Commissaris voor Bonaire,
Sint Eustatius en Saba
H.G.J. Kamp

Kralendijk, 3 augustus 2010

Voortgangsrapportage Nog tien weken
Op 7 december 2009 deed ik u mijn eerste voortgangsrapportage
‘Halverwege’ toekomen. Nu de datum van 10 oktober 2010 nadert waarop
de prachtige eilanden Bonaire, Sint Eustatius en Saba deel gaan uitmaken
van het Nederlandse staatsbestel, bied ik u mijn tweede voortgangsrapportage ‘Nog tien weken’ aan.
Ik hoop dat uit deze rapportage naar voren komt dat in de kantoren van de
Nederlandse rijksoverheid op Bonaire, Sint Eustatius en Saba met grote inzet
wordt gewerkt door de kwartiermakers van de ministeries, de medewerkers
van het RSC en de leden van mijn staf. Wij doen dat in de overtuiging dat
het Europese Nederland en ‘onze’ drie Caribische eilanden meerwaarde voor
elkaar hebben.
Graag spreek ik mijn waardering uit voor de bestuurders en de ambtelijk
medewerkers van de drie eilanden. Vertegenwoordigers van alle
Nederlandse departementen werken op Bonaire, Sint Eustatius en Saba aan
in totaal 96 projecten, met de ambitie die in korte tijd te realiseren. Dat legt
een ongekende druk op degenen die politieke en ambtelijke
verantwoordelijkheid dragen op de eilanden. Hun medewerking en
betrokkenheid is immers onontbeerlijk voor het welslagen van die projecten.
Desondanks worden wij steeds op constructieve wijze tegemoet getreden.
Taakverdeling
In april 2010 bleek het mogelijk overeenstemming te bereiken met het
bestuurscollege van Bonaire over de verdeling van de overheidstaken tussen
het eilandsbestuur en Nederland en over enkele andere onderwerpen. Dit
1

vond zijn weerslag in een bestuurlijk akkoord. De met Bonaire gemaakte
afspraken over de taakverdeling zijn in lijn met de afspraken die eerder
gemaakt werden met de bestuurscolleges van Sint Eustatius en Saba.
Op voorstel van het bestuurscollege van Bonaire heeft de eilandsraad
besloten dat op 3 september 2010 een referendum plaatsvindt over dit
bestuurlijk akkoord, te weten het eindresultaat van de onderhandelingen met
Nederland over de toekomstige staatkundige structuur.
Wetgeving
Het was positief dat de val van het kabinet in februari 2010 er niet toe heeft
geleid dat de totstandkoming van de wetten voor de staatkundige
hervorming van de Nederlandse Antillen vertraging opliep. Voor de
organieke BES-wetten en de consensusrijkswetten kreeg u de instemming
van de Tweede en Eerste Kamer. Diverse specifieke wetten zullen na het
zomerreces nog in het parlement aan de orde komen.
Omdat het de bedoeling is dat deze wetten op 1 januari 2011 in werking
treden, begint de tijd te dringen. In het bijzonder geldt dit voor de fiscale
wetgeving. Eilandsbestuurders, ondernemers en particulieren hebben bij mij
hun zorgen kenbaar gemaakt over de onduidelijkheid die er nu bestaat op
fiscaal gebied. Vijf maanden voor het eind van het jaar weet men nog niet
met welke fiscale bepalingen in het nieuwe jaar rekening gehouden moet
worden. Ik deel deze zorgen en hoop dat snel de benodigde duidelijkheid
geboden kan worden.
RSC
De opbouw van het Regionaal Service Centrum, de organisatie van de
Nederlandse overheid op Bonaire, Sint Eustatius en Saba, is in volle gang.
Het RSC levert diensten op het gebied van personeel, financiën, ICT,
faciliteiten (inclusief huisvesting) en communicatie aan de Nederlandse
departementen. Op de kleine schaal van de drie eilanden is het immers niet
efficiënt deze taken per ministerie afzonderlijk uit te voeren.
Uitgangspunt is dat alle departementen gebruik maken van het RSC en dat
de kosten worden doorberekend. De generieke kosten komen tot 1 januari
2011 voor rekening van het ministerie van BZK. Daarna zal doorberekening
op basis van een verdeelsleutel plaatsvinden. Op basis van een producten- en
dienstencatalogus sluit het RSC met de departementen
dienstverleningsovereenkomsten af.
Het RSC wordt aangestuurd door BZK, waarbij de overige ministeries –
verenigd in een opdrachtgeversberaad – een adviserende rol vervullen.

2

Het RSC zal als werkgever gaan optreden voor alle rijksambtenaren op
Bonaire, Sint Eustatius en Saba. In totaal gaat het om circa 600
formatieplaatsen, waarvoor de departementen de zogeheten organisatie- en
formatierapporten hebben opgesteld. De vakbonden hebben met deze
rapporten ingestemd en de departementen werken inmiddels aan de verdere
uitwerking.
Van het land Nederlandse Antillen en de drie eilanden komen ongeveer 400
medewerkers over, die per 10 oktober 2010 zullen worden aangesteld als
rijksambtenaar BES van het RSC. Een wervingscampagne is gestart om de
resterende (ruim 200) vacatures eveneens per transitiedatum vervuld te
krijgen. De werving van nieuwe medewerkers richt zich in het bijzonder op
personen die op de Nederlandse Antillen wonen of hier geboren zijn en nu in
Nederland wonen. Gebleken is dat het niet eenvoudig is om voor de
vacatures geschikte kandidaten te vinden, al is het maar omdat de opbouw
van de Nederlandse overheid niet ten koste mag gaan van de ambtelijke
personeelsbezetting van de eilandsoverheden.
De grotere departementale eenheden krijgen dan wel behouden hun eigen
huisvesting op de drie eilanden. Gedacht kan worden aan bijvoorbeeld de
belastingdienst, de politie, de brandweer en de douane. Kleinere
departementale eenheden worden in de regel ondergebracht in de RSCkantoren. Dat is in het bijzonder op Sint Eustatius en Saba het geval.
Op Bonaire is de kantoorruimte van het RSC te klein voor de huisvesting
van alle medewerkers. Met de huur van extra ruimten is voor het lopende
jaar in de benodigde aanvulling voorzien. Nog deze zomer zal worden
vastgesteld wat de huisvestingsbehoefte voor de middellange termijn is en
hoe die het beste kan worden ingevuld.
Op Sint Eustatius wordt de capaciteit van het RSC-kantoor uitgebreid tot 18
werkplekken. Omdat het huidige kantoor een tijdelijk karakter heeft, beziet
de Rijksgebouwendienst de opties voor de langere termijn.
Op Saba is onlangs een nieuw pand beschikbaar gekomen met in totaal 15
werkplekken, de Antique Inn. Dit karakteristieke gebouw zal – naar ik hoop
– nog deze maand (augustus) door u feestelijk in gebruik worden genomen.
Communicatie
Binnen de staf van het RSC is sinds kort een communicatieteam van vier
personen onder leiding van een kwartiermaker aan de slag. De
kwartiermaker is tijdelijk gedetacheerd door het ministerie van Verkeer en
Waterstaat, de overige medewerkers zijn lokaal geworven. Dit laatste stelt
het RSC in staat met kennis van en begrip voor de lokale doelgroepen te
3

