Ministerie van Financiën
Directie Algemene Financiële en Economische Politiek

September 2022

Inhoud
Hoofdstuk 1

De Nederlandse economie en brede welvaart ... 3

1.1.

De Nederlandse bevolking ....................................... 4

1.2.

Macro-economische indicatoren ............................... 7

1.3.

Arbeidsmarkt ........................................................14

1.4.

Bedrijfsleven ........................................................27

1.5.

Financiële sector ...................................................32

1.6.

Inkomen en vermogen ...........................................37

1.7.

Ongelijkheid en armoede .......................................46

1.8.

Onderwijs ............................................................51

1.9.

Klimaat, natuur en energie .....................................55

1.10.

Welzijn en gezondheid ...........................................64

1.11.

Huizenmarkt en huizenbezit ...................................69

Hoofdstuk 2

Overheidsfinanciën .................................... 72

2.1.

Saldo en schuld ....................................................73

2.2.

Overheidsuitgaven 2023 ........................................77

2.3

Uitgaven Volksgezondheid, Welzijn en Sport .............78

2.4

Uitgaven Sociale Zaken en Werkgelegenheid ............81

2.5

Uitgaven Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.............84

2.6

Rentelasten staatsschuld ........................................85

2.7

Overheidsinkomsten ..............................................87

2.8

Directe belastingen ...............................................92

2.9

Wijzigingen directe belastingen ...............................97

2.10

Indirecte belastingen .............................................99

2

Hoofdstuk 1

De Nederlandse economie
en brede welvaart

3

1.1.

De Nederlandse bevolking

De Nederlandse bevolking is dit jaar sneller gegroeid dan
vorig jaar, met name door hogere migratie…
1.1.1 Bevolkingsontwikkeling sinds 2001 (x1.000 personen)

Bron: CBS

…terwijl ook in Caribisch Nederland het inwoneraantal steeg,
voornamelijk door migratie.
1.1.2 Bevolkingsontwikkeling Caribisch Nederland

Bron: CBS

4

Het aandeel van mensen in de samenleving dat boven de 60
jaar oud is, stijgt naar verwachting de komende decennia.
1.1.3 Aantal mensen per leeftijdsgroep in 2000, 2022 en 2070

Bron: CBS

Doordat huishoudens steeds kleiner worden, stijgt het aantal
huishoudens harder dan de bevolking. Van alle huishoudens
in 2021 is 39% een eenpersoonshuishouden.
1.1.4 Ontwikkeling huishoudens t.o.v. ontwikkeling van bevolking,
index (1960 = 100)

Bron: CBS

5

Er kwamen vooral meer asiel- en kennisimmigranten en er
was meer gezinsmigratie van buiten de EU/EFTA naar
Nederland in 2021 ten opzichte van het jaar ervoor.
1.1.5 Migratiemotief niet-EU/EFTA-burgers (x1000 personen)

Bron: CBS

Arbeid en gezin zijn de meest voorkomende motieven voor
EU-/EFTA-immigranten.
1.1.6 Migratiemotief EU/EFTA-burgers (x1000 personen)

Bron: CBS

6

1.2.

Macro-economische indicatoren

Het bbp van Nederland groeit in 2022 naar verwachting met
4,6% naar €933,3 miljard.
1.2.1

Kerncijfers Nederlandse economie
2021

2022

Bbp (waarde in miljard euro)

856,4

933,3

993,8

Bruto modaal inkomen (euro)

37000

38500

40000

Reële bbp-groei (in %)

4,9%

4,6%

1,5%

Inflatie (CPI)
Koopkrachtontwikkeling, statisch, mediaan alle
huishoudens (%)
Groei arbeidsproductiviteit bedrijven (per uur,
%)

2,67

9,91

2,64

0,3

-6,8

3,9

2,5

-0,4

1,1

Consumptie huishoudens (groei in %)

3,6

5,7

1,8

Consumptie overheid (groei in %)

5,2

1,7

3,2

Investeringen (incl. voorraden) (groei in %)

2,9

2,5

1,2

Uitvoer van goederen en diensten (groei in %)

5,2

4

3,2

Invoer van goederen en diensten (groei in %)

4

2,8

3,9

Bevolking (in miljoenen)

17,5

17,6

17,7

Werkloosheid (in %)

4,2

3,4

3,9

Aantal werklozen (in duizend personen)

408

339

385,8

Gewerkte uren per persoon (groei in %)

2023

3,3

5,2

0,5

Groei contractloon marktsector (%)

2,0%

2,8%

3,7%

Lange rente Nederland (niveau in %)

-0,33%

1,15%

1,60%

EMU-schuld (% bbp)

52,4

49,8

49,5

EMU-saldo (% bbp)

-2,6

-0,9

-3,0

Bron: CPB, Miljoenennota 2023

7

De stijgende energieprijzen mede als gevolg van de oorlog in
Oekraïne remmen de reële groei van het bbp na het snelle
herstel van de coronacrisis.
1.2.2 Groei van het bbp (in % per jaar, reëel)

Bron: CBS, CPB

Ondertussen is de werkloosheid nog steeds op een zeer laag
niveau…
1.2.3 Werkloosheid (als % van de beroepsbevolking)

Bron: CBS

8

… terwijl de lonen maar beperkt meestijgen met de inflatie,
die op een hoog niveau ligt van 12.0% in augustus 2022. De
prijsstijging is nu hoger dan tijdens de oliecrises in de jaren
70.
1.2.4 Inflatie en loonontwikkeling, 1970-heden

Bron: CBS

Ook internationaal stijgt de inflatie.
1.2.5 Inflatie, internationaal, 1970-2021

Bron: OESO

9

De hoge inflatie werd in eerste instantie vooral gedreven
door de energieprijzen, maar verbreedt zich naar andere
goederen en diensten.
1.2.6 Bijdrage aan de inflatie (CPI, jaar op jaar mutatie)

Bron: CBS

De energieprijzen zijn in 2022 met 70% tot 95,7% gestegen
ten opzichte van een jaar eerder. Dit gaat wel om
contractprijzen en wordt daardoor nog niet direct ervaren
door huishoudens met vaste contracten.
1.2.7 Jaarlijkse elektriciteits- en gasprijzen Nederland, index
(2015 = 100)

Bron: CBS

10

De samenstelling van de economische groei lijkt weer op die
van de periode voor corona.
1.2.8 Opbouw economische groei in procentpunten

Bron: CBS

Sinds 2021 is er weer een forse stijging in in- en uitvoer van
goederen.
1.2.9 Jaar-op-jaar ontwikkeling in- en uitvoer goederen, index
(2015 = 100)

Bron: CBS

11

Nederland is ten opzichte van andere Europese landen
relatief snel hersteld uit de coronacrisis, op basis van de
bbp-groei.
1.2.10 Reële bbp-groei in % t.o.v. hetzelfde kwartaal een jaar
eerder, internationaal

