Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

36 200 IV

Vaststelling van de begrotingsstaten van
Koninkrijksrelaties (IV) en het BES-fonds (H) voor het jaar
2023

Nr. 2

MEMORIE VAN TOELICHTING

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

1

INHOUDSOPGAVE
Geraamde uitgaven en ontvangsten

3

A.

Artikelsgewijze toelichting bij het begrotingswetsvoorstel

5

B.

Artikelsgewijze toelichting bij de begrotingsartikelen

6

1.

Leeswijzer

6

2.
2.1
2.2
2.3
2.4
2.5
2.6

Beleidsagenda
Beleidsprioriteiten
Belangrijkste beleidsmatige mutaties
Strategische Evaluatie Agenda
Overzicht risicoregelingen
Implementatie van mensenrechtenverdragen
Coronamaatregelen

9
9
15
20
21
25
25

3.
3.1
3.2
3.3
3.4

Beleidsartikelen Koninkrijksrelaties
Artikel 1. Versterken rechtsstaat
Artikel 4. Bevorderen sociaaleconomische structuur
Artikel 5. Schuldsanering/ lopende inschrijving/ leningen
Artikel 8. Wederopbouw Bovenwindse Eilanden

29
29
33
40
43

4.
4.1
4.2

Niet-beleidsartikelen
Artikel 6. Apparaat
Artikel 7. Nog onverdeeld

45
45
46

5.
5.1

Beleidsartikel BES-fonds
Artikel 1. BES-fonds

47
47

6.

Bijlagen
Bijlage 1: Verdiepingsbijlage Koninkrijksrelaties
Bijlage 2: Verdiepingsbijlage BES-fonds
Bijlage 3: Moties en toezeggingen
Bijlage 4: Subsidieoverzicht
Bijlage 5: Uitwerking Strategische Evaluatie Agenda
Bijlage 6: Rijksuitgaven Caribisch Nederland
Bijlage 7: Overzicht belasting- en premieontvangsten
Caribisch Nederland
Bijlage 8: Overzicht eilandelijke inkomsten
Bijlage 9: Overzicht renteloze leningen Caribisch
Nederland

49
49
58
60
68
69
72

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

75
76
78

2

GERAAMDE UITGAVEN EN ONTVANGSTEN
Koninkrijksrelaties (IV)
Figuur 1 Geraamde uitgaven verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen Koninkrijksrelaties (bedragen
x € 1 mln.). Totaal € 196.454.000
1. Versterken rechtsstaat

76,2

4. Bevorderen sociaaleconomische
structuur

62,1

5. Schuldsanering/ lopende inschrijving/
leningen

28,5

8. Wederopbouw Bovenwindse Eilanden

3,3

6. Apparaat

22,9

7. Nog onverdeeld

3,4

0

10

20

30

40

50

60

70

80

90

Figuur 2 Geraamde ontvangsten verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen Koninkrijksrelaties
(bedragen x € 1 mln.). Totaal € 1.090.372.000
1. Versterken rechtsstaat

0,0

4. Bevorderen sociaaleconomische
structuur

0,0

5. Schuldsanering/ lopende inschrijving/
leningen

1.090,4

8. Wederopbouw Bovenwindse Eilanden

0,0

6. Apparaat

0,0

7. Nog onverdeeld

0,0

0

200

400

600

800

1.000

1.200

BES-fonds (H)
Figuur 3 Geraamde uitgaven BES-fonds (bedragen x € 1 mln.). Totaal € 53.094.000
1. BES-fonds

53,1

0

10

20

30

40

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

50

60

3

Figuur 4 Geraamde ontvangsten BES-fonds (bedragen x € 1 mln.). Totaal € 53.094.000
1. BES-fonds

53,1

0

10

20

30

40

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

50

60

4

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET
BEGROTINGSWETSVOORSTEL
Wetsartikel 1
De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op
grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzon­
derlijk bij de wet vastgesteld.
In afwijking van het eerste lid is besloten de begrotingsstaat van Konink­
rijksrelaties en de begrotingsstaat van het BES-fonds in één wet te laten
vaststellen, op grond van artikel 2.3, tweede lid, van de Comptabiliteitswet
2016.
Het wetsvoorstel strekt ertoe om de onderhavige begrotingsstaten voor
het aangegeven jaar vast te stellen.
Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten tezamen vormen de Rijks­
begroting voor dat jaar. Een toelichting bij de Rijksbegroting als geheel is
opgenomen in de Miljoenennota.
Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de uitgaven, verplichtingen
en de ontvangsten vastgesteld. De in de begrotingsstaten opgenomen
begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van
toelichting toegelicht (de zogenoemde begrotingstoelichting).
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,

H.G.J. Bruins Slot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

5

B. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ DE BEGROTINGSARTIKELEN
1. Leeswijzer
Algemeen
Voor u ligt de begroting 2023 voor Koninkrijksrelaties (IV) en het BES-fonds
(H).
Groeiparagraaf
– De geschatte budgetflexibiliteit is naar aanleiding van de Rijksbegro­
tingsvoorschriften 2022 vanaf de ontwerpbegroting 2023 per begro­
tingsartikel opgedeeld in vier categorieën: juridisch verplicht, bestuurlijk
gebonden, beleidsmatig gereserveerd en nog niet ingevuld dan wel vrij
te besteden.
– Vanaf deze begroting worden ook de aflossingen op de leningen op
artikel 5 geraamd zoals aangegeven in de brief aan de Kamer (Kamer­
stukken II 2021/22, 35420, nr. 477). Voorheen werden alleen de renteont­
vangsten geraamd.
Beleidsagenda
De beleidsagenda Koninkrijksrelaties geeft een overzicht van de hoofdlijnen
van het beleid.
Het BES-fonds is een beleidsarm fonds en heeft daarom geen beleids­
agenda. Via de vrije uitkeringen uit het BES-fonds ontvangen de Openbare
Lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba middelen om de aan hen
toebedeelde en deels wettelijke taken naar behoren uit te voeren, net zoals
gemeenten middelen krijgen uit het gemeentefonds in Europees Nederland.
Het gaat hierbij om vrij besteedbare middelen. Het is - net als bij gemeenten
– aan de lokale democratie om ambities te formuleren, aanvullende
inkomsten te genereren en beleidskeuzes te maken. Het is aan de eilanden
om verantwoording af te leggen over de via het BES-fonds verstrekte
middelen.
De beleidsagenda voor Koninkrijksrelaties (IV) wordt afgesloten met vijf
overzichten:
– Belangrijkste beleidsmatige mutaties
– Strategische Evaluatie Agenda
– Overzicht risicoregelingen
– Implementatie van mensenrechtenverdragen
– Coronamaatregelen.
De begrotingsartikelen
De begroting van Koninkrijksrelaties bestaat uit vier beleidsartikelen en
twee niet-beleidsartikelen. In de beleidsartikelen staat de beleidsinformatie
en de financiële informatie over de voorgenomen uitgaven. In de nietbeleidsartikelen staan de voorgenomen uitgaven verantwoord die niet met
beleid te maken hebben, zoals apparaatsuitgaven. De vier beleidsartikelen
zijn:
– artikel 1. Versterken rechtsstaat
– artikel 4. Bevorderen sociaaleconomische structuur
– artikel 5. Schuldsanering/lopende inschrijving/leningen
– artikel 8. Wederopbouw Bovenwindse Eilanden.
Een beleidsartikel is opgebouwd uit de volgende elementen:
A. Algemene doelstelling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

6

B. Rol en verantwoordelijkheid
C. Beleidswijzigingen
D. Tabel budgettaire gevolgen van beleid
E. Toelichting op de instrumenten.
De peildatum voor de onder onderdeel D gepresenteerde geschatte budget­
flexibiliteit (het percentage juridisch verplicht) is 1 januari 2023.
De twee niet-beleidsartikelen zijn:
– artikel 6. Apparaat
– artikel 7. Nog onverdeeld.
Een niet-beleidsartikel is opgebouwd uit de volgende elementen:
A. Tabel budgettaire gevolgen van beleid;
B. Toelichting op de instrumenten.
De begroting van het BES-fonds kent één beleidsartikel:
– artikel 1. BES-fonds.
Het beleidsartikel van het BES-fonds is opgebouwd uit dezelfde vijf
elementen als de beleidsartikelen van de begroting van Koninkrijksrelaties.
De apparaatsuitgaven/-ontvangsten voor de uitvoering van het BES-fonds
zijn opgenomen in de begroting van het Ministerie van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties (BZK).
Bijlagen
De bijlagen 1 en 2 bevatten de verdiepingsbijlagen voor Koninkrijksrelaties
en het BES-fonds. Bijlage 3 is een overzicht van de moties en toezeggingen
voor beide hoofdstukken.
Daarna volgt voor Koninkrijksrelaties een overzicht subsidies (bijlage 4),
de Uitwerking Strategische Evaluatie Agenda (bijlage 5) en het overzicht
Rijksuitgaven Caribisch Nederland (bijlage 6).
Met betrekking tot het BES-fonds volgen het Overzicht belasting- en premie
ontvangsten Caribisch Nederland (bijlage 7), het Overzicht eilandelijke
inkomsten (bijlage 8) en het Overzicht renteloze leningen Caribisch
Nederland (bijlage 9).
Het uitgangspunt is om in de verdiepingsbijlage de beleidsmatige en
technische mutaties toe te lichten die groter zijn dan of gelijk zijn aan de
ondergrens zoals deze in de Rijksbegrotingsvoorschriften 2022 (RBV 2022)
is opgenomen, de zogenaamde staffel, te weten:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

7

Tabel 1 Ondergrenzen conform RBV 2022
Begrotingsartikel

Beleidsmatige mutaties (ondergrens Technische mutaties (ondergrens
in € miljoen)
in € miljoen)

1. Versterken rechtsstaat

Verplichtingen/Uitgaven: 2 mln.
Ontvangsten: 1 mln.

Verplichtingen/Uitgaven: 4 mln.
Ontvangsten: 2 mln.

4. Bevorderen sociaaleconomische structuur

Verplichtingen/Uitgaven: 2 mln.
Ontvangsten: 1 mln.

Verplichtingen/Uitgaven: 4 mln.
Ontvangsten: 2 mln.

5. Schuldsanering/lopende inschrijving/leningen

Verplichtingen/Uitgaven: 1 mln.
Ontvangsten: 10 mln.

Verplichtingen/Uitgaven: 2 mln.
Ontvangsten: 20 mln.

8. Wederopbouw Bovenwindse Eilanden

Verplichtingen/Uitgaven: 1 mln.
Ontvangsten: 1 mln.

Verplichtingen/Uitgaven: 2 mln.
Ontvangsten: 2 mln.

6. Apparaat

Verplichtingen/Uitgaven: 1 mln.
Ontvangsten: 1 mln.

Verplichtingen/Uitgaven: 2 mln.
Ontvangsten: 2 mln.

7. Nog onverdeeld

Verplichtingen/Uitgaven: 1 mln.
Ontvangsten: 1 mln.

Verplichtingen/Uitgaven: 2 mln.
Ontvangsten: 2 mln.

1. BES-fonds

Verplichtingen/Uitgaven: 2 mln.
Ontvangsten: 2 mln.

Verplichtingen/Uitgaven: 4 mln.
Ontvangsten: 4 mln.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

8

2. Beleidsagenda
2.1 Beleidsprioriteiten
Een betere toekomst voor het hele Koninkrijk
In het Koninkrijk delen we een verleden én een toekomst. Na ruim tien jaar
economische stagnatie en de klappen van orkanen, een pandemie en
andere crises wil Nederland op voet van gelijkwaardigheid, wederkerigheid
en wederzijds vertrouwen zich inspannen voor een betere, hoopvolle
toekomst voor het gehele Koninkrijk.
Het kabinet zet zich in 2023 dan ook in om Caribisch Nederland een gelijk­
waardig deel van Nederland te laten zijn. De uitdagingen op Bonaire, Sint
Eustatius en Saba zijn groot: de fysieke infrastructuur is nog niet op orde,
maar bovenal is de diepgewortelde armoede een grote bron van zorg. De
mondiale ontwikkelingen, zoals de stijging van prijzen, treffen veel
inwoners van Caribisch Nederland hard. In 2023 worden belangrijke
stappen gezet om de verschillen in (sociale) voorzieningen met Europees
Nederland te verkleinen. De in het Coalitieakkoord ter beschikking gestelde
middelen van structureel € 30 mln. spelen hierbij een belangrijke rol. Om
de levenstandaard van de inwoners van Bonaire, Sint Eustatius en Saba te
verbeteren, kunnen en moeten de overheden beter presteren. Dat geldt voor
de rijksoverheid zelf (in Caribisch Nederland én Den Haag), de openbare
lichamen en voor de samenwerking tussen rijksoverheid en openbare
lichamen. Een belangrijke rol hierin spelen de in 2023 te maken bestuurlijke
afspraken met de nieuwe bestuurscolleges, na de eilandsraadverkiezingen
van 2023.
Ook spant het kabinet zich in 2023 in voor de drie autonome landen.
Onderdeel van de inzet van het kabinet is om de samenwerking met en
tussen de drie Landen op de langere termijn te bevorderen. Hiertoe streeft
het kabinet ernaar uitvoering te geven aan de motie van Raak c.s. (Kamer­
stukken II, 2018-2019, 35099, nr. 23) en in gezamenlijk overleg tot een nadere
invulling te komen van de verantwoordelijkheden van de landen afzon­
derlijk en het koninkrijk als geheel. Uitgangspunt blijft uiteraard dat de drie
landen staatkundig autonoom zijn en een eigen verantwoordelijkheid
hebben. In lijn met het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden kunnen
de landen rekenen op hulp en bijstand, wanneer daarom verzocht en
passend binnen de kaders van gemaakte afspraken. Een voorbeeld van
huidige samenwerking is te vinden bij de landspakketten.
Caribisch Nederland (CN)
Coalitieakkoord en CN-enveloppe van € 30 mln.
Verbeteren van de bestaanszekerheid en verminderen van de armoede in
Caribisch Nederland is een belangrijk thema. Ook de financiële middelen
voor de openbare lichamen, in het bijzonder de hoogte van de vrije
uitkering, staan al lange tijd onder druk. Met de extra financiële middelen
in het Coalitieakkoord van structureel € 30 mln. vanaf 2023, kan een
belangrijke bijdrage worden geleverd aan het beter in balans brengen van
de inkomens en de kosten van levensonderhoud in Caribisch Nederland.
Tevens worden de openbare lichamen in staat gesteld hun taken adequaat
uit te voeren, inclusief hun taken op sociaaleconomisch terrein. Hierbij
stellen we de inwoners centraal, hanteren we maatwerk, is het uitgangspunt
dat wat lokaal kan ook lokaal gebeurt en zijn afspraken wederzijds
verplichtend en wederkerig.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

9

Bij de eerste suppletoire begroting van 2022 zijn de middelen toegevoegd
aan de departementale begrotingen van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
(SZW), Infrastructuur en Waterstaat (IenW), Onderwijs Cultuur en
Wetenschap (OCW), Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) en
de(ze) begroting van Koninkrijksrelaties en het BES-fonds. Bij de tweede
suppletoire begroting van 2022 worden de middelen toegevoegd aan de
departementale begroting van Economische Zaken en Klimaat (EZK). In
2023 wordt uitvoering gegeven aan deze afspraken, waarvan maatregelen
verder in de verschillende begrotingen van verantwoordelijke departe­
menten nader worden toegelicht. Voor wat betreft de eilandelijke middelen
zijn in juni 2022 bestuurlijke afspraken gemaakt. Hierdoor kunnen de
openbare lichamen hun eigen taken en bevoegdheden eigenstandig
uitvoeren en als een gelijkwaardige partner zorgen voor een beter leven
voor alle inwoners van Caribisch Nederland.
Bestuurlijke afspraken bij eilandgerichte aanpak
De (meerjarige) bestuurlijke afspraken met Bonaire, Sint Eustatius en Saba
- afgesloten in 2022 - omvatten een gecoördineerde eilandgerichte aanpak
(Kamerstukken II 2021/22, 35925 IV, nr. 69). Het ministerie van BZK vervult
daarin een centrale rol: het ziet toe op de coördinatie en het bevorderen van
de interdepartementale samenwerking in Den Haag. De integrale bestuur­
lijke afspraken dragen bij aan een verbeterde samenwerking tussen de
verschillende departementen in Den Haag die alle voor hun eigen
taakgebied op de eilanden verantwoordelijk zijn.
Voor 2023 is de ambitie om de naleving van de bestuurlijke afspraken voor
alle drie de eilanden voort te zetten. Per eiland is maatwerk geleverd qua
prioritering en vorm. De prioritaire thema’s variëren per eiland van sociale
zekerheid, goed bestuur, klimaat en natuur tot aan economische ontwik­
keling.
Voor Bonaire zijn afspraken gemaakt die lopen tot aan de verkiezingen van
2023, waarmee nog lopende afspraken uit het bestaande Bestuursakkoord
worden voortgezet en prioriteiten voor de korte termijn zijn vastgesteld.
Prioritaire thema´s zijn: de sociale agenda, organisatieontwikkeling en
dienstverlening, ruimtelijke ontwikkeling, economie en duurzaamheid. Ook
is er aandacht voor de cultuursector (zoals de bibliotheek), voor wijkont­
wikkeling en jeugdparticipatie.
Voor Sint Eustatius zijn er bestuurlijke afspraken gemaakt die een looptijd
hebben van juli 2022 tot juli 2023. De vier hoofdthema’s zijn hetzelfde als
dat van het Meerjaren uitvoeringsplan 2022-2026 van het Openbaar
Lichaam Sint Eustatius: welzijn, welvaart, circulariteit en goed bestuur.
Binnen deze thema’s wordt er gewerkt aan tastbare projecten, zoals volks­
huisvesting, infrastructuur en natuurbehoud. Ook zijn er afspraken gemaakt
over minder tastbare prioriteiten, zoals uitvoeringskracht en goed bestuur .
De afspraken ondersteunen daarnaast enkele
criteria uit de Memorie van Toelichting van de Wet herstel voorzie­
ningen Sint Eustatius, zodat deze duurzaam worden geïmplementeerd.
Voor Saba zijn meerjarige afspraken gemaakt op vier prioritaire thema’s en
tien doelstellingen die gelden tot 2026, zoals het verbeteren van de
bestaanszekerheid, economische en ruimtelijke ontwikkeling, klimaat en
natuur en goed bestuur. Ook wordt met de jaarlijkse uitvoeringsagenda
invulling gegeven aan een gezamenlijke integrale visie van het openbaar
lichaam en het Rijk voor Saba.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

10

Versterken bestuurs- en uitvoeringskracht
In 2023 wordt verder gewerkt aan het versterken van de bestuurs- en
uitvoeringskracht. Het ministerie van BZK richt samen met de eilanden en
de vakdepartementen een programma uitvoeringskracht in. In het
programma wordt ingezet op trainingen, opleidingen, technische bijstand
en uitwisseling. Daarin wordt voortgebouwd op bestaande programma’s en
activiteiten. Samen met de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG)
wordt daarnaast, conform het advies van de Raad van State, een eenjarige
pilot voor een uitwisselingsnetwerk tussen Europees Nederlandse
gemeenten en het Caribisch deel van het Koninkrijk opgezet. Hierdoor
kunnen de openbare lichamen verzoeken tot technische assistentie
indienen, die vervolgens door de VNG gematcht worden met kennis en
expertise uit Europees Nederlandse gemeenten. Ook wordt geïnvesteerd in
het weerbaarder maken van het openbaar bestuur. Het Talent Ontwikkel
Programma (TOP) Bonaire wordt voortgezet om jonge professionals, met
Caribische roots, te faciliteren in hun terugkeer naar de eilanden door
baankansen te creëren en ontwikkelmogelijkheden te bieden.
Dienstverlening Rijksdienst Caribisch Nederland
In 2023 zullen vervolgstappen worden gezet om de dienstverlening aan de
inwoners van Caribisch Nederland te verbeteren onder andere door meer
samenhang te brengen in de fysieke en digitale dienstverlening door
Rijksdienst Caribisch Nederland (RCN). Hierbij is dienstverlening vanuit
het perspectief van de inwoners leidend. In de tweede helft van 2022 is
een kwartiermaker aangesteld die in 2023 en volgende jaren de verdere
transitie van de RCN ter hand gaat nemen en de samenwerking tussen RCN
en de openbare lichamen gaat bevorderen op basis van een gezamenlijk
beeld over de staat van dienstverlening in CN. Ook zal in 2023 verder worden
gewerkt aan het inrichten van een Chief Information Officer (CIO) office CN
met als doel verbetering van de digitale dienstverlening.
Bestuurlijke ingreep Sint Eustatius
Op 8 juli 2020 is de Wet herstel voorzieningen Sint Eustatius aangenomen.
De wet voorziet in een gefaseerde teruggave van bevoegdheden aan het
lokale bestuur op Sint Eustatius. Per (sub)fase dient te worden voldaan aan
criteria die in de Memorie van toelichting op hoofdlijnen zijn beschreven.
De eerste fase van de wet is in oktober 2020 bereikt en heeft geleid tot de
verkiezingen en het installeren van een eilandsraad met beperkte bevoegd­
heden. In 2021 heeft de regeringscommissaris een route-tijdtabel opgesteld
waarin de criteria en de planning voor het behalen van de volgende fases
zijn uitgewerkt. In het kader van de motie Wuite heeft de regeringscommissaris samen met de eilandsraad de route-tijdtabel in 2022 bijgesteld (Kamer­
stukken II 2021/22, 35925 IV, nr. 55). Voor de bijstelling is het uitgangspunt
gebruikt dat voor het bereiken van een volgende (sub)fase minimaal moet
worden voldaan aan randvoorwaarden die leiden tot een duurzame imple­
mentatie van de criteria. Op basis van de bijgestelde route tijdtabel wordt
in 2023 gewerkt aan het bereiken van fase 2 en fase 3 van de wet. Met het
behalen van fase 3.0 zijn de bestuurlijke verhoudingen langs de lijnen van
de WolBES en de FinBES hersteld en kan worden overgegaan tot benoemen
van een nieuwe gezaghebber.
Coördinerende rol van Koninkrijksrelaties
In het kader van de uitwerking van de aanbevelingen van de Raad van State
en uit IBO-rapporten, wordt op verschillende manieren gewerkt aan
verbetering van de bestuurlijke en financiële verhoudingen tussen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

11

Europees en Caribisch Nederland en aan het waarborgen van gelijkwaar­
digheid van Caribisch Nederland als onderdeel van Nederland. Dit vergt wel
een wetstraject. In 2023 wordt verder gewerkt aan de herziening van de
systeemwetten WolBES en FinBES.
Voorts wordt verder invulling gegeven aan de toepassing van het principe
van 'comply or explain'. Dit principe houdt in dat nieuwe EuropeesNederlandse beleidsdoelen of beleidsintensiveringen, waaronder bijbeho­
rende nieuwe regelgeving, ook van toepassing is in Caribisch Nederland,
tenzij er redenen zijn om dat niet te doen. In dat kader zal met name worden
ingezet op het aanpassen van verouderde wet- en regelgeving en het
opstellen van bepaalde kaderwetgeving. In 2023 zal bovendien via een
projectteam «comply or explain» inhoudelijk worden meegedacht over de
toepassing van het 'comply or explain'-principe. Dit moet ervoor zorgen dat
dit principe consistent door alle departementen wordt toegepast.
Financieel toezicht
Het ministerie van BZK ziet erop toe dat de openbare lichamen het financieel
beheer op een adequaat niveau brengen en vervolgens houden. Het niveau
van het financieel beheer in Caribisch Nederland is gemengd. Daar waar
Saba al jaren een goedkeurende accountantsverklaring kan voorleggen als
bewijs van goed financieel beheer, hebben de projecten om het financieel
beheer op Bonaire en Sint Eustatius te verbeteren nog niet geleid tot
voldoende verbeteringen en de afgifte van een goedkeurende accountants­
verklaring. Om de benodigde voortgang te bewerkstelligen werken Bonaire
en Sint Eustatius met verbeterplannen voor het financieel beheer. Voor de
uitvoering van de verbeterplannen heeft het ministerie van BZK financiële
middelen verstrekt aan Bonaire en Sint Eustatius. Waar nodig zal het
ministerie ook expertise aanbieden om de verbeteringen te bewerkstelligen.
Jaarlijks informeert het ministerie van BZK de Tweede Kamer over de stand
van het financieel- en begrotingsbeheer en de verbeterplannen van de
openbare lichamen.
Het College financieel toezicht BES (Cft BES) adviseert de minister van BZK
over de financiën van Bonaire en Saba. Voor Sint Eustatius heeft het Cft BES
haar adviserende taak stapsgewijs hervat. Op grond van de Wet herstel
voorzieningen Sint Eustatius adviseert het Cft BES bij de ontwerpbegroting
en begrotingswijzigingen. Dit ter ondersteuning van de regeringscommis­
saris en gezien het feit dat de advisering op de begroting een elementair
onderdeel is van het proces van budgettering en financieel beheer. Met
het gedeeltelijk hervatten van de adviserende rol van het Cft BES wordt
gezorgd voor een geleidelijke opbouw naar het reguliere toezicht van de
Wet financiën openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba (FinBES).
Landen
Overheidsfinanciën, financieel beheer, en financieel toezicht
Duurzaam houdbare overheidsfinanciën zijn een randvoorwaarde voor de
economische ontwikkeling. Het begrotingsbeleid in de Landen vormt
evenwel al jaren een uitdaging met sterk oplopende overheidsschuld als
gevolg. Door de Covid-19 pandemie zijn de overheidsfinanciën wereldwijd
verslechterd. Ook in Aruba, Curaçao en Sint Maarten was dit het geval. Door
het stilvallen van het toerisme, de belangrijkste economische pijler, daalden
de belastinginkomsten sterk en liepen de tekorten op. Met de liquiditeits­
steun van Nederland konden de landen tijdens de pandemie de publieke
dienstverlening continueren en waren er middelen om het bedrijfsleven en
inwoners te ondersteunen. Begin 2022 kende een krachtig economisch

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

12

herstel, dat ook voor verbetering van de overheidsfinanciën zorgde, maar
van volledig herstel is nog geen sprake. De economisch groei vertaalt zich
met enige vertraging in hogere belastinginkomsten. Er is nog wel sprake
van begrotingstekorten. Of er in 2023 wel begrotingsevenwicht zal zijn, is
afhankelijk van de mate waarin de Landen de groei weten te benutten en
tegelijkertijd de uitgaven weten te beheersen. Begrotingsevenwicht is van
groot belang voor duurzaam houdbare overheidsfinanciën. Hierbij is ook
de mate waarin de hervormingen uit de Landspakketten effectief worden
geïmplementeerd van grote invloed. Zo zal de hervorming van de belas­
tingdienst kunnen bijdragen aan een hogere bereidheid tot het doen van
belastingaangifte, zal verbetering van financieel beheer de sturing op
inkomsten en uitgaven kunnen bevorderen en kan middels hervorming van
de publieke sector de effectiviteit en de beoogde kostenverlaging van de
publieke sector het vertrouwen van investeerders en consumenten
verhogen.
Het op orde brengen van het financieel beheer in Aruba, Curaçao en Sint
Maarten is een belangrijk thema en doelstelling in de Landspakketten. Naast
specifieke knelpunten die een goedkeurende accountantsverklaring bij de
jaarrekening in de weg staan, wordt de problematiek veroorzaakt door
fundamentele problemen in de wetgeving, de financiële organisatie, de
financiële processen en de administratie. Er zijn concrete stappen geformu­
leerd om in de komende jaren het financieel beheer in de Landen op orde
te brengen in de vorm van zogenaamde routekaarten. In 2023 worden de
uitvoering en implementatie verder ter hand genomen en worden de verbe­
teringen in de getrouwheid van de financiële informatie, de financiële
processen en de wetgeving zichtbaar.
Door middel van het financieel toezicht en de Landspakketten wordt zo
gewerkt aan duurzaam houdbare overheidsfinanciën. Het College Aruba
financieel toezicht (CAft) en het College financieel toezicht Curaçao en Sint
Maarten (Cft) adviseren daarnaast de Rijksministerraad en de Landen over
de overheidsfinanciën van de Landen, gericht op het bewerkstelligen van
een duurzame financiële overheidshuishouding. Dit doen het Cft en het CAft
op basis van de Rijkswet financieel toezicht Curaçao en Sint Maarten (Rft)
respectievelijk de Landsverordening Aruba financieel toezicht (LAft) in
combinatie met het Protocol Aruba-Nederland uit 2018. Beoogd is dat het
CAft in 2023 zijn toezicht uitoefent op grond van de nieuwe Rijkswet Aruba
financieel toezicht. Deze ligt nu ter vaststelling voor in de parlementen van
Aruba en Nederland.
Versterken van de rechtsstaat op Aruba, Curaçao en Sint Maarten
Een goed functionerende rechtsstaat is een randvoorwaarde voor
economische ontwikkeling en houdbare overheidsfinanciën en ziet toe op
rechtmatigheid van bestedingen. Goed bestuur, rechtshandhaving en
veiligheid zijn aangelegenheden van de autonome Landen. Nederland
ondersteunt Aruba, Curaçao en Sint Maarten hierbij. Het ministerie van BZK
werkt hierin nauw samen met de ministeries van Justitie en Veiligheid,
Financiën en Defensie.
In 2023 worden verdere stappen gezet in de implementatie van de extra
structurele middelen, die beschikbaar zijn gemaakt vanuit het akkoord over
de derde tranche liquiditeitssteun (Kamerstukken II 2020/21, 35570 IV nr.
13). Deze komen onder andere ten goede aan de versterking van het grens­
toezicht en de uitbreiding van de duurzame ondermijningsaanpak op Aruba,
Curaçao en Sint Maarten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

