Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 570 IV

Vaststelling van de begrotingsstaten van
Koninkrijksrelaties (IV) en het BES-fonds (H)
voor het jaar 2021

Nr. 25

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BINNENLANDSE ZAKEN
EN KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 december 2020
In deze brief informeer ik uw Kamer over de voortgang op alle terreinen
die de ingreep op Sint Eustatius betreft. De laatste voortgangsrapportage
ontving u op 29 mei 2020, en op 5 oktober jl. stuurde ik uw Kamer een
tussentijdse rapportage1 waarin ik ben ingegaan op de afronding van de
criteria die ten grondslag lagen aan het ingaan van de eerste fase van
herstel: de verkiezing van een Eilandsraad op 21 oktober 2020.
In de tweede voortgangsrapportage van 14 november 20182 zijn twaalf
criteria geformuleerd om tot goed bestuur te komen. Deze criteria zijn ook
als voorwaarden verbonden aan de fases in de wet Herstel voorzieningen
Sint Eustatius en worden stapsgewijs afgerond. De stand van zaken van
de voortgang op de criteria is als bijlage I aan deze rapportage toegevoegd3. In bijlage II is beeldmateriaal van de verschillende lopende en
afgeronde projecten toegevoegd4. Zoals gebruikelijk wordt in de
rapportage de voortgang op het bestuurlijk, sociaal en fysiek domein
beschreven. Daarnaast komt de impact van het COVID-19 virus in deze
brief aan de orde, aangezien dit de voortgang op sommige projecten raakt
en in het algemeen een grote impact heeft op het dagelijks bestuur van
het eiland.
Onlangs heb ik een werkbezoek afgelegd aan Sint Eustatius, onder andere
om kennis te maken met de nieuw gekozen Eilandsraad. Voor het verslag
daarover verwijs ik naar mijn brief van 9 december jl.5.

1

Kamerstuk 35 422, nr. 11.
Kamerstuk 35 000 IV, nr.29.
3
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
4
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
5
Kamerstuk 35 570 IV, nr. 23.
2

kst-35570-IV-25
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 25

1

Algemeen beeld
Statia Day: 16 november 2026
Ieder jaar wordt The First Salute gevierd op 16 november. Dit jaar was het
244 jaar geleden dat Sint Eustatius als eerste de onafhankelijkheid van de
jonge Amerikaanse republiek erkende door het afvuren van dertien
saluutschoten. Op 16 november 2026 wordt de 250e keer gevierd. Een
historisch moment. De regeringscommissaris gaf in zijn speech een
doorkijk naar het Sint Eustatius van 2026 waarbij hij de hoop en de
verwachting uitsprak dat het eiland dan onder andere zal beschikken over
een meer gediversifieerde economie, een zelfvoorzienende landbouw en
visserij sector, betere serviceverlening aan burgers en bedrijven,
bestendige nutsvoorzieningen en een verbeterd onderwijs- en gezondheidssysteem. In dezelfde toespraak stond de regeringscommissaris stil
bij de vele projecten die zijn gerealiseerd of worden gerealiseerd, ondanks
de COVID-19 pandemie, zoals verderop toegelicht onder »sociaal en fysiek
domein».
COVID-19
Sinds maart 2020 ondervindt ook Sint Eustatius de directe gevolgen van
de wereldwijde COVID-19 pandemie. Het beleid van de regeringscommissaris heeft tot doel om Sint Eustatius zoveel mogelijk COVID-vrij te
houden. Sinds het begin van de pandemie zijn er 14 COVID-19 besmettingen geweest, maar niemand is in het ziekenhuis opgenomen vanwege
COVID-19 of is daaraan overleden. De COVID-19 aanpak gaat gepaard met
strenge inreisbeperkingen en quarantaine beleid maar ook met het onder
voorwaarden toelaten van arbeidskrachten, zodat vitale processen
gewaarborgd blijven en waar mogelijk de bedrijvigheid op gang blijft. De
opeenvolgende noodverordeningen zijn steeds afgestemd op het actuele
risicobeeld, waarbij tijdens een uitbraak in september jl. het zwaarste
regime (een avondklok, en verbod op elke vorm van bijeenkomsten) van
kracht was, terwijl op momenten dat er langere tijd geen sprake is van
besmetting, enkel samenscholingen van meer dan 100 personen
verboden zijn. Op 1 december is het middel noodverordening vervangen
door een ministeriële regeling voor Sint Eustatius, gebaseerd op de
Tijdelijke wet maatregelen COVID-19.
Gedurende de pandemie heeft Sint Eustatius verschillende vormen van
bijstand ontvangen. De aanstelling van een crisismanager, het arriveren
van de hospitainer en het ter beschikking stellen van extra medisch
personeel en middelen zijn daar, los van de directe financiële steun, de
belangrijkste voorbeelden van. Het overleg tussen de regeringscommissarissen en de betrokken departementen hierover verloopt vlot en
constructief. De politieke partijen werden al voor de verkiezingen actief
betrokken bij de overwegingen en activiteiten van het ingerichte
crisisteam.
Samenvattend kan gesteld worden dat de COVID-19 epidemie op Sint
Eustatius steeds onder controle geweest is, maar wel een stevige impact
heeft op het openbaar lichaam, de economie en het welzijn van de
bevolking. De GGD wordt zwaar belast. Voor de volksgezondheid is de
impact groot omdat tweede lijns medische zorg buiten het eiland plaats
dient te vinden en de niet urgente zorg buiten het eiland een gedeelte van
het jaar niet mogelijk was. De inreisbeperkingen treffen een ieder op het
eiland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 25