Bron: OESO

Wereldwijd is er meerjarig een dalende trend in de groei van
arbeidsproductiviteit, terwijl het arbeidsaanbod stabiel blijft.
1.2.11 Arbeidsproductiviteit internationaal (%-verandering t.o.v.
een jaar eerder, t/m 2019)

Bron: OESO

12

Nederland is nog steeds één van de rijkste landen in de EU
op basis van bbp per hoofd van de bevolking.
1.2.12 Bbp per inwoner, 2021, lopende prijzen, internationaal

Bron: CBS

13

1.3.
1.3.1

Arbeidsmarkt
Kerncijfers Arbeid, 2022 (stand 2e kwartaal)
Aantal
personen

Bevolking 15-75 jaar
Beroepsbevolking
Werkzame beroepsbevolking
Werkloze beroepsbevolking

13.175.000
9.768.000
9.412.000
356.000

Als percentage
van werkzame
beroepsbevolking

Positie in de werkkring
Werknemer
Werknemer met vaste
arbeidsrelatie
Werknemer met flexibele
arbeidsrelatie

7.926.000
5.296.000

81,14%
54,22%

2.630.000

26,92%

Zelfstandige
Zelfstandige zonder personeel
(zzp)
Zelfstandige met personeel
Meewerkend gezinslid

1.486.000
1.120.000

15,21%
11,47%

336.000
31.000

3,44%
0,32%

Deeltijd
Totaal deeltijd
Minder dan 20 uur per week
20 tot 35 uur per week

4.500.000
1.555.000
2.945.000

46,07%
15,92%
30,15%

Voltijd
Totaal voltijd (35 uur of meer)

4.912.000

50,29%

Arbeidsduur

Bruto arbeidsparticipatie1

74,30%
71,70%

Netto arbeidsparticipatie2

1percentage 15-75 jarigen dat behoort tot de beroepsbevolking
2percentage 15-75 jarigen met werk

14

Bron: CBS

De werkloosheid is nog steeds zeer laag…
1.3.2 Werkloze beroepsbevolking

Bron: CBS

… en de krapte op de arbeidsmarkt houdt aan. Er zijn zelfs
meer vacatures dan werklozen. Na een dip door de
coronacrisis is de vraag naar personeel nu op een zeer hoog
niveau.
1.3.3 Ontwikkeling aantal werklozen, vacatures en spanning op de
arbeidsmarkt

Bron: CBS

15

Na een dip in 2020 zijn er in 2021 weer meer mensen
begonnen met werken dan gestopt.
1.3.4 Verschuivingen tussen werkloos en werkzaam (x1000)

Bron: CBS

Het aantal gewerkte uren steeg in 2021, maar minder hard
dan het bbp.
1.3.5 Aantal gewerkte uren per jaar (in % verandering)

Bron: CBS

16

De groei in het aantal mensen in de werkende leeftijd
stagneert. De groei komt nu vooral nog door 65-plussers.
1.3.6 Potentiële beroepsbevolking (15-75 jaar)

Bron: CBS

In het eerste kwartaal van 2022 was de vacaturegraad het
hoogst in de bedrijfstakken horeca, bouwnijverheid en
informatie en communicatie.
1.3.7 Openstaande vacatures per 1000 banen, naar bedrijfstak

Bron: CBS

17

In 2021 wisselden mensen vaker van beroepsklasse dan in
2020, met name in technische, commerciële en
administratieve banen.
1.3.8 Wisseling van beroepsklasse, 2e kwartaal 2021 (15 tot 75
jaar) in %

Bron: CBS

18

Nederland heeft internationaal gezien een hoge
arbeidsparticipatie…
1.3.9 Bruto participatiegraad, 2021

Bron: OESO

19

… maar Nederlanders werken veel in deeltijd.
1.3.10 Percentage deeltijdbanen*, 2021

* De OESO definieert deeltijd als minder dan 30 uur per week.

20

Bron: OESO

Het aantal gewerkte uren per week is het laagst in
Nederland van alle OESO-landen.
1.3.11 Gemiddeld aantal uur gewerkt per week, 2021

Bron: OESO

21

Deeltijd werken komt veel vaker voor onder vrouwen dan
mannen…
1.3.12 Verdeling aantal werkuren man-vrouw als %
beroepsbevolking, Q1 2022

Bron: CBS

… waardoor zij ook minder vaak economisch zelfstandig zijn
dan mannen.
1.3.13 Economisch zelfstandige personen* (%)

Bron: CBS
* Volgens de CBS definitie is iemand economische zelfstandig wanneer het persoonlijke
inkomen uit arbeid of eigen onderneming hoger is dan de bijstandsuitkering voor een
alleenstaande.

22

Sinds het begin van de coronacrisis in 2020 zijn er minder
werknemers met een vast contract en juist meer mensen
met een flexibel contract.
1.3.14 Aandeel werknemers werkzaam als ZZP-er, of met een
vaste of flexibele arbeidsrelatie

Bron: CBS

23

Zowel het aantal zelfstandigen als flexwerkers is hoog in
Nederland in vergelijking met de rest van Europa.
1.3.15 Flexibele arbeidsrelatie, aandeel in werkenden 2020

Bron: Eurostat

24

In de EU heeft Nederland de sterkste stijging van het aantal
zzp’ers in de laatste 10 jaar.
1.3.16 Groei in aantal zzp'ers (15 tot 75 jaar) in de EU in 2020
t.o.v. 2010 (%)

Bron: Eurostat

25

Personen met een laag opleidingsniveau hebben vaker een
flexibel contract; zowel laag als middelbaar opgeleiden
hebben vaker een oproep- of uitzendcontract dan personen
met een hoog opleidingsniveau.
1.3.17 Type arbeidsrelatie naar opleidingsniveau, 2021

Bron: CBS

26

1.4.

Bedrijfsleven

Het aantal bedrijven is in de afgelopen tien jaar toegenomen;
vooral het aantal bedrijven met 1 werkzame persoon steeg.
1.4.1 Aantal bedrijven naar omvang

Bron: CBS

In het derde kwartaal van 2022 zijn 67 procent van alle
bedrijven in Nederland een eenmanszaak; in het eerste
kwartaal van 2007 was dat nog 53 procent.
1.4.2 Bedrijven naar rechtsvorm, 2022 Q3

Bron: CBS

27

Ondanks een lichte stijging na het beëindigen van de
steunmaatregelen voor bedrijven, is het aantal
faillissementen nog steeds heel laag en groeit het aantal
oprichtingen.
1.4.3a Faillissementen van bedrijven per kwartaal

Bron: CBS

1.4.3b Oprichtingen van bedrijven per kwartaal

Bron: CBS

28

Ondanks de krappe arbeidsmarkt, blijft de
arbeidsinkomensquote redelijk stabiel en stijgt de
winstquote.
1.4.4a Arbeidsinkomensquote*

Bron: CBS

1.4.4b Winstquote**

Bron: CBS
*Arbeidsinkomensquote: Het aandeel van de beloning van arbeid (werknemers en
zelfstandigen) in het totale verdiende inkomen van een land.
**Winstquote (van niet-financiële vennootschappen): De winstquote wordt
bepaald door het bruto exploitatieoverschot te delen door de bruto toegevoegde waarde.
Deze winstgevendheid-indicator geeft het aandeel in de toegevoegde waarde van de
beloning voor het ingezette kapitaal tijdens het productieproces.