13

Het kabinet is tevens betrokken bij de structurele verbeteringen van het
gevangeniswezen van Sint Maarten, gelet op het naleven van de mensen­
rechtenstandaarden. In 2023 stelt BZK middelen beschikbaar voor de bouw
van een nieuwe gevangenis en structurele verbeteringen van de huidige
detentieomstandigheden. Daarnaast is de Samenwerkingsregeling
Waarborging Plannen van Aanpak Landstaken Curaçao en Sint Maarten met
twee jaar verlengd (lopend tot 2024), omdat de plannen van aanpak Politie
en Detentiewezen op Sint Maarten nog niet zijn afgerond.
Wederopbouw
In 2017 trokken de orkanen Irma en Maria over de Bovenwindse Eilanden
met verwoestende gevolgen. Met name het land Sint Maarten werd zwaar
getroffen. Als autonoom land binnen het Koninkrijk is het zelf verantwoor­
delijk voor de wederopbouw. Nederland ondersteunt Sint Maarten
financieel bij de wederopbouw, met de inzet van de Wereldbank (trustfonds)
en met technische assistentie. Het trustfonds is actief tot eind 2025.
Het trustfund is volledig overgegaan in de fase van uitvoering. Hierdoor zijn
steeds meer zichtbare en tastbare resultaten voor de bevolking van Sint
Maarten geboekt. Deze lijn wordt doorgetrokken in 2023. Uiteraard zal
daarbij worden ingezet op de realisatie van de blijvende Nederlandse priori­
teiten: herstel van de luchthaven, afvalproblematiek en good governance.
Bevorderen sociaaleconomische structuur
Als onderdeel van de steun aan de Caribische Landen in het kader van de
pandemie zijn afspraken gemaakt over sociale, financiële, economische en
institutionele hervormingen en ontwikkelingen die gewenst zijn om de
weerbaarheid van Caribische Landen na COVID-19 te verhogen. Deze
afspraken zijn neergelegd in landspakketten die elk van de landen met
Nederland is overeengekomen. De Tijdelijke Werkorganisatie (TWO) biedt
de landen ondersteuning bij het doorvoeren van hervormingen van bestuur­
lijke aard, het realiseren van duurzame overheidsfinanciën en het
versterken van hun economie en gaat de uitvoering van de hervormings­
maatregelen door de landen monitoren. De maatregelen en hervormingen
uit de landspakketten zien op de volgende thema’s: financieel beheer, kosten
en effectiviteit publieke sector, belastingen, financiële sector, economische
hervormingen, zorg, onderwijs en versterking van de rechtsstaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

14

2.2 Belangrijkste beleidsmatige mutaties
Uitgaven Koninkrijksrelaties
Tabel 2 Belangrijkste beleidsmatige uitgavenmutaties t.o.v. vorig jaar (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

Stand ontwerpbegroting 2022

Art.

376.298

170.708

159.561

178.667

178.667

‒

Mutatie nota van wijziging 20221

46.718

2.878

249

249

249

‒

Mutatie eerste suppletoire begroting 2022

‒ 1.084

21.507

9.648

‒ 9.913

8.011

8.954

‒

‒

‒

‒

‒

176.667

0

Extrapolatie
Belangrijkste mutaties
1) Kasschuif detentie Sint Maarten

1

‒ 6.000

6.000

0

0

0

2) Teruggekomen betalingen uit 2021

1,4

6.320

0

0

0

0

0

3) Capacity building (Saba Package)

4

‒ 1.600

‒ 667

‒ 667

‒ 667

‒ 667

‒ 667

4) Island Backlogs (Saba Package)

4

‒ 800

0

0

0

0

0

5) Kasschuif Tijdelijke Werkorganisatie

4

‒ 7.000

‒ 3.000

2.500

2.500

2.500

2.500

6) Inzet geraamde ontvangsten voor RCN

6

2.044

0

0

0

0

0

7) Personele vergoedingen voor landspakketten

6

‒ 651

0

0

‒ 1.000

‒ 1.000

‒ 1.000

8) Motie Van den Berg en Kuiken: extra middelen vrije uitkering Saba

7

‒ 1.000

‒ 1.000

‒ 1.000

‒ 571

‒ 571

‒ 571

9) Loon- en prijsbijstelling compensatie 2021 BES-fonds

7

‒ 571

‒ 571

‒ 571

0

0

0

10) Wisselkoerscorrectie BES-fonds

7

‒ 2.573

‒ 8.205

0

0

0

0

11) Kasschuif wisselkoersreserve

7

‒ 4.500

4.500

0

0

0

0

12) Kasschuif stormwaterpompen

8

‒ 2.300

2.300

0

‒ 280

‒ 280

‒ 280

404.158

196.454

169.707

168.985

186.909

185.603

Stand ontwerpbegroting 2023
1 nota van wijziging op de ontwerpbegroting (Kamerstukken II 2021/22, 35925 IV, nr. 32)

Toelichting
1. Teruggekomen betalingen uit 2021
Dit betreft een teruggekomen betalingen voor het versterken van het grens­
toezicht, noodpakketten en pensioenen. Deze facturen waren in 2021
betaald en zijn teruggekomen in januari 2022. Door deze boeking kunnen
de betreffende facturen alsnog in 2022 betaald worden.
2. Capacity Building (Saba Package)
De middelen voor de Capacity Building uit de Saba Package worden via
het BES-fonds verstrekt, zoals overeengekomen in de Saba Package
overeenkomst. Hier worden onder andere middelen vrijgemaakt ter onder­
steuning voor de eilandssecretaris.
3. Island Backlogs (Saba Package)
De middelen voor de Island Backlogs uit de Saba Package worden via het
BES-fonds verstrekt, zoals overeengekomen in de Saba Package overeen­
komst. Hierin is overeengekomen dat deze middelen onder andere worden
ingezet voor het oorkaanbestendig maken van woningen en het
weerbaarder maken van Saba's financiën.
4. Inzet geraamde ontvangsten RCN
De geraamde ontvangsten van de Rijksdienst Caribisch Nederland (RCN)
worden weer ingezet voor RCN.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

15

5. Kasschuif Tijdelijke Werkorganisatie
Deze kasschuif komt voor uit een herziening van de uitgaven van de
Tijdelijke Werkorganisatie (TWO). In 2022 worden niet alle middelen
uitgeput vanwege het trager verlopen van de uitvoering, onder andere door
de vertraging van de Rijkswet. Voor de Tijdelijke Werkorganisatie worden
de verplichtingen de kas in het juiste te verwachte ritme gezet.
5. Personele vergoedingen voor landspakketten
Personele vergoedingen voor 2022 worden overgeboekt naar de Ministeries
van VWS en EZK voor van de ondersteuning van de Landen bij de lands­
pakketten voor Aruba, Curaçao en Sint Maarten. Daarnaast betreft dit de
personele vergoeding van het Ministerie van Financiën voor 2021 en 2022
voor hun ondersteuning aan de Landen.
6. Motie van den Berg en Kuiken: extra middelen vrije uitkering Saba
Dit betreft de uitvoering van de motie van de Leden Kuiken en Van Den Berg
die oproepen tot verhoging van vrije uitkering aan Saba met € 1,5 mln.
(Kamerstukken II 2021/22, 35925, nr. 58). Hiervoor wordt € 1 mln. uit de post
Onvoorzien overgeheveld van de begroting van Koninkrijksrelaties (IV) naar
de begroting van het BES-fonds (H). Daarnaast krijgt Saba volgens de vaste
verdeelsleutel € 0,8 mln. vanuit de totaal € 4,1 mln. aan middelen uit de CN
enveloppe, die per eerste suppletoire begroting zijn toegevoegd.
7. Loon- en prijsbijstelling compensatie 2021 BES-fonds
In 2021 was er een negatieve loon- en prijsontwikkeling voor het BES-fonds.
In 2021 is dit incidenteel gedekt vanuit de begroting Koninkrijksrelaties en
deels generale middelen. Dit jaar is ervoor gekozen om de negatieve loonen prijsontwikkeling van 2021 structureel vanaf 2022 te compenseren vanuit
de begroting Koninkrijksrelaties.
8. Wisselkoerscorrectie BES-fonds
De vrije uitkering van het BES-fonds is vastgelegd in dollars. Door de
huidige wisselkoers van de dollar ten opzichte van de euro is er naar
verwachting sprake van een wisselkoerstegenvaller in 2022 en 2023. Dit
wordt gedekt vanuit de wisselkoersreserve op begrotingsartikel 7 van de
begroting van Koninkrijksrelaties (IV).
9. Kasschuif wisselkoersreserve
Om de wisselkoerstegenvaller in 2023 op het BES-fonds te kunnen dekken,
worden gelden van 2022 naar 2023 overgeheveld.
10. Kasschuif stormwaterpompen
Dit betreft een kasschuif om de aanschaf van stormwaterpompen op Sint
Maarten in 2023 te kunnen betalen. De aanschaf is een onderdeel van de
crisismaatregelen op Sint Maarten om overtollige water af te voeren in geval
van plotselinge overstromingen door hevige stormen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

16

Ontvangsten Koninkrijksrelaties
Tabel 3 Belangrijkste beleidsmatige ontvangstenmutaties t.o.v. vorig jaar (bedragen x € 1.000)
Art.
Stand ontwerpbegroting 2022
Mutatie nota van wijziging 20221
Mutatie eerste suppletoire begroting 2022
Extrapolatie

2022

2023

2024

2025

2026

2027

34.588

31.068

30.950

30.950

30.950

‒

0

0

0

0

0

0

‒

‒

30.950

4.689

0

0

‒

‒

‒
0

0

0

6.320

0

0

147.696

167.368

91.145

Belangrijkste mutaties
1) Teruggekomen betalingen uit 2021

1,4

2) Raming aflossingen leningen

5

8.316 1.057.101

17.911

0

0

0

3) Wisselkoerscorrectie ontvangsten

5

2.285

2.203

0

0

0

0

4) Geraamde ontvangsten van RCN

6

2.044

0

0

0

0

0

58.242 1.090.372

48.861

178.646

198.318

122.095

Stand ontwerpbegroting 2023
1 nota van wijziging op de ontwerpbegroting (Kamerstukken II 2021/22, 35925 IV, nr. 32)

Toelichting
1. Teruggekomen betalingen uit 2021
Dit betreft een teruggekomen betalingen voor het versterken van het grens­
toezicht, noodpakketten en pensioenen. Deze facturen waren in 2021
betaald en zijn teruggekomen in januari 2022. Door deze boeking kunnen
de betreffende facturen alsnog in 2022 betaald worden.
2. Raming aflossingen leningen
Vanaf deze begroting worden ook de aflossingen op de leningen geraamd
zoals eerder aan de Kamer gemeld (Kamerstukken II 2021/22, 35420, nr.
477). Voorheen werden alleen de renteontvangsten geraamd.
3. Wisselkoerscorrectie ontvangsten
Als gevolg van de huidige wisselkoers van de dollar ten opzichte van de
euro zijn er meer- en minderontvangsten op de rente over de uitstaande
leningen. Deze uiteindelijke wisselkoersmeevaller wordt toegevoegd aan
de wisselkoersreserve op begrotingsartikel 7 van deze begroting.
4. Geraamde ontvangsten van RCN
De geraamde ontvangsten van de Rijksdienst Caribisch Nederland (RCN)
worden weer ingezet voor RCN.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

17

Uitgaven BES-fonds
Tabel 4 Belangrijkste beleidsmatige uitgavenmutaties t.o.v. vorig jaar (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

Stand ontwerpbegroting 2022

Art.

42.390

35.272

35.272

35.272

35.272

‒

Mutatie eerste suppletoire begroting 2022

4.926

6.976

8.645

11.546

11.141

10.735

‒

‒

‒

‒

‒

35.272

Extrapolatie
Belangrijkste mutaties
1) Motie Van den Berg en Kuiken: extra middelen vrije uitkering Saba

1

1.000

1.000

1.000

1.000

1.000

1.000

2) Capacity Building (Saba Package)

1

1.600

667

667

667

667

667

3) Island Backlogs (Saba Package)

1

800

0

0

0

0

0

4) Arbeidsbemiddeling (Saba)

1

0

200

200

200

200

200

5) Loon- en prijsbijstelling compensatie 2021

1

571

571

571

571

571

571

6) Loon- en prijsbijstelling tranche 2022

1

144

203

228

226

213

0

7) Wisselkoerscorrectie

1

2.573

8.205

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

54.004

53.094

46.583

49.482

49.064

48.445

Overige mutaties
Stand ontwerpbegroting 2023

Toelichting
1. Motie Van den Berg en Kuijken: extra middelen vrije uitkering Saba
Dit betreft de uitvoering van de motie van de Leden Kuiken en Van Den Berg
die oproepen tot verhoging van vrije uitkering aan Saba met € 1,5 mln.
(Kamerstukken II 2021/22, 35925, nr. 58). Hiervoor wordt € 1 mln. uit de post
Onvoorzien overgeheveld van de begroting van Koninkrijksrelaties (IV) naar
de begroting van het BES-fonds (H). Daarnaast krijgt Saba volgens de vaste
verdeelsleutel € 0,8 mln. vanuit de totaal € 4,1 mln. aan middelen uit de CN
enveloppe, die per eerste suppletoire begroting zijn toegevoegd.
2. Capacity Building (Saba Package)
De middelen voor de Capacity Building uit de Saba Package worden via
de vrije uitkering verstrekt, zoals overeengekomen in de Saba Package
overeenkomst. Hier worden onder andere middelen vrijgemaakt ter onder­
steuning voor de eilandssecretaris.
3. Island Backlogs (Saba Package)
De middelen voor de Island Backlogs uit de Saba Package worden via de
vrije Uitkering aan Saba toegekend. In de Saba Package is overeengekomen
dat deze middelen onder andere worden ingezet voor het oorkaanbestendig
maken van woningen en het weerbaarder maken van Saba's financiën.
4. Arbeidsbemiddeling (Saba)
In het Coalitieakkoord zijn middelen vrijgemaakt voor arbeidsbemiddeling
van de BES-eilanden. Het aandeel voor Saba wordt nu toegekend via de vrije
uitkering.
5. Loon- en prijsbijstelling compensatie 2021
In 2021 was er een negatieve loon- en prijsontwikkeling voor het BES-fonds.
In 2021 is dit incidenteel gedekt vanuit de begroting Koninkrijksrelaties en
deels generale middelen. Dit jaar is ervoor gekozen om de negatieve loonen prijsontwikkeling van 2021 structureel vanaf 2022 te compenseren vanuit
de begroting Koninkrijksrelaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

18

6. Loon- en prijsbijstelling tranche 2022
Dit betreft de loon- en prijsbijstelling tranche 2022 voor de per eerste
suppletoire begroting 2022 toegevoegde CN-enveloppe.
7. Wisselkoerscorrectie
De vrije uitkering van het BES-fonds is vastgelegd in dollars. Door de
huidige wisselkoers van de dollar ten opzichte van de euro is er naar
verwachting sprake van een wisselkoerstegenvaller in 2022 en 2023. Dit
wordt gedekt vanuit de wisselkoersreserve op begrotingsartikel 7 van de
begroting van Koninkrijksrelaties (IV).
Ontvangsten BES-fonds
Tabel 5 Belangrijkste beleidsmatige ontvangstenmutaties t.o.v. vorig jaar (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

Stand ontwerpbegroting 2022

Art.

42.390

35.272

35.272

35.272

35.272

‒

Mutatie eerste suppletoire begroting 2022

4.926

6.976

8.645

11.546

11.141

10.735

‒

‒

‒

‒

‒

35.272

6.688

10.846

2.666

2.664

2.651

2.438

0

0

0

0

0

0

54.004

53.094

46.583

49.482

49.064

48.445

Extrapolatie
Belangrijkste mutaties
1) Wet financiën openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba
Overige mutaties
Stand ontwerpbegroting 2023

1

Toelichting
1. Wet financiën openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba
Op basis van de Wet financiën openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius
en Saba (FinBES) dienen de uitgaven en ontvangsten over ieder uitke­
ringsjaar voor het BES-fonds gelijk te zijn. Ten behoeve van de dekking van
deze uitgaven is een post ontvangsten geraamd. De voeding van het BESfonds is direct afkomstig uit de belastingontvangsten van het Rijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

19

2.3 Strategische Evaluatie Agenda
De Strategische Evaluatie agenda (SEA) is een instrument dat is ontwikkeld
aan de hand van de vierde voortgangsrapportage Inzicht in Kwaliteit (Kamer­
stukken II 2020/21, 31865, nr. 184). De SEA biedt een overzicht van de
beleidsthema’s, een korte toelichting op de inzichtbehoefte per thema, en
een daarbij passende agendering van evaluatieonderzoek. Het doel is om
meer inzicht in de beleidsthema’s te krijgen, en continue verbetering van
beleid en uitvoering te stimuleren.
De SEA bevat een overzicht van alle geplande beleidsdoorlichtingen per
beleidsartikel eens in de vier tot zeven jaar. Ook biedt de SEA een overzicht
van alle overige ex-ante, ex-durante en ex-post onderzoeken naar de
doelmatigheid en doeltreffendheid van beleid. Hieronder vallen ook de
evaluaties van subsidies en andere instrumenten, agentschappen en
zelfstandige bestuursorganen (ZBO).
Bijlage 5: Uitwerking Strategische Evaluatie Agenda bevat een nadere
toelichting op de SEA. Daarnaast kan hier de volledige onderzoeksprogram­
mering gevonden worden.
Tabel 6 Planning Strategische Evaluatie Agenda
Thema

Type onderzoek

Afronding Toelichting onderzoek

Begrotingsartikel

Een Koninkrijk met wederzijdse
betrokkenheid

Beleidsdoorlichting

2022

Beleidsdoorlichting artikel 1 Versterken rechtsstaat

1 Versterken rechtsstaat

Ex-durante

2022

Evaluatie Rijkswet financieel toezicht 2021

Beleidsdoorlichting

2023

Beleidsdoorlichting artikel 4 Bevorderen
sociaaleconomische structuur

4 Bevorderen
sociaaleconomische
structuur

Ex-post

2023

Evaluatie financieel beheer BES

Ex-durante

2024

Evaluatie Rijkswet financieel toezicht Curaçao en Sint
Maarten

Ex-post

2026

Evaluatie Rijkswet Aruba financieel toezicht

Ex-post

2022

Evaluatie van de herfinanciering van de
liquiditeitsleningen aan Aruba, Curaçao en Sint
Maarten

Beleidsdoorlichting

2023

Beleidsdoorlichting artikel 5 Schuldsanering/lopende
inschrijving/leningen

Beleidsdoorlichting

2022

Beleidsdoorlichting artikel 8 Wederopbouw
Bovenwindse Eilanden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

5 Schuldsanering/
lopende inschrijving/
leningen

8 Wederopbouw
Bovenwindse Eilanden

20

2.4 Overzicht risicoregelingen
Tabel 7 Overzicht verstrekte garanties (bedragen x € 1.000)
Art.

Omschrijving Uitstaande
garanties
2021

Geraamd
te
verlenen
2022

Artikel 5 Schuldsanering/
lopende inschrijving/
leningen

9e Europees
1.877
Ontwikkelingsfonds
verlenging

0

1.877

0

0

0

0

0

0

Totaal

0

1.877

0

0

0

0

0

0

1.877

Geraamd Uitstaande
te garanties
vervallen
2022
2022

Geraamd
te
verlenen
2023

Geraamd Uitstaande
te garanties
vervallen
2023
2023

Garantie­
Totaal
plafond plafond
2023

Toelichting
Voorschotten 9e Europees Ontwikkelingsfonds (EOF)
Doel en werking garantieregeling
De garantstelling is op verzoek van de Europese Commissie (EC) in het kader
van het Europees Ontwikkelingsfonds verstrekt door Nederland. De garant­
stelling betrof het Bonaire riolerings- en waterzuiveringsprogramma. Dit
programma is in oktober 2021 afgerond. De Stichting Ontwikkelingsfonds
Nederlandse Antillen (SONA) heeft de eindverantwoording voor het project
op 12 mei 2022 ingediend. De EC heeft op 9 juni 2022 de eindrapportage
geaccepteerd. De EC heeft nog wel een vordering ingesteld, waartegen
SONA op 14 juni 2022 een verzoek tot kwijtschelding heeft ingediend.
Tabel 8 Overzicht verstrekte leningen (bedragen x € 1.000) (stand per 1 augustus 2022)
Artikel

Omschrijving

Uitstaande lening in
andere valuta

Uitstaande lening in €

Totaal verstrekte leningen

2.643.696

Artikel 5 Schuldsanering/lopende inschrijving/leningen

2.605.117

Totaal leningen Curaçao

Looptijd lening

1.533.614

Lening lopende inschrijving Curaçao 2,75%

ANG 139.735

55.720

15 jaar (2010-2025)

Lening lopende inschrijving Curaçao 2,875

ANG 370.000

147.539

20 jaar (2010-2030)
25 jaar (2010-2035)

Lening lopende inschrijving Curaçao 3,0%

ANG 474.900

189.369

Lening lopende inschrijving Curaçao 3,125%

ANG 582.391

232.231

30 jaar (2010-2040)

Lening lopende inschrijving Curaçao 2,75%

ANG 62.604

25.226

30 jaar (2013-2043)

Lening lopende inschrijving Curaçao 2,45%

ANG 247.036

103.186

30 jaar (2014-2044)

Lening lopende inschrijving Curaçao 1,6%

ANG 188.181

100.241

30 jaar (2015-2045)

Lening lopende inschrijving Curaçao 1,62%

ANG 33.296

17.997

30 jaar (2015-2045)

Lening lopende inschrijving Curaçao 1,0%

ANG 59.050

29.702

30 jaar (2016-2046)

Lening lopende inschrijving Curaçao 1,24%

ANG 60.000

28.448

30 jaar (2017-2047)

Lening lopende inschrijving Curaçao 0,92%

ANG 69.100

34.167

30 jaar (2019-2049)

Onderhandse lineare lening Curaçao 0,00%

ANG 82.000

41.132

15 jaar (2020-2035)

Liquiditeitslening Curaçao 0,00%

ANG 0

0

2 jaar (2020-2022)

Liquiditeitslening Curaçao 0,00%

ANG 0

0

2 jaar (2020-2022)

Liquiditeitslening Curaçao 0,00%

ANG 0

0

2 jaar (2020-2022)

Liquiditeitslening Curaçao 0,00%

ANG 0

0

2 jaar (2020-2022)

Liquiditeitslening Curaçao 0,00%

ANG 0

0

2 jaar (2020-2022)

ANG 170.000

80.338

16 jaar (2021-2037)

Liquiditeitslening Curaçao 0,00%

ANG 0

0

1 jaar (2021-2022)

Liquiditeitslening Curaçao 0,00%

ANG 0

0

1 jaar (2021-2022)

Liquiditeitslening Curaçao 0,00%

ANG 0

0

1 jaar (2021-2022)

ANG 911.000

448.318

1,5 jaar (2022-2023)

Lening ter afwikkeling van de Girobank 0,00%

Liquiditeitslening Curaçao 0,00% (verlenging)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

21

Artikel

Omschrijving

Uitstaande lening in
andere valuta

Totaal leningen Sint Maarten

Uitstaande lening in €

Looptijd lening

364.448

Lening lopende inschrijving Sint Maarten 2,625%

ANG 73.500

29.461

15 jaar (2010-2025)

Lening lopende inschrijving Sint Maarten 2,75 %

ANG 78.571

31.494

20 jaar (2010-2030)

Lening lopende inschrijving Sint Maarten 2,875%

ANG 50.000

20.042

25 jaar (2010-2035)

Lening lopende inschrijving Sint Maarten 3,0%

ANG 50.000

20.042

30 jaar (2010-2040)

Lening lopende inschrijving Sint Maarten 2,25%

ANG 58.652

24.765

15 jaar (2014-2029)

Lening lopende inschrijving Sint Maarten 2,375%

ANG 44.818

18.739

20 jaar (2014-2034)

Lening lopende inschrijving Sint Maarten 2,45%

ANG 39.526

16.510

30 jaar (2014-2044)

Lening lopende inschrijving Sint Maarten 1,8%

ANG 23.208

10.346

30 jaar (2014-2044)

Lening lopende inschrijving Sint Maarten 0,83%

ANG 15.917

7.514

25 jaar (2017-2032)

Lening lopende inschrijving Sint Maarten 0,74%

ANG 30.631

15.324

30 jaar (2019-2049)

Lening lopende inschrijving Sint Maarten 0,5%

ANG 10.400

5.602

7 jaar (2016-2023)

Onderhandse lineare lening 0,00%

ANG 49.875

22.985

15 jaar (2020-2035)

Liquiditeitslening Sint Maarten 0%

ANG 0

0

2 jaar (2020-2022)

Liquiditeitslening Sint Maarten 0%

ANG 0

0

2 jaar (2020-2022)

Liquiditeitslening Sint Maarten 0%

ANG 0

0

2 jaar (2020-2022)

Liquiditeitslening Sint Maarten 0%

ANG 0

0

2 jaar (2020-2022)

Liquiditeitslening Sint Maarten 0%

ANG 0

0

2 jaar (2020-2022)

Liquiditeitslening Sint Maarten 0%

ANG 0

0

1 jaar (2021-2022)

Liquiditeitslening Sint Maarten 0%

ANG 0

0

1 jaar (2021-2022)

Liquiditeitslening Sint Maarten 0%

ANG 0

0

1 jaar (2021-2022)

Liquiditeitslening Sint Maarten 0%

ANG 0

0

1 jaar (2021-2022)

ANG 292.400

141.624

1,5 jaar (2022-2023)

Liquiditeitslening Sint Maarten 0% (verlenging)
Totaal leningen Aruba

705.714

Maatregel Tussenbalans begrotingslening Aruba 2,5%

‒

0

30 jaar (1991-2021)

Maatregel Tussenbalans begrotingslening Aruba 2,5%

‒

429

30 jaar (1992-2022)

Maatregel Tussenbalans begrotingslening Aruba 2,5%

‒

488

30 jaar (1993-2023)

Maatregel Tussenbalans begrotingslening Aruba 2,5%

‒

279

30 jaar (1994-2024)

Maatregel Tussenbalans begrotingslening Aruba 2,5%

‒

58

30 jaar (1995-2025)

AWG 6.283

3.079

30 jaar (1995-2025)

