Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 240 VII

Jaarverslag en slotwet Ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties 2011

Nr. 1

JAARVERSLAG VAN HET MINISTERIE VAN BINNENLANDSE
ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES(VII)
Aangeboden 16 mei 2012

kst-33240-VII-1
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

1

Gerealiseerde uitgaven (x € 1 000)

Bestuur en Democratie
112 038
Algemene Inlichtingen- en
Veiligheidsdienst 197 147
VUT-fonds
240 000
Nominaal en
onvoorzien 0

Dienstverlenende en innovatieve
overheid 85 035
Arbeidszaken overheid
59 458
Kwaliteit Rijksdienst
118 040
Stimuleren krachtige steden,
vitale wijken en voldoende
woningbouw 8 143

Algemeen
215 148
Vreemdelingen
902 604

Stimuleren van een duurzame
kwaliteit van woningen,
gebouwen en bouwwerken
72 516

Rijkshuisvesting en
architectuurbeleid
55 355
Kennis en ordening
wonen, wijken en
integratie 14 648
Integratie niet-westerse
migranten 335 677

Garanderen van keuzemogelijkheden
en betaalbaarheid op de woningmarkt
2 859 787

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

2

Gerealiseerde ontvangsten (x € 1 000)

Nominaal en
onvoorzien 0
Algemeen
36 176
Vreemdelingen
8 469
Rijkshuisvesting en
architectuurbeleid 859

VUT-fonds
13 380
Algemene Inlichtingen- en
Veiligheidsdienst 1 609
Bestuur en Democratie
203 710
Dienstverlenende en
innovatieve overheid
9 590

Kennis en ordening
wonen, wijken en
integratie 508

Arbeidszaken
overheid
1 476

Integratie niet-westerse
migranten 141 356

Kwaliteit Rijksdienst
9 838
Stimuleren krachtige
steden, vitale wijken
en voldoende
woningbouw 48 707

Stimuleren van een
duurzame kwaliteit van
woningen, gebouwen
en bouwwerken 5

Garanderen van keuzemogelijkheden en
betaalbaarheid op de woningmarkt
530 338

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

3

INHOUDSOPGAVE
blz.
A.
1
2

Algemeen
Aanbieding van het jaarverslag en verzoek tot déchargeverlening
Leeswijzer

B.
1
2
3
4

Beleidsverslag
Beleidsprioriteiten 2011
Beleidsartikelen
Niet-beleidsartikelen
Bedrijfsvoeringparagraaf

13
13
26
121
125

C.
1
1

Jaarrekening
De departementale verantwoordingsstaat
De samenvattende verantwoordingstaat batenlastendiensten
De saldibalans
Topinkomens
Baten-lastendiensten:
Basisadministratie Persoonsgegevens en Reisdocumenten (BPR)
Centraal Archief Selectiedienst (CAS)
Doc-Direkt
Logius
P-Direkt
De Werkmaatschappij (DWM)
FMHaaglanden
Immigratie en Naturalisatiedienst (IND)
Rijksgebouwendienst (RGD)
Dienst van de Huurcommissie (DHC)

130
130

Bijlagen
Toezichtrelaties en ZBO’s/RTW’s
Overzicht niet-financiële informatie over inkoop van
adviseurs en tijdelijk personeel
Overzicht van de burgemeestersbenoemingen in 2011
Extra-Comptabel Overzicht Stedenbeleid 2011
Afkortingenlijst
Trefwoordenregister

225
225

2
3
4

D.
1
2
3
4
5
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

5
5
9

131
133
144
147
147
154
158
164
171
180
188
196
202
218

227
230
231
233
236

4

Aanbieding en dechargeverlening

A. ALGEMEEN
A1. AANBIEDING EN DECHARGEVERLENING
AAN de voorzitters van de Eerste en de Tweede Kamer van de
Staten-Generaal.
Hierbij bieden wij, de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de Minister voor Immigratie, Integratie en Asiel, het departementale jaarverslag van het ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties (VII) over het jaar 2011 aan.
Onder verwijzing naar de artikelen 63 en 64 van de Comptabiliteitswet
2001 verzoeken wij de beide Kamers van de Staten-Generaal ons
decharge te verlenen over het in het jaar 2011 gevoerde financiële beheer.
Ten behoeve van de oordeelsvorming van de Staten-Generaal over dit
verzoek tot dechargeverlening is door de Algemene Rekenkamer als
externe controleur op grond van artikel 82 van de Comptabiliteitswet 2001
een rapport opgesteld. Dit rapport wordt separaat door de Algemene
Rekenkamer aan de Staten-Generaal aangeboden. Het rapport bevat de
bevindingen en het oordeel van de Rekenkamer met betrekking tot:
a. het gevoerde financieel beheer en materieelbeheer;
b. de ten behoeve van dat beheer bijgehouden administraties;
c. de financiële informatie in het jaarverslag;
d. de betrokken saldibalans;
e. de totstandkoming van de informatie over het gevoerde beleid en de
bedrijfsvoering;
f.
de in het jaarverslag opgenomen informatie over het gevoerde beleid
en de bedrijfsvoering.
Bij het besluit tot dechargeverlening dienen verder de volgende, wettelijk
voorgeschreven, stukken te worden betrokken:
a. het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2011;
b. het voorstel van de slotwet over het jaar 2011 die met het onderhavige jaarverslag samenhangt;
c. het rapport van de Algemene Rekenkamer over het jaar 2011 met
betrekking tot het onderzoek van de centrale administratie van ’s Rijks
schatkist en van het Financieel jaarverslag van het Rijk;
d. de verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer met
betrekking tot de in het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2011
opgenomen rekening van uitgaven en ontvangsten van het Rijk over
2011, alsmede met betrekking tot de Saldibalans van het Rijk over
2011 (de verklaring van goedkeuring, bedoeld in artikel 83, derde lid,
van de Comptabiliteitswet 2001).
Het besluit tot dechargeverlening kan niet worden genomen, voordat de
betrokken slotwet is aangenomen en voordat de verklaring van
goedkeuring van de Algemene Rekenkamer is ontvangen.
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
J. W. E. Spies
De minister voor Immigratie, Integratie en Asiel,
G. B. M. Leers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

6

Aanbieding en dechargeverlening

Dechargeverlening door de Tweede Kamer
Onder verwijzing naar artikel 64 van de Comptabiliteitswet 2001
verklaart de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal dat
de Tweede Kamer aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit,
genomen in de vergadering van

De Voorzitter van de Tweede Kamer,

Handtekening:

Datum:
Op grond van artikel 64, tweede lid, van de Comptabiliteitswet 2001 wordt
dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring, ter behandeling
doorgezonden aan de voorzitter van de Eerste Kamer.
Dechargeverlening door de Eerste Kamer
Onder verwijzing naar artikel 64 van de Comptabiliteitswet 2001
verklaart de voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal dat
de Eerste Kamer aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit,
genomen in de vergadering van