29

De productiviteit is sneller gegroeid dan de lonen, wat een
maatstaf is voor loonruimte.
1.4.5 Ontwikkeling van arbeidsproductiviteit, brutolonen en
loonvoet*, index (1970 = 100)

Bron: CPB
Noot: Brutolonen zijn gedefleerd met de CPI, de loonvoet met de prijs van de
toegevoegde waarde
* Loonvoet = De gemiddelde stijging van de verdiende lonen in de marktsector, inclusief
de sociale lasten die de werkgever moet afdragen.

30

Het producentenvertrouwen begint recent weer te dalen,
mede door de gevolgen van de Russische invasie in
Oekraïne.
1.4.6 Producentenvertrouwen industrie (seizoengecorrigeerd,
gemiddelde van deelvragen)

Bron: CBS

31

1.5.

Financiële sector

Met een balansomvang van ruim 300% van het bbp blijft de
Nederlandse bankensector relatief groot. De bankensector
staat er ondanks de coronacrisis goed voor.
1.5.1 Balansomvang (links) en leverage ratio gehele Nederlandse
bankensector (rechts)

Bron: DNB
* Leverage ratio is het percentage van eigen vermogen dat banken aanhouden t.o.v.
totale activa.

32

Het aantal bedrijven met grote betalingsproblemen daalt dit
jaar verder, ondanks de beëindiging van de
steunmaatregelen.
1.5.2 Niet presterende leningen (NPL’s*)

* Non-performing loans (NPL’s) zijn leningen met terugbetalingsproblemen

Bron: EBA

De balansomvang van Europese centrale banken groeit snel,
mede door stimuleringsprogramma’s van de ECB.
1.5.3 Balanstotaal van het Eurosysteem, in euro’s

Bron: ECB

33

De kapitaalratio’s van banken laten een stijgende trend zien,
wat betekent dat hun weerstandsvermogen toeneemt.
1.5.4 Risicogewogen kapitaalratio Nederlandse bankensector
(geconsolideerd, CET1-ratio*)

Bron: ECB
* De CET1-ratio geeft de verhouding weer tussen het kernkapitaal van een bank als
percentage van de risicogewogen activa. Dat geeft weer hoeveel eigen vermogen er is
ten opzichte van het totale risico dat de bank loopt. Het is daarmee een van de
belangrijkste maatstaven voor het weerstandsvermogen van een bank.

34

Ondanks stappen die zijn gezet in de bankenunie, blijven
banken in met name Italië, Spanje en Griekenland
aanzienlijk blootgesteld aan staatsobligaties van hun eigen
overheid.
1.5.5 Blootstelling van banken aan eigen overheid (als % van
bankbalans)

Bron: ECB

35

Duurzame investeringen worden onder andere met groene
obligaties gefinancierd. De Nederlandse groene
obligatiemarkt is de afgelopen jaren toegenomen. De
Nederlandse staat levert hieraan een belangrijke bijdrage.
1.5.6 Cumulatieve omvang van uitgegeven groene obligaties in
Nederland sinds 2014 en aantal Nederlandse uitgevende
instellingen op de groene obligatiemarkt (rechter as)

* 2022 betreft schulduitgiften tot en met 30 juni 2022

36

Bron: Climate Bonds Initiative

1.6.
1.6.1

Inkomen en vermogen
Overzicht besteedbaar inkomen huishoudens, 2020*

Aantal particuliere huishoudens met
inkomen**
Gemiddeld aantal personen per huishouden

7 892 400
2,14

Mediaan gestandaardiseerd besteedbaar inkomen

€ 32 400

Gemiddeld gestandaardiseerd besteedbaar inkomen

€ 28 600

Mediaan besteedbaar inkomen

€ 46 800

Gemiddeld besteedbaar inkomen

€ 38 000

*Voorlopige cijfers
**Inclusief studenten

Bron: CBS

Het gestandaardiseerd inkomen: om het inkomen van huishoudens van verschillende
grootte en samenstelling vergelijkbaar te maken, wordt het inkomen gestandaardiseerd.
Dit gebeurt door het huishoudinkomen te delen door een factor die uitdrukt hoe groot
het schaalvoordeel is van een gemeenschappelijk huishouden. Zo hebben een
alleenstaande met een besteedbaar inkomen van 10 duizend euro en een echtpaar
zonder kinderen met een besteedbaar inkomen van 13,7 duizend euro een gelijk
welvaartsniveau.

37

De helft van de huishoudens heeft een besteedbaar inkomen
tussen 18 en 36 duizend euro per jaar in 2020.
1.6.2 Gestandaardiseerd besteedbaar huishoudinkomen* in euro’s
per jaar, 2020

Bron: CBS

38

Binnen sectoren zijn grote verschillen te zien in salaris.
1.6.3 Bruto jaarsalaris per beroep, 2021
Functie
Voorzitter RvB
middelgrote org.
Directeur groot
ziekenhuis

Minimum

Mediaan

Maximum

363 400

537 200

708 600

175 600

SG ministerie

146 100

Lid Tweede Kamer

117 700

Fiscalist

4,0%

209 000

Minister

78 900

111 400

Wethouder
middelgrote stad

Stijging
2020-21
1,2%

2,7%
2,0%
0,0%
132 600

2,7%
2,1%

98 100

1,7%

Universitair docent

64 400

73 500

82 600

Wetgevingsjurist

54 700

68 000

81 300

Journalist dagblad

52 700

63 700

76 300

Persvoorlichter

46 700

59 200

71 700

Leraar
Tweedegraads VO

40 800

51 300

61 700

IC-verpleegkundige

44 900

49 900

55 000

37 600

47 700

57 800

2,3%

34 400

44 700

54.900

1,5%

34 000

38 700

43 400

1,6%

31 000

36 200

41 400

0,0%

28 400

35.700

39 800

2,6%

26 900

35 000

47 200

2,3%

25 100

29 600

34 100

22 000

28 200

30 100

Leraar basisschool
Politieagent B
Promovendus
Buschauffeur
Bouwvakker
Secretaresse
Soldaat
Loodgieter
Kapper
Vakkenvuller

21 700

25 600

22 400

22 900

Wettelijk
minimumloon

30 000
26 900

2,0%
1,7%
2,1%
2,3%
3,5%

1,0%
4,1%
2,4%
1,5%

20 412
Bron: Elsevier en Berenschot, salarisonderzoek 2022

39

Vrouwen verdienen minder dan mannen, zowel per jaar als
per uur. Dit verschil is het grootst als zij tussen de 30 en 60
jaar zijn.
1.6.4a Brutoloon per jaar, 2021 (x€1000)