Liquiditeitslening Aruba 0%

AWG 0

0

2 jaar (2020-2022)

Liquiditeitslening Aruba 0%

AWG 0

0

2 jaar (2020-2022)

Liquiditeitslening Aruba 0%

AWG 0

0

2 jaar (2020-2022)

Liquiditeitslening Aruba 0%

AWG 0

0

2 jaar (2020-2022)

Liquiditeitslening Aruba 0%

AWG 0

0

2 jaar (2020-2022)

Liquiditeitslening Aruba 0%

AWG 0

0

1 jaar (2021-2022)

Liquiditeitslening Aruba 0%

AWG 0

0

1 jaar (2021-2022)

Liquiditeitslening Aruba 0%

AWG 0

0

1 jaar (2021-2022)

Liquiditeitslening Aruba 0%

AWG 0

0

0 jaar (2022-2022)

Water en Energiebedrijf Aruba 2,5%

Rentelastverlichting 2021 Aruba 2,64%

AWG 177.100

83.826

8 jaar (2021-2028)

Rentelastverlichting 2022 Aruba 2,64%

AWG 346.000

175.371

8 jaar (2022-2029)

Liquiditeitslening Aruba 0% (verlenging)

AWG 915.500

442.184

1,5 jaar (2022-2023)

Ontwikkelingsbank van de Nederlandse Antillen

1.341

Lening Ontwikkelingsbank Nederlandse Antillen

‒

Artikel 8 Wederopbouw Bovenwindse Eilanden

1.341

29 jaar (2001-2030)

38.579

Liquiditeitslening Sint Maarten 0,0%

ANG 50.000

22.790

30 jaar (2018-2048)

Liquiditeitslening Sint Maarten 0,0%

ANG 32.600

15.789

30 jaar (2018-2048)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

22

Toelichting
De leningen aan de landen worden meestal afgesloten in Antilliaanse
guldens (ANG) of Arubaanse florins (AWG) en vastgelegd in de begroting
in euro's (€). Deze vastlegging gebeurt op basis van de geldende koers op
het moment van aangaan van de lening (historische waarde). De aan
Caribisch Nederland verstrekte renteloze leningen in dollars (USD) zijn in
bijlage 9 te vinden.
De huidige stand van de leningen afgesloten in voorgaande boekjaren zijn
geactualiseerd tot 1 augustus 2022. De in 2022 afgesloten leningen zijn
opgesteld op basis van de gerealiseerde dagkoers. Het Ministerie van
Financiën voert het beheer over deze leningen, de belasting vindt plaats op
hoofdstuk Koninkrijksrelaties (IV).
Artikel 5 Schuldsanering/ lopende inschrijving/ leningen
Curaçao en Sint Maarten
Leningen lopende inschrijving
Om ervoor te kunnen zorgen dat Curaçao en Sint Maarten een gezonde
financiële huishouding kunnen voeren, waarbij de eigen verantwoorde­
lijkheid van de landen voorop blijft staan, zijn afspraken gemaakt tussen
deze landen en Nederland. Deze afspraken zijn geformaliseerd in de
Rijkswet financieel toezicht Curaçao en Sint Maarten (Rft) en betreffen een
deugdelijk begrotingsbeleid, het op orde brengen van het financieel beheer
en een effectief financieel toezicht ter voorkoming van nieuwe opbouw van
schulden. Daarnaast is afgesproken dat Nederland een lopende inschrijving
aanbiedt voor leningen aan Curaçao en Sint Maarten, tegen het actuele
rendement op staatsleningen van de desbetreffende looptijd. Het
merendeel van de leningen zijn zogenaamde «bulletleningen» met
aflossing ineens aan het einde van de looptijd.
De lopende inschrijving Sint Maarten van 2019 is een lening voor 30 jaar,
die aan Sint Maarten verstrekt is om de liquiditeitspositie van Sint Maarten
te versterken. Deze positie was ernstig verzwakt na de orkaan Irma. Dit is
een uitzondering op de regel dat van de lopende inschrijving alleen gebruik
gemaakt mag worden voor de kapitaaldienst en bij een sluitende begroting
(art. 25 Rft).
Onderhandse leningen
Voor de landen Curaçao en Sint Maarten zijn in 2020 twee «2010-2020
Obligatieleningen» (bulletleningen) afgelopen, die behoren tot de afspraken
over de schuldsanering. Deze leningen zijn onder gewijzigde voorwaarden
omgezet. Voor Curaçao betreft het een omzetting van de lening naar een
onderhandse lineaire lening. Beide leningen hebben een duur van 15 jaar
met begindatum 15 oktober 2020. De leningen hebben een rentepercentage
van 0% en zijn de eerste drie jaar aflossingsvrij.
Liquiditeitsleningen (verlenging)
Curaçao en Sint Maarten hebben in verband met de pandemie in 2020-2022
verschillende liquiditeitsleningen ontvangen. De liquiditeitsleningen van
Curaçao en Sint Maarten liepen tot en met april 2022 en hadden een rente­
percentage van 0,0%. De leningen zijn in 2022 verlengd tot en met
10-10-2023 tegen dezelfde voorwaarden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

23

Lening ter afwikkeling van de Girobank
Curaçao heeft een lening ontvangen om de afwikkeling van de failliete
Girobank te kunnen uitvoeren. Het jaarlijkse rentepercentage is 0,0% en
een looptijd van 16 jaar. De aflossing start op 1 augustus 2023. Curaçao mag
de lening geheel of gedeeltelijk vervroegd aflossen.
Leningen Aruba
Maatregel Tussenbalans
In het kader van de Maatregel Tussenbalans zijn met ingang van 1991
begrotingsleningen verstrekt aan Aruba ter financiering van projecten,
waarvan een bepaald rendement verwacht mag worden. De leningen
hebben een looptijd van 30 jaar, waarvan de eerste acht jaar aflossingsvrijwaren. Nu wordt jaarlijks conform afspraken afgelost. Het jaarlijkse rente­
percentage is 2,5%. In 2025 zullen de laatste aflossingen plaatsvinden.
Water- en Energiebedrijf Aruba
Het betreft een begrotingslening uit 1995 ten behoeve van het Water- en
Energiebedrijf NV gevestigd te Aruba. De lening is verstrekt voor het aldaar
verrichten van een groot aantal investeringen voor de renovatie en
uitbreiding van het Water- en Energiebedrijf. De lening heeft een looptijd tot
30 juni 2026, waarvan de eerste acht jaar aflossingsvrij waren. Nu wordt
jaarlijks conform afspraken afgelost. Het jaarlijkse rentepercentage is 2,5%.
Liquiditeitsleningen (verlenging)
Aruba heeft in 2020 om bijstand gevraagd op grond van artikel 36 van het
Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden om de gevolgen van Covid-19
op te kunnen vangen. De liquiditeitsleningen hadden een looptijd tot en met
april 2022 en een rentepercentage van 0,00%. De leningen zijn in 2022 tot
en met 10-10-2023 verlengd tegen dezelfde voorwaarden.
Rentelastverlichting Aruba
Aruba heeft in 2021 en 2022 lening ter verlichting van de rentelast
ontvangen als onderdeel van de landspakketten. Deze leningen hebben
een rentepercentage van 2,64%. De eerste vier jaar zijn aflossingsvrij,
daarna wordt jaarlijks afgelost.
Lening Ontwikkelingsbank van de Nederlandse Antillen
Dit betreft een vordering op de Ontwikkelingsbank van de Nederlandse
Antillen (OBNA) vanwege middelen die destijds ter beschikking zijn gesteld
voor het bevorderen van de economie op de Nederlandse Antillen.
Artikel 8 Wederopbouw Bovenwindse Eilanden
Liquiditeitsleningen Sint Maarten
In 2018 zijn twee dertigjarige renteloze leningen aan Sint Maarten verstrekt
om de liquiditeitspositie van het land te verstevigen na de schade van
orkaan Irma. De eerste vijf jaar zijn aflossingsvrij, daarna wordt jaarlijks
afgelost.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

24

2.5 Implementatie van mensenrechtenverdragen
De regering informeert jaarlijks de Staten-Generaal in de memorie van
toelichting op de begroting Koninkrijksrelaties over de stand van zaken rond
de implementatie van mensenrechtenverdragen in het Caribische deel van
het Koninkrijk (Kamerstukken II 2018/19, 33826, nr. 29).
In het afgelopen begrotingsjaar zijn geen verdragen met een dergelijk
karakter voor dit deel van het Koninkrijk in werking getreden. Wat de imple­
mentatie van mensenrechtenverdragen in het Caribische deel betreft, kan
worden gewezen op verschillende bijeenkomsten die het afgelopen begro­
tingsjaar over dit onderwerp hebben plaatsgevonden in de mensenrech­
tenverdragencommissie, een overlegorgaan waarin de vier landen van het
Koninkrijk zijn vertegenwoordigd. Deze bijeenkomsten hebben nog niet tot
concrete resultaten geleid, maar wel tot een prioritering van te implemen­
teren verdragen. Zo hopen de landen in de nabije toekomst vorderingen te
boeken rond de implementatie in het Caribisch deel van het Koninkrijk van
het Verdrag van Istanbul, inzake het voorkomen en bestrijden van geweld
tegen vrouwen en huiselijk geweld, en enkele verdragen die zich richten op
de bescherming van kinderrechten.
2.6 Coronamaatregelen
Tabel 9 Begrote uitgaven coronamaatregelen op de begroting Koninkrijksrelaties (bedragen x € 1 mln.)
Art. Maatregel
4

Eerste tranche
voedselhulp Curaçao,
Aruba en Sint Maarten

2021

2022

2023

2024

2025

2026

1,6

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

2027 Vindplaats
0,0 Wijziging van de begrotingsstaat van Koninkrijksrelaties (IV) voor
het jaar 2020 (Tweede incidentele suppletoire begroting inzake
voedselhulp en liquiditeitssteun aan het Caribisch deel van het
Koninkrijk) (Kamerstukken II 2019/20, 35459, nr. 1)
Extra maatregelen Caribisch Nederland i.v.m. COVID-19
(Kamerstukken II 2019/20, 35420, nr. 25)

4

Derde tranche
voedselhulp Curaçao,
Aruba en Sint Maarten

14,9

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0 Wijziging van de begrotingsstaten van Koninkrijksrelaties (IV) en
het BES-fonds (H) voor het jaar 2021 (Incidentele suppletoire
begroting inzake voedselhulp en steunmaatregelen Caribisch deel
van het koninkrijk) (Kamerstukken II 2020/21, 35712, nr. 1)
Verlenging voedselhulp Aruba, Curaçao en Sint Maarten
(Kamerstukken II 2020/21, 35420, nr. 212)

4

Vierde tranche
voedselhulp Curaçao,
Aruba en Sint Maarten

3,2

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0 Wijziging van de begrotingsstaten van Koninkrijksrelaties (IV) en
het BES-fonds (H) voor het jaar 2021 (Tweede incidentele
suppletoire begroting inzake voedselhulp, vijfde tranche
liquiditeitssteun Aruba en steunmaatregelen Caribisch Nederland)
(Kamerstukken II 2020/21, 35793, nr. 1)
Vervolg voedselhulpprogramma Aruba, Curaçao en Sint Maarten
(Kamerstukken II 2020/21, 35420, nr. 240)

4

Vijfde tranche
voedselhulp Curaçao,
Aruba en Sint Maarten

10,2

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0 Wijziging van de begrotingsstaten van Koninkrijksrelaties (IV) en
het BES-fonds (H) voor het jaar 2021 (Kamerstukken II 2020/21,
35850 IV, nr. 5)
Stand van zaken transitie voedselhulpprogramma Aruba, Curaçao
en Sint Maarten (Kamerstukken II 2020/21, 35420, nr. 345)

4

Bijdrage aan Ministerie
van IenW voor
Hypothecaire lening
Winair

‒ 1,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0 Wijziging van de begrotingsstaten van Koninkrijksrelaties (IV) en
het BES-fonds (H) voor het jaar 2021 (Incidentele suppletoire
begroting inzake voedselhulp en steunmaatregelen Caribisch deel
van het koninkrijk) (Kamerstukken II 2020/21, 35712, nr. 1)
Hypothecaire lening aan Winair (Kamerstukken II 2020/21, 31936,
nr. 830)

4

Inkomstenderving
Bonaire International
Airport

3,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0 Vierde incidentele suppletoire begroting inzake voedselhulp en
compensatie inkomstenderving Caribisch Nederland
(Kamerstukken II 2019/20, 35545, nr. 1)
Wijziging van de begrotingsstaten van Koninkrijksrelaties (IV) en
het BES-fonds (H) voor het jaar 2021 (wijziging samenhangende
met de Voorjaarsnota) (Kamerstukken II 2020/21, 35850 IV, nr. 5)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

25

Art. Maatregel

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027 Vindplaats
Steun- en herstelpakket Caribisch Nederland (noodpakket 5.0)
(Kamerstukken II 2020/21, 35420, nr. 326)

4

Restantbetaling 10% en
teruggekomen factuur
2021 Noodpakketten

0,0

2,4

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0 Eerste incidentele suppletoire begroting over 2021 (Kamerstukken
II 2020/21, 35712, nr. 1)
Tweede incidentele suppletoire begroting over 2021
(Kamerstukken II 2020/21, 35793, nr. 1)
Tweede nota van wijziging op eerste suppletoire begroting over
2021 (Kamerstukken II 2020/21, 35850 IV, nr. 5)

5

Vierde tranche
liquiditeitslening Aruba

32,9

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0 Wijziging van de begrotingsstaten van Koninkrijksrelaties (IV) en
het BES-fonds (H) voor het jaar 2021 (Incidentele suppletoire
begroting inzake voedselhulp en steunmaatregelen Caribisch deel
van het koninkrijk) (Kamerstukken II 2020/21, 35712, nr. 1)
Besluitvorming Rijksministerraad inzake afwijken
begrotingsnormen in 2021 en vierde tranche liquiditeitssteun
(Kamerstukken II 2020/21, 35420, nr. 201)
Toetsingskader Risicoregelingen Rijksoverheid inzake de vierde
tranche liquiditeitssteun aan Aruba (Kamerstukken II 2020/21,
35420, nr. 200)

5

Vijfde tranche
liquiditeitssteun Aruba

112,8

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0 Wijziging van de begrotingsstaten van Koninkrijksrelaties (IV) en
het BES-fonds (H) voor het jaar 2021 (Tweede incidentele
suppletoire begroting inzake voedselhulp, vijfde tranche
liquiditeitssteun Aruba en steunmaatregelen Caribisch Nederland)
(Kamerstukken II 2020/21, 35793, nr. 1)
Besluitvorming rijksministerraad 26 maart 2021 inzake
liquiditeitsbehoefte ACS tweede kwartaal 2021 (Kamerstukken II
2020/21, 35420, nr. 245)

5

Zesde tranche
liquiditeitssteun Aruba

86,1

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0 Wijziging van de begrotingsstaten van Koninkrijksrelaties (IV) en
het BES-fonds (H) voor het jaar 2021 (wijziging samenhangende
met de Voorjaarsnota) (Kamerstukken II 2020/21, 35850 IV, nr. 5)
Besluitvorming Rijksministerraad 18 juni 2021 inzake
liquiditeitssteun Aruba, Curaçao en Sint Maarten derde kwartaal
2021 (Kamerstukken II 2020/21, 35420, nr. 324)

5

Zesde tranche
liquiditeitssteun
Curaçao

79,6

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0 Wijziging van de begrotingsstaten van Koninkrijksrelaties (IV) en
het BES-fonds (H) voor het jaar 2021 (wijziging samenhangende
met de Voorjaarsnota) (Kamerstukken II 2020/21, 35850 IV, nr. 5)
Besluitvorming Rijksministerraad 18 juni 2021 inzake
liquiditeitssteun Aruba, Curaçao en Sint Maarten derde kwartaal
2021 (Kamerstukken II 2020/21, 35420, nr. 324)

5

Zevende tranche
liquiditeitssteun
Curaçao

37,6

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0 Wijziging van de begrotingsstaten van Koninkrijksrelaties (IV) en
het BES-fonds (H) voor het jaar 2021 (wijziging samenhangende
met de Voorjaarsnota) (Kamerstukken II 2020/21, 35850 IV, nr. 5)
Besluitvorming Rijksministerraad 18 juni 2021 inzake
liquiditeitssteun Aruba, Curaçao en Sint Maarten derde kwartaal
2021 (Kamerstukken II 2020/21, 35420, nr. 324)

5

Vierde tranche
liquiditeitssteun Sint
Maarten

4,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0 Wijziging van de begrotingsstaten van Koninkrijksrelaties (IV) en
het BES-fonds (H) voor het jaar 2021 (Incidentele suppletoire
begroting inzake voedselhulp en steunmaatregelen Caribisch deel
van het koninkrijk) (Kamerstukken II 2020/21, 35712, nr. 1)
Besluitvorming Rijksministerraad inzake afwijken
begrotingsnormen in 2021 en vierde tranche liquiditeitssteun
(Kamerstukken II 2020/21, 35420, nr. 201)

5

Vijfde tranche
liquiditeitssteun Sint
Maarten

18,4

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0 Wijziging van de begrotingsstaten van Koninkrijksrelaties (IV) en
het BES-fonds (H) voor het jaar 2021 (wijziging samenhangende
met de Voorjaarsnota) (Kamerstukken II 2020/21, 35850 IV, nr. 3)
Besluitvorming Rijksministerraad 23 april 2021 inzake
liquiditeitsbehoefte Sint Maarten tweede kwartaal 2021
(Kamerstukken II 2020/21, 35420, nr. 260)
Besluitvorming Rijksministerraad 28 mei 2021 inzake vijfde tranche
liquiditeitssteun 2021 Sint Maarten (Kamerstukken II 2020/21,
35420, nr. 275)
Toekenning vijfde tranche liquiditeitssteun Sint Maarten
(Kamerstukken II 2020/21, 35420, nr. 318)

5

Zesde tranche
liquiditeitssteun Sint
Maarten

22,9

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0 Wijziging van de begrotingsstaten van Koninkrijksrelaties (IV) en
het BES-fonds (H) voor het jaar 2021 (wijziging samenhangende
met de Voorjaarsnota) (Kamerstukken II 2020/21, 35850 IV, nr. 5)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

26

Art. Maatregel

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027 Vindplaats
Besluitvorming Rijksministerraad 18 juni 2021 inzake
liquiditeitssteun Aruba, Curaçao en Sint Maarten derde kwartaal
2021 (Kamerstukken II 2020/21, 35420, nr. 324)

5

Zevende tranche
liquiditeitssteun Sint
Maarten

10,7

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0 Wijziging van de begrotingsstaten van Koninkrijksrelaties (IV) en
het BES-fonds (H) voor het jaar 2021 (wijziging samenhangende
met de Voorjaarsnota) (Kamerstukken II 2020/21, 35850 IV, nr. 5)
Besluitvorming Rijksministerraad 18 juni 2021 inzake
liquiditeitssteun Aruba, Curaçao en Sint Maarten derde kwartaal
2021 (Kamerstukken II 2020/21, 35420, nr. 324)

5

Reservering
liquiditeitslening Aruba
2022

0,0

23,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0 Nota van wijziging op Vaststelling van de begrotingsstaten van
Koninkrijksrelaties (IV) en het BES-fonds (H) voor het jaar 2022
(Kamerstukken II 2021/22, 35925 IV, nr. 32)

5

Reservering
liquiditeitslening Sint
Maarten 2022

0,0

6,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0 Nota van wijziging op Vaststelling van de begrotingsstaten van
Koninkrijksrelaties (IV) en het BES-fonds (H) voor het jaar 2022
(Kamerstukken II 2021/22, 35925 IV, nr. 32)

5

Reservering
liquiditeitslening
Curaçao 2022

0,0

12,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0 Nota van wijziging op Vaststelling van de begrotingsstaten van
Koninkrijksrelaties (IV) en het BES-fonds (H) voor het jaar 2022
(Kamerstukken II 2021/22, 35925 IV, nr. 32)

436,9

43,4

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Totaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

27

Tabel 10 Begrote uitgaven aan coronamaatregelen op de begroting BES-fonds (bedragen x € 1 mln.)
Art. Maatregel
1

Compensatie
inkomstenderving
openbare lichamen

2021

2022

2023

2024

2025

2026

4,2

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

2027 Vindplaats
0,0 Wijziging van de begrotingsstaat van Koninkrijksrelaties (IV) voor
het jaar 2020 (Vierde incidentele suppletoire begroting inzake
voedselhulp en compensatie inkomstenderving Caribisch
Nederland) (Kamerstukken II 2019/20, 35545, nr. 1)
Wijziging van de begrotingsstaten van Koninkrijksrelaties (IV) en
het BES-fonds (H) voor het jaar 2021 (Tweede incidentele
suppletoire begroting inzake voedselhulp, vijfde tranche
liquiditeitssteun Aruba en steunmaatregelen Caribisch Nederland)
(Kamerstukken II 2020/21, 35793, nr. 1)
Uitbreiding economisch steun- en herstelpakket Caribisch
Nederland (noodpakket 4.0) (Kamerstukken II, 2020/21, 35420, nr.
226)
Wijziging van de begrotingsstaten van Koninkrijksrelaties (IV) en
het BES-fonds (H) voor het jaar 2021 (wijziging samenhangende
met de Voorjaarsnota) (Kamerstukken II 2020/21, 35850 IV, nr. 5)
Steun- en herstelpakket Caribisch Nederland (noodpakket 5.0)
(Kamerstukken II 2020/21, 35420, nr. 326)

1

Eilandelijk beleid

3,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0 Wijziging van de begrotingsstaten van Koninkrijksrelaties (IV) en
het BES-fonds (H) voor het jaar 2020 (wijziging samenhangende
met de Voorjaarsnota) (Kamerstukken II 2019/20, 35450 IV, nr. 1)
Wijziging van de begrotingsstaat van Koninkrijksrelaties (IV) voor
het jaar 2020 (Vierde incidentele suppletoire begroting inzake
voedselhulp en compensatie inkomstenderving Caribisch
Nederland) (Kamerstukken II 2019/20, 35545, nr. 1)
Wijziging van de begrotingsstaten van het Koninkrijksrelaties (IV)
en het BES-fonds (H) voor het jaar 2020 (wijziging samenhangende
met de Najaarsnota) (Kamerstukken II 2020/21, 35650 IV, nr. 1)
Wijziging van de begrotingsstaten van Koninkrijksrelaties (IV) en
het BES-fonds (H) voor het jaar 2021 (Incidentele suppletoire
begroting inzake voedselhulp en steunmaatregelen Caribisch deel
van het koninkrijk) (Kamerstukken II 2020/21, 35712, nr. 1)
Wijziging van de begrotingsstaten van Koninkrijksrelaties (IV) en
het BES-fonds (H) voor het jaar 2021 (wijziging samenhangende
met de Voorjaarsnota) (Kamerstukken II 2020/21, 35850 IV, nr. 1)
Aanpassingen in het economische steun- en herstelpakket als
gevolg van de ontwikkeling in de bestrijding van het coronavirus
(Kamerstukken II 2020/21, 35420, nr. 237)
Het steun- en herstelpakket in het derde kwartaal van 2021
(Kamerstukken II 2020/21, 35420, nr. 314)

1

Tweede
Kamerverkiezingen 2021

0,02

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0 Wijziging van de begrotingsstaat van Koninkrijksrelaties (IV) voor
het jaar 2020 (Vierde incidentele suppletoire begroting inzake
voedselhulp en compensatie inkomstenderving Caribisch
Nederland) (Kamerstukken II 2019/20, 35545, nr. 1)
Vaststelling van de begrotingsstaten van Koninkrijksrelaties (IV) en
het BES-fonds (H) voor het jaar 2021 (Kamerstukken II 2020/21,
35570 IV, nr. 21)
Tijdelijke regels omtrent verkiezingen in verband met covid-19
(Tijdelijke wet verkiezingen covid-19) (Kamerstukken II 2020/21,
35590, nr. 22)

1

Pakket voor de creatieve
sector

0,3

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0 Vaststelling van de begrotingsstaten van Koninkrijksrelaties (IV) en
het BES-fonds (H) voor het jaar 2021 (Kamerstukken II 2020/21,
35570 IV, nr. 21)
Uitwerking maatregelen tweede specifieke pakket voor de culturele
en creatieve sector (Kamerstukken II 2020/21, 32820, nr. 400)

Totaal

7,5

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

28

3. Beleidsartikelen Koninkrijksrelaties
3.1 Artikel 1. Versterken rechtsstaat
A. Algemene doelstelling
Het bevorderen van goed bestuur door een bijdrage te leveren aan het
versterken van de rechtsstaat van de landen Aruba, Curaçao en Sint
Maarten. Dit krijgt vorm door samenwerking op het gebied van veiligheid,
rechtshandhaving, grensbewaking en mensenrechten en ondersteuning
van de landen Aruba, Curaçao en Sint Maarten.
B. Rol en verantwoordelijkheid
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) is verant­
woordelijk voor:
Stimuleren
Rechtshandhaving en veiligheid zijn aangelegenheden van de landen van
het Koninkrijk. De minister stimuleert de versterking van de rechtsstaat in
Aruba, Curaçao en Sint Maarten. Dit doet de minister door de landen te
ondersteunen en invulling en uitvoering te geven aan protocollen, samen­
werkingsregelingen en rijkswetten. Daarbij werkt de minister nauw samen
met de betrokken bewindspersonen van de Ministeries van Justitie en
Veiligheid, Financiën en Defensie, die de operationele capaciteit voor de
ondersteuning en versterking leveren.
Deze ondersteuning komt voort uit artikel 36 van het Statuut voor het
Koninkrijk der Nederlanden waarin is bepaald dat de landen binnen het
Koninkrijk elkaar hulp en bijstand verlenen, en komt tot stand door het
treffen van onderlinge regelingen op grond van artikel 38, eerste lid, van
het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden.
C. Beleidswijzigingen
Er zijn geen beleidswijzigingen te melden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

29

D. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 11 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 1 Versterken rechtsstaat (bedragen x € 1.000)
2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Verplichtingen

20.321

33.877

76.166

60.268

66.738

84.662

82.662

Uitgaven

20.187

33.877

76.166

60.268

66.738

84.662

82.662

Subsidies (regelingen)
Detentie - Algemeen

0

600

0

0

0

0

0

Bestuurlijke aanpak

0

1.000

1.000

1.000

1.000

1.000

1.000

Detentie Algemeen

0

1.019

2.000

2.000

2.000

2.000

0

Diverse opdrachten

36

120

0

0

0

0

0

8.000

11.997

0

0

0

0

0

0

4.000

16.000

0

0

0

0

Grensbewaking (Defensie)

6.467

7.136

28.460

25.556

28.550

28.550

28.550

Recherchecapaciteit (JenV)

0

621

14.754

17.530

20.283

38.207

38.207

5.684

6.884

9.115

9.582

10.305

10.305

10.305

Douane (Financiën)

0

500

4.837

4.600

4.600

4.600

4.600

Ontvangsten

0

4.000

0

0

0

0

0

Opdrachten

Bijdrage aan medeoverheden
Overige bijstand aan de landen
Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties
Detentie Vastgoed
Bijdrage aan (andere)
begrotingshoofdstukken

Rechterlijke macht (JenV)

Geschatte budgetflexibiliteit
Tabel 12 Geschatte budgetflexibiliteit artikel 1
2023
juridisch verplicht
bestuurlijk gebonden

0,0%
100,0%

beleidsmatig gereserveerd

0,0%

nog niet ingevuld/vrij te besteden

0,0%

Juridisch verplicht
Van het totale uitgavenbudget op artikel 1 is 0,0% juridisch verplicht.
E. Toelichting op de financiële instrumenten
Opdrachten
Detentie Algemeen
Vanuit het akkoord over de derde tranche liquiditeitssteun van 22 december
2020 met Sint Maarten is er € 30 mln. beschikbaar gesteld voor verbetering
van het gevangeniswezen in Sint Maarten (Kamerstukken II 2020/21, 35420,
nr. 203). Hiervan zal € 10 mln. grotendeels ten goede komen aan onderdelen
van het gevangeniswezen die niet vallen onder de bouw van een nieuwe
gevangenis, zoals het verbeteren van immateriële aspecten die al langere
tijd in Sint Maarten niet op orde zijn. Het budget is verdeeld over vijf begro­
tingsjaren, te beginnen in 2022 en eindigend in 2026. Activiteiten kunnen
worden aangedragen door Sint Maarten zelf, maar worden ontleend aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

