

beroepskracht-kindratio

en

de

oudercommissie.
De tekortkomingen die toezichthouders van de GGD’en bij bestaande en nieuwe
kinderopvangvoorzieningen

constateren

verschillen

van

elkaar.

Kinderopvangvoorzieningen die al langer bestaan hebben in het algemeen vaker
tekortkomingen op de kwaliteitseisen uit het domein personeel en groepen. Nieuwe
opvangvoorzieningen hebben vaker tekortkomingen op voorwaarden uit het domein
ouderrecht.

Inleiding op de analyse
Deze analyse geeft inzicht in de manier waarop de toezichthouders van de GGD’en het toezicht
op de naleving van de kwaliteitseisen uit de Wet kinderopvang en onderliggende regelgeving

Pagina 37 van 108

vormgeven en in de soorten tekortkomingen die de toezichthouders van de GGD’en
constateren. Een indruk van de voorwaarden die de GGD beoordeelt is te vinden in bijlage V.
De bevindingen in deze analyse zijn gebaseerd op de jaarlijkse onderzoeken (exclusief
onderzoek na registratie) bij kinderdagverblijven, buitenschoolse opvang en peuterspeelzalen
die hebben geresulteerd in een handhavingsadvies. Deze onderzoeken geven namelijk inzicht
in de geconstateerde tekortkomingen in de kwaliteit waar de toezichthouders van de GGD
gemeenten adviseren om handhavend op te treden. Gastouderbureaus en gastouders vallen
om technische redenen buiten het bestek van dit onderzoek.
De analyse voor de onderzochte voorwaarden is gebaseerd op de volgende vragen: beoordelen
toezichthouders van de GGD’en bij elk jaarlijks onderzoek alle minimaal te toetsen
voorwaarden? Wanneer toezichthouders meer dan de minimaal te toetsen voorwaarden
meenemen in het jaarlijks onderzoek om welke voorwaarden gaat het dan? Is er samenhang
tussen het toegekende risicoprofiel dat aan een kinderopvangvoorziening is toegekend en de
onderzochte voorwaarden?
Het resultaat van de analyse geeft inzicht in de aantallen en soorten tekortkomingen die de
toezichthouders constateren, het percentage tekortkomingen op het totaal van de onderzochte
voorwaarden. Ook of bij bepaalde kwaliteitseisen vaker tekortkomingen in de kwaliteit worden
geconstateerd dan anderen. En zo ja, welke kwaliteitseisen zijn dat dan. Daarnaast brengt het
de samenhang in beeld tussen het soort tekortkomingen in de kwaliteit en het type
kinderopvang en het toegekende risicoprofiel. Als ook de samenhang tussen de geconstateerde
tekortkomingen en hoe lang een kinderopvangvoorziening al in exploitatie is.
Deze analyse is een uitkomst van de samenwerking tussen GGD GHOR Nederland en de
inspectie. De samenwerking is erop gericht de informatie uit de gemeenschappelijke inspectie
ruimte op de onderzoeksvragen zoveel mogelijk te duiden.

3.2.2

Inzicht in de onderzochte voorwaarden
Ieder jaar onderzoeken GGD’en of kinderopvangvoorzieningen aan de kwaliteitseisen voldoen.
Bij de eerste twee jaarlijkse onderzoeken wordt een opvangvoorziening op alle voorwaarden
getoetst, daarna stelt de toezichthouder van de GGD een eerste risicoprofiel vast. Op basis van
het risicoprofiel en ontvangen meldingen of signalen over mogelijke tekortkomingen bepalen
GGD en gemeente al dan niet gezamenlijk de inhoud van het volgend jaarlijks onderzoek.
Binnen deze afspraken is er voor de toezichthouder van de GGD ruimte om daar op basis van
omstandigheden van af te wijken of het onderzoek uit te breiden. Meer informatie over hoe het
risicomodel van de GGD werkt staat in bijlage VI.
In de Beleidsregels werkwijze toezichthouder kinderopvang is een aantal onderwerpen
genoemd

die

de

toezichthouder

van

de

GGD

in

zijn

jaarlijks

onderzoek

bij

een

kinderopvangvoorziening met een risicoprofiel in ieder geval moet beoordelen. Op basis
daarvan is voor het toezicht een lijst met minimaal te toetsen voorwaarden opgesteld. Een
indruk van de voorwaarden die de GGD beoordeeld is te vinden in bijlage V.

Pagina 38 van 108

Toezichthouders onderzoeken consequent de minimaal te toetsen voorwaarden
Toezichthouders

van

de

GGD

moeten,

volgens

de

wetgeving,

bij

alle

kinderopvangvoorzieningen in ieder geval de minimaal te toetsen voorwaarden beoordelen in
hun jaarlijks onderzoek.
Op basis van de gegevens die GGD’en in de gemeenschappelijke inspectie ruimte registreren
volgt dat in de praktijk in vrijwel alle gevallen de minimaal te toetsen voorwaarden ook worden
onderzocht.
Het

grootste

deel

van

de

niet

onderzochte

voorwaarden

in

2016

en

2015

bij

kinderdagverblijven en buitenschoolse opvang zijn:
-

de verklaring omtrent gedrag van stagiaire, uitzendkracht of vrijwilliger;

-

het overleggen van de verklaring omtrent gedrag voor aanvang van werkzaamheden.

-

de inzet van beroepskrachten bij tijdelijk afwijken van de beroepskracht-kindratio (BKR);

Voor peuterspeelzalen geldt dat toezichthouders in 2016 en 2015 voornamelijk de eerste twee
genoemde voorwaarden, die betrekking hebben op de verklaring omtrent gedrag, niet in alle
gevallen hebben getoetst.
De hierboven genoemde voorwaarden zijn items die alleen worden getoetst als de situatie zich
daadwerkelijk op de kinderopvangvoorziening voordoet. Zo kan een toezichthouder alleen een
verklaring omtrent gedrag van een stagiaire of vrijwilliger toetsen als deze werkzaam is bij de
opvangvoorziening. In bepaalde gevallen is het mogelijk af te wijken van de standaard
verhouding tussen het aantal beroepskrachten en het aantal kinderen. Als die situatie bij een
bepaalde opvangvoorziening echter niet van toepassing is, beoordeelt de toezichthouder dit
ook niet. Ook kan een voorwaarde bij de vorige inspectie al getoetst zijn en is er daarna geen
wijziging meer opgetreden. Dat komt voor bij de voorwaarde ‘de verklaring omtrent gedrag is
voor aanvang van de werkzaamheden aanwezig’. Deze voorwaarden worden geregistreerd als
niet beoordeelde voorwaarden.

Vaker meer voorwaarden onderzocht bij zorgen over kwaliteit
Het risicogestuurd toezicht gaat uit van “meer waar nodig, minder waar mogelijk.” Het beeld in
de praktijk komt hiermee overeen. Uit de analyse van de informatie in de gemeenschappelijke
inspectie ruimte blijkt namelijk dat het bij kinderopvangvoorzieningen met een groen of geel
risicoprofiel minder gebruikelijk is om meer dan de minimale set voorwaarden te toetsen. Bij
kinderopvangvoorzieningen met een oranje of rood risicoprofiel, beoordelen toezichthouders
vaker meer voorwaarden bij het jaarlijks onderzoek.
Bij opvangvoorzieningen zonder risicoprofiel is er geen sprake van aanvullend getoetste
voorwaarden, omdat alle voorwaarden standaard worden meegenomen in het jaarlijks
onderzoek.

Pagina 39 van 108

Figuur 3.8: Aantal extra onderzochte voorwaarden per jaarlijks onderzoek per risicoprofielkleur

De keuze om extra voorwaarden te onderzoeken is maatwerk. Gemeente en toezichthouder
stemmen af welke extra voorwaarden bij een specifieke kinderopvangvoorziening aanvullend
worden getoetst. Het blijkt dat er geen vaste samenhang bestaat tussen welke voorwaarden bij
welk profiel meer worden getoetst. Het is vaak een combinatie van voorwaarden uit
verschillende domeinen. Het ene jaar ligt er meer nadruk op één specifiek domein, dat kan het
andere jaar weer een ander domein zijn.
Een voorbeeld: toezichthouders van de GGD toetsen vanaf 2015 bij kinderopvangvoorzieningen
die een groen risicoprofiel hebben gekregen vaker voorwaarden uit het domein pedagogisch
klimaat. Diverse gemeenten en GGD’en hebben gerichte afspraken gemaakt over speerpunten
in het toezicht.

Voorwaarden veiligheid en gezondheid en nieuwe regelgeving vaak aanvullend onderzocht
Per type opvang is hieronder beschreven welke voorwaarden de toezichthouder van de GGD
toetst aanvullend aan de minimale set te toetsen voorwaarden.

Kinderdagverblijven
Vooral voorwaarden uit de domeinen veiligheid en gezondheid, pedagogisch klimaat en
ouderrecht worden aanvullend beoordeeld. Het gaat hier om de voorwaarden: de houder zorgt
ervoor dat personen werkzaam bij het kindercentrum kennis kunnen nemen van de
vastgestelde risico-inventarisatie en het reglement van de oudercommissie omvat regels
omtrent de wijze van kiezen, de zittingsduur en het aantal leden.
We zien ook dat wet- en regelgeving invloed heeft op de keuzes die toezichthouders maken
over de aanvullend te toetsen voorwaarden. Zo zijn de voorwaarde 4 ogenprincipe en de
voorwaarden over de meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling na de invoering in juli
2013, veel getoetst bij de jaarlijkse onderzoeken bij kinderdagverblijven in 2014 en 2015,
ongeacht de kleur van het risicoprofiel van de kinderopvangvoorziening. In 2016 was dit juist
Pagina 40 van 108

weer minder. Eenzelfde stijging zien we onder andere in de aansluiting van houders bij de
geschillencommissie, die sinds 1 januari 2016 wettelijk verplicht is. nieuwe regelgeving van
toepassing is geworden.

Buitenschoolse opvang
Als toezichthouders van de GGD bij de buitenschoolse opvang aanvullende voorwaarden
onderzoeken, beoordelen zij vooral voorwaarden uit het domein veiligheid en gezondheid. Het
gaat hier om voorwaarden als het jaarlijks opstellen van een risico-inventarisatie veiligheid en
gezondheid en het beschikken over een risico-inventarisatie die actueel is. Ook hier zien we in
2016 de invloed van nieuwe regelgeving. Waar toezichthouders binnen het domein ouderrecht
in 2014 en 2015 nog voornamelijk de aanwezigheid van een oudercommissie en de regels
omtrent het aantal leden van een oudercommissie beoordeelden, ligt in 2016 de nadruk vooral
op de nieuwe eisen over ouderrecht (zoals de klachtenregeling).
Naarmate de kleur van het risicoprofiel verschuift van groen naar rood, beoordelen
toezichthouders steeds meer en vaker de voorwaarden uit het domein veiligheid en
gezondheid. Deze voorwaarden maken geen onderdeel uit van de minimaal te toetsen
voorwaarden en worden dan ook niet getoetst bij opvangvoorzieningen met een groen
risicoprofiel. Toezichthouders beoordelen deze voorwaarden wel bij opvangvoorzieningen met
een geel, oranje of rood profiel.

Peuterspeelzalen
Bij peuterspeelzalen toetsen toezichthouders vooral voorwaarden uit de domeinen pedagogisch
klimaat en veiligheid en gezondheid aanvullend aan de minimaal te toetsen voorwaarden. Het
betreft bijvoorbeeld voorwaarden als het opstellen van een jaarlijks opleidingsplan voor de
voorschoolse educatie en het jaarlijks opstellen van de risico-inventarisatie veiligheid en
gezondheid.
De kleur van het risicoprofiel hangt hierbij samen met de voorwaarden die aanvullend zijn
onderzocht. In de jaarlijkse onderzoeken bij peuterspeelzalen met een groen risicoprofiel
worden vooral extra voorwaarden uit het domein pedagogisch klimaat getoetst. Bij
peuterspeelzalen met de risicoprofielkleuren oranje en rood beoordelen toezichthouders,
afhankelijk van het jaar, relatief meer voorwaarden uit de domeinen pedagogisch klimaat,
veiligheid en gezondheid of ouderrecht.

3.2.3

Inzicht in de geconstateerde tekortkomingen
Wanneer de toezichthouder van de GGD een tekortkoming in de kwaliteit constateert, legt hij
dit vast in het onderzoeksrapport en geeft de gemeente het advies om handhavend op te
treden. Een advies tot handhaven is ook aan de orde wanneer inzet van het instrument overleg
en overreding niet tot het gewenste resultaat heeft geleid.

Pagina 41 van 108

Klein percentage onderzochte voorwaarden kindervang niet op orde
Het aantal jaarlijks onderzoeken met handhavingsadviezen daalt de afgelopen jaren. Dit
betekent dat steeds meer kinderopvangvoorzieningen voldoen aan de gestelde kwaliteitseisen
voor kinderopvang. Van alle beoordeelde voorwaarden, wordt tussen de 7 en 8 procent van de
beoordeelde voorwaarden tijdens het jaarlijks onderzoek een tekortkoming geconstateerd. Dit
is de afgelopen drie jaar niet veranderd. De toezichthouders van de GGD constateren dus in
slechts een beperkt deel van de onderzochte voorwaarden dat er tekortkomingen zijn in de
kwaliteit bij kinderdagverblijven, buitenschoolse opvang en peuterspeelzalen.

Op welke voorwaarden worden de meeste tekortkomingen geconstateerd?
We

beschrijven

hieronder

vanuit

verschillende

invalshoeken

de

geconstateerde

tekortkomingen.

Tekortkomingen naar type kinderopvang
De voorwaarden waarop de meeste tekortkomingen worden vastgesteld verschillen naar type
kinderopvang en per kalenderjaar. Het ene jaar staat een veelvoorkomende tekortkoming op
nummer één, en het volgende jaar op de tweede of vijfde plaats. Of andersom. In bijlage V is
beschreven wat een toezichthouder van de GGD onderzoekt op de voorwaarden die hieronder
worden genoemd.
Kijkend naar de afgelopen drie jaar zien we wel een aantal rode draden bij de verschillende
typen opvang terugkomen. Zo komen bij kinderdagverblijven en buitenschoolse opvang de
voorwaarden

voor

de

beroepskracht-kindratio

(de

verhouding

tussen

het

aantal

beroepskrachten en het aantal kinderen) en het instellen van een oudercommissie consequent
terug bij de meest vastgestelde tekortkomingen. Bij de buitenschoolse opvang wordt in de
afgelopen drie jaar ook nog vaak de maximale groepsgrootte overschreden.
Bij peuterspeelzalen worden de afgelopen jaren op de voorwaarden voor scholing ten behoeve
van voorschoolse educatie en de voorwaarde voor het nemen van maatregelen voor de borging
van veiligheidsrisico’s de meeste tekortkomingen geconstateerd.
We constateerden eerder al dat nieuw toegevoegde voorwaarden in het toetsingskader door
nieuwe regelgeving, vaker worden getoetst door toezichthouders. Deze voorwaarden zien we
vaak ook terug in de lijst met de meest voorkomende tekortkomingen in de kwaliteit. Zo
constateerden de toezichthouders in 2014 bij kinderdagverblijven veel tekortkomingen op de
voorwaarde 4 ogenprincipe en de jaren erna weer minder.
Datzelfde geldt voor de nieuwe regelgeving in het kader van continue screening bij de
verklaring omtrent gedrag. Het lijkt erop dat de sector tijd nodig heeft om nieuwe regelgeving
te implementeren.

Tekortkomingen naar domeinen
De meeste tekortkomingen uit de jaarlijkse onderzoeken vallen onder vier domeinen, te weten
pedagogisch klimaat, personeel en groepen, veiligheid en gezondheid, en ouderrecht.

Pagina 42 van 108

Gemiddeld de meeste tekortkomingen in de kwaliteit worden vastgesteld binnen het domein
veiligheid en gezondheid en dan met name binnen het onderwerp risico-inventarisatie
veiligheid en gezondheid.
Slechts een klein aandeel tekortkomingen wordt vastgesteld binnen de twee domeinen Wet
kinderopvang en accommodatie en inrichting. Toezichthouders beoordelen de voorwaarden van
het domein Wet kinderopvang vooral tijdens het onderzoek voor en na registratie en in enkele
gevallen via een incidenteel onderzoek. De oppervlaktes en indeling van ruimtes is veelal een
vaststaand gegeven.
Opvallend is dat bij kinderdagverblijven en peuterspeelzalen vaker tekortkomingen binnen het
domein pedagogisch klimaat voorkomen dan bij de buitenschoolse opvang. Het gaat met name
om tekortkomingen die te maken hebben met het pedagogisch beleidsplan. Bij buitenschoolse
opvang beoordelen toezichthouders minder voorwaarden uit het domein pedagogisch klimaat.
Tekortkomingen binnen het domein personeel en groepen komen iets vaker voor bij de
buitenschoolse opvang dan bij kinderdagverblijven en peuterspeelzalen. Wel neemt het
aandeel geconstateerde tekortkomingen ten opzichte van beoordeelde tekortkomingen licht af
ten opzicht van voorgaande jaren.
Bij alle typen kinderopvang neemt het aandeel tekortkomingen binnen het domein ouderrecht
in de afgelopen drie jaar toe.
Nog een opvallend punt is dat binnen de domeinen de tekortkomingen steeds op dezelfde
voorwaarden worden vastgesteld. Dat geldt voor alle typen kinderopvang, in 2014 tot en met
2016. Het maakt niet uit welk risicoprofiel een kinderopvangvoorziening toegekend heeft
gekregen.
Binnen de domeinen pedagogisch klimaat en veiligheid en gezondheid worden vooral
kwaliteitseisen niet nageleefd die te maken hebben met het beleid op de veiligheid en de
gezondheid. Zoals de aanwezigheid van een volledige risico-inventarisatie veiligheid en
gezondheid, de mogelijkheid voor personeel om kennis te kunnen nemen van dit beleid en
voorwaarden met betrekking tot de inhoud van het pedagogisch beleidsplan.
Verschuivingen in voorwaarden met de meeste tekortkomingen binnen een domein, vinden
vooral plaats op voorwaarden waar nieuwe regelgeving op van toepassing is.

Tekortkomingen naar kleur van het risicoprofiel
De kleuren van de risicoprofielen hangen samen met de verdeling van de geconstateerde
tekortkomingen

over

de

domeinen.

Het

overgrote

deel

van

de

tekortkomingen

bij

kinderdagverblijven en buitenschoolse opvang met een groen of geel risicoprofiel, valt binnen
het domein personeel en groepen. Het betreft voorwaarden als de beroepskracht-kindratio en
voorwaarden over de verplichte aanwezigheid van de verklaring omtrent het gedrag.
Tekortkomingen in de domeinen veiligheid en gezondheid en ouderrecht komen relatief vaker
voor bij kinderdagverblijven en buitenschoolse opvang met oranje en rode risicoprofielen.
Bij peuterspeelzalen met een groen risicoprofiel is het aandeel tekortkomingen binnen het
pedagogisch klimaat tussen 2014 en 2016 het grootst. Bij kinderopvangvoorzieningen die een
Pagina 43 van 108

geel, oranje of rood risicoprofiel hebben gekregen, neemt het aantal tekortkomingen in het
domein veiligheid en gezondheid in die periode toe.
Figuur 3.9: Verdeling van de geconstateerde tekortkomingen bij een jaarlijks onderzoek met
handhavingsadvies in 2016 per risicoprofielkleur per domein voor KDV (excl. domein ‘in de zin
van de wet’).

Tekortkomingen naar bestaansduur van een kinderopvangvoorziening
Kinderdagverblijven en buitenschoolse opvang die langer dan vier jaar bestaan, voldoen vaker
niet aan eisen uit het domein personeel en groepen dan kinderopvangvoorzieningen die korter
bestaan. Dit geldt ook – iets minder sterk – voor peuterspeelzalen die al wat langer bestaan.
We zien ook verschillen in de tekortkomingen binnen het domein ouders en ouderrecht. Bij
nieuwe opvangvoorzieningen worden veel vaker tekortkomingen geconstateerd binnen dit
domein dan bij langer bestaande opvangvoorzieningen. Een mogelijke verklaring hiervoor is
dat nieuwe kinderopvangvoorzieningen nog geen ouders hebben geworven voor een
oudercommissie of nog bezig zijn met dat proces. Maar we zien ook binnen dit domein dat bij
de groep die minder dan twee jaar bestaat, dubbel zoveel voorwaarden worden beoordeeld dan
bij de opvangvoorzieningen die langer dan twee jaar bestaan.
Peuterspeelzalen

die

al

langer

bestaan,

hebben

vaker

dan

nieuwe

peuterspeelzalen

tekortkomingen op voorwaarden binnen het domein pedagogisch klimaat.

Pagina 44 van 108

Figuur 3.10: Verdeling van de geconstateerde tekortkomingen over de domeinen voor KDV in
2016, naar bestaansduur (excl. domein ‘in de zin van de wet’).

