Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

21 501-28

Defensieraad

Nr. 65

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 november 2010
Op 9 december a.s. komen de ministers van Defensie bijeen in het kader
van de Raad Buitenlandse Zaken, onder voorzitterschap van Hoge
Vertegenwoordiger Ashton. Tevens zullen de ministers van Defensie
bijeenkomen in de bestuursraad van het Europees Defensie Agentschap
en een informeel overleg hebben met de SG NAVO.
Militaire Capaciteiten
Het hoofdonderwerp op de agenda van de Raad met ministers van
Defensie is militaire capaciteitenontwikkeling. Hierover zal gesproken
worden in het kader van de verlenging van de EU militaire capaciteitendoelstelling, de militaire Headline Goal 2010. Daarnaast staat militaire
capaciteitenontwikkeling centraal in de discussie over de mogelijkheden
om defensiesamenwerking in Europa te bevorderen. Hierbij zal het
positieve overleg tijdens de EU informele ministeriële in Gent, van 23 en
24 september jl., worden voortgezet. U bent over de uitkomsten van de
vergadering in Gent geïnformeerd (Kamerstuk 21 501-28, nr. 62).
Wat Nederland betreft moet de bijeenkomst van de ministers van Defensie
in het kader van de Raad Buitenlandse Zaken worden benut voor een
strategische discussie over het belang van diepere defensiesamenwerking
tussen de Lidstaten, in het licht van de bezuinigingen op de defensiebudgetten in verschillende Europese landen en de blijvende noodzaak dat
Europa een krachtige bijdrage kan leveren op gebied van vrede en
veiligheid. Het European Air Transport Command (EATC) is hierbij een
goed voorbeeld. De verantwoordelijkheid en het initiatief om concrete
stappen te zetten liggen vanzelfsprekend bij de Lidstaten zelf, maar
discussie en coördinatie tussen de landen op Europees niveau kan hen
daarbij helpen en aanmoedigen.

kst-21501-28-65
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-28, nr. 65

1

Toekomst Headline Goals
Het formele besluit tot verlenging van zowel de militaire als de civiele
capaciteitenambities zal genomen worden door de ministers van
Buitenlandse Zaken tijdens de RBZ op 13 december a.s. De ministers van
Defensie bereiden de defensieaspecten van dit besluit voor. Ik zal ervoor
blijven pleiten dat de EU geen nieuwe ambities nodig heeft, maar zich
primair moet richten op het oplossen van de bestaande Europese civiele
en militaire tekorten. Nederland heeft zich hiervoor, in Benelux-verband, al
sterk gemaakt. De voorstellen die thans worden uitgewerkt voldoen aan
deze uitgangspunten: geen nieuwe ambities, geen nieuw proces, maar
wel een hernieuwde focus en committering van de EU ministers van
Defensie en Buitenlandse Zaken om werk te maken van civiele en militaire
capaciteitsversterking binnen de bestaande kaders om een geloofwaardig
GVDB te kunnen garanderen. Door middel van een politiek-strategisch
document, aan te nemen door de RBZ op 13 december a.s., zal de Raad
tussentijdse richtlijnen kunnen geven aan het capaciteitenproces. Dit is
conform het Nederlandse voorstel.
Nederland hecht aan de uitwerking van de geïntegreerde benadering van
crisisbeheersing («comprehensive approach»), waarvoor de EU bij uitstek
geschikt is met zijn brede instrumentarium. In verband daarmee is de
bevordering van synergieën tussen civiele en militaire capaciteitenontwikkeling een belangrijk aandachtspunt voor het toekomstige capaciteitenproces. Op dit punt worden thans de mogelijkheden binnen de EU
onderzocht, bijvoorbeeld ten aanzien van informatienetwerken, strategisch transport, beschermingsmaatregelen en inlichtingenvergaring.
Nederland steunt dit streven, juist om civiel-militaire samenwerking ook
bij operationele inzet beter mogelijk te maken. Overigens ben ik van
mening dat de civiele en militaire capaciteitenontwikkeling weliswaar in
samenhang moeten worden bezien, maar in gescheiden processen
moeten plaatsvinden. Dit omwille van de helderheid en om samenwerking
met de NAVO te blijven bevorderen.
Wat de Europese militaire capaciteiten betreft is mijn inzet dat de nadruk
blijft liggen op het wegwerken van tekorten ten aanzien van de benodigde
capaciteiten om eenheden snel te transporteren naar een inzetgebied en
ze binnen het inzetgebied effectief te verplaatsen, te beschermen en te
laten beschikken over een superieure informatiepositie. De tekorten op
deze gebieden zijn in 2007 formeel vastgesteld op advies van het EU
Militair Comité, waarbij de aanbiedingen van de lidstaten zijn afgezet
tegen de behoefte aan eenheden die voortvloeide uit de Headline Goal.
Sinds die tijd zijn er diverse waardevolle initiatieven tot stand gekomen,
zoals de realisatie van het C17 initiatief en het EATC op het vlak van
strategisch luchttransport, echter er bestaan op de genoemde terreinen
nog steeds tekorten. Deze lacunes komen grotendeels overeen met de
tekorten die ook NAVO signaleert. Verbeteringen in nationale capaciteiten
als gevolg van EU-initiatieven komen dus ook de Navo ten goede.
De vastgestelde tekortkomingen en prioriteiten op gebied van capaciteitenontwikkeling vormen tevens het uitgangspunt voor het «Capability
Development Plan» dat door het Europees Defensie Agentschap en de
lidstaten is opgezet om oplossingen te vinden voor de tekorten en de
Europese capaciteiten te versterken. Het CDP kan door lidstaten worden
gebruikt om hun nationale defensieplanning te toetsen, maar dient vooral
om mogelijkheden voor nieuwe projecten en vormen van samenwerking
te identificeren. Wat Nederland betreft blijft het CDP de basis voor de
inspanningen van de lidstaten binnen het EDA om tot capaciteitsversterking te komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-28, nr. 65