30

het door Sint Maarten uit te voeren plan van aanpak detentie dat valt onder
de Samenwerkingsregeling waarborging plannen van aanpak landstaken
Curaçao en Sint Maarten (Kamerstukken II 2020/21, 35420, nr. 224).
Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties
Detentie Vastgoed
Met de € 20 mln. van de beschikbaar gestelde € 30 mln. vanuit het
landspakket zal de bouw van een nieuwe gevangenis in Sint Maarten
gedeeltelijk door Nederland worden gefinancierd. Het project voor de bouw
van de nieuwe gevangenis zal worden uitgevoerd door de United Nations
Office for Project Services (UNOPS). De op te stellen overeenkomst neemt
meer tijd in beslag dan vooraf voorzien, daarom zijn de middelen die
oorspronkelijk voor 2022 begroot waren doorgeschoven naar 2023. De € 20
mln. is daarmee nu verdeeld over de begrotingsjaren 2022 en 2023.
Bijdrage aan (andere) begrotingshoofdstukken
Grensbewaking (Defensie)
Nederland stelt voor onbepaalde tijd personeel van de Koninklijke
Marechaussee (KMar) beschikbaar ter ondersteuning van het grenstoezicht
in Aruba, Curaçao en Sint Maarten conform het protocol inzake de inzet van
personeel vanuit de flexibel inzetbare pool Koninklijke Marechaussee
(Kamerstukken II 2018/19, 35000 IV, nr. 40). Deze flexibele pool van 43
voltijdsequivalenten levert een bijdrage aan de uitvoering van grensgere­
lateerde politietaken in de landen. Het gaat hierbij om grensbewaking, het
uitvoeren van de politietaak op respectievelijk de luchthaven en de
maritieme grenzen en de bestrijding van drugs-, wapen- en migratiecrimi­
naliteit.
Aanvullend zijn de landen, ter uitvoering van de maatregelen in de lands­
pakketten, op 4 februari 2021 een nieuw protocol over de versterking van
het grenstoezicht overeengekomen (Kamerstukken II 2020/21, 35570 IV, nr.
33). In dit kader stelt de Minister van BZK voor een periode van minimaal
7 jaar extra voltijdsequivalenten van de KMar beschikbaar. De KMar zal op
basis van dit nieuwe protocol de lokale diensten blijven versterken met als
doel om de transnationale georganiseerde (ondermijnende) criminaliteit te
bestrijden. De operationele inzet van de medewerkers vanuit de flexpool en
het protocol over de versterking grenstoezicht in de Caribische landen van
het Koninkrijk vindt plaats onder het bevoegd gezag van het land waar de
betreffende werkzaamheden worden verricht.
Recherchecapaciteit (JenV)
Zoals vastgelegd in de Rijkswet Politie van Curaçao, van Sint Maarten en
van Bonaire, Sint Eustatius en Saba en het Protocol inzake gespecialiseerde
recherchesamenwerking heeft het Recherche Samenwerkingsteam (RST)
de taak om zware, georganiseerde en grensoverschrijdende criminaliteit te
onderzoeken, die gezien de ernst, frequentie of het georganiseerde verband
waarin ze worden gepleegd, een ernstige inbreuk op de rechtsorde maken.
Hieronder valt ook de aanpak van (internationale) corruptie. Daarnaast
verricht het RST de afhandeling van internationale rechtshulpverzoeken.
Het RST werkt onder gezag van de lokale openbaar ministeries.
Jaarlijks worden de reguliere budgetten van de begroting van Koninkrijks­
relaties (KR) ten behoeve van het RST overgeheveld naar de begroting van
Justitie en Veiligheid (JenV). Hiermee wordt recht gedaan aan de Politiewet
2012, die bepaalt dat alleen de Minister van JenV opdrachten aan de Politie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

31

mag verstrekken. Het beleidsmatig instrument wordt in de begroting van
het Ministerie van BZK verantwoord, gezien haar politieke verantwoorde­
lijkheid voor het beschikbaar stellen van de middelen.
De overige middelen op de begroting van 2023 worden ingezet om
capaciteit beschikbaar te stellen voor de duurzame ondermijningsaanpak
op Sint Maarten, Curaçao en Aruba. De aanpak richt zich onder meer op
financieel-economische criminaliteit, waaronder corruptie en betrok­
kenheid van politically exposed persons, ambtenaren en overheid NV’s.
Rechterlijke macht (JenV)
Ter versterking van de rechtsstaat is volledige bezetting van de openbaar
ministeries en het Gemeenschappelijk Hof van groot belang. Vanwege een
gebrek aan lokale personele capaciteit draagt Nederland hier op verzoek van
de landen aan bij door officieren van justitie en rechters ter beschikking te
stellen. Deze treden in lokale dienst, waarbij een buitenlandtoelage wordt
vergoed door het Ministerie van BZK.
Bij de openbaar ministeries en het Gemeenschappelijk Hof werken ook
officieren van justitie en rechters specifiek ten behoeve van de duurzame
ondermijningsaanpak. Daarnaast stelt BZK vanuit het akkoord over de derde
tranche liquiditeitssteun middelen beschikbaar voor de bestuurlijke aanpak,
wat het bestuur in de landen de mogelijkheid geeft om preventief actie te
ondernemen tegen ondermijning (Kamerstukken II 2020/21, 35925 IV, nr.
37). Daarmee wordt bijgedragen aan een duurzame, regionale en integrale
aanpak van ondermijning.
Douane (Financiën)
BZK stelt voor onbepaalde tijd personeel van Douane Nederland
beschikbaar ter ondersteuning van grenstoezicht in Aruba, Curaçao en Sint
Maarten in het kader van het protocol over de versterking van het grens­
toezicht (Kamerstukken II 2020/21, 35570 IV, nr. 33). Douane Nederland zal
de lokale diensten met kennis en kunde ondersteunen en de benodigde
opleidingen verzorgen met het doel om de transnationale georganiseerde
(ondermijnende) criminaliteit te bestrijden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

32

3.2 Artikel 4. Bevorderen sociaaleconomische structuur
A. Algemene doelstelling
Het bewerkstelligen van een merkbare, positieve verandering in het leven
van de burgers in de Caribische delen van het Koninkrijk door te onder­
steunen bij het creëren van een betrouwbare en goed functionerende
overheid, het verbeteren van de arbeidsmarkt, het versterken van de
bestaanszekerheid, de zorg en de rechtsstaat. Het Ministerie van Binnen­
landese Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) draagt daaraan bij middels het
versterken van de uitvoeringskracht, het inzetten van kennis en expertise en
het coördineren van de inzet van het Rijk.
B. Rol en verantwoordelijkheid
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is verantwoor­
delijk voor:
Stimuleren
– De minister ondersteunt waar gewenst en mogelijk de Caribische delen
van het Koninkrijk bij de uitvoering van taken door middel van technische
assistentie en het delen van kennis.
– De minister ondersteunt waar gewenst en mogelijk de Caribische delen
van het Koninkrijk bij de uitvoering van taken door middel van praktische
samenwerking en het opzetten van samenwerkingsovereenkomsten.
– De minister ondersteunt via de Tijdelijke Werkorganisatie (TWO)
maatregelen op diverse gebieden met betrekking tot de sociaal
economische structuur, zoals de arbeidsmarkt, zorg, onderwijs, en
veiligheid.
Regisseren
– De minister coördineert de rijksbrede inzet in Caribisch Nederland en
bevordert de integrale samenwerking.
– De minister is verantwoordelijk voor het bevorderen van goed bestuur
in Caribisch Nederland.
– De minister geeft invulling aan haar taken zoals omschreven in de
Rijkswet financieel toezicht Curaçao en Sint Maarten (Rft), Landsveror­
dening Aruba financieel toezicht (LAft), het protocol Afspraken tussen
de regeringen van Aruba en Nederland over de openbare financiën van
Aruba en het protocol Aruba-Nederland 2019-2021.
– De minister houdt financieel toezicht op de openbare lichamen op basis
van de Wet financiën openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba
(FinBES).
– De minister monitort de uitvoering van de hervormingen en ontwikke­
lingen uit de landspakketten via de uitvoeringsagenda's en voortgangs­
rapportages die periodiek door de Tijdelijke Werkorganisatie (TWO) en
de landen worden opgesteld.
C. Beleidswijzigingen
In juni 2022 heeft de Staatssecretaris van BZK namens het kabinet nieuwe
en hernieuwde bestuurlijke afspraken ondertekend samen met het
bestuurscollege van Saba, de regeringscommissaris van Sint Eustatius en
het bestuurscollege van Bonaire. In 2023 zullen na de eilandsraadsverkie­
zingen en het aanstellen van een gedeputeerde op Sint Eustatius alle

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

33

afspraken worden herijkt en verder invulling gegeven worden aan de
ambities voor de periode na 2023. Voor Saba betekent dit een aanvulling
door middel van een nieuwe uitvoeringsagenda.
In deze kabinetsperiode is € 30 mln. structureel vanaf 2023 beschikbaar voor
Caribisch Nederland. Bij eerste suppletoire begrotingswet 2022 zijn deze
middelen verdeeld en aan de verschillende begrotingshoofdstukken
toegevoegd. Een deel zal nog worden verwerkt bij tweede suppletoire
begrotingswet 2022. Voor begrotingshoofdstuk Koninkrijksrelaties gaat
het om structurele middelen voor de openbare lichamen van € 3 mln. vanaf
2023 voor expliciete doelen uit het Coalitieakkoord. Daarnaast gaat het om
incidentele middelen voor eilandelijke achterstanden over de periode
2022-2024 van € 10 mln. Over de verdere invulling van deze middelen
worden met de openbare lichamen nadere afspraken gemaakt, in
samenhang met de gemaakte bestuurlijke afspraken in juni 2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

34

D. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 13 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 4 Bevorderen sociaaleconomische structuur (bedragen x € 1.000)
2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Verplichtingen

51.920

80.710

62.106

55.887

48.687

48.687

44.438

Uitgaven

53.280

76.710

62.106

55.887

48.687

48.687

48.438

4.1 Curaçao, Sint Maarten en Aruba

39.249

58.394

48.847

44.458

39.958

39.958

39.709

Subsidies (regelingen)
Diverse subsidies

574

0

0

0

0

0

0

Noodpakketten

29.897

2.426

0

0

0

0

0

COHO/ National Recovery Program Bureau

1.063

0

0

0

0

0

0

0

1.200

0

0

0

0

0

657

1.728

1.649

1.664

1.664

1.664

1.664

0

3.600

0

0

0

0

0

1.450

1.950

1.950

5.009

5.009

5.009

5.009

0

0

27.237

32.900

32.900

32.900

32.900

COHO
Opdrachten
Opdrachten landen
COHO
Inkomensoverdrachten
Toeslagen op pensioenen NA
Bijdrage aan ZBO's/RWT's
Tijdelijke Werkorganisatie (TWO)
Bijdrage aan medeoverheden
Bijdrage aan landen

5.487

21.545

0

0

0

0

0

Onderwijshuisvesting Curaçao

0

10.000

15.000

4.500

0

0

0

Tijdelijke Werkorganisatie (TWO)

0

15.811

2.878

249

249

249

0

121

134

133

136

136

136

136

14.031

18.316

13.259

11.429

8.729

8.729

8.729

Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties
Diverse bijdragen
4.2 Caribisch Nederland
Subsidies (regelingen)
Bonaire International Airport

3.051

0

0

0

0

0

0

Subsidies Caribisch Nederland

507

603

698

700

500

500

500

786

1.322

1.382

1.613

1.613

1.613

1.613

2.138

3.023

2.149

1.283

1.283

1.283

1.283

Versterken bestuurs- en uitvoeringskracht

7.549

13.368

9.030

7.833

5.333

5.333

5.333

Ontvangsten

804

7.009

0

0

0

0

0

Opdrachten
Versterken bestuurs- en uitvoeringskracht
Inkomensoverdrachten
Pensioenen en uitkeringen politieke
ambtsdragers
Bijdrage aan medeoverheden

Geschatte budgetflexibiliteit
Tabel 14 Geschatte budgetflexibiliteit artikel 4
2023
juridisch verplicht

6,6%

bestuurlijk gebonden

87,2%

beleidsmatig gereserveerd

0,7%

nog niet ingevuld/vrij te besteden

5,5%

Juridisch verplicht
Van het totale uitgavenbudget op artikel 4 is 6,6% juridisch verplicht en dit
betreft volledig het instrument Inkomensoverdrachten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

35

Inkomensoverdrachten
De inkomstenoverdrachten zijn voor 100% juridisch verplicht. De uitgaven
voor inkomstenoverdrachten liggen vast in de Vaste verrekenkoersregeling
pensioenen (1990). Daarnaast is Nederland volgens artikel 4 lid 3 van de
Onderlinge regeling rechtsopvolging en boedelscheiding Algemeen Pensi­
oenfonds Nederlandse alsmede de rechtsopvolging van een aantal niet
kapitaal gefinancierde pensioen(vervangende) verplichtingen van het Land
de Nederlandse Antillen verplicht de pensioenen en uitkeringen van
gewezen politieke ambtsdragers van de eilandgebieden Bonaire, Sint
Eustatius en Saba te betalen (Stcrt. 2010, 14723).
E. Toelichting op de financiële instrumenten
4.1 Curaçao, Sint Maarten en Aruba
Opdrachten
Opdrachten Landen
Afhankelijk van de vraag en behoefte van het lokaal bestuur worden
vanuit de begroting van Koninkrijksrelaties gerichte opdrachten aan organi­
saties betaald die als doel hebben goed bestuur en gezonde overheidsfinanciën te bevorderen. Hiermee wordt de uitvoeringskracht van de
overheden in de Landen bevorderd, rekening houdend met lokale omstan­
digheden en de specifieke bestuurlijke context per land.
Inkomensoverdrachten
Toeslagen op pensioenen NA
Conform de regeling vaste verrekenkoers pensioeninkomen voormalig
Nederlands-Antilliaanse en Arubaanse pensioengerechtigden worden
nadelige koersverschillen als gevolg van wisselkoersfluctuatie tussen de
Antilliaanse gulden (ANG) en Arubaanse florin (AWG) enerzijds en de Euro
(€) anderzijds gecompenseerd uit de begroting van Koninkrijksrelaties.
Bijdrage aan ZBO's/RWT's
Tijdelijke werkorganisatie (TWO)
Het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) treft
voorbereidingen voor het opzetten en inrichten van het COHO. Vooruit­
lopend hierop ondersteunt een Tijdelijke Werkorganisatie (TWO) van het
Ministerie van BZK de ontwikkeling en uitvoering van de maatregelen,
onder meer in de vorm van technische assistentie. Periodiek wordt een
gezamenlijke uitvoeringsagenda opgesteld door de TWO en de Landen om
de afspraken in de landspakketten nader te concretiseren. De TWO monitort
vervolgens de voortgang in de uitvoering van de maatregelen en stelt
tenminste ieder half jaar een uitvoeringsrapportage op. De TWO (die na
de inwerkingtreding van de rijkswet wordt aangeduid als het COHO) werkt
als een dienst van het Ministerie van BZK. Volgens het ontwerp van het
voorstel van rijkswet wordt COHO een bestuursorgaan met zelfstandige,
wettelijke taken. In 2023 is voor programma- en apparaatskosten van de
TWO gezamenlijk € 27,2 mln. gereserveerd. Voor de jaren 2024-2027 is dit
€ 32,9 mln. per jaar. De gereserveerde middelen in de jaren 2023-2027 zullen
telkens bij eerste suppletoire begroting van het betreffende uitvoeringsjaar
over de verschillende financiële instrumenten (bijdragen, subsidies,
opdrachten, apparaatskosten) worden verdeeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

36

Bijdrage aan medeoverheden
Onderwijshuisvesting Curacao
Bij het instemmen met het landspakket Curaçao heeft Nederland aan
Curaçao een bijdrage toegezegd van totaal € 30 mln. ten behoeve van
verbetering van de onderwijshuisvesting. In 2022 staat een bijdrage van € 10
mln. gepland, in de jaren 2023 en 2024 is respectievelijk € 15 mln. en € 4,5
mln. gereserveerd. In 2021 is reeds een bedrag van € 0,5 mln. verstrekt. Van
deze middelen worden reparaties gedaan en vernieuwingen aangebracht
op schoolgebouwen in Curaçao.
Tijdelijke Werkorganisatie (TWO)
Er is in 2022 €15,8 mln. voor bijdrage aan medeoverheden door de TWO
gereserveerd op dit instrument. Op 14 juli 2021 heeft de Stuurgroep
trustfonds wederopbouw Sint Maarten op verzoek van Sint Maarten
besloten dat € 15 mln. van de door Nederland toegezegde trustfondsmid­
delen, die toen nog op de Aanvullende Post van de Rijksbegroting stonden,
ingezet kunnen worden voor de verbetering van het financieel beheer en
de modernisering van de Belastingdienst zoals dit in het Landspakket Sint
Maarten onder de maatregelen A.1 en C.4 is opgenomen. Deze middelen
bedragen in 2022 € 9,2 mln., en in 2023 € 2,9 mln. De overige middelen
betreffen bijdragen aan de andere Landen.
Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties
Diverse bijdragen
Dit betreft het Kleine Projecten Fonds waarmee de vertegenwoordiging van
Nederland op Aruba, Curaçao en Sint Maarten kleine projecten financiert.
4.2 Caribisch Nederland
Subsidies
Subsidies Caribisch Nederland
Het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) draagt
bij aan het programma van UNICEF, dat is gericht op het helpen van de
openbare lichamen met het ontwikkelen van de kinderrechten. Belangrijk
onderdeel van het programma is kinderrechteneducatie en jongerenparti­
cipatie. Ook wordt er ondersteuning geboden bij de ontwikkeling van
jeugdraden in Caribisch Nederland.
Daarnaast worden er in 2023 en 2024 extra middelen vrijgemaakt voor
Bonaire. De Voedselbank Bonaire ziet een stijging in het aantal cliënten dat
zich aanmeldt voor een voedselpakket. De verwachting is dat dit aantal
cliënten zal toenemen, gelet op de stijgende prijzen van levensmiddelen.
Om de kosten van deze stijging te kunnen dekken worden daarom extra
middelen vrijgemaakt.
Opdrachten
Versterken bestuurs- en uitvoeringskracht
BZK richt zich op het verhogen van de kwaliteit en slagkracht van het
openbaar bestuur op Caribisch Nederland en zet zich in om samen met de
openbare lichamen de bestuurlijke kaders te versterken. Daarnaast wordt
gericht de uitvoeringskracht van de ambtelijke apparaten van de openbare
lichamen versterkt, rekening houdend met lokale omstandigheden en de
specifieke bestuurlijke context per eiland. Er wordt door het ministerie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

37

geïnvesteerd in menselijk kapitaal, onder andere door middel van het
trainen van de ambtelijke lokale apparaten, het voortzetten van het Talent
Ontwikkelprogramma (TOP) Bonaire en het gericht ondersteunen met
kennis en expertise. Hiervoor is een bedrag van € 1,4 mln. beschikbaar.
Afhankelijk van de vraag en behoefte van het lokaal bestuur in Caribisch
Nederland, worden verder vanuit de begroting Koninkrijksrelaties gerichte
opdrachten aan organisaties gefinancierd, die als doel hebben goed bestuur
en gezonde overheidsfinanciën te bevorderen.
Inkomensoverdrachten
Pensioenen en uitkeringen politieke ambtsdragers
Uit deze middelen worden de rechtspositionele regelingen van (voormalige)
politieke ambtsdragers gefinancierd. Het betreft de pensioenen van
gewezen politieke gezagdragers van het voormalige land Nederlandse
Antillen (bewindspersonen, statenleden en gezaghebbers) afkomstig van
Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Met het opheffen van het land Nederlandse
Antillen in 2010 is bepaald dat deze pensioenen ten laste van Nederland
komen (Stcrt. 2010, 14723).
Bijdrage aan medeoverheden
Versterken bestuurs- en uitvoeringskracht
Met de eilanden en de vakdepartementen richt het Ministerie van BZK een
programma goed bestuur en uitvoeringskracht in. BZK investeert € 2 mln.
per jaar in 2023 en verder, voor maatregelen om de uitvoeringskracht te
versterken. Naast het versterken van de capaciteit en het voorzien in
opleidingen zal het Ministerie van BZK ook een uitwisselingsnetwerk
opzetten tussen ambtenaren in Caribisch Nederland en Europees
Nederland, met als doel tot uitwisseling te komen («twinning») en de
onderlinge kennis en begrip te vergroten.
Op basis van de vraag en behoefte van het lokaal bestuur in Caribisch
Nederland worden vanuit de begroting Koninkrijksrelaties middelen ter
beschikking gesteld door middel van bijzondere uitkeringen, ten behoeve
van bestuurlijke en sociaaleconomische initiatieven. Doel hiervan is om
naast de vrije uitkering gericht initiatieven te kunnen ondersteunen op
bestuurlijk of sociaaleconomische vlak. Dit gaat vaak gepaard met
additionele begeleiding en ondersteuning vanuit Den Haag of expertise uit
Europees Nederlandse gemeenten.
In 2023 zijn extra middelen beschikbaar uit het Coalitieakkoord (de CNenvelop van in totaal 30 miljoen euro structureel). Voor dit begrotings­
hoofdstuk gaat het enerzijds om structurele middelen voor de openbare
lichamen van 3 mln. voor expliciete doelen uit het Coalitieakkoord.
Anderzijds gaat het om incidentele middelen voor eilandelijke achter­
standen, voor 2023 gaat het om een bedrag van € 3,5 mln. Voor Saba zullen
deze middelen via de vrije uitkering van het BES-fonds worden verstrekt.
Voor Bonaire en Sint Eustatius worden deze middelen verstrekt via een
bijzondere uitkering vanuit dit begrotingshoofdstuk. Over de verdere
invulling van deze middelen worden met de openbare lichamen nadere
afspraken gemaakt, in samenhang met de gemaakte bestuurlijke afspraken
in juni 2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

38

Overzicht bijzondere uitkeringen
Conform artikel 94 Wet financiën openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius
en Saba wordt jaarlijks uiterlijk op de derde woensdag van mei een overzicht
van alle bijzondere uitkeringen gepubliceerd, met de daarvoor in de lopende
begroting beschikbare bedragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

39

3.3 Artikel 5. Schuldsanering/ lopende inschrijving/ leningen
A. Algemene doelstelling
Het ondersteunen van de houdbaarheid van de overheidsfinanciën van
Curaçao en Sint Maarten door ten eerste de kwijtschelding van een deel van
de schulden van Curaçao en Sint Maarten (in 2010) en ten tweede door het
aanbieden van de mogelijkheid van een lopende inschrijving door
Nederland tegen het actuele rendement op Nederlandse staatsleningen van
de desbetreffende looptijd.
B. Rol en verantwoordelijkheid
Gelet op de autonomie hebben de Landen hun eigen verantwoordelijkheid
voor de houdbaarheid van de overheidsfinanciën. Het financieel toezicht op
Curaçao en Sint Maarten wordt op grond van de Rijkswet financieel toezicht
Curaçao en Sint Maarten (Rft) uitgeoefend door de Rijksministerraad.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) is verant­
woordelijk voor:
Financieren
De minister financiert de kosten die voortkomen uit de schuldsanering en
heeft een lopende inschrijving op leningen van Curaçao en Sint Maarten via
de begroting van Koninkrijksrelaties. Dit is terug te voeren op de bestuurlijke
afspraken die zijn gemaakt in de aanloop naar de nieuwe staatkundige
verhoudingen per 10 oktober 2010. Daarbij heeft Nederland een oplossing
geboden voor de toenmalige schuldenproblematiek, door de verplichting
op zich te nemen een belangrijk deel van de schulden van Curaçao en Sint
Maarten over te nemen.
Uitvoeren
Afspraken over het financieel beheer van Curaçao en Sint Maarten zijn
geformaliseerd in de Rijkswet financieel toezicht Curaçao en Sint Maarten
(Rft). Op basis van deze wet begeleidt de minister de adviezen van het
College financieel toezicht Curaçao en Sint Maarten (Cft) naar de Rijksmi­
nisterraad. Tevens is in de Rft bepaald dat Nederland een lopende
inschrijving aanbiedt voor leningen aan Curaçao en Sint Maarten, tegen
het actuele rendement op Nederlandse staatsleningen van de desbetref­
fende looptijd.
Op basis van artikel 36 van het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden
kunnen de Landen binnen het Koninkrijk eventueel in aanmerking komen
voor hulp en bijstand van Nederland.
C. Beleidswijzigingen
Momenteel ligt in de parlementen van Nederland en Aruba ter vaststelling
de ontwerp-Rijkswet Aruba financieel toezicht (RAft) voor. Bij de Rijksmi­
nisterraad (RMR) besluitvorming over de derde tranche liquiditeitsteun in
2020 is vanwege de komende langdurige financiële relatie tussen Nederland
en Aruba besloten de Landverordening Aruba financieel toezicht en het
protocol uit 2018 om te zetten in een Rijkswet. Doel van de RAft is het bieden
van een actueel wettelijk kader voor het financieel toezicht op Aruba door
de Rijksministerraad. Beoogd is implementatie per 1 januari 2023.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

40

D. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 15 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 5 Schuldsanering/lopende inschrijving/leningen (bedragen x
€ 1.000)
2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Verplichtingen

733.075

46.871

1

0

0

0

0

Uitgaven

597.611

244.888

28.517

28.517

28.517

28.517

28.517

5.1 Schuldsanering Curaçao en Sint Maarten

28.517

28.517

28.517

28.517

28.517

28.517

28.517

Schuldsanering

28.517

28.517

28.517

28.517

28.517

28.517

28.517

5.2 Leningen/garanties Curaçao, Sint
Maarten en Aruba

569.094

216.371

0

0

0

0

0

Leningen aan Aruba

315.577

198.371

0

0

0

0

0

Lopende inschrijving en leningen Curaçao
en Sint Maarten

253.517

18.000

0

0

0

0

0

Ontvangsten

44.232

45.189

1.090.372

48.861

178.646

198.318

122.095

Leningen

Leningen

Geschatte budgetflexibiliteit
Tabel 16 Geschatte budgetflexibiliteit
2023
juridisch verplicht

100,0%

bestuurlijk gebonden

0,0%

beleidsmatig gereserveerd

0,0%

nog niet ingevuld/vrij te besteden

0,0%

Juridisch verplicht
Van het totale uitgavenbudget op artikel 5 is 100% juridisch verplicht en dit
betreft volledig het instrument Leningen.
Leningen
Het totale uitgavenbudget op artikel 5 is bestemd voor de leningen vanuit
de schuldsanering van Curaçao en Sint Maarten via de begroting Konink­
rijksrelaties. Dit is terug te voeren naar de bestuurlijke afspraken die zijn
gemaakt in aanloop naar de nieuwe staatkundige verhoudingen per
10 oktober 2010. Daarbij heeft Nederland een oplossing geboden voor de
toenmalige schuldenproblematiek door de verplichting op zich te nemen
een belangrijk deel van de schulden van Curaçao en Sint Maarten over te
nemen. Deze leningen zijn voor 100% juridisch verplicht.
E. Toelichting op de financiële instrumenten
5.1 Schuldsanering Curaçao en Sint Maarten
Leningen
Schuldsanering
In de Slotverklaring van 2 november 2006 heeft Nederland zich met het oog
op een gezonde financiële positie bij de start van de nieuwe staatkundige
verhoudingen bereid verklaard om de schulden van (de collectieve sector
van) de Nederlandse Antillen en de eilandgebieden Curaçao en Sint