3.2.4

Tekortkomingen binnen de minimaal te onderzoeken voorwaarden
De Wet kinderopvang en onderliggende regelgeving maken geen onderscheid in het gewicht
van de daarin opgenomen kwaliteitseisen. Alle kwaliteitseisen dragen in samenhang bij aan
verantwoorde

kinderopvang. Vanuit verschillende

invalshoeken is

het belang

van de

voorwaarden wel nader gespecificeerd.
Zo zijn er in het kader van het risicogestuurde toezicht minimaal te toetsen voorwaarden
geselecteerd. Hier hebben alle partijen binnen de kinderopvang in meegedacht. Daarnaast kent
de VNG in haar model handhavingsbeleid ter ondersteuning van gemeenten prioriteit toe aan
voorwaarden. Aanleiding hiervoor is dat in de Algemene wet bestuursrecht is bepaald dat bij de
inzet van een bestuurlijke boete als handhavingsinstrument, de ernst van de tekortkoming in
de kwaliteitseis dient te worden meegewogen.
Vanuit beide invalshoeken zijn ongeveer dezelfde voorwaarden geselecteerd. In het VNG model
handhavingsbeleid worden ook voorwaarden uit het domein veiligheid en gezondheid met
prioriteit hoog aangeduid. De toezichthouders van de GGD nemen daarnaast voorwaarden uit
dit domein het vaakst mee als extra te toetsen items.

Minder tekortkomingen op de minimaal te toetsen voorwaarden
Op de minimaal te toetsen voorwaarden worden procentueel minder vaak tekortkomingen
vastgesteld dan op de overige voorwaarden. De meest voorkomende tekortkomingen binnen
de groep minimaal te toetsen voorwaarden, ongeacht het al dan niet hebben van een
risicoprofiel of de kleur daarvan, zijn op de voorwaarde beroepskracht-kindratio en op de
voorwaarden betreffende de verklaring omtrent gedrag (dat zijn de voorwaarden: de verklaring
omtrent het gedrag is voor aanvang van de werkzaamheden overlegd, de verklaring omtrent
het gedrag van een stagiaire uitzendkracht of vrijwilliger is niet ouder dan twee jaar, de
Pagina 45 van 108

verklaring omtrent het gedrag is afgegeven na 1 maart 2013). Bij BSO komt daar de
groepsgrootte ook bij.

Minder tekortkomingen met hogere prioritering
In 2016 had minder dan de helft van alle tekortkomingen een hoge prioriteit. In 2014 was dit
nog ruim de helft van alle tekortkomingen.
Binnen de voorwaarden met een hoge prioriteit zien we de meeste tekortkomingen op de juiste
verhouding van de aanwezige beroepskrachten en kinderen en het aanwezig zijn van de
correcte verklaring omtrent gedrag. Zoals we ook zagen binnen de minimaal te onderzoeken
voorwaarden. Binnen de voorwaarden met een hoge prioriteit worden ook relatief vaak
tekortkomingen geconstateerd op de voorwaarden die zien op het hebben van een plan van
aanpak met maatregelen voor de vastgestelde gezondheids- en veiligheidsrisico’s.
Figuur 3.11: Percentage tekortkomingen met een hoge prioriteit als aandeel van het totaal
aantal tekortkomingen (bij jaarlijkse onderzoeken met handhavingsadvies)

Pagina 46 van 108

Pagina 47 van 108

4

Uitvoering toezicht

4.1

Samenvatting
In

2016

zijn

vrijwel

alle

jaarlijkse

onderzoeken

bij

kinderdagverblijven,

peuterspeelzalen, buitenschoolse opvang, gastouderbureaus en voorzieningen voor
opvang bij gastouders uitgevoerd.
Het toezicht op de kinderopvang is risicogestuurd. De aandacht gaat naar alle
kinderopvangvoorzieningen en gastouderbureaus, waarbij de toezichthouder van de
GGD minder tijd besteedt aan opvangvoorzieningen en gastouderbureaus waar hij
geen of weinig zorgen bij heeft en meer tijd waar hij wel zorgen heeft. Daarmee
neemt de toezichtlast af voor kinderopvangvoorzieningen die goede kwaliteit opvang
leveren.
Voor steeds meer opvangvoorzieningen maakt de toezichthouder van de GGD een
positieve inschatting over de stabiliteit van de geboden opvangkwaliteit. Dat is terug
te

zien

in

het

toenemend

aantal

afgegeven

groene

risicoprofielen.

Bij

gastouderbureaus hebben GGD’en het afgelopen jaar iets vaker zorgen over de
kwaliteit van de bemiddelingsrelatie dan voorheen.
De voorzieningen voor opvang bij gastouders worden middels een steekproef
trekking onderzocht. Dit jaar heeft 10 procent van de bestaande voorzieningen voor
opvang bij gastouders een jaarlijks onderzoek gehad.
Er is weinig informatie over hoe gemeenten en GGD’en borgen dat er op het deel van
de voorwaarden die niet jaarlijks wordt getoetst (zo’n twee derde van de
voorwaarden binnen de toetsingskaders) geen tekortkomingen in de kwaliteit
voorkomen.
Een aantal GGD’en en gemeenten treffen verschillende maatregelen om dit risico in
te

perken.

In

sommige

gemeenten

beoordelen

GGD’en

naast

de

geplande

voorwaarden ook aanvullende kwaliteitseisen. In andere gemeenten voert de GGD
een volledig jaarlijks onderzoek uit bij kinderopvangvoorzieningen die twee of drie
jaar achtereen een groen risicoprofiel hebben gekregen. Daarnaast nemen GGD’en en
gemeenten signalen uit de praktijk (meldingen van onder andere ouders, andere
toezichthouders, buurtgenoten over tekortschietende kwaliteit) mee in hun reguliere
toezichtactiviteiten.
Er is op dit moment echter vrijwel geen zicht op de ingezette acties, de aanleiding
daartoe

en

de

uitwerking

daarvan

bij

een

kinderopvangvoorziening

of

gastouderbureau.

4.2

Soorten en aantallen uitgevoerde onderzoeken
Toezichthouder voert voor groot deel jaarlijkse onderzoeken uit
De toezichthouder van de GGD voert jaarlijks een groot aantal onderzoeken uit bij de
kinderopvangvoorzieningen en gastouderbureaus. Doel van deze onderzoeken is vast te stellen
of de kwaliteit van de geboden opvang voldoet aan de in de wet omschreven minimale
Pagina 48 van 108

kwaliteitseisen. De verschillende onderzoeken zijn in bijlage IV omschreven. De uitkomst van
elk onderzoek wordt vastgelegd in een inspectierapport met een advies aan de gemeente om al
dan niet handhavend op te treden. Dit rapport stuurt de toezichthouder van de GGD aan de
betreffende gemeente en wordt enkele weken na vaststelling gepubliceerd in het landelijk
register kinderopvang.
Het grootste deel van de uitgevoerde onderzoeken in 2015 en 2016 bij de kindercentra waren
jaarlijkse onderzoeken.
Figuur 4.1: Uitgevoerde onderzoeken in 2016 (kdv, psz, bso)

Ook bij gastouderbureaus betreffen de jaarlijkse onderzoeken in 2016 en 2015 het grootste
deel van de uitgevoerde onderzoeken. Bij voorzieningen voor opvang bij gastouders ziet de
verdeling van de onderzoeken er anders uit. Het grootste deel van de onderzoeken betreft hier
de onderzoeken voor registratie.
Figuur 4.2: Uitgevoerde onderzoeken gob en vgo in 2016

GOB

VGO

GGD’en voeren vrijwel alle wettelijk verplichte onderzoeken uit
In de Wet kinderopvang en de Beleidsregels werkwijze toezichthouder is vastgelegd dat er bij
elke nieuw aangemelde kinderopvangvoorziening binnen tien weken een onderzoek voor
registratie plaatsvindt en binnen drie maanden na inschrijving in het landelijk register
kinderopvang een onderzoek na registratie. En dat jaarlijks - bij alle geregistreerde
Pagina 49 van 108

kinderopvangvoorzieningen - een onderzoek wordt uitgevoerd om vast te stellen of de
opvangvoorziening nog steeds aan de kwaliteitseisen voldoet. Dit laatste wordt ook wel de
100%-norm genoemd. De zogenoemde 100%-norm geldt niet voor voorzieningen voor opvang
bij gastouders. Iedere nieuw aangemelde voorziening voor opvang bij een gastouder krijgt
binnen tien weken een onderzoek voor registratie. Daarnaast onderzoekt een gemeente
jaarlijks steekproefsgewijs minimaal 5 procent van alle voorzieningen voor opvang bij
gastouders.

Onderzoeken voor en na registratie
GGD’en voeren meer onderzoeken voor registratie dan onderzoeken na registratie uit. Dat
verschil wordt onder andere veroorzaakt door afwijzingen (4% van de aanmeldingen voor
registratie wordt niet in het register ingeschreven). En voor een deel is de registratie in de
gemeenschappelijke inspectie ruimte niet correct. In sommige gevallen registreert een
toezichthouder van de GGD een onderzoek na registratie als een jaarlijks onderzoek.
Bij kinderdagverblijven, peuterspeelzalen en buitenschoolse opvang vond in de helft van de
gevallen binnen de wettelijke termijn van drie maanden na inschrijving een onderzoek na
registratie plaats. Nog eens 44 procent werd binnen een jaar onderzocht. Reden van de
vertraging in het onderzoek na registratie is dat lang niet alle opvangvoorzieningen binnen drie
maanden na inschrijving kinderen opvangen. En de praktijktoets (het onderzoek na registratie)
voert de toezichthouder van de GGD vaak pas uit als er kinderen aanwezig zijn.
Bij een kwart van de gastouderbureaus die zich in 2016 hebben aangemeld, vindt binnen de
wettelijke termijn van drie maanden een onderzoek na registratie plaats. Twee derde van de
onderzoeken wordt na drie maanden en binnen een jaar uitgevoerd. Reden van de vertraging
in het onderzoek na registratie is dat lang niet alle gastouderbureaus binnen drie maanden een
bemiddelingsrelatie met een gastouder tot stand hebben gebracht. In die gevallen wordt het
onderzoek uitgesteld.
Bij de gastouderbureaus voert de GGD veel meer onderzoeken voor registratie dan na
registratie uit. Dat verschil wordt voornamelijk veroorzaakt door afwijzingen (21%). En voor
een deel is de registratie in de gemeenschappelijke inspectieruimte niet correct. In sommige
gevallen registreert een toezichthouder van de GGD een onderzoek na registratie als jaarlijks
onderzoek.
Vrijwel alle nieuw ingeschreven voorzieningen voor opvang bij gastouders kregen in 2016 een
onderzoek voor registratie. Dat was ook zo in 2015.

Jaarlijkse onderzoeken
Nagenoeg

alle

jaarlijkse

onderzoeken

bij

kinderdagverblijven,

peuterspeelzalen

en

buitenschoolse opvang zijn in 2016 uitgevoerd. Voorgaande jaren was dat ook het geval.
Toezichtonderzoeken bij kinderdagverblijven, buitenschoolse opvang en peuterspeelzalen
werden vrijwel altijd (99%) onaangekondigd uitgevoerd.

Pagina 50 van 108

Figuur 4.3: Percentage uitgevoerde onderzoeken na registratie en jaarlijkse onderzoeken van
kdv, bso, psz

Een nadere analyse van de data laat zien dat de redenen voor het niet onderzoeken van de
resterende

3

procent

van

de

voorzieningen

divers

is.

Zo

is

een

aantal

kinderopvangvoorzieningen niet onderzocht omdat er in die periode nog geen kinderen werden
opgevangen. En een aantal opvangvoorzieningen was kort daarop uitgeschreven uit het
landelijk register kinderopvang. Daarnaast zien we dat toezichthouders van de GGD voor een
kinderdagverblijf en een buitenschoolse opvang op dezelfde locatie één inspectierapport
opmaken. In de registratie kan deze maar onder één van beide voorzieningen worden
gekoppeld. Als laatste is een aantal kinderopvangvoorzieningen niet onderzocht vanwege een
tekort aan capaciteit bij een GGD. Dit werd onder andere veroorzaakt door bovenmatige uitval
wegens ziekte of omdat gemeenten onvoldoende GGD-capaciteit hadden ingekocht voor het
uitvoeren van alle benodigde onderzoeken.
Alle gastouderbureaus hebben in 2016 een jaarlijks onderzoek gehad. Gastouderbureaus
zonder

jaarlijks

onderzoek

in

2016,

waren

uitgeschreven

of

hadden

(nog)

geen

bemiddelingsrelatie met een gastouders.
Bij 10 procent van de voorzieningen voor opvang bij gastouders vond in 2016 op basis van de
steekproef een jaarlijks onderzoek plaats.
Anders dan bij de kindercentra, worden toezichtonderzoeken bij gastouderbureaus en
voorzieningen

voor

opvang

bij

gastouders

vaker

van

tevoren

aangekondigd.

Een

onaangekondigd onderzoek levert doorgaans een objectiever beeld op van de kwaliteit van de
opvang. Bij 21 procent van de gastouderbureaus wordt het onderzoek onaangekondigd
uitgevoerd. Bij voorzieningen voor opvang bij gastouders wordt in 2016 bijna twee derde van
de onderzoeken onaangekondigd uitgevoerd. In 2014 was het onderzoek bij gastouders nog in
de helft van de gevallen onaangekondigd, hier is dus een stijgende lijn te zien.
GGD’en noemen verschillende redenen voor het aankondigen van hun bezoek bij voorzieningen
voor opvang bij gastouders. In de praktijk komt een toezichthouder bij een onaangekondigd
bezoek bij een gastouder vaak voor een dichte deur te staan. Ook voeren toezichthouders

Pagina 51 van 108

idealiter het onderzoek uit als er daadwerkelijk kinderen worden opgevangen. Om efficiencyredenen kiest de toezichthouder van de GGD er daarom vaak voor om een bezoek van tevoren
aan te kondigen. Sommige GGD’en hebben inmiddels diverse oplossingen bedacht om
voorzieningen voor opvang bij gastouders toch onaangekondigd te onderzoeken.

Overige onderzoeken
De inzet van de nadere onderzoeken wordt toegelicht bij handhaving, als onderdeel van het
handhavingsproces. De inzet van incidentele onderzoeken wordt nader belicht bij de
signaalfunctie binnen het risicomodel.

4.3

Risicomodel
Het jaarlijks onderzoek is risicogestuurd. Het doel van het risicogestuurde toezicht is ervoor te
zorgen dat de aandacht van het toezicht vooral uitgaat naar kinderopvangvoorzieningen die op
het gebied van de opvangkwaliteit minder goed of zelfs slecht presteren. In bijlage VI is
informatie te vinden over hoe het risicomodel werkt.

GGD’en bij steeds meer kinderopvangvoorzieningen geen zorgen over de kwaliteit
Aan steeds meer kinderopvangvoorzieningen kennen GGD’en een groen risicoprofiel toe. In
2014 had 17 procent van de opvangvoorzieningen nog een oranje of rood risicoprofiel. In 2016
is dat gedaald naar 11 procent.
Peuterspeelzalen hebben relatief gezien de meeste groene profielen toegekend gekregen. In
2014 had iets meer dan de helft van de peuterspeelzalen een groen risicoprofiel, in 2016 is dat
twee derde.
Figuur 4.4: Verdeling van de risicoprofielen

Vrijwel alle opvangvoorzieningen die een risico-inschatting zouden moeten krijgen hebben deze
gehad in 2016, net als in 2015. Het percentage kinderopvangvoorzieningen zonder risicoinschatting lag eind 2014 wat hoger.

Pagina 52 van 108

Bij gastouderbureaus is de toezichthouder van de GGD in 2016 iets vaker bezorgd over de
kwaliteit in de nabije toekomst dan in 2015. Het percentage kinderopvangvoorzieningen met
een groen risicoprofiel (61%) is in 2016 licht gedaald in vergelijking met 2015 (65 %). Het
percentage gastouderbureaus waarvan de toezichthouder inschat dat er een groot risico is dat
zij bij het volgende onderzoek niet voldoen aan de kwaliteitseisen (rood of oranje profiel), is de
laatste jaren stabiel: steeds 12 procent.
Vrijwel alle gastouderbureaus die een risico-inschatting zouden moeten krijgen hebben deze
ook gehad in 2016, net als in 2015. Het percentage kinderopvangvoorzieningen zonder risicoinschatting lag eind 2014 wat hoger.

Ongeveer een derde van de voorwaarden wordt jaarlijks onderzocht
GGD’en beoordelen in hun jaarlijkse onderzoeken een selectie van alle voorwaarden waar de
kinderopvangvoorzieningen

en

gastouderbureaus

aan

moeten

voldoen.

Binnen

het

risicogestuurd toezicht kunnen de beoordeelde kwaliteitseisen van organisatie tot organisatie
verschillen.
In

2016

beoordeelden

de

toezichthouders

van

de

GGD’en

bij

kinderdagverblijven,

peuterspeelzalen en buitenschoolse opvang gemiddeld ongeveer 31 voorwaarden per jaarlijks
onderzoek. Dat is gelijk aan 2015.
Het aantal beoordeelde voorwaarden verschilt per opvangsoort. Daarnaast loopt het aantal
beoordeelde voorwaarden op naarmate een toezichthouder van de GGD een sterker vermoeden
heeft dat een kinderopvangvoorziening niet aan de kwaliteit voldoet.
Figuur 4.5: Gemiddeld aantal beoordeelde voorwaarden per jaarlijks onderzoek per
risicoprofielkleur

In de analyse naar de geconstateerde tekortkomingen in relatie met de beoordeelde
voorwaarden is voor kinderopvang, peuterspeelzalen en buitenschoolse opvang in beeld
Pagina 53 van 108

gebracht welke voorwaarden in 2016 zijn beoordeeld en op welke voorwaarden de meeste
tekortkomingen zijn vastgesteld.
Het aantal voorwaarden dat GGD’en bij gastouderbureaus beoordeelde bij de jaarlijkse
onderzoeken in 2016, was gemiddeld zo’n 38 voorwaarden per jaarlijks onderzoek, net als in
2015. Ook hier zien we dat het aantal beoordeelde voorwaarden oploopt naarmate een
toezichthouder van de GGD een sterker vermoeden heeft dat het gastouderbureau bij het
volgende onderzoek niet aan de kwaliteitseisen voldoet.
Het percentage van de getoetste voorwaarden waarop een tekortkoming wordt vastgesteld en
een handhavingsadvies wordt afgegeven blijft de afgelopen drie jaar stabiel op 7 procent.

Weinig zicht op signalen via incidenteel onderzoek
Nu meer kinderopvangvoorzieningen een groen risicoprofiel krijgen toegekend, toetsen GGD’en
steeds minder kwaliteitsvoorwaarden dan enkele jaren geleden. Gemiddeld een derde van alle
voorwaarden in het toetsingskader wordt nog beoordeeld.
De kwaliteit van de voorwaarden die niet jaarlijks worden beoordeeld door de toezichthouder
kan via signalen van onder andere ouders, medewerkers, buurtbewoners en andere
toezichthouders worden geborgd.
Een incidenteel onderzoek wordt onder andere ingezet om signalen uit de praktijk te
onderzoeken. Als er al een onderzoek staat ingepland, zoals een jaarlijks of nader onderzoek,
kunnen de GGD en gemeente er voor kiezen om de melding in dat onderzoek mee te nemen.
Overigens worden incidentele onderzoeken ook uitgevoerd ten behoeve van een uitbreiding
van het maximaal aantal kindplaatsen, onderzoeken op specifieke thema’s, onderzoeken in het
kader

van

risicogestuurd

toezicht,

bijvoorbeeld

een

extra

onderzoek

bij

een

kinderopvangvoorzieningen met een rood profiel.
Toch in deze alinea kort wat informatie over de inzet van de incidentele onderzoeken.
In 2016 werden ongeveer evenveel incidentele onderzoeken uitgevoerd als in 2015 (1.472 in
2016 versus 1.369 in 2015). Bij kinderdagverblijven wordt relatief het vaakst een incidenteel
onderzoek uitgevoerd, in 2016 bij bijna 10 procent van de kinderdagverblijven. Dit percentage
is opvallend hoger dan bij de peuterspeelzalen (4%).

Kleur risicoprofiel hangt samen met handhavingsadvies
De toezichthouder van de GGD gaf in 2016 in 14 procent van de jaarlijkse onderzoeken een
advies om handhavend op te treden voor kinderopvangvoorzieningen met een groen
risicoprofiel.

In

de

meeste

gevallen

constateerde

de

toezichthouder

bij

deze

opvangvoorzieningen één tekortkoming per onderzoek.
Bij kinderopvangvoorzieningen met een rood risicoprofiel geeft de toezichthouder van de GGD
in 55 procent van de jaarlijkse onderzoeken een handhavingsadvies af aan gemeenten. Bij een
groot deel van deze onderzoeken met handhavingsadvies zijn meer dan vijf tekortkomingen
geconstateerd.

Pagina 54 van 108

Figuur 4.6: Percentage tekortkomingen per risicoprofielkleur bij het jaarlijks onderzoek in 2016

Aan de andere kant geeft de toezichthouder van de GGD bij 44 procent van de
kinderopvangvoorzieningen met een rood risicoprofiel, naar aanleiding van het jaarlijks
onderzoek in 2016 geen handhavingsadvies, zij voldoen aan alle kwaliteitseisen (eventueel na
inzet

van

overleg

en

overreding

kinderopvangvoorzieningen

(rood

door

de

risicoprofiel

toezichthouder
en

geen

van

de

GGD).

handhavingsadvies

Van
bij

deze

jaarlijks

onderzoek in 2016), had 20 procent in 2015 een oranje risicoprofiel, 22 procent een groen of
geel risicoprofiel en 16 procent nog geen risicoprofiel.
Bij

83

procent

van

de

kinderopvangvoorzieningen

met

rood

risicoprofiel,

zonder

handhavingsadvies in 2016 constateerde de toezichthouder in 2015 wel tekortkomingen. En
dat waren er gemiddeld meer dan vijf. De toezichthouder lijkt in deze gevallen de kwaliteit nog
wat langer intensief te willen volgen alvorens terug te schakelen naar minder toezicht.
Bij 17 procent van deze opvangvoorzieningen met rood risicoprofiel, zonder handhavingsadvies
in 2016 werden in 2015 ook geen tekortkomingen geconstateerd. Een wijziging bij een
kinderopvangvoorziening, bijvoorbeeld een bestuurswisseling bij de houder of een toename in
kort tijdsbestek van veel kindplaatsen kan de continuïteit van de opvangkwaliteit mogelijk in
gevaar brengen. Dit soort informatie neemt de toezichthouder van de GGD mee bij het
opstellen van het risicoprofiel en kan aanleiding voor de toezichthouder zijn om de betreffende
opvangvoorziening of gastouderbureau voor een bepaalde periode intensief te volgen zodat
mogelijk problematische situaties snel worden gesignaleerd.