Bron: CBS

1.6.4b Brutoloon per uur, 2021 (€)

Bron: CBS

40

De koopkracht van de Nederlandse bevolking steeg in 2021
in doorsnee met 0,3 procent; de kleinste stijging in recente
jaren.
1.6.5a Opbouw doorsnee koopkrachtontwikkeling (%-verandering
t.o.v. een jaar eerder)

Bron: CBS

Lonen stijgen in 2022 niet evenredig mee met inflatie,
waardoor reële lonen dalen ten opzichte van het jaar ervoor.
1.6.5b Reële loonontwikkeling

Bron: CBS

41

Het consumentenvertrouwen is op een laag niveau, mede
door de stijgende prijzen en de gevolgen van de oorlog in
Oekraïne. Consumptie stijgt wel.
1.6.6 Consumptie van huishoudens en consumentenvertrouwen

Bron: CBS

De totale bezittingen in Nederland bestaan voor het grootste
deel uit eigen woning en pensioenvermogen.
1.6.7 Opbouw totale bezittingen Nederlandse huishoudens, 1995
– 2020, in miljarden euro

Bron: CBS, Nationale Rekeningen

42

De eigen woning vormt het belangrijkste
vermogensbestanddeel van de middengroepen. De schulden
van middengroepen bestaan voornamelijk uit
hypotheekschuld.
1.6.8 Middengroepen: totale vermogen percentiel 26-90 in
miljarden euro’s, 2020

Bron: CBS, Integraal inkomens- en vermogensonderzoek

In internationaal perspectief hebben wij in Nederland
relatief veel pensioenvermogen, ten opzichte van inkomen.

1.6.9 Pensioenvermogen als veelvoud van jaarlijks salaris, 2020

Bron: OESO

43

Huishoudens in Nederland hebben lange balansen doordat
tegenover een groot eigen woning bezit en hoge
pensioenbesparingen, hoge hypotheekschulden staan.
1.6.10a Gemiddelde vermogensbestanddelen van
eigenwoningbezitters, 2020

Bron: CBS

1.6.10b Gemiddelde vermogensbestanddelen van huurders, 2020

Bron: CBS

44

In vergelijking met andere landen, heft Nederland weinig
belasting op inkomen uit vermogen van huishoudens en op
vermogen zelf.
1.6.11a Belasting op inkomen uit vermogen (flow) van
huishoudens als % van totale belastingopbrengsten, 2020

Bron: Europese Commissie

1.6.11b Belasting op de waarde van het vermogen (stock) als %
van totale belastingopbrengsten, 2020

Bron: Europese Commissie

45

1.7.

Ongelijkheid en armoede

Er zijn verschillende indicatoren voor het meten van
ongelijkheid.
•

•

De Gini-coëfficiënt varieert tussen één (waarbij één iemand al het
inkomen/vermogen heeft) en nul (waarbij iedereen hetzelfde
inkomen/vermogen heeft). De Gini is wat minder gevoelig voor
veranderingen aan de top of onderkant van de inkomensverdeling.
De Lorentz-curve geeft het verband weer tussen het cumulatief
percentage van de bevolkingsomvang, en het cumulatief
percentage van het inkomen of vermogen van diezelfde bevolking.
Des te verder de curve van de gelijkheidslijn af ligt, des te groter
de ongelijkheid.

De inkomensongelijkheid is in Nederland relatief laag, de
vermogensongelijkheid is een stuk hoger.
1.7.1 Gini-coëfficiënt, besteedbaar inkomen en vermogen

Bron: CBS

46

De 10 procent meest vermogende huishoudens hadden op 1
januari 2020 ruim 60 procent van het totale vermogen
(1.830 miljard euro) in handen.
1.7.2 Lorentz curve, inkomen en vermogen, 2020

Bron: CBS

De rijkste 10% huishoudens bezitten 61% van het totale
vermogen.
1.7.3 Totaal netto vermogen per percentiel, in miljard euro, 2020

Bron: CBS

47

Tussen 2006 en 2020 zijn de vermogens van de meest
vermogende Nederlanders het hardst gestegen.
1.7.4 Ontwikkeling mediaan vermogen in euro’s (x 1000) tussen
2006 en 2020

Bron: IBO Vermogensverdeling

Zowel zonder als met pensioenvermogen hebben
hoogopgeleiden een hoger vermogen dan laagopgeleiden.

1.7.5 Verdeling van vermogen naar leeftijd en opleidingsniveau
kostwinner, 2020

Bron: CBS

48

In 2020 hadden 6,8% van de huishoudens een inkomen
onder de lage-inkomensgrens.
1.7.6a Risico op langdurige armoede (% huishoudens)

Bron: CBS
Lage-inkomensgrens: Volgens de armoededefinitie van het CBS leeft een huishouden
in armoede wanneer het besteedbaar inkomen van het huishouden onder de lageinkomensgrens ligt. Het huishouden beschikt dan over onvoldoende middelen om een
bepaald minimaal consumptieniveau te bereiken. De lage-inkomensgrens staat voor een
vast koopkrachtbedrag en wordt jaarlijks gecorrigeerd voor de prijsontwikkeling. In 2020
bedroeg de lage-inkomensgrens voor een alleenstaande 13.250 euro per jaar. Per maand
komt dit neer op 1.100 euro. Voor meerpersoonshuishoudens is de lage-inkomensgrens
met behulp van een equivalentiefactor aangepast voor de omvang en samenstelling van
het huishouden.

49

De armoedekans van kinderen is sinds 2013 voortdurend
gedaald naar 6,9 procent in 2020.
1.7.6b Minderjarige kinderen met armoederisico (in %)

Bron: CBS

Huishoudens met een hoofdkostwinner van niet-westerse
afkomst hebben een hogere kans om (langdurig) onder de
lage-inkomensgrens te vallen.
1.7.7 Percentage personen onder de lage-inkomensgrens,
uitgesplitst naar afkomst hoofdkostwinner en duur

Bron: CBS

50

1.8.

Onderwijs

In de coronacrisis hebben kinderen met een lage SES grotere
onderwijsachterstanden opgelopen, wat de ongelijkheid kan
versterken.
1.8.1 Verschil in leergroei tussen de periode vóór en sinds COVID19*, uitgesplitst naar Sociaal Economische Status (SES)

Bron: Nationaal Cohortonderzoek Onderwijs
*Groei vóór COVID-19 is het gemiddelde van de verbeteringen in de scores in de Mtoetsen tussen 2018 en 2019, en 2019 en 2020. Groei sinds COVID-19 is de verbetering
tussen de M-toetsen in 2020 en 2021.