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

41

Maarten grotendeels te saneren of te herfinancieren. Het gaat hierbij om
de schuldomvang op 31 december 2005, bestaande uit openbare en
onderhandse geldleningen die zijn aangegaan jegens derden buiten de
desbetreffende collectieve sector (inclusief de leningen die jegens
Nederland zijn aangegaan). Deze leningen zijn, voor zover zij in omvang
boven de rentelastnorm van dat jaar uitgaan, door Nederland gesaneerd.
Ook de herfinanciering van deze leningen en de financiering van de
rentelasten op deze leningen vallen onder de regeling van de schuldsa­
nering. Bij de inwerkingtreding van de nieuwe staatkundige verhoudingen
heeft Nederland de dan nog resterende hoofdsom van de bovenbeschreven
schulden overgenomen. De in de begroting opgenomen bedragen komen
overeen met de rente en aflossingen van de schuldpapieren die Nederland
heeft overgenomen van de Nederlandse Antillen en de eilandgebieden
Curaçao en Sint Maarten. Elk jaar worden deze bedragen verrekend met
het Ministerie van Financiën, die de schulden namens de Nederlandse Staat
heeft overgenomen.
Ontvangsten
De ontvangsten binnen dit artikel hebben betrekking op aflossingen en
rentebedragen van uitstaande leningen aan Aruba, Curaçao en Sint
Maarten. Vanaf deze begroting worden ook de aflossingen op de leningen
geraamd zoals eerder aan de Kamer gemeld (Kamerstukken II 2021/22,
35420, nr. 477). Voorheen werden alleen de renteontvangsten geraamd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

42

3.4 Artikel 8. Wederopbouw Bovenwindse Eilanden
A. Algemene doelstelling
Het bevorderen dat de basisvoorzieningen (inclusief infrastructuur) voor
de burgers in Sint Maarten, Sint Eustatius en Saba weer op het niveau van
voor de orkanen Irma en Maria komen. Het Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) coördineert het beschikbaar stellen van
de middelen vanuit Nederland en het toezicht op de besteding daarvan.
B. Rol en verantwoordelijkheid
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is verantwoor­
delijk voor:
Financieren
– De minister financiert een deel van de wederopbouw van Sint Maarten.
Tot eind 2021 zijn er middelen beschikbaar waarmee het trustfonds bij
de Wereldbank wordt gevuld. Dit trustfonds blijft tot en met 2025 opera­
tioneel. Deze bijdrage is verbonden aan de politieke voorwaarden
waarmee Sint Maarten akkoord is gegaan, waaronder de reeds
ingestelde integriteitskamer en het versterken van het grenstoezicht
waarover nadere afspraken zijn gemaakt (Stcrt. 2014, nr. 72542 en Lands­
verordening Integriteitskamer). Nederland zal gedurende de
wederopbouw toezien op de naleving van de voorwaarden.
– De minister levert naast het trustfonds directe steun voor de
wederopbouw van Sint Maarten. Het gaat hier bijvoorbeeld om kosten
op het gebied van rechtshandhaving of technische assistentie op gebied
van financieel beheer.
Regisseren
– De minister regisseert de Rijksbrede aanpak van de wederopbouwfase
op de eilanden Saba en Sint Eustatius.
– De minister is vertegenwoordigd in de stuurgroep van het Sint Maarten
Reconstruction, Recovery and Resilience trustfund waarin ook Sint
Maarten zitting heeft. Prioriteiten voor Nederland zijn economische
ontwikkeling en bereikbaarheid, de afvalproblematiek en goed bestuur.
Ook de Ministeries van Onderwijs Cultuur en Wetenschap (OCW),
Economische Zaken en Klimaat (EZK) en Infrastructuur en Waterstaat (IenW)
zijn betrokken bij de wederopbouw voor onder andere het herstel van
schoolgebouwen en infrastructuur. De middelen voor deze projecten staan
op de begrotingen van de betreffende ministeries.
C. Beleidswijzigingen
Er zijn voor dit artikel geen beleidswijzigingen te melden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

43

D. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 17 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 8 Wederopbouw Bovenwindse Eilanden (bedragen x € 1.000)
2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Verplichtingen

92.602

4.282

1.000

0

0

0

0

Uitgaven

91.485

1.982

3.300

0

0

0

0

1.854

720

0

0

0

0

0

999

262

3.300

0

0

0

0

2.517

0

0

0

0

0

0

Subsidies (regelingen)
Diverse subsidies
Opdrachten
Wederopbouw op Sint Maarten
Bijdrage aan medeoverheden
Wederopbouw op Sint Eustatius
Bijdrage aan (inter-)nationale organisaties
Wederopbouw op Sint Maarten

0

1.000

0

0

0

0

0

Wereldbank

86.115

0

0

0

0

0

0

Ontvangsten

0

0

0

0

0

0

0

Geschatte budgetflexibiliteit
Tabel 18 Geschatte budgetflexibiliteit artikel 8
2023
juridisch verplicht

0,0%

bestuurlijk gebonden

69,7%

beleidsmatig gereserveerd

0,0%

nog niet ingevuld/vrij te besteden

0,0%

Juridisch verplicht
Van het totale uitgavenbudget op artikel 8 is 67,7% juridisch verplicht.
Opdrachten
De opdrachten zijn voor 69,7% juridisch verplicht. Dit betreft het contract
voor de stormwaterpompen voor Sint Maarten wat in 2022 aangegaan
wordt.
E. Toelichting op de financiële instrumenten
Opdrachten
Wederopbouw op Sint Maarten
Als onderdeel van de crisismaatregelen op Sint Maarten moeten de storm­
waterpompen vervangen worden. Deze pompen worden in geval van
plotselinge overstromingen door hevige stormen gebruikt om overtollige
water af te voeren. Het contract hiervoor wordt in 2022 aangegaan en de
levering vindt plaats in 2023.
Bijdrage aan (inter-) nationale organisaties
Wederopbouw op Sint Maarten
De laatste tranche Wederopbouwmiddelen, voor herstel van de schade door
Orkaan Irma op Sint Maarten, is eind 2021 naar de Wereldbank
overgemaakt. Een aantal projecten loopt door in 2023.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

44

4. Niet-beleidsartikelen
4.1 Artikel 6. Apparaat
A. Budgettaire gevolgen
Tabel 19 Budgettaire gevolgen artikel 6 Apparaat (bedragen x € 1.000)
2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Verplichtingen

31.652

31.644

22.924

20.754

20.754

20.754

20.754

Uitgaven

30.335

31.644

22.924

20.754

20.754

20.754

20.754

Eigen personeel

15.264

19.693

12.072

11.098

11.098

11.098

11.098

Inhuur externen

2.813

1.113

598

425

425

425

425

12.258

10.838

10.254

9.231

9.231

9.231

9.231

7.073

2.044

0

0

0

0

0

Personele uitgaven

Materiële uitgaven
Overige materiële uitgaven
Ontvangsten

B. Toelichting op de financiële instrumenten
Op dit artikel worden de apparaatsuitgaven voor de volgende organisaties
begroot:
– Shared Service Organisatie Caribisch Nederland (SSO CN);
– Colleges financieel toezicht (Cft);
– Vertegenwoordiging Nederland in Aruba, Curaçao en Sint Maarten (VNACS) exclusief de uitgaven voor ambtelijk personeel die op hoofdstuk
VII worden begroot;
– Tijdelijke Werkorganisatie (TWO)
– Rijksvertegenwoordiger.
Daarnaast worden de vergoedingen voor leden van raden en commissies
op dit artikel begroot.
Personele uitgaven
Eigen personeel
Dit betreffen de uitgaven aan het eigen personeel van de SSO CN, Rijksver­
tegenwoordiger CN, Cft en het lokaal personeel van de VN-ACS.
Materiële uitgaven
Overige materiële uitgaven
De materiële uitgaven van alle onder dit begrotingshoofdstuk vallende
onderdelen zijn hier opgenomen. De materiële uitgaven voor de SSO CN
maken hier het merendeel van uit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

45

4.2 Artikel 7. Nog onverdeeld
A. Budgettaire gevolgen
Tabel 20 Budgettaire gevolgen artikel 7 Nog onverdeeld (bedragen x € 1.000)
2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Verplichtingen

0

15.057

3.441

4.281

4.289

4.289

5.232

Uitgaven

0

15.057

3.441

4.281

4.289

4.289

5.232

Wisselkoersreserve

0

14.150

558

1.020

1.020

1.020

1.020

Onvoorzien

0

907

2.883

3.261

3.269

3.269

4.212

Ontvangsten

0

0

0

0

0

0

0

B. Toelichting op de financiële instrumenten
Wisselkoersreserve
Op de begroting van Koninkrijksrelaties en het BES-fonds zijn er zowel
meevallers als tegenvallers als gevolg van wisselkoersfluctuaties. De
meevallers komen ten gunste van de reserve en de tegenvallers komen ten
laste van de reserve. In 2021 was € 20,4 mln. van de wisselkoersreserve niet
gebruikt en daardoor doorgeschoven naar 2022. Door de wisselkoerscor­
recties over de boekjaren 2022 en 2023 voor de begrotingen Koninkrijksre­
laties (IV) en het BES-fonds (H) komt de reserve in 2022 nu uit op € 14,2 mln.
Onvoorzien
Deze middelen worden op een later moment toegekend aan de relevante
beleidsartikelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

46

5. Beleidsartikel BES-fonds
5.1 Artikel 1. BES-fonds
A. Algemene doelstelling
Via het BES-fonds wordt bewerkstelligd dat de Openbare Lichamen Bonaire,
Sint Eustatius en Saba middelen krijgen toebedeeld om de tussen het Rijk
en de eilanden overeengekomen taakverdeling van de eilanden naar
behoren uit te voeren.
B. Rol en verantwoordelijkheid
De Openbare Lichamen mogen zelf bepalen welke taken en activiteiten zij
bekostigen uit de algemene middelen van de vrije uitkering. Dit
uitgangspunt laat onverlet dat de openbare lichamen bepaalde wettelijke
taken en activiteiten dienen uit te voeren waarbij zij voor de bekostiging
mede op de algemene middelen zijn aangewezen.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is verantwoor­
delijk voor:
Financieren
De minister is verantwoordelijk voor de bestuurlijke en financiële
verhouding met de eilanden en in die hoedanigheid financiert de minister
het BES-fonds.
C. Beleidswijzigingen
De vrije uitkering aan Bonaire, Saba en Sint Eustatius is de afgelopen tien
jaar niet structureel verhoogd (exclusief loon- en prijsbijstelling). Onderzoek
van Ideeversa (2015) en de evaluatie van de commissie Spies (2015) hebben
echter aangetoond dat er een structurele verhoging nodig is van de vrije
uitkeringen aan de eilanden. In 2022 is hiertoe door het kabinet in het Coali­
tieakoord (CA) besloten. Vanuit de Caribisch Nederland enveloppe zijn bij
eerste suppletoire begrotingswet 2022 extra middelen toegevoegd aan
het BES-fonds. Dit betreft een oplopende reeks tot € 10 mln. in 2025.
Daarnaast is € 3 mln. structureel beschikbaar voor eilandelijke taken voor
prioriteiten in het Coalitieakoord. Hiermee worden de openbare lichamen
beter in staat gesteld om de eilandelijke taken uit te voeren.
Daarnaast is de taakverdeling tussen Rijk en openbare lichamen in 2022
verduidelijkt en herijkt. Deze herijking is opgenomen in de bestuurlijke
afspraken die in juni 2022 met de openbare lichamen zijn gemaakt. In 2023
komen de resultaten van het onafhankelijk onderzoek naar de eilandelijke
middelen. Het onderzoek dient een beter beeld te geven van de huidige
referentiekosten van eilandelijke taken. Ook zal gekeken worden naar hoe
de vrije uitkering in overeenstemming kan worden gebracht met de
demografische ontwikkelingen zoals verzocht door de leden Van der Berg
en Ceder (Kamerstukken II 2020/21, 35830 IV, nr. 8).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

47

D. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 21 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 1 BES-fonds (bedragen x € 1.000)
2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Verplichtingen

51.708

54.004

53.094

46.583

49.482

49.064

48.445

Uitgaven

51.708

54.004

53.094

46.583

49.482

49.064

48.445

Vrije uitkering

51.708

54.004

53.094

46.583

49.482

49.064

48.445

Ontvangsten

51.708

54.004

53.094

46.583

49.482

49.064

48.445

Bijdrage aan medeoverheden

Geschatte budgetflexibiliteit
Het BES-fonds kent geen budgetflexibiliteit. De openbare lichamen
ontvangen middelen voor de aan hen toebedeelde en wettelijke taken.
E. Toelichting op de financiële instrumenten
Bijdrage aan medeoverheden
Vrije uitkering
De middelen, die de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba uit
de vrije uitkering ontvangen, zijn vrij besteedbaar. Op de vrije uitkering
wordt een aantal bedragen ingehouden. Het betreft aflossingslasten voor
eerder afgesloten renteloze leningen die het Ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap heeft verstrekt ter bekostiging van achterstanden in
de onderwijshuisvesting en de lening van het Ministerie van Infrastructuur
en Waterstaat voor de weginfrastructuur op Saba. Een overzicht van de
verstrekte renteloze leningen aan de openbare lichamen treft u aan in bijlage
9 van deze begroting.
In 2022 zijn er per eerste suppletoire begroting 2022 vanuit de Caribisch
Nederland envelop extra middelen toegevoegd aan het BES-fonds. Dit
betreft een oplopende reeks tot € 13 mln. in 2025. Deze forse verhoging stelt
de openbare lichamen beter in staat om hun eilandelijke taken uit te voeren.
Tot slot heeft voor de jaren 2022 en 2023 een wisselkoerscorrectie op het
BES-fonds plaatsgevonden.
Ontvangsten
Artikel 88, derde lid van de Wet financiën openbare lichamen Bonaire, Sint
Eustatius en Saba (FinBES) regelt dat bij (begrotings-)wet voor ieder uitke­
ringsjaar middelen van het Rijk worden afgezonderd ten behoeve van het
BES-fonds. De uitgaven en de afgezonderde inkomsten over ieder uitke­
ringsjaar zijn aan elkaar gelijk. Gelet hierop is ten behoeve van de dekking
van de uitgaven ten laste van het BES-fonds een post ontvangsten geraamd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

48

6. Bijlagen
Bijlage 1: Verdiepingsbijlage Koninkrijksrelaties
Artikel 1. Versterken rechtsstaat
Uitgaven
Tabel 22 Uitgaven beleidsartikel 1. Versterken rechtsstaat (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

80.415

58.414

58.773

82.379

82.379

‒

‒ 38.040

9.799

‒ 100

‒ 17.924

0

0

‒

‒

‒

‒

‒

80.379

‒ 8.498

7.953

1.595

2.283

2.283

2.283

1) Bestuurlijk afspraken en uitvoeringskracht

‒ 3.300

0

0

0

0

0

2) Apparaatskosten

‒ 1.800

0

0

0

0

0

3) Teruggekomen betaling Grenstoezicht

4.000

0

0

0

0

0

4) Middelen Sint Eustatius

‒ 2.400

0

0

0

0

0

5) Kasschuif detentie Sint Maarten

‒ 6.000

6.000

0

0

0

0

‒ 500

0

0

0

0

0

7) Wisselkoerscorrectie artikel 1

670

390

0

0

0

0

8) Loon- en prijsbijstelling tranche 2022

896

1.653

1.662

2.417

2.417

2.417

33.877

76.166

60.268

66.738

84.662

82.662

Stand ontwerpbegroting 2022
Mutatie eerste suppletoire begroting 2022
Extrapolatie
Nieuwe mutaties
Waarvan:

6) Renovatie historisch pand Chinese gemeenschap Curaçao

Stand ontwerpbegroting 2023

Toelichting
1) Bestuurlijke afspraken en uitvoeringskracht
Voor bestuurlijke afspraken en uitvoeringskracht worden middelen van
artikel 1 naar artikel 4 gerealloceerd. Hiermee wordt een impuls gegeven
aan de organisatieontwikkeling van de openbare lichamen en het versterken
van het bestuurlijke en juridisch kader op de eilanden.
2) Apparaatskosten
Vanuit artikel 1 worden middelen gerealloceerd naar de begroting van BZK
(VII) voor externe inhuur inclusief reiskosten, SSO's en materiële kosten.
3) Teruggekomen betaling Grenstoezicht
Dit betreft een teruggekomen betaling aan de KMar voor het versterken van
het grenstoezicht. Deze factuur was in 2021 betaald en was teruggekomen
in januari 2022. Door deze boeking kan de betreffende factuur alsnog in 2022
betaald worden.
4) Middelen Sint Eustatius
De middelen voor Sint Eustatius worden gerealloceerd van artikel 1 naar
artikel 4. Dit om eenmalige kosten te dekken welke ondersteunen aan de
bestuurlijke ingreep op Sint Eustatius.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

49

5) Kasschuif detentie Sint Maarten
Dit betreffen UNOPS-gelden uit het landspakket waar aan gecommiteerd is.
Voor 2022 ligt er een aanvraag van € 4 mln. voor de eerste fase van het
project. De tweede fase van het project gaat naar verwachting in het tweede
kwartaal van 2023 van start. Daarvoor wordt € 6 mln. doorgeschoven naar
2023.
6) Renovatie historisch pand Chinese gemeenschap Curaçao
Om tegemoet te komen richting de Chinese gemeenschap op Curaçao heeft
Nederland een subsidie toegezegd om een historisch pand te renoveren.
De middelen worden daarom gerealloceerd van artikel 1 naar het
instrument Subsidies op artikel 4.
7) Wisselkoerscorrectie artikel 1
Als gevolg van de huidige wisselkoers van de dollar ten opzichte van de
euro wordt in 2022 en 2023 een wisselkoerstegenvaller verwacht. De
compensatie hiervoor komt uit de wisselkoersreserve op begrotingsartikel
7 van deze begroting.
8) Loon- en prijsbijstelling tranche 2022
Dit betreft de loon- en prijsbijstelling tranche 2022.
Ontvangsten
Tabel 23 Ontvangsten beleidsartikel 1. Versterken rechtsstaat (bedragen x € 1.000)
Stand ontwerpbegroting 2022

2022

2023

2024

2025

2026

2027

0

0

0

0

0

‒

Mutatie eerste suppletoire begroting 2022

0

0

0

0

0

0

Extrapolatie

‒

‒

‒

‒

‒

0

Nieuwe mutaties

4.000

0

0

0

0

0

1) Teruggekomen betaling Grenstoezicht

4.000

0

0

0

0

0

Stand ontwerpbegroting 2023

4.000

0

0

0

0

0

Toelichting
1) Teruggekomen betaling grenstoezicht
Dit betreft een teruggekomen betaling aan de KMar voor het versterken van
het grenstoezicht. Deze factuur was in 2021 betaald en was teruggekomen
in januari 2022. Door deze boeking kan de betreffende factuur alsnog in 2022
betaald worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

50

Artikel 4. Bevorderen sociaaleconomische structuur
Uitgaven
Tabel 24 Uitgaven beleidsartikel 4. Bevorderen sociaaleconomische structuur (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

Stand ontwerpbegroting 2022

65.357

59.255

48.105

43.605

43.605

‒

Mutatie nota van wijziging 20221

9.218

2.878

249

249

249

‒

Mutatie eerste suppletoire begroting 2022

‒ 749

6.485

5.500

3.000

3.000

3.000

‒

‒

‒

‒

‒

43.605

2.884

‒ 6.512

2.033

1.833

1.833

1.833

Extrapolatie
Nieuwe mutaties
Waarvan:
1) Bestuurlijk afspraken en uitvoeringskracht
2) Capacity building (Saba Package)

3.300

0

0

0

0

0

‒ 1.600

‒ 667

‒ 667

‒ 667

‒ 667

‒ 667

3) Island Backlogs (Saba Package)

‒ 800

0

0

0

0

0

4) Kasschuif Tijdelijke Werkorganisatie

‒ 7.000

‒ 3.000

2.500

2.500

2.500

2.500

5) Teruggekomen betalingen uit 2021

2.320

0

0

0

0

0

500

0

0

0

0

0

2.400

0

0

0

0

0

30

‒ 2.882

0

0

0

0

9) Loon- en prijsbijstelling tranche 2022

3.150

0

0

0

0

0

Stand ontwerpbegroting 2023

76.710

62.106

55.887

48.687

48.687

48.438

6) Renovatie historisch pand Chinese gemeenschap Curaçao
7) Middelen Sint Eustatius
8) Wisselkoerscorrectie artikel 4

1 nota van wijziging op de ontwerpbegroting (Kamerstukken II 2021/22, 35925 IV, nr. 32)

Toelichting
1) Bestuurlijke afspraken en uitvoeringskracht
Voor bestuurlijke afspraken en uitvoeringskracht worden middelen van
artikel 1 naar artikel 4 gerealloceerd.
2) Capacity building (Saba Package)
De middelen voor de Capacity Building uit de Saba Package worden via
het BES-fonds verstrekt, zoals overeengekomen in de Saba Package
overeenkomst.
3) Island Backlogs (Saba Package)
De middelen voor de Island Backlogs uit de Saba Package worden via het
BES-fonds verstrekt, zoals overeengekomen in de Saba Package overeen­
komst.
4) Kasschuif Tijdelijke Werkorganisatie
Deze kasschuif komt voort uit een herziening van de uitgaven van de
Tijdelijke Werkorganisatie (TWO). In 2022 worden niet alle middelen
uitgeput vanwege het trager verlopen van de uitvoering, onder andere door
de vertraging van de Rijkswet. Voor de Tijdelijke Werkorganisatie worden
de verplichtingen de kas in het juiste te verwachte ritme gezet.
5) Teruggekomen betalingen uit 2021
Dit betreft een tweetal teruggekomen betalingen voor noodpakketten en
pensioenen in januari 2022, die waren betaald in 2021. Door deze boeking
kunnen de betreffende facturen alsnog in 2022 betaald worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

51

6) Renovatie historisch pand Chinese gemeenschap Curaçao
Om tegemoet te komen richting de Chinese gemeenschap op Curaçao heeft
Nederland een subsidie toegezegd om een historisch pand te renoveren.
De middelen worden daarom gerealloceerd van artikel 1 naar het
instrument Subsidies op artikel 4.
7) Middelen Sint Eustatius
De middelen voor Sint Eustatius worden gerealloceerd van artikel 1 naar
artikel 4. Dit om eenmalige kosten te dekken welke ondersteunen aan de
bestuurlijke ingreep op Sint Eustatius.
8) Wisselkoerscorrectie artikel 4
Als gevolg van de huidige wisselkoers van de dollar ten opzichte van de
euro wordt in 2022 een wisselkoerstegenvaller en in 2023 een wisselkoers­
meevaller verwacht. De meevaller wordt met name op de toeslagen
pensioenen verwacht. De eventuele compensatie hiervoor komt uit de
wisselkoersreserve op begrotingsartikel 7 van deze begroting.
9) Loon- en prijsbijstelling tranche 2022
Dit betreft de loon- en prijsbijstelling tranche 2022.
Ontvangsten
Tabel 25 Ontvangsten beleidsartikel 4. Bevorderen sociaaleconomische structuur (bedragen x € 1.000)
Stand ontwerpbegroting 2022
Mutatie eerste suppletoire begroting 2022

2022

2023

2024

2025

2026

2027

0

0

0

0

0

‒

4.689

0

0

0

0

0

‒

‒

‒

‒

‒

0

2.320

0

0

0

0

0

1) Teruggekomen betaling pensioenfonds uit 2021

874

0

0

0

0

0

2) Teruggekomen betaling noodpakketten uit 2021

1.446

0

0

0

0

0

Stand ontwerpbegroting 2023

7.009

0

0

0

0

0

Extrapolatie
Nieuwe mutaties
Waarvan:

Toelichting
1) Teruggekomen betaling pensioenfonds uit 2021
Betreft een teruggekomen betaling in januari 2022 die was betaald in 2021.
Door deze boeking kan de factuur alsnog in 2022 betaald worden.
2) Teruggekomen betaling noodpakketten uit 2021
Betreft een teruggekomen betaling in januari 2022 die was betaald in 2021.
Door deze boeking kan de betreffende factuur alsnog in 2022 betaald
worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

52

Artikel 5. Schuldsanering/lopende inschrijving/leningen
Uitgaven
Tabel 26 Uitgaven beleidsartikel 5. Schuldsanering/lopende inschrijving/leningen (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

Stand ontwerpbegroting 2022

201.517

28.517

28.517

28.517

28.517

‒

Mutatie nota van wijziging 20221

37.500

0

0

0

0

‒

Mutatie eerste suppletoire begroting 2022

5.871

0

0

0

0

0

Extrapolatie

‒

‒

‒

‒

‒

28.517

Nieuwe mutaties

0

0

0

0

0

0

244.888

28.517

28.517

28.517

28.517

28.517

Stand ontwerpbegroting 2023
1 nota van wijziging op de ontwerpbegroting (Kamerstukken II 2021/22, 35925 IV, nr. 32)

Ontvangsten
Tabel 27 Ontvangsten beleidsartikel 5. Schuldsanering/lopende inschrijving/leningen (bedragen x € 1.000)
Stand ontwerpbegroting 2022

2022

2023

2024

2025

2026

2027

34.588

31.068

30.950

30.950

30.950

‒

Mutatie eerste suppletoire begroting 2022

0

0

0

0

0

0

Extrapolatie

‒

‒

‒

‒

‒

30.950

10.601 1.059.304

17.911

147.696

167.368

91.145

Nieuwe mutaties
Waarvan:
1) Wisselkoerscorrectie artikel 5

2.285

2.203

0

0

0

0

2) Raming aflossingen leningen

8.316 1.057.101

17.911

147.696

167.368

91.145

Stand ontwerpbegroting 2023

45.189 1.090.372

48.861

178.646

198.318

122.095

Toelichting
1) Wisselkoerscorrectie artikel 5
Als gevolg van de huidige wisselkoers van de dollar ten opzichte van de
euro zijn er meer- en minderontvangsten op de rente over de uitstaande
leningen. Deze uiteindelijke wisselkoersmeevaller wordt toegevoegd aan
de wisselkoersreserve op begrotingsartikel 7 van deze begroting.
2) Raming aflossingen leningen
Vanaf deze begroting worden ook de aflossingen op de leningen geraamd
zoals eerder aan de Kamer gemeld (Kamerstukken II 2021/22, 35420, nr.
477). Voorheen werden alleen de renteontvangsten geraamd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

53

Artikel 8. Wederopbouw Bovenwindse Eilanden
Uitgaven
Tabel 28 Uitgaven beleidsartikel artikel 8. Wederopbouw Bovenwindse Eilanden (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

Stand ontwerpbegroting 2022

4.933

0

0

0

0

‒

Mutatie eerste suppletoire begroting 2022

‒ 417

1.000

0

0

0

0

‒

‒

‒

‒

‒

0

‒ 2.534

2.300

0

0

0

0

1) Kasschuif stormwaterpompen

‒ 2.300

2.300

0

0

0

0

Stand ontwerpbegroting 2023

1.982

3.300

0

0

0

0

Extrapolatie
Nieuwe mutaties
Waarvan:

Toelichting
1) Kasschuif stormwaterpompen
Dit betreft een kasschuif om de aanschaf van stormwaterpompen op Sint
Maarten in 2023 te kunnen betalen. De aanschaf is een onderdeel van de
crisismaatregelen op Sint Maarten om overtollige water af te voeren in geval
van plotselinge overstromingen door hevige stormen.
Ontvangsten
Tabel 29 Ontvangsten beleidsartikel artikel 8. Wederopbouw Bovenwindse Eilanden (bedragen x € 1.000)
Stand ontwerpbegroting 2022

2022

2023

2024

2025

2026

2027

0

0

0

0

0

‒

Mutatie eerste suppletoire begroting 2022

0

0

0

0

0

0

Extrapolatie

‒

‒

‒

‒

‒

0

Nieuwe mutaties

0

0

0

0

0

0

Stand ontwerpbegroting 2023

0

0

0

0

0

0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

54

Artikel 6. Apparaat
Uitgaven
Tabel 30 Uitgaven niet-beleidsartikel 6. Apparaat (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