De Voorzitter van de Eerste Kamer,

Handtekening:

Datum:
Op grond van artikel 64, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2001 wordt
dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring, doorgezonden aan de
Minister van Financiën.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

8

Leeswijzer

A2. LEESWIJZER
In de leeswijzer wordt kort ingegaan op de ministeriële verantwoordelijkheid, het beleidsverslag, de begrotingsstructuur, groeiparagraaf, de
diensten die een baten-lastenstelsel voeren en de opbouw van het
jaarverslag.
Ministeriële verantwoordelijkheid
Op 14 oktober 2010 is het kabinet Rutte-Verhagen aangetreden. Dit heeft
geleid tot een herverkaveling van beleidsaangelegenheden tussen
verschillende ministeries. Het gevolg is dat er in 2011 inhoudelijke
aanpassingen in de begroting zijn doorgevoerd. Bij de herverkaveling is
het beleidsonderdeel Veiligheid afgestoten en ondergebracht bij het
ministerie van Veiligheid en Justitie. De beleidsonderdelen Wonen, Wijken
en Integratie (WWI), Rijkshuisvesting en Vreemdelingenzaken zijn op hun
beurt toegevoegd aan de beleidskolom van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Tevens zijn enkele batenlastendiensten toegevoegd, te weten: Dienst van de Huurcommissie,
Rijksgebouwendienst en de Immigratie en Naturalisatiedienst. Zie ook de
paragraaf «diensten die een baten-lastenstelsel voeren» voor een
uitgebreidere toelichting.
Het beleidsverslag 2011
In het beleidsverslag 2011 wordt teruggekeken op de resultaten uit 2011.
Het beleidsverslag bestaat uit vier onderdelen: het verslag over de
beleidsprioriteiten 2011, de beleidsartikelen, de niet-beleidsartikelen en de
bedrijfsvoeringparagraaf.
In het verslag over de beleidsprioriteiten wordt verantwoording afgelegd
over de resultaten uit het afgelopen jaar. In het bijzonder wordt aandacht
besteed aan opmerkelijke (politieke) prestaties. Daarnaast heeft de
verantwoording over de maatregelen uit het regeerakkoord en de 17
hervormingen een plaats gekregen in het verslag over de beleidsprioriteiten. Voor BZK betreft het de hervorming van het provinciaal bestuur in
de Randstad (Nr. 1), de realisatie van een streng en rechtvaardig asielbeleid (Nr. 6) en de hervorming van de huurmarkt (Nr. 17). Voor de
verantwoording wordt in het beleidsverslag gebruik gemaakt van zowel
financiële als niet-financiële beleidsinformatie.
Begrotingsstructuur
Met ingang van de Incidentele Suppletoire Begroting 2011 (ISB) is de
artikelindeling aangepast. In de budgettaire gevolgen van beleid zijn
meerjarige realisatiebudgetten (uitgaven) opgenomen voor de jaren 2007
tot en met 2010 (t-4).
De meerjarige realisatie budgetten van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties komen uit het jaarverslag 2010. De budgetten voor de
artikelen van WWI en Vreemdelingenzaken komen respectievelijk uit het
jaarverslag 2010 van Wonen, Wijken en Integratie en Justitie. Hierbij zijn
de programma-uitgaven als uitgangspunt genomen.
Groeiparagraaf
In aanvulling op de begroting 2011 zijn middels de Incidentele Suppletoire
Begroting de beleidsonderdelen WWI en Vreemdelingenzaken toegevoegd. Voor WWI zijn de volgende artikelen te onderscheiden in het
jaarverslag:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

9

Leeswijzer

Artikel 44 Stimuleren krachtige steden, vitale wijken en voldoende
woningbouw;
Artikel 45 Stimuleren van een duurzame kwaliteit van woningen,
gebouwen en Bouwwerken;
Artikel 46 Garanderen van keuzemogelijkheden en betaalbaarheid
woningmarkt;
Artikel 47 Integratie niet-westerse migranten;
Artikel 48 Kennis en ordening wonen, wijken en integratie;
Artikel 49 Rijkshuisvesting.
De apparaatskosten WWI (die tot maart 2010 in de VROM-verantwoording
waren opgenomen) zijn toegevoegd aan de BZK verantwoording op
artikel 39 (Algemeen).
Voor Vreemdelingenzaken is artikel 50 nieuw in het jaarverslag. Dit betreft:
Artikel 50 Vreemdelingen.
Zoals vermeld in de paragraaf begrotingsstructuur zijn de opgenomen
historische gegevens van de uitgaven gebaseerd op de jaarverslagen 2010
van de betreffende departementen (artikelen BZK, WWI en Justitie). De
verplichtingen en ontvangsten van alle artikelen zijn niet opgenomen in
de budgettaire gevolgen van beleid. Dit heeft te maken met de
complexiteit van ontvlechting en conversie van het systeem, waardoor
deze niet uit de administratie gehaald kunnen worden.
Diensten die een baten-lastenstelsel voeren
In de jaarrekening is de financiële verantwoording van de batenlastendiensten opgenomen. Beleidsmatig vallen deze batenlastendiensten onder de operationele doelstellingen van de verschillende
begrotingsartikelen. In de jaarrekening wordt voor deze diensten middels
een balans, een staat van baten en lasten en een kasstroomoverzicht,
financiële verantwoording afgelegd over 2011. Tevens worden de
bijzonderheden ten aanzien van de bedrijfsvoering, de ontwikkeling van
het vermogen, de liquiditeit en de exploitatie kort toegelicht.
Met de herverkaveling heeft het ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties een aantal nieuwe baten-lastendiensten gekregen. Het
gaat om:
– Dienst van de Huurcommissie (DHC);
– Rijksgebouwendienst (RGD);
– Immigratie en Naturalisatiedienst (IND).
De baten-lastendienst Korps Landelijke Politiediensten (KLPD) is naar het
ministerie van Veiligheid en Justitie gegaan.
Opbouw Jaarverslag 2011
Het jaarverslag 2011 is als volgt opgebouwd:
A. een algemeen deel met de dechargeverlening.
B. het beleidsverslag 2011 over de prioriteiten en de beleidsartikelen.
In deel B is tevens de bedrijfsvoeringparagraaf opgenomen.
C. de jaarrekening 2011.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

10

Leeswijzer

Deel C bestaat uit de verantwoordingsstaten van het departement en de
baten-lastendiensten, de departementale saldibalans en het overzicht van
de gefinancierde topinkomens.
D. de bijlagen:
1. overzicht van de toezichtrelaties en ZBO’s/RWT’s;
2. overzicht niet-financiële informatie over inkoop van adviseurs en
tijdelijk personeel;
3. overzicht van de burgemeestersbenoemingen in 2011;
4. extra-comptabel overzicht stedenbeleid 2011;
5. afkortingenlijst;
6. trefwoordenregister.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