Pagina 55 van 108

5

Handhaving

5.1

Ontwikkelingen in inzet handhavingsinstrumenten

5.1.1

Samenvatting
Bij het merendeel van de tekortkomingen (kdv/psz/bso 83%, gob 78% en vgo 83%
in 2016) gaan gemeenten over tot handhaving. In steeds minder gevallen besluit een
gemeente om beredeneerd niet te handhaven op geconstateerde tekortkomingen met
handhavingsadvies.
Het handhavingsinstrument aanwijzing wordt het meest gebruikt (ingezet bij 50%
van de tekortkomingen). Op afstand gevolgd door de waarschuwing (ingezet bij 21%
van de tekortkomingen) en de last onder dwangsom (ingezet bij 20% van de
tekortkomingen). De stijging van de inzet van de last onder dwangsom is overigens
geen landelijke ontwikkeling. Nog geen tien gemeenten zetten dit instrument
structureel vaker in dan de overige gemeenten. Bij de overige gemeenten wordt de
last onder dwangsom niet of nauwelijks ingezet als handhavingsinstrument.
Bij kinderopvangvoorzieningen en gastouderbureaus met meer tekortkomingen
wordt

relatief

vaker

een

juridisch

handhavingsinstrument

ingezet

dan

bij

organisaties minder tekortkomingen. Ook wordt als tweede handhavingsactie vaker
een juridisch instrument ingezet.
Gemeenten kiezen vooral voor herstellende sancties in plaats van sanctionerende
sancties om tekortkomingen op te lossen bij kinderopvangvoorzieningen.

5.1.2

Handhavingsbeleid
Gemeenten hebben een beginselplicht om handhavend op te treden als er sprake is van een
tekortkoming naar aanleiding waarvan de toezichthouder van de GGD een advies tot
handhaven afgeeft. Uit jurisprudentie blijkt dat een bestuursorgaan in de regel gehouden zal
zijn gebruik te maken van deze bevoegdheid om op te treden tegen een houder wanneer er
een of meerdere tekortkomingen in de opvangkwaliteit zijn vastgesteld. Slechts onder
bijzondere omstandigheden mag een bestuursorgaan daar gemotiveerd van afwijken en
daarmee beredeneerd niet handhavend optreden.
In

de

meeste

gemeenten

heeft

het

college

van

burgemeester

en

wethouders

een

handhavingsbeleid voor de kinderopvang vastgesteld. In een aantal gevallen is dat beleid
gebaseerd op een model dat de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) beschikbaar
heeft gesteld. Dit handhavingsbeleid geeft aan met welke handhavingsmiddelen de gemeente
de houder zal stimuleren om de tekortkoming ongedaan te maken en binnen welke termijn.
Ook kunnen gemeenten een escalatiemodel opstellen.
Handhaving is maatwerk, toegesneden op de specifieke gemeentelijke context. Elke gemeente
heeft de mogelijkheid eigen speerpunten in het handhavingsbeleid kinderopvang op te nemen.

Pagina 56 van 108

5.1.3

Beredeneerd niet handhaven

Besluit niet handhaven neemt af
Gemeenten besluiten in 2014 bij 76 procent van alle tekortkomingen om handhavend op te
treden. Dit betekent dat de gemeente een handhavingsactie inzet om de houder van een
kinderopvangvoorziening te stimuleren om de geconstateerde tekortkoming(en) op te lossen.
In 2014 wordt bij ongeveer een kwart (24%) van de tekortkomingen beredeneerd niet
gehandhaafd. Vanaf dat jaar is een dalende trend te zien in het percentage tekortkomingen
waarbij niet wordt gehandhaafd. Gemeenten besluiten dus relatief gezien steeds minder vaak
om geen handhaving in te zetten. Verder zien we dat kleinere gemeenten relatief vaker kiezen
voor beredeneerd niet handhaven dan grotere gemeenten. Dit geldt voor kinderdagverblijven,
buitenschoolse opvang voorzieningen en peuterspeelzalen. Bijlage VIII biedt meer inzicht in
hoe gemeenten komen tot de beslissing om beredeneerd niet te handhaven.
Figuur 5.1: Handhaving bij kdv, psz, bso

Bij gastouderbureaus en gastouders zet een daling van de beslissing om beredeneerd niet te
handhaven

in

vanaf

2015. Bij

gastouders

is

de

afname

sterker

aanwezig

dan

bij

gastouderbureaus.

5.1.4

Inzet handhavingsinstrumenten
Landelijk beeld inzet handhavingsinstrumenten vergelijkbaar met voorgaande jaren
Gemeente hebben een breed scala aan handhavingsinstrumenten die zij kunnen inzetten om
een houder te bewegen de geconstateerde tekortkoming ongedaan te maken. De keuze voor
een bepaald handhavingsinstrument is maatwerk. Gemeenten kijken onder andere naar de
aard

van

de

tekortkomingen,

of

er

sprake

is

van

recidive

en

het

gemeentelijke

handhavingsbeleid. Het uitgangspunt is het meest effectieve middel in te zetten, dat in
verhouding

staat

tot

de

geconstateerde

tekortkoming.

In

bijlage

IX

zijn

de

handhavingsinstrumenten in beeld gebracht.
Pagina 57 van 108

Voor alle kinderopvangsoorten geldt dat het handhavingsinstrument aanwijzing verreweg het
meest wordt ingezet om een tekortkoming bij een kindercentrum op te lossen. Dit beeld is de
afgelopen drie jaar stabiel gebleven. Veel gemeenten hebben in hun handhavingsbeleid
opgenomen dat een handhavingstraject start met een aanwijzing.
Naast een aanwijzing, wordt ook relatief vaak gekozen voor een waarschuwing en last onder
dwangsom

als

handhavingsinstrument.

De

juridische

handhavingsmiddelen

last

onder

bestuursdwang, exploitatieverbod en uitschrijving uit het landelijk register kinderopvang
worden veel minder vaak ingezet. Ook de bestraffende sanctie, de bestuurlijke boete wordt
vrijwel niet ingezet. Gemeenten kiezen in bijna alle gevallen voor een handhavingsinstrument
dat erop is gericht kinderopvangvoorzieningen te stimuleren om aan de wettelijke eisen te
voldoen.
Figuur 5.2: Handhavingsinstrumenten bij kdv, psz en bso

Vaker juridisch handhavingsinstrument bij kinderopvangvoorzieningen met meer
tekortkomingen
Het gebruik van niet-juridische handhavingsinstrumenten, zoals een waarschuwing, neemt af
naarmate

een

kinderopvangvoorziening

op

meerdere

punten

niet

aan

de

gestelde

kwaliteitseisen voldoet. Bij opvangvoorzieningen met veel tekortkomingen, kiest een gemeente
relatief vaker voor juridische sancties zoals een aanwijzing. Dit beeld zien we vooral sterk
terug bij kinderdagverblijven, buitenschoolse opvang en peuterspeelzalen. Gastouderbureaus
en gastouders laten een vergelijkbare trend zien, maar dit beeld is wel wat grilliger en minder
sterk dan bij de andere opvangsoorten.

Tweede handhavingsactie is vaak een juridisch instrument
Wanneer een gemeente een handhavingsinstrument heeft ingezet, kan zij een nader onderzoek
instellen, uitgevoerd door de toezichthouder van de GGD. Sommige gemeenten en GGD’en
hebben overigens ook afspraken gemaakt over instellen van nader onderzoek op initiatief van

Pagina 58 van 108

de GGD. Doel van het nader onderzoek is vast te stellen of de kinderopvangvoorziening of het
gastouderbureau de geconstateerde tekortkomingen inmiddels heeft hersteld.
Gemeenten laten bij iets meer dan de helft van de ingezette instrumenten een nader
onderzoek uitvoeren.
Gemeenten en GGD’en geven aan dat het soms efficiënter is om te wachten tot het volgende
jaarlijkse onderzoek. Overwegingen zijn de hersteltermijn van de ingezette handhavingsactie,
de beschikbare capaciteit, of de toezichtlast. Het risico van wachten is echter dat in sommige
gevallen geconstateerde tekortkomingen na een jaar nog steeds niet zijn verholpen.
Wat de precieze beweegredenen zijn om te wachten en of deze keuze volgens het
gemeentelijke beleid is, kan niet uit de beschikbare data worden afgeleid. Om beter inzicht te
krijgen in de afwegingen die gemeenten maken, is nader onderzoek noodzakelijk.
In lijn met de jaarlijkse onderzoeken zien we dat de inzet van de nadere onderzoeken daalt. En
net als bij de jaarlijkse onderzoeken neemt ook het percentage handhavingsadviezen na een
nader onderzoek af. In 2014 werd bij 26 procent van uitgevoerde nadere onderzoeken nog een
handhavingsadvies gegeven bij de opvangsoorten kinderdagverblijven, buitenschoolse opvang
en peuterspeelzalen. In 2016 is dit gedaald naar 22 procent. Omdat er minder nadere
onderzoeken worden uitgevoerd en minder handhavingsadviezen volgen op een nader
onderzoek, daalt ook het aantal ingezette handhavingsinstrumenten door gemeenten.
Wanneer door de toezichthouder van de GGD is vastgesteld dat een tekortkoming niet is
hersteld kan een gemeente ervoor kiezen een nieuw handhavingsinstrument in te zetten. We
zien dat wanneer een gemeente als eerste instrument een niet-juridisch instrument
(bijvoorbeeld een waarschuwing) heeft gekozen, zij in ruim 70 procent van de gevallen als
tweede instrument een juridisch instrument inzet (zoals aanwijzing of last onder dwangsom).
Ook zien we dat wanneer een gemeente als eerste instrument een aanwijzing heeft ingezet, zij
in de helft van de gevallen als tweede instrument een last onder dwangsom inzet. We zien
hiermee dat in een groot aantal gevallen gemeenten de druk op de houder om aan de
wettelijke eisen te voldoen laat toenemen als een tekortkoming niet wordt hersteld.

Inzet last onder dwangsom lokaal toegenomen
De inzet van het handhavingsinstrument last onder dwangsom is de afgelopen drie jaar
toegenomen. Deze toename geldt zowel voor kinderdagverblijven, peuterspeelzalen als
buitenschoolse opvang, maar is bij kinderdagverblijven het sterkst.
Last onder dwangsom wordt door een kleine groep, nog geen tien gemeenten, actief
toegepast. Een groot deel van de gemeenten zet af en toe het instrument in, veelal naar
aanleiding van een nader onderzoek. Bijna driekwart (71%) van de tekortkomingen in 2016
waarop

het

handhavingsinstrument

last

onder

dwangsom

is

ingezet,

kan

worden

toegeschreven aan twee relatief grote gemeenten (100.000 – 250.000 inwoners). De sterke
toename van last onder dwangsom in 2016 is een gevolg van een intensivering van de inzet

Pagina 59 van 108

van het instrument door diezelfde twee gemeenten. Hieruit kunnen we vaststellen dat de
stijging in het gebruik van het instrument last onder dwangsom geen landelijke trend is.
Bij ruim twee derde van de tekortkomingen (69%) wordt last onder dwangsom ingezet bij
kinderopvangvoorzieningen waar zes of meer tekortkomingen worden vastgesteld. En het
instrument

wordt

ook

iets

vaker

kinderopvangvoorzieningen, dus

gebruikt

als

handhavingsactie

opvangvoorzieningen die

korter

bij

dan

relatief
twee

jaar

nieuwe
staan

ingeschreven in het landelijk register kinderopvang en bij kinderopvangvoorzieningen van
relatief kleine houders.

Pagina 60 van 108

5.2

Handhavingstrajecten - inzicht in herstel
- analyse in samenwerking met VNG –

5.2.1

Samenvatting
Het doel van handhavend optreden is dat een gemeente een houder stimuleert om zo
snel mogelijk, binnen de context van de situatie, de tekortkoming(en) in de
opvangkwaliteit ongedaan te maken. In dit hoofdstuk kijken we naar de inzet van de
instrumenten in relatie tot het herstel van de geconstateerde tekortkomingen in de
opvangkwaliteit.
Gemeenten kiezen het vaakst voor het handhavingsinstrument aanwijzing. Dit geldt
voor onderzoeken waar relatief weinig tekortkomingen worden vastgesteld, maar
ook bij onderzoeken waar veel tekortkomingen worden geconstateerd. Ook bij de
andere handhavingsinstrumenten is de inzet niet direct gerelateerd aan het aantal
tekortkomingen bij een jaarlijks onderzoek.
Van de tekortkomingen in handhavingstrajecten die zijn gestart in 2015, is meer dan
driekwart na de eerste handhavingsactie van de gemeente door de houders
ongedaan gemaakt. Dit heeft de toezichthouder van de GGD vastgesteld in een nader
onderzoek of bij het eerst volgende jaarlijkse onderzoek. Als gemeenten doorpakken,
en een volgende handhavingsactie inzetten voordat er een nieuw een jaarlijks
onderzoek plaatsvindt, worden nog meer tekortkomingen tussen de beide jaarlijkse
onderzoeken opgelost (87%).
Opvallend is dat bij vrijwel alle type handhavingsinstrumenten (gericht op herstel)
een vergelijkbaar hoog herstel van de tekortkomingen wordt vastgesteld. Dit zien we
over

alle

voorwaarden

tekortkoming

op

de

heen

en

ook

per

individuele

beroepskracht-kindratio

voorwaarde.

bijvoorbeeld

zetten

Voor

een

gemeenten

grotendeels een aanwijzing, waarschuwing of last onder dwangsom in. Het herstel
van de tekortkoming op deze specifieke voorwaarde is bij elk instrument ongeveer
gelijk.

Inleiding op de analyse
Voor deze analyse zijn gemeenten geselecteerd die bij minimaal 90 procent van de
geconstateerde

tekortkomingen

met

handhavingsadvies

een

handhavingsactie

hebben

vastgelegd in de GIR. Met als doel die gemeenten die de GIR niet consequent invullen niet in
de analyse te betrekken. Hiermee voorkomen we dat de cijfers een verkeerd beeld geven. Zo’n
85 procent van de gemeenten vallen binnen de selectie. Gezien het aantal en het feit dat het
een goede afspiegeling is van grotere en kleinere gemeenten en gemeenten verspreid over het
hele land, zijn de uitkomsten van deze analyse representatief voor alle gemeenten.
De

analyse

van

de

handhavingstrajecten

is

uitgevoerd

voor

kinderdagverblijven,

peuterspeelzalen en buitenschoolse opvang. Een handhavingstraject betreft alle onderzoeken
Pagina 61 van 108

en handhav
ingsac
t
ies vana
f he
t ee
rs
tejaa
r
l
i
jks onde
rzoek (o
f onde
rzoek na reg
is
t
ra
t
ie
)in
2015to
teen he
ttweedejaa
r
l
i
jkseonde
rzoek
. Wannee
rdetoez
ich
thoude
rvande GGDb
i
jeen
nade
r onde
rzoek cons
ta
tee
r
t da
t een teko
r
tkom
ingis opge
los
t
,is he
t handhav
ings
t
ra
jec
t
a
fges
lo
ten
. In ande
re geva
l
len wo
rd
t he
t handhav
ings
t
ra
jec
ta
fges
lo
ten b
i
j he
t vo
lgende
jaa
r
l
i
jkseonde
rzoek
.Indegeva
l
lenda
te
r geentweedejaa
r
l
i
jksonde
rzoekp
laa
tsv
ind
t waa
r
in
de ove
r
t
reden voo
rwaa
rdeis opgenomen
, wo
rd
t he
tresu
l
taa
t van he
t handhav
ings
t
ra
jec
ta
ls
onbekendbeoo
rdee
ld
.
In 2015 z
i
jn b
i
j dejaa
r
l
i
jkse onde
rzoeken en onde
rzoeken na reg
is
t
ra
t
iesinto
taa
l7
.925
teko
r
tkom
ingen op a
l
le ge
toe
ts
te voo
rwaa
rden gecons
ta
tee
rd b
i
j2
.605 opvangvoo
rz
ien
ingen
.
Deze

teko
r
tkom
ingen

z
i
jn

vas
tges
te
ld

b
i
j

k
inde
ropvangvoo
rz
ien
ingen

d
ie

een

handhav
ingsadv
ies hebben gek
regenvan detoez
ich
thoude
r van de GGD én d
ie m
in
imaa
l één
handhav
ingsac
t
iehebbeningeze
to
fdebes
l
iss
ingn
ie
thandhavenhebbengenomen.
Dezeteko
r
tkom
ingen wo
rdent
/m31 decembe
r2016gevo
lgdom mee
rinz
ich
ttek
r
i
jgeninhe
t
handhav
ings
t
ra
jec
tenhe
the
rs
te
lvandeteko
r
tkom
ingen
.
Daa
rnaas
tisgekekennaa
rdeinze
tvandehandhav
ings
ins
t
rumen
tenincomb
ina
t
ie me
the
rs
te
l
opeenaan
ta
lind
iv
idue
levoo
rwaa
rden
. Doe
lh
ie
rvanisomtebeoo
rde
lenhoe he
the
rs
te
lisb
i
j
m
in o
f mee
r een ge
l
i
jketeko
r
tkom
ing
.E
ris gekozen voo
r de voo
rwaa
rden be
roepsk
rach
tk
ind
ra
t
io
, de ve
rk
la
r
ing om
t
ren
t he
t ged
rag en he
t 4 ogenp
r
inc
ipe
. Voo
r dese
lec
t
ie van d
ie
voo
rwaa
rdenisgekekennaa
r
•

voo
rwaa
rdend
iere
la
t
ie
fvaakz
i
jnove
r
t
reden
.Voo
reenana
lyseisvo
ldoendeomvangvan
deana
lyseg
roepvanbe
lang
;

•

voo
rwaa
rdend
iere
la
t
ie
feendu
id
ig wo
rdenbeoo
rdee
lddoo
rdetoez
ich
thoude
rvande GGD
enre
la
t
ie
fgemakke
l
i
jktehandhavenz
i
jndoo
rgemeen
ten (z
oisb
i
jvoo
rbee
ldde
pedagog
ischep
rak
t
i
jkre
la
t
ie
fm
inde
reendu
id
igtebeoo
rde
lendanhe
t we
lo
fn
ie
t
aanwez
igz
i
jnvaneen VOG
)
;

•

voo
rwaa
rdend
iel
ie
fs
tzowe
lb
i
j KDV
,BSOa
lsPSZvoo
rkomen
.

Deze ana
lyseisto
ts
tand gekomenin een samenwe
rk
ing van de VNG en deinspec
t
ie
. De
samenwe
rk
ingis e
rop ge
r
ich
t dein
fo
rma
t
ie u
i
t de gemeenschappe
l
i
jkeinspec
t
ieru
im
te op de
onde
rzoeksv
ragenzovee
l moge
l
i
jktedu
iden
.

Pag
ina62van108

5.2.2

Inzicht in handhavingstrajecten 2015/ 2016

De navolgende uitspraken worden gedaan op basis van het afgebeelde schema.

Pagina 63 van 108

Meestal handhavingstraject na constatering van tekortkomingen op onderzochte voorwaarden
In 2015 worden in totaal 7.925 tekortkomingen geconstateerd bij de jaarlijkse onderzoeken en
onderzoeken na registraties. Bij het merendeel van deze tekortkomingen (81%) besluit de
gemeente om een handhavingstraject te starten. Een gemeente zet een handhavingsactie in
om de tekortkoming(en) bij een kinderopvangvoorziening op te lossen.
In 19 procent van de tekortkomingen besluit de gemeente om geen handhaving in te zetten. In
deze situaties heeft de gemeente een weloverwogen beslissing gemaakt om niet te gaan
handhaven. Gemeenten maken deze afweging onder meer op basis van het inspectierapport,
de voorgeschiedenis van de kinderopvangvoorziening en veelal in afstemming met de GGD.
Bijlage VIII biedt meer inzicht in hoe gemeenten komen tot de beslissing om beredeneerd niet
te handhaven.
Bijna twee derde (61%) van de tekortkomingen, waarbij de gemeente besluit geen handhaving
te starten, is alsnog hersteld bij het eerstvolgende onderzoek. Bij een zeer klein percentage
(3%) van de niet herstelde tekortkomingen besluit de gemeente na het initiële besluit niet
handhaven, toch een handhavingsactie in te zetten. Dit resulteert in slechts een aantal extra
opgeloste tekortkomingen. Het uiteindelijke herstelpercentage blijft daarmee op 61 procent.
Figuur 5.3: Herstelpercentage tekortkomingen bij eerstvolgende onderzoek na besluit niet
handhaven

Gemeente kiest in meer dan de helft van de tekortkomingen voor instrument aanwijzing
Wanneer een gemeente besluit om handhavend op te treden, wordt bij meer dan de helft van
de tekortkomingen (56%) gekozen voor het handhavingsinstrument aanwijzing. Bij een kwart
(25%) zet de gemeente een waarschuwing in. Last onder dwangsom en overleg en overreding
worden beduidend minder vaak gebruikt als handhavingsmiddel (zie schema X).