Stand ontwerpbegroting 2022

21.665

21.218

20.900

20.900

20.900

‒

Mutatie eerste suppletoire begroting 2022

6.740

0

0

0

0

‒

‒

‒

‒

‒

‒

20.900

3.239

1.706

‒ 146

‒ 146

‒ 146

‒ 146

1) Personele vergoedingen voor landspakketten

‒ 651

0

0

0

0

0

2) Inzet geraamde ontvangsten voor RCN

2.044

0

0

0

0

0

3) Apparaat Sint Eustatius

400

400

0

0

0

0

4) Wisselkoerscorrectie artikel 6

1.260

1.452

0

0

0

0

Stand ontwerpbegroting 2023

31.644

22.924

20.754

20.754

20.754

20.754

Extrapolatie
Nieuwe mutaties
Waarvan:

Toelichting
1) Personele vergoedingen voor landspakketten
Personele vergoedingen voor 2022 worden overgeboekt naar de Ministeries
van VWS en EZK voor de ondersteuning van de Landen bij de landspak­
ketten voor Aruba, Curaçao en Sint Maarten. Daarnaast betreft dit de
personele vergoeding van het Ministerie van Financiën voor 2021 en 2022
voor hun ondersteuning aan de Landen.
2) Inzet geraamde ontvangsten voor RCN
De geraamde ontvangsten van de Rijksdienst Caribisch Nederland (RCN)
worden weer ingezet voor RCN.
3) Apparaat Sint Eustatius
Dit betreffen apparaatsgelden die vanuit artikel 7 op Instrument Onvoorzien
worden gerealloceerd naar artikel 6 ter ondersteuning van Regeringscom­
missaris voor de bestuurlijke ingreep voor de periode 2022-2023. De inzet
in Sint Eustatius is verbonden aan de looptijd van de Wet herstel voorzie­
ningen Sint Eustatius. De wet loopt tot minimaal 1 september 2024.
4) Wisselkoerscorrectie artikel 6
De verwachte wisselkoerstegenvaller op eigen personeel en overig
materieel wordt gecompenseerd. De verwachte wisselkoerstegenvaller
wordt opgevangen uit de wisselkoersreserve op begrotingsartikel 7 van
deze begroting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

55

Ontvangsten
Tabel 31 Ontvangsten niet-beleidsartikel 6. Apparaat (bedragen x € 1.000)
Stand ontwerpbegroting 2022

2022

2023

2024

2025

2026

2027

0

0

0

0

0

‒

Mutatie eerste suppletoire begroting 2022

0

0

0

0

0

0

Extrapolatie

‒

‒

‒

‒

‒

0

Nieuwe mutaties

2.044

0

0

0

0

0

1) Geraamde ontvangsten van RCN

2.044

0

0

0

0

0

Stand ontwerpbegroting 2023

2.044

0

0

0

0

0

Toelichting
1) Geraamde ontvangsten RCN
De geraamde ontvangsten van de Rijksdienst Caribisch Nederland (RCN)
worden weer ingezet voor RCN.
Artikel 7. Nog onverdeeld
Uitgaven
Tabel 32 Uitgaven niet-beleidsartikel 7. Nog onverdeeld (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

Stand ontwerpbegroting 2022

2.411

3.304

3.266

3.266

3.266

‒

Mutatie eerste suppletoire begroting 2022

25.511

4.223

4.248

5.011

5.011

5.954

‒

‒

‒

‒

‒

3.266

‒ 12.865

‒ 4.086

‒ 3.233

‒ 3.988

‒ 3.988

‒ 3.988

‒ 1.000

‒ 1.000

‒ 1.000

‒ 1.000

‒ 1.000

‒ 1.000

‒ 571

‒ 571

‒ 571

‒ 571

‒ 571

‒ 571

‒ 4.046

‒ 1.653

‒ 1.662

‒ 2.417

‒ 2.417

‒ 2.417

Extrapolatie
Nieuwe mutaties
Waarvan:
1) Motie Van den Berg en Kuiken: extra middelen vrije uitkering Saba
2) Loon- en prijsbijstelling compensatie 2021 BES-fonds
3) Verdeling loon- en prijsbijstelling
4) Apparaat Sint Eustatius

‒ 400

‒ 400

0

0

0

0

‒ 2.573

‒ 8.205

0

0

0

0

325

3.243

0

0

0

0

7) Kasschuif wisselkoersreserve

‒ 4.500

4.500

0

0

0

0

Stand ontwerpbegroting 2023

15.057

3.441

4.281

4.289

4.289

5.232

5) Wisselkoerscorrectie BES-fonds
6) Wisselkoerscorrectie begroting Koninkrijksrelaties

Toelichting
1) Motie Van den Berg en Kuijken: extra middelen vrije uitkering Saba
Dit betreft de uitvoering van de motie van de Leden Kuiken en Van Den Berg
die oproepen tot verhoging van vrije uitkering aan Saba met € 1,5 mln.
(Kamerstukken II 2021/22, 35925, nr. 58). Hiervoor wordt € 1 mln. uit de post
Onvoorzien overgeheveld van de begroting van Koninkrijksrelaties (IV) naar
de begroting van het BES-fonds (H).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

56

2) Loon- en prijsbijstelling compensatie 2021 BES-fonds
In 2021 was er een negatieve loon- en prijsontwikkeling voor het BES-fonds.
In 2021 is dit incidenteel gedekt vanuit de begroting Koninkrijksrelaties en
deels generale middelen. Dit jaar is ervoor gekozen om de negatieve loonen prijsontwikkeling van 2021 structureel vanaf 2022 te compenseren vanuit
de begroting Koninkrijksrelaties.
3) Verdeling loon- en prijsbijstelling tranche 2022 KR
Dit betreft de verdeling van de loon- en prijsbijstelling tranche 2022 voor
de begroting Koninkrijksrelaties (IV).
4) Apparaatsgelden Sint Eustatius
Dit betreffen apparaatsgelden die vanuit artikel 7 op Instrument Onvoorzien
worden gerealloceerd naar artikel 6 ter ondersteuning van Regeringscom­
missaris voor de bestuurlijke ingreep voor de periode 2022-2023. De inzet
in Sint Eustatius is verbonden aan de looptijd van de Wet herstel voorzie­
ningen Sint Eustatius. De wet loopt tot minimaal 1 september 2024.
5) Wisselkoerscorrectie BES-fonds
De vrije uitkering van het BES-fonds is vastgelegd in dollars. Door de
huidige wisselkoers van de dollar ten opzichte van de euro is er naar
verwachting sprake van een wisselkoerstegenvaller in 2022 en 2023. Dit
wordt gedekt vanuit de wisselkoersreserve op begrotingsartikel 7 van de
begroting van Koninkrijksrelaties (IV).
6) Wisselkoerscorrectie begroting Koninkrijksrelaties
Betalingen op de begroting Koninkrijksrelaties vinden in verschillende
valuta plaats, die een vaste koppeling met de dollar kennen. Door de huidige
wisselkoers van de dollar ten opzichte van de euro is er naar verwachting
sprake van een wisselkoersmeevaller in 2022 en 2023. Deze wordt
toegevoegd aan de wisselkoersreserve.
7) Kasschuif wisselkoersreserve
Om de wisselkoerstegenvaller in 2023 op het BES-fonds te kunnen dekken,
worden gelden van 2022 naar 2023 overgeheveld.
Ontvangsten
Tabel 33 Ontvangsten niet-beleidsartikel 7. Nog onverdeeld (bedragen x € 1.000)
Stand ontwerpbegroting 2022

2022

2023

2024

2025

2026

2027

0

0

0

0

0

‒

Mutatie eerste suppletoire begroting 2022

0

0

0

0

0

0

Extrapolatie

‒

‒

‒

‒

‒

0

Nieuwe mutaties

0

0

0

0

0

0

Stand ontwerpbegroting 2023

0

0

0

0

0

0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

57

Bijlage 2: Verdiepingsbijlage BES-fonds
Uitgaven
Tabel 34 Uitgaven beleidsartikel 1. BES-fonds (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

Stand ontwerpbegroting 2022

42.390

35.272

35.272

35.272

35.272

‒

Mutatie eerste suppletoire begroting 2022

4.926

6.976

8.645

11.546

11.141

10.735

‒

‒

‒

‒

‒

35.272

6.688

10.846

2.666

2.664

2.651

2.438

1) Motie Van den Berg en Kuiken: extra middelen vrije uitkering Saba

1.000

1.000

1.000

1.000

1.000

1.000

2) Capacity Building (Saba Package)

1.600

667

667

667

667

667

3) Island Backlogs (Saba Package)

800

0

0

0

0

0

0

200

200

200

200

200

5) Loon- en prijsbijstelling compensatie 2021

571

571

571

571

571

571

6) Loon- en prijsbijstelling tranche 2022

144

203

228

226

213

0

7) Wisselkoerscorrectie

2.573

8.205

0

0

0

0

Stand ontwerpbegroting 2023

54.004

53.094

46.583

49.482

49.064

48.445

Extrapolatie
Nieuwe mutaties
Waarvan:

4) Arbeidsbemiddeling (Saba)

Toelichting
1) Motie Van den Berg en Kuiken: extra middelen vrije uitkering Saba
Dit betreft de uitvoering van de motie van de Leden Kuiken en Van Den Berg
die oproepen tot verhoging van vrije uitkering aan Saba met € 1,5 mln.
(Kamerstukken II 2021/22, 35925, nr. 58). Hiervoor wordt € 1 mln. uit de post
Onvoorzien overgeheveld van de begroting van Koninkrijksrelaties (IV) naar
de begroting van het BES-fonds (H). Daarnaast krijgt Saba volgens de vaste
verdeelsleutel € 0,8 mln. vanuit de totaal € 4,1 mln. aan middelen uit de CN
enveloppe, die per eerste suppletoire begroting 2022 zijn toegevoegd. Dit
is eerder ook in antwoorden op Kamervragen aan de Kamer gemeld (Kamer­
stukken II 2021/22, 36100 IV, nr. 3).
2) Capacity Building (Saba Package)
De middelen voor de Capacity Building uit de Saba Package worden via
de vrije uitkering verstrekt, zoals overeengekomen in de Saba Package. Hier
worden onder andere middelen vrijgemaakt ter ondersteuning voor de
eilandssecretaris.
3) Island Backlogs (Saba Package)
De middelen voor de Island Backlogs uit de Saba Package worden via de
vrije uitkering aan Saba toegekend. In de Saba Package is overeengekomen
dat deze middelen onder andere worden ingezet voor het oorkaanbestendig
maken van woningen en het weerbaarder maken van Saba's financiën.
4) Arbeidsbemiddeling (Saba)
In het Coalitieakkoord zijn middelen vrijgemaakt voor arbeidsbemiddeling
van de BES eilanden. Het aandeel voor Saba wordt nu toegekend via de vrije
uitkering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

58

5) Loon- en prijsbijstelling compensatie 2021
In 2021 was er een negatieve loon- en prijsontwikkeling voor het BES-fonds.
In 2021 is dit incidenteel gedekt vanuit de begroting Koninkrijksrelaties en
deels generale middelen. Dit jaar is ervoor gekozen om de negatieve loonen prijsontwikkeling van 2021 vanaf 2022 structureel te compenseren vanuit
de begroting Koninkrijksrelaties (IV).
6) Loon- en prijsbijstelling tranche 2022
Dit betreft de loon- en prijsbijstelling tranche 2022 voor de per eerste
suppletoire begroting 2022 toegevoegde CN-enveloppe.
7) Wisselkoerscorrectie
De vrije uitkering van het BES-fonds is vastgelegd in dollars. Door de
huidige wisselkoers van de dollar ten opzichte van de euro is er naar
verwachting sprake van een wisselkoerstegenvaller in 2022 en 2023. Dit
wordt gedekt vanuit de wisselkoersreserve op begrotingsartikel 7 van de
begroting van Koninkrijksrelaties (IV).
Ontvangsten
Tabel 35 Ontvangsten beleidsartikel 1. BES-fonds (bedragen x € 1.000)
2022

2023

2024

2025

2026

2027

Stand ontwerpbegroting 2022

42.390

35.272

35.272

35.272

35.272

‒

Mutatie eerste suppletoire begroting 2022

4.926

6.976

8.645

11.546

11.141

10.735

‒

‒

‒

‒

‒

35.272

6.688

10.846

2.666

2.664

2.651

2.438

1) Wet financiën openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba

6.688

10.846

2.666

2.664

2.651

2.438

Stand ontwerpbegroting 2023

54.004

53.094

46.583

49.482

49.064

48.445

Extrapolatie
Nieuwe mutaties
Waarvan:

Toelichting
1) Wet financiën openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba
Op basis van de Wet financiën openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius
en Saba (FinBES) dienen de uitgaven en ontvangsten over ieder uitke­
ringsjaar voor het BES-fonds gelijk te zijn. Ten behoeve van de dekking van
deze uitgaven is een post ontvangsten geraamd. De voeding van het BESfonds is direct afkomstig uit de belastingontvangsten van het Rijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

59

Bijlage 3: Moties en toezeggingen
Tabel 36 Door de Staten-Generaal aanvaarde moties die zijn afgerond (stand per 30 juni 2022)
Omschrijving van de motie

Vindplaats

Stand van zaken

De motie van het lid Ceder; Verzoekt de regering in aanloop naar Kamerstukken II 2021/22, 35925 IV,
de herziening van dat memorandum of understanding samen met nr. 30
de eilanden een verkenning te doen naar de mogelijkheid,
bereidheid en benodigdheden om te komen tot een gezamenlijke
bestrijding van mensenhandel in het Caribisch deel van het
Koninkrijk en verbetering van de opvang van slachtoffers, en naar
de wijze waarop Europees Nederland hierin kan ondersteunen.

Afgedaan. De uitvoering van de motie is
overgedragen aan het ministerie van JenV.

De motie van het lid Aukje de Vries c.s.; Verzoekt de regering als er Kamerstukken II 2021/22, 35925 IV,
incidenteel wordt geïnvesteerd op de BES-eilanden, altijd
nr. 10
nadrukkelijk de daaruit voortvloeiende structurele uitgaven mee te
nemen en af te wegen, en uiterlijk 1 april 2022 aan te geven in de
richting van de Tweede Kamer hoe hier invulling aan wordt
gegeven.

Afgedaan. De Tweede Kamer is op 8 april
2022 per brief geïnformeerd (Kamerstukken
II 2021/22, 35925 IV, nr. 60).

De motie van het lid Wuite c.s.; Verzoekt de regering om het
Kamerstukken II 2021/22, 35925 IV,
minimumloon en de uitkeringen te verhogen op Bonaire, Sintnr. 26
Eustatius en Saba per 1 januari 2022 met 10% en dit te financieren
uit de verlaging van de IOAOW; Verzoekt de regering om ten
behoeve van toekomstige stappen om het wettelijk minimumloon
en de uitkeringen te verhogen in de richting van het ijkpunt sociaal
minimum te verkennen of en, zo ja, op welke wijze de AOVgerechtigde leeftijd verhoogd kan worden, waarbij de financiële
besparing die dit oplevert ingezet wordt voor verdere stappen om
de inkomenspositie van inwoners van Caribisch Nederland te
verbeteren.

Afgedaan. De uitvoering van de motie is
overgedragen aan het ministerie van SZW.

De motie van het lid Wuite c.s.; Verzoekt de regering om te
Kamerstukken II 2021/22, 32925 IV,
verkennen onder welke randvoorwaarden de dienstverlening van nr. 13
Cultuur+Ondernemen, die recent ook beschikbaar is gesteld voor
BES, open kan worden gesteld voor Curaçao, Aruba en SintMaarten.

Afgedaan. De uitvoering van de motie is
overgedragen aan het ministerie van OCW.

De motie van het lid Van den Berg c.s.; Verzoekt de regering bij de Kamerstukken II 2021/22, 35925 IV,
uitwerking van compenserende maatregelen voor de gestegen
nr. 16
energieprijzen in Europees Nederland, Bonaire, Sint-Eustatius, en
Saba mee te laten lopen in de uitwerking van deze maatregelen op
vergelijkbare wijze zoals dat met de coronasteun is gebeurd.

Afgedaan. De Tweede Kamer is op
1 november 2021 per brief geïnformeerd
(Kamerstukken II 2021/22, 35925 IV, nr. 27).

De motie van het lid Koekoek c.s.; Verzoekt de regering om binnen Kamerstukken II 2021/22, 35925 IV,
twee maanden een schriftelijke reactie op de bevindingen uit het nr. 22
rapport aan de Kamer te sturen, waarbij in het bijzonder aandacht
wordt besteed aan de aanbevelingen, verzoekt de regering om deze
schriftelijke reactie te bespreken met de landen van het Koninkrijk
in het eerstvolgende periodieke overleg van de
mensenrechtenverdragencommissie, en de uitkomsten van dit
overleg met de Tweede Kamer te delen.

Afgedaan. De Tweede Kamer is op 6 januari
2022 per brief geïnformeerd (Kamerstukken
II, 2021/22, 35925 IV, nr. 39).

De motie van het lid Wuite c.s.; Verzoekt de regering het proces van Kamerstukken II 2021/22, 35925 IV,
herstel van de democratie op Sint-Eustatius te versnellen, en de nr. 55
Kamer te informeren over de uitkomst van de mediation met een
meetbare routetijdtabel, inclusief de specificatie van de fasen,
criteria en middelen;
Verzoekt de regering als uitgangspunt te hanteren dat na de
eilandraadsverkiezingen in maart 2023 minimaal de bevoegdheden
voor de eilandsraad conform fase 2 zijn hersteld, tenzij er redenen
zijn die dit verhinderen, waarover de Kamer dan tijdig zal worden
geïnformeerd.

Afgedaan. De Tweede Kamer is op 29 juni
2022 per brief geïnformeerd (Kamerstukken
II 2021/22, 35925 IV, nr. 67).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

60

Tabel 37 Door de Staten-Generaal aanvaarde moties die nog niet zijn afgerond (stand per 30 juni 2022)
Omschrijving van de motie

Vindplaats

Stand van zaken

De motie van het lid Ceder c.s.; Verzoekt de regering in gesprek te Kamerstukken II 2021/22, 35925 IV,
gaan met de openbaar lichamen om te komen tot een beter inzicht nr. 53
en beleid op de eilanden ten aanzien van mensen die te maken
hebben met armoedeproblematiek, bijvoorbeeld door de
(bijzondere) onderstand via de openbaar lichamen te laten lopen.

In behandeling. De Tweede Kamer wordt na
zomerreces 2022 geïnformeerd.

De motie van de leden Wuite en Van Raan; Roept de regering op in Kamerstukken II 2021/22, 36100 IV,
overleg te treden met de Caribische eilanden om in 2023 een
nr. 17
Koninkrijksconferentie te organiseren met onderwerpen zoals het
Statuut, het Unierecht in relatie tot het Koninkrijk, mensenrechten,
klimaatverandering, economische versterking en regionale/
internationale samenwerking.

In behandeling. De Tweede Kamer wordt
najaar 2023 geïnformeerd.

De motie van het lid Van Raan c.s.; Spreekt uit dat Gezaghebbers
bij het verlenen van vergunningen en het wijzigen van
bestemmingsplannen daadwerkelijk een neutrale rol dienen te
vervullen.

Kamerstukken II 2021/22, 36100 IV,
nr. 18

In behandeling. De Tweede Kamer wordt in
najaar 2022 geïnformeerd.

De motie van het lid Wuite c.s.; Verzoekt de regering om het
Kamerstukken II 2021/22, 35925 IV,
bestrijden van klimaatverandering en de gevolgen hiervan
nr. 14
onderwerp van gesprek te maken tijdens het premiers-overleg en
de samenwerking hierop te verstevigen.

In behandeling. De Tweede Kamer wordt in
september 2022 geïnformeerd.

De motie van de leden Kamminga en Wuite; Verzoekt de regering Kamerstukken II 2021/22, 35925 IV,
om bij die verduurzaming er zorg voor te dragen dat dit bijdraagt nr. 47
aan het structureel verlagen van de kosten voor de
nutsvoorzieningen van de inwoners; Verzoekt de regering voorts
om te bezien op welke wijze de verduurzamingsslag kan bijdragen
aan het vergroten van de werkgelegenheid voor de bewoners en
het mkb, en de Kamer daarover te informeren.

In behandeling. De Tweede Kamer wordt in
september 2022 geïnformeerd.

De motie van het lid Rösenmöller; Spreekt uit dat het nieuwe
kabinet een hogere prioriteit dient te geven aan de
Koninkrijksrelaties door op bovengenoemde terreinen de
Nederlandse inzet te intensiveren om zo de banden concreet en
duurzaam te verbeteren.

Kamerstukken I 2020/21, 35570 IV, nr. In behandeling. De Eerste Kamer wordt
L
september 2022 geïnformeerd.

De motie van de leden Ceder en Kuiken; Spreekt uit dat niet de
Kamerstukken II 2020/21, 35420, nr. In behandeling. De Tweede Kamer wordt
datum van december 2022 maar de daadwerkelijke resultaten
338
voor einde jaar 2022 geïnformeerd.
bepalend moeten zijn om over te gaan naar de volgende fase in
het herstel van voorzieningen op Sint-Eustatius; Verzoekt de
regering, de gevraagde capaciteit, hulp en opleiding te bieden om
dit proces te bespoedigen.
De motie van de leden Van Raak en Bosman; Verzoekt de regering, Kamerstukken II 2018/19, 35000 IV,
samen met Sint-Eustatius en de Verenigde Staten voorbereidingen nr. 19
te treffen voor een viering op 16 november 2026 op Fort Oranje,
liefst in aanwezigheid van onze beide staatshoofden

In behandeling. De Tweede Kamer wordt
voor einde jaar 2022 geïnformeerd.

De motie van het lid Wuite c.s.; Verzoekt de regering te onderzoeken Kamerstukken II 2021/22, 35925 IV,
wat de mogelijkheden zijn om de woningbouwcorporaties dan wel nr. 56
het Openbaar Lichaam te voorzien van een renteloze lening voor
de bouw van betaalbare huur- en/of koopwoningen, en de Kamer
hierover schriftelijk te informeren voorafgaand aan de behandeling
van de Voorjaarsnota 2022.

In behandeling. De Kamer is op 1 juli 2022
(Kamerstukken II 2021/22, 35925 IV, nr. 69)
geïnformeerd over stand van zaken. De
Tweede Kamer wordt in najaar 2022 nader
geïnformeerd /onderzoek of en zo ja, hoe
de leenmogelijkheden van openbare
lichamen (en overheids-N.V.’s) kan worden
verbeterd.

De motie van de leden Van der Berg en Ceder; Verzoekt de regering, Kamerstukken II 2020/21, 35830 IV,
voorstellen te doen voor een sterkere coördinerende rol voor de nr. 8
bewindspersoon belast met Koninkrijksrelaties, te onderzoeken
hoe de vrije uitkering in het BES-fonds in overeenstemming kan
worden gebracht met de demografische ontwikkelingen, en
meerjarige incidentele uitgaven te bundelen en onder te brengen
in structurele bijdragen.

In behandeling. De Tweede Kamer wordt
eerste kwartaal 2023 geïnformeerd.

De motie van de leden Aukje de Vries en Van de Berg; Verzoekt de Kamerstukken II 2021/22, 35925 IV,
regering ervoor te zorgen dat het financieel beheer op Bonaire en nr. 11
Sint-Eustatius, waaronder de jaarrekening, zo snel mogelijk (maar
uiterlijk 2024) op orde wordt gebracht en daarvoor de noodzakelijke
ondersteuning te leveren.

In behandeling. De Tweede Kamer wordt
uiterlijk 31 december 2024 geïnformeerd.

De motie van het lid Bosman; Verzoekt de regering, om voor
Kamerstukken II 2019/20, 35300 IV,
1 oktober 2020 met een voorstel te komen om heldere, duidelijke nr. 18
en werkbare verhoudingen en verantwoordelijkheden vast te
leggen binnen het Koninkrijk.

In behandeling. Uitvoering van deze motie
wordt prematuur geacht, omdat, zoals beide
Kamers schriftelijk is meegedeeld, een
proces in gang is gezet om uitvoering te
geven aan de motie Van Raak c.s. (35 099
(R2114)). Zolang dit proces loopt, is het niet
opportuun om eenzijdig een Nederlandse

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

61

Omschrijving van de motie

Vindplaats

Stand van zaken
visie op de verdeling van
verantwoordelijkheden binnen het
Koninkrijk te ontvouwen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

62

Tabel 38 Door bewindslieden gedane toezeggingen die zijn afgerond (stand per 30 juni 2022)
Omschrijving van de toezegging

Vindplaats

Stand van zaken

De staatssecretaris zegt de Kamers toe dat na de eerste transitie in Kamerbrief Vervolg
Afgedaan. De Tweede Kamer is op 5 juli 2021
mei er snel meer duidelijk zal worden over het vervolg van het
voedselhulpprogramma Aruba,
per brief geïnformeerd (Kamerstukken II
voedselhulpprogramma. De Kamers worden daar op dat moment Curaçao en Sint Maarten d.d.
2020/21, 35420, nr. 345).
over geïnformeerd.
12 maart 2021 (Kamerstukken I en II
2020/21, 35570 IV, nr. I en 35420, nr.
240)
De staatssecretaris zegt toe de Tweede Kamer voor Prinsjesdag
2021 de opzet en vraagstelling van de beleidsdoorlichting artikel
1 Versterking rechtsstaat toe te sturen, die in 2022 is gepland.
Daarbij zal ook aandacht worden besteed aan de vraag of kan
worden bezien of de beleidsdoelstellingen ten aanzien van dit
artikel verder kunnen worden aangescherpt.

Wetgevingsoverleg Jaarverslag en Afgedaan. De Tweede Kamer is op
Slotwet KR 2020 d.d. 1 juli 2020
14 september 2021 per brief geïnformeerd
(Kamerstukken II 2020/21, 35830 IV, (Kamerstukken II 2021/2022, 33 189, nr. 14).
nr. 9)

De staatssecretaris zegt de Tweede Kamer toe om binnen twee
Plenair debat
Afgedaan. De Tweede Kamer is op 6 januari
maanden schriftelijk te reageren op de bevindingen in het rapport Begrotingsbehandeling
2022 per brief geïnformeerd (Kamerstukken
van Amnesty International (Nog steeds niet veilig: Venezolanen
Koninkrijksrelaties (voortzetting) d.d. II 2021/22, 35925 VII, nr. 39).
krijgen geen bescherming op Curaçao) en daarbij in het bijzonder 14 oktober 2021 (Handelingen II
aandacht te besteden aan de aanbevelingen.
2021/22, nr. 12, item 14)
De staatssecretaris zegt toe dat de Tweede Kamer ieder kwartaal zal Kamerbrief Beantwoording
Afgedaan. De Tweede en Eerste Kamer zijn
worden geïnformeerd (zoals dit inmiddels al gebeurd) over de
schriftelijk overleg Liquiditeitssteun op 22 december 2021 per brief geïnformeerd
besluitvorming over de liquiditeitssteun en de voortgang van de aan Aruba, Curaçao en Sint Maarten (Kamerstukken II 2021/22, 35420, nr. 456).
maatregelen uit de landspakketten.
d.d. 15 december 2020
(Kamerstukken II 2020/21, 35420, nr.
196)
De staatssecretaris zegt de Tweede Kamer toe in de
voortgangsrapportages te rapporteren over de meerwaarde van
een burgerparticipatieraad, op z’n vroegst een half jaar na de
instelling van de eilandsraad.