12

Beleidsverslag

B. BELEIDSVERSLAG
B1. BELEIDSPRIORITEITEN 2011
1. Inleiding
In 2011 leverde het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) een betekenisvolle bijdrage aan het realiseren van een
compacte en krachtige overheid. Een slagvaardig en dienstverlenend
openbaar bestuur waar burgers op kunnen vertrouwen. Het afgelopen jaar
werden tevens belangrijke stappen gezet op het beleidsterrein van wonen
en bouwen. Verschillende resultaten droegen bij aan het realiseren van
betaalbare, veilige en energiezuinige woningen. Op het terrein van
immigratie- en asiel werkte BZK aan voorstellen voor een streng en
rechtvaardig beleid, welke bijdragen aan een succesvolle participatie en
integratie van nieuwkomers. De zorg voor de borging van de kernwaarden
van de democratie kwam aan de orde in de kabinetsreactie op het advies
van de Staatscommissie Grondwet. De Grondwet als fundament van onze
democratische rechtstaat is zo stabiel en stevig dat zij de tand des tijds
doorstaat.
Reflecterend op het jaar 2011 springt een aantal bijzondere resultaten in
het oog. Het was op wetgevingsterrein een productief jaar. BZK bracht de
benodigde wetgeving tot stand ter uitvoering van haar ambities. Het
ministerie van Financiën verlaagde de overdrachtsbelasting om het
vertrouwen en de doorstroming op de woningmarkt te bevorderen. In de
integrale Woonvisie krijgt de noodzakelijke hervorming van de huurmarkt
concreet vorm. BZK draagt met beide maatregelen bij aan de verbetering
van de toegankelijkheid van de woningmarkt voor koper en huurder. Een
andere belangrijke hervorming is de realisatie van een streng en
rechtvaardig immigratie- en asielbeleid. De voorgestelde maatregelen
leiden tot kortere, efficiëntere en zorgvuldigere asielprocedures. Het
geïnitieerde beleid stimuleert de komst van kennismigranten en beperkt
de migratie van personen met weinig perspectief.
Het afgelopen jaar bouwde BZK met het programma Compacte Rijksdienst verder aan de vernieuwing van de rijksdienst en levert daarmee
een belangrijke bijdrage aan een krachtige, kleine en dienstverlenende
rijksoverheid. Een compact en krachtig openbaar bestuur vormt tevens de
kern van de bestuursafspraken 2011–2015 en leidt tot belangrijke
decentralisaties van beleid. Een doelmatiger taakverdeling tussen de
bestuurslagen, met als motto «Je gaat er over, of niet» en de vermindering van regeldruk hebben een belangrijke prioriteit in de bestuursafspraken. Samen met de medeoverheden legde BZK met deze bestuursafspraken een belangrijke basis voor een slagvaardig openbaar bestuur. Een
basis van waaruit de komende jaren verder gebouwd kan worden aan de
hernieuwde invulling van de relatie tussen de burger en overheid. Een
relatie waarin eigen verantwoordelijkheid, ontplooiing en participatie
kernbegrippen zijn en waarbij een krachtige overheid een bijdrage levert
aan een sterker, welvarender en veiliger Nederland.
2. Een compacte, slagvaardige en dienstverlenende overheid
De fundamenten voor een krachtige, kleine en dienstverlenende overheid
zijn de afgelopen jaren gelegd met het Programma Vernieuwing Rijksdienst. De kerngedachte beoogt het realiseren van een rijksdienst die
minder verkokerd en meer probleem- en resultaatgericht werkt. Samen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

13

Beleidsverslag

werken, efficiëntie en goede ICT-voorzieningen zijn hierbij sleutelbegrippen. Een belangrijke ambitie is het realiseren van een rijksdienst die
beleid maakt dat is getest op zijn uitvoerbaarheid, niet gepaard gaat met
onnodige regels en ingewikkelde toezichtsvormen en waarbij vertrouwen
in de samenleving prevaleert boven wantrouwen.
In mei 2011 ontving de Tweede Kamer de verantwoording van de
resultaten in de eindrapportage Vernieuwing Rijksdienst (Kamerstukken II,
31 490, nr. 60). Uit de daarin opgenomen rapportage blijkt dat de realisatie
van de taakstelling goed op schema ligt. In de tweede Jaarrapportage
Bedrijfsvoering wordt in mei 2012 de eindbalans opgemaakt.
2.1 Een efficiëntere en effectieve bedrijfsvoering bij de overheid
Het uitvoeringsprogramma Compacte Rijksdienst bouwt voort op de
resultaten van het programma Vernieuwing Rijksdienst. Het programma is
kaderstellend bij het opstellen van de departementale plannen van aanpak
voor de invulling van de rijksbrede taakstelling en draagt bij aan een
krachtige, kleine en dienstverlenende rijksoverheid. De Tweede Kamer
ontving de kamerbrief over het uitvoeringsprogramma Compacte
Rijksdienst in februari 2011 (Kamerstukken II, 31 490, nr. 54).
Het uitvoeringsprogramma Compacte Rijksdienst kent drie uitgangspunten:
1. De verdere opbouw van een rijksbrede infrastructuur voor de
ondersteunende bedrijfsvoering;
2. Bij de Haagse kerndepartementen een concentratie van de ondersteunende bedrijfsvoering;
3. Ontdubbeling van de uitvoering en van het toezicht.
Infrastructuur bedrijfsvoering
Voor een compactere rijksoverheid is het belangrijk dat als rijksoverheid
wordt samengewerkt. Het afgelopen jaar zette BZK, samen met andere
departementen, belangrijke stappen voor een rijksbrede infrastructuur
voor de bedrijfsvoering. In 2011 behaalde BZK concrete resultaten op de
gebieden van inkoop, huisvesting en opleidingen.
Het is belangrijk dat de departementen samen inkopen. Dat bespaart op
termijn veel geld. Departementen maakten daarom voorstellen om binnen
hun eigen ministerie, of samen met andere departementen, hun inkoop te
bundelen in 19 inkoopuitvoeringscentra (IUC’s). Dit is een grote
vooruitgang in vergelijking met de huidige 350 inkooppunten.
Het rijkshuisvestingsstelsel is gewijzigd. Voortaan worden rijksdiensten in
eigen panden of strategische huurpanden gehuisvest. Op termijn leidt dit
tot het afstoten van kantoorpanden van het Rijk. Andere goede resultaten
voor een rijksbrede infrastructuur voor de bedrijfsvoering zijn de
voorbereidingen voor een Expertise Centrum Organisatie & Personeel, de
fusie tussen de Rijksacademie voor de Bedrijfsvoering en de Rijksacademie voor Financiën en Economie en de opgestelde informatiseringstrategie, de zogenoemde I-strategie (Kamerstukken II, 2011–2012, 26 643,
nr. 216).
Concentratie bedrijfsvoering Haagse departementen
In 2011 is gewerkt aan de concentratie van de bedrijfsvoering bij de
Haagse kerndepartementen. De voorbereidingen uit 2011 hebben op
1 januari 2012 tot belangrijke resultaten geleid. Voorbeelden hiervan zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