communiceren. Het team coördineert de verschillende communicatieinspanningen op de drie eilanden. Doel is de eilandbewoners te informeren
over de veranderingen die op komst zijn en een juist en coherent beeld neer
te zetten van de Nederlandse overheid. De media worden actief benaderd en
via inkoop van redactionele ruimte in kranten en op radio, televisie en
kabelkrant (Saba) wordt het publiek geïnformeerd.
De communicatie vanuit het RSC is neutraal van toon en lokaal van aard
(per eiland), waarbij zo mogelijk samenwerking met derden wordt gezocht.
De afgelopen maanden zijn voor de bevolkingen van de drie eilanden
regelmatig voorlichtingsbijeenkomsten georganiseerd, die rechtstreeks op
radio en tv werden uitgezonden. Ook heb ik op verzoek van ondernemers
informatiebijeenkomsten voor hun personeel verzorgd. Over specifieke
onderwerpen zijn brochures opgesteld en verspreid. Daarnaast zijn huis-aanhuis voorlichtingskranten verspreid. Alle communicatie vond plaats in het
Nederlands, het Papiamentu en het Engels.
Rijksvertegenwoordiger
Per transitiedatum zal de tijdelijke functie van commissaris voor Bonaire,
Sint Eustatius en Saba op grond van de Wet openbare lichamen Bonaire,
Sint Eustatius en Saba (WolBES) overgaan op die van Rijksvertegenwoordiger voor de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba. De
Rijksvertegenwoordiger vormt de bestuurlijke schakel tussen het Rijk en de
openbare lichamen en is een bestuursorgaan met wettelijke taken die voor
een deel zijn genoemd in de WolBES. Hij bevordert de samenwerking
tussen de rijksambtenaren van de verschillende departementen en is belast
met het toetsen van besluiten van de openbare lichamen, onder meer waar
het gaat om benoeming, schorsing en ontslag van eilandambtenaren.
Vernietiging van besluiten vindt plaats door de minister van BZK, op
voordracht van de Rijksvertegenwoordiger. Verder moeten sommige
eilandsverordeningen door de Rijksvertegenwoordiger worden goedgekeurd
voordat deze in werking treden. In geval van taakverwaarlozing kan de
Rijksvertegenwoordiger in de plaats treden van het bestuurscollege of de
gezaghebber.
De Rijksvertegenwoordiger wordt – met uitzondering van de taken die zijn
voorbehouden aan de minister van BZK – de beheerder van het nieuwe
politiekorps en het nieuwe brandweerkorps van Bonaire, Sint Eustatius en
Saba. Bij rampenbestrijding en crisisbeheersing krijgt de Rijksvertegenwoordiger een coördinerende rol bij de hulpverlening en kan hij bijstand
vragen van politie en krijgsmacht.
4

Om ook deze nieuwe taken te kunnen uitvoeren, zal de formatie voor de
ondersteuning van de Rijksvertegenwoordiger bestaan uit één secretaris en
vier beleidsmedewerkers. Dit betekent ten opzichte van mijn huidige staf een
uitbreiding met twee beleidsmedewerkers. De Rijksvertegenwoordiger en
zijn medewerkers blijven vooralsnog gehuisvest in hetzelfde gebouw als het
RSC, maar zijn overigens zelfstandig gepositioneerd. Hij maakt gebruik van
de dienstverlening van het RSC voor de bedrijfsvoering en uitvoerende
werkzaamheden.
Net als in mijn eerste voortgangsrapportage kan ik u melden dat de
samenwerking met de directie Koninkrijksrelaties probleemloos verloopt.
Vrijwel dagelijks vindt uitwisseling van informatie en afstemming plaats.
Diezelfde informatie-uitwisseling en afstemming vindt – zij het minder
frequent – plaats met andere onderdelen van BZK, het College financieel
toezicht en de Vertegenwoordiger van Nederland in de Nederlandse Antillen
en Aruba. Vooruitlopend op de transitiedatum zijn de verantwoordelijkheden
van laatstgenoemde voor de BZK-samenwerkingsprogramma’s op Bonaire,
Sint Eustatius en Saba al naar mij overgegaan.
Leeswijzer
Hierna geef ik u per ministerie aan wat de actuele stand van zaken is.
Daaraan voorafgaand ga ik eerst in op enkele onderwerpen die mogelijk uw
bijzondere aandacht hebben.
Vrije uitkeringen
Met de drie bestuurscolleges is overleg gevoerd over de hoogte van de vrije
uitkeringen aan de drie openbare lichamen. De berekeningen daarvoor zijn
gebaseerd op de eilandbegrotingen voor het jaar 2009. Tijdens die
besprekingen is van de kant van de eilanden onder meer naar voren gebracht
dat in deze begrotingen geen dan wel onvoldoende lasten waren opgenomen
voor het noodzakelijke onderhoud van kapitaalgoederen. In reactie daarop is
toegezegd te bezien of voor dit doel extra financiële middelen door
Nederland beschikbaar kunnen worden gesteld. Als voorwaarden zijn
genoemd dat er goede meerjarige onderhoudsplannen aanwezig dienen te
zijn en dat uit doorlichting van de begrotingen van de drie eilanden ook de
noodzaak voor extra middelen moeten blijken.
Voorts is in de besprekingen over de vrije uitkeringen door de eilanden
opgemerkt dat bij de verschuiving van de budgetten op grond van de
overeengekomen taakverdeling, mogelijk onvolkomenheden zijn

5

opgetreden. De doorlichting van de begrotingen beoogt ook op dit punt
duidelijkheid te bieden.
Bij deze doorlichting wordt zowel gekeken naar uitgaven en inkomsten die
nu nog niet of niet voldoende in de begroting zitten, als naar uitgaven en
inkomsten die er straks niet meer of niet meer in dezelfde mate in horen te
zitten. Er wordt naar gestreefd de werkzaamheden in september af te ronden.
Nadat het conceptrapport eerst met de bestuurscolleges is besproken, zal het
rapport aan u worden aangeboden.
Abortus, euthanasie en homohuwelijk
Via de weg van amendering door de Tweede Kamer is besloten de
Nederlandse wetgeving op het gebied van abortus, euthanasie en het
huwelijk door mensen van gelijk geslacht, op korte termijn – één c.q. twee
jaar na transitiedatum – ook op Bonaire, Sint Eustatius en Saba van kracht te
laten worden. Door de regering was een overgangsperiode van vijf jaar
voorgesteld, zoals ook met de eilandsbesturen was besproken. De
eilandsbesturen hebben duidelijk gemaakt dat zij de amendering ervaren als
het afwijken van afspraken over gevoelige onderwerpen.
Begin juli hebben de directeur Koninkrijksrelaties en ik overleg gevoerd met
de bestuurscolleges, waarbij feitelijke informatie is uitgewisseld en is
nagegaan hoe implementatie zorgvuldig kan geschieden. Daartoe zijn
diverse voorstellen besproken, zoals het verrichten van nulmetingen naar de
huidige praktijk, het voeren van overleg met de professionals in het veld op
de eilanden en het inschakelen van zogenaamde focusgroepen. Deze
voorstellen worden nader uitgewerkt, waarna de implementatie in nauw
overleg met de bestuurscolleges zal worden uitgevoerd.
Afvalwaterzuivering op Bonaire
Het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
(VROM) heeft – na besluitvorming door het bestuurscollege van Bonaire –
opdracht gegeven nog dit jaar een tijdelijke afvalwaterzuivering te bouwen.
Het afvalwater van de hotels in de kustzone zal met vacuümtrucks worden
aangevoerd. De zuivering vindt dan plaats door beluchting en met behulp
van actief slib, waarbij een extra stap is ingebouwd om het stikstofgehalte te
verlagen. Het gezuiverde water zal worden hergebruikt om snelgroeiende
voedergewassen voor geiten te telen.
Het plan voor de tijdelijke afvalwaterzuivering is opgesteld door Bonaire en
wordt gefinancierd door de ministeries van BZK en VROM. De installatie
wordt eigendom van het eiland en zal beheerd worden door het Water- en
Elektriciteitsbedrijf Bonaire (WEB).
6

Met de tijdelijke afvalwaterzuivering kan de periode overbrugd worden tot
de ingebruikname van een nog aan te leggen rioolstelsel in de kuststrook en
een nog te bouwen definitieve rioolwaterzuiveringsinstallatie (rzi). De
capaciteit van deze rzi – die zal worden gefinancierd door de EU en het
ministerie van Verkeer en Waterstaat (VenW) – zal het dubbele zijn van de
tijdelijke installatie. De beschikbare middelen zijn onvoldoende om alle
wijken op Bonaire aan te sluiten, maar het eilandsbestuur heeft aangegeven
Europese subsidie te willen benutten om toch nog enkele extra wijken in de
opzet mee te nemen.
De Amsterdamse stichting Wereld Waternet (waterschap Amstel, Gooi en
Vecht en gemeente Amsterdam) zal het WEB ondersteunen bij het opzetten
van een beheersorganisatie voor de rzi en het opstellen van kosten- en
tarievenberekeningen. VenW en VROM zullen Bonaire faciliteren bij de
inrichting van een projectorganisatie voor de regelgeving, handhaving en
communicatie.