Plenair debat Wet herstel
Afgedaan. De Tweede Kamer is op
voorzieningen Sint Eustatius (35
10 december 2021 per brief geïnformeerd
422) d.d. 3 juni 2020 Handelingen II (Kamerstukken II 2021/22, 35925 IV, nr. 34).
2019/20, nr. 78, item 8

De staatssecretaris zegt toe de Tweede Kamer te informeren of er Wetgevingsoverleg Jaarverslag en Afgedaan. De Tweede Kamer is op 8 oktober
structurele salarisverschillen bestaan tussen de functies bij de
Slotwet KR 2020 d.d. 1 juli 2020
2021 per brief geïnformeerd (Kamerstukken
openbare lichamen en bij RCN.
(Kamerstukken II 2020/21, 35830 IV, II 2021/22, 35925 IV, nr. 7).
nr. 9)
De staatssecretaris zegt toe de hoogte van de verzekeringspremies Wetgevingsoverleg Jaarverslag en Afgedaan. De Tweede Kamer is op
voor orkaanschade op Sint Maarten te monitoren en de Tweede
Slotwet KR 2020 d.d. 1 juli 2020
15 december 2021 per brief geïnformeerd
Kamer te informeren over de ontwikkeling van de premies voor
(Kamerstukken II 2020/21, 35830 IV, (Kamerstukken II 2021/22, 34773, nr. 25).
nr. 9)
orkaanbestendige huizen.
De staatssecretaris zegt toe de Tweede Kamer te informeren in de Commissiedebat Sint Eustatius d.d. Afgedaan. De Tweede Kamer is op
volgende voortgangsrapportage over kaders van goed bestuur.
2 juni 2021 (Kamerstukken II 2020/21, 10 december 2021 per brief geïnformeerd
35422, nr. 14)
(Kamerstukken II 021/22, 35925 IV, nr. 34).
Als de inventarisatie (monitor brede welvaart Caribisch Nederland) Kamerbrief CBS monitor brede
Afgedaan. De Tweede Kamer is op 31 januari
door het CBS is afgerond zal het kabinet de voorliggende opties welvaart Caribisch Nederland/
2022 per brief geïnformeerd (Kamerstukken
voor het monitoren van indicatoren beoordelen. Het kabinet en
Caribische Landen d.d. 29 juli 2021 II 2021/22,34298, nr. 35).
het CBS streven ernaar dit voor het herfstreces te realiseren. De
(Kamerstukken I 2020/21, 34298, nr.
staatssecretaris zegt toe de Tweede Kamer hier nader over te
33)
informeren.
De vierde tranche is in december 2021 overgemaakt en is nodig om Kamerbrief Beantwoording
Afgedaan. De Tweede Kamer is op 10 juni
bestaande en nieuwe verplichtingen te dekken. Een update hierover schriftelijke Kamervragen lid Simons 2022 per brief geïnformeerd (Kamerstukken
zal de staatssecretaris aan de Tweede Kamer sturen bij de jaarlijkse over Nederlands hulpgeld voor de II 2021/22, 34773, nr. 26).
update van de stand van zaken van de wederopbouw Sint Maarten wederopbouw van Sint Maarten nog
die zij in de eerste helft van 2022 verwacht.
steeds niet is uitgekeerd aan Sint
Maarten d.d. 9 februari 2022
(Handelingen II 2021/22, nr. 1636)
De staatssecretaris zegt toe te onderzoeken of de kosten voor
Parlementair agenda punt
drinkwater kunnen worden omgeslagen met Europees Nederland, [16-06-2021] - Commissiedebat
en dit onderzoek uiterlijk eind 2021 (via het ministerie van IenW) IJkpunt bestaanszekerheid d.d.
aan de Tweede Kamer te sturen.
16 juni 2021 (Kamerstukken II
2020/21, 35570 IV, nr. 52)

Afgedaan. De Tweede Kamer is op
16 november 2021 per brief geïnformeerd
(Kamerstukken II 2021/22, 27625, nr. 557).

De staatssecretaris is in gesprek met de landen over de gevolgen Commissiedebat Landspakketten en Afgedaan. De Tweede Kamer is op 24 juni
van de salariskortingen en zal de Tweede Kamer informeren over hervormingen CAS d.d. 10 maart
2022 per brief geïnformeerd (Kamerstukken
de uitkomsten.
2022 (Kamerstukken II 2021/22,
II 2021/22, 35420, nr. 493).
35420, nr. 476)
De staatssecretaris zegt toe periodiek per eiland de Tweede Kamer Wetgevingsoverleg Jaarverslag en Afgedaan. De Tweede Kamer is op
gedetailleerder te zullen informeren over de situatie van het
Slotwet 2018 Koninkrijksrelaties d.d. 6 december 2021 per brief geïnformeerd
financieel beheer in CN aan de hand van een aantal nader vast te 20 juni 2019 (Kamerstukken II
(Kamerstukken II 2021/22, 35925 IV, nr. 33).
stellen indicatoren.
2018/19, 35200 IV, nr. 14)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

63

Omschrijving van de toezegging

Vindplaats

Gedurende het jaar zal per kwartaal, op basis van een Cft-advies
over de liquiditeitsbehoefte voor dat kwartaal, liquiditeitssteun
worden verstrekt, indien het desbetreffende land voldoet aan de
aan die tranche gekoppelde voorwaarden. In oktober/november
2021 zal worden bezien of de raming 2021 geactualiseerd dient te
worden, bijvoorbeeld omdat de economische omstandigheden in
2021 anders waren dan in februari was voorzien. Ook dan zal de
staatssecretaris de Tweede Kamer nader informeren.

Kamerbrief Beantwoording
Afgedaan. De Tweede Kamer is op 4 en
schriftelijke vragen akkoord Curaçao 19 april 2022 per brief geïnformeerd
en Nederland inzake voorwaarden (Kamerstukken II 2021/22, 35420, nr. 477 en
liquiditeitssteun d.d. 22 december nr. 484).
2020 (Kamerstukken II 2020/21,
35420, nr. 205)

Stand van zaken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

64

Tabel 39 Door bewindslieden gedane toezeggingen die nog niet zijn afgerond (stand per 30 juni 2022)
Omschrijving van de toezegging

Vindplaats

Stand van zaken

Het kabinet stelt (samen met de openbare lichamen) per eiland
Kamerbrief Hoofdlijnenbrief
In behandeling. De Kamers worden in najaar
een concreet actieplan voor verduurzaming op. Het plan is gericht Koninkrijksrelaties d.d. 7 maart 2022 2022 geïnformeerd.
het plan is gericht op substantiële verduurzaming op de korte
(Kamerstukken II 2021/22, 35925 IV,
termijn en het perspectief van duurzame klimaat-neutrale eilanden nr. K)
op de lange termijn. Ook de betekenis voor energietarieven en
bestaanszekerheid maken deel uit van dit plan. Op korte termijn
informeren de staatssecretaris en de minister voor Energie en
Klimaat de Eerste en Tweede Kamer hierover.
De staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Plenair debat Tijdelijke wet
In behandeling. De Eerste Kamer wordt in
taakverwaarlozing Sint Eustatius
(BZK) zegt de Eerste Kamer, naar aanleiding van vragen en
najaar 2022 geïnformeerd.
(34.877) d.d. 6 februari 2018
opmerkingen van diverse leden toe, de Raad van State op korte
(Handelingen II, 2017/18, nr. 18, item
termijn om voorlichting te vragen over de wijze waarop de
Nederlandse regering met Caribisch Nederland omgaat (inclusief 5)
de rol van de gezaghebber, het Cft en de Rijksvertegenwoordiger in
relatie tot de bewindspersoon) en over de coördinerende rol van
de staatssecretaris van BZK ten aanzien van Caribisch Nederland.
De voorlichtingsaanvraag zal met de Kamer worden gedeeld
(T02533).
De staatssecretaris zal in kaart brengen wat de obstakels in wet- en Commissiedebat Landspakketten en In behandeling. De Eerste Kamer wordt in
regelgeving zijn voor toegang van het Caribisch gebied van het
hervormingen CAS d.d. 10 maart
najaar 2022 geïnformeerd
Koninkrijk tot subsidies en fondsen, zoals bijvoorbeeld het
2022 (Kamerstukken II 2021/22,
Groeifonds, en informeert de Tweede Kamer daar zo snel mogelijk 35420, nr. 476)
over.
De staatssecretaris komt bij de Tweede Kamer schriftelijk terug op Commissiedebat Landspakketten en In behandeling. De Tweede Kamer wordt in
de plek van de klimaatadaptatie in de hervormingsagenda, en gaat hervormingen CAS d.d. 10 maart
najaar 2022 geïnformeerd.
kijken of we iets kunnen doen voor het Caribisch gebied vanwege 2022 (Kamerstukken II 2021/22,
35420, nr. 476)
de geopolitieke ontwikkelingen en de nutsvoorzieningen. Welke
zaken kunnen wij daar voor de BES-eilanden doen? En zijn er
misschien dingen waarin we ook voor de CAS-landen wat kunnen
betekenen?
Bij de voorjaarsnota ontvangt de Tweede Kamer een overzicht van Commissiedebat VerzamelIn behandeling. De Eerste Kamer wordt in
de middelen vanuit het kabinet op de verschillende terreinen en
commissiedebat Koninkrijksrelaties najaar 2022 geïnformeerd.
inclusief de verdeling over de eilanden. In deze brief wordt de
d.d. 23 maart 2022 (Kamerstukken II
Kamer ook geïnformeerd over een regeling voor Caribisch
2021/22, 35925 IV, nr. 59)
Nederland voor toegang tot het Nationaal Groeifonds.
De staatssecretaris zal de Tweede Kamer in september informeren Commissiedebat VerzamelIn behandeling. De Tweede Kamer wordt in
over de uitkomsten van de sociale dialoog (Centraal Dialoog).
commissiedebat Koninkrijksrelaties september 2022 geïnformeerd.
d.d. 23 maart 2022 (Kamerstukken II
2021/22, 35925 IV, nr. 59)
De staatssecretaris zal de Tweede Kamer voor het meireces
informeren over het wel of niet versnellen van de invoering van
de dubbele kinderbijslag.

Commissiedebat VerzamelIn behandeling. De Kamers worden na het
commissiedebat Koninkrijksrelaties zomerreces hierover geïnformeerd in de
d.d. 23 maart 2022 (Kamerstukken II voortgangsrapportage IJkpunt.
2021/22, 35925 IV, nr. 59)

De staatssecretaris zegt toe de Tweede Kamer te informeren over Commissiedebat IJkpunt
In behandeling. De Tweede Kamer wordt in
een analyse van de effecten van huursubsidie op de huurprijzen in bestaanszekerheid d.d. 16 juni 2021 volgende voortgangsrapportage na
CN in de praktijk, omdat er berichten zijn dat die juist
(Kamerstukken II 2020/21, 35570 IV, zomerreces 2022 geïnformeerd.
prijsopdrijvend werkt in plaats van verlagend. Toezegging om
nr. 52)
hierover te berichten in de volgende Voortgangsrapportage ijkpunt
bestaanszekerheid Caribisch Nederland.
De staatssecretaris zegt toe voor de zomer de Eerste en Tweede
Kamer te informeren over het ijkpunt sociaal minimum.

Kamerbrief Hoofdlijnenbrief
In behandeling. De Eerste en Tweede Kamer
Koninkrijksrelaties d.d. 7 maart 2022 worden in najaar 2022 geïnformeerd.
(Kamerstukken I 2021/22, 35925 IV,
nr. K)

De staatssecretaris zegt toe dat de Tweede Kamer voor april 2022 Kamerbrief Antwoorden op vragen In behandeling. De Tweede Kamer wordt in
een overzicht van het kabinet ontvangt van de verschillende
gesteld tijdens de
volgende voortgangsrapportage na
uitkeringen en de huidige financiering van de sociale zekerheid en begrotingsbehandeling
zomerreces 2022 geïnformeerd.
nutsvoorzieningen.
Koninkrijksrelaties (IV) en het BESfonds (H) d.d. 14 oktober 2021
(Handelingen II 2021/22, nr. 12, item
14)
De staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Plenair debat Beleidsdebat
In behandeling. De Tweede Kamer wordt in
zegt de Eerste Kamer, naar aanleiding van een vraag van het lid
Koninkrijksrelaties d.d. 6 april 2021 najaar 2022 geïnformeerd.
Rosenmöller (GroenLinks), toe zich ervoor in te spannen om de
(Handelingen I 2020/21, nr. 33, item
Caribische landen van het Koninkrijk, op basis van aanbevelingen 7)
in het AIV-rapport, getiteld «Fundamentele rechten in het
Koninkrijk: eenheid in bescherming», aan te spreken op de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

65

Omschrijving van de toezegging
Vindplaats
implementatie van een aantal internationale verdragen, waaronder
het EVRM-proof uitwerken van de vluchtelingenprocedure op
Curaçao (T03272).
De staatssecretaris komt schriftelijk terug op de aanpak van
praktische basisvoorzieningen zoals postcodes, bancaire
voorzieningen, digitalisering, BSN en andere zaken.

Stand van zaken

Commissiedebat VerzamelIn behandeling. De Tweede Kamer wordt in
commissiedebat Koninkrijksrelaties najaar 2022 geïnformeerd.
d.d. 23 maart 2022 (Kamerstukken II
2021/22, 35925 IV, nr. 59)

De staatssecretaris zegt toe dat volgend jaar de Tweede Kamer
Kamerbrief Informatievoorziening In behandeling. De Tweede Kamer wordt in
wederom geïnformeerd zal worden met betrekking tot de
financieel- en begrotingsbeheer CN oktober 2022 geïnformeerd.
voortgang van de uitvoering van de verbeterplannen financieel
2021 d.d. 6 december 2021
beheer CN en aanvullend ook over de uitkomsten van de
(Kamerstukken II 2021/22, 35925 IV,
indicatoren begrotings- en financieel beheer voor het
nr. 33)
begrotingsjaar 2021. Het streven is om dat uiterlijk oktober 2022 te
doen. De jaarlijkse informatievoorziening sluit dan ook beter aan bij
de begrotingsbehandeling in de Kamer.
De staatssecretaris zegt toe dat zij het voorstel in de motie van
Wetgevingsoverleg over het
Simons en Van Raan (36100-IV, nr. 9) over een jaarlijkse meerdaagse jaarverslag en slotwet 2021
conferentie zal meenemen in het overleggen met de minister van (Koninkrijksrelaties) d.d. 4 juli 2022
BZK over de kabinetsreactie op het rapport van het Adviescollege
dialooggroep Slavernijverleden.

In behandeling. De Tweede Kamer wordt
najaar 2022 geïnformeerd.

De staatssecretaris zegt toe dat zij het voorstel in de motie van
Wetgevingsoverleg over het
Simons en Van Raan (36100 IV, nr. 10), over een in te stellen
jaarverslag en slotwet 2021
commissie van experts voor opbouw van kennis en advisering over (Koninkrijksrelaties) d.d. 4 juli 2022
het koloniale en slavernijverleden, zal meenemen in de bredere
reflectie op de aanbevelingen van het Adviescollege dialooggroep
slavernijverleden.

In behandeling. De Tweede Kamer wordt in
najaar 2022 geïnformeerd.

De staatssecretaris zegt de Tweede Kamer toe dat bij het jaarverslag Wetgevingsoverleg over het
plus de begroting KR een totaaloverzicht komt van de inzet van de jaarverslag en slotwet 2021
andere ministeries in Caribisch Nederland. Het totaaloverzicht ziet (Koninkrijksrelaties) d.d. 4 juli 2022
dan op de incidentele bijdrages en bijzondere uitkeringen.

In behandeling. De Tweede Kamer wordt in
najaar 2022 geïnformeerd.

De staatssecretaris informeert de Tweede Kamer over de
Wetgevingsoverleg over het
uitkomsten van overleg met de landen over hun deelname aan
jaarverslag en slotwet 2021
internationale handelsmissies (staand beleid), over hun ervaringen (Koninkrijksrelaties) d.d. 4 juli 2022
en wensen op dit gebied, eventueel resulterend in een overleg met
de minister voor BHOS.

In behandeling. De Tweede Kamer wordt in
najaar 2022 geïnformeerd.

De staatssecretaris stuurt de Tweede Kamer een tussenrapportage Wetgevingsoverleg over het
over het oplossen van de onvolkomenheden van de ICT bij RCN. jaarverslag en slotwet 2021
(Koninkrijksrelaties) d.d. 4 juli 2022

In behandeling. De Tweede Kamer wordt in
najaar 2022 geïnformeerd.

De staatssecretaris komt schriftelijk terug op vragen over het
bepalen van het ijkpunt sociaal minimum, welke indicatoren
worden meegenomen en hoe verhoudt zich dat tot het sociaal
minimum in Europees Nederland. Het onderzoek van de
Consumentenbond van de BES-eilanden wordt hierin betrokken.
De Tweede Kamer ontvangt deze informatie bij de
voortgangsrapportage die na de zomer komt.

In behandeling. De Tweede Kamer wordt in
najaar 2022 geïnformeerd.

Wetgevingsoverleg over het
jaarverslag en slotwet 2021
(Koninkrijksrelaties) d.d. 4 juli 2022

De staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Plenair debat Beleidsdebat
In behandeling. De Tweede Kamer wordt in
zegt de Kamer, naar aanleiding van een vraag van het lid Dittrich Koninkrijksrelaties d.d. 6 april 2021 najaar 2022 geïnformeerd.
(D66), toe met de Caribische landen van het Koninkrijk te bespreken (Handelingen I 2020/21, nr. 33, item
dat in het Caribisch deel van het Koninkrijk de mogelijkheid wordt 7)
geboden tot het aangaan van een huwelijk tussen partners van
gelijk geslacht en de Eerste Kamer daarover te informeren (T03273).
De staatssecretaris informeert de Tweede Kamer in de brief over
de herziening van de WolBES en FinBES die voor de zomer naar
de Kamer komt tevens over de positie van de
Rijksvertegenwoordiger en het eventueel elders beleggen van
diens taken.

Commissiedebat Governance
Caribisch Nederland d.d. 14 april
2022 (Kamerstukken II 2021/22,
35925 IV, nr. 64)

In behandeling. De Tweede Kamer wordt in
najaar 2022 geïnformeerd.

De staatssecretaris verwacht de Eerste en Tweede Kamer in de
Kamerbrief Aanbieding
In behandeling. De Eerste en Tweede Kamer
tweede helft van 2022 nader te informeren over het
jaarrapportage 2021 wederopbouw worden in najaar 2022 geïnformeerd.
ziekenhuisproject en andere trustfonds projecten, na ommekomst Sint Maarten, risicoreserve
van de halfjaarrapportage 2022.
liquiditeitssteun en afschrift
antwoordbrief aan Babs d.d. 10 juni
2022 (Kamerstukken II 2021/22,
34773, nr. 26)
De staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Plenair debat Tijdelijke wet
In behandeling. De Eerste Kamer ontvangt
zegt de Eerste Kamer, naar aanleiding van vragen en opmerkingen taakverwaarlozing Sint Eustatius
de volgende rapportage in het 4e kwartaal
van diverse leden toe, de Kamer ieder kwartaal te informeren over (34.877) d.d. 6 februari 2018
van 2022.
de voorzieningen die bij de Tijdelijke wet taakverwaarlozing Sint (Handelingen II, 2017/18, nr. 18, item
Eustatius zijn en worden getroffen. De eerste kwartaalrapportage 5)
zal uiterlijk 1 juni 2018 met de Kamer worden gedeeld (in het kader
van toezegging T02531). Daarbij gaat het onder andere over de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

66

Omschrijving van de toezegging
Vindplaats
voortgang in de criteria en indicatoren die zijn ontwikkeld om de
afbouw van het bijzondere regime mogelijk te maken. De resultaten
op bestuurlijk vlak, de infrastructuur en op sociaal-economisch
terrein, waaronder de bestrijding van armoede. En om de stappen
die de regeringscommissaris, de staatssecretaris en het
bewindspersonenoverleg Caribisch Nederland zetten of mogelijk
maken (T02532).

Stand van zaken

De staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Plenair debat Tijdelijke wet
In behandeling. De Eerste Kamer wordt in
zegt de Eerste Kamer, naar aanleiding van vragen en opmerkingen taakverwaarlozing Sint Eustatius
2022 geïnformeerd.
van het lid Kok (PVV) toe, de discussie over autonomie in Caribisch (34.877) d.d. 6 februari 2018
Nederland en wat de Commissie van Wijzen daarover in haar
(Handelingen II, 2017/18, nr. 18, item
rapport heeft geschreven, te willen voeren maar niet voor de zomer 5)
van 2018 (T02536).
De Staatssecretaris zegt de Eerste Kamer toe, naar aanleiding van Plenair debat Behandeling van het In behandeling. De voortgangsrapportage is
een vraag van het lid Laurier (GroenLinks), de
wetsvoorstel Regeling van de
onderdeel van bestaand BZK-beleid.
voortgangsrapportages over de uitvoering van de plannen van
inrichting, de organisatie en het
aanpak inzake de AMvRB «Waarborging plannen van aanpak
beheer van de openbare ministeries
landstaken Curaçao en Sint-Maarten» tweemaal per jaar aan de
van Curaçao, van Sint Maarten en
Eerste Kamer te doen toekomen (T01222).
van Bonaire, Sint Eustatius en Saba
d.d. 6 juli 2020 (Handelingen I
2009/10, nr. 36, pagina 1583-1587).
De staatssecretaris zal de Tweede Kamer regelmatig updaten over Commissiedebat Governance
het in kaart brengen van achterstanden op het gebied van
Caribisch Nederland d.d. 14 april
wetgeving en verwacht dit overzicht eind van het jaar compleet te 2022 (Kamerstukken II 2021/22,
35925 IV, nr. 64)
hebben.

In behandeling. De Tweede Kamer wordt in
najaar 2022 geïnformeerd.

Kamerbrief Stand van zaken
De staatssecretaris gaat in nauwe samenspraak met de
In behandeling. De Tweede Kamer wordt
bestuurscolleges en departementen onafhankelijk onderzoek laten uitvoering kabinetsreactie Raad van begin 2023 geïnformeerd.
doen naar de eilandelijke middelen. In dit onderzoek zal ook worden State/IBO d.d. 8 april 2022
(Kamerstukken II 2021/22, 35925 IV,
gekeken naar hoe de vrije uitkering in overeenstemming kan
worden gebracht met de demografische ontwikkelingen zoals
nr. 60)
verzocht door de leden Van der Berg en Ceder (Kamerstukken II
2020/21, 35830-IV, nr. 8). De staatssecretaris verwacht de Tweede
Kamer begin 2023 te informeren over de uitkomsten van dit
onderzoek en te komen met een kabinetsstandpunt.
De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Plenair debat Consensus
In behandeling. De Eerste Kamer wordt
zegt de Eerste Kamer, naar aanleiding van een vraag van het lid Ten rijkswetsvoorstellen (32017 t/m
medio 2025 geïnformeerd.
Horn (SP), toe om een Koninklijk Besluit dat ziet op het vervallen 320020, 32026, 32041, 32178 en
van de rijkswet financieel toezicht ook voor te hangen bij de Eerste 32179, 32186, 32213) d.d. 6 juli 2010
Kamer (T01220).
(Handelingen II, 2009/10, nr. 36,
1594-1611 en 1566-1582)
De staatssecretaris zegt toe, naar aanleiding van de motie Van Raak Plenair debat
In behandeling. De Tweede Kamer wordt in
en Bosman (35570-IV, nr. 11), de Tweede Kamer te informeren over Begrotingsbehandeling
najaar 2022 geïnformeerd.
de wijze waarop een onderzoek naar de besluitvorming rondom
Koninkrijksrelaties d.d. 6 oktober
de nieuwe staatkundige verhoudingen ("10-10-10") gedaan kan
2020 (Handelingen II 2020/21, nr. 10,
worden, ook in relatie met de eerdere motie Van Raak over dit
item 14)
onderwerp.
De staatsecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
zegt de Eerste Kamer, naar aanleiding van een vraag van het lid
Gerkens (SP), toe in gesprek te treden met de Caribische Landen
van het Koninkrijk over de uitvoering van de Eerste KamermotieDe Graaf en de Tweede Kamermotie-Van Raak inzake de
verantwoordelijkheidsverdeling binnen het Koninkrijk der
Nederlanden (T03275).

Plenair debat Beleidsdebat
In behandeling. De Eerste Kamer wordt in
Koninkrijksrelaties d.d. 6 april 2021 najaar 2022 geïnformeerd.
(Handelingen I 2020/21, nr. 33, item
7)

De staatssecretaris informeert de Eerste en Kamer voor de zomer
over de mogelijke oplossingsrichtingen en de voortgang van de
besprekingen met de landen met betrekking tot hoe de landen
democratisch versterkt kunnen worden.

Kamerbrief Hoofdlijnenbrief
In behandeling. De Eerste en Tweede Kamer
Koninkrijksrelaties d.d. 7 maart 2022 worden in najaar 2022 nader geïnformeerd.
(Kamerstukken I 2021/22, 35925 IV,
nr. K)

De staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Plenair debat Beleidsdebat
zegt de Eerste Kamer, naar aanleiding van een vraag van het lid
Koninkrijksrelaties d.d. 6 april 2021
Recourt (PvdA), toe de Kamer te informeren over de exacte invulling (Handelingen I 2020/21, nr. 33, item
van de dialoogtafels in het kader van het Adviescollege
7)
dialooggroep slavernijverleden (T03274).

In behandeling. De Eerste Kamer is op 1 juli
2021 per brief geïnformeerd (Kamerstukken
I 2020/21, 35300 VI, nr. BM). De resultaten
van genoemde onderzoek zullen te zijner tijd,
conform de motie Ceder c.s., aan de Eerste
Kamer worden aangeboden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

67

Bijlage 4: Subsidieoverzicht
Tabel 40 Subsidies (bedragen x 1.000 euro)
Artikel Naam subsidies (regelingen)

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Laatste
evaluatie

Volgende Einddatum
evaluatie
subsidie

Versterken rechtsstaat
1

Detentie algemeen1

0

600

0

0

0

0

0

‒2

2027 incidenteel

1

Bestuurlijke aanpak1

0

1000

1000

1000

1000

1000

1000

‒2

2027 incidenteel

574

0

0

0

0

0

0

‒2

2023 incidenteel

Bevorderen sociaaleconomische structuur
4.1

Diverse subsidies

4.1

Noodpakketten

29.897

2.426

0

0

0

0

0

‒2

2023 incidenteel

4.1

COHO / National Recovery Program
Bureau

1.063

0

0

0

0

0

0

‒2

2023 incidenteel

4.1

COHO

0

1.200

0

0

0

0

0

‒2

2023 incidenteel

4.2

Bonaire International Airport

3.051

0

0

0

0

0

0

‒2

2023 incidenteel

4.2

Subsidie Caribisch Nederland

507

603

698

700

500

500

500

‒2

2023 incidenteel

1.854

720

0

0

0

0

0

‒2

2022 incidenteel

36.946

6.549

1.698

1.700

1.500

1.500

1.500

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

68

Wederopbouw Bovenwindse Eilanden
8.1

Diverse subsidies

Totaal subsidies (regelingen)

1 Deze subsidies worden in de beleidsevaluatie/beleidsdoorlichtingen meegenomen.
2 Evaluatie heeft nog niet plaatsgevonden.