14

Beleidsverslag

de start van de Haagse Inkoopsamenwerking (HIS) voor drie departementen op 1 januari 2012. Het beheer van de Shared Service
Organisatie-ICT wat van het ministerie van IenM naar BZK is overgegaan.
Tevens traden de ministeries van OCW en VWS toe tot de Shared Service
Organisatie FMHaaglanden die het facilitair management voor departementen verzorgt.
Ontdubbelen uitvoering en toezicht
Het derde punt van de Compacte Rijksdienst is dat de overheid taken in
uitvoering en toezicht niet dubbel uitvoert. In 2011 zijn de rapporten van
alle projecten afgerond. Er vond besluitvorming plaats over de projecten
Clustering BackOffice subsidies, Inkomensondersteuning burgers, en
Vastgoed. Voor het project Toezicht niet-financiële markten ligt het
wetsvoorstel voor de oprichting van de Autoriteit Consument en Markt bij
de Raad van State voor advies.
2.2. Een doelmatiger taakverdeling in het openbaar bestuur
Opschaling provinciaal bestuur Randstad en infrastructuurautoriteit (Hervorming 1)
In het afgelopen jaar voerde BZK overleg met de verschillende betrokken
medeoverheden over de bestuurlijke opschaling in de Randstad. BZK
leverde daarnaast waar mogelijk een bijdrage aan het verder vormgeven
van de samenwerking binnen de Randstad. De gemeenten Rotterdam en
Den Haag werken op basis van vrijwillige samenwerking aan de voorbereidingen van de start van de metropoolregio Rotterdam–Den Haag. De
beoogde start van deze metropoolregio is 1 januari 2013. De betrokken
partijen1 stelden een economische agenda 2012–2015 op. Ook voor de
Noordvleugel van de Randstad werken de betrokken partijen aan een
dergelijke economische agenda. In samenhang met de verschillende
initiatieven voor meer samenwerking werkte BZK in 2011 aan de
voorbereiding van een wetsvoorstel voor het afschaffen van de WGR+. In
het wetsvoorstel wordt de verkeer- en vervoerstaak opnieuw belegd. Het
voorstel is om dat in de Randstad te doen bij Vervoersregio’s in plaats van
één infrastructuurautoriteit.

1

De Zuidvleugelpartners zijn: provincie
Zuid-Holland, gemeente Rotterdam, gemeente
Den Haag, Stadsregio Rotterdam, Stadsgewest Haaglanden, Holland Rijnland,
Drechtsteden en Intergemeentelijk Samenwerkingsorgaan Midden-Holland.

Bestuursafspraken 2011–2015
In 2011 maakten Rijk, Interprovinciaal Overleg (IPO), Vereniging van
Nederlandse Gemeenten (VNG) en Unie van Waterschappen (UvW) een
nieuwe set afspraken. Deze Bestuursafspraken 2011–2015 bevatten
richtinggevende proces- en principeafspraken voor de decentralisatie van
een aantal belangrijke overheidstaken. Het gaat om verantwoordelijkheden op de terreinen Begeleiding, Jeugdzorg, Water en Economie,
Ruimte en Natuur. De decentralisatie van overheidstaken draagt bij aan
een doelmatiger taakverdeling tussen de bestuurslagen. Deze hervormingen leveren een belangrijke bijdrage aan het verder ontwikkelen van
een compacte en slagvaardige overheid. Daarnaast spreken de Bestuursafspraken 2011–2015 belangrijke ambities uit op het terrein van de
bestuurlijke en financiële verhoudingen en vermindering van regeldruk.
Op dit moment wordt gewerkt aan de implementatie van alle onderdelen
van de Bestuursafspraken 2011–2015. Voor afspraken uit het oude
Bestuursakkoord spraken het Rijk en de koepels af dat deze niet worden
herhaald in de Bestuursafspraken 2011–2015. Deze blijven – tenzij anders
vermeld – onverminderd van kracht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

15

Beleidsverslag

Afschaffing deelgemeenten
In 2011 bracht de Minister van BZK een wetsvoorstel voor het afschaffen
van de deelgemeenten in procedure. De Raad van State heeft daarover
geadviseerd, waarop in het nader rapport een aantal belangrijke punten is
verduidelijkt. Ook bracht de Tweede Kamer verslag uit over het
wetsvoorstel. De verwachting is dat in 2012 de wet in werking kan treden,
hetgeen de twee betrokken gemeenten, Amsterdam en Rotterdam,
voldoende tijd biedt voor een zorgvuldige implementatie.
Verkiezingen
Het jaar 2011 stond in het teken van de verkiezingen voor de leden van de
Provinciale Staten. De verkiezingen verliepen goed. De Tweede Kamer
ontving hierover een evaluatie van de Minister van BZK op 25 oktober
2011. Het onderzoek naar een nieuw model van het stembiljet wordt, zoals
reeds aan de Tweede Kamer gemeld, afgerond in de eerste helft van 2012.
Grondwet
Op 11 november 2010 bracht de staatscommissie Grondwet advies uit aan
het kabinet. Het kabinet heeft een reactie op het advies gestuurd aan de
Eerste Kamer en Tweede Kamer der Staten-Generaal per brief van
24 oktober 2011. In 2012 vinden daarover debatten plaats in beide
Kamers.
2.3. Een betere dienstverlening en minder regeldruk
Dienstverlening
De leidraad van het Nationaal Uitvoerings Programma dienstverlening en
e-overheid (NUP) is één digitale overheid: betere service en meer gemak.
De e-overheidsvoorzieningen dragen bij aan een betere dienstverlening
en vormen de basisinfrastructuur. Het afgelopen jaar is een aantal van de
voorzieningen zoals overheid.nl, wetten.nl en Antwoord aan beheerorganisaties overgedragen en zijn afspraken gemaakt over het vervolg op het
NUP. Het accent ligt op implementatie door alle overheden van de
NUP-bouwstenen. Het Rijk ondersteunt de implementatie en draagt waar
nodig en mogelijk bij aan de financiering. Daarnaast ontwikkelen BZK en
het Kwaliteitsinstituut Nederlandse Gemeenten (KING) van de VNG een
samenhangend aanbod voor de implementatieondersteuning van
gemeenten.
In 2011 is de inzet van DigiD verder uitgebreid. 8,9 miljoen mensen
beschikken over een DigiD, en DigiD is bijna 53 miljoen keer gebruikt. De
nieuwe functionaliteit DigiD Machtigen, waarmee burgers namens andere
burgers zaken kunnen doen met de overheid, is in 2011 succesvol ingezet
bij de aangifte inkomstenbelasting. Digipoort/OTP ondersteunt en
bevordert communicatie tussen het bedrijfsleven en de overheid. In het
afgelopen jaar werden 54 miljoen berichten uitgewisseld, een stijging van
circa 40% ten opzichte van 2010.
In 2011 werd de overheid geconfronteerd met een inbraak op een deel van
het PKI certificatenstelsel dat was belegd bij het bedrijf Diginotar. Dat
heeft geleid tot het tijdig vervangen van de certificaten zonder daarmee de
overheidsdienstverlening in gevaar te brengen. Ook voerde BZK aanvullende acties uit voor de beveiliging van systemen die gebruik maken
van DigiD. Dat leidde tot het afsluiten van het gebruik van DigiD in
negenendertig gemeenten waar sprake was van inbraak. In 2011 zijn er
diverse onderzoeken gestart die moeten leiden tot het toekomstbestendig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