2

Verkiezingen
Op 21 oktober jl. vonden de verkiezingen plaats waarmee de eerste fase
van het herstel op Sint Eustatius is ingeluid. Ondanks COVID-19 verliepen
de verkiezingen ordentelijk en zonder incidenten. Voorafgaand aan de
verkiezingsdag was onder andere de gehele opzet getest en waren in
plaats van één stemlokaal, twee stemlokalen ingericht. De opkomst was
hoog, met bijna 78%. Ongeveer 38% van de kiezers heeft daarbij gebruik
gemaakt van de volmacht. Dat zijn 668 stemmen, waarvan 30 door middel
van de schriftelijke volmacht en de rest via de onderhandse volmacht. Op
29 oktober jl. is de Eilandsraad geïnstalleerd. Ter ondersteuning van het
proces om zo snel mogelijk te kunnen voldoen aan de criteria om naar de
volgende fase van het herstel te gaan, wordt momenteel gewerkt aan een
route-tijd tabel, waarmee tevens invulling gegeven zal worden aan de
motie van het lid Ozütok6. De verkiezingen op Sint Eustatius zijn bijgewoond door verkiezingswaarnemers, die in december over hun bevindingen zullen rapporteren.
Burgerparticipatie en de Centrale Dialoog
De centrale dialoog Sint Eustatius is ingesteld in februari 2020 en sinds de
oprichting actief betrokken bij discussies op sociaaleconomische terrein
op Sint Eustatius, maar ook eiland overstijgend. Belanghebbenden raken
inmiddels steeds meer vertrouwd met het proces, de rol en de doelstellingen van de Centrale dialoog.
De Maatschappelijke Raad van Advies is vele malen bijeen geweest om
verschillende onderwerpen te bespreken, zoals het project loslopend vee,
COVID-19 en de afvalverwerking. Door de inwerkingtreding van de wet
Herstel voorzieningen Sint Eustatius is de Maatschappelijke Raad van
Advies opgeheven na de verkiezing van de Eilandsraad. De regeringscommissarissen en de Eilandsraad zullen samen bespreken hoe er invulling
gegeven kan worden aan het idee van een burgerparticipatieraad.
Bestuurlijk domein
Organisatieontwikkeling
Vacaturevervulling en personele vraagstukken zijn een uitdaging op een
klein eiland waar zoveel projecten in uitvoering zijn. Hoewel het in 2020
gelukt is om veel sleutelposities in te vullen, blijft het vinden en behouden
van de juiste kennis en expertise een uitdaging en daarmee een risico in
de uitvoering. Met name de financiële afdeling kampt daarmee. Op
1 september is een directeur bedrijfsvoering aan de slag gegaan en
momenteel wordt een nieuw afdelingshoofd geworven. Het nog in te
lopen tekort aan expertise in combinatie met de veelheid aan op te
leveren producten maakt dat de verbeterslag minder vlot verloopt dan
gehoopt. Niettemin zijn in november de jaarrekeningen 2017 en 2018
opgeleverd, beide met een oordeelsonthouding van de externe
accountant, en is de begroting 2021 in concept gereed.
In het algemeen geldt dat de faciliteiten en arbeidsomstandigheden van
grote delen van het ambtenarenapparaat een goede doorontwikkeling
daarvan in de weg staan. Zo zijn de onderdelen van het openbaar lichaam
verdeeld over 13 verschillende locaties. Dat komt de efficiency in
dienstverlening, maar ook in onderhoud, niet ten goede. Onlangs hebben
Sint Eustatius en de Rijksdienst Caribisch Nederland besloten tot de
realisatie van een centraal overheidsgebouw. Het Rijksvastgoedbedrijf
6