Bijlage 5: Uitwerking Strategische Evaluatie Agenda
De strategische evaluatie agenda (SEA) is een instrument dat is ontwikkeld
aan de hand van de vierde voortgangsrapportage Inzicht in Kwaliteit (Kamer­
stukken II 2020/21, 31865, nr. 184). Het doel van de SEA is om meer inzicht
te krijgen in de (voorwaarden voor) doelmatigheid en doeltreffendheid van
beleid en het in kaart brengen van de benodigde kennisbehoeften en
inzichten om daarmee uiteindelijk een tot hogere toegevoegde, maatschap­
pelijke waarde van beleid te komen.
De SEA biedt een overzicht van alle geplande beleidsdoorlichtingen per
beleidsartikel eens in de vier tot zeven jaar. Ook biedt de SEA een overzicht
van alle overige ex-ante, ex-durante en ex-post onderzoeken naar de
doelmatigheid en doeltreffendheid van beleid in het kader van een
Koninkrijk met wederzijdse betrokkenheid. Hieronder vallen ook de
evaluaties van subsidies, agentschappen en zelfstandige bestuursorganen
(ZBO).
Tabel 41 Thema een koninkrijk met wederzijdse betrokkenheid
Subthema

Type onderzoek

Afronding

Toelichting onderzoek

Versterken rechtsstaat

Ex-post

2022

Evaluatie protocol inzake de inzet van de flexpool van de Koninklijke 1
Marechaussee

Beleidsdoorlichting

2022

Beleidsdoorlichting artikel 1 Versterken rechtsstaat

Ex-durante

2022

Evaluatie bijstand aan Aruba en Curaçao in het kader van de gevolgen 4
van de situatie in Venezuela

Ex-durante

2022

Evaluatie Rijkswet financieel toezicht 2021

Beleidsdoorlichting

2023

Beleidsdoorlichting artikel 4 Bevorderen sociaaleconomische
structuur

Ex-post

2023

Evaluatie financieel beheer BES

Ex-durante

2024

Evaluatie Rijkswet financieel toezicht Curaçao en Sint Maarten

Ex-durante

2023-2024

Evaluatie van de bevindingen en aanbevelingen van de Raad van
State

Ex-post

2025

Evaluatie van de Wet taakverwaarlozing Sint Eustatius en de Wet
herstel voorzieningen Sint Eustatius

Ex-post

2025 (indien
inwerktreding
wet in 2022)

Evaluatie Rijkswet Caribisch orgaan voor hervorming en ontwikkeling

Ex-post

2025

Evaluatie Regio Enveloppe Caribisch Nederland

Ex-post

2026

Evaluatie Rijkswet Aruba financieel toezicht

Schuldsanering/lopende Ex-post
inschrijving/leningen

2022

Evaluatie van de herfinanciering van de liquiditeitsleningen aan
Aruba, Curaçao en Sint Maarten

Beleidsdoorlichting

2023

Beleidsdoorlichting artikel 5 Schuldsanering/lopende inschrijving/
leningen

Ex-post

2027

Evaluatie van de herfinanciering van de liquiditeitsleningen aan
Aruba, Curaçao en Sint Maarten

Beleidsdoorlichting

2022

Beleidsdoorlichting artikel 8 Wederopbouw Bovenwindse Eilanden

Bevorderen
sociaaleconomische
structuur

Wederopbouw
Bovenwindse Eilanden

Begro­
tingsartikel

5

8

Toelichting
Artikel 1 Versterken rechtsstaat
Evaluatie protocol inzake de inzet van de flexpool van de Koninklijke
Marechaussee
In 2022 wordt het protocol inzake de flexpool van de Koninklijke
Marechaussee geëvalueerd. Hierbij wordt onderzocht in hoeverre de
bestedingen ten aanzien van het functioneren van de rechtshandhavings­
keten van Caribisch Nederland (CN) doelmatig en doeltreffend zijn geweest.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

69

Deze keten bestaat uit: de Koninklijke Marechaussee, het Recherche Samen­
werkingsteam, de Openbaar Ministeries en het Hof van Justitie. Deze
evaluatie wordt ook in dit jaar afgerond.
Beleidsdoorlichting artikel 1 Versterken rechtsstaat
In 2022 wordt de beleidsdoorlichting van artikel 1, Versterken rechtsstaat,
uitgevoerd en afgerond. Hierin wordt onderzocht in hoeverre de ingezette
beleidsinstrumenten ter versterking van de landen Aruba, Curaçao en Sint
Maarten doelmatig en doeltreffend zijn ingezet. Dit zal onder andere
onderzocht worden aan de hand van tussentijdse evaluaties en gesprekken
met lokale bestuurders.
Artikel 4 Bevorderen sociaaleconomische structuur
Evaluatie bijstand aan Aruba en Curaçao in het kader van de gevolgen van
de situatie in Venezuela
Een deel van de verkregen middelen bij de eerste suppletoire begroting 2019
was geoormerkt om te besteden als respons op de bijstandsverzoeken van
Aruba en Curaçao als gevolg van de situatie in Venezuela. Een ander deel
van de middelen is bedoeld voor de uitvoering van maatregelen in het kader
van crisisbeheersing in de regio. De mate van doeltreffendheid en doelma­
tigheid van deze bestedingen worden in 2022 geëvalueerd.
Evaluatie van de bevindingen en aanbevelingen van de Raad van State
Na de kabinetsreactie op de voorlichting van de Raad van State (Voorlichting
vormgeving Caribisch Nederland) en het interdepartementaal beleidson­
derzoek is er een programma ontwikkeld om deze bevindingen en aanbe­
velingen uit te werken. Hieruit zijn bestuurlijke afspraken en
uitvoeringsagenda’s ontstaan om de rechtstaat in CN te versterken. De
bestuurlijke afspraken die in juni 2022 worden afgesloten met de openbare
lichamen worden in 2023 geëvalueerd.
Evaluatie financieel beheer BES
Ondanks veel inspanningen gedurende twaalf jaar is het financieel beheer
op Bonaire en Sint Eustatius nog niet op orde. Ook op Saba zijn er nog
aandachtspunten. Met behulp van de evaluatie financieel beheer BES wordt
getracht deze problemen op te lossen door te onderzoeken welke instru­
mentaria effectief zijn. Ook zal er worden getracht lessen te trekken uit
verbetertrajecten op andere kleine eilanden. De uitvoering en afronding van
de evaluatie is gepland in 2023.
Beleidsdoorlichting artikel 4 Bevorderen sociaaleconomische structuur
In deze beleidsdoorlichting zal worden onderzocht in hoeverre de ingezette
beleidsinstrumenten doelmatig en doeltreffend ingezet zijn ter bevordering
van de sociaaleconomische structuur. Deze beleidsdoorlichting zal in 2023
worden afgerond.
Evaluatie Rijkswet Caribisch orgaan voor Hervorming en Ontwikkeling
Conform de Rijkswet Caribisch Orgaan voor Hervorming en Ontwikkeling
(COHO), wordt deze drie jaar na inwerkingtreding geëvalueerd. Indien het
inwerktreden van de wet in 2022 plaatsvindt, zal deze in 2025 geëvalueerd
worden. Er dient inzicht verkregen te worden in doeltreffendheid en de
effecten van de Rijkswet in de praktijk. Met het oog op deze evaluatie wordt,
in overeenstemming met de raad van ministers van het Koninkrijk, zes

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

70

maanden voor het verstrijken van de evaluatietermijn een evaluatiecom­
missie ingesteld. Dit dient te geschieden vanuit een breed perspectief; zowel
Nederland als Aruba, Curaçao en Sint Maarten moeten zich hierin kunnen
herkennen.
Evaluatie van de Wet taakverwaarlozing Sint Eustatius en de Wet herstel
voorzieningen Sint Eustatius
In 2018 heeft het Kabinet bestuurlijk ingegrepen op Sint Eustatius in verband
met grove taakverwaarlozing. Sindsdien wordt het eiland bestuurd door
een regeringscommissaris die door het Kabinet benoemd is. Er is de
afgelopen periode gewerkt aan het inhalen van achterstanden en aan de
uitvoering van de Wet herstel voorzieningen Sint Eustatius. De bevoegd­
heden worden daarbij gefaseerd teruggegeven aan het lokale bestuur. In
2025 zal worden onderzocht in hoeverre deze ontwikkelingen aan de
teruggave van de bevoegdheden hebben bijgedragen.
Evaluatie Regio Enveloppe Caribisch Nederland (CN)
In het bestedingsplan van de CN-enveloppe (€ 30 mln.) is een evaluatiebe­
paling opgenomen. Het doel van de evaluatie is om inzicht te verkrijgen in
of de ingezette beleidsinstrumenten hebben geleid tot het behalen van de
beoogde doelstellingen. Deze evaluatie zal deels opgebouwd zijn uit
deelevaluaties van andere ministeries, zoals Sociale Zaken en Werkgele­
genheid. De afronding van de evaluatie is gepland in 2026.
Evaluatie Rijkswet Aruba financieel toezicht
In datzelfde jaar zal ook de Rijkswet Aruba financieel toezicht geëvalueerd
worden. De wet treedt naar verwachting op 1 januari 2023 inwerking en zal
na drie jaar geëvalueerd worden. Met deze evaluatie wordt getracht inzicht
te verkrijgen in hoeverre Aruba aan de gestelde begrotingsnormen voldoet
en wat eventuele oorzaken zijn voor het niet voldoen aan de gestelde
normen.
Artikel 5 Schuldsaneringen/lopende inschrijving/leningen
Evaluatie van de herfinanciering van de liquiditeitsleningen aan Aruba,
Curaçao en Sint Maarten
In 2022 heeft de evaluatie van de liquiditeitsleningen plaatsgevonden, zoals
in de toetsingskaders van de risicoregelingen is aangekondigd. De evaluatie
geldt tevens als een voorbereiding op de beleidsdoorlichting van artikel 5 in
2023.
Artikel 8 Wederopbouw Bovenwindse Eilanden
Beleidsdoorlichting artikel 8 Wederopbouw Bovenwindse Eilanden
Ook de beleidsdoorlichting van artikel 8 Wederopbouw Bovenwindse
Eilanden, wordt in 2022 uitgevoerd en afgerond. De eilanden Sint Maarten,
Saba en Sint Eustatius werden in 2017 getroffen door orkaan Irma. Vooral
Sint Maarten werd getroffen. Nederland is destijds gestart met haar bijdrage
aan de wederopbouw van Sint Maarten. Met deze beleidsdoorlichting wil
het Ministerie van BZK twee inzichten verkrijgen. Enerzijds inzicht in de
doeltreffendheid en doelmatigheid van de reeds gedane bestedingen voor
de wederopbouw. Anderzijds wordt er getracht inzicht te verkrijgen in de
doelmatigheid en doeltreffendheid van de opgezette uitvoeringsstructuur
ten behoeve van de wederopbouw.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

71

Bijlage 6: Rijksuitgaven Caribisch Nederland
Naar aanleiding van de motie Hachchi c.s. (Kamerstukken II 2011/12, 33000
IV, nr. 28) wordt jaarlijks een overzicht van alle rijksuitgaven aan Caribisch
Nederland (met uitzondering van de vrije uitkering ofwel het BES-fonds)
toegevoegd aan de begroting van Koninkrijksrelaties.
Naar aanleiding van de voorlichting van de Afdeling Advisering van de Raad
van State (RvS) en het Interdepartementale Beleidsonderzoek Koninkrijks­
relaties (IBO) volgt het kabinet de aanbeveling op om het overzicht Rijksuit­
gaven aan Caribisch Nederland uit te breiden (Kamerstukken II 2019/20,
35300 IV, nr. 11). Doel hiervan is om de rol van het Ministerie van BZK te
verstevigen en een meer integrale afweging van de Rijksuitgaven aan
Caribisch Nederland te bevorderen.
Onderstaand is eerst een totaal overzicht te vinden met alle Rijksuitgaven
die voor Caribisch Nederland op de (departementale) begrotingen staan.
In de kabinetsreactie is aangekondigd dat naast deze toelichting ook een
toelichting gegeven zou worden op de wijze van financiering welke
gekoppeld aan de beoogde beleidsdoelen (Kamerstukken II 2019/20, 35300
IV, nr. 11). Zoals in de ontwerpbegroting van 2021 aangekondigd, is vanaf
dit jaar deze uitbreiding inclusief de uitsplitsing per instrument in de bijlage
van de betreffende (departementale) begrotingen terug te vinden en
hieronder alleen voor de begroting Koninkrijksrelaties.
Tabel 42 Departementaal overzicht Rijksuitgaven Caribisch Nederland (bedragen x € 1.000)
Begroting

Totaal Rijksuitgaven
IIB Hoge Colleges van Staat, Kabinetten van
de Gouverneurs en de Kiesraad

realisatie

ontwerpbegroting 2023

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

559.423

532.224

478.648

447.594

427.725

427.067

426.516

365

400

400

400

400

400

400

IV Koninkrijksrelaties1

16.548

18.316

13.259

11.429

8.729

8.729

8.729

VI Justitie en Veiligheid

44.720

52.304

49.186

48.352

48.352

48.352

48.352

VII Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

5.047

16.642

9.894

9.643

9.825

9.925

10.025

VIIIOnderwijs, Cultuur en Wetenschap

67.059

84.174

82.672

76.071

76.369

72.235

65.711

IX Financiën en Nationale Schuld

18.068

17.708

16.725

16.725

16.725

16.725

16.725

X Defensie1

‒

‒

‒

‒

‒

‒

‒

XII Infrastructuur en Waterstaat

36.489

23.943

17.830

10.984

10.145

10.159

10.064

XIIIEconomische Zaken en Klimaat

62.177

33.227

15.988

9.218

9.193

9.193

9.193

XIVLandbouw, Natuur en Voedselkwaliteit

4.065

12.435

14.292

17.037

800

800

800

XV Sociale Zaken en Werkgelegenheid

68.484

76.708

96.518

94.040

89.194

89.643

92.471

XVIVolksgezondheid, Welzijn en Sport

236.401

196.367

161.884

153.695

157.993

160.906

164.046

1 De daadwerkelijke uitgaven zijn hoger omdat een deel dat ten goede komt aan Caribisch Nederland niet te bepalen is.

Begroting Koninkrijksrelaties
Hieronder zijn de Rijksuitgaven aan Caribisch Nederland voor de begroting
Koninkrijksrelaties afzonderlijk weergegeven, uitgesplitst per instrument. In
het overzicht en de bijbehorende toelichtingen wordt aangegeven of het
uitgaven zijn ten behoeve van eilandelijke taken of rijkstaken, of er sprake
is van incidentele of structurele bekostiging en wordt een toelichting
gegeven op de wijze van financiering welke gekoppeld is aan de beoogde
beleidsdoelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

72

Tabel 43 Overzicht rijksuitgaven Caribisch Nederland in begrotingshoofdstuk Koninkrijksrelaties (IV) (bedragen x
€ 1.000)
Artikel/ instrument

Taak1

Bijdrage2

realisatie

Totaal uitgaven

ontwerpbegroting 2023

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

16.548

18.316

13.259

11.429

8.729

8.729

8.729

Artikel 1 Versterken rechtsstaat
Bijdrage aan (andere)
begrotingshoofdstukken

E

S

Het deel dat ten goede komt aan Caribisch Nederland is niet te bepalen.

Artikel 4 Bevorderen sociaaleconomische structuur

14.031

18.316

13.259

11.429

8.729

8.729

Subsidies (regelingen)

R

I

3.558

603

698

700

500

500

500

Opdrachten

E

I

786

1.322

1.382

1.613

1.613

1.613

1.613

Inkomensoverdrachten

R

S

2.138

3.023

2.149

1.283

1.283

1.283

1.283

Bijdrage aan medeoverheden

E

I

7.549

13.368

9.030

7.833

5.333

5.333

5.333

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Artikel 8 Wederopbouw Sint
Maarten
Bijdrage aan medeoverheden

8.729

2.517
E

I

2.517

1 R =Rijk, E = eilandelijk
2 S =Structureel, I = Incidenteel

Toelichting
Artikel 1 Versterken rechtsstaat
Bijdrage aan (andere) begrotingshoofdstukken
Recherche is een eilandelijke taak. Op grond van het Protocol inzake gespe­
cialiseerde recherchesamenwerking ondersteunt het Recherche Samenwer­
kingsteam (RST) in deze taak. Het protocol is voor onbepaalde tijd. Met de
Politiewet 2012 is bepaald dat er tussen de politie en het Ministerie van
Justitie en Veiligheid (JenV) een gesloten systeem voor financiering van
de politie bestaat. Jaarlijks worden de budgetten van begrotingshoofdstuk
IV Koninkrijksrelaties ten behoeve van het RST overgeheveld naar begro­
tingshoofdstuk VI JenV. Daarom is vanaf 2020 deze post te vinden onder
het instrument bijdrage aan (andere) hoofdstukken.
Het RST is zowel in CN als in de landen Aruba, Curaçao en Sint Maarten
actief. Hierdoor is niet uit te splitsen welk deel ten goede komt aan CN en
welk deel aan de landen.
Artikel 4 Bevorderen sociaaleconomische structuur
Subsidies(regelingen)
Er worden incidentele subsidies verstrekt aan initiatieven die verbindingen
bevorderen op het gebied van cultuur, educatie en wetenschap. Voor 2023
gaat het onder meer om een subsidie aan UNICEF voor de ontwikkeling van
de kinderrechten op de openbare lichamen.
Opdrachten
Er worden incidentele opdrachten verstrekt, met als doel om de kwaliteit en
slagkracht van het openbaar bestuur te vergroten en de bestuurlijke kaders
in CN te versterken. Het gaat dan onder andere om het trainen van de
ambtelijke lokale apparaten en het gericht ondersteunen met kennis en
expertise op het terrein van goed bestuur en gezonde overheidsfinanciën.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

73

Inkomensoverdrachten
Uit deze middelen worden de pensioenen van gewezen politieke gezag­
dragers van het land Nederlandse Antillen (bewindspersonen, statenleden
en gezaghebbers) afkomstig van Bonaire, Sint Eustatius en Saba gefinancierd. Met het opheffen van het land Nederlandse Antillen in 2010 is bepaald
dat deze pensioenen ten laste van Nederland komen (Stcrt. 2010, 14723).
Daarmee is dit een structurele rijkstaak.
Bijdrage aan medeoverheden
In afstemming met het lokaal bestuur in CN worden incidentele bijzondere
uitkeringen verleend om gerichte initiatieven te kunnen ondersteunen op
het gebied van het ontwikkelen van goed openbaar bestuur en versterken
van het financieel beheer. In dit kader zijn middelen beschikbaar om de
projecten en activiteiten die in de akkoorden met Bonaire en Saba staan uit
te voeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

74

Bijlage 7: Overzicht belasting- en premieontvangsten Caribisch Nederland
De Miljoenennota 2023 bevat een gedetailleerd overzicht van de raming van
de belasting- en premieontvangsten op kasbasis voor 2023. In onder­
staande tabel wordt het totale bedrag van de voor 2023 geraamde belastingen premieontvangsten op kasbasis uit Caribisch Nederland op
gedetailleerdere wijze gepresenteerd door de geraamde kasontvangsten
voor 2023 uit te splitsen over alle in Caribisch Nederland geheven rijksbe­
lastingen en premies.
Tabel 44 Raming belasting- en premieontvangsten Caribisch Nederland
2023 op basis van Miljoenennota 2023 (bedragen x € 1 mln.)
Beschrijving
Indirecte belastingen

51,3

Algemene bestedingsbelasting

35,7

Accijnzen

4,7

Overdrachtsbelasting

10,9

Directe belastingen

138,0

Loonbelasting en premies volks- en werknemersverzekeringen

122,8

Inkomstenbelasting

‒ 0,1

Vastgoedbelasting

10,7

Opbrengstbelasting

3,2

Kansspelbelasting

1,4

Ontvangsten oude belastingstelsel

0,0

Overig

35,8

Totaal

225,1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

75

Bijlage 8: Overzicht eilandelijke inkomsten
Net als bij de begroting van het gemeentefonds, verstrekt het kabinet
jaarlijks een overzicht van de ontwikkeling van de opbrengsten uit lokale
heffingen als bijlage bij de begroting van het BES-fonds. De in dit overzicht
gebruikte gegevens zijn afkomstig van de door de Minister van Binnen­
landse Zaken en Koninkrijksrelaties goedgekeurde begrotingen en jaarver­
slagen van de Openbare Lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba.
De lokale heffingen worden vastgesteld door de openbare lichamen. De
afweging en de verantwoording over de hoogte van de tarieven vindt plaats
in de eilandraden. De doorberekening van de rechten, de rioolheffing en
de reinigingsheffing mag maximaal 100% kostendekkend zijn. Het bedrag
van de inkomsten voor de openbare lichamen kan fluctueren, zoals dat ook
bij Europees-Nederlandse gemeenten het geval is.
De tabellen bevatten een overzicht van de opbrengsten van de lokale
heffingen van de Openbare Lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Dit
is op basis van de meest recent ingediende en vastgestelde eilandelijke
begrotingen en jaarverslagen. In de tabellen is te zien dat de Openbare
Lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba aanmerkelijk van elkaar
verschillen voor wat betreft de samenstelling van de eigen belastingen.
Tabel 45 Overzicht opbrengsten lokale heffingen Bonaire (bedragen x USD 1.000)
Lokale heffingen

Realisatie

Begroot

2018

2019

2020

2021

2022

Motorrijtuigenbelasting

4.239.441

4.496.878

4.362.661

5.123.000

4.700.000

Toeristenbelasting

2.329.639

5.868.021

1.617.594

1.898.000

7.500.000

Verhuurautobelasting

1.971.202

244.797

719.440

1.064.000

0

Erfpachten en huur

3.281.951

3.058.015

2.827.151

2.148.000

‒1

Reinigingsrechten

1.386.532

1.386.000

1.386.000

1.386.000

1.400.000

Leges en retributies

3.002.435

1.945.627

552.204

1.956.000

1.623.699

Havenbelasting

2.496.246

937.290

599.648

479.000

650.000

Grondbelasting

1.538.687

1.546.514

1.512.960

1.757.000

1.600.000

Opcenten op de Vastgoedbelasting

732.204

1.036.341

2.108.829

2.000.000

2.100.000

Precariorechten

470.113

467.415

488.150

510.000

504.700

Cruisepax

786.484

1.000.356

372.224

196.000

0

Diverse opbrengsten

2.093.714

0

‒ 1.197.7222

0

0

Totaal

24.328.648

21.987.254

15.349.139

18.517.000

20.078.399

1 Er zijn geen opbrengsten geraamd voor 2022. Na een automatisering van de administratie vindt er een inhaalslag in de incasso's plaats voor de achterstallige
erfpachtcanons.
2 Diverse opbrengsten 2020 betreft een dotatie voorziening dubieuze debiteuren, diverse afboekingen Belastingdienst Caribisch Nederland, diverse terugstortingen en
verminderingen, openbare verkoop en diverse afboekingen in verband met jaarrekening, inclusief vijval inhoudingen t/m 2019 - pensioen gezagdragers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

76

Tabel 46 Overzicht opbrengsten lokale heffingen Sint Eustatius (bedragen x USD 1.000)
Lokale heffingen

Realisatie

Begroot

20181

20191

20202

2021

2022

489.073

397.630

434.350

‒

420.000

Afvalstoffenheffingbelasting

300.947

300.000

405.519

350.000

Toeristenbelasting

116.512

60.000

‒

100.000

‒

‒

‒

271.433

‒

Onroerend goed exploitatie

93.485

365.223

249.958

415.190

286.260

Luchthaven

494.846

452.349

184.000

140.789

268.386

Zeehaven

2.312.568

2.510.297

2.156.811

1.966.846

2.413.587

Motorrijtuigenbelastingen

Motorrijtuigenbelastingen en
toeristenbelasting3

Leges

101.186

81.094

98.514

67.426

48.500

Vergunningen

139.959

236.172

195.178

227.005

112.774

Overige opbrengsten

121.594

95.632

155.835

128.980

134.500

3.752.711

4.555.856

3.834.646

3.623.188

4.134.007

Totaal

1 De lokale heffingen worden in de jaarrekeningen niet uitgesplitst en kunnen als zodanig niet uit de jaarrekeningen worden herleid. De realisatiecijfers voor 2017 zijn derhalve
afkomstig uit de begroting 2019, de realisatiecijfers voor 2018 uit de begroting 2020 en de realisatiecijfers voor 2019 uit de begroting 2021. De cijfers voor 2020 zijn de
voorlopige cijfers uit de begroting 2021. De motorrijtuigenbelasting, afvalstoffenheffing en afvalstoffenheffing zijn in de begroting 2019 en 2020 opgenomen in één post.
Een verdere uitsplitsing van deze bedragen is derhalve niet mogelijk in de jaren 2017 en 2018.
2 De gecontroleerde jaarrekening van 2020 is nog niet door Sint Eustatius beschikbaar gesteld aan het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. De cijfers
voor 2020 zijn afkomstig uit de vastgestelde begroting 2021, daarin zijn de middels een begrotingswijziging aangepaste cijfers voor 2020 opgenomen.
3 De realisatiecijfers voor de motorrijtuigenbelastingen en de toeristenbelasting zijn bij elkaar opgeteld.

Toelichting
Vanaf begrotingsjaar 2019 is de indeling bij Sint Eustatius verfijnd.
Tabel 47 Overzicht opbrengsten lokale heffingen Saba (bedragen x USD 1.000)
Lokale heffingen

Realisatie

Begroot

2018

2019

2020

2021

2022

Motorrijtuigbelasting

151.917

153.818

157.992

191.815

185.000

Havengelden

123.418

106.476

22.216

40.663

110.000

Erfpacht/Verhuur gebouwen

81.507

80.487

38.188

82.740

84.000

Logeerbelasting

64.187

143.657

33.918

2.486

75.000

Kinderopvang

72.004

77.437

65.232

82.582

102.000

Luchthaventoeslag en landingsgelden

143.401

158.306

54.774

90.379

175.000

Afvalstoffenheffing

136.996

138.218

139.318

141.354

140.000

Burgerzaken

45.563

27.857

21.743

33.062

33.000

Verklaring omtrent gedrag

3.030

2.352

18.362

1.230

2.000

Bouwleges

5.500

4.000

10.000

12.000

10.000

Vervoer Studenten

12.160

3.900

1.800

1.300

5.000

Rijbewijzen

17.070

16.423

14.318

17.415

17.000

Handel en Industrie

70.421

75.142

63.996

80.477

86.000

Horecavergunningen

81.005

76.815

42.151

81.801

95.000

Verkoop zaden gezondheidscertificaten

4.708

4.040

5.537

2.044

1.500

‒

‒

‒

5.028

10.000

Verkoop zaden landbouwproducten
COVID Testing Income

‒

‒

‒

0

40.000

Watervoorzieningen

0

0

0

0

475.000

1.012.887

1.068.928

689.545

866.376

1.645.500

Totaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

77

Bijlage 9: Overzicht renteloze leningen Caribisch Nederland
Volgens lid 4 van artikel 89 van de Wet FinBES stelt de Ministerraad jaarlijks
vast welk bedrag ieder van de openbare lichamen verschuldigd is aan
aflossing van de renteloze leningen. De tot op heden aan Caribisch
Nederland verstrekte renteloze leningen zijn in onderstaande tabel
weergegeven.
Tabel 48 Overzicht reeds aangegane leningen aan Caribisch Nederland (bedragen x USD 1 mln.)
Openbaar Lichaam

Leningverstrekkend Onderwerp
departement

Bonaire

OCW

Sint Eustasius

OCW

Saba

I&W

Totaal Caribisch Nederland

Oorspronkelijke
omvang lening

Looptijd
lening

Onderwijshuisvesting

25,0

2013-2037

1,0

1,0

14,0

Onderwijshuisvesting

4,4

2013-2034

0,2

0,2

2,2

Infrastructuur

2,5

2015-2026

0,3

0,3

0,8

1,5

1,5

17,0

31,9

Af te lossen Af te lossen Openstaand
in 2022
in 2023
ultimo 2023

Onderwijshuisvesting
Met elk van de eilanden zijn door de Minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (OCW) afspraken gemaakt om er voor te zorgen dat alle scholen
in Caribisch Nederland kunnen beschikken over fatsoenlijke onderwijshuis­
vesting. Dat is een randvoorwaarde voor het realiseren van de basis onder­
wijskwaliteit. In 2013 zijn renteloze leningen door het Ministerie van OCW
aan elk van de drie eilanden verstrekt zodat de openbare lichamen de grote
achterstanden in de huisvesting van het onderwijs op de BES-eilanden op
termijn weg kunnen werken. Sindsdien is de aan Saba verstrekte lening
volledig afgelost. De leningen aan Bonaire en Sint Eustatius zullen resepec­
tievelijk in 2037 en 2034 worden afgelost.
Infrastructuur Saba
In 2015 is door het toenmalige Ministerie van Infrastructuur & Milieu (I&M)
een renteloze lening verstrekt aan Saba voor urgente infrastructurele
werkzaamheden. Deze lening heeft een looptijd van 11 jaar. De lening zal in
2026 volledig worden afgelost.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 IV, nr. 2

78