16

Beleidsverslag

en duurzaam versterken van de veiligheid van ICT-dienstverlening door de
overheid.
Regeldruk
BZK werkte het afgelopen jaar aan verdere vermindering van de
regeldruk. In 2011 namen de door de rijksoverheid veroorzaakte administratieve lasten van burgers af in tijd en bleven in kosten gelijk. Ten
opzichte van 2002 waren Nederlanders in 2011 31% minder tijd en 30%
minder kosten kwijt aan administratieve lasten van het Rijk. Maatregelen
die de regeldruk voor burgers in 2011 hebben verminderd, zijn onder
andere afschaffing van de Onderwijskaart en de overheveling van de
uitvoering van de aanvullende bijstand naar de Sociale Verzekeringsbank.
Naast vermindering van de regeldruk voor burgers, is het streven om voor
het einde van deze kabinetsperiode een merkbare vermindering van
regeldruk voor professionals in de publieke sector te realiseren. Hiervoor
worden in samenwerking met de departementen V&J, OCW, SZW en VWS
verschillende maatregelen genomen. Voorbeelden hiervan zijn onder
meer het niet meer hoeven tellen van in beslag genomen vuurwerk door
politieagenten. En het aansluiten van bekostigde scholen op het Basisregistratie onderwijsnummer (BRON). Dit laatste resulteert in het eenvoudiger uitwisselen van leerlinggegevens.
Ook voor het verminderen van regeldruk van medeoverheden werkte BZK
het afgelopen jaar aan concrete voorstellen. Zo zijn spelregels voor het
delen en gebruiken van interbestuurlijke informatie opgesteld en is de
verantwoording van medeoverheden aan het Rijk eenvoudiger door
Single information Single Audit.
Paspoortwet en geldigheidsduur paspoort
In 2011 is een spoedwet gerealiseerd die de wettelijke grondslag biedt
voor het heffen van leges voor de identiteitskaart. Het afgelopen jaar
werden ook de paspoortuitvoeringsregels aangepast. Hierdoor is de
bewaartermijn van de opgenomen vingerafdrukken teruggebracht tot het
moment dat in de reisdocumentenadministratie is geregistreerd dat het
aangevraagde reisdocument is uitgereikt of zal worden uitgereikt.
Voorheen bedroeg de bewaartermijn van de vingerafdrukken 11 jaar.
Daarnaast zette BZK de eerste stappen voor het verwijderen van vingerafdrukken en andere aanvraaggegevens waarvan de bewaartermijn is
verstreken.
Basisregistratie personen
Het wetsvoorstel Basisregistratie personen (BRP) is op 13 oktober 2011
voor advies aan de Raad van State aangeboden. Het wetsvoorstel kent
vier thema’s: modernisering van de gemeentelijke basisadministratie,
uitbreiding van de basisregistratie met niet-ingezetenen, verbetering van
de kwaliteit van de basisregistratie en verbetering van de dienstverlening
en vermindering van administratieve lasten.
Bevolkingsadministraties Caribisch Nederland
In 2011 ondersteunde BZK de eilanden van Caribisch Nederland bij het
verbeteren van de kwaliteit van de bevolkingsadministraties. Voorbeelden
hiervan zijn financiële ondersteuning (voor inhuur van specialisten),
detachering, het inrichten van een kwaliteitskring en het opzetten van
opleidingen voor ambtenaren Burgerzaken. Het aantal overheidsinstellingen dat is aangesloten op de basisadminstratie (PIVA-V) steeg van een
vijftigtal naar ruim honderd. Het aantal verstrekkingen is nog beperkt,
omdat niet elke overheidsinstelling evenveel gegevens ontvangt. De in
2011 geplande kwaliteitsmeting schuift door naar het eerste kwartaal in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

17

Beleidsverslag

2012. In 2011 was voor het houden van de kwaliteitsmeting onvoldoende
ambtelijke capaciteit beschikbaar.
2.4. De overheid als werkgever
Juist in tijden van budgettaire krapte streeft BZK naar meer flexibiliteit en
arbeidsmobiliteit. Het is belangrijk om te blijven werken aan een modern
werkgeverschap, dat recht doet aan de verantwoordelijkheid die de
overheid draagt voor het welzijn van haar werknemers.
Arbeidsmobiliteit
Om de arbeidsmobiliteit en flexibiliteit te vergroten is in 2011 het project
«Beter werken in het Openbaar Bestuur» van start gegaan. Deze
vernieuwing wordt in samenspraak met andere overheden tot stand
gebracht. Mobiliteit en flexibiliteit dragen bij aan een brede inzetbaarheid
van ambtenaren. Dit past bij een modern werkgeverschap waarbij
ambtenaren de mogelijkheid krijgen een nieuwe uitdaging aan te gaan.
Tevens helpt een goede arbeidsmobiliteit bij het herplaatsen van
ambtenaren bij onvermijdelijke bezuinigingen.
Loonmatiging
Gedwongen door de economische crisis besloot het kabinet de lonen bij
de rijksoverheid niet te laten stijgen. De loonkosten werden bijvoorbeeld
niet aangepast aan de inflatie. Het vorige kabinet besloot tot een nullijn
van een jaar. Om te voorkomen dat de bezuinigingen zouden leiden tot
een vermindering van de kwaliteit van de dienstverlening, besloot het
kabinet de nullijn met een jaar te verlengen. Door de afstemming met de
sectorwerkgevers was er ook in andere overheidssectoren sprake van een
loonontwikkeling van bijna nul procent.
Managementontwikkeling bij het Rijk
Door de diverse taakstellingen en krimp van het Rijk stond ook bij het
management de arbeidsmobiliteit onder druk. Dankzij de inspanningen
van BZK kent het loopbaanbeleid nog steeds een open karakter. BZK
investeert met diverse programma’s in de ontwikkeling van de professionaliteit van managers binnen de rijksoverheid. Daarnaast is er gestart met
een uitstroomproject dat zich inzet voor managers die een loopbaanstap
buiten de rijksoverheid willen maken. 2011 was het eerste volle jaar van
ABD TOP Consult. Dit initiatief heeft als doel het verhogen van de
flexibiliteit van de ambtelijke top en externe inhuur in het topsegment te
verminderen.
Veilige Publieke Taak
Personeel met een publieke taak moet veilig haar werk kunnen doen.
Agressie en geweld tegen deze werknemers mag nooit normaal worden
gevonden en zal ook niet worden geaccepteerd.
BZK werkt daarom aan het verduidelijken van de grenzen, het aanpakken
van de daders en het daarbij ondersteunen van werkgevers. Uit de meting
in 2011 blijkt een daling van het percentage slachtoffers van 66% in 2007
naar 59% in 2011. Hiermee heeft BZK het beoogde doel nog niet bereikt en
blijft een actieve aanpak noodzakelijk. Inmiddels zijn er acht maatregelen
als aanbeveling opgenomen in de Arbo-catalogus en zijn er landelijke
afspraken gemaakt met de politie en het Openbaar Ministerie.
In 2011 is het expertisecentrum Veilige Publieke Taak gestart. Dit expertisecentrum adviseert en ondersteunt werkgevers bij een effectieve aanpak
van agressie en geweld. De helpdesk Veilige Publieke Taak is een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