Herstel van tekortkomingen door houders hoog bij vrijwel alle handhavingsinstrumenten
Bij vrijwel alle handhavingsinstrumenten zien we een hoog herstelpercentage op de
tekortkomingen. Bij de twee meest ingezette handhavingsinstrumenten (waarschuwing en
Pagina 64 van 108

aanwijzing)

zien

we

een

nagenoeg

gelijk

herstelpercentage

(81

en

82%).

Pagina 65 van 108

Mee
r dan d
r
iekwa
r
t(81%) van deteko
r
tkom
ingenis he
rs
te
ld nada
t de gemeen
te een ee
rs
te
handhav
ingsac
t
iehee
f
tingeze
t
. Voo
r19p
rocen
tge
ld
td
i
tn
ie
t
,dezeteko
r
tkom
ingen
:
•

z
i
jnn
ie
the
rs
te
ld(3%
)

•

z
i
jn n
ie
t he
rs
te
ld én gaan een ve
rvo
lg handhav
ings
t
ra
jec
t in me
t een tweede
handhav
ingsac
t
ie(7%)

•

h
ie
rove
risgeeninz
ich
tinhe
rs
te
l(9%
)

Geeninz
ich
tinhe
rs
te
lbe
teken
tda
te
rgeenonde
rzoek mee
risu
i
tgevoe
rdomtebeoo
rde
leno
f
de teko
r
tkom
ingis opge
los
t
. D
i
tis onde
r ande
re aan de o
rde b
i
j een handhav
ingsac
t
ie
u
itsch
r
i
jv
ing
.

E
r

wo
rd
t

vaak

geen

ve
rvo
lgonde
rzoek

u
i
tgevoe
rd
,

omda
t

de

k
inde
ropvangvoo
rz
ien
ing op ko
r
te te
rm
i
jn wo
rd
t u
i
tgesch
reven u
i
t he
t lande
l
i
jk reg
is
te
r
k
inde
ropvang
.B
i
j geeninz
ich
tin he
rs
te
l kan deinspec
t
ie n
ie
t me
t zeke
rhe
id zeggenin
hoeve
r
reteko
r
tkom
ingennogbes
taano
finm
idde
lshe
rs
te
ldz
i
jn
. Geeninz
ich
tinhe
rs
te
lkanop
ve
rsch
i
l
lende man
ie
renge
ïn
te
rp
re
tee
rd wo
rden
:
•

deteko
r
tkom
ingisn
ie
the
rs
te
ld

•

deteko
r
tkom
ingisn
ie
the
rs
te
ld
,enz
i
tnogineenlopendhandhav
ings
t
ra
jec
t

•

deteko
r
tkom
ingisinm
idde
lshe
rs
te
ld
,end
i
tisnogn
ie
tvas
tges
te
ldineenonde
rzoek

Mee
rde
rehandhav
ingsac
t
iestussenjaa
r
l
i
jkseonde
rzoekenle
id
tto
tbe
te
rhe
rs
te
lvan
teko
r
tkom
ingen
10 p
rocen
tvan deteko
r
tkom
ingen he
rs
te
l
tn
ie
t naeenee
rs
te handhav
ingsac
t
ie
.B
ij 7 p
rocen
t
bes
lu
i
t de gemeen
te om doo
rte pakken en eentweede handhav
ingsac
t
ie
, enin somm
ige
geva
l
lenze
l
fseende
rdehandhav
ingsac
t
ieinteze
t
ten
.D
i
t we
rp
tz
i
jnv
ruch
tena
f
, wan
t wez
ien
da
the
the
rs
te
lvandeteko
r
tkom
ingenop
loop
tvan81p
rocen
tnaa
ru
i
te
inde
l
i
jk87p
rocen
t
.

5
.2
.3

Ana
lyse d
r
ieind
iv
idue
levoo
rwaarden
Inhe
tko
r
t
D
r
ie voo
rwaa
rden z
i
jn ind
iv
iduee
lgeana
lysee
rd
: de be
roepsk
rach
tk
ind
ra
t
io
, de ve
rk
la
r
ing
om
t
ren
t he
tged
rag
,en he
t 4ogenp
r
inc
ipe
.In b
i
j
lage Visbesch
reven wa
teentoez
ich
tho
ude
r
van de GGD onde
rzoek
t op de voo
rwaa
rdenin deze ana
lyse
. Gekekenis o
f
, enzoja we
lk
(e
)
handhav
ings
ins
t
rumen
t
(en
) gemeen
ten op d
ie be
t
re
f
fendevoo
rwaa
rde hebbeningeze
ten wa
t
he
t he
rs
te
l op d
ie voo
rwaa
rden was
. Op de voo
rwaa
rde be
roepsk
rach
tk
ind
ra
tio gaan we
gede
ta
i
l
lee
rdin
.
Gemeen
ten b
l
i
jken v
r
i
jwe
la
l
t
i
jd (90 %)te bes
lu
i
ten om handhavend optet
reden a
ls de
ve
rhoud
ingtussen de aanwez
ige be
roepsk
rach
ten en he
t aan
ta
lk
inde
ren n
ie
t op o
rdeis
.B
i
j
s
lech
ts een k
le
in dee
l van deteko
r
tkom
ingen wo
rd
t geen handhav
ings
t
ra
jec
tingeze
t
.H
ie
r
kunnenve
rsch
i
l
lenderedenenaanteng
ronds
lagl
iggen
.Ind
iengemeen
ten we
love
rs
tappenop
handhav
ing
, danz
ien we da
t he
t me
rendee
ls
ta
r
t me
t he
t handhav
ings
ins
t
rumen
taanw
i
jz
ing
.
De keuze voo
r he
ttype handhav
ings
ins
t
rumen
tis dee
ls a
fhanke
l
i
jk o
f naas
t deteko
r
tkom
ing
op de be
roepsk
rach
tk
ind
ra
t
io (vee
l
) ande
re teko
r
tkom
ingen z
i
jn gecons
ta
tee
rd
. Ove
r he
t
a
lgemeen le
id
t handhav
ing op de be
roepsk
rach
tk
ind
ra
t
io to
t een hoog he
rs
te
l van
teko
r
tkom
ingen
.
Pag
ina66van108

We hebben ook de handhavingstrajecten van andere veelvoorkomende tekortkomingen in
kaart gebracht.
Over het geheel bezien is het handhavingstraject - het besluit om te handhaven, de inzet van
het eerste handhavingsinstrument en het herstelpercentage - grotendeels vergelijkbaar met
het handhavingstraject bij tekortkomingen op de beroepskracht-kindratio.
Bij vaststelling van een tekortkoming op het 4 ogenprincipe, kiest een gemeente ook relatief
vaak om te handhaven (89%). Bij een tekortkoming op de verklaring omtrent het gedrag
wordt er iets minder handhavend opgetreden door gemeenten. Bij driekwart (75%) van deze
tekortkomingen besluit de gemeente om te handhaven.
De ingezette handhavingsinstrumenten zijn ongeveer gelijk aan de instrumenten die op de
voorwaarde

beroepskracht-kindratio

zijn

ingezet.

Wanneer

een

gemeente

besluit

een

handhavingstraject te starten, wordt bij het merendeel van de tekortkomingen gekozen voor
een aanwijzing, op de voet gevolgd door een waarschuwing. Het herstelpercentage van een
tekortkoming op de verklaring omtrent het gedrag of het 4 ogenprincipe is na het inzetten van
een aanwijzing of waarschuwing hoog, respectievelijk 76 procent en 93 procent.

Voorwaarde beroepskracht-kindratio
Gemeente start vrijwel altijd een handhavingstraject bij tekortkoming op beroepskrachtkindratio
Bij het merendeel van de tekortkomingen (90%) wordt een handhavingstraject gestart. De
afweging om niet handhavend op te treden wordt onder andere gemaakt op basis van het
gemeentelijke handhavingsbeleid.
Ondanks de afwezigheid van een handhavingstraject, worden de tekortkomingen waarop niet is
gehandhaafd

toch

bijna

allemaal

opgelost

(90%).

Slechts

een

klein

deel

van

de

tekortkomingen blijft bestaan en hierop beslist de gemeente toch één of meerdere
handhavingsacties in te zetten. Hiermee stijgt het herstelpercentage van 90 procent naar 93
procent.

Meestal aanwijzing eerste keus
Wanneer een gemeente besluit om te handhaven, dan wordt in twee op de drie
tekortkomingen (62%) als eerste handhavingsactie gekozen voor een aanwijzing. Een
waarschuwing of last onder dwangsom worden relatief weinig ingezet. De gemeente kiest in
het geval van een tekortkoming op de beroepskracht-kindratio nauwelijks voor overleg en
overreding (5%) of een bestuurlijke boete (1%) als handhavingsactie.

Pagina 67 van 108

Figuur 5.4: Ingezette handhavingsacties bij tekortkomingen op BKR 2015

Hoog herstelpercentage
Het herstelpercentage van tekortkomingen is hoog; gemiddeld is zo’n 87 procent hersteld
nadat de gemeente een handhavingsactie heeft ingezet. Bij een zéér klein deel van de
tekortkomingen (1%) is er geen inzicht in het herstel van de tekortkoming. In die situaties is
de voorwaarde beroepskracht-kindratio niet meer beoordeeld (in een nader onderzoek,
incidenteel onderzoek of het volgende jaarlijks onderzoek) door een toezichthouder van de
GGD tussen het jaarlijks onderzoek in 2015 en 31 december 2016.
Figuur 5.5: Herstelpercentage tekortkomingen BKR 2015 na eerste handhavingsactie

De gemeente kiest het vaakst voor een aanwijzing bij tekortkomingen in de beroepskrachtkindratio. Een aanwijzing leidt er toe dat veel tekortkomingen in de beroepskracht-kindratio
worden opgelost (85%).
Pagina 68 van 108

Figuur 5.6: Percentage jaarlijkse onderzoeken met tekortkomingen in de BKR 2015

Bij ruim de helft (56%) van de tekortkomingen in de beroepskracht-kindratio waarbij een
aanwijzing als handhavingsactie wordt ingezet, is dit de enige tekortkoming óf is er nog één
andere tekortkoming vastgesteld. Een gemeente kiest dus relatief vaak voor een aanwijzing bij
een

tekortkoming

in

de

beroepskracht-kindratio

als

blijkt

dat

er

weinig

(andere)

tekortkomingen zijn geconstateerd bij een kinderopvangvoorziening.

Inzet overige handhavingsinstrumenten
Na een aanwijzing, is een waarschuwing het meest gekozen handhavingsinstrument. Bij een
waarschuwing

zien

we

het

hoogste

herstelpercentage

(92%)

van

alle

handhavingsinstrumenten. Bij bijna de helft van de tekortkomingen op de beroepskrachtkindratio waarbij een waarschuwing als handhavingsactie wordt ingezet, is dit de enige
tekortkoming.
Een last onder dwangsom heeft een herstelpercentage (87%) vergelijkbaar met veel andere
handhavingsinstrumenten. We zien dat bij bijna de helft van de tekortkomingen op de
beroepskracht-kindratio (41%) waarbij last onder dwangsom wordt ingezet, nog veel andere
tekortkomingen worden geconstateerd. Last onder dwangsom wordt dus relatief vaak ingezet
op tekortkomingen in de beroepskracht-kindratio als blijkt dat ook aan veel andere
kwaliteitseisen niet wordt voldaan. Hierbij is het goed om te benoemen dat last onder
dwangsom slechts door een beperkt aantal gemeenten actief wordt toegepast.

Overleg en overreding wordt weinig ingezet
Gemeenten kiezen nauwelijks voor de handhavingsactie overleg en overreding om een
tekortkoming in de beroepskracht-kindratio te herstellen. Het herstelpercentage van overleg en
overreding ligt hoog (67%), maar lager dan een waarschuwing, aanwijzing of last onder
dwangsom.
Pagina 69 van 108

6

Kinderopvangvoorzieningen met voorschoolse
educatie

Deze analyse brengt de kinderopvangvoorzieningen in beeld die subsidie ontvangen voor het
aanbod van voorschoolse educatie. We bekijken de tekortkomingen die worden vastgesteld bij
de kinderopvangvoorzieningen, het handhavend optreden van de gemeente wanneer een
kinderopvangvoorziening niet aan de wettelijke eisen voldoet en de mate van herstel van de
geconstateerde tekortkomingen op de basisvoorwaarden voorschoolse educatie.

6.1

Samenvatting
Het aantal kinderdagverblijven en peuterspeelzalen dat kinderopvang in combinatie
met voorschoolse educatie aanbiedt, is de afgelopen jaren flink toegenomen. De
toename vindt plaats bij alle gemeenten, van klein tot groot.
Met

de

Wet

harmonisatie

kinderopvang

en

peuterspeelzaalwerk

valt

het

peuterspeelzaalwerk vanaf 1 januari 2018 onder de definitie van kinderopvang.
Peuterspeelzaalwerk

is

dan

geen

zelfstandige

categorie

meer

in

de

Wet

kinderopvang. Zowel dagopvang als kortdurende opvang wordt in een kindercentrum
aangeboden. Voorschoolse educatie wordt vanaf dat moment alleen nog door
kinderdagverblijven aangeboden. Net als in het landelijke beeld zien we in 2016 ook
bij de kinderdagverblijven en peuterspeelzalen die voorschoolse educatie aanbieden
en hiervoor subsidie ontvangen het aandeel peuterspeelzalen terug lopen en het
aandeel kinderdagverblijven toenemen.
Bij steeds meer kinderdagverblijven en peuterspeelzalen die voorschoolse educatie
aanbieden en hiervoor subsidie ontvangen schat de toezichthouder van de GGD in dat
het risico op mogelijke tekortkomingen in de kwaliteitseisen kinderopvang laag is
(groen risicoprofiel). De GGD heeft bij de kinderdagverblijven en peuterspeelzalen
die subsidie ontvangen voor voorschoolse educatie voor een klein deel (3%) zorg of
serieuze zorg over de huidige en toekomstige kwaliteit van de opvang (rood
risicoprofiel).
Bij

peuterspeelzalen

met

voorschoolse

educatie

worden

gemiddeld

minder

tekortkomingen per onderzoek vastgesteld dan bij kinderdagverblijven. Hierbij speelt
een rol dat er op basis van de huidige Wet kinderopvang belangrijke verschillen zijn
tussen de kwaliteitseisen

kinderopvang die gelden

of worden getoetst voor

peuterspeelzaalwerk en kinderdagverblijven op de onderwerpen slapen, binnen- en
buitenruimte en formatieve inzet van vrijwilligers. Na de inwerkingtreding van de
Wet harmonisatie kinderopvang en peuterspeelzaalwerk zijn de kwaliteitseisen
volledig gelijk.
Van alle tekortkomingen in de basisvoorwaarden voorschoolse educatie heeft meer
dan een kwart betrekking op scholing van medewerkers op het gebied van
voorschoolse educatie. Afgelopen jaren is er veel verwarring geweest over welke

Pagina 70 van 108

scholing voldoet. Met de aanpassing van het Besluit Basisvoorwaarden (ingang op
verschillende data 2018) is dat verduidelijkt.
Tekortkomingen in de kwaliteitseisen kinderopvang worden bij kinderdagverblijven
die voorschoolse educatie aanbieden en hiervoor subsidie ontvangen relatief vaak
geconstateerd op het ontbreken van een oudercommissie. Bij peuterspeelzalen met
voorschoolse

educatie

die

hiervoor

subsidie

ontvangen

zijn

relatief

veel

tekortkomingen in de kwaliteitseisen kinderopvang vastgesteld voor het in bezit zijn
van de juiste of het ontbreken van de verklaring omtrent gedrag voor stagiaires,
uitzendkrachten of vrijwilligers.
In 2016 hebben gemeenten aan 29 procent van de kinderdagverblijven en
peuterspeelzalen opnieuw subsidie voor voorschoolse educatie toegekend, terwijl
deze

in

2015

niet

aan

de

kwaliteitseisen

kinderopvang

en/of

aan

de

basisvoorwaarden voorschoolse educatie voldeden. Van die groep voldeed een derde
van de kinderopvangvoorzieningen bij het jaarlijks onderzoek in 2016 ook niet aan
de kwaliteitseisen kinderopvang of op de basisvoorwaarden voorschoolse educatie.
Dit is zo’n 10 procent van alle kinderopvangvoorzieningen die subsidie voor
voorschoolse educatie ontvangen. Nader onderzoek is noodzakelijk om inzicht te
krijgen in de afwegingen en keuzes van gemeenten om een subsidierelatie aan te
gaan

met

kinderopvangvoorzieningen

die

niet

aan

de

basisvoorwaarden

voorschoolse educatie en/of de kwaliteitseisen kinderopvang voldoen.
Gemeenten beslissen bij kinderdagverblijven en peuterspeelzalen die subsidie
ontvangen voor voorschoolse educatie veel vaker om niet handhavend op te treden
op

tekortkomingen

tekortkomingen

in

in

de

basisvoorwaarden

de

kwaliteitseisen

voorschoolse

kinderopvang.

educatie

Wanneer

een

dan

op

gemeente

handhavend optreedt bij kinderdagverblijven en peuterspeelzalen die subsidie
ontvangen voor voorschoolse educatie, zetten zij de handhavingsinstrumenten op
een vergelijkbare manier in bij tekortkomingen op de kwaliteitseisen kinderopvang
als bij tekortkomingen in de basisvoorwaarden voorschoolse educatie. Uitzondering
is het gebruik van het instrument last onder dwangsom. Dit instrument wordt bij
kinderopvangvoorzieningen met subsidie voor voorschoolse educatie vrijwel niet
ingezet.
In de afweging om al dan niet handhavend op te treden speelt mee dat gemeenten
rekening houden met vraag naar en aanbod van voorschoolse educatie in die
gemeente. Een groot aantal gemeenten ontvangen subsidie van de minister van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap om bij te dragen aan het bestrijden en voorkomen
van onderwijsachterstanden. Zij zijn wettelijk verplicht voldoende plaatsen voor
voorschoolse educatie beschikbaar te hebben voor de doelgroep. Als er geen
alternatief voor handen is, kiest een gemeente mogelijk minder snel voor een
formeel handhavingstraject. Hiermee wordt op basis van het handhavingsbeleid van
de kinderopvang een kinderopvangvoorziening gestimuleerd om aan de eisen te
voldoen.

Pagina 71 van 108

Inleiding op de analyse
Doel voorschoolse educatie
Voor- en vroegschoolse educatie richt zich op peuters en kleuters met een (risico op) een
(taal)ontwikkelingsachterstand. Voorschoolse educatie is bedoeld voor peuters tussen de 2 en
4 jaar en is erop gericht dat zij met succes instromen in de groepen 1 en 2 van het
basisonderwijs. Voorschoolse educatie sluit aan op vroegschoolse educatie in de groepen 1 en
2 van de basisschool.

Voorschoolse educatie en kinderopvang
338 van de 390 gemeenten die Nederland telt, zet zich in voor het bestrijden en voorkomen
van onderwijsachterstanden. Dit doen zij in opdracht van de minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap. Zij krijgen geld van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap om
ter

ondersteuning

van dat

doel

plekken

te

creëren voor

voorschoolse

educatie

bij

kinderopvangvoorzieningen. Dat betreft de opvangvoorzieningen waar kinderen heen gaan
voor zij naar school gaan, te weten kinderdagverblijven en peuterspeelzalen.
Alle kinderopvangvoorzieningen en gastouderbureaus in Nederland moeten voldoen aan de
wettelijke kwaliteitseisen die in de Wet kinderopvang en kwaliteitseisen peuterspeelzalen (Wet
kinderopvang)

en

onderliggende

besluiten

en

regelingen

(SZW)

zijn

vastgelegd.

De

opvangvoorzieningen die subsidie ontvangen van de gemeente voor het aanbieden van
voorschoolse educatie (een deel van de kinderdagverblijven en peuterspeelzalen) moeten
naast de kwaliteitseisen uit de Wet kinderopvang, ook voldoen aan de kwaliteitsbepalingen uit
het Besluit basisvoorwaarden kwaliteit voorschoolse educatie (OCW).
In het subsidiecontract dat de gemeente met de opvangvoorziening afsluit, legt de gemeente
in de meeste gevallen vast dat de houder aan de basisvoorwaarden uit het Besluit
basisvoorwaarden kwaliteit voorschoolse educatie moet voldoen om in aanmerking te komen
voor de subsidie. In het landelijk register kinderopvang is zichtbaar welke opvangvoorzieningen
subsidie ontvangen voor voorschoolse educatie.
De toezichthouder van de GGD beoordeelt in het verplichte jaarlijks onderzoek vanuit de Wet
kinderopvang of de kinderopvangvoorzieningen die voorschoolse educatie aanbieden en
hiervoor subsidie ontvangen, voldoen aan de kwaliteitseisen uit die wet en aan de eisen van
het Besluit basisvoorwaarden kwaliteit voorschoolse educatie. Tekortkomingen op deze
voorwaarden worden in de gemeenschappelijke inspectie ruimte vastgelegd.
Wettelijke eisen voorschoolse educatie
De specifieke basisvoorwaarden waar de toezichthouder van de GGD een kinderdagverblijf of
peuterspeelzaal die subsidie ontvangt voor voorschoolse educatie op beoordeeld zijn: het
aantal dagdelen dat de voorschoolse educatie ten minste omvat, de verhouding tussen het
aantal

beroepskrachten

en

de

aanwezige

kinderen

(andere

verhouding

dan

in

de

kinderopvang), de vereisten aan de groepsgrootte (ook andere verhouding dan in de
kinderopvang) en de opleidingseisen voor de beroepskrachten die voorschoolse educatie
aanbieden. De opvangvoorziening moet ook in het bezit zijn van een opleidingsplan voor de
Pagina 72 van 108

beroepskrachten en zij moet een beproefde methode gebruiken voor het aanbieden van de
voorschoolse educatie.
Gemeenten hebben een beginselplicht handhavend op te treden richting opvangvoorzieningen
die

staan

ingeschreven

in

het

landelijk

register

kinderopvang,

bij

constatering

van

tekortkomingen in de wettelijke kwaliteitseisen.
In dit Landelijk Rapport doen wij verslag van de onderzoeken die de GGD’en hebben
uitgevoerd en de bevindingen en de wijze waarop gemeenten handhavend hebben opgetreden.
De Inspectie van het Onderwijs onderzoekt via het interbestuurlijke toezicht op voor- en
vroegschoolse

educatie

of

gemeenten

hun

gemeentelijke

taken

uitvoeren.