Ministerie van Financiën
Belastingdienst
De organisatie van de BES Belastingdienst telt 92 formatieplaatsen, inclusief
de 44 formatieplaatsen van de douane. De dienst is er in geslaagd de
bestaande (forse) achterstanden in de heffing, controle en inning van
belastingen weg te werken en efficiencyverbeteringen door te voeren. Er is
en wordt door de medewerkers hard gewerkt om de organisatie en
automatisering per transitiedatum op orde te hebben. Mogelijkheden om
samen te werken met de eilandorganisaties zijn verkend en benut.
Op Sint Eustatius en Saba zijn kantoren geopend en medewerkers
aangetrokken en opgeleid. Op Bonaire wordt relatief grootschalige, centrale
nieuwbouw gerealiseerd. Voor de douane worden op ieder eiland faciliteiten
in de havens in stand gehouden dan wel gecreëerd en zijn op de luchthavens
verbeteringen doorgevoerd.
De kwartiermaker zal vanaf de transitiedatum tot 1 januari 2011 als
waarnemend hoofd van de BES Belastingdienst gaan fungeren, waarna hij
door een nog (lokaal) te werven hoofd zal worden opgevolgd.
De Belastingdienst zag zich op Bonaire, Sint Eustatius en Saba voor een
grote uitdaging gesteld en heeft die op bewonderenswaardige wijze
opgepakt. Aan de leiding van de dienst heb ik daarvoor mijn waardering
7

uitgesproken. Bij die gelegenheid heb ik ook dank gezegd voor de
ondersteuning die in algemene zin door de Belastingdienst aan de opbouw
van het RSC wordt gegeven.
Zoals hiervoor al opgemerkt, vormt de vertraagde politieke besluitvorming
over het nieuwe fiscale stelsel voor de BES-eilanden een risico. Behalve dat
aan burgers en ondernemers niet de gevraagde duidelijkheid geboden kan
worden, begint de tijd te dringen voor het aanpassen van de werkprocessen
en de automatisering.
Invoering dollar
Op verzoek van het ministerie van Financiën organiseert de Nederlandsche
Bank (DNB) de overgang per 1 januari 2011 op de dollar als wettig
betaalmiddel. Het met de banken gevoerde overleg heeft inmiddels geleid tot
de verwachting dat zij hun geautomatiseerde systemen tijdig zullen hebben
aangepast. Om ook de zogenaamde cash-overgang goed te laten verlopen, is
een ‘dollar support group’ opgericht. Onder leiding van de DNB is in dit
verband door overheden, nutsbedrijven, ondernemers en banken een
omwisselscenario uitgewerkt en worden uitvoeringsafspraken gemaakt.
Om ongerechtvaardigde prijsverhogingen te voorkomen – de
verantwoordelijkheid van de eilandsbesturen – heeft de Nederlandse
Consumentenbond een ‘dollarmonitor’ opgezet en zal de bond medewerkers
van de eilanden instrueren in de toepassing daarvan. Het bedrijfsleven zelf
gaat een ‘fair pricing code’ invoeren. De deelnemende ondernemers beloven
hun prijzen niet te verhogen in verband met de invoering van de dollar en
maken dit ook kenbaar aan hun klanten.
Door het eilandsbestuur van Bonaire is inmiddels een dubbele prijzenverordening uitgevaardigd om de consumenten in staat te stellen in de
maanden rond 1 januari 2011 het prijsverloop te controleren. Ook Sint
Eustatius en Saba zullen een dergelijke verordening uitvaardigen.

Ministerie van Economische Zaken
Energie
Het ministerie van Economische Zaken (EZ) heeft met Bonaire afspraken
gemaakt over het opstellen van een plan van aanpak voor de verbetering van
het elektriciteitsnet en over het leveren van een bijdrage ten behoeve van het

8

aanhouden van een strategische olievoorraad op het eiland. Met Sint
Eustatius en Saba vindt over dit laatste nog overleg plaats.
Met betrekking tot de elektriciteitsvoorziening op deze twee eilanden is in
opdracht van het ministerie van EZ – en op verzoek van de eilandsbesturen
van Sint Maarten, Sint Eustatius en Saba – een onderzoek verricht naar
vermeende kruissubsidiëring binnen elektriciteitsbedrijf GEBE. Op basis
van de onderzoeksbevindingen kunnen de drie betrokken bestuurscolleges
en GEBE oplossingsgericht overleg gaan voeren. In het verlengde van dit
onderzoek heeft het ministerie van EZ aangeboden behulpzaam te zijn bij
het verkrijgen van duidelijkheid (overeenstemming) over de eigendomsverhoudingen binnen GEBE.
Verder zijn door het ministerie afspraken gemaakt over het laten uitvoeren
van een onderzoek naar de praktische mogelijkheden van geothermische
energieopwekking (Saba) en het uitvoeren van een haalbaarheidsstudie naar
het plaatsen van een orkaanbestendige windturbine (Sint Eustatius).
Marktwerking
Het voorgenomen onderzoek naar de marktwerking op Bonaire, Sint
Eustatius en Saba zal worden gericht op de structuurkenmerken die aan de
prijsvorming ten grondslag liggen. Op de middellange termijn zullen deze
bevindingen gekoppeld worden aan de gegevens die het CBS momenteel
verzamelt in het kader van een niveaumeting van de prijzen op de eilanden.
Het CBS in Nederland heeft de nodige stappen genomen om het werkpakket
van het CBS Nederlandse Antillen (in aangepaste vorm) en de huidige CBSstaf op Bonaire per transitiedatum over te nemen.
Op initiatief van het ministerie van EZ is een plan opgesteld om de Kamer
van Koophandel op Bonaire te vernieuwen, een gezamenlijke Kamer van
Koophandel voor Sint Eustatius en Saba op te zetten en het Handelsregister
op de drie eilanden te actualiseren. Het is de bedoeling dat de Kamers van
Koophandel voorlichting op het terrein van ondernemerschap en innovatie
gaan geven en een eerstelijns subsidieloket vormen voor het EZinstrumentarium voor (internationaal) ondernemen en innovatie. De Kamers
zullen ook helpen lokale kennis voor innovatieve ondernemers te
mobiliseren en samenwerking tussen MKB-ondernemers te bevorderen.
Het ministerie heeft de consultaties van de bestuurscolleges over de Wet
vestiging bedrijven BES afgerond. Op aanvragen door ondernemers of

9

bedrijven voor een vestigingsvergunning kan na de transitie uitsluitend op
economische gronden worden beslist.
Met betrekking tot de telecommunicatie heeft EZ een onderzoek laten
uitvoeren en zullen afspraken gemaakt worden over de continuïteit van
inspectie, toezicht en beleidsactiviteiten. Op het terrein van de postbezorging
heeft het ministerie van EZ ook een onderzoek laten uitvoeren en zullen
afspraken gemaakt worden over de concessie voor de postbezorging op de
drie eilanden na 10 oktober.
Nadat een nulmeting van de metrologische infrastructuur is verricht, worden
de benodigde afspraken gemaakt met het IJkwezen Curaçao over de
continuering van hun activiteiten op Bonaire, Sint Eustatius en Saba na de
transitie. Op termijn volgt eventueel opleiding van metrologisch personeel
en het ter beschikking stellen van metrologische apparatuur.
Het ministerie van EZ zal bewerkstelligen dat de toeristenbureaus van
Bonaire, Sint Eustatius en Saba ondersteuning wordt verleend bij het
verkrijgen van inzicht in de ontwikkelingen op de Nederlandse
vakantiemarkt, de verdere verbetering van het imago van de eilanden en de
ontwikkeling van een strategisch marketingplan.

Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
Het ministerie van VROM heeft de Nederlandse wetgeving voor bouwen,
wonen, ruimtelijke ordening en milieubeheer sterk vereenvoudigd en op de
BES-eilanden toegesneden. Het resultaat – het concept-wetsvoorstel VROM
BES – is voor een reactie aan de bestuurscolleges aangeboden.
Deze wet geeft ook de grondslag voor het opstellen van een BES Bouwbesluit. Voor de totstandkoming van deze Algemene Maatregel van Bestuur
zullen de eilandsbesturen, diensten voor bouw- en woningtoezicht en de
lokale architecten en aannemers geconsulteerd worden. Het is de bedoeling
de AMvB medio 2011 van kracht te laten zijn.
De woningcorporatie Woonlinie uit Zaltbommel spant zich in om in
samenwerking met de lokale woningcorporaties en de bestuurscolleges
bouwprojecten te realiseren op Sint Eustatius en Saba. Woonlinie is bereid
een deel van de financiering voor haar rekening te nemen. Op Saba wordt
bovendien aanvullend Nederlandse subsidie (SEI) ingezet. Ook is Woonlinie
10

bereid medewerkers gedurende enkele maanden bij de zustercorporaties op
de eilanden te detacheren om te ondersteunen bij de organisatieontwikkeling
en het beheer.
Om verschillende redenen zijn concrete resultaten vooralsnog uitgebleven.
Zoals ik in mijn eerste voortgangsrapportage meldde, heeft de lokale
woningcorporatie FCB op Bonaire vorig jaar een aanbod van de (grote)
Nederlandse woningcorporatie Vestia afgewezen. In juni 2010 heeft FCB
een samenwerkingsovereenkomst met de woningcorporatie Aert Swaens uit
Veldhoven getekend. Ook op Bonaire is Nederlandse subsidie (SEI) voor
sociale woningbouw beschikbaar. Tot nu toe zijn op Bonaire evenmin
concrete resultaten bereikt.
Vanuit volkshuisvestingoptiek is het van belang dat de sociale huursector op
de BES-eilanden beschikbaar blijft voor mensen met lage inkomens. Het
instrument dat daarvoor kan dienen is een huisvestingsverordening. In de
voorgestelde VROM BES-wet is daarvoor een grondslag opgenomen. Een
huisvestingsverordening op eilanden als Bonaire, Sint Eustatius en Saba is
een kwestie van maatwerk, toe te snijden op de plaatselijke omstandigheden
en mogelijkheden. VROM (WWI) heeft de oud-directeur van de Stichting
Experimenten Volkshuisvesting bereid gevonden om desgewenst te
adviseren over de inhoud van een passende huisvestingsverordening op één
of meerdere van de drie eilanden. Hij zal door VROM worden ingehuurd
indien de lokale besturen te kennen geven een dergelijk advies op prijs te
stellen.
Bonaire en Sint Eustatius bereiden ieder met Nederlandse subsidie een
ruimtelijk ontwikkelingsplan (bestemmingsplan) voor.
Bonaire gaf aan dat het plan tot doel heeft om de waarden, de kwaliteiten en
de identiteit van Bonaire veilig te stellen en om nieuwe ontwikkelingen op
het gebied van wonen, werken en recreëren een goede plaats op het eiland te
geven. Ten behoeve van het ruimtelijk ontwikkelingsplan heeft Bonaire eerst
een masterplan voor het eiland laten opstellen. Vervolgens is een
strategische milieubeoordeling gemaakt waarin de milieugevolgen van de
nieuwe ontwikkelingen zijn beschreven.
Het bestuurscollege wil de bevolking van het eiland bij het ruimtelijk
ontwikkelingsplan – dat inmiddels in procedure is gebracht – betrekken. In
dat verband is informatie verstrekt, zijn recent twee hoorzittingen gehouden
en kregen belangstellenden de gelegenheid schriftelijk op het plan te

11

reageren. Het is de bedoeling het ruimtelijk ontwikkelingsplan, al dan niet in
gewijzigde vorm, nog voor de transitiedatum vast te stellen.
Het bestuurscollege van Sint Eustatius heeft voorafgaand aan het ruimtelijk
onwikkelingsplan een strategisch plan laten opstellen, waarop door
belangstellende burgers en bedrijven is gereageerd. De volgende stap is ook
hier het opstellen van een ruimtelijk ontwikkelingsplan, door hetzelfde
Nederlandse bureau dat het ruimtelijk ontwikkelingsplan voor Bonaire
opstelde. Het is de bedoeling dit plan uiterlijk 9 december 2010 van kracht te
laten worden, de datum waarop de termijn van het eerder genomen
voorbereidingsbesluit afloopt.
Op Saba heeft de eilandsraad onlangs de verordening Ruimtelijke ordening
en planning behandeld. Deze verordening vormt de basis voor het nemen
van een voorbereidingsbesluit. Hierna wordt gestart met het proces om te
komen tot een ruimtelijk ontwikkelingsplan. Zo’n plan is ook voor Saba van
belang, maar omdat op dit eiland de bouwkosten hoog zijn – mede als
gevolg van de moeilijke terreinomstandigheden – is regulering minder
urgent dan op de andere twee eilanden.
Samen met de eilandsbesturen van Sint Eustatius en Saba is door VROM
gezocht naar mogelijkheden om de verwerking van afvalstoffen op de
eilanden te verbeteren. Op beide eilanden wordt met Nederlandse en – in het
geval van Saba – Europese subsidie, toegewerkt naar het saneren van de
bestaande stortplaatsen, het scheiden van de afvalstromen en het afvoeren
van een deel van het afval via Sint Maarten naar Nederland.
Op Sint Eustatius is de aanleg van een drinkwaterleidingnet aanbesteed.
Voor het eind van het jaar zal met de werkzaamheden worden begonnen.
De kwartiermaker/inspecteur van het ministerie van VROM is namens het
bestuurscollege van Bonaire benaderd voor de functie van interim-directeur
toezicht en handhaving. Het ambtelijk apparaat van Bonaire wordt
gereorganiseerd en het bestuurscollege gaat transitiemanagers aantrekken
voor de inrichting van de nieuw te vormen directies. De aanstelling van de
kwartiermaker door Bonaire zou voor beide partijen meerwaarde kunnen
hebben. Ik denk bijvoorbeeld aan het gezamenlijk opstellen van
handhavingsprogramma’s en trajecten voor opleiding, scholing en training.
Door deze samenwerking zal een effectieve en efficiënte uitvoering op het

12

gebied van toezicht en handhaving tot stand kunnen komen, passend bij de
schaal van Bonaire.

Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
Mede op initiatief van het ministerie van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit (LNV) – daarbij ondersteund door het instituut IMARES
van de Universiteit Wageningen – vond in december 2009 en juni 2010 op
Bonaire een tweetal conferenties plaats ter voorbereiding van een
beheersplan voor de Exclusieve Economische Zone (EEZ). Dit plan zal
worden gericht op de bescherming van de rijke mariene biodiversiteit en de
duurzame visserij. Bijzondere aandacht gaat daarbij uit naar de Sababank,
waarbij wordt gestreefd naar het instellen van een totaal ankerverbod.
Het ministerie van VenW treft in samenwerking met de Kustwacht
voorbereidingen voor beheersactiviteiten in de EEZ. Het is de bedoeling dat
deze activiteiten voor een deel ook uitgevoerd gaan worden door de
eilanden.
Op verzoek van LNV heeft IMARES op Bonaire in samenwerking met de
natuurbeschermingsorganisatie STINAPA en de eilandsdienst voor
ruimtelijke ordening en beheer (DROB) onderzoek gedaan naar de
bedreigingen van het Lac Cai, een uniek natuurgebied met mangroven,
zeegras en koraalriffen. Mede op basis van de onderzoeksgegevens zal een
actieplan worden opgesteld.

Ministerie van Defensie
De Koninklijke Marechaussee (KMar) ondersteunt sinds 2005 de douane op
de luchthaven van Bonaire en sinds 2009 de politie op de drie eilanden.
Vanaf de transitiedatum is de brigade Caribisch Gebied afdeling BESeilanden van de KMar verantwoordelijk voor de grensbewaking. Deze
afdeling wordt grotendeels gevuld met lokale medewerkers en aangevuld
met KMar-militairen. Met deze mix van personeel en een uitgebreid
scholings- en trainingsprogramma wil de Marechaussee de kwaliteit van de
grensbewaking naar een hoger peil brengen en dat peil vervolgens borgen.
Met de douane zal intensief worden samengewerkt om te komen tot een voor
het publiek zo efficiënt mogelijke grenspassage.