18

Beleidsverslag

belangrijk onderdeel van het expertisecentrum voor advies en ondersteuning bij het verhalen van schade als gevolg van agressie en geweld.
Klokkenluiden
In 2011 besloot de Tweede Kamer tot de instelling van een commissie
Advies- en verwijspunt klokkenluiden. BZK werkt sindsdien aan het
benoemen en operationeel maken van de Commissie «advies- en
verwijspunt klokkenluiden». De commissie is er zowel voor de publieke als
voor de private sector. Bij de commissie kan iedereen – op vertrouwelijke
basis – terecht die wil weten welke wegen hij of zij moet bewandelen om
een maatschappelijke misstand aan de orde te stellen. De commissie doet
zelf geen onderzoek, maar kan doorverwijzen naar instanties die dat wel
doen. Het gaat voorlopig om de periode tot 1 juli 2015. Daarna wordt het
functioneren van de commissie geëvalueerd.
3. Een streng en rechtvaardig asiel- en immigratiebeleid
(Hervorming 6)
Nederland biedt bescherming en opvang aan personen die in hun eigen
land worden vervolgd. Daarnaast wordt de komst van migranten die de
Nederlandse kenniseconomie versterken gestimuleerd en de migratie van
personen met weinig perspectief beperkt. In 2011 is het immigratiebeleid
zo vormgegeven dat het als doel heeft migranten beter toe te rusten op
hun legaal verblijf in Nederland. Strenge, duidelijke, zorgvuldige en snelle
procedures staan hierbij centraal. Dat is in het belang van de samenleving
en de vreemdelingen zelf. Het draagt bij aan het maatschappelijk
draagvlak voor het toelaten van vluchtelingen en immigranten.
3.1. Het asielbeleid
Stroomlijnen asiel/herschikking asielgronden
BZK werkt aan het verder stroomlijnen en korter maken van de doorlooptijden van de toelatingsprocedures voor asielzoekers. In 2011 is hiervoor
beleid ontwikkeld en getoetst op uitvoerbaarheid. Daarbij zijn ook de
financiële consequenties in beeld gebracht, die bijdragen aan de
afgesproken besparingen.
Dit beleid is vastgelegd in het Wetsvoorstel «Herschikking asielgronden».
Het advies van de Raad van State over dit wetsvoorstel is ontvangen, het
Nader rapport wordt nog uitgebracht. Het wetsvoorstel formaliseert het
vervallen van het categoriale beschermingsbeleid en zal de asielprocedure
zodanig versnellen dat op de kortst mogelijke termijn duidelijkheid kan
worden gegeven. Een gedifferentieerde vergoedingensystematiek voor
juridische bijstand op basis van «no cure no fee» is eveneens voorbereid.
Alleenstaande minderjarige vreemdelingen
Voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv’s) moet nog sneller
duidelijk zijn of ze in Nederland kunnen blijven. In 2011 is daarom gewerkt
aan een nieuw beleidskader.
Als amv’s niet in aanmerking komen voor bescherming op basis van hun
asielaanvraag dan keren zij terug, bij voorkeur naar hun ouders, of naar
opvangfaciliteiten in de landen van herkomst. De vreemdelingenbewaring
van amv’s is beperkt. Deze vindt alleen nog plaats in specifieke omstandigheden, zoals bij verdenking en/of veroordeling van een misdrijf of als
zij binnen 14 dagen kunnen vertrekken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

19

Beleidsverslag

3.2. Het immigratiebeleid
Immigratie
Op het gebied van immigratie in bredere zin kreeg een aantal maatregelen
dit jaar prioriteit. Het gaat dan om het bevorderen van integratie en
participatie, het aanscherpen van het gezinsmigratiebeleid in Europa en in
Nederland en de bestrijding van fraude en misbruik in toelatingsprocedures (Kamerstukken II, 32 175 nr. 1). Ook voerde Nederland de
EU-richtlijn in met voorwaarden voor toelating en verblijf van hooggekwalificeerde arbeidsmigranten.
In september 2011 is de Kamer geïnformeerd over de nationale
aanscherping van gezinsmigratie. Hieronder valt ondermeer de beperking
tot het kerngezin om de mogelijkheden om gezinshereniging en -vorming
als criterium te gebruiken en het besluit een wachttermijn van een jaar in
te voeren voor degene die een partner laat overkomen. Aanvullend is een
ontwerpbesluit naar de Tweede en Eerste Kamer gestuurd om twee
vrijstellingen af te schaffen voor de machtiging tot voorlopig verblijf.
Inmiddels is het Nader rapport uitgebracht.
Het gaat daarbij om vreemdelingen die als minderjarige vijf jaar
(achtereen) rechtmatig in Nederland waren, en om mensen die in
aanmerking komen voor terugkeer naar Nederland op grond van de
remigratiewet.
Nationaliteit
Voor deze kabinetsperiode is een aantal belangrijke wijzigingen geformuleerd op het gebied van nationaliteit. BZK maakte het afgelopen jaar een
wetsvoorstel om deze punten om te zetten in wetgeving. Het advies van
de Raad van State hierover is ontvangen, en het nader rapport wordt nog
uitgebracht.
Op 1 januari 2011 is voor naturalisatieverzoekers die in het Caribische
gebied wonen de naturalisatietoets uitgebreid met een examen Nederlands. Deze uitbreiding waarborgt dat ook deze naturalisatieverzoekers de
Nederlandse taal beheersen.
3.3. Handhaving van het beleid
Handhaving en toezicht algemeen
In 2011 nam BZK maatregelen tegen het illegaal verblijf in Nederland en
lichtte deze toe in een brief van 8 juli 2011. Deze maatregelen betreffen
onder andere het strafbaar stellen van illegaal verblijf en het afschaffen
van de voorwaardelijke invrijheidstelling voor illegalen. Minderjarigen zijn
uitgesloten van strafbaarstelling. Illegaal verblijf is een overtreding. De
sanctie is een boete (in de praktijk zal dit tussen € 120 – € 1 200
bedragen). Vervangende hechtenis is mogelijk als de vreemdeling niet kan
of wil betalen. Vertrek gaat voor straf. De sanctie vertraagt of belemmert
de uitzetting dus niet. Hulp aan illegalen is niet strafbaar. Het wetsvoorstel
wordt begin april naar de Tweede Kamer verzonden.
Daarnaast streeft BZK ernaar bij strafrechtelijk veroordeelde EU-burgers
het verblijfsrecht vaker te beëindigen en hen als ongewenst te verklaren.
Daarom is een instructie uitgebracht voor de KMAR en de Vreemdelingenpolitie voor het opstellen van een ongewenstverklaring. Tevens zocht BZK
namens Nederland actief steun bij andere lidstaten en Europa. In 2011
intervenieerde Nederland bijvoorbeeld bij het Hof van Justitie om te
pleiten voor een ruimere uitleg van het openbare ordebegrip voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