In

een

aanwijzingsbesluit is de Inspectie van het Onderwijs aangewezen door de minister van OCW
om dit interbestuurlijk toezicht uit te voeren.
Het toezicht op voor- en vroegschoolse educatie is in 2010 geregeld met de invoering van de
Wet ontwikkelingskansen door kwaliteit en educatie (Wet OKE) waarmee de WPO, de WOT en
de Wet kinderopvang zijn aangepast. In artikel 15h van de WOT is opgenomen dat de inspectie
toezicht houdt op de naleving van de afspraken onderwijsachterstandenbeleid, bedoeld in
artikel 167 van de WPO. Dit betekent dat de inspectie toeziet op doelgroep definitie, bereik,
toeleiding, doorgaande lijn en resultaatafspraken.
Daarnaast zijn er niet-wettelijke kwaliteitseisen (eigen aspecten van kwaliteit) door de
inspectie opgenomen in het toezichtkader (en m.i.v. 1/8/2017 in het Onderzoekskader)
vanwege de relevantie voor de kwaliteit van vve op de locaties. Dit betreft onderwerpen als
ouderbeleid, integraal vve-programma, externe zorg, interne kwaliteitszorg, vve-coördinatie en
systematische evaluatie en verbetering.
In de Wet op het onderwijstoezicht (art. 15i WOT) is daarnaast vastgelegd dat de Inspectie van
het

Onderwijs

bij

de

opvangvoorzieningen

met

gesubsidieerde

voorschoolse

educatie

onderzoek mag verrichten naar de basisvoorwaarden voor voorschoolse educatie, het
informeren van ouders en ouderbetrokkenheid, de kwaliteit van de educatie, ontwikkeling, zorg
en begeleiding van de kinderen, kwaliteitszorg, de doorgaande lijn tussen voor- en
vroegschoolse educatie. Het zogenoemde eerste lijns toezicht.
De inspectie rapporteert jaarlijks over de bevindingen van deze toezichtonderzoeken in de
Staat van het Onderwijs.

Pagina 73 van 108

6.2

Ontwikkelingen in het aanbod
Aantal kinderopvangvoorzieningen met voorschoolse educatie groeit
Gemeenten verstrekken ieder jaar aan meer kinderdagverblijven en peuterspeelzalen subsidie
om voorschoolse educatie aan te bieden. Procentueel neemt het aantal opvangdagen dat een
kinderdagverblijf of peuterspeelzaal kan aanbieden (het aantal kindplaatsen) toe.
Bijna de helft van alle kinderdagverblijven en peuterspeelzalen die in 2016 zijn ingeschreven in
het landelijk register kinderopvang ontvangt subsidie voor voorschoolse educatie. Verdeeld
over 67 procent van de peuterspeelzalen en 42 procent van de kinderdagverblijven. Landelijk
zien we, als gevolg van de omvorming van peuterspeelzalen naar kinderdagverblijven het
aantal peuterspeelzalen teruglopen en het aantal kinderdagverblijven toenemen.
Figuur 6.1: Aantal voorzieningen met en zonder voorschoolse educatie in de periode 20142016

Iets meer dan een derde (36%) van de kinderdagverblijven en peuterspeelzalen die in 2016
subsidie ontvangen voor voorschoolse educatie, is gevestigd in kleine gemeenten met 20.000
tot 50.000 inwoners. In alle gemeenten is het aandeel kinderopvangvoorzieningen die
voorschoolse educatie aanbieden en hiervoor subsidie ontvangen tussen 2014 en 2016
toegenomen. De omvang van de gemeente maakt daarbij niet uit.

Met name grotere houders bieden voorschoolse educatie aan
Ongeveer 85 procent van alle houders (zo’n 2.800 houders) binnen de kinderopvangbranche
beheert een of meerdere kinderdagverblijven en/ of peuterspeelzalen. Ongeveer 30 procent
van deze houders biedt voorschoolse educatie aan. Dit is vrijwel gelijk aan het jaar ervoor.
Kinderopvangvoorzieningen die subsidie ontvangen voor voorschoolse educatie zijn voor een
groot

deel

(twee

derde)

te

vinden

bij

houders

met

tien

tot

honderd

Pagina 74 van 108

kinderopvangvoorzieningen. Circa een derde van de houders die voorschoolse educatie
aanbieden, heeft een beperkt aantal opvangvoorzieningen (maximaal tien).
De meeste houders die voorschoolse educatie aanbieden, hebben hun kinderopvangvoorzieningen in één gemeente (en niet verspreid over meerdere gemeenten). Ook hebben
vrijwel alle houders met één GGD te maken.

6.3

Risicomodel
Het jaarlijks onderzoek, ook bij de kinderopvangvoorzieningen die voorschoolse educatie
aanbieden,

is

risicogestuurd.

Hoe

vaak

een

toezichthouder

van

de

GGD

op

de

kinderopvangvoorzieningen aanwezig is en de intensiteit van een onderzoek zijn afhankelijk
van de risico-inschatting. Maar minimaal een keer per kalenderjaar. Dit geldt ook voor de
kinderdagverblijven en peuterspelzalen waar voorschoolse educatie wordt aangeboden.
De basisvoorwaarden voorschoolse educatie worden niet meegenomen in de vaststelling van
het risicoprofiel van de kinderopvangvoorzieningen die voorschoolse educatie aanbieden en
hiervoor subsidie ontvangen. Wanneer een kinderdagverblijf of peuterspeelzaal van de
gemeente subsidie ontvangt voor voorschoolse educatie neemt de toezichthouder altijd de
basisvoorwaarden voorschoolse educatie mee in zijn inspectieonderzoek.

Steeds minder zorgen over kinderopvangvoorzieningen met voorschoolse educatie
De toezichthouder van de GGD ziet steeds minder risico’s op tekortkomingen in de kwaliteit
van de kinderopvang bij kinderopvangvoorzieningen die voorschoolse educatie aanbieden. Dit
is in lijn met het landelijk beeld dat we bij alle opvangvoorzieningen terug zien. Vanaf 2014
neemt het percentage kinderopvangvoorzieningen die voorschoolse educatie aanbieden met
een groen of geel risicoprofiel gestaag toe. In 2016 heeft 91 procent van de kinderopvangvoorzieningen die voorschoolse educatie aanbieden en hiervoor subsidie ontvangen een groen
of geel risicoprofiel toegekend gekregen.
Bij peuterspeelzalen zien de toezichthouders van de GGD minder risico’s op tekortkomingen in
de kwaliteit dan bij kinderdagverblijven. Nuancering is dat bij peuterspeelzalen minder
voorwaarden worden beoordeeld. Van die kinderdagverblijven heeft net iets meer dan de helft
een groen risicoprofiel toegekend gekregen tegen over 72 procent van de peuterspeelzalen. Dit
verschil is groter geworden van 2014 naar 2016. Peuterspeelzalen en kinderdagverblijven die
voorschoolse educatie aanbieden en hiervoor subsidie ontvangen, hebben in gelijke mate een
rood risicoprofiel gekregen.

6.4

Handhavingsadviezen en tekortkomingen met handhavingsadvies
Elk onderzoeksrapport dat de toezichthouder van de GGD afrondt, bevat een advies: wel of
niet handhaven op een of meer kwaliteitsvoorwaarden. Luidt het advies ‘handhaven’, dan heeft
de toezichthouder van de GGD één of meer tekortkomingen geconstateerd in de kwaliteit van
een opvangvoorziening of in de basisvoorwaarden voorschoolse educatie.
Bij bijna drie kwart van de kinderopvangvoorzieningen die voorschoolse educatie aanbieden en
hiervoor subsidie ontvangen (73%) is in 2016 geen enkele tekortkoming in de wettelijke
opvangkwaliteit of op de basisvoorwaarden voorschoolse educatie vastgesteld tijdens een

Pagina 75 van 108

jaarlijkse

onderzoek.

In

verhouding

voldoen

peuterspeelzalen

(80%)

vaker

dan

kinderdagverblijven (69%) aan alle wettelijke kwaliteitseisen.

Relatief meer tekortkomingen op kwaliteitsvoorwaarden voorschoolse educatie dan
kwaliteitseisen kinderdagopvang
Bij peuterspeelzalen zien we een flinke daling in het gemiddeld aantal tekortkomingen dat de
toezichthouder van de GGD bij een jaarlijks onderzoek vaststelt; van gemiddeld 2,6
tekortkomingen in 2014 naar gemiddeld 1,7 tekortkomingen in 2016. Bij kinderdagverblijven
blijft het over de afgelopen drie jaar ongeveer gelijk; met gemiddeld 2,5 tekortkomingen in
2016.
Splitsen we bij de kinderopvangvoorzieningen met voorschoolse educatie de getoetste
kwaliteitsvoorwaarden

uit

naar

voorwaarden

voorschoolse

educatie

en

voorwaarden

kinderopvang dan zien we dat de op voorwaarden van voorschoolse educatie procentueel
gezien vaker tekortkomingen voorkomen dan de op voorwaarden van kinderopvang. Dat geldt
voor de kinderdagverblijven en de peuterspeelzalen met voorschoolse educatie. Het verschil is
tussen 2014 en 2016 kleiner geworden.

Tekortkomingen met handhavingsadvies op alle wettelijke eisen
Kijken

we

naar

alle

tekortkomingen

die

een

handhavingsadvies

krijgen

op

de

kinderopvangvoorzieningen die voorschoolse educatie aanbieden (zowel de kwaliteitseisen
kinderopvang

als

kinderdagverblijven
voorschoolse

de

basisvoorwaarden

veel

educatie

voorschoolse

tekortkomingen

als ook

op

worden

educatie)

dan

zien

geconstateerd

op

de

we

dat

scholing

bij
voor

het ontbreken van een oudercommissie. Ook bij

peuterspeelzalen worden relatief veel tekortkomingen vastgesteld op de scholing voor
voorschoolse

educatie.

Daarnaast

zien

we

ieder

jaar

nieuwe

voorwaarden

van

de

kwaliteitseisen kinderopvang verschijnen bij de meest voorkomende tekortkomingen. In 2016
stelden de toezichthouders van de GGD bij peuterspeelzalen relatief veel tekortkomingen vast
op het in bezit zijn van de juiste of het ontbreken van de verklaring omtrent gedrag voor
stagiaires, uitzendkrachten of vrijwilligers.

Tekortkomingen met handhavingsadvies op de basisvoorwaarden voorschoolse educatie
Kinderopvangvoorzieningen

die

voorschoolse

educatie

aanbieden

en

hiervoor

subsidie

ontvangen leefden de voorwaarde voor scholing van pedagogische medewerkers de afgelopen
drie jaar het slechtst na. Dat blijkt bij een vergelijking van naleving van de verschillende
voorwaarden voor voorschoolse educatie.
Het hoge percentage geconstateerde tekortkomingen wordt onder andere veroorzaakt door het
ontbreken van

eenduidige

kwaliteitseisen.

Wanneer

bijvoorbeeld

de

scholing

van

de

pedagogisch medewerkers precies aan de voorwaarden voor voorschoolse educatie voldoet,
levert dat in de praktijk verwarring op. Een internetscholing van één dagdeel dat wordt
afgesloten met een certificaat, voldoet aan de kwaliteitseisen. De programmascholing van een
pedagogisch medewerker over meerdere jaren, die in die periode voorschoolse educatie geeft,

Pagina 76 van 108

voldoet niet aan de kwaliteitseis. De medewerker kan namelijk (nog) geen certificaat tonen,
maar heeft op dat moment al wel veel meer kennis opgedaan.
In het nieuwe Besluit Basisvoorwaarden, dat voor het onderdeel beroepskrachten vanaf 1 juli
2018 van kracht is, is de term ‘scholing voorschoolse educatie’ gespecificeerd. Het doel is dat
de

scholing

voor

voorschoolse

educatie

van

voldoende

kwaliteit

is

en

dat

interpretatieverschillen worden voorkomen.
Bezien over de afgelopen drie jaar zien we dat steeds meer kinderopvangvoorzieningen en
houders voorzien in een jaarlijks opleidingsplan voor het personeel.

6.5

Kinderopvangvoorzieningen met subsidie voldoen niet altijd aan de
kwaliteitseisen
Een aantal kinderopvangvoorzieningen die voorschoolse educatie aanbieden, hebben in 2016
subsidie ontvangen terwijl ze bij het jaarlijks onderzoek in 2015 niet aan alle kwaliteitseisen
kinderopvang en/of basisvoorwaarden voorschoolse educatie voldeden.

Handhavingsadviezen en tekortkomingen in 2015
Handhavingsadviezen
Van de 3007 kinderopvangvoorzieningen waarmee gemeenten in 2016 een subsidierelatie af
hebben gesloten om voorschoolse educatie aan te bieden heeft bijna driekwart geen
handhavingsadvies gekregen tijdens het jaarlijks onderzoek in 2015. Ruim een kwart van de
kinderopvangvoorzieningen (29 procent) kreeg in 2015 wel een handhavingsadvies. Daarbij
valt op dat kleinere houders relatief gezien iets vaker een handhavingsadvies krijgen ten
opzichte van grotere houders.

Tekortkomingen
Bij

de

helft

van

de

kinderopvangvoorzieningen

met

voorschoolse

educatie

die

een

handhavingsadvies hebben ontvangen, heeft de toezichthouder van de GGD slechts één
tekortkoming

vastgesteld.

Bijna

een

kwart

van

de

kinderopvangvoorzieningen

met

voorschoolse educatie heeft twee tekortkomingen. De overige kinderopvangvoorzieningen met
voorschoolse educatie hebben drie of meer tekortkomingen. Bij kinderopvangvoorzieningen
met voorschoolse educatie van kleine houders stelt de toezichthouder van de GGD vaker meer
tekortkomingen

vast.

Bij

de

grote

houders

zien

we

juist

relatief

meer

kinderopvangvoorzieningen met voorschoolse educatie met slechts één tekortkoming.
Bij bijna de helft (42%) van de kinderopvangvoorzieningen met voorschoolse educatie met een
handhavingsadvies is een tekortkoming op de basisvoorwaarden voorschoolse educatie
vastgesteld

bij

het

jaarlijks

onderzoek

in

2015.

Bij

24

procent

van

deze

kinderopvangvoorzieningen met voorschoolse educatie zijn alleen tekortkomingen op de
basisvoorwaarden voorschoolse educatie vastgesteld en bij 18 procent tekortkomingen op een
combinatie van de kwaliteitseisen kinderopvang en de basisvoorwaarden voorschoolse
educatie. Bij iets meer dan de helft van de kinderopvangvoorzieningen met voorschoolse
Pagina 77 van 108

educatie met een handhavingsadvies (58 %) zijn alleen tekortkomingen vastgesteld die
betrekking hebben op de kwaliteitseisen kinderopvang.
Figuur 6.2: Soort tekortkoming bij kinderopvangvoorzieningen met voorschoolse educatie met
handhavingsadvies jaarlijks onderzoek 2015

Bij ongeveer de helft van de kinderopvangvoorzieningen met voorschoolse educatie met een
handhavingsadvies, zijn tekortkomingen vastgesteld die door de gemeenten met hoge prioriteit
in het handhavingsbeleid zijn opgenomen. Verder zien we dat veel tekortkomingen te maken
hebben met de basisvoorwaarden voorschoolse educatie en de risico inventarisatie veiligheid
en gezondheid onder de kwaliteitseisen kinderopvang. Voor peuterspeelzalen geldt dat het
aandeel tekortkomingen op de basisvoorwaarden voorschoolse educatie hoger is dan bij
kinderdagverblijven.

Handhavingsadviezen en tekortkomingen in 2016
Handhavingsadviezen
Bij het merendeel (77%) van de kinderopvangvoorzieningen met voorschoolse educatie die bij
het jaarlijks onderzoek in 2015 ook zijn beoordeeld op de basisvoorwaarden voorschoolse
educatie, geeft de toezichthouder van de GGD in 2016 geen handhavingsadvies af.

Pagina 78 van 108

F
iguu
r 6
.3
: Pe
rcen
tage k
inde
ropvangvoo
rz
ien
ingen
handhav
ingsadv
iesb
i
jjaa
r
l
i
jksonde
rzoek2016

Van de k
inde
ropvangvoo
rz
ien
ingen

me
t voo
rschoo
lse educa
t
ie

me
t

me
t voo
rschoo
lse educa
t
ie d
ie in 2015 een

handhav
ingsadv
ies hebben k
regen (29% van de k
inde
ropvangvoo
rz
ien
ingen me
t subs
id
ie
)
,
k
r
i
jg
ttwee de
rdein 2016 geen handhav
ingsadv
ies van detoez
ich
thoude
r van de GGD
.Z
i
j
vo
ldoenaana
l
le we
t
te
l
i
jke
isenophe
tgeb
iedvank
inde
ropvangenvoo
rschoo
lseeduca
t
ie
.Een
de
rde van deze k
inde
ropvangvoo
rz
ien
ingen me
t voo
rschoo
lse educa
t
ie k
r
i
jg
t ook b
i
j he
t
jaa
r
l
i
jks onde
rzoek in 2016 een handhav
ingsadv
ies
. D
i
t is 10 p
rocen
t van a
l
le
k
inde
ropvangvoo
rz
ien
ingen me
t subs
id
ie voo
r voo
rschoo
lse edu
ca
t
ie d
iet
i
jdens he
tjaa
r
l
i
jks
onde
rzoekin2015z
i
jnbeoo
rdee
ldopdebas
isvoo
rwaa
rdenvoo
rschoo
lseeduca
t
ie
.

Teko
r
tkom
ingen
He
t aan
ta
l teko
r
tkom
ingen da
t wo
rd
t vas
tges
te
ldin he
t jaa
r
l
i
jks onde
rzoekin 2016 b
i
j
k
inde
ropvangvoo
rz
ien
ingen d
ie voo
rschoo
lse educa
t
ie aanb
ieden en daa
r subs
id
ie voo
r
on
tvangen en de ve
rde
l
ing van deteko
r
tkom
ingen ove
r de dome
inenis ve
rge
l
i
jkbaa
r me
t
2015
. Ook z
i
jn e
rs
lech
ts k
le
ine ve
rsch
i
l
lenin aan
ta
lteko
r
tkom
ingen en ve
rde
l
ing ove
r de
dome
inen tussen k
inde
ropvangvoo
rz
ien
ingen me
t voo
rschoo
lse educa
t
ie d
ie twee jaa
r
ach
te
reen een handhav
ingsadv
ies hebben gek
regen en k
inde
ropvangvoo
rz
ien
ingen me
t
voo
rschoo
lseeduca
t
ied
iea
l
leenin2016eenhandhav
ingsadv
ieshebbengek
regen
.
Voo
rk
inde
ropvangvoo
rz
ien
ingen me
t voo
rschoo
lse educa
t
ie me
t een handhav
ingsadv
iesin
2016ge
ld
t
:
•

K
le
inehoude
rsk
r
i
jgenre
la
t
ie
fvake
reenhandhav
ingsadv
iesdang
ro
tehoude
rs.

•

Ru
imde he
l
f
tvandek
inde
ropvangvoo
rz
ien
ingend
ievoo
rschoo
lseeduca
t
ieaanb
ieden me
t
handhav
ingsadv
ieshee
f
t1teko
r
tkom
ing.

•

Ongevee
reenkwa
r
tvandekinde
ropvangvoo
rz
ien
ingenhee
f
ta
l
leenteko
r
tkom
ingenopde
bas
isvoo
rwaa
rdevoo
rschoo
lseeduca
t
ie.

•

De ve
rde
l
ing van de teko
r
tkom
ingen ove
r de dome
inen ve
rsch
i
l
tie
ts pe
rg
roep en
opvangsoo
r
t
, maa
r ove
r he
ta
lgemeen ge
ld
t da
t de mees
te teko
r
tkom
ingen wo
rden
vas
tges
te
ld op de bas
isvoo
rwaa
rden voo
rschoo
lse educa
t
ie en de ve
rsch
i
l
lende
Pag
ina79van108

voorwaarden risico inventarisatie veiligheid en gezondheid onder de kwaliteitseisen
kinderopvang.
In een vervolgonderzoek zal de inspectie in beeld brengen op welke specifieke voorwaarden de
tekortkomingen zijn geconstateerd.