De loonkloof tussen onderwijspersoneel in het primair
onderwijs en het voortgezet onderwijspersoneel is in 2022
gedicht.
1.8.2 Gemiddelde salarisstijging van onderwijspersoneel in het
primair onderwijs in percentages door het dichten van de
loonkloof, 2022

Bron: CBS

51

De leesvaardigheid van Nederlandse 15-jarigen is volgens de
laatste PISA scores gedaald tot onder het OESO-gemiddelde,
waardoor bijna 1 op de 5 jongeren het risico loopt
laaggeletterd te worden.
1.8.3 Gemiddelde prestaties lezen 15-jarigen (PISA)

Bron: OESO

Voor wiskunde en natuurkunde zitten Nederlandse leerlingen
nog boven de OESO, maar de trend is dalend.
1.8.4 Gemiddelde prestaties wiskunde (links) en natuurkunde
(rechts) 15-jarigen (PISA)

Bron: OESO

52

Met name de bij de zwakkere leerlingen is een achteruitgang
in prestaties waarneembaar.
1.8.5 Verandering in PISA-scores per percentiel van de
Nederlandse leerlingen in het VO*

*3-jaarlijkse gemiddelde verandering tussen 2003 en 2018

53

Bron: Miljoenennota 2022

Onder studenten waren opleidingen op het gebied van recht,
administratie, handel en zakelijke dienstverlening in
2021/’22 het populairst, zowel op het hbo als op de
universiteit.
1.8.6 Gediplomeerden in Hoger Onderwijs (HBO en WO),
studierichting, 2020-21

Bron: CBS

54

1.9.

Klimaat, natuur en energie

Het overgrote deel van de broeikasgassen in de atmosfeer is
toe te schrijven aan de huidige generaties.
1.9.1 Percentage van de broeikasgassen in de atmosfeer (als
gevolg van fossiele brandstoffen) dat is uitgestoten tijdens het
leven van huidige generaties.

Bron: IPCC

55

Nederland is in de laatste 50 jaar al bijna 2°C opgewarmd,
wat steeds vaker leidt tot extreem weer.
1.9.2 Ontwikkeling temperatuur in Nederland sinds 1960

Bron: KNMI

56

Om de globale opwarming te beperken tot 1,5°C moet de
uitstoot in snel tempo dalen. De grens van het
koolstofbudget dat overblijft komt snel in zicht, ook voor
Nederland.
1.9.3 Uitstoot binnen Nederland (cumulatief) en het overblijvende
koolstofbudget voor Nederland* om de opwarming te beperken
tot 1,5°C en 2°C

Bron: Nederlandse uitstoot uit KEV 2021
* Gebaseerd op het koolstof budget uit IPCC AR6, vermenigvuldigd met het gemiddelde
aandeel van Nederland in de wereldbevolking tot 2050.

57

De doelen kunnen worden gehaald, mede doordat duurzame
technologie snel goedkoper wordt.
1.9.4 ‘De wet van Swanson’; de prijs van een zonnepaneel neemt
met 20% af elke keer dat het opgeteld vermogen verdubbelt

Bron:
1976-2009: Lafond et al. (2017)
2010–2019: International Renewable
Energy Agency

58

De grootste uitstoters in Nederland zijn energiebedrijven, de
(petro)chemische industrie en Tata Steel.
1.9.5 Grootste uitstoters van CO2 in Nederland, 2021
Bedrijf
Aandeel in totale
Nederlandse uitstoot
1
5,4%
Vattenfall
2

RWE

4,6%

3

Shell

4,2%

4

Tata Steel IJmuiden

3,6%

5

Chemelot Site Permit

2,7%

6

Uniper Benelux

2,7%

7

DOW Benelux

2,3%

8

Yara Sluiskil

1,9%

9

Esso Nederland

1,4%

10

Engie

1,4%

11

BP Raffinaderij Rotterdam

1,3%

12

Eneco

1,2%

13

Power Plant Rotterdam

1,1%

14

Zeeland Refinery

0,9%

15

Sloe Centrale

0,8%

Totaal

35,3%
Bron: NEa

59

Er is nog ruim potentieel om de emissies in de industrie
verder te reduceren ten opzichte van de meest schone
producenten in de EU.
1.9.6 Gemiddelde prestatie van Nederlandse sectoren t.o.v. de
10% meest CO2-efficient producenten in de EU, 2020

Meer dan 85% van ons huidige energieverbruik is nog
fossiel.

Bron: NEa

1.9.7 Aandeel energiebronnen in finaal verbruik, 2021

Bron: CBS

60

Nederland is bezig aan een inhaalslag op gebied van
duurzame energie, maar de komende jaren moet er nog fors
worden geïnvesteerd*.
1.9.8 Ontwikkeling en doelstelling duurzame energie, NL en EU

Bron: CBS, Eurostat
* Dit zijn de voorgestelde doelen in de onderhandelingen over het fit-for-55 pakket.
Deze kunnen nog veranderen tijdens de onderhandelingen.

61

In veel N2000-gebieden wordt de Kritische Depositie Waarde
(KDW) overschreden. In 2018 veroorzaakt 10 procent van de
bedrijven ca. 70% van de stikstofdepositie boven KDW in
N2000-gebieden.
1.9.9 Overschrijding van KDW in mol/jr, 2018

Bron: RIVM, Ministerie van Financiën

De landbouwsector en het buitenland zijn de grootste
bronnen van de stikstofdepositie in Nederland.
1.9.10 Stikstofdepositie naar oorsprong

Bron: CBS

62

Internationaal gezien stoot Nederland significant meer
stikstof uit dan andere landen per hectare grond.
1.9.11 Emissiedichtheid (kg N / ha) voor Europese landen en EU28 in 2017

Bron: Eurostat

63

1.10. Welzijn en gezondheid
Het welzijn in Nederland is hoog, maar laat een dalende
trend zien in 2021 t.o.v. 2020.
1.10.1

Kerncijfers welzijn en gezondheid

In % personen

2019

2020

2021

Gelukkig

88,9
87,3

86,8
84,8

86,4
83,6

83,6
63,2
80,5
64,8

83,1
65,8
79,7
66,4

83,0
65,1
79,7
65,4

21,3
11,5
9,8
4,4

18,5
11,9
9,5
4,7

19,5
15,1
10,1
4,9

20,4
8,1
12,7

30,1
7,4
12,1

49,6
8,1
12,6

49
46,1
33,5
46,7

50
45,6
32,7
43,8

49,9
45,3
31,8
38,9

61,8
40
36,1
45,7

63
53,2
39,3
48,1

66,3
42,3
45,9
53,4

Tevreden met het leven
Levensverwachting (vrouw) in jaren
Gezonde levensverwachting (vrouw) in jaren
Levensverwachting (man) in jaren
Gezonde levensverwachting (man) in jaren
Ervaren gezondheid minder dan goed
Personen psychisch ongezond, 12 jaar of ouder
Ontevreden met lichamelijke gezondheid
Ziekteverzuimpercentage alle bedrijfstakken
Rokers (12 jaar en ouder)
Alcoholgebruik, zware drinkers (12 jaar en ouder)
Personen met ernstig overgewicht
Minstens 1x per week contact met familieleden
Minstens 1x per week contact met vrienden
Deelname aan verenigingen (wekelijks)
Personen met vrijwilligerswerk
Vertrouwen in andere mensen
Vertrouwen in de Tweede Kamer
Vertrouwen in de pers
Vertrouwen in de Europese Unie

64

Bron: CBS

Het overgrote deel van de Nederlanders geeft aan gelukkig
en tevreden met het leven te zijn…
1.10.2 Tevredenheid levenssituatie

Bron: CBS

… en ook uit internationale ranklijsten blijkt het welzijn in
Nederland relatief hoog.
1.10.3 Positie Nederland op ranglijsten

Bron: OESO, Unicef, World Happiness Report, Human Development Index

65

De (gezonde) levensverwachting blijft over het algemeen
stijgen…
1.10.4a Levensverwachting

Deze ligt relatief hoger voor hoogopgeleiden, hogere
inkomensgroepen en vrouwen.

