Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 801

Wijziging van de Wet werk en bijstand en enkele
andere sociale zekerheidswetten (Wet
maatregelen Wet werk en bijstand en enkele
andere wetten)

Nr. 24

NOTA VAN WIJZIGING
Ontvangen 3 februari 2014
Het voorstel van wet wordt als volgt gewijzigd:
I
Artikel I wordt als volgt gewijzigd:
A
In onderdeel C, punt 3, komt onderdeel c te luiden:
c. het ontwikkelen van beleid ten behoeve van het verrichten van een
tegenprestatie als bedoeld in artikel 9, eerste lid, onderdeel c, en het
uitvoeren ervan, overeenkomstig de verordening, bedoeld in artikel 8,
eerste lid, onderdeel c.
B
Onderdeel D wordt als volgt gewijzigd:
1. Punt 1 wordt als volgt gewijzigd:
Onder verlettering van de onderdelen a, b en c, tot de onderdelen b, c
en d wordt een onderdeel ingevoegd, luidende:
a. Onderdeel b komt te luiden:
b. het verlagen de bijstand, bedoeld in artikel 18, tweede lid, en de
periode van verlaging van de bijstand, bedoeld in artikel 18, vijfde en
zesde lid;
2. Punt 2 komt te luiden:
2. Het tweede lid komt te luiden:
2. De regels, bedoeld in het eerste lid, hebben voor zover het gaat om
het eerste lid, onderdeel d, in ieder geval betrekking op de hoogte van de
individuele inkomenstoeslag en de wijze waarop invulling wordt gegeven
aan de begrippen langdurig en laag inkomen.

kst-33801-24
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 801, nr. 24

1

C
Onderdeel G wordt als volgt gewijzigd:
1. In punt 1 vervalt in het tweede lid », met uitzondering van artikel 17,
eerste lid,».
2. In punt 2 wordt het vierde lid als volgt gewijzigd:
a. In de aanhef wordt «met 100% voor een periode van drie maanden»
vervangen door: overeenkomstig het vijfde, zesde, zevende of achtste lid.
b. Onderdeel d komt te luiden:
d. bereid zijn om te reizen over een afstand met een totale reisduur van
3 uur per dag, indien dat noodzakelijk is voor het naar vermogen
verkrijgen, het aanvaarden of het behouden van algemeen geaccepteerde
arbeid;
c. Onder verlettering van de onderdelen e tot en met i tot de onderdelen
f tot en met j wordt een onderdeel ingevoegd, luidende:
e. bereid zijn om te verhuizen, indien het college is gebleken dat er geen
andere mogelijkheid is voor het naar vermogen verkrijgen, het
aanvaarden of het behouden van algemeen geaccepteerde arbeid, en de
belanghebbende een arbeidsovereenkomst met een duur van tenminste
een jaar en een netto beloning die ten minste gelijk is aan de voor de
belanghebbende geldende bijstandsnorm, kan aangaan;
d. Onderdeel j (nieuw) vervalt en de puntkomma aan het slot van
onderdeel i (nieuw) wordt vervangen door een punt.
3. Punt 3 komt te luiden:
3. Er worden acht leden toegevoegd, luidende:
5. Indien de belanghebbende een verplichting als bedoeld in het vierde
lid niet nakomt, verlaagt het college de bijstand met 100% voor een bij de
verordening, bedoeld in artikel 8, eerste lid, onderdeel b, vastgestelde
periode van ten minste een maand en ten hoogste drie maanden. De
verordening, bedoeld in artikel 8, eerste lid, onderdeel b, kan tevens
bepalen dat het bedrag van de verlaging wordt verrekend over de maand
van oplegging van de maatregel en ten hoogste de twee volgende
maanden, waarbij over de eerste maand ten minste 1/3 van het bedrag
van de verlaging wordt verrekend.
6. Indien de belanghebbende een verplichting als bedoeld in het vierde
lid niet nakomt binnen twaalf maanden nadat het vijfde lid toepassing
heeft gevonden, verlaagt het college, in afwijking van het vijfde lid, de
bijstand met 100% voor een bij de verordening, bedoeld in artikel 8, eerste
lid, onderdeel b, vastgestelde periode die in ieder geval langer is dan de
op grond van het vijfde lid vastgestelde periode van verlaging en ten
hoogste drie maanden.
7. Indien de belanghebbende een verplichting als bedoeld in het vierde
lid niet nakomt binnen twaalf maanden nadat het zesde lid toepassing
heeft gevonden, verlaagt het college, in afwijking van het vijfde en zesde
lid, de bijstand met 100% voor een periode van drie maanden.
8. Indien de belanghebbende een verplichting als bedoeld in het vierde
lid niet nakomt binnen twaalf maanden nadat het zevende lid toepassing
heeft gevonden, verlaagt het college, in afwijking van het vijfde, zesde en
zevende lid, telkens de bijstand met 100% voor een periode van drie
maanden.
9. Het college ziet af van het opleggen van een maatregel, indien elke
vorm van verwijtbaarheid ontbreekt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 801, nr. 24