13

Ministerie van Jeugd en Gezin
Voor ieder van de drie eilanden is een maatwerkplan gemaakt met als
elementen een Centrum voor Jeugd en Gezin, mogelijkheden voor positieve
vrijetijdsbesteding, jeugdzorg en jeugdbescherming. Voor de uitvoering van
de plannen zijn in de loop van dit jaar 23 extra medewerkers aangetrokken,
zoveel mogelijk met een Antilliaanse achtergrond.
De drie Voogdijraden op de BES-eilanden worden per transitiedatum
samengevoegd tot één Voogdijraad en ondergebracht bij het RSC. Om de
wettelijke taken naar behoren te kunnen uitvoeren, wordt de formatie van de
Voogdijraad uitgebreid en worden de werkprocessen geprofessionaliseerd.
Op zowel Saba als Sint Eustatius is inmiddels een Centrum voor Jeugd en
Gezin geopend, waarin (vanwege de kleinschaligheid) nagenoeg alle
jeugdfuncties worden gecombineerd. De centra doen behalve als werkplek
voor de medewerkers dienst als huiskamerachtige inloopcentra waar ouders
en jongeren terecht kunnen met hun vragen. De volgende stap is de
dienstverlening verder te ontwikkelen en te verankeren in de samenlevingen.
Ook op Bonaire wordt nu samen met het eilandsbestuur een Centrum voor
Jeugd en Gezin ontwikkeld, waarvoor een geschikt pand in beeld is
gekomen. Daarin zullen onder leiding van een onafhankelijke projectleider
vier lokale organisaties hun dienstverlening bundelen.
Om de positieve vrijetijdsbesteding verder te bevorderen heeft de stichting
Jong Bonaire een subsidie ontvangen om zowel de locatie als het aanbod aan
naschoolse activiteiten verder te ontwikkelen. Ook op Sint Eustatius en Saba
wordt door Jeugd en Gezin geïnvesteerd in het uitbreiden van de
mogelijkheden voor positieve vrijetijdsbesteding.
De jeugdzorg op Bonaire is samen met de Guia di Famia Bonaire gehuisvest
in één pand. Inmiddels is een team ambulante hulpverlening operationeel en
is een eerste pand gehuurd voor de vestiging van een gezinsvervangend
tehuis. De werving van de pedagogisch medewerkers en gezinshuisouders is
in gang gezet.
Om op de drie eilanden vanuit één methodiek te werken wordt overal
‘Triple P’ geïmplementeerd, een internationaal bewezen effectieve aanpak
voor opvoedingsondersteuning.
14

Bonaire krijgt een gerichte arbeidsmarktimpuls door 20 lokale jeugdwerkers
in de gelegenheid te stellen zich via duaal leren verder te scholen naar HBOniveau in de sociaal-pedagogische hulpverlening. Dit project wordt
uitgevoerd door de Christelijke Hogeschool Ede.

Ministerie van Justitie
Als gevolg van de tijdelijke investeringsstop op Bonaire heeft de Dienst
Justitiële Inrichtingen (DJI) forse vertraging opgelopen. Sinds april 2010
wordt hard gewerkt aan het zoveel mogelijk inhalen van de achterstand en
de uitbreiding van de capaciteit van het bestaande Huis van Bewaring toch
nog rond de transitiedatum gereed te hebben. Bij die uitbreiding zal tevens
capaciteit worden gerealiseerd voor arrestanten.
De lokale werving, selectie en opleiding van extra personeel is in volle gang,
maar verwacht wordt dat het toch nodig zal zijn dit jaar nog een vijfde shift
DJI-ers vanuit Nederland naar Bonaire te zenden.
Ondertussen worden door de Rijksgebouwendienst en de DJI al
voorbereidingen getroffen voor de nieuw te bouwen penitentiaire
inrichtingen op Bonaire en Sint Eustatius. Naar huidig inzicht zullen deze op
zijn vroegst in de loop van 2013 zijn gerealiseerd.
Het overnemen door de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) van de
verantwoordelijkheden wat betreft het op de eilanden toelaten van personen,
zal naar verwachting soepel verlopen. Voor het personeel dat met de taken
mee over komt, heeft de IND een uitgebreid opleidingsprogramma
opgesteld.
In de nieuwe situatie neemt de IND namens de Nederlandse minister van
Justitie de beslissingen over toelating en uitzetting. De vreemdelingen
moeten in de regel in hun eigen land een machtiging tot voorlopig verblijf
(MVV) aanvragen. Het aantal verblijfsdoelen waarvoor toelating kan
worden gevraagd, is verruimd.
Reclasseringstaken worden momenteel alleen uitgevoerd op Bonaire en wel
door de Stichting Reclassering en Justitiabelenzorg Bonaire (SRJB). Deze
stichting is in de afgelopen jaren bij een verbetertraject ondersteund door de
Stichting Reclassering Nederland (SRN). Met 2,5 formatieplaats is voorzien
in de uitvoering van de reclasseringsactiviteiten: advies, begeleiding,

15

toezicht en de uitvoering van werkstraffen. Mede ten behoeve van de
uitbreiding van werkzaamheden naar Sint Eustatius en Saba worden
momenteel de statuten en de besturingsvorm van de SRJB herzien en wordt
een samenwerkingsconvenant met de SRN opgesteld. Voor de uitvoering
van de reclasseringstaken op deze eilanden wordt een parttime medewerker
aangetrokken.
Op verzoek van Nederland is het Hof al enige tijd nadrukkelijk aanwezig op
de BES-eilanden. Zaken afkomstig van Bonaire worden in principe op
Bonaire ter zitting gebracht. Ook op Statia en Saba wordt een groot deel van
de van die eilanden afkomstige zaken behandeld. Voor Bonaire heeft het
Gemeenschappelijk Hof er voor gekozen een rechter vanuit Curaçao steeds
voor één jaar te detacheren. Indien nodig worden andere rechters
ingevlogen.
Per transitiedatum ontstaat het Openbaar Ministerie BES. Met het parket
Curaçao en het parket Sint Maarten, heeft het parket BES één gezamenlijke
Procureur-Generaal. Streven is het OM op Bonaire uiterlijk 1 januari 2011
versterkt te hebben met een officier van justitie en twee parketsecretarissen.
Ten behoeve van Sint Eustatius en Saba zal 0,5 formatieplaats officier van
justitie worden ingezet, met als standplaats Sint Maarten. Deze functionaris
zal wekelijks op de twee eilanden aanwezig zijn.
Ten behoeve van de strafrechtketen op de drie eilanden is een forensisch
adviseur gestationeerd op Bonaire.
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Politie
Op 1 juli 2010 is een nieuwe korpschef van het Korps Politie Bonaire
aangetreden, die tevens als kwartiermaker voor het op te richten BES
Politiekorps gaat fungeren. Omdat vier van de zes leden van het
managementteam op Bonaire gebruikmaken van de VUT-regeling is
tijdelijke versterking van de korpsstaf noodzakelijk. Alleen dan kan de
korpschef voldoende tijd besteden aan de opbouw van het nieuwe korps.
Met ondersteuning van het RSC is begin juli een regionale wervingscampagne voor de politie gestart. Na afronding van het selectieproces zal
duidelijk worden in welke mate dan nog sprake is van onderbezetting.
Verwacht wordt dat voor het nieuwe korps tijdelijk ondersteuning vanuit