Kamerstuk 35 422, nr. 8.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 25

3

gaat dit gebouw in nauwe samenwerking met de toekomstige gebruikers
realiseren. Het gebouw zal structurele oplossingen bieden voor de
huisvestingssituatie en het voorzieningenniveau van het openbaar
lichaam en de Rijksdienst. In de periode tot aan realisatie is een tijdelijke
oplossing voor de huidige situatie noodzakelijk. De bestaande kantoren
zullen waar nodig worden opgeknapt en een moderne ICT voorziening
wordt aangelegd met middelen uit de tweede tranche regio enveloppe.
De komst van het nieuwe overheidskantoor markeert ook een belangrijke
stap op weg naar verbeterde voorzieningen voor inwoners en bedrijven.
Hiervoor wordt onder meer één klantcontact centrum voor alle overheidsdiensten gerealiseerd.
Communicatieplan
De afgelopen maanden is de informatievoorziening richting het publiek
geïntensiveerd. Tijdens de maanden voorafgaand aan 21 oktober lag het
zwaartepunt van de communicatie op de verkiezingen. Daarnaast is er
regelmatig gecommuniceerd over zaken als het herstel van de wegen, de
nieuwe drinkwatervoorziening en de status van andere projecten. De
publieksinformatie wordt met name uitgezet middels social media (de
website en de facebook pagina van het openbaar lichaam) en het
radioprogramma »Shedding light» van het openbaar lichaam. Cijfers
geven aan dat de facebookpagina van het openbaar lichaam onder de
social media het meest bezocht wordt, en daarmee het meest effectief is.
Sociaal domein
Op het sociale domein wordt hard gewerkt aan het voortdurend verbeteren van onder andere de schuldhulpverlening, jeugdzorg, kinderopvang,
en de brede maatschappelijk ondersteuning middels opleiden, het maken
van bestuurlijke afspraken, regelgeven, toezicht houden en waar nodig
herstructureren. De samenwerking tussen het openbaar lichaam en de
verschillende betrokken vakdepartementen leidt tot veel initiatief en
kennisdeling.
Recent is in het kader van de kinderopvang een tijdelijke subsidieregeling
van kracht geworden waaruit kindplaatssubsidies aan niet draagkrachtige
ouders worden verstrekt. Met de invoering van een nieuwe wet Kinderopvang in 2022 zal ook de structurele financiering van de kinderopvang op
het eiland worden geregeld. Daarnaast wordt geïnvesteerd in de
huisvesting van de kinderopvang. Ook is er oog voor de mogelijkheden
voor uitbreiding van de naschoolse activiteiten.
Het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en het
openbaar lichaam zijn overeengekomen dat de preventieve jeugdtaken en
de opvoedondersteuning op Sint Eustatius door de unit social support van
het openbaar lichaam worden overgenomen van Jeugdzorg en Gezinsvoogdij CN. Op deze manier kan het openbaar lichaam een breed en
laagdrempelig hulp- en ondersteuningsaanbod realiseren voor haar
inwoners. Tegelijkertijd wordt de expertise van de unit social support
uitgebreid. Voor 2021 worden bestuurlijke afspraken gemaakt tussen het
openbaar lichaam en de sportstichting hoe de samenhang en samenwerking op sport en bewegen wordt verbeterd.
Het openbaar lichaam wil het bestuursakkoord aanpak huiselijk geweld en
kindermishandeling BES 2021–2024 in december ondertekenen en het
advies- en meldpunt vanaf het eerste kwartaal van 2021 gefaseerd
uitrollen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 25