2

10. Het college stemt een op te leggen maatregel of een opgelegde
maatregel af op de omstandigheden van de belanghebbende en diens
mogelijkheden om middelen te verwerven, indien naar zijn oordeel, gelet
op bijzondere omstandigheden, dringende redenen daartoe noodzaken.
11. Indien het college de bijstand overeenkomstig het vijfde, zesde,
zevende of achtste lid heeft verlaagd, kan het college op verzoek van de
belanghebbende ten aanzien van wie de maatregel is opgelegd, de
verlaging herzien zodra uit de houding en gedragingen van de belanghebbende ondubbelzinnig is gebleken dat hij de verplichtingen, bedoeld in
het vierde lid, nakomt.
12. Bij de toepassing van dit artikel wordt onder belanghebbende mede
verstaan het gezin.
II
Artikel II, onderdeel F, komt te luiden:
F
Artikel 34, eerste lid, wordt als volgt gewijzigd:
1. De punt aan het slot van onderdeel b wordt vervangen door een
puntkomma.
2. Er wordt een onderdeel toegevoegd, luidende:
c. het ontwikkelen van beleid ten behoeve van het verrichten van een
tegenprestatie als bedoeld in artikel 37, eerste lid, onderdeel f, en het
uitvoeren ervan, overeenkomstig de verordening, bedoeld in artikel 35,
eerste lid, onderdeel e.
III
Artikel III, onderdeel B, komt te luiden:
B
Artikel 34, eerste lid, wordt als volgt gewijzigd:
1. De punt aan het slot van onderdeel b wordt vervangen door een
puntkomma.
2. Er wordt een onderdeel toegevoegd, luidende:
c. het ontwikkelen van beleid ten behoeve van het verrichten van een
tegenprestatie als bedoeld in artikel 37, eerste lid, onderdeel f, en het
uitvoeren ervan, overeenkomstig de verordening, bedoeld in artikel 35,
eerste lid, onderdeel e.
Toelichting
1. Inleiding
De regering heeft in het wetsvoorstel Wijziging van de Wet werk en
bijstand en enkele andere sociale zekerheidswetten een aantal voorstellen
uit het Regeerakkoord uitgewerkt. Met deze voorstellen beoogt de
regering de bijstand houdbaar te houden en meer activerend te maken.
Daarbij heeft de regering oog voor het vangnetkarakter van de bijstand,
waarbij individueel maatwerk het essentiële uitgangspunt is, en voor de
maatschappelijke en financiële houdbaarheid van het vangnet.
Op basis van de afspraken die zijn gemaakt met de fracties van D66,
Christen Unie en SGP en de coalitiefracties over de bijstandswet en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 801, nr. 24