16

Nederland nodig is teneinde de veiligheid en de openbare orde te kunnen
waarborgen.
Brandweer
De werving van een algemeen commandant voor het nieuwe BES
Brandweerkorps is gestart.
Vooruitlopend op de transitiedatum hebben de brandweerkorpsen van
Bonaire en Sint Eustatius hun manschappen in staat gesteld het
noodzakelijke diploma voor vliegtuigbrandbestrijding te verkrijgen.
De Rijksgebouwendienst is gevraagd zorg te dragen voor het beheer en
onderhoud van de brandweergebouwen op de drie eilanden. Voor Bonaire is
de procedure gestart om te komen tot een nieuwe brandweerkazerne die
mogelijk in 2012 kan worden opgeleverd. Onderzocht wordt of voor de
tussenperiode een tijdelijke voorziening noodzakelijk is.
Tevens is voor Bonaire de procedure gestart voor de aanschaf van een
nieuwe crashtender. In dit geval wordt met Defensie overlegd of vanuit
Nederland een tijdelijke voorziening kan worden getroffen.
De nieuwe multidisciplinaire meldkamer voor politie, brandweer en
ambulance is in ontwikkeling. Op Bonaire is een extra zendinstallatie
geplaatst voor een betere verbinding met de hulpdiensten. Op Bonaire en
Sint Eustatius is nieuwe meldkamer-apparatuur geplaatst. Verwacht wordt
dat deze apparatuur binnenkort ook op Saba geplaatst kan worden. De
werving van centralisten voor de meldkamer is gestart.
Bestuur
De kwartiermaker bestuur ondersteunt de eilandsbesturen bij de
implementatie van de WolBES, de FinBES en de Kieswet.
Op basis van door de VNG opgestelde (en toegelichte)
modelbelastingverordeningen kunnen de eilandsraden verordeningen gaan
vaststellen voor de eilandbelastingen die zij wensen in te voeren. Voor de
heffing en inning van deze belastingen zijn volledig bijgewerkte registraties
nodig van de objecten (gebouwen en installaties) en subjecten (personen) op
de eilanden. De daarvoor noodzakelijke werkzaamheden zijn voor rekening
van BZK verricht en verkeren in de afrondende fase.
De eilandsbesturen hebben al aan de VNG gevraagd om modelverordeningen voor de overige onderwerpen waarover zij op grond van de
WolBES verordeningen dienen vast te stellen. Met de eilandsbesturen vindt

17

nog overleg plaats over andere ondersteunende activiteiten ten behoeve van
de implementatie van met name de WolBES.
Bij de vorming van de nieuwe openbare lichamen zijn ook de ceremoniële
aspecten van belang. Bonaire en Sint Eustatius hebben besloten hun huidige
eilandswapen in de nieuwe constellatie te behouden. Naar verwachting zal
Saba binnenkort een vergelijkbaar besluit nemen. Nederland zorgt voor het
vervaardigen van ambtsketens voor de gezaghebbers. Voorts komen er met
ingang van de transitiedatum nieuwe identiteitskaarten.
Pensioenen
Op 17 februari is de Stichting BES Pensioenfonds opgericht. Vanaf de
transitiedatum zal het fonds als bedrijfstakpensioenfonds de
pensioenregeling voor de werknemers in de bedrijfstakken overheid,
onderwijs, zorg en jeugd en gezin op Bonaire, Sint Eustatius en Saba gaan
uitvoeren. De voorbereidingen zijn in volle gang en er worden goede
vorderingen geboekt. Met de vakbonden zijn pensioen- en VUTovereenkomsten gesloten. Daarbij is voor de pensioenen afgesproken dat
wordt overgegaan van een eindloonstelsel naar een middelloonstelsel en dat
de indexering voorwaardelijk wordt. De inhoud van de pensioenregeling
wordt uitgewerkt in een pensioenreglement. De bestaande VUT-regeling is
afgeschaft, waarbij een beperkt en kortdurend overgangsrecht is
overeengekomen.
Voor de uitvoering van de pensioenregeling is gekozen voor het
Nederlandse bedrijf Syntrus Achmea. De nodige reglementen zijn dan wel
worden op dit moment ontwikkeld. Met de Nederlandsche Bank voert het
fonds overleg over de wijze waarop aan de vereisten van deze toezichthouder kan worden voldaan. Overleg met het APNA moet leiden tot een
boedelscheiding waarbij de pensioenverplichtingen en de activa van dit
pensioenfonds worden verdeeld over de nieuwe entiteiten Curaçao, Sint
Maarten en de BES-eilanden.
Op Bonaire, Sint Eustatius en Saba is een groot aantal informatiebijeenkomsten gehouden, waarbij de toekomstige deelnemers aan het
pensioenfonds zijn geïnformeerd over de nieuwe pensioenregeling.

18

Ministerie van Verkeer en Waterstaat
Per transitiedatum wordt voor de luchthavens van Bonaire, Sint Eustatius en
Saba het Nederlandse systeem ingevoerd van het volgen van de minimale
internationale veiligheidsnormen van de International Civil Aviation
Organisation (ICAO). Er is een masterplan opgesteld om de luchthaven van
Bonaire verder te ontwikkelen en te laten voldoen aan deze ICAO- normen.
Minister Eurlings heeft het groene licht gegeven voor het voor rekening van
VenW renoveren van de start- en landingsbaan van deze luchthaven.
Verwacht wordt dat de nog te selecteren aannemer rond 1 januari 2011 met
het werk zal beginnen.
Ook voor de luchthavens van Sint Eustatius en Saba worden masterplannen
opgesteld, waarvan de eerste concept-versies inmiddels gereed zijn.
Ten behoeve van de continuïteit van de luchtverkeers- en meteorologische
dienstverlening voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba wordt door het
ministerie onderhandeld met de Antilliaanse diensten NAATC en
MDNA&A. Deze laatste dienst zal worden aangewezen voor het uitvoeren
van meteorologische en seismologische dienstverlening op de drie eilanden.
Om dit te realiseren is regelgeving in ontwikkeling en zullen
samenwerkingsovereenkomsten met het KNMI worden opgezet. In dit kader
zullen nadere afspraken worden gemaakt over het voorspellen van orkanen
en over de implementatie van een vulkaanbewakingssysteem.
Met het oog op de continuïteit van de ontsluiting door de lucht van Sint
Eustatius en Saba is een marktonderzoek uitgevoerd. In dit verband wordt
ook nagegaan welke effecten de ontmanteling van de Nederlandse Antillen
heeft op de luchtvaartmaatschappij Winair.
Voor de uitvoering van de inspecties van buitenlandse schepen en het
toezicht op de lokale vaart, worden vier scheepvaartinspecteurs aangesteld.
De lokale werving van drie inspecteurs is vrijwel afgerond. Zij zullen in
Nederland worden opgeleid en na de transitiedatum op Bonaire en Sint
Eustatius worden ingezet. De vierde positie wordt op roulatiebasis ingevuld
door een ervaren scheepvaartinspecteur van VenW.
Sint Eustatius en Saba hebben er voor gekozen een groot deel van de
beschikbare SEI-middelen te gebruiken voor onderhoud van en enige
aanpassingen aan de zeehavens. Het ministerie van VenW assisteert hierbij
via de kwartiermaker en de directies in Den Haag. De voorbereidingen voor
19

de uitvoering van de werkzaamheden worden door de eilanden in
samenwerking met USONA afgerond. Voor de haven van Saba heeft de
openbare aanbesteding reeds plaatsgevonden.
Het onderzoek door Royal Haskoning naar de beste locatie voor een nieuwe
vrachthaven op Bonaire is afgerond. De daadwerkelijke aanleg van deze
haven zal een bedrag van ongeveer 15 miljoen euro vergen.
Het vervoer van gevaarlijke stoffen over land is geanalyseerd. Op grond
daarvan wordt nu passende regelgeving ontwikkeld. Voor de korte termijn
zijn trainingen en bewustwordingscampagnes in voorbereiding.
Door deskundigen van de gemeente Breda, ondersteund door VenW, wordt
een masterplan verkeersveiligheid voor Bonaire opgesteld.

Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Onderwijsverbeterprogramma
Met de vertegenwoordigers van de eilanden zijn afspraken gemaakt over de
uitgangspunten voor een verbeterplan voor het onderwijs. Door Nederland
zijn incidenteel extra middelen beschikbaar gesteld, waarmee in 2009 en
2010 reeds een aantal verbeteracties konden worden gerealiseerd.
De uitdagingen op onderwijsgebied zijn groot. Uit toetsresultaten op lezen
en rekenen blijkt dat leerlingen uit de groepen in de onderbouw (groepen 3
en 4) van de scholen voor funderend onderwijs (FO) vrij dicht tegen het
Nederlandse niveau aanliggen, maar dat de hogere groepen (groepen 7 en 8)
nog een flinke achterstand hebben op dit niveau. De reden is dat in de
bovenbouw een achterstand weggewerkt moest worden.
Het inspectierapport dat in 2008 werd gepubliceerd, schatte de leerachterstand op rekengebied op de FO-scholen van de BES-eilanden ten
opzichte van Nederland op minimaal drie schooljaren. Inmiddels zijn we een
schooljaar verder en is deze achterstand op veel scholen nog anderhalf tot
twee jaar. Dat betekent dat deze scholen in één schooljaar ongeveer de helft
van de achterstand hebben ingelopen.
De resultaten op de toetsen die op de drie scholen voor voortgezet onderwijs
(VO) zijn afgenomen, geven geen geruststellend beeld over de mate waarin
20

leerlingen een gunstige ontwikkeling doormaken. Voor de meeste vakken
geldt dat de scholen er nog niet in slagen de opgelopen achterstanden weg te
werken.
In vervolg op de gratis schoolboeken voor het VO en het secundair
beroepsonderwijs (SBO) mochten de scholen voor FO, VO en SBO
remediërend materiaal voor lezen en rekenen aanschaffen. Dit materiaal is
door de scholen ingezet om de achterstanden weg te werken. Tevens zijn de
scholen voorzien van aanvullend lesmateriaal, zoals lesmethodes,
leesboeken, woordenboeken en landkaarten.
Ter versterking van de kwaliteit van de leerlingenzorg hebben van iedere
school op de drie eilanden twee leraren een specialistische opleiding tot
intern begeleider gevolgd. Voor de noodzakelijke specialistische
deskundigheid buiten de school wordt een aparte voorziening gecreëerd: een
expertisecentrum onderwijszorg. Op ieder van de drie eilanden is een
procesbegeleider aangetrokken met als opdracht dat expertisecentrum op en
in te richten, in samenwerking met Jeugd en Gezin.
Op verzoek van het ministerie adviseren de Landelijke Pedagogische Centra
de scholen op Bonaire, Sint Eustatius en Saba over de doorontwikkeling van
hun schoolontwikkelingsplannen. Daarin leggen de scholen vast op welke
manier zij de komende jaren de kwaliteit van het onderwijs willen
verbeteren. Naast een advies over noodzakelijke verbeteracties worden de
leervragen in kaart gebracht die de schoolbesturen en schoolleiders hebben
met het oog op de transitie naar het Nederlandse onderwijsstelsel.
In goed overleg met de drie bestuurscolleges en de betrokken scholen zijn
programma’s opgesteld om de extra middelen voor de verbetering van de
schoolgebouwen te besteden aan de meest urgente behoeften. Op elk eiland
zijn als gevolg hiervan verschillende bouwprojecten in voorbereiding. De
meest belangrijke hiervan zijn:
Op Bonaire: nieuwbouw van een brede school voor funderend onderwijs met
wijkvoorzieningen; nieuwbouw van een school voor de HAVO/VWObovenbouw; urgente voorzieningen aan de praktijklokalen van de
Scholengemeenschap Bonaire.
Op Sint Eustatius: renovatie van de Golden Rock School; uitbreiding van de
Bethel Methodist School (reeds in uitvoering).
Op Saba: verbouwing van een voormalig bedrijfspand tot technieklokalen
voor de Saba Comprehensive School.
21

In juni 2010 is tijdens een bezoek van de secretaris-generaal van het
ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) afgesproken dat
op korte termijn voor elk eiland een masterplan voor de huisvesting van het
onderwijs wordt opgesteld. Uitgangspunt is dat binnen vijf jaar alle scholen
op een naar Nederlandse maatstaven aanvaardbaar niveau zullen worden
gebracht en dat OCW zich samen met de eilandsbesturen zal inspannen om
de hiervoor benodigde middelen ter beschikking te stellen. In deze plannen
zullen ook de uitvoeringsorganisatie en het (toekomstige) onderhoud worden
opgenomen.
Invoering Nederlands onderwijsstelsel
Met de eilandsbesturen is afgesproken dat het Nederlandse onderwijsstelsel
uitgangspunt zal zijn bij de invoering van een nieuw onderwijsstelsel op
Bonaire, Sint Eustatius en Saba. De specifieke omstandigheden op de BESeilanden kunnen leiden tot een aangepast arrangement.
Medewerkers van de auditdienst van OCW hebben samen met de financiële
diensten van de eilandgebieden en de schoolbesturen per school vastgesteld
wat de huidige financiële situatie is. Ondermeer op basis hiervan zal nog
deze maand (augustus) het bekostigingsniveau per 1 januari 2011 voor de
scholen worden bepaald.
Om op de juiste wijze te kunnen bekostigen, is een projectleider
implementatie bekostiging aangetrokken. Deze functionaris van de Dienst
Uitvoering Onderwijs (DUO) zal de scholen ter plaatse ondersteunen bij de
verbetering en ontwikkeling van hun bedrijfsvoering. Hij zal ook
voorlichting geven over de nieuwe onderwijs wet- en regelgeving in het
algemeen en de wijze waarop de bekostiging wordt uitgevoerd in het
bijzonder.
De rechtstreekse bekostiging van de scholen door OCW brengt veel
veranderingen voor de schooladministraties met zich mee. OCW heeft
Administratiekantoor Onderwijs Service Groep Arnhem gevraagd deze
maand (augustus) een verkennend onderzoek uit te voeren naar alles wat
nodig is om tot de oprichting van een administratiekantoor op de BESeilanden te komen. Op grond van de resultaten kunnen de schoolbesturen
besluiten of – en zo ja op welke wijze – zij een administratiekantoor wensen
op te richten.

22

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) wil het
niveau van de gezondheidszorg op Bonaire, Sint Eustatius en Saba
geleidelijk laten toegroeien naar dat in het Europese deel van Nederland.
Vooruitlopend op de transitiedatum zijn projecten gestart om het zorgaanbod
op de drie eilanden te verbeteren. Per 1 januari 2011 voert het ministerie de
zorgverzekering BES in, welke alle rechtmatige bewoners van de drie
eilanden een gelijk recht op geneeskundige en langdurige zorg geeft.
Verbeteren van het zorgaanbod
De projecten op dit gebied zien op zowel de organisatie als de kwaliteit van
de zorg.
Op het vlak van de organisatie wordt de verzelfstandiging van de huisartsen
op Bonaire ondersteund. Op Sint Eustatius en Saba zijn stichtingen opgericht
waarin per 1 januari 2011 de eilandsziekenhuizen worden ondergebracht.
Het is de bedoeling dat de instellingen voor verpleging en verzorging
volgen, terwijl daarnaast de eerstelijnszorg, de verslavingszorg en de centra
voor Jeugd en Gezin in dit verband een plaats zullen krijgen. Desgewenst
kunnen de eilanden ook de GGD-zorg aan deze stichtingen uitbesteden, die
geleidelijk in de loop van dit en volgend jaar operationeel zullen worden.
Op het vlak van de kwaliteit zijn inmiddels op alle eilanden nieuwe
ambulances operationeel. Er wordt gewerkt aan de opleiding van het
personeel. De uitbreiding van het aantal basisspecialismen in het ziekenhuis
op Bonaire vraagt tijd. Het samenwerkingsverband met de Vrije Universiteit
Amsterdam en het Academisch Medisch Centrum Universiteit van
Amsterdam krijgt vorm in de opzet van een rechtspersoon, waarbij onder
andere de inkoop op contractbasis van basisspecialistische zorg wordt
geregeld. Het gaat om de specialismen interne geneeskunde, chirurgie,
anesthesie, gynaecologie, kindergeneeskunde en psychiatrie. De verwachting
is dat rond 10 oktober de eerste medisch specialist als kwartiermaker in het
ziekenhuis van Bonaire werkzaam zal zijn en dat in de loop van een jaar de
andere specialisten geleidelijk beschikbaar komen.
Ook aan het bieden van dialysevoorzieningen op Bonaire wordt gewerkt.
Dialysepatiënten hebben voor de behartiging van hun belangen een
patiëntenvereniging opgericht. Nadat een keuze is gemaakt voor een dialyseachtervangcentrum zal in het ziekenhuis van Bonaire een dialysecentrum
23