20

Beleidsverslag

EU-burgers en hun familieleden.Tevens werkte BZK in 2011 aan het
verbeteren en intensiveren van gegevensuitwisseling met ketenpartners.
De conceptwijziging van het Vreemdelingenbesluit tot aanscherping van
de glijdende schaal is door de Ministerraad aanvaard, het advies van de
Raad van State is ontvangen. Het Nader rapport wordt nog uitgebracht.
De Kamer wordt per brief geïnformeerd over de aanscherping. De
inwerkingtreding kan plaatsvinden na het debat hierover in de Tweede
Kamer.
Intensivering van de terugkeer
Het is belangrijk dat mensen snel duidelijkheid krijgen of ze in Nederland
mogen blijven. Kan dat niet, dan is het wenselijk en noodzakelijk dat een
spoedig vertrek volgt. Nederland moedigt dit aan door mensen in natura
te ondersteunen om in het land van herkomst verder te kunnen. Daarbij
ontwikkelde BZK een strategie om landen van terugkeer mee te laten
werken. In juli 2011 ontving de Kamer het beleidskader «Terugkeer in het
vreemdelingenbeleid». Tevens is de Europese terugkeerrichtlijn (nr.
2008/115/EG) geïmplementeerd.
Identiteitsmanagement
Reizigers moeten niet onnodig aan controles aan de grens worden
onderworpen. De marechaussee en de douanier moeten hun aandacht
volledig kunnen richten op de specifieke groepen en personen die een
bedreiging kunnen vormen. Daarom zijn er risicoanalyses en treft BZK
voorzieningen voor een semi-automatische grenspassage. Het
Programma Vernieuwing Grensmanagement kreeg hiermee een verdere
uitvoering in 2011.
Het in 2011 gestarte Programma Biometrie in de Vreemdelingenketen
bestrijdt het misbruik van identiteit. Misbruik wordt voorkomen of
opgespoord, zodat illegaal verblijf en misbruik van voorzieningen
verminderen. Het opnemen van biometrische kenmerken in documenten
en administraties is daarvoor de sleutel. Inmiddels worden pasfoto’s
digitaal opgenomen op alle nieuwe vreemdelingendocumenten en wordt
geëxperimenteerd met mobiele identificatie-toepassingen door de politie.
3.4. Een Europese agenda
In 2011 zette BZK in op de wijziging van EU-regelgeving. Daarvoor is een
omvangrijk programma gestart om andere lidstaten en de Commissie te
overtuigen van de noodzaak van de Nederlandse standpunten. De reactie
op het Groenboek is, voor het eerst, besproken met andere lidstaten. Er is
onderhandeld over de herziening van de Kwalificatierichtlijn, de Procedurerichtlijn, de Opvangrichtlijn en de Dublinverordening.
In november 2011 is de herziening van de Kwalificatierichtlijn goedgekeurd. Daarnaast wordt gewerkt aan het verkrijgen van draagvlak voor de
Nederlandse standpunten op het gebied van de Gezinshereningingsrichtlijn.
Verder draagt Nederland bij aan het Europees Ondersteuningsbureau
voor Asielzaken (EASO), dat is opgericht om de praktische samenwerking
op asielgebied te bevorderen. In de Verordening tot oprichting van het
EASO is opgenomen dat de lidstaten nationale (asiel)deskundigen
beschikbaar stellen aan zogenoemde asielondersteuningsteams, die
operationele steun gaan verlenen aan lidstaten waarvan het asielstelsel en
opvangvoorzieningen onder bijzonderde druk staan. Vanaf april 2011 zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

21

Beleidsverslag

meerdere asielondersteuningsteams werkzaam in Griekenland, waarvoor
BZK deskundigen beschikbaar heeft gesteld.
4. Woningmarkt, woningbouw, leefomgeving en integratie
Het jaar 2011 stond in het teken van het versterken van het functioneren
van de woningmarkt, mede om de gevolgen van de crisis af te zwakken. In
de integrale Woonvisie streeft BZK naar een flexibeler woningmarkt, met
meer doorstroming en voldoende mogelijkheden voor huurders en kopers
om te verhuizen. BZK verbetert de werking van de huurmarkt en geeft
positieve impulsen aan het vertrouwen op de koopmarkt. Zij die ondersteuning nodig hebben kunnen hierop rekenen. Daarnaast werkt BZK aan
het verbeteren van het investeringsperspectief voor marktpartijen. Het
gehele pakket aan maatregelen leverde het afgelopen jaar een bijdrage
aan het in beweging krijgen en houden van de woningmarkt.
4.1. Het verbeteren van de werking van de woningmarkt
Hervorming van de huurmarkt (Hervorming 17)
Verschillende maatregelen in het afgelopen jaar leverden een bijdrage aan
het beter laten functioneren van de huurmarkt. Per 1 oktober 2011 is het
aantal WWS-punten van woningen in schaarsteregio’s verhoogd met
maximaal 25 punten, afhankelijk van de WOZ-waarde. Hiernaast heeft de
minister een wetsvoorstel ingediend om voor huurders in een gereguleerde woning met een huishoudinkomen van meer dan 43 000 euro een
maximale huurstijging van inflatie+5% toe te staan, om het zogeheten
scheefwonen tegen te gaan en de doorstroming op de woningmarkt te
bevorderen. Voor burgers die dat nodig hebben is ondersteuning
beschikbaar in de vorm van huurtoeslag. Daarnaast is het maximale
huurverhogingspercentage voor inkomens tot € 43 000,- per 1 juli
vastgesteld op het inflatiepercentage van het voorgaande jaar.
Ook voor studenten is aandacht. In november 2011 is het Landelijk
Actieplan Studentenhuisvesting 2011–2016 ondertekend, gericht op
realisatie van extra studenteneenheden en meer samenwerking tussen
alle betrokken partijen.
Verbeteren van het functioneren van de corporaties
BZK werkte het afgelopen jaar aan verbetering van het toezicht op de
corporaties. Hiertoe stuurde de minister het wetsvoorstel Herziening
Woningwet op 12 mei 2011 naar de Tweede Kamer. De nota naar
aanleiding van het verslag alsmede de betreffende nota van wijziging zijn
op 12 maart 2012 naar de Tweede Kamer gestuurd. Vooruitlopend hierop
geldt sinds 1 januari 2011 de «Tijdelijke regeling diensten van algemeen
economisch belang toegelaten instellingen volkshuisvesting», waardoor
corporaties vanaf 1 januari 2011 minimaal 90% van de dat jaar vrijkomende sociale huurwoningen moeten toewijzen aan huishoudens met
een inkomen lager dan € 34 085. Ook is besloten dat de zogeheten
«Vogelaarheffing» in twee jaar wordt afgebouwd.
Beheersing uitgaven huurtoeslag
In 2011 is een wetsvoorstel aangenomen, dat voorziet in een verlaging
van de huurtoeslag boven de kwaliteitskortings- en aftoppingsgrenzen
(per 2012) en een opslag op de normhuur (per 2013). Deze wet maakt de
budgettaire druk van de huurtoeslag beter beheersbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