3

Participatiewet, wordt in deze nota van wijziging enkele wijzigingen
voorgesteld. Met deze wijzigingen wordt verwacht ook tegemoet te
komen aan de inbreng van verschillende andere fracties tijdens het
wetgevingsoverleg van 16 december jl.
De gemaakte afspraken over het wetsvoorstel WWB maatregelen
betreffen met name een vergroting van de afwegingsruimte voor het
college bij de uitvoering van de WWB. Het is van groot belang, dat het
college de nodige beleidsruimte maar ook de verantwoordelijkheid heeft
om in het individuele geval een adequate afweging te kunnen maken op
basis van de omstandigheden, mogelijkheden en middelen van de
belanghebbende of het gezin. Daarom komt de regering op basis van de
gemaakte afspraken met enkele aanpassingen. Deze hebben betrekking
op:
• Het maatregelenregime bij het niet nakomen van verplichtingen;
• De tegenprestatie;
• De omkering van de bewijslast;
• De verhuisplicht.
Met deze nota van wijziging wordt meer balans aangebracht tussen
enerzijds heldere wettelijk verankerde regels en verplichtingen en
anderzijds de beleidsruimte die colleges bij het toepassen daarvan nodig
hebben.
2. Het maatregelenregime bij niet naleving van verplichtingen
(Onderdeel I, B, punt 1, D, punten 2, sub a, en 3)
De huidige WWB, maar ook het wetsvoorstel biedt het college de
beleidsruimte om rekening te houden met de persoonlijke omstandigheden of de gezinssituatie van de bijstandsgerechtigde bij het vaststellen
van de bijstand, de daaraan verbonden verplichtingen en de op te leggen
of opgelegde maatregelen.
Naar aanleiding van het wetgevingsoverleg van 16 december 2013 is de
regering tot het oordeel gekomen dat het toepassen van het individualiseringsbeginsel bij een op te leggen of een opgelegde maatregel verduidelijking behoeft.
Het college is gehouden een op te leggen maatregel of een opgelegde
maatregel af te stemmen op de omstandigheden van de belanghebbende
en diens mogelijkheden om middelen te verwerven, indien, naar het zijn
oordeel, gelet op bijzondere omstandigheden, dringende redenen daartoe
noodzaken (tiende lid). Met de aanvullende zinsnede «naar zijn oordeel»
geeft de regering explicieter dan in het oorspronkelijke wetsvoorstel aan
dat het college uitdrukkelijk de ruimte heeft om in individuele gevallen af
te wijken van de in de WWB standaard minimaal voorgeschreven hoogte
en duur van de verlaging van de bijstand. Dit betekent dat de colleges
-gelet op de bijzondere omstandigheden van de belanghebbende en diens
mogelijkheden middelen te verwerven – bevoegd zijn om in individuele
gevallen te besluiten de maatregel op een lager niveau, voor een kortere
duur of zelfs op nul vast te stellen. De nul-maatregel telt wel mee bij
recidive.
Toepassing van dit artikellid vergt een individuele beoordeling, er is
geen sprake van een algemene ontsnappingsclausule. Concreet betekent
dit dat – ondanks dat de WWB een bepaalde (minimale) maatregel bij het
niet-naleven van een geharmoniseerde arbeidsverplichting voorschrijft –
het college uitdrukkelijk moet beoordelen of de betreffende standaardmaatregel ook in dit individuele geval moet worden toegepast. Het is dus
nadrukkelijk niet zo dat het college op voorhand is gehouden om bij de
minste of geringste niet-nagekomen verplichting een bepaalde periode
geen bijstand te verstrekken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 801, nr. 24

4

Tenslotte bevat het voorgestelde artikel 18 van de WWB de zogenoemde
inkeerregeling (oorspronkelijk zevende, thans elfde lid). Zodra uit de
houding en gedragingen van de belanghebbende ondubbelzinnig is
gebleken dat hij de geharmoniseerde arbeidsverplichtingen (weer)
nakomt, herziet het college op verzoek van de belanghebbende de
verlaging van de bijstand.
Teneinde de colleges ook wat betreft het vaststellen van de duur van de
standaardmaatregel beleidsruimte te bieden, wordt artikel 18, vierde lid
e.v., van de WWB gewijzigd.
Uitgangspunt bij niet-nakoming van de geharmoniseerde arbeidsverplichtingen blijft, dat sprake moet zijn van een passende maatregel. De
regering stelde zich op het standpunt dat een standaardmaatregel van
verlaging met 100% gedurende drie maanden als passend beschouwd
moet worden.
Deze standaardduur wordt overeenkomstig op basis van de gemaakte
afspraken gewijzigd om de colleges ook hier beleidsruimte te bieden. De
wijziging maakt het gemeenten mogelijk om de duur van de verlaging van
de bijstand binnen een zekere, in artikel 18, vijfde en zesde lid, van de
WWB vastgelegde, bandbreedte zelf te regelen. De gemeenteraad moet
dit maatregelenbeleid in een verordening vastleggen (onder B, punt 1).
De eerste keer (en na het verstrijken van de recidive-termijnen van het
zesde, zevende of achtste lid) dat het college een verwijtbaar niet naleven
van een geharmoniseerde arbeidsverplichting vaststelt, is de verlaging
100% gedurende een bij gemeentelijke verordening vastgestelde periode
van tenminste een maand en ten hoogste drie maanden. Het gaat hier om
een minimumstraf. Gemeenten hebben de vrijheid om ook bij de eerste
niet nakoming van een verplichting n de bijstand voor maximaal 3
maanden met 100% te verlagen op basis van het individualiseringsbeginsel. De gemeentelijke verordening kan tevens bepalen dat de verrekening van dit bedrag plaatsvindt over de maand van oplegging van de
maatregel en ten hoogste de volgende twee maanden, waarbij over de
eerste maand tenminste een 1/3 van dit bedrag wordt verrekend (vijfde
lid). De volgende (tweede) keer is de eveneens bij gemeentelijke verordening vast te stellen periode van verlaging met 100% in ieder geval
langer dan de op grond van het vijfde lid vastgestelde periode van
verlaging en ten hoogste drie maanden (zesde lid); de volgende (derde)
keer is de periode van verlaging met 100% drie maanden (zevende lid). De
volgende (vierde en verdere) keren blijft de periode van verlaging met
100% drie maanden (achtste lid). Bij het zesde, zevende en achtste lid
geldt wel dat deze leden alleen van toepassing zijn als de niet-naleving
van de geharmoniseerde arbeidsverplichting plaatsvindt binnen twaalf
maanden nadat het college met toepassing van het daaraan voorafgaande
lid (dus het vijfde, zesde respectievelijk zevende lid) een maatregel ter
zake van de niet-naleving van de geharmoniseerde arbeidsverplichting
heeft opgelegd.
De gemeenteraad moet, zoals opgemerkt, in de verordening de exacte
duur van de verlaging bij de eerste en tweede keer regelen.
Vervolgens moet het college per geval vaststellen of er al dan niet
sprake is van het ontbreken van elke vorm van verwijtbaarheid. Is dat het
geval, dan wordt geen maatregel opgelegd (negende lid). Overigens kan
het college de belanghebbende die niet tijdig de noodzakelijke inlichtingen verstrekt, een zogenaamde hersteltermijn bieden alvorens vast te
stellen of een maatregel moet worden getroffen. Wanneer iemand tot
inkeer komt, wordt de verlaging stopgezet, en ontvangt men weer de
volledige uitkering.
Voorts is het uiteindelijk aan de rechter om te toetsen of het besluit tot
verlaging van de bijstand in stand kan blijven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 801, nr. 24

5

Financiële gevolgen: structureel bedragen de kosten van deze aanpassing € 10 mln.
Aanpassing maatregel

2014

2015

2016

2017

2018

2019

Kosten (* € 1mln)

€1

€5

€ 10

€ 10

€ 10

€ 10

3. Tegenprestatie (Onderdelen I, A en B, punt 2, II, onder b en III,
onder b)
Het college ontwikkelt beleid voor het verrichten van een significante
tegenprestatie voor bijstandsgerechtigden en zorgt voor de uitvoering
ervan. Dat doet het conform de ter zake geldende gemeentelijke verordening (onder A voorgestelde wijziging). De gemeenteraad moet bij
verordening (artikel I, onder D, punt 1, sub a, van het wetsvoorstel) regels
vaststellen voor het opdragen van een tegenprestatie als bedoeld in
artikel 9 eerste lid, onder c, van de WWB. Het is aan de gemeente om de
duur, omvang en inhoud van de tegenprestatie te regelen. Om die reden
vervalt de voorgestelde wijziging van artikel 8, tweede lid, van de WWB
(onder B, punt 2).
Het is van belang dat betrokkenen invloed hebben op de keuze van hun
maatschappelijk nuttige activiteit die ze als tegenprestatie kunnen
verlenen. ls een betrokkene al maatschappelijk actief (bijvoorbeeld met de
zorg voor een ouder of een gehandicapt kind), dan is het van belang dat
gemeenten met deze individuele activiteiten rekening houden bij de
beoordeling en het besluit rond de tegenprestatie naar vermogen. Bij de
beoordeling kunnen de omvang en de duur daarvan meespelen.
Overigens mag de tegenprestatie naar vermogen óók in deze gevallen de
re-integratie activiteiten niet in de weg staan.
In de voornoemde verordening kunnen gemeenten opnemen dat
vrijwilligerswerk van een bepaalde inhoud en omvang als tegenprestatie
is te kwalificeren. Tevens kan de gemeenteraad in de verordening de
bepaling opnemen dat, als de belanghebbende mantelzorg verricht, het
college kan besluiten dat de belanghebbende geen tegenprestatie wordt
opgedragen, zolang hij mantelzorg verricht. Raadzaam is dat de gemeenteraad in de verordening de criteria vastlegt op basis waarvan dit wordt
beoordeeld. De finale beoordeling en beslissing liggen bij de voor de
uitvoering ter zake verantwoordelijke instantie, het college. Tegen de
beslissing van het college staat bezwaar en beroep bij de bestuursrechter
open.
Artikel 35 van de IOAW en IOAZ zijn op overeenkomstige wijze
aangepast (onderdelen II, onder b en III, onder b).
4. Omkering bewijslast (Onderdeel I, C punten 1 en 2, sub d)
In het voorgestelde artikel 18 vierde lid, sub i (verletterd tot onderdeel j),
van de WWB was bepaald dat de belanghebbende op verzoek van het
college moet aantonen dat hij aan de geharmoniseerde arbeidsverplichtingen voldoet. De algemene beginselen van behoorlijk bestuur zijn hier
van toepassing (redelijkheid en zorgvuldigheid).
Indien de belanghebbende niet aan deze verplichting voldoet, dan
voorzag het wetsvoorstel in een verlaging van de bijstand. Deze bepaling
beoogde te voorkomen dat verwijtbare gedragingen van de bijstandsgerechtigde zonder maatregel blijven doordat hij geen informatie verstrekt
of aangeeft niet meer te weten wanneer hij wat wel en wat niet heeft
gedaan of nagelaten.
Gelet op hetgeen tijdens het wetgevingsoverleg van 16 december 2013
tegen de omkering van de bewijslast naar voren zijn gebracht, is de
regering van oordeel, dat het voorgestelde artikel 18, vierde lid, onder i
(verletterd tot onderdeel j) dient te worden geschrapt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 801, nr. 24