6.6

Gemeentelijke besluitvorming bij handhavend optreden
In basis is de houder verantwoordelijk voor het aanbieden van verantwoorde kinderopvang.
Hieronder verstaan we opvang die bijdraagt aan een goede en gezonde ontwikkeling van het
kind in een veilige en gezonde omgeving. Gemeenten hebben een beginselplicht om
handhavend op te treden als er sprake is van tekortkomingen in de wettelijk vastgestelde
kwaliteitseisen.
De gemeentelijke handhaving is erop gericht de door de toezichthouder van de GGD
vastgestelde tekortkomingen in kwaliteitseisen zo snel mogelijk op te heffen en/of te
bestraffen. Op basis van het handhavingsadvies van de toezichthouder van de GGD, de
zienswijze van de houder en specifieke omstandigheden neemt de gemeente een eigenstandige
beslissing om al dan niet handhavend op te treden.

De inzet van beredeneerd niet handhaven neemt af
Gemeenten leggen per uitgebracht handhavingsadvies door de GGD in een besluit vast of zij
wel of niet overgaan tot handhavend optreden. Besluit een gemeente om na een
handhavingsadvies van de GGD geen handhavingsactie in te zetten, dan moet dat besluit
worden gemotiveerd; het zogenaamde besluit beredeneerd niet-handhaven.
Bij ongeveer een kwart van alle tekortkomingen (in de kwaliteitseisen kinderopvang en de
basisvoorwaarden voorschoolse educatie), besluit een gemeente om niet handhavend op te
treden. Dit geldt voor 2014 en 2015. In 2016 zien we een lichte daling inzetten van het besluit
niet handhaven. Gemeenten kiezen dus steeds vaker om handhavend op te treden wanneer er
tekortkomingen zijn geconstateerd bij kinderopvangvoorzieningen die subsidie ontvangen voor
voorschoolse educatie.

Pagina 80 van 108

Figuur 6.4: Percentage handhaving op tekortkomingen bij kinderopvangvoorzieningen met
subsidie voor voorschoolse educatie.

Bij kinderopvangvoorzieningen die subsidie ontvangen voor voorschoolse educatie zien we dat
de kleinere gemeenten beredeneerd niet handhaven relatief vaker toepassen dan grotere
gemeenten. Ook zien we dat beredeneerd niet handhaven meer wordt ingezet wanneer de
kinderopvangvoorziening op een of enkele punten niet aan de gestelde eisen voldoet.
Gemeenten besluiten dus vaker om niet te handhaven als er relatief weinig tekortkomingen
zijn vastgesteld.
Gemeenten beslissen veel vaker tot niet handhaven over te gaan wanneer op de
basisvoorwaarden voorschoolse educatie een tekortkoming wordt geconstateerd. In 2016 in
iets meer dan een derde van de geconstateerde tekortkomingen. Bij tekortkomingen op de
kwaliteitseisen kinderopvang beslissen gemeenten in 14 procent van de gevallen om niet
handhavend op te treden.
Gemeenten kiezen bij kinderopvangvoorzieningen met voorschoolse educatie mogelijk vaker
om beredeneerd niet te handhaven, vanwege de subsidie afspraken tussen de gemeente en de
houder, die erop is gericht om bij te dragen aan het bestrijden en voorkomen van
onderwijsachterstanden. In het subsidiecontract is in veel gevallen opgenomen dat de
opvangvoorziening

aan

de

basisvoorwaarden

voorschoolse

educatie

moet

voldoen.

Verbeterafspraken verlopen soms via die contacten in plaats van via het handhavingsbeleid
kinderopvang.

Aanwijzing en waarschuwing meest ingezette handhavingsinstrumenten
Gemeente hebben een breed scala aan handhavingsinstrumenten die zij kunnen inzetten om
een houder te bewegen de geconstateerde tekortkoming ongedaan te maken. De keuze voor
een bepaald handhavingsinstrument is maatwerk. Gemeenten kijken onder andere naar de
aard

van

de

tekortkomingen,

of

er

sprake

is

van

recidive

en

het

gemeentelijke

handhavingsbeleid. Het uitgangspunt is het meest effectieve middel in te zetten, dat in
Pagina 81 van 108

verhouding

staat

tot

de

geconstateerde

tekortkoming.

In

bijlage

verreweg

meest

IX

zijn

de

ingezet

om

een

handhavingsinstrumenten in beeld gebracht.

Kwaliteitseisen kinderopvang
Het

handhavingsinstrument

aanwijzing

wordt

het

tekortkoming bij een kinderopvangvoorziening met subsidie voor voorschoolse educatie op te
lossen. Naast een aanwijzing, wordt ook relatief vaak gekozen voor een waarschuwing als
handhavingsinstrument. De juridische handhavingsinstrumenten last onder bestuursdwang,
exploitatieverbod en uitschrijving uit het landelijk register kinderopvang worden veel minder
vaak ingezet. Ook de bestraffende sanctie, de bestuurlijke boete wordt vrijwel niet gebruikt.
De inzet van het instrument last onder dwangsom is in 2016 gestegen. Deze stijging wordt
veroorzaakt door slechts 2 gemeenten.

Basisvoorwaarden voorschoolse educatie
De afgelopen drie jaar zien we bij kinderopvangvoorzieningen met voorschoolse educatie een
ontwikkeling

in

de

inzet

van

de

handhavingsinstrumenten

op

de

basisvoorwaarden

voorschoolse educatie. In 2014 ontliepen de inzet van de aanwijzing en de waarschuwing
elkaar niet veel. De instrumenten werden respectievelijk bij 45 procent en 40 procent van de
tekortkomingen ingezet. In 2016 zetten gemeenten bij een kleine 60 procent van de
tekortkomingen een aanwijzing in en liep het gebruik van de waarschuwing terug naar minder
dan een derde. De huidige verdeling van de ingezette instrumenten bij is vergelijkbaar met de
verdeling van de instrumenten op de kwaliteitseisen kinderopvang. Uitzondering hierop is dat
de

last

onder

dwangsom

vrijwel

niet

wordt

gebruikt

bij

tekortkomingen

op

de

basisvoorwaarden voorschoolse educatie.
Figuur 6.5: Inzet handhavingsinstrumenten bij tekortkomingen kinderopvangvoorzieningen
met subsidie 2016

Pagina 82 van 108

6.7

Inzicht in handhavingstrajecten basisvoorwaarden voorschoolse educatie
2015

De navolgende uitspraken worden gedaan op basis van het afgebeelde schema.
Bij 53 procent van de geconstateerde tekortkomingen op de basisvoorwaarden voorschoolse
educatie, kiest een gemeente ervoor om een handhavingstraject te starten. Dit betekent dat de
Pagina 83 van 108

gemeente een handhavingsactie inzet om ervoor te zorgen dat de houder de tekortkoming
oplost. Indien noodzakelijk, zet de gemeente nog een handhavingsactie in als blijkt dat de
kinderopvangvoorziening de tekortkoming niet heeft hersteld na de eerste handhavingsactie.
Bij ongeveer de helft (47%) van de geconstateerde tekortkomingen besluit de gemeente om
niet handhavend op te treden. In veel gevallen blijken de diploma’s van beroepskrachten en
het aantal aangeboden dagdelen en lesuren voorschoolse educatie niet in orde. Bijna twee
derde van de tekortkomingen op de basisvoorwaarden voorschoolse educatie hersteld, ondanks
het besluit van de gemeente om niet te handhaven.
Als een gemeente ervoor kiest handhavend op te treden bij een tekortkoming op een
basisvoorwaarde voorschoolse educatie, dan wordt in 53 procent een aanwijzing ingezet. Bij
ruim een derde (36%) van de gevallen kiest de gemeente voor een waarschuwing. Overleg en
overreding (7%) en last onder dwangsom (4%) worden nauwelijks als handhavingsinstrument
ingezet als een tekortkoming op een basisvoorwaarde voorschoolse educatie is geconstateerd.
Vrijwel alle handhavingsinstrumenten hebben een hoog herstelpercentage. Wel 82 procent van
alle tekortkomingen op de voorwaarden voorschoolse educatie is hersteld na de eerste
handhavingsactie. Per handhavingsinstrument zijn er kleine verschillen. Bij de meest
voorkomende handhavingsinstrumenten (waarschuwing en aanwijzing) ligt het herstel van de
tekortkomingen respectievelijk op 87 procent en 81 procent. Het herstelpercentage bij overleg
en overreding is lager dan bij de andere handhavingsinstrumenten.
7 procent van de tekortkomingen herstelt niet tussen twee jaarlijkse onderzoeken en bij 6
procent van de tekortkomingen is er geen inzicht in het herstel. Het laatste betekent dat er tot
en met eind 2016 geen inspectie meer is uitgevoerd waarin werd beoordeeld of de
tekortkoming is opgelost.
5 procent van alle tekortkomingen op de basisvoorwaarden voorschoolse educatie is na de
eerste handhavingsactie nog niet opgelost. De gemeente besluit om hier een volgende
handhavingsactie in te zetten. Hierdoor worden uiteindelijk alsnog een aantal tekortkomingen
opgelost voor het volgende jaarlijkse onderzoek. Het overall herstelpercentage van de
tekortkomingen vanaf het jaarlijks onderzoek in 2015 tot aan het volgende jaarlijkse
onderzoek stijgt hierdoor van 82 procent naar 87 procent.

Pagina 84 van 108

7

B
i
j
lagen

7
.1

B
i
j
lageI -Toez
ich
tI
nspec
t
ie van he
t Onderw
i
js
Deinspec
t
ier
ich
tz
ich me
t de u
i
toe
fen
ingvanin
te
rbes
tuu
r
l
i
jk op d
r
ie p
i
j
le
rs
: he
t waa
rbo
rgen
van de bas
iskwa
l
i
te
i
t van de gemeen
te
l
i
jke taaku
i
tvoe
r
ing op he
t geb
ied van toez
ich
t en
handhav
ingk
inde
ropvang
,inz
ich
t gevenin he
ts
te
lse
lvank
inde
ropvangen b
i
jd
ragenaan he
t
ve
rbe
te
renvanhe
ttoez
ich
ten(ge
t
rap
t)dekwa
l
i
te
i
tvandek
inde
ropvang
.deopgedanekenn
is
ene
rva
r
ingsamenb
rengenende
len me
tre
levan
tepa
r
t
i
jen
.H
ie
ronde
reenko
r
tetoe
l
ich
t
ingop
de we
rkzaamhedenin2016
.

Waa
rbo
rgenvandebas
iskwa
l
i
te
i
t
He
t doe
l van de r
is
icoge
r
ich
te aanpak van deinspec
t
ieis om he
ttoez
ich
t op gemeen
ten
e
f
f
ic
iën
te
rte maken
. Deinspec
t
iezo
rg
t da
t gemeen
ten d
ier
is
icolopenin he
tju
is
tu
i
tvoe
ren
vanhuntaken
,t
i
jd
iginbee
ldz
i
jn
. Deaanpakb
i
jd
iegemeen
tenise
rve
rvo
lgensopge
r
ich
tda
t
degemeen
te
l
i
jkeu
i
tvoe
r
ing(wee
r
)vo
ldoe
taande we
t
te
l
i
jkevoo
rwaa
rden
.
Deinspec
t
ie maak
tjaa
r
l
i
jks een r
is
icoana
lyse van a
l
le gemeen
ten aan de hand van hun
jaa
rve
rs
lagen toez
ich
t en handhav
ing k
inde
ropvang
. De inspec
t
ie be
t
rek
t ook even
tue
le
me
ld
ingen o
f s
igna
len b
i
j de ana
lyse en k
i
jk
t hoe de a
fge
lopen ja
ren z
i
jn gegaan
(
inspec
t
ieh
is
to
r
ie
)
.
S
inds ok
tobe
r 2011 maak
t deinspec
t
ie openbaa
r we
lkeonde
rzoch
te gemeen
ten we
len we
lke
(nog
)n
ie
t aan de we
t
te
l
i
jke e
isen voo
rtoez
ich
t en handhav
ing k
inde
ropvang vo
ldoen
.In een
nade
r onde
rzoek wo
rd
t op bas
is van de gesp
rekken
,toeges
tuu
rdein
fo
rma
t
ie en deinzagein
de G
IR ge
toe
ts
to
f de gemeen
te vo
ldoe
t aan de we
t
te
l
i
jke no
rmen
. In he
t Toez
ich
t- en
Waa
rde
r
ingskade
r
, da
tin 2014in de S
taa
tscou
ran
tis opgenomen
,is opgenomen wa
t en hoe
IvhO dec
r
i
te
r
ia beoo
rdee
l
t en wannee
r een gemeen
te h
ie
raan vo
ldoe
t
. Na a
f
rond
ing van he
t
nade
ronde
rzoek wo
rd
tdegemeen
teeenbepaa
ldes
ta
tustoegekend
,d
iesamenhang
t me
teen
inde
l
ingind
r
ieca
tego
r
ieën
:
•

A
-S
ta
tus-Degemeen
telee
f
thaa
r we
t
te
l
i
jketakenna
.

•

B
-S
ta
tus -De gemeen
telee
f
t haa
r we
t
te
l
i
jketaken n
ie
to
f onvo
ldoende na
, maa
r we
rk
t
we
l meeaan he
t makenvana
fsp
raken me
tdeinspec
t
ieove
r noodzake
l
i
jkeve
rbe
te
r
ingen
enhe
tu
i
tvoe
rendaa
rvan
;

•

C
-S
ta
tus -Degemeen
telee
f
thaa
r we
t
te
l
i
jketakenn
ie
to
fonvo
ldoendenaen we
rk
tn
ie
to
f
onvo
ldoende mee aan he
t maken van a
fsp
raken me
t deinspec
t
ie ove
r noodzake
l
i
jke
ve
rbe
te
r
ingenenhe
tu
i
tvoe
rendaa
rvan
.

K
r
i
jg
t een gemeen
te een Bs
ta
tustoegekend
, dan geven w
i
j da
t doo
r aan de VNG
,zoda
t de
VNG dezegemeen
teonde
rs
teun
ingkanb
iedenb
i
jhe
tve
rbe
te
r
t
ra
jec
t
.A
l
les
ta
tus
toekenn
ingen
aandegemeen
tenz
i
jngepub
l
icee
rdopdes
i
tevandeinspec
t
ie
.

Pag
ina85van108

Resultaten risicoanalyse 2016
Bij de beoordeling van de verantwoording in de jaarverslagen over 2015 hebben we
vastgesteld dat 85 procent van de gemeenten geen risico lopen op onjuiste of tekortschietende
taakuitvoering. Deze gemeenten zijn hierover per brief geïnformeerd.
We nemen steeds vaker rechtstreeks contact op met gemeenten over de uitvoering van
toezicht en handhaving kinderopvang als er vragen zijn naar aanleiding van het jaarverslag. In
2016 was dat met 61 gemeenten (15 % van alle gemeenten) en in 2015 met 46 gemeenten.
Deze directe communicatie had een positief effect; onduidelijkheden en eventuele risico’s voor
de kwaliteit van toezicht en handhaving konden direct worden besproken. In een aantal
gevallen hadden de gemeenten al verbeteringen doorgevoerd, voordat opnieuw contact met de
inspectie plaats had. Bij sommige gemeenten hielden we het contact enige tijd aan om er
zeker van te zijn dat de verbetering niet tijdelijk was. Slechts 7 van de 61 gemeenten zijn na
de contacten nog in aanmerking gekomen voor een nader onderzoek. Door deze werkwijze kan
een arbeidsintensief nader onderzoek vaker achterwege blijven.

Resultaten statustoekenning 2016
In 2014 heeft de inspectie bij 22 gemeenten nader onderzoek gedaan naar de taakuitvoering.
In 2015 waren dat er nog 16 en in 2016 werden 10 nadere onderzoeken uitgevoerd.
Bij tien gemeenten heeft de inspectie in 2016 nader onderzoek uitgevoerd. Vijf gemeenten
hadden in 2015 de B-status gekregen en werden opnieuw beoordeeld middels een nader
onderzoek in 2016. Vijf gemeenten kregen in 2016 naar aanleiding van het nader onderzoek de
B-status. Bij twee gemeenten is in 2016 de B-status omgezet naar de A-status. Eind 2016
hebben acht gemeenten het verbetertraject nog niet afgerond (vier gemeenten die daarmee in
2015 startten en vier uit 2016).
Bij alle tien gemeenten met een B-status was de handhaving niet op orde. In de meeste
gemeenten kwam het handhavingsbeleid zoals vastgesteld door het college van burgemeester
en wethouders niet overeen met de uitvoeringspraktijk, of was het beleid gedateerd. Bij vijf
van deze gemeenten werden bovendien de nieuwe aanvragen niet binnen de wettelijke
termijnen afgehandeld. De uitvoering van het toezicht voldeed niet bij vier gemeenten en bij
twee gemeenten werden de registers niet op de juiste manier bijgehouden.
Ruim de helft van de tien onderzochte gemeenten kwam in de problemen door structureel
onvoldoende capaciteit of budget voor de uitvoering van de taken. In de helft van de
onderzochte gemeenten hadden de contactpersonen geen of onvoldoende inzicht in de taken
en verantwoordelijkheden van de gemeente. In een aantal gevallen gebruikten de gemeenten
de GIR niet of slechts gedeeltelijk, waardoor inzicht in het proces ontbrak.
Andere

oorzaken

van

tekortkomingen

liggen

in

de

(tekortschietende)

bestuurlijke

betrokkenheid bij het dossier kinderopvang en in fusies tussen gemeenten. Beide zijn van
invloed op hoe goed de gemeente de toezichttaken uitoefent. In een aantal gevallen was er

Pagina 86 van 108

onvoldoende afstemming tussen GGD en gemeente of waren de afspraken onduidelijk,
waardoor belangrijke sturingsinformatie niet tijdig bekend was of de uitvoering niet goed liep.
Op gemeentelijk niveau zijn er veel personeelswisselingen op het dossier kinderopvang. Ook
dat is een risico voor goede taakuitoefening. De wet- en regelgeving is sinds de invoering in
2005 vaak en soms ingrijpend gewijzigd. En ook voor de komende jaren staan er grote
veranderingen op stapel. Door de personeelswisselingen lopen gemeente het risico dat er
(potentieel) gebrek aan kennis ontstaat over en continuïteit is in de handhaving. Ook de
omvang en de inhoudelijke doorontwikkeling van het beleidsdossier verzwakt daarmee. Al
jarenlang biedt de VNG nieuwe medewerkers bij gemeenten een cursus handhaving aan,
waardoor het gebrek aan kennis in de praktijk meevalt. Wel ontberen nieuwe medewerkers
ervaring in het uitvoeren van de handhavingstaken en lopen gemeenten op die manier het
risico dat de taken onvoldoende zijn geborgd.
Een positieve noot is dat de structurele informatie uitwisseling in de regiobijeenkomsten goed
werkt. Dat geldt ook voor het gebruik van de GIR als uitvoeringssysteem. Omdat veel
medewerkers maar kort op een bepaalde werkplek blijven (hoge mutatiegraad), biedt de VNG
nog steeds veel trainingen handhaving aan telkens nieuwe medewerkers aan.

Thema onderzoeken naar en signalen over de taakuitvoering van gemeenten
De volgende thema onderzoeken zijn afgerond in 2016 of zijn in de afrondende fase:
1.

Niet handhaven, verklaarbaar?

In 2016 hebben wij onderzoek gedaan naar het hoge percentage gemeenten dat besluit om na
een handhavingsadvies van de GGD, niet tot handhaving over te gaan.
In het rapport ‘Niet handhaven, verklaarbaar?’ wordt in beeld gebracht hoe gemeenten hun
afweging maken, hoe de communicatie met regiogemeenten en met de toezichthouder van de
GGD verloopt, de soorten tekortkomingen en de onderbouwingen voor het ‘beredeneerd niethandhaven’.
Het onderzoek toont aan dat de onderzochte gemeenten na de beslissing ‘niet handhaven’ vaak
alsnog ‘overleg en overreding’ of een ‘waarschuwing’ hebben ingezet (IvhO, 2016). Dus ook al
is het besluit ‘niet handhaven’, dan hebben gemeenten vaak alsnog een actie ingezet om de
tekortkomingen op te (laten) heffen.
Gemeenten geven drie redenen voor hun beslissing de ondernomen actie te registreren onder
‘niet handhaven’. Ten eerste bestaat er geen eenduidigheid over de begrippen ‘handhaven’ en
‘niet

handhaven’.

handhavingsacties

Een
te

aantal

gemeenten

registreren. In de

geeft

tweede

aan
plaats

alleen

juridische

heeft een aantal

acties

als

gemeenten

onvoldoende kennis van en ervaring met de GIR, wat leidt tot onjuiste registraties. Ten slotte
voert een aantal gemeenten een eigen basisadministratie. Verschillende van deze gemeenten
vult de GIR daardoor niet consequent en/of niet accuraat in.

Pagina 87 van 108

In 2016 gaven we in de verschillende regio-overleggen van gemeenteambtenaren en
toezichthouders van de GGD een toelichting op de uitkomsten van het onderzoek.
2.

Herhaalde handhavingsadviezen

Het doel van dit onderzoek is inzicht te krijgen in achtergronden en kenmerken van de groep
houders van kinderopvangvoorzieningen waarbij de GGD jaar op jaar tekortkomingen
constateert

en

handhavingsadviezen

geeft

aan

de

gemeente.

Het

gaat

erom

aangrijpingspunten voor het toezicht én de handhaving te vinden die de kwaliteit van de
opvang helpen bevorderen. Dat zou ertoe moeten leiden dat de GGD minder vaak herhaaldelijk
handhavingsadviezen hoeft te geven op geconstateerde tekortkomingen bij deze houders.
Dit onderzoek wordt in samenwerking met VNG en GGD GHOR Nederland uitgevoerd. Ook is
een klankbordgroep van gemeenteambtenaren en toezichthouders van de GGD ingesteld.
Publicatie van de rapportage wordt in het voorjaar van 2018 verwacht.
3.