Bron: CBS

1.10.4b Gemiddelde levensverwachting naar onderwijsniveau, in
jaren 2017-2020

Bron: CBS

66

1.10.4c Levensverwachting naar inkomensklasse, 2014-2017

Bron: CBS

Het aantal mensen met psychische ongezondheid neemt de
laatste jaren echter toe, met name bij jongvolwassenen.
1.10.5 Psychische ongezondheid naar leeftijd, in %

Bron: CBS

67

De hoeveelheid sociaal contact blijft stabiel.
Maatschappelijke participatie laat echter een dalende trend
zien.
1.10.6 Sociaal contact en maatschappelijke participatie

Bron: CBS

Het vertrouwen in andere mensen en organisaties neemt
over het algemeen toe. Er is toenemend vertrouwen in de EU
en de pers. Vertrouwen in Tweede Kamer steeg in 2020 en
daalde in 2021.
1.10.7 Vertrouwen in mensen en organisaties, in %

Bron: CBS

68

1.11. Huizenmarkt en huizenbezit
Het aantal huurwoningen is in 2021 minder dan de helft. Met
name in de vrije sector is het aanbod relatief beperkt.
1.11.1 Woningvoorraad naar eigenaar, 2021

Bron: CBS

9% van de bestaande huishoudens in Nederland wil beslist
verhuizen, 62% daarentegen wil beslist niet verhuizen. 6%
zou wel willen, maar kan niets vinden.
1.11.2 Gewenste verhuizing vanuit huidige situatie

Bron: Woononderzoek Nederland

69

De woonlasten relatief tot besteedbaar inkomen nemen de
laatste jaren af.
1.11.3 Woonquote (woonlasten als % van besteedbaar inkomen)
per inkomensgroep

Private huurders betalen het grootste deel van hun
besteedbaar inkomen aan woonlasten.

Bron: CBS

1.11.4 Woonquote (woonlasten als % van besteedbaar inkomen)
per woningtype

Bron: CBS

70

De gemiddelde verkoopprijs van huizen is bijna €430.000 in
2022; het aantal transacties neemt af.
1.11.5 Gemiddelde verkoopprijs koopwoningen en aantal
verkochte woningen

Bron: CBS

De dalende hypotheekrente vanaf 2013 neemt sinds begin
dit jaar weer toe. Dit leidt nog niet tot dalende huizenprijzen,
maar wel tot een lager aantal transacties.
1.11.6 Huizenprijzen en hypotheekrente

Bron: CBS, DNB

71

Hoofdstuk 2

Overheidsfinanciën

72

2.1.

Saldo en schuld

2.1.1

EMU-saldo en schuld (2022 en 2023)
2022

2023

in miljarden euro
Overheidsinkomsten (belastingen en sociale
premies)

349,2

366,4

Reguliere netto-uitgaven onder het uitgavenplafond

339,2

372,6

Rijksbegroting

155,1

161,5

Sociale zekerheid

89,1

99,7

Zorg

81,1

89,4

13,8

22,0

Investeringen
Steunmaatregelen corona relevant voor het EMUsaldo (uitgaven)
Overige netto-uitgaven en correcties relevant voor
het EMU-saldo

15,3

5,2

2,3

17,2

356,8

395,0

EMU-saldo centrale overheid

-7,6

-28,5

EMU-saldo decentrale overheden

-1,0

-1,0

Totale netto-uitgaven relevant voor het EMU-saldo

EMU-saldo collectieve sector
EMU-saldo collectieve sector (in procenten bbp)

-8,5

-29,6

-0,9%

-3,0%

EMU-schuld collectieve sector

464,4

491,7

EMU-schuld collectieve sector (in procenten bbp)

49,8%

49,5%

933

994

Bruto binnenlands product (bbp)

Bron: Ministerie van Financiën

Het EMU-saldo, oftewel het begrotingssaldo, is het verschil tussen inkomsten en
uitgaven van de overheid.
De EMU-schuld, oftewel de overheidsschuld, is het totaal van de uitstaande leningen
ten laste van de gehele collectieve sector. Dit is de optelsom van de uitstaande leningen
ten laste van het Rijk, de sociale fondsen en de lokale overheden, minus de onderlinge
schuldverhoudingen tussen deze drie subsectoren.

73

De uitgaven van de overheid liggen nog hoger dan de
inkomsten, maar het verschil wordt kleiner...
2.1.2

Uitgaven- en lastenquote (in % bbp)

Bron: CPB

… waardoor het begrotingstekort ook terugloopt. Dit wordt
wel verwacht weer toe te nemen in de komende jaren.
2.1.3

Ontwikkeling EMU-saldo (in procenten bbp)

* Het EMU-saldo 1995 wordt vertekend door een eenmalige uitgave van 4,9 % bbp
vanwege de balansverkorting tussen Rijk en woningcorporaties in dat jaar.
Bron: Ministerie van Financiën

74

De overheidsschuld is afgenomen en nog ruim onder de
grens die is afgesproken binnen de EU.
2.1.4

Ontwikkeling EMU-schuld

Bron: Ministerie van Financiën

In 2021 viel het Nederlandse begrotingstekort onder de
grens van 3 procent van het bbp.
2.1.5 EMU-saldo, 2021, internationaal

Bron: Eurostat

75

Ook de EMU-schuld is in 2021 laag in vergelijking met andere
landen.
2.1.6 EMU-schuld, 2021, internationaal

Bron: Eurostat

76

2.2. Overheidsuitgaven 2023
2.2.1 Uitgaven 2023 (in miljard euro)

Bron: Ministerie van Financiën

2.2.2 Verdeling collectieve uitgaven 2023

Bron: Ministerie van Financiën

77

2.3 Uitgaven Volksgezondheid, Welzijn en Sport
2.3.1 Verdeling uitgaven VWS 2023

Bron: Ministerie van Financiën

De zorguitgaven namen toe in 2021.
2.3.2 Uitgaven aan zorg en welzijn* in Nederland als % bbp

*Hier wordt de definitie van het CBS gevolgd, waarbinnen ook kinderopvang en uitgaven
aan welzijn vallen. Het CBS kijkt naar zowel de uitgaven door de overheid, als die van
verzekeringen en personen.
Bron: CBS