2

Ten slotte zal ik mij ervoor inzetten dat in de richtlijnen voor het verdere
capaciteitenproces een prominente plaats wordt gegeven aan de
intensivering van defensiesamenwerking in Europa, juist tegen de
achtergrond van de financieel-economische situatie en de krimpende
defensiebudgetten in verschillende Europese landen.
Bilaterale en Multinationale samenwerking
Nederland steunt het streven naar meer multinationale defensiesamenwerking in Europa; gelet op de versnippering van de defensieinspanningen en de teruglopende budgetten is schaalvergroting eens te
meer nodig om de relatieve kosten te drukken en de operationele
capaciteiten zoveel mogelijk overeind te houden en waar mogelijk te
versterken. Ik zal mij de komende tijd daarom inspannen om met de EU
ministers van Defensie zo concreet mogelijke afspraken te maken over de
manier waarop defensiesamenwerking in Europa kan worden bevorderd.
Als eerste stap gaat het vooral om het uitwisselen van informatie over
nationale ontwikkelingen en het delen van ervaringen op gebied van
samenwerking. Verder is het van belang dat de landen zich bij hun
nationale besluitvorming rekenschap geven van de prioriteiten die
gezamenlijk zijn vastgesteld op Europees niveau. Ten slotte moet de
discussie bijdragen aan een grotere algemene bereidwilligheid tot
samenwerking.
Nederland participeert in enkele van de meer vooruitstrevende vormen
van defensiesamenwerking in Europa, zoals het EATC, de BelgischNederlandse marinesamenwerking en het Duits-Nederlandse hoofdkwartier te Münster. Deze voorbeelden zijn ook tijdens de vergadering in
Gent ter sprake gekomen en konden rekenen op veel steun. Ik zal mijn
collega’s in Brussel melden dat Nederland, in het licht van de bezuinigingen op Defensie, de mogelijkheden voor verdieping van onze
defensiesamenwerking met partnerlanden verder gaat onderzoeken. Ook
zal ik ervoor pleiten dat de ministers van Defensie nauw de vinger aan de
pols houden wat betreft de navolging van de genoemde capaciteitenrichtlijnen.
EDA Budget
Ten slotte zal de RBZ met ministers van Defensie het jaarbudget voor 2011
van het Europees Defensie Agentschap goedkeuren. Hoewel Nederland in
beginsel uitgaat van nulgroei, kan Nederland als compromis een lichte
stijging van het EDA budget, zoals voorgesteld door het Hoofd van het
EDA, accepteren. Het functionele budget van het EDA daalt licht ten
opzichte van vorig jaar, het operationele budget stijgt met 1,3 miljoen
(waarvan ongeveer 5% neerslaat op de Nederlandse contributie die vanuit
Defensie wordt betaald). Dit operationele budget wordt gebruikt voor de
financiering van onderzoeksactiviteiten waar Nederland concreet van
profiteert, omdat Defensie dergelijke onderzoeken dan niet zelf hoeft te
doen, de kosten nu gedeeld worden met andere landen en ervaring leert
dat Nederlandse kennisinstituten en -industrieën opdrachten binnenhalen
die voortvloeien uit dit budget.
De EDA Bestuursraad
De Bestuursraad van het Europees Defensie Agentschap zal akkoord gaan
met het werkprogramma voor 2011, waarvoor alle Lidstaten hun inbreng
hebben kunnen geven. Ook zal de Bestuursraad instemmen met de regels
voor het beheer van een gemeenschappelijk investeringsprogramma op
gebied van CBRN-bescherming, waarin ook de Europese Commissie en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-28, nr. 65