Verdiepend onderzoek naar GGD verschillen

GGD GHOR Nederland en de Inspectie van het Onderwijs onderzoeken gezamenlijk hoe de
GGD’en onderling verschillen in hoe zij hun toezichttaken uitvoeren. Aanleiding van het
onderzoek is de constatering dat cijfers van het toezicht op de kinderopvang per regio kunnen
verschillen. GGD’en en GGD GHOR Nederland hebben behoefte aan inzicht in de oorzaken en
verklaringen van die verschillen zodat zij indien nodig de uitvoering van het toezicht kunnen
verbeteren en de uniformiteit kunnen bevorderen.
Het onderzoek is uitgevoerd in twee fasen. In fase 1 in aan de hand van kwantitatief onderzoek
in kaart gebracht wat de verschillen in uitkomsten zijn van het uitgevoerde toezicht. En welke
verschillen daarin relevant zijn. Fase 2 is een kwalitatief onderzoek gericht op het achterhalen
van de oorzaken achter de verschillen en de factoren die invloed hebben op de verschillen. Het
onderzoek is een verkenning en heeft als doel dat GGD’en verschillen kunnen identificeren en
de grondslag hiervan in beeld krijgen. Hiermee kunnen de GGD’en de toezichttaak binnen de
kinderopvang verder optimaliseren.

Signalen over de taakuitvoering van gemeenten
Een signaal geeft informatie over een mogelijk ongewenste situatie in de uitvoering van de
wettelijke taken door een gemeente of een andere actor in het stelsel van toezichthouders. Als
inspectie hanteren wij twee randvoorwaarden bij het gevolg geven aan een signaal: de
informatie is weerlegbaar en op waarheid gebaseerd, en de situatie overstijgt het niveau van
een incident.
Signalen bereiken de inspectie op uiteenlopende manieren: via ons loket, binnen de sectoren
onderwijs, via de VNG of GGD GHOR Nederland, via gemeenten of GGD’en zelf, via burgers,
houders of andere belanghebbenden. Vanzelfsprekend houdt de inspectie zelf ook structureel
de ontwikkelingen bij via de (sociale) media (vakbladen, kranten, Twitter).

Pagina 88 van 108

Ontvangt de inspectie een signaal, dan kunnen we de VNG vragen contact op te nemen met de
gemeente voor advies en ondersteuning. Zo nodig adviseert de VNG de gemeente om de
uitvoering aan te passen, zodat (weer) voldaan wordt aan de wettelijke eisen.
Van

de

signalen

die

de

inspectie

jaarlijks

ontvangt,

zijn

er

gemiddeld

twintig

onderzoekwaardige signalen die gaan over het toezicht op kinderopvang en peuterspeelzalen.
De signalen variëren van individuele gevallen bij een voorziening en klachten over
(onvoldoende) handhaving door een gemeente, tot nalatigheid bij uitvoering van de wettelijk
verplichte onderzoeken.
Onze focus ligt enerzijds op signalen die duiden op een onjuiste uitvoering van de
gemeentelijke toezicht- en handhavingstaken en of op ongewenste ontwikkelingen daarbinnen.
Anderzijds richt de inspectie zich op positieve signalen en informatie over thema’s of
ontwikkelingen.

Pagina 89 van 108

7.2

Bijlage II - Wat zijn de belangrijkste wijzigingen vanuit de Wet versterking
positie ouders
Het uitgangspunt van de wetswijziging heeft de wetgever als volgt verwoord:
Een kinderdagverblijf, buitenschoolse opvang, gastouderbureau en peuterspeelzaal moet een
ouder de zekerheid kunnen bieden dat kinderen bij hem op de juiste plaats zijn. Goede
communicatie tussen ouders en opvangvoorziening of gastouderbureau is daarbij van
essentieel belang. In de praktijk kan het voorkomen dat deze communicatie niet soepel loopt,
is verstoord of dat ouders met klachten geen of onvoldoende gehoor vinden bij de houder.
Ouders hebben met de wetswijziging Versterking positie ouders enkele instrumenten
aangereikt gekregen om te waarborgen dat zij, meer dan voorheen het geval was, worden
gehoord.
De belangrijkste wijzigingen zijn:
Oudercommissie en alternatieve ouderraadpleging
-

Kleinere kinderopvangvoorzieningen en gastouderbureaus (opvang van minder dan 50
kinderen of minder dan 50 aangesloten gastouders) mogen een vorm van alternatieve
ouderraadpleging organiseren. De houder dient zich echter te blijven inspannen om een
oudercommissie in te stellen.

-

Alle peuterspeelzalen zijn vanaf 1 januari 2017 verplicht een oudercommissie in te stellen.
Dit geldt vanaf dan dus ook voor de gesubsidieerde peuterspeelzalen. Vanaf 1 januari
2017 hebben peuterspeelzalen die voldoen aan de wettelijke criteria hiervoor de
mogelijkheid van alternatieve ouderraadpleging als het houder, ondanks dat deze zich
voldoende heeft ingespannen het niet is gelukt om een oudercommissie in te stellen.

-

Het

adviesrecht

van

de

oudercommissies

wordt

versterkt,

onder

andere

op

de

pedagogische kwaliteit. Houders moeten het pedagogische beleid minstens één keer per
jaar met de oudercommissie bespreken. Daarnaast moeten houders inspectie rapporten
van de GGD met de oudercommissie bespreken.
Klachten en geschillencommissie
-

Alle

nieuwe

en

bestaande

houders

van

kindercentra,

gastouderbureaus

en

peuterspeelzalen dienen per
1 januari 2016 aangesloten te zijn bij een landelijke door de minister van Veiligheid en
Justitie erkende Geschillencommissie.
-

Een eenduidige klachtenprocedure die voor elke ouder met een kind in de opvang geldt.
Eerste stap die mogelijk is, is een klacht indienen bij de houder. Als de ouder er met de
houder niet uitkomt kan de klacht worden voorgelegd aan de Geschillencommissie voor
een bindende uitspraak. Oudercommissies kunnen geschillen met de houder over de
toepassing van het adviesrecht voorleggen aan de Geschillencommissie. De Stichting
Geschillencommissies

voor

Consumentenzaken

heeft

hiervoor

samen

met

de

brancheorganisaties kinderopvang de Geschillencommissie Kinderopvang opgericht.
Handhavingsbesluiten

Pagina 90 van 108

-

Onherroepelijke handhavingsbesluiten (met uitzondering van uitschrijving uit het register)
worden vanaf 1 januari 2016 door de gemeente openbaar gemaakt in het landelijk register
kinderopvang, bij de kinderopvangvoorziening of gastouderbureau waarop het besluit
betrekking heeft. Dit betreft de aard van de sanctie en de opgelegde maatregelen.

De nieuwe maatregelen, met uitzondering van de publicatie van de onherroepelijke
handhavingsbesluiten

en

het

adviesrecht

van

de

oudercommissie,

worden

door

de

toezichthouder van de GGD meegenomen in het risicogestuurde toezicht.
Het college van burgemeester en wethouders verantwoordt zich in het jaarverslag over de
publicatie van de onherroepelijke handhavingsbesluiten naar de gemeenteraad en de
rijksoverheid.
Oudercommissies kunnen geschillen met de houder over de toepassing van het adviesrecht
voorleggen aan de Geschillencommissie.

Pagina 91 van 108

7.3

Bijlage III - Wat is harmonisatie van kinderopvang en
peuterspeelzaalwerk?
Met de Wet harmonisatie kinderopvang en peuterspeelzaalwerk valt het peuterspeelzaalwerk
vanaf 1 januari 2018 onder de wettelijke definitie van kinderopvang. Peuterspeelzaalwerk is
daardoor geen zelfstandige categorie meer in de Wet kinderopvang. Een kindercentrum kan
zowel dagopvang als kortdurende opvang aanbieden. Ouders die voldoen aan de wettelijke
criteria hiervoor kunnen recht krijgen op kinderopvangtoeslag wanneer hun kind gaat naar een
tot kinderdagverblijf omgevormde voormalige peuterspeelzaal.
Alle peuterspeelzalen moeten vanaf 1 januari 2018 voldoen aan de kwaliteitseisen die gelden
op basis van de huidige Wet Kinderopvang voor de kinderdagverblijven. Hiermee vervalt het
begrip peuterspeelzaal in de wet. Daarnaast geldt vanaf 1 januari 2018 een aantal nieuwe
kwaliteitseisen in het kader van de Wet innovatie en kwaliteit kinderopvang.
Alle op 31 december 2017 in het Landelijk register kinderopvang en peuterspeelzalen
geregistreerde kinderdagverblijven worden per 1 januari 2018 automatisch omgezet naar
kinderdagverblijf in het landelijk register.
In een aantal gemeenten zijn naar aanleiding van door de houders ingediende aanvragen al
peuterspeelzalen uitgeschreven en als kinderdagverblijf ingeschreven. Met de goedkeuring
door de gemeente en inschrijving in het register als kinderdagverblijf moeten ze voldoen aan
de

kwaliteitseisen

peuterspeelzaal

in

die
het

gelden

voor

landelijk

kinderdagverblijven.
register

kinderopvang

Vanaf
is

het

moment

omgevormd

dat

naar

de
een

kinderdagverblijf, kunnen ouders vanaf 1 november 2017 hiervoor kinderopvangtoeslag
aanvragen.
Belangrijke verschillen tussen de wettelijke eisen die gelden voor peuterspeelzaalwerk en
kinderdagverblijven zijn er op de onderwerpen slapen, binnen- en buitenruimte en formatieve
inzet vrijwilligers .
Slapen: in peuterspeelzalen wordt niet geslapen, maar in kinderdagverblijven kan dat wel het
geval zijn. Worden er straks op een voormalige peuterspeelzaal kinderen opgevangen van 0 tot
1,5, dan moet er dus een aparte slaapruimte aanwezig zijn. Kinderen van 1,5 tot 4 die langer
dan een dagdeel opgevangen worden, moet de gelegenheid hebben om te rusten.
Binnen- en buitenruimte: in de kinderopvang gelden minimumeisen aan het aantal vierkante
meters binnen- en buitenruimte per aanwezig kind, terwijl dit voor peuterspeelzalen onder het
gemeentelijk beleid valt. In verband met onduidelijkheden rondom de implementatie van de
regels over de buitenspeelruimte, is de inwerkingtreding van de nieuwe regels op dit punt
uitgesteld naar 1 januari 2019.
Formatieve inzet vrijwilligers: Daarnaast was het bij peuterspeelzalen toegestaan om onder
bepaalde voorwaarden vrijwilligers formatief in te zetten, terwijl dat in de dagopvang niet
toegestaan is.
Daarbij zijn er wijzigingen in de voorwaarden aan dagritme en de herkenbaarheid van ruimtes
en personen.
Pagina 92 van 108

7.4

Bijlage IV - Welke onderzoeken voert de toezichthouder van de GGD uit?
De toezichthouder van de GGD voert verschillende type onderzoeken uit bij voorzieningen voor
kinderopvang en gastouderbureaus:
Onderzoek voor registratie
Dit onderzoek vindt plaats op verzoek van de gemeente, nadat een ondernemer een aanvraag
heeft ingediend om te mogen exploiteren. Doel van het onderzoek is om vast te stellen of de
toekomstige kinderopvangvoorziening of gastouderbureau naar verwachting zal voldoen aan de
kwaliteitseisen voor kinderopvang. Niet alles kan worden getoetst, omdat er nog geen kinderen
worden opgevangen. Bij een positief resultaat kan de ondernemer de voorziening voor
kinderopvang verder opstarten.
Onderzoek na registratie
Dit onderzoek wordt binnen drie maanden na de start van de kinderopvangvoorziening of
gastouderbureau uitgevoerd. Doel is te bepalen of de voorziening ook in de praktijk aan de
kwaliteitseisen voldoet. Bij voorzieningen voor opvang bij gastouders wordt dit onderzoek niet
uitgevoerd. Daar vindt alleen een onderzoek voor registratie plaats. Uitgangspunt is dat het
gastouderbureau en ouders zelf in gesprek gaan over de uitvoering van het beleid door de
gastouder en de veiligheid op de opvanglocatie.
Jaarlijks onderzoek
Tijdens een jaarlijks onderzoek beoordeelt de toezichthouder of de kinderopvangvoorziening of
het gastouderbureau nog steeds aan de kwaliteitseisen voldoet. Wettelijk is vastgesteld dat
iedere voorziening voor kinderopvang en elk gastouderbureau minimaal een keer per jaar
wordt onderzocht. De intensiteit van een onderzoek en het aantal onderzoeken gedurende het
jaar is afhankelijk van de risico-inschatting van de GGD en de afspraken die de gemeente met
de GGD daarover maakt.
Uitzondering hierop is de opvang bij voorzieningen voor opvang bij gastouders. Een deel van
deze voorzieningen wordt in een steekproef opgenomen en uitgebreid onderzocht.
Steekproefsgewijze onderzoek bij voorzieningen voor opvang bij gastouders
Gemeenten onderzoeken jaarlijks een deel van deze opvangvoorzieningen dat in die gemeente
is ingeschreven. Uit het bestand selecteert de gemeente minimaal 5 procent van de
voorzieningen voor opvang bij gastouders voor onderzoek.
De keuze om een voorziening voor opvang bij een gastouder op te nemen in de steekproef
maakt de gemeente onder andere op basis van concrete signalen over de kwaliteit bij de
voorzieningen voor opvang bij een gastouder of op basis van de kwaliteit van het
gastouderbureau waarbij de voorziening voor opvang bij een gastouder is aangesloten.
Nader onderzoek

Pagina 93 van 108

In een nader onderzoek stelt de toezichthouder van de GGD vast of de geconstateerde
tekortkomingen in de kwaliteit tijdens een jaarlijks onderzoek zijn hersteld. De gemeente geeft
de GGD opdracht tot een nader onderzoek. Bij iets meer dan de helft van de geconstateerde
tekortkomingen wordt een nader onderzoek uitgevoerd.
Incidenteel onderzoek
Onder incidentele onderzoeken vallen onder andere onderzoeken voor uitbreiding van het
maximaal aantal kindplaatsen, op specifieke thema’s, in het kader van risicogestuurd toezicht
(als extra onderzoek) bij bijvoorbeeld een rood profiel, naar aanleiding van een signaal.
Meldingen van ouders, andere toezichthouders, buurtgenoten, et cetera over het mogelijk
ontbreken van kwaliteit in een specifieke kinderopvangvoorziening kunnen in elk onderzoek of
contactmoment worden meegenomen.

Pagina 94 van 108

7.5

Bijlage V - Welke voorwaarden beoordeelt de toezichthouder van de GGD?

Een impressie van de te onderzoeken voorwaarden, naar domein
De kwaliteitseisen uit de Wet kinderopvang zijn een uitwerking door de wetgever van
verantwoorde kinderopvang. GGD GHOR Nederland heeft deze kwaliteitseisen doorvertaald
naar voorwaarden. Met behulp van deze voorwaarden beoordeeld de toezichthouder van de
GGD of aan de vereiste kwaliteit wordt voldaan. De voorwaarden zijn verdeeld over de
volgende zes domeinen.
1.

Kinderopvang in de zin van de wet

De toezichthouder onderzoekt onder andere of er een handhavingstraject loopt bij deze locatie
of een andere kinderopvangvoorziening of gastouderbureau van de houder. Ook neemt de
toezichthouder in zijn oordeel mee of de houder belangrijke wijzigingen zoals een verhoging
van het aantal kindplaatsen, wel heeft doorgegeven aan de gemeente.
2.

Pedagogisch klimaat

Elk kinderdagverblijf, buitenschoolse opvang of peuterspeelzaal heeft een pedagogisch
beleidsplan waarin de kenmerkende visie op omgang met kinderen is omschreven. De houder
moet daarin in ieder geval de in de regelgeving genoemde onderwerpen in duidelijke en
observeerbare termen beschrijven. Tijdens zijn onderzoek toetst de toezichthouder onder
andere of en hoe aspecten van het beleid tot uitdrukking komen in de praktijk. Zoals
bijvoorbeeld hoe de houder emotionele veiligheid borgt, de ontwikkeling van de sociale en
persoonlijke competentie vorm geeft en hoe de overdracht van normen en waarden
plaatsvindt.
Voor wat betreft voorschoolse educatie (indien van toepassing) kijkt de toezichthouder onder
andere naar het aantal uren dat is ingepland voor extra aandacht aan de ‘doelgroep kinderen’
en of de juiste diploma’s aanwezig zijn.
3.

Personeel en groepen

De toezichthouder doet een administratieve check. Hij kijkt onder andere of de (juiste)
verklaringen omtrent het gedrag aanwezig zijn en of de beroepskrachten over de juiste
diploma’s beschikken.
Verder is er aandacht voor de opvang in groepen. Op basis van de presentielijsten en de
observatie tijdens het onderzoek beoordeelt de toezichthouder of de opvang van de kinderen in
vaste groepen plaatsvindt en of deze groepen een vaste pedagogisch medewerker hebben, of
de maximale groepsgrootte niet wordt overschreden.
Ook stelt de toezichthouder de verhouding vast tussen het aantal beroepskrachten en het
aantal kinderen (beroepskracht-kindratio), hoe en wanneer achterwacht wordt ingezet, welke
mogelijkheid de voorziening heeft gecreëerd om hier gedurende specifieke uren van af te
wijken.
Pagina 95 van 108

Tijdens het bezoek wordt tevens vastgesteld of Nederlands als voertaal wordt gebezigd.
4.

Veiligheid en gezondheid

Een risicoinventarisatie veiligheid en een risico inventarisatie gezondheid van maximaal een
jaar oud hoort op de opvangvoorziening aanwezig te zijn. De toezichthouder onderzoekt onder
andere of daarin de voorgeschreven risico’s staan beschreven, of het een plan van aanpak
bevat met de maatregelen op die risico’s, of ongevallen worden geregistreerd.
Ook beoordeelt de toezichthouder of er een meldcode kindermishandeling is vastgesteld en of
de beroepskrachten kennis hebben van de procedures wat te doen als zij kindermishandeling
vermoeden.
Verder toetst de toezichthouder hoe de houder ervoor zorgt dat de beroepskracht of de
beroepskracht in opleiding werkzaamheden uitsluitend kan verrichten terwijl hij gezien of
gehoord kan worden door een andere volwassene (4 ogenprincipe).
5.

Accommodatie en inrichting

Er zijn verschillende eisen aan de binnen en buitenruimtes gesteld. Een toezichthouder zal
onder andere beoordelen of er voldoende oppervlakte aanwezig is voor het aantal op te vangen
kinderen, of de ruimte is ingericht naar de leeftijd van de kinderen en of de buiten ruimte
passend is ingericht en voldoende toegankelijk is.
6.

Ouderrecht

De toezichthouder onderzoekt of en op welke wijze de houder ouders informeert over het door
hem gevoerde beleid en over de beleid en de klachtenprocedure, of het inspectie rapport op de
website is geplaatst.
Hoe worden ouders betrokken bij beleid en uitvoering van de opvanglocatie; is er een
oudercommissie of alternatieve ouderraadpleging, is er een reglement met daarin regels over
het kiezen van leden voor de oudercommissie en adviesrecht.
Verder beoordeelt de toezichthouder of een ouder met klachten over de opvang terecht kan bij
de houder; is er bijvoorbeeld een schriftelijke klachtenregeling met waarborgen voor
zorgvuldige afhandeling en is de houder aangesloten bij de Geschillencommissie kinderopvang.

Onderwerpen die in ieder jaarlijks onderzoek worden beoordeeld
Artikel 4a. Jaarlijks onderzoek, uit de beleidsregels werkwijze toezichthouder
1.

De werkzaamheden van de toezichthouder ter uitvoering van het onderzoek, bedoeld in
artikel 1.62, tweede lid, respectievelijk artikel 2.20, tweede lid, van de wet [Wet
kinderopvang

en

kwaliteitseisen

peuterspeelzalen]

bij

het

kindercentrum,

het

gastouderbureau of de peuterspeelzaal ten behoeve waarvan een risicoprofiel is
opgemaakt, bestaan uit de werkzaamheden, bedoeld in artikel 3, eerste lid.

Pagina 96 van 108

3.

Tijdens het onderzoek, bedoeld in het eerste lid, bij het kindercentrum of de
peuterspeelzaal worden in ieder geval de volgende onderwerpen beoordeeld:
a.

de pedagogische praktijk;

b.

de beroepskracht-kindratio;

c.

de groepsgrootte;

d.

de beroepskwalificaties;

e.

de verklaringen omtrent het gedrag;

f.

onderwerpen die door leden van de oudercommissie zijn aangedragen en betrekking
hebben

op

de

wettelijke

kwaliteitseisen

voor

kinderopvang

respectievelijk

peuterspeelzaalwerk; en
g.

de voorschoolse educatie, voor zover daar sprake van is.

Omschrijving van een aantal veel voorkomende voorwaarden
Wat is de beroepskracht-kindratio?
De beroepskracht-kindratio is de verhouding tussen het aantal beroepskrachten en het feitelijk
aantal aanwezige kinderen in de vaste groep waarin de kinderen worden opgevangen. De
beroepskracht-kindratio hangt af van de leeftijdsopbouw in de groep. Het verschilt ook per
soort opvang. Zo wordt bijvoorbeeld verwacht dat bij baby’s meer beroepskrachten aanwezig
zijn dan bij oudere kinderen.