4

Samen met het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW)
werkt het openbaar lichaam aan instrumenten voor mensen met een grote
afstand tot de arbeidsmarkt en aan praktijkgerichte opleidingsprogramma’s. Ook overleggen het ministerie en het openbaar lichaam over
de inzet op verdere versterking van de arbeidsbemiddeling. Hetzelfde
geldt voor armoedebestrijding en schuldhulpverlening.
Recent is een complex voor begeleid wonen tot stand gekomen. Ook
publiek-privaat is er een programma gestart waarbij een grote investeerder op het eiland kansen biedt aan Statianen om getraind te worden
en werk te vinden in een nieuw resort.
Vanwege de effecten van de COVID-19 crisis op de werkgelegenheid biedt
het kabinet ondersteuning via de Tijdelijke subsidieregeling loonkostenen inkomensverlies Caribisch Nederland. De regeling is onlangs met 9
maanden verlengd tot 12 juli 2021. Ook heeft SZW vanuit het noodpakket
additionele middelen beschikbaar gesteld voor eilandelijk beleid. Deze
middelen worden toegevoegd aan de vrije uitkering. Met de middelen
kunnen de gevolgen van de coronacrisis voor kwetsbare inwoners
verzacht worden. In de achterliggende periode heeft het openbaar lichaam
deze middelen ingezet voor het ondersteunen van burgers die de
energierekeningen niet konden betalen en het bieden van quarantainemogelijkheden aan mensen die thuis niet in quarantaine konden.
Fysiek domein
Op het fysieke domein worden, ondanks COVID-19, vele zichtbare
vorderingen gemaakt. De nieuwe verkeerstoren en terminal op de
luchthaven worden, met enkele maanden vertraging, in het tweede
kwartaal van 2021 opgeleverd. Ook de veiligheidsmaatregelen op het
vliegveld worden voortdurend verbeterd. De afgelopen twee jaar is op
Sint Eustatius ongeveer 3,5 kilometer weg aangelegd en het komend jaar
zullen nog meer wegen worden aangepakt. Nu het herstel van de weg
naar de haven bijna is afgerond, zullen Rijkswaterstaat en het openbaar
lichaam starten met het verstevigen van de zwakke plekken langs de kust
bij lower town. Ook wordt, in samenspraak met het Ministerie van
Infrastructuur en Waterstaat (IenW) gewerkt aan de plannen voor herstel
en ontwikkeling van de haven.
De aanpak van erosie blijft een van de grootste infrastructurele uitdagingen waar Sint Eustatius voor staat. De stabilisatie van de klifwand is
afgerond en de afgelopen weken zijn delen van de wand beplant met
inheemse plantensoorten die extra bescherming vormen. Begin 2021
worden nog enkele afrondende werkzaamheden uitgevoerd, waaronder
onderhoud aan de naastgelegen cascade.
Naast ongecontroleerde hemelwaterafvoer is loslopend vee een belangrijke veroorzaker van erosie op Sint Eustatius. Eind oktober is het plan van
aanpak, dat beoogt al het loslopend vee te verwijderen, in uitvoering
genomen. In de eerste fase worden de loslopende geiten uit het Nationaal
park Boven weggehaald. In de eerste fase wordt het grootste deel van de
dieren gevangen, in de laatste fase zullen ook dieren worden geschoten.
Op Sint Eustatius was tot voor kort regelmatig sprake van rantsoeneringen van de drinkwaterlevering via het leidingwaternetwerk. De vraag
naar drinkwater en het aantal aansluitingen nam al jaren gestaag toe en
liep niet gelijk met de waterproductie, hetgeen versterkt werd door
lekkages in de watertransportleiding. Om te voorkomen dat de inwoners
nog langer met rantsoenering van het drinkwater te maken krijgen, is er
de afgelopen maanden gewerkt aan de oplevering van drie projecten: het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 25

5

vergroten van de waterproductiefabriek, het vergroten van de wateropslag en het vervangen van twee kilometer watertransportleiding. Met
de ingebruikname van de hoofdwaterleiding wordt het probleem van de
lekkages opgelost. De nieuwe opslagtank, waarmee de opslagcapaciteit
van 1.000 naar 4.000 m3 is gegaan, en de vergrote waterproductiefabriek
zijn in november in gebruik genomen. Hiermee wordt de watercapaciteit
met 66% vergoot, zodat er beter aan de drinkwatervraag kan worden
voldaan. Sinds de zomer is er nog enkele keren sprake geweest van
tijdelijke onderbrekingen in de watervoorziening vanwege reparaties aan
de bestaande waterleiding, maar met de genoemde maatregelen is Sint
Eustatius de komende decennia voorzien van een betrouwbare
drinkwatervoorziening.
Tot slot
Er is veel in gang gezet op Sint Eustatius. De uitdaging is steeds om de
focus te houden op het realiseren van de ruim honderd projecten waar de
regering middelen voor ter beschikking heeft gesteld. Het Openbaar
Lichaam heeft onvoldoende capaciteit om dat alleen te doen. In combinatie met de tijdelijke expertise van buiten wordt er stap voor stap
gewerkt aan een robuuster overheidsapparaat. De overheid alleen brengt
geen economische groei. De overheid moet zorgen voor de noodzakelijke
voorzieningen. Economische groei is nodig om het armoedevraagstuk aan
te pakken. Het is uiteindelijk de private sector die bereid moet zijn om
risico’s te nemen en te investeren. Daarnaast is de civil society cruciaal.
De bevolking van Sint Eustatius is veerkrachtig, trots en solidair. Alle
ingrediënten zijn aanwezig om naar een volwaardige lokale democratie
toe te groeien.
De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
R.W. Knops

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 IV, nr. 25

6