22

Beleidsverslag

Versterken van het vertrouwen op de koopwoningmarkt
In 2011 zijn diverse maatregelen genomen om het vertrouwen in de markt
te versterken en de effecten van de crisis te bestrijden. Een voorbeeld
hiervan is het tijdelijk verlagen van de overdrachtsbelasting naar 2%.
Verder wordt de verhoging van de Nationale Hypotheek Garantie (NHG)
gehandhaafd tot 1 juli 2012, waarna deze in twee jaar geleidelijk zal
worden teruggebracht naar het reguliere niveau. In december 2011 heeft
het kabinet het wetsvoorstel voor een kooprecht voor huurders van
corporatiewoningen voor advies aan de Raad van State verstuurd. Het
wetsvoorstel vergroot de mogelijkheden voor huurders om een woning te
kopen.
Stimuleren investeringen woningbouw
BZK wil meer ruimte bieden voor woningbouw op basis van kleinschalige
natuurlijk groei en particulier opdrachtgeverschap. Daarom zijn in 2011 in
de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte de ruimtelijke beperkingen van
rijkswege weggenomen. Daarnaast zijn afspraken gemaakt over de
woningbouw in de Noord- en Zuidvleugel van de Randstad. Ook is in 2011
besloten, op basis van positieve ervaringen, het Expertteam Eigenbouw
met twee jaar te verlengen om particulier opdrachtgeverschap te
stimuleren.
In 2011 is het effect van verschillende stimuleringsmaatregelen voor de
woningbouw onderzocht. Hieruit blijkt dat deze maatregelen bijdroegen
aan het beperken van de crisis. Dit onderzoek is begin 2012 aan de Kamer
aangeboden. Ook pakt BZK, samen met het ministerie van Infrastructuur
en Milieu, de leegstand van kantoren aan. In diverse pilots wordt gewerkt
aan het omvormen van kantoren tot woningen.
BZK publiceerde het nieuwe Bouwbesluit in december 2011. Dit is een
belangrijke stap richting zowel minder als eenvoudiger en meer uniforme
regels en voorschriften. Daarnaast voert BZK de adviezen van de
Commissie Dekker (2008) uit om meer verantwoordelijkheden bij de
private sector te leggen. Een belangrijke uitwerking hiervan is het duale
stelsel met private kwaliteitsborging naast publieke toetsing en toezicht.
Bevorderen van energiebesparing in de gebouwde omgeving
Het besparen van energie draagt bij aan het verminderen van de woon- en
energielasten. Daarnaast geeft het stimuleren van energiebesparing een
impuls aan de bouwsector, en is energiebesparing tevens van belang voor
het bereiken van energie- en klimaatdoelen. De aanpak is divers en richt
zich op gedragsverandering, verbetering van de energetische kwaliteit van
gebouwen, innovatie en kennisoverdracht. Dit alles heeft een plaats in het
Plan van Aanpak Energiebesparing, dat in 2011 met de Tweede Kamer is
besproken.
BZK stimuleert burgers, marktpartijen en medeoverheden zelf hun
verantwoordelijkheid te nemen. Een voorbeeld hiervan zijn de dertien
pilots in het kader van de Blok-voor-Blokaanpak voor de bestaande
woningvoorraad. Het Rijk vervult zelf een voorbeeldrol, ondermeer via de
programma’s Duurzaam Inkopen en Rijkshuisvesting 2020. Andere
voorbeelden zijn het herijken van de bestaande energieconvenanten voor
de bestaande bouw, nieuwbouw en de huursector en het afsluiten van
Green Deals op het terrein van energiebesparing in de gebouwde
omgeving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

23

Beleidsverslag

4.2. Stimuleren van een goede woon- en leefomgeving en het
bevorderen van burgerschap
Het kabinet heeft de aanpak van de woon- en leefomgeving verbreed, van
wijken met de grootste achterstanden naar leefbaarheid in steden, dorpen
en krimpgebieden. De leefbaarheid in Nederland is tussen 2008 en 2010
licht verslechterd, maar minder dan verwacht. In de aandachtswijken was
zelfs sprake van een lichte verbetering. Zo is de werkloosheid er relatief
gezien sneller gedaald dan het landelijk gemiddelde. BZK legt bij het
bevorderen van de leefbaarheid de nadruk op burgerschap en het
vergroten van het maatschappelijk rendement van initiatieven. Zo
ondersteunt het ministerie het Landelijk Samenwerkingsverband
Aandachtswijken (LSA), de koepel van bewonersorganisaties in
aandachtswijken, bij het opzetten van wijkondernemingen naar Engels
voorbeeld. Daarnaast is er een nieuwe aanpak ontwikkeld voor de aanpak
van multiprobleem-huishoudens. Maatschappelijk Kosten Baten Analyses
laten zien dat met deze nieuwe aanpak besparingen kunnen worden
behaald in de orde van 25%.
Een andere prioriteit is het Nationaal Programma Kwaliteitssprong
Rotterdam-Zuid waarmee in 2011 is gestart. Hiermee wordt gewerkt aan
een betere toekomst van de Rotterdamse wijken op Zuid. BZK maakte ook
werk van de aanpak van bevolkingskrimp en heeft afspraken gemaakt om
convenanten te sluiten met de topkrimpprovincies en de anticipeerregio’s.
Daarnaast is BZK samen met gemeenten en provincies gestart met een
visie op de stedelijke vernieuwing na 2014 en onderzoek naar de
toekomstige financiering van binnenstedelijke vernieuwing.
Ook zijn in 2011 maatregelen vastgesteld om de EU-arbeidsmigratie (met
name uit Midden- en Oost-Europa) in goede banen te leiden en de hieraan
gerelateerde knelpunten rond huisvesting en integratie prioriteit te geven.
Betrokken partijen stelden onder meer een Nationale intentieverklaring
huisvesting op, die begin 2012 is ondertekend.
4.3. Integratie en inburgering op basis van eigen verantwoordelijkheid
In het integratiebeleid zijn het afgelopen jaar een aantