Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

27 830

Materieelprojecten

Nr. 123

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 februari 2014
INLEIDING
Voor het verdedigen van maritieme taakgroepen, het ondersteunen van
amfibisch en landoptreden, het uitvoeren van maritime security operations en in de toekomst Ballistic Missile Defence, beschikt Defensie over
vier luchtverdedigings- en commandofregatten (LC-fregatten). Deze
fregatten zijn tussen 2002 en 2005 in dienst gesteld en bereiken naar
verwachting vanaf 2027 het einde van de levensduur. Om tot die tijd de
inzetbaarheid en de doelmatige exploitatie van de LC-fregatten te
waarborgen, voorziet het systeemplan LC-fregatten halverwege de
levensduur in een inventarisatie van de status van de schepen en van de
aan boord aanwezige systemen. Deze inventarisatie heeft in 2012
plaatsgevonden en heeft geleid tot onderstaande behoefte. Met deze
A-brief informeer ik u over het project «Instandhoudingsprogramma
LC-fregatten».
BEHOEFTE
Kwalitatieve behoefte
Het instandhoudingsprogramma LC-fregatten omvat 41 deelprojecten, die
in te delen zijn in twee categorieën.
Deelprojecten gerelateerd aan ARBO, milieu en zeewaardigheid
Deze deelprojecten zijn noodzakelijk om te blijven voldoen aan wet- en
regelgeving op het gebied van arbeidsomstandigheden, milieu en
zeewaardigheid. Zij betreffen onder andere het garanderen van veilig
manoeuvreren en navigeren, het verbeteren van de voedselveiligheid, de
kwaliteit van het drinkwater en van de brandveiligheid en het aanpassen
van de bergplaats voor kanonmunitie.

kst-27830-123
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 27 830, nr. 123

1

Deelprojecten gerelateerd aan instandhouding
Deze deelprojecten zijn noodzakelijk om systemen doelmatig in stand te
kunnen houden of te voorkomen dat systemen niet meer kunnen worden
onderhouden. De belangrijkste betreffen de aanpassing of vervanging van
delen van het platformmanagementsysteem Integrated Monitoring &
Control System (IMCS) en het Combat Management System (CMS). Deze
systemen zijn essentieel om platformsystemen (zoals voortstuwing,
energieopwekking en brandblusinstallatie) te bedienen en sensor-, wapenen commandosystemen in te zetten. Naast verbeteringen aan het IMCS en
het CMS worden (delen van) systemen aangepast of vervangen indien ze
niet meer doelmatig kunnen worden onderhouden. Dit zijn onder andere
de Active Phased Array Radar (APAR), het kanon, de sonar, de
satellietcommunicatie-installatie en enkele kleinere platforminstallaties.
In het instandhoudingsprogramma zijn geen deelprojecten opgenomen
die leiden tot operationele verbeteringen. De reden hiervoor is dat de
operationele capaciteiten van de LC-fregatten nog toereikend zijn om de
opgedragen operationele taken te kunnen uitvoeren. In de toekomst zullen
nog wel aanpassingen plaatsvinden als gevolg van vlootbrede verbeteringen of invoering van nieuwe systemen, die gelden voor meerdere
klassen schepen.
Kwantitatieve behoefte
Het instandhoudingsprogramma (IP) wordt uitgevoerd voor alle
LC-fregatten. Hierdoor blijft niet alleen de inzetbaarheid van de vier
LC-fregatten gewaarborgd, maar blijft ook de configuratie gelijk. Dit heeft
voordelen op het gebied van onderhoud, opleidingen en uitwisselbaarheid van personeel, wat leidt tot lagere levensduurkosten.
FINANCIËN
Investeringen
Met het project «Instandhoudingsprogramma LC-fregatten» is een budget
gemoeid van € 100 tot € 250 miljoen (prijspeil 2013). Dit bedrag komt ten
laste van het investeringsbudget op de defensiebegroting voor de periode
2014–2022. In het projectbudget zijn projectmanagementkosten en
risicoreserveringen voor de verwerving van materieel opgenomen,
alsmede kosten voor de inhuur van personeel en uitbesteding van
deelprojecten.
Het benodigde budget is hoger dan eerder door mij gemeld in het
Materieel-projectenoverzicht (MPO) 2013 (Kamerstuk 27 830, nr. 113, van
17 september 2013). De belangrijkste redenen hiervoor zijn:
• In 2004 is een arbitraire budgetreservering van 5 procent van de
nieuwbouwkosten opgenomen, die sindsdien niet is bijgesteld voor
prijsstijgingen en inflatie.
• Uitstaande restpunten van het nieuwbouwproject LC-fregatten, zoals
het inrichten van onderhoudsfaciliteiten voor het infraroodsysteem
Sirius, het verminderen van het uitgestraald geruis onder water en het
plaatsen van explosiebestendige deuren, worden ingepast in het IP.
• Het opnemen van instandhoudingsactiviteiten voor het kanon en het
aanpassen van de bijbehorende munitiebergplaats. Dit was een apart
project dat nu vanwege doelmatigheid in het IP is ondergebracht.
• Door de reorganisaties bij Defensie is bij de betrokken organisatiedelen veel capaciteit verdwenen. Daardoor is meer inhuur van personeel
of uitbesteding van deelprojecten noodzakelijk dan oorspronkelijk
voorzien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 27 830, nr. 123

2

De hogere kosten van het instandhoudingsprogramma zullen worden
verwerkt binnen het investeringsbudget in de begroting. In de commercieel vertrouwelijke bijlage bij deze brief vindt u aanvullende informatie
over de projectkosten1.
Exploitatie
Door het instandhoudingsprogramma uit te voeren, wordt stijging van de
materiële exploitatiekosten en de onderhoudsinspanning voorkomen en
kan Defensie de LC-fregatten doelmatig blijven inzetten. Het
instandhoudings-programma heeft geen personele consequenties.
Hierdoor veranderen de personele exploitatiekosten niet.
PLANNING & ORGANISATIE
Het instandhoudingsprogramma zal worden uitgevoerd in de periode juli
2017 tot en met december 2021. Per schip bedraagt de doorlooptijd 18 tot
21 maanden. Na voltooiing van de werkzaamheden volgt voor de vier
LC-fregatten een drie maanden durende periode van varende beproevingen. Hierna kunnen de schepen gaan opwerken tot inzetgereed.
Uit doelmatigheidsoverwegingen valt het instandhoudingsprogramma zo
veel mogelijk samen met planmatig voorziene onderhoudsperiodes.
Daarnaast worden tijdens deze onderhoudsperiodes werkzaamheden
uitgevoerd voor gerelateerde projecten, zoals modificatie van de SMART-L
radar ten behoeve van het project «Maritime Ballistic Missile Defence»
(Kamerstuk 27 830, nr. 91, van 26 september 2011). Door de werkzaamheden te combineren wordt de tijd dat de LC-fregatten niet beschikbaar
zijn zo veel mogelijk beperkt.
PROJECTRISICO’S
Product. De meeste deelprojecten van het instandhoudingsprogramma
betreffen aanpassingen dan wel vervangingen van apparatuur, waarbij de
ontwikkelrisico’s beperkt zijn. Het risico voor het aspect product wordt als
gemiddeld beoordeeld.
Tijd. Het instandhoudingsprogramma kent meerdere tijdgerelateerde
risico’s. Deze worden onder andere veroorzaakt door:
• de verminderde capaciteit van de DMO, de gevolgen hiervan voor het
doorlopen van het resterende deel van het Defensie Materieel Proces
(DMP) en het voorbereiden van het project. Om deze reden is de
planning voor dit traject met twaalf maanden verlengd. De voltooiing
van de D-fase is voorzien in oktober 2016;
• de onduidelijkheid over de toekomstige capaciteit bij de met uitvoering
belaste organisatiedelen binnen de DMO (JIVC) en het CZSK (Marinebedrijf) als gevolg van de reorganisaties en vacatures;
• het gecombineerd uitvoeren van het instandhoudingsprogramma met
gerelateerde projecten.
Uitloop van de werkzaamheden tijdens de uitvoering van het instandhoudingsprogramma zal leiden tot een langere periode dat de LC-fregatten
niet beschikbaar zijn. Om een zich voordoend capaciteitstekort op te
kunnen vangen, is budget voor de inhuur van personeel en uitbesteding
gereserveerd. Het risico van vertraging wordt als gemiddeld beoordeeld.

1

Ter vertrouwelijke inzage gelegd, alleen voor de leden, bij het Centraal Informatiepunt Tweede
Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 27 830, nr. 123

3

Geld. De raming van het projectbudget is gebaseerd op ramingen van
ervaringsdeskundigen van de DMO en het CZSK. In het projectbudget is
voor de meeste deelprojecten een risicoreservering van 5 procent
opgenomen. Uitzondering hierop vormen het IMCS en het CMS. Vanwege
de complexiteit, veroorzaakt door de vele raakvlakken met andere
scheepssystemen, is hiervoor een risicoreservering van tien procent
opgenomen. Het risico van budgetoverschrijding wordt als gemiddeld
beoordeeld.
OVERIGE ASPECTEN
Internationale samenwerking
Aan boord van schepen van buitenlandse marines, zoals de Sachsenklasse van Duitsland en de Iver Huitfelt-klasse van Denemarken, bevinden
zich diverse systemen die identiek zijn aan die van de LC-fregatten. Voor
de instandhouding van de APAR is met deze landen een instandhoudings-MoU ondertekend. Onderzocht zal worden of de benodigde
aanpassingen voor de APAR onder deze MoU kunnen worden ontwikkeld.
Relatie met andere projecten
Dit project heeft een relatie met de in realisatie zijnde projecten
«LC-fregatten deelprojecten: nieuwbouw, verwerving walreservedelen en
munitie», «Maritime Ballistic Missile Defence (MBMD)», «Instandhouding
Goalkeeper» en «NH-90». Met name bij het installeren en het in bedrijf
stellen van de gemodificeerde SMART-L radar van het MBMD-project is
goede afstemming nodig met het instandhoudings-programma
LC-fregatten. De gemodificeerde radar kan pas worden getest na
aanpassing van het CMS.
Combineren van B-, C- en D-fase
In lijn met de brief over het combineren van DMP-fases van 7 juli 2010
(kamerstuk 32 123X nr. 135), ben ik voornemens om de B-, C- en D-fase te
combineren en u in het najaar van 2016 met een BCD-brief nader over het
project te informeren. Voor het combineren heb ik de volgende
argumenten:
• In de behoeftestellingsfase is de invulling van het instandhoudingsprogramma – het hoe – al voor een groot deel bepaald in de vorm van 41
deelprojecten. Daardoor is voor de meeste deelprojecten geen
voorstudie of studie meer nodig en kan direct worden begonnen met
het opstellen van het pakket van eisen (D-fase).
• 70 procent van het projectbudget komt ten laste van deelprojecten
waarvoor per deelproject slechts één aanbieder – de Original Equipment Manufacturer (OEM) – is. Hierdoor hebben verdere (voor)studie
en concurrentiestelling maar beperkt zin. De resterende deelprojecten
zijn hoofdzakelijk deelprojecten met een budget kleiner dan € 5
miljoen.
• Door de verminderde capaciteit van de DMO staat de tijd voor het
doorlopen van het resterende deel van het DMP-traject onder druk.
Voor een gecombineerde BCD-fase is minder tijd nodig, dan voor het
doorlopen en rapporteren over de verschillende fasen afzonderlijk.
• Vanwege het combineren van het project «Instandhoudingprogramma
LC-fregatten» met benoemd onderhoud, wordt het project inbesteed
bij het CZSK (Marinebedrijf) en de DMO (JIVC). Daardoor is er maar
één potentiële leverancier.
• Dit project betreft de aanpassing van bestaande schepen, waarbij de
operationele capaciteit niet verandert en systemen worden aangepast
dan wel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 27 830, nr. 123

4

•

•

vervangen. Veel van deze vervangende systemen worden «van de
plank» verworven en er wordt geen gebruik gemaakt van innovatieve
technologieën. Met uitzondering van de planning van de werkzaamheden is het instandhoudingsprogramma geen complex project.
Een gecombineerde BCD-fase is in lijn met recente scheepsnieuwbouw-projecten, waarbij alleen aan het eind van de D-fase instemming
werd gevraagd voor het afsluiten van het contract met de bouwmeester. De gerelateerde deelprojecten ten behoeve van platform- en
SEWACO-systemen waren gemandateerd.

TEN SLOTTE
Met de uitvoering van dit project blijft de inzetbaarheid van de
LC-fregatten tot het einde van de levensduur gegarandeerd en kan
Defensie deze schepen op een doelmatige wijze in stand houden.
De Minister van Defensie,
J.A. Hennis-Plasschaert

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 27 830, nr. 123

5