Wat is het 4 ogenprincipe?
Een houder van een kindercentrum organiseert de dagopvang op zodanige wijze, dat een
beroepskracht of een beroepskracht in opleiding de werkzaamheden uitsluitend kan verrichten
terwijl hij gezien of gehoord kan worden door een andere volwassene.
Het doel en de betekenis van het 4 ogenprincipe is het creëren van een open aanspreekcultuur
binnen de kinderopvangorganisatie tussen houder, medewerkers en ouders. Hoe de houder het
4 ogenprincipe invult is aan hem, maar hij dient dit af te stemmen met de oudercommissie en
moet het in het pedagogisch beleidsplan opnemen. De toezichthouder van de GGD beoordeelt
uiteindelijk of een kinderdagverblijf of peuterspeelzaal zich aan het 4 ogenprincipe houdt.
Het

4

ogenprincipe

is

niet

van

toepassing

op

de

buitenschoolse

opvang

en

de

gastouderopvang.
Wat houdt continue screening in?
Ten behoeve van een veilige kinderopvang moeten mensen die in de kinderopvang werken in
het bezit zijn van een verklaring omtrent het gedrag (VOG). De VOG toont aan dat een
persoon geen strafbare feiten op zijn/haar naam heeft staan die een belemmering vormen bij
het werken met kinderen. Een VOG is een momentopname. Mensen kunnen zich na afgifte van
de VOG schuldig maken aan een strafbaar feit en daardoor een bedreiging vormen voor de
veiligheid van kinderen. Zolang dit niet bekend is bij de eigenaar van een opvangvoorziening of
bij de toezichthouder, kunnen zij in de kinderopvang blijven werken. Dit is ongewenst. Daarom
heeft de overheid besloten dat alle mensen die in de kinderopvang werken, vanaf 1 maart
2013 continu worden gescreend.
Pagina 97 van 108

Door continue screening benutten de overheid en de toezichthouder bestaande informatie over
strafbare gedragingen van medewerkers in de kinderopvang optimaal, om een veilige
omgeving voor de kinderen te waarborgen.
Wat is een verklaring omtrent het gedrag?
Een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) is een verklaring waaruit blijkt dat het gedrag van
een persoon in het verleden geen bezwaar voor vormt voor het vervullen van een specifieke
functie in de samenleving. Alle beroepskrachten die werkzaam zijn in de kinderopvang moeten
in het bezit zijn van een geldige VOG.

Pagina 98 van 108

7.6

Bijlage VI - Hoe werkt het risicomodel van de GGD?
Het jaarlijks onderzoek is risicogestuurd. Het doel van het risicogestuurde toezicht is ervoor te
zorgen dat de aandacht van het toezicht vooral uitgaat naar kinderopvangvoorzieningen en
gastouderbureaus die op het gebied van de opvangkwaliteit minder goed of zelfs slecht
presteren. Daarnaast neemt de toezichtlast voor voorzieningen die goed kwaliteit opvang
leveren af.
Het risicomodel heeft twee kernelementen: een model voor het vaststellen van risicoprofielen
(het model risicoprofiel) en een schema om inspectieactiviteiten vorm te geven (het schema
inspectieactiviteit). Deze kernelementen bepalen mede hoe intensief en hoe vaak het toezicht
op de kinderopvangvoorzieningen en gastouderbureaus plaatsvindt. De gemeente stelt
uiteindelijk op advies van de GGD vast hoeveel inspectie uren worden ingekocht.
Nieuw

toegetreden

kinderdagverblijven,

buitenschoolse

opvang,

peuterspeelzalen

en

gastouderbureaus worden eerst twee keer achtereen op alle wettelijke kwaliteitseisen getoetst.
Vanaf dat moment is er voldoende informatie beschikbaar voor de toezichthouder van de GGD
om een onderbouwde risico-inschatting van een kinderopvangvoorziening of gastouderbureau
te maken en wordt het risicoprofiel van de voorziening opgesteld. Per voorziening maakt de
toezichthouder van de GGD (minimaal) een keer per jaar een nieuw risicoprofiel op.
De toezichthouder van de GGD kan aan een kinderopvangvoorziening of gastouderbureau een
groen, geel, oranje of rood risicoprofiel toekennen – oplopend in risico. Het toegekende
risicoprofiel geeft aan in hoeverre de toezichthouder zich zorgen maakt over of een
kinderopvangvoorziening of gastouderbureau aan de kwaliteitseisen zal (blijven) voldoen. Zijn
er bijvoorbeeld zorgen over een kinderopvangvoorziening, dan kan de toezichthouder
voorstellen aan de gemeente deze opvangvoorziening meer dan een keer per jaar te
onderzoeken. De toezichthouder kan ook tijdens het onderzoek op meer domeinen of
voorwaarden ingaan of sommige daarvan diepgaander toetsen dan voorgenomen was bij de
toekenning van het risicoprofiel.
Het risicomodel is niet van toepassing op de voorzieningen voor opvang bij gastouders.

Pagina 99 van 108

7.7

Bijlage VII - Wanneer zet GGD overleg en overreding in?
Het doel van overleg en overreding door de toezichthouder van de GGD is tekortkomingen
vroegtijdig en informeel op te lossen met de houder. Hiermee wordt de kwaliteit van de opvang
bevorderd (informatief en stimulerend gesprek tussen toezichthouder en houder) en kan
handhaving in sommige gevallen voorkomen worden.
Met overleg en overreding wordt een geconstateerde tekortkoming in een vroeg stadium (in de
fase van het concept rapport) door de toezichthouder met de houder besproken. De houder
wordt in staat gesteld tekortkomingen in de kwaliteit nog voor het definitief maken van het
inspectierapport op te lossen.
In principe is overleg en overreding toe te passen bij elke vorm van onderzoek door de GGD,
met uitzondering van het nadere onderzoek. Bij een nader onderzoek is sprake van een
onderzoek

naar

voorwaarden

waarop

bij

een

vorig

onderzoek

tekortkomingen

zijn

geconstateerd.
Over de inzet van overleg en overreding maken gemeenten en hun GGD samen afspraken. De
toezichthouder weegt af of overleg en overreding in een bepaalde situatie wordt ingezet. Deze
overweging en de uitkomst ervan worden in een aantal gevallen het inspectierapport
opgenomen.
De laatste jaren wordt het instrument overleg en overreding door steeds meer GGD’en ingezet.
GGD’en en gemeenten zijn enthousiast over de uitwerking van het instrument in de praktijk. In
2017 loopt een pilot herstelafspraken, uitgevoerd door GGD GHOR en VNG, die onderdeel
uitmaakt van het project Nieuw Toezicht van het ministerie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid. Ook wordt onderzocht of en hoe de resultaten van overleg en overreding
uniform vastgelegd kunnen worden in de gemeenschappelijke inspectie ruimte.

Pagina 100 van 108

7.8

Bijlage VIII - In welke gevallen kiest een gemeente voor beredeneerd niet
handhaven?
Gemeenten dienen in beginsel handhavend op te treden bij een geconstateerde tekortkoming
in de kwaliteit. De beslissing om al dan niet over te gaan tot handhaving moet een gemeente
motiveren. Dit wordt ook wel beredeneerd niet handhaven genoemd.
Gemeenten hanteren uiteenlopende redenen voor de beslissing om niet te handhaven. Uit het
onderzoek ‘Niet handhaven, verklaarbaar?’ uit 2016 van de inspectie blijkt dat veel gemeenten
kiezen voor beredeneerd niet handhaven als:
- De houder heeft voldaan aan de inspanningsverplichting voor het instellen van de
oudercommissie
- De houder wordt binnenkort uitgeschreven of is niet meer in exploitatie
- In de zienswijze van het inspectierapport is opgenomen dat de tekortkoming al is opgelost
- De voorziening wordt gesloten
- De voorziening failliet is
Sinds 2017 neemt de inspectie contact op met een deel van de gemeente over de inzet van
niet handhaven.

Pagina 101 van 108

7.9

Bijlage IX – Wanneer welk handhavingsinstrument?
Volgens de inspectie omvat handhaving elke actie (juridisch en niet-juridisch) die ervoor zorgt
dat de tekortkoming(en) die de toezichthouder van de GGD heeft vastgesteld wordt hersteld.
De gemeentelijke handhaving is erop gericht de geconstateerde tekortkomingen in de kwaliteit
zo snel mogelijk op te heffen en/of te bestraffen. Op basis van het handhavingsadvies van de
toezichthouder van de GGD, de zienswijze van de houder en specifieke omstandigheden neemt
de gemeente een eigenstandige beslissing om al dan niet handhavend op te treden.

Overzicht van alle mogelijkheden voor gemeenten om houders te stimuleren aan de wettelijke
eisen te voldoen.

Bron: handreiking gemeentelijke taken kinderopvang juni 2017
De preventieve en informele middelen zijn niet juridische handhavingsinstrumenten. Van deze
instrumenten

worden

alleen

overleg

en

overreding

en

de

waarschuwing

in

de

gemeenschappelijke inspectieruimte geregistreerd. De middelen met rechtsbescherming zijn de
juridische handhavingsinstrumenten.

Maatwerk
De keuze voor een bepaald handhavingsinstrument is maatwerk. Gemeenten kijken onder
andere naar de aard van de tekortkomingen, of er sprake is van recidive en het gemeentelijke
handhavingsbeleid. Het uitgangspunt is het meest effectieve middel in te zetten, dat in
verhouding staat tot de geconstateerde tekortkoming.

Pagina 102 van 108

Overleg en overreding is een gesprek tussen de gemeente ambtenaar, verantwoordelijk voor
kinderopvang en de houder van een kinderopvangvoorziening. Het doel van overleg en
overreding door de gemeente is om een geconstateerde tekortkoming vroegtijdig en informeel
door de houder van een kinderopvangvoorziening te laten herstellen.
In een waarschuwing wordt in feite bevestigd wat in een GGD inspectierapport is
geconstateerd. Daarnaast wordt in de waarschuwing opgenomen wat de gevolgen zijn als de
tekortkoming opnieuw wordt geconstateerd.
Soms wordt naast de constatering van de tekortkoming (en), ook een hersteltermijn
gecommuniceerd waarbinnen het voorschrift alsnog nageleefd dient te worden. Ook kan de
gemeente in een waarschuwing ingaan op de gevolgen bij opnieuw constateren van de
tekortkoming. Een waarschuwing heeft geen rechtsgevolg en er zijn geen verplichtingen
geschapen.
Een aanwijzing beschrijft doorgaans welk voorschrift niet of onvoldoende wordt nageleefd,
welke maatregelen de houder dient te treffen en welke consequenties het niet opvolgen van
een aanwijzing kan hebben, zoals een bestuurlijke boete of exploitatieverbod.
Een last onder dwangsom wordt doorgaans gegeven na een aanwijzing of een waarschuwing.
Een last onder dwangsom is geen bestraffende sanctie, maar een herstelsanctie. Dat houdt in
dat de sanctie is gericht op het beëindigen van de tekortkoming.
Een bestuurlijke boete betreft een bestraffende sanctie. Er wordt een onvoorwaardelijke
verplichting tot betaling van een geldsom opgelegd. Een bestuurlijke boete kan gelijktijdig
opgelegd worden met een aanwijzing, last onder dwangsom of een exploitatieverbod.
Uitschrijving uit het landelijk register kinderopvang vormt vaak het sluitstuk van een
handhavingstraject. Doorgaans wordt alleen in het geval van een ernstige tekortkomingen in
de kwaliteit of bij recidive overgegaan op verwijdering uit het landelijk register kinderopvang.

Pagina 103 van 108

7.10

Bijlage X – Registraties in LRKP, GIR-I en GIR-H

Databronnen
De gegevens zoals geregistreerd in het publieksportaal van het Landelijk Register
Kinderopvang en Peuterspeelzalen (LRKP), in de Gemeenschappelijke Inspectieruimte (GIR) en
de jaarverantwoording van de gemeenten vormen de basis voor dit rapport. Daarnaast zijn
(waar mogelijk) de gegevens uit de toezichtadministratie van GGD Amsterdam aan de
gegevens van de GIR gekoppeld.
Wat is het Landelijk Register Kinderopvang en Peuterspeelzalen?
Het Landelijk Register Kinderopvang en Peuterspeelzalen bevat informatie voor ouders over de
voorzieningen voor kinderopvang en de gastouderbureaus. Ouders vinden via het register
gegevens over houders (directeuren/eigenaren) van kinderopvangvoorzieningen en
gastouderbureaus, over de voorzieningen zelf zoals locatie, en de GGD-rapporten.
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het juist, volledig en actueel houden van het landelijk
register. Sinds 1 januari 2016 moeten zij ook onherroepelijk geworden handhavingsbesluiten
en maatregelen aangeven in het register.
Alleen wanneer een kinderopvangvoorziening of gastouderbureau is opgenomen in het register,
kan de Belastingdienst/Toeslagen op basis van het registratienummer kinderopvangtoeslag
toekennen.
Wat is de gemeenschappelijk inspectieruimte?
De gemeenschappelijke inspectieruimte is een processysteem dat gemeenten en GGD’en
ondersteuning biedt bij het registreren van het proces van toezicht en handhaving. De
gemeenschappelijke inspectieruimte bestaat uit twee onderdelen, te weten Inspecteren (GIR-I)
en Handhaven (GIR-H). GIR-Inspecteren wordt door de GGD’en gebruikt, GIR-Handhaven door
gemeenten.
Overigens zijn gemeenten en GGD’en niet verplicht om deze systemen (op dezelfde wijze) te
gebruiken. De gerapporteerde gegevens in dit rapport zijn dan ook geen exacte weergave van
de uitvoering van het toezicht en de handhaving.
Jaarverantwoording van gemeenten
De data vanuit het LRKP en de GIR is de basis voor het gemeentelijk jaarverslag toezicht en
handhaving kinderopvang, waarmee het college van burgemeester en wethouders zich
verantwoordt richting de gemeenteraad. Na vaststelling van het jaarverslag, geldt het als
verantwoordingsinformatie richting de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
Bij de beoordeling van de informatie uit het LRKP en de GIR betrekt de inspectie de
vastgestelde jaarverslagen van gemeenten.
Gegevens uit de toezichtregistratie van GGD Amsterdam
Voor zover mogelijk wordt de registratie van de toezichtinformatie van GGD Amsterdam
meegenomen in de analyses van het Landelijk Rapport.

Pagina 104 van 108

De registratie systematiek van GGD Amsterdam verschilt van die van de GIR. Daarom is in
sommige gevallen niet een-op-een een vertaling te maken naar de GIR data. In deze landelijke
rapportage komt Amsterdam niet voor in de handhavingsanalyses.

Kwaliteit van de data
De kwaliteit van de registraties in de GIR en het LRKP wordt steeds beter. Vanuit verschillende
partijen worden en zijn acties ondernomen om een meer eenduidige registratie mogelijk te
maken en de betrouwbaarheid van de data te borgen. Bovendien maken inmiddels vrijwel alle
GGD’en (met uitzondering van GGD Amsterdam) en 90 procent van de gemeenten gebruik van
de GIR voor de registratie van toezicht en handhaving in de kinderopvang.
De gegevens zoals deze op dit moment in de systemen zijn opgenomen, bieden voldoende
basis om de ontwikkelingen en de resultaten in de uitvoering van het gemeentelijk toezicht
kinderopvang in beeld te brengen. Hoewel het geen doel is van het systeem, is verbetering van
de datakwaliteit wel noodzakelijk voor betrouwbare management en sturingsinformatie en het
maken van effectanalyses.

Keuzes en selecties
Bij de totstandkoming van het rapport zijn een aantal keuzes en selecties gemaakt. Deze
worden hier toegelicht.

Algemene keuzes en selecties
Handhavingsacties worden in de GIR niet op datum geregistreerd. Om de ingezette
handhavingsacties voor een verslagjaar te bepalen, nemen we de datum waarop het
onderzoeksrapport definitief is, plus drie maanden. Voor de handhavingsacties kijken we dus
naar de onderzoeksperiode 1 oktober t/m 30 september van het jaar erop.
Ieder jaar zijn er gemeentelijke herindelingen. Voor de indeling van de gegevens naar
gemeenten is gebruik gemaakt van de CBS indeling op peildatum 1 januari 2016. Deze indeling
is ook toegepast op voorgaande jaren. Dat betekent dat een kinderopvangvoorziening die op 1
januari 2016 in een nieuwe fusiegemeente lag, in onze analyses ook in 2014 en 2015 in die
fusiegemeente lag.
Voor de GGD’en wordt een indeling van 26 GGD-regio’s gehanteerd. Naast de officiële indeling
van 25 GGD-regio’s is ‘Gemeente Utrecht. afd. Volksgezondheid’ in de GIR een afzonderlijke
GGD-regio.
In het rapport richten we ons op tekortkomingen waarbij door de GGD een handhavingsadvies
is gegeven aan de gemeente. Tekortkomingen die niet leiden tot een handhavingsadvies,
bijvoorbeeld omdat de toezichthouder ‘overleg en overreding’ heeft toegepast, worden buiten
beschouwing gelaten.
De gepresenteerde cijfers in het rapport zijn zoveel mogelijk inclusief de cijfers uit de
toezichtregistratie van GGD Amsterdam. Alleen op het gebied van handhaving is het vanwege
Pagina 105 van 108

de verschillen in de registratiesystematiek niet mogelijk de gegevens te koppelen. Alle
informatie over handhaving in dit rapport is dus exclusief de gegevens van de regio
Amsterdam.

Keuzes en selecties bij de nadere analyses
Ieder half jaar beoordeelt de GGD of de toezichtkaders moeten worden aangepast. In de
periode 2014 – 2016 zijn de toezichtkaders van de GGD hier en daar aangepast. In
afstemming met GGD GHOR NL heeft er een postcodering plaatsgevonden van de voorwaarden
bij kinderdagverblijven, peuterspeelzalen en buitenschoolse opvang. Hierbij is uitgegaan van
het laatst geldende toezichtkader van 2016. De postcodering zorgt ervoor dat overtredingen op
specifieke voorwaarden, los van de positie in het toetsingskader, kunnen worden gevolgd over
de jaren heen. Hoewel de postcodering niet 100 procent sluitend te maken is, is het hiermee
mogelijk uitspraken te doen over ontwikkelingen in de tekortkomingen op voorwaardeniveau.
De bevindingen van de nadere analyse naar de onderzochte voorwaarden en geconstateerde
tekortkomingen in de kwaliteit, zijn gebaseerd op de jaarlijkse onderzoeken (exclusief
onderzoek na registratie) bij kinderdagverblijven, peuterspeelzalen en buitenschoolse opvang
die hebben geresulteerd in een handhavingsadvies. Gastouderbureaus en voorzieningen voor
opvang bij gastouders vallen buiten het bestek van dit onderzoek.
Als startpunt van de nadere analyse ‘handhavingstrajecten – inzicht in herstel’ is het eerste
jaarlijkse onderzoek of onderzoek na registratie genomen dat bij een kinderopvangvoorziening
(KDV, BSO of PSZ) in 2015 is uitgevoerd en dat heeft geleid tot een handhavingsadvies.
Een handhavingstraject wordt hierbij gedefinieerd als alle onderzoeken en handhavingsacties
vanaf het eerste jaarlijks onderzoek (of onderzoek na registratie) in 2015 tot en met het
tweede jaarlijkse onderzoek in 2015 of 2016. Wanneer bij een nader onderzoek wordt
geconstateerd dat een tekortkoming is opgelost, is het handhavingstraject afgesloten. In
andere gevallen wordt het handhavingstraject afgesloten bij het volgende jaarlijkse onderzoek.
In de gevallen dat er geen tweede jaarlijks onderzoek plaats vindt waarin de eerdere
tekortkoming wordt beoordeeld, is het resultaat van het handhavingstraject onbekend.
Voor de selectie van de beoordeelde voorwaarden hebben we alleen gemeenten geselecteerd
die consequent registreren in het GIR-H. De volgende norm voor ‘consequent registreren’ is
gehanteerd: gemeenten moeten in de periode 2014-2016 jaarlijks bij onderzoeken met een
handhavingsadvies, minimaal 90 procent van de tekortkomingen met een handhavingsactie
hebben opgevolgd. Mocht er in één of twee jaar geen handhavingsadvies zijn gegeven, dan
geldt de norm alleen voor de jaren met een handhavingsadvies. Ongeveer 85 procent van de
gemeenten voldoet aan deze norm.
In de nadere analyse naar kinderopvangvoorzieningen met voorschoolse educatie, is bij het
aanbod en de risicoprofielen gekeken naar het aantal opvangvoorzieningen waarbij op de
peildatum (31 december) staat geregistreerd dat zij in aanmerking komen voor subsidie voor
voorschools educatie.
Voor het gedeelte over toezicht op en handhaving bij kinderopvangvoorzieningen met
voorschoolse educatie zijn de opvangvoorzieningen geselecteerd die tijdens het jaarlijkse
Pagina 106 van 108

onderzoek ingeschreven stonden als voorziening voor voorschoolse educatie én waarbij tijdens
het jaarlijkse onderzoek minimaal één voorwaarde voor voorschoolse educatie is beoordeeld.
Hierdoor verschillen de aantallen voorzieningen waarop de analyses van het aanbod en van de
resultaten van toezicht en handhaving zijn gebaseerd.

Pagina 107 van 108

Colofon

Vormgeving: Xerox/OBT
Fotografie: Inspectie van het Onderwijs, ministerie van SZW, GGD GHOR Nederland
Inspectie van het Onderwijs
Postbus 2730 | 3500 GS Utrecht
www.onderwijsinspectie.nl
2018-01 | gratis
ISBN: 978-90-8503-405-6
Een exemplaar van deze publicatie is te downloaden vanaf de website van de
Inspectie van het Onderwijs: www.onderwijsinspectie.nl.
© Inspectie van het Onderwijs | december 2017

Pagina 108 van 108