worden opgezet. Tevens zal de mogelijkheid van thuisdialyse worden
meegenomen.
Voor de superspecialistische zorg worden binnenkort afspraken gemaakt met
een groot ziekenhuis in de nabijheid van Bonaire en in de nabijheid van Sint
Eustatius en Saba. Daarbij wordt de uitvoering van de acute zorg
meegenomen, bij voorkeur uit te voeren door dezelfde twee ziekenhuizen.
Daaraan gekoppeld zullen afspraken worden gemaakt voor het
spoedvervoer. De keuze voor vastvleugeltoestel- en/of helikoptervervoer is
afhankelijk van de ziekenhuiskeuze. Begin augustus wordt een aantal
ziekenhuizen onderzocht en beoordeeld welke het meest geschikt zijn.
Gestreefd wordt vervolgens naar het maken van afspraken die kort na de
transitiedatum geoperationaliseerd kunnen zijn.
Bij de verbetering van de farmaceutische zorg op de eilanden wordt
gestreefd naar vergroting van de doelmatigheid, mogelijk door verbetering
(en verlaging van de kosten) van de inkoop en de organisatie van de
geneesmiddelenvoorziening. Daarbij is ook verandering van het
voorschrijfgedrag van artsen van belang.
Verbetering van de medische infrastuctuur op het vlak van gebouwen en
apparatuur is veelal onderdeel van de kwaliteitsprojecten. Het realiseren van
de plannen die daarvoor reeds zijn uitgewerkt krijgt vanaf 2011 geleidelijk
gestalte als onderdeel van de normale bedrijfsvoering van de diverse
zorginstellingen. De aanschaf van beeldvormende apparatuur welke geen
uitstel kan verdragen zal met voorrang worden uitgevoerd.
Zorgverzekering BES
De huidige publieke en private ziektekostenverzekeringen worden per 1
januari 2011 vervangen door één publieke verzekering voor geneeskundige
en AWBZ-zorg. De regelgeving voor de zorgverzekering BES is nog in
voorbereiding bij VWS. Het op te richten Zorgverzekeringskantoor BES
wordt verantwoordelijk voor de uitvoering. Spoedige afronding van de
regelgeving en van de besluitvorming door de ministerraad is noodzakelijk
om de tijdige inkoop van zorg en het goed informeren van verzekerden,
zorgaanbieders en andere belanghebbenden door het
Zorgverzekeringskantoor te kunnen borgen.
Als gevolg van vertraging bij de aanbesteding van de ICT-ondersteuning zal
op het Zorgverzekeringskantoor de inrichting van de werkprocessen en de
24

ICT-ondersteuning daarvan eerst medio 2011 op orde zijn. Ten minste
gedurende het eerste kwartaal van dat jaar zal daarom sprake zijn van het
handmatig verwerken en controleren van informatie, hetgeen uiteraard
risico’s met zich meebrengt voor het beheer en de dienstverlening. Gewerkt
wordt aan een uitvoeringsscenario gericht op het beperken van deze risico’s.

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
In april 2010 hebben de bestuurscolleges van Bonaire, Sint Eustatius en
Saba met de minister van SZW overeenstemming bereikt over de hoogte van
het minimumloon en de daaraan gekoppelde uitkeringen. Het gezamenlijke
streven is om het verschil tussen de hoogte van de uitkeringen en het
wenselijke niveau van de behoeften van bestaan te verminderen naar gelang
de economische draagkracht en ontwikkeling.
De maandelijkse AOV-uitkering gaat op 1 januari 2011 omhoog van 800
naar 920 NAF, te verhogen met een prijscompensatie over 2010. De
pensioengerechtigde leeftijd gaat in de periode tot 2021 in stappen omhoog
tot 65 jaar.
De onderstand is in de nieuwe situatie in de vorm van een wettelijke regeling
gegoten, met geobjectiveerde toeslagen voor zelfstandig wonen, de eerste
drie kinderen, gehuwd zijn of samenwonen en volledige en blijvende
arbeidsongeschiktheid. Bij het bepalen van de hoogte van de onderstandsuitkering is rekening gehouden met het kunnen bijverdienen tot de hoogte
van het minimumloon van 1.260 NAF per maand.
Onderstand
Op dit moment concentreert de aandacht van SZW zich op de ontwikkeling
van de werkprocessen, het te hanteren automatiseringssysteem, de selectie
en de benoeming van medewerkers en tenslotte het opleidingsbeleid. Naar
het zich thans laat aanzien, zullen de huidige onderstandsmedewerkers van
Bonaire en Saba de overstap naar het RSC gaan maken (op Sint Eustatius is
er momenteel geen medewerker onderstand).
In goed overleg met de eilandsbesturen – wier rol als onderstandsverlener
per 10 oktober 2010 overgaat naar SZW – wordt gewerkt aan de overname
van het lopende onderstandsbestand. Dit heeft de nodige voeten in de aarde.
Van alle betrokkenen moeten de voor de vaststelling van het recht op
onderstand vereiste gegevens worden vastgelegd en beoordeeld. Tevens

25

moeten de betrokkenen geïnformeerd worden over de overgang van eiland
naar RSC en over hun nieuwe rechten én plichten.
Op Saba en Sint Eustatius gaat het om relatief kleine aantallen personen
(enkele tientallen), maar is de situatie van betrokkenen niet of gebrekkig
gedocumenteerd. Nader onderzoek is vereist om het recht op de nieuwe
onderstand te kunnen beoordelen. Op Bonaire is de situatie van de
betrokkenen redelijk gedocumenteerd, maar moet de beoordeling van het
recht op uitkering voor een relatief groot aantal personen (circa 300) gedaan
worden. De daarvoor beschikbare personele capaciteit is beperkt (want niet
afgestemd op de werkpiek van de overname), terwijl bovendien een deel van
de tijd van de medewerkers benut moet worden voor het volgen van
opleidingen.
De taak van arbeidsbemiddeling en het ontwikkelen van jobprograms is
belegd bij de eilanden, die daarvoor nog geen adequaat functionerend stelsel
kennen. Omdat dit echter een belangrijke voorwaarde is voor de rechtmatige
en doelmatige verlening van onderstand en tewerkstellingsvergunningen,
heeft SZW de eilanden ondersteuning aangeboden. In dit kader is op Bonaire
in samenwerking met twee lokale organisaties (Forma en Mangazina di Rei)
een pilot gestart gericht op mensen met een grote afstand tot de
arbeidsmarkt.
Tewerkstellingsvergunningen
In het bestuurlijk akkoord met Bonaire is met betrekking tot de
taakverdeling specifiek aandacht besteed aan de uitvoering van de regeling
voor tewerkstellingsvergunningen. Het uitgangspunt is dat deze taak per 1
januari 2012 in mandaat kan worden uitgevoerd door het eiland Bonaire,
tenzij de opgedane ervaringen daartegen pleiten. Op dit moment wordt
gewerkt aan een procesbeschrijving en werkinstructies. Ook wordt gewerkt
aan een automatiseringsmodule die aansluiting geeft op het Foreign
Management Systeem zoals dat door de IND wordt gehanteerd. In overleg
met de afdeling Burgerzaken van het eiland wordt een gezamenlijk frontoffice ingericht.
Inspecties
De inspectietaken op het terrein van veiligheid, illegale arbeid,
minimumloon en huisvesting van vreemdelingen worden na de
transitiedatum op Bonaire uitgevoerd door inspecteurs die SZW overneemt
van het eiland. Voor Sint Eustatius en Saba wordt een inspecteur
aangetrokken.
26

De insteek is te starten met een goede voorlichting aan de twee meest
relevante sectoren, namelijk de bouw en de horeca. Op deze voorlichting kan
worden aangesloten met inspecties. De inspecteurs krijgen voor het
opmaken van processen-verbaal de bijzondere opsporingsbevoegdheid en
moeten inhoudelijk en qua vaardigheden worden opgeleid.
De inspectie van de olieterminals is meer specialistisch van aard en zal
vanuit Nederland worden uitgevoerd.

27