78

Met name de uitgaven aan curatieve en langdurige zorg zijn
de afgelopen jaren significant gestegen.
2.3.3 Uitgaven aan zorg in mln euro

Bron: CBS

Gebruikers van zorg betalen slechts een klein deel van de
aanzienlijke kosten zelf.
2.3.4 Zorguitgaven per persoon

Bron: CBS

79

Technologie en vergrijzing zijn vooral bepalend voor de
stijging in zorguitgaven.
2.3.5 Uitgaven ziekenhuiszorg en ouderenzorg, in mld euro
Ziekenhuiszorg

Bron: RIVM

Ouderenzorg

Bron: RIVM

80

2.4 Uitgaven Sociale Zaken en Werkgelegenheid
2.4.1 Verdeling uitgaven SZW 2023

Bron: Ministerie van Financiën

81

In april 2022 ontvingen 5 miljoen Nederlanders een
uitkering, het overgrote deel AOW…
2.4.2 Aantal uitkeringsgerechtigden, april 2022 (x1000 personen)

Bron: CBS

…na een stijging als gevolg van de coronacrisis daalt het
aantal mensen met een werkloosheidsuitkering weer.
2.4.3 Aantal WW- en bijstandsuitkeringen per maand

Bron: CBS

82

De bijstandsuitkering voor een alleenstaande bedraagt
€1.102 in 2022.
2.4.4 Hoogte uitkeringen voor alleenstaanden en WML, in euro,
per 1 juli
2020

2021

2022

Bijstandsuitkering

1.059,03

1.078,70

1.101,82

AOW-uitkering

1.314,23

1.346,52

1.377,86

WML (voor 21 jaar en ouder,
bruto)

1.680,00

1.701,00

1.756,20

Bron: Ministerie van Financiën

83

2.5 Uitgaven Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
2.5.1

Verdeling uitgaven OCW 2023

Bron: Ministerie van Financiën

84

2.6 Rentelasten staatsschuld
De rentelasten dalen van de overheid dalen al jaren, maar
worden verwacht dit jaar weer toe te gaan nemen.
2.6.1 Rente-uitgaven (% bbp)

Bron: CBS, OESO

De verschillen in rentes tussen Europese landen beginnen dit
jaar weer op te lopen.
2.6.2 Rente op 10-jaars overheidsobligaties, EU

Bron: OESO

85

De rentes in de VS nemen significant toe, terwijl de rente in
Japan juist stabiel blijft.
2.6.3 Rente op 10-jaars overheidsobligaties, mondiaal

Bron: OESO

De beleidsrentes laten dit jaar weer een lichte stijging zien.
2.6.4 Beleidsrentes van centrale banken sinds 1999 (in %)

Bron: Bank for International Settlements

86

2.7

Overheidsinkomsten

2.7.1 Inkomsten 2023 (in mld.)

Totaal: 366 miljard

Bron: Ministerie van Financiën

87

2.7.2 Verdeling overheidsinkomsten 2023

Bron: Ministerie van Financiën

Er staat nog 19 miljard euro aan uitgestelde belasting uit.
2.7.3 Stand van belastinguitstel september 2022 (in mln euro),
naar belastingsoort

Bron: Ministerie van Financiën

88

De lasten op arbeid zijn over de laatste 20 jaar gestegen,
onder andere door de stijgende zorgpremies.
2.7.4 Uitsplitsing belasting op arbeid als percentage bbp

Bron: Ministerie van Financiën

89

Fiscale regelingen zijn faciliteiten zoals aftrekposten,
vrijstellingen, heffingskortingen en verlaagde tarieven die de
belastingopbrengst verminderen. Van alle fiscale regelingen,
hebben de arbeidskorting, de algemene heffingskorting en
pensioenregelingen het meeste budgettair beslag.
2.7.5 Budgettair belang fiscale regelingen (in mld euro), 2021

Bron: Ministerie van Financiën

90

… als we deze omvangrijke regelingen buiten beschouwing
laten, zien we dat er de meeste regelingen zijn gericht op het
verlagen van de lasten op winst. De budgettaire derving
hiervan is omvangrijk, hetzelfde geldt voor regelingen in de
energiebelasting en de omzetbelasting.
2.7.6 Budgettair belang (links, in mld euro) en aantal (rechts)
overige fiscale regelingen naar categorie, 2021

Bron: Ministerie van Financiën

91

2.8

Directe belastingen

A.

Loon- en inkomstenbelasting

Box 1: Belastbaar inkomen uit werk en woning
Belastingtarief 2022 (incl.
2.8.1
Inkomen (jaarbasis)
premie volksverzekeringen)
Schijf 1

Tot 73.031

36,93%

Schijf 2

Vanaf 73.031

49,50%

Box 2: Aanmerkelijk belang
Tarief 2022 en 2023: 26,9%
Er is sprake van een aanmerkelijk belang als een belastingplichtige al dan
niet tezamen met zijn partner een belang (bijvoorbeeld aandelen) van ten
minste 5% houdt in een vennootschap. Hierbij dienen indirecte belangen,
zoals optierechten, ook meegerekend te worden.
De belasting in box 2 wordt geheven over het inkomen uit aanmerkelijk
belang verminderd met de te verrekenen verliezen. Het inkomen uit
aanmerkelijk belang is het gezamenlijke bedrag van:
- de reguliere voordelen, zoals dividend; en
- de vervreemdingsvoordelen, zoals de verkoopwinst op aandelen.

92

Box 3: Sparen en beleggen
2.8.2

Box 3

Heffingsvrij vermogen
per persoon
Belastingtarief

2022

2023

€ 50.650

€ 57.000

31%

32%
Wordt na afloop van
2023 vastgesteld

Forfait spaartegoeden

n.v.t.

Forfait overige
bezittingen

n.v.t.

6,17%

Forfait schulden

n.v.t.

Wordt na afloop van
2023 vastgesteld

De Hoge Raad heeft geoordeeld dat de
vermogensrendementsheffing in strijd is met het Europees
Verdrag voor de Rechten van de Mens.
Als gevolg hiervan ontvangen bezwaarmakers rechtsherstel voor de
periode 2017 t/m 2020. Per 2023 wordt een tijdelijk overbruggingsstelsel
ingevoerd met een nieuwe berekeningsmethode op basis van de
werkelijke vermogensmix. In 2021 en 2022 wordt de belasting voor
iedereen berekend volgens de oude en de nieuwe methode: de uitkomst
die het voordeligst is voor de belastingplichtige wordt gebruikt. Vanaf
2026 wordt een nieuw stelsel op basis van werkelijk rendement
ingevoerd.

93

• Rechtsherstel voor bezwaarmakers en nog niet
onherroepelijk vaststaande aanslagen.
2017 t/m • Voor alle anderen blijft de oude berekening staan.
2020

2021 en
2022

• Berekening volgens oude en nieuwe methode.
• De voordeligste uitkomst wordt gebruikt.