3

het Europese Ruimte Agentschap (ESA) participeren. Nederland
overweegt hieraan deel te nemen.
Verder wordt de Bestuursraad geïnformeerd over de voortgang in het
creëren van een gelijk speelveld («Level Playing Field») bij de ontwikkeling
van een open en transparante defensie materieelmarkt in Europa. Het EDA
inventariseert op dit gebied de huidige belemmeringen in de Lidstaten,
met het oog op mogelijkheden om te stroomlijnen en te harmoniseren.
Voorts zal ik instemmen met een machtiging aan het EDA om voorstellen
te doen om de Lidstaten te helpen bij de implementatie van «Single
European Sky» op het gebied van militaire luchtvaart. Nederland is hierbij
wel van mening dat het EDA eerst moet kijken naar bestaande initiatieven
alvorens nieuwe initiatieven ontplooien. Ten slotte zal de Bestuursraad de
mogelijkheden voor samenwerking op gebied van technologie en
onderzoek op EU-niveau bespreken. Op het gebied van «dual-use»
onderzoek en technologie vindt er reeds samenwerking plaats met civiele
instanties waaronder de Europese Commissie. Ik ben van mening dat deze
vorm van samenwerking verder uitgewerkt en beproefd moet worden
alvorens er nieuwe samenwerkingsverbanden worden aangegaan.
Lopende EU operaties
Tijdens de informele werklunch zullen de lopende militaire EU operaties
de revue passeren, te weten operatie Althea in Bosnië-Herzegovina, de
maritieme operatie Atalanta voor de kust van Somalië en de EU Training
Mission Somalia (EUTM) die in Oeganda Somalische rekruten traint. Er
worden hierover geen formele conclusies voorzien.
Althea
De RBZ heeft in oktober geconcludeerd dat de EU bereid is om ook in
2011 invulling te blijven geven aan het executieve mandaat van de
militaire operatie in Bosnië-Herzegovina. De VN Veiligheidsraad heeft het
mandaat voor Althea op 18 november 2010 verlengd met een jaar. Een
aantal landen heeft aangekondigd zijn bijdrage te gaan terugtrekken of
verkleinen (waaronder Italië, Spanje, Polen en Duitsland), maar de
Operatiecommandant heeft verklaard de operatie met enkele aanpassingen te kunnen blijven uitvoeren. Ik zal U begin 2011 informeren over de
Nederlandse bijdrage aan Althea na maart 2011 en het langere termijn
perspectief van de regering over de veiligheidspresentie op de Westelijke
Balkan.
Atalanta
Operatie Atalanta is succesvol gebleken in de bestrijding van piraterij voor
de kust van Somalië en in de internationale «Transit Corridor». De
piraterijbestrijding in het Somalië Bassin blijft een grotere uitdaging. De
WFP- en AMISOM-schepen die zijn begeleid, zijn veilig in de plaats van
bestemming aangekomen. Daarnaast zijn diverse kapingen voorkomen
doordat eenheden van Atalanta of andere operaties die in het gebied
aanwezig zijn een schip in nood te hulp konden komen. Verder is dankzij
gerichte operaties dicht onder de kust van Somalië een groot aantal
piratenskiffs preventief doorzocht, waarbij wapens en andere materialen
zijn vernietigd. Hierdoor zijn meer aanvallen en kapingen voorkomen.
De EU heeft zich daarnaast ingespannen om het aantal overdrachtsovereenkomsten met landen in de regio uit te breiden. De onderhandelingen
hierover met Mauritius zijn in een vergevorderd stadium. De discussie in
de RBZ zal zich naar verwachting mede richten op de meer structurele

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-28, nr. 65

4

aanpak van piraterij, en welke bijdrage de EU hieraan kan leveren. Hierbij
kan o.a. gedacht worden aan de verdere ondersteuning van de mogelijkheden tot berechting in de regio en capaciteitsopbouw in de landen in de
regio op het gebied van de kustwacht en de marine.
EUTM
De training en opleiding van de eerste lichting Somalische rekruten door
de EU Trainingsmissie, in samenwerking met Oegandese trainers, is bijna
voltooid en succesvol verlopen. De selectie van de tweede lichting
rekruten heeft enige vertraging opgelopen en zal waarschijnlijk eind
december 2010 met de training en opleiding starten. Een belangrijke fase
breekt nu echter aan wanneer de eerste lichting rekruten wordt teruggestuurd naar Somalië. Het blijft van belang dat de EU, in samenwerking
met andere internationale organisaties zoals de AU en de VN, en
internationale partners zoals de VS, eraan bijdraagt dat de re-integratie
van deze rekruten zo goed mogelijk verloopt. Alle partners zijn zich
hiervan bewust. Nederland heeft zich al eerder kritisch opgesteld over de
randvoorwaarden om de trainingsmissie tot een duurzaam succes te
maken en blijft dat ook doen.
Informeel overleg met SG NAVO
Tijdens het werkontbijt spreken de ministers van Defensie met SG NAVO.
Deze zal naar verwachting verslag doen van de resultaten van de
Lissabon-Top, vooral op gebied van capaciteiten en EU-NAVO samenwerking. Ik zal bepleiten dat we moeten proberen op concrete onderwerpen stappen vooruit te zetten om het strategisch partnerschap tussen
de EU en de NAVO te versterken. Dit heeft in de eerste plaats betrekking
op de operationele samenwerking van de EU en de NAVO in een aantal
inzetgebieden. Tevens betreft het samenwerking op het gebied van
militaire capaciteitsversterking. In het licht van de financieel-economische
situatie moeten beide organisaties eens te meer gezamenlijk optrekken
om duplicatie te minimaliseren en kostenefficiëntie te maximaliseren.
De minister van Defensie,
J. S. J. Hillen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-28, nr. 65

5