6

Ter zake kan nog het volgende worden opgemerkt. Van belang is dat het
college vaststelt in welke mate al dan niet aan de aan het recht op bijstand
verbonden arbeidsverplichtingen wordt voldaan, en ten behoeve hiervan
om informatie kan vragen aan de belanghebbende. Het huidige artikel 17
WWB biedt het college al de mogelijkheid om de belanghebbende te
vragen om informatie verstrekken van alle feiten en omstandigheden «die
van invloed zijn op de arbeidsinschakeling».
Het ligt in de rede dat het college dit zo formuleert dat het voor de
bijstandsgerechtigde mogelijk is de gevraagde inlichtingen te verschaffen
en hem geen bewijs uit het ongerijmde wordt gevraagd. Immers de
algemene beginselen van behoorlijk bestuur zijn hier van toepassing. De
gemeenteraad dient dit verder uit te werken bij verordening (artikel 18,
tweede lid, juncto artikel 8, eerste lid, onder b, van de WWB). Daartoe
wordt artikel 18, tweede lid, aangepast zodat de uitzondering van
artikel 17, eerste lid, vervalt (onder C, punt 1).
Tenslotte geldt dat indien uit de verstrekte inlichtingen of op basis van
eigen onderzoek van het college verkregen informatie blijkt dat de
belanghebbende de geharmoniseerde arbeidsverplichtingen niet naleeft,
dit zal leiden tot verlaging van de bijstand zoals voorzien in het voorgestelde artikel 18,vierde lid e.v.,van de WWB (behoudens toepassing van
het individualiseringsbeginsel en inkeerregeling). Zie hierboven bij
Maatregelenbeleid (hierboven paragraaf 2).
5. Verhuisplicht (Onderdeel I, C, punt 2, sub b en c)
In het wetgevingsoverleg van 16 december 2013 is door meerdere
woordvoerders aandacht gevraagd voor de in het wetsvoorstel
opgenomen verplichting tot verhuizen indien dat noodzakelijk is voor het
naar vermogen verkrijgen, het aanvaarden of het behouden van algemeen
geaccepteerd arbeid. Er ontstond ten onrechte de indruk dat voor wat
betreft de verhuisplicht, het college nu zo ongeveer altijd en aan iedere
bijstandsgerechtigde voor iedere parttime baan een verhuisplicht zou
kunnen opleggen. Omdat dit uitdrukkelijk niet de bedoeling van de
regering is, voorziet de nota van wijziging in een aanpassing van de thans
in het voorgestelde artikel 18, vierde lid, onderdeel d, opgenomen plicht
tot reizen en plicht te verhuizen, door deze op te splitsen in twee onderdelen. Deze splitsing maakt het mogelijk om de plicht te verhuizen te
clausuleren.
De reisverplichting blijft ongewijzigd. Het opleggen van een verhuisplicht is een ultimum remedium. Allereerst dienen de mogelijkheden van
de lokale en regionale arbeidsmarkten volledig te zijn onderzocht. Anders
gezegd: onderdeel d (reisduur van 3 uur per dag met het openbaar
vervoer) dient geen uitkomst te bieden. Vervolgens moet het gaan om een
arbeidsovereenkomst met een duur van ten minste een jaar en een netto
beloning die tenminste gelijk is aan de voor belanghebbende geldende
bijstandsnorm. Door te verhuizen kan de belanghebbende zijn bijstandsafhankelijkheid dus beëindigen.
Naast de toepasselijkheid van deze basale voorwaarden is het bij het
door het college hanteren van dit lid en het vaststellen van de verwijtbaarheid, bedoeld in het negende lid, van groot belang dat het let op de
specifieke omstandigheden van het geval.
Het college heeft hier nadrukkelijk afwegingsruimte waarbij de
individuele omstandigheden een grote rol spelen. Verhuizen kan een
ingrijpende gebeurtenis zijn in het persoonlijk en sociaal leven. Het ligt
daarom in de rede dat het college bij de besluitvorming ter zake onder
andere rekening houdt met:
− de duur van de werkloosheid;
− mogelijke (ontwrichtende) gevolgen voor het gezin en sociaal
netwerk;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 801, nr. 24

7

− de tijdelijkheid van de arbeid, alsmede de kansen om aansluitend een
vaste aanstelling of andere arbeid te krijgen;
− de aard van de arbeid.
De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
J. Klijnsma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 801, nr. 24

8