• Tijdelijk overbruggingsstelsel box 3.
• De werkelijke vermogensmix wordt gebruikt.
2023 t/m • Drie forfaits voor sparen, overige bezittingen en schulden.
2025

Vanaf
2026

•

•
•

• Een nieuw stelsel in box 3 waarin het werkelijke rendement
wordt belast.

De forfaits voor spaargeld en schulden worden na afloop van
2023 vastgesteld op basis van de gemiddelde spaarrente en
hypotheekrente in het jaar.
Het forfait voor overige bezittingen gaat uit van een langjarig
gemiddelde rendement. In 2023 is dit 6,17%.
Het heffingsvrij vermogen blijft bestaan en wordt pro rata aan
het inkomen uit de drie vermogensbestanddelen toegerekend.

Vanaf 2023 wordt het tarief in box 3 geleidelijk verhoogd
naar 34%. Daarnaast wordt in 2023 het heffingsvrij
vermogen verhoogd naar € 57.000.
Box 3

Tarief
box 3

2022

2023

2024

2025

31%

32%

33%

34%

94

Heffingskortingen
2.8.3

Heffingskortingen

Maximale algemene heffingskorting
Inkomensgrens afbouw algemene
heffingskorting
Maximale arbeidskorting
Inkomensgrens afbouw arbeidskorting
Afbouwpercentage arbeidskorting
Ouderenkorting
Afbouwpercentage ouderenkorting
Ouderenkorting hoog inkomen
Inkomensgrens (afbouw) ouderenkorting
Alleenstaande ouderenkorting
Inkomensafhankelijke combinatiekorting
Opbouw inkomensafhankelijke
combinatiekorting

2022

2023

€ 2.874

€ 3.070

€ 21.317

€ 22.660

€ 4.260
€ 36.649
5,86%
€ 1.726
15%
€0
€ 38.464
€ 449
€ 2.534

€ 5.052
€ 37.626
6,51%
€ 1.835
15%
€0
€ 40.888
€ 478
€ 2.694

11,45%

11,45%

2022
€ 6.310
€ 2.123
14%

2023
€ 5.030
€ 2.123
14%

Zelfstandigen
2.8.4

Zelfstandigen

Zelfstandigenaftrek
Startersaftrek
MKB-winstvrijstelling

95

B.

Vennootschapsbelasting

Schijftarieven
2.8.5

Tarieven vennootschapsbelasting
Grensbedrag
€0 tot €395.000,
per 2023 €0 tot
€200.000
€395.000 en hoger,
per 2023 €200.000
en hoger

Schijf 1
Schijf 2

Tarief
2022

Tarief
2023

15%

19%

25,8%

25,8%

Innovatiebox
De innovatiebox is ingevoerd om innovatief onderzoek door ondernemers
fiscaal te stimuleren. Alle winsten die worden behaald met innovatieve
activiteiten, vallen in deze box. Voor deze winsten is het tarief van de van
de vennootschapsbelasting dan:vennootschapsbelasting dan:
2.8.6 Tarieven innovatiebox
Tarief 2022

Tarief 2023

9%

9%

Tarief

C.

Dividendbelasting

Het tarief in de dividendbelasting is 15%.

D.

Schenk- en erfbelasting

2.8.7

Tarieven schenk- en erfbelasting, 2023

Grensbedrag

Tariefgroep 1
partners en
kinderen

Tariefgroep
1a
(achter)kleinkinderen

Tariefgroep
2
overige
verkrijgers

0 - € 138.642

10%

18%

30%

€ 138.642 en
meer

20%

36%

40%

96

2.9

Wijzigingen directe belastingen

In 2023 daalt het basistarief in de IB naar 36,93%...
Tarieven box 1
2.9.1
Tarieven belastbaar inkomen in box 1
2022
2023
Basistarief
37,07%
36,93%
Toptarief
49,5%
49,5%

… en stijgt de arbeidskorting bij alle knikpunten.
2.9.2

Hoogte van de arbeidskorting naar inkomen

97

Deze maatregelen hebben effect op de marginale
belastingdruk en de toename van het netto-inkomen.
2.9.3 Marginale belastingdruk en toename netto-inkomen bij
alleenstaande zonder kinderen

Daarnaast wordt de zelfstandigenaftrek verder en sneller
verlaagd met €1280, om het verschil in fiscale behandeling
tussen zelfstandigen en werknemers te verkleinen.
2.9.4 Hoogte zelfstandigenaftrek

98

2.10

Indirecte belastingen

In de genoemde bedragen en tarieven van de indirecte en directe
belastingen is het voorgenomen beleid van de Miljoenennota 2023
meegenomen.
A. Omzetbelasting (btw)
Producten verlaagd btw-tarief:
Voedingsmiddelen en water
Agrarische goederen en
sierteelt
Geneesmiddelen en
hulpmiddelen
Kunst, antiek en
verzamelvoorwerpen
Boeken en periodieken

Diensten verlaagd btw-tarief:
Logiesverstrekking
Cultuur en recreatie
Arbeidsintensieve diensten
Werkzaamheden aan
woningen
Personenvervoer

B Accijnzen (tarieven 2022)
1. Alcoholaccijns (per glas)
Accijns glas bier
Accijns glas wijn
Accijns glas sterke drank

€ 0,09
€ 0,09
€ 0,21

2. Tabaksaccijns
Shag (pakje 50 gram)
Accijns sigaretten, 20 stuks

€ 10,56
€ 5,87

3a. Brandstofaccijns per 1 januari 2023 (per liter, excl. btw en
voorraadheffing)
Benzine (Euro loodvrij)
Diesel
LPG (1 liter = 0,54 kg)

€ 0,65
€ 0,42
€ 0,15

3a. Brandstofaccijns per 1 juli 2023 (per liter, excl. btw en
voorraadheffing)
Benzine (Euro loodvrij)
Diesel
LPG (1 liter = 0,54 kg)

€ 0,78
€ 0,52
€ 0,19

99

C. Overdrachtsbelasting
Tot 2021 bestond er een onderscheid in het overdrachtsbelastingtarief
tussen niet-woningen (regulier tarief van 6%) en woningen (verlaagd
tarief van 2%).
Met ingang van 2021 bedraagt het reguliere belastingtarief 8% en wordt
het verlaagde tarief van 2% beperkt tot verkrijging van woningen door
natuurlijke personen die de woning als hoofdverblijf gaan gebruiken.
Daarnaast geldt er met ingang van 2021 een vrijstelling voor de aankoop
van een woning door een persoon die meerderjarig is en jonger dan 35
jaar en de woning zelf gaat bewonen. Vanaf 1 april 2021 geldt daarbij
bovendien een woningwaardegrens van € 400.000. Bij verkrijging boven
deze grens geldt over het gehele bedrag het tarief van 2%. Vanaf 2022
wordt een vrijstelling in de overdrachtsbelasting geïntroduceerd in het
geval van terugkopen van een woning van een particulier onder
specifieke voorwaarden. Met ingang van 2023 wordt het regulier tarief
verhoogd van 8% naar 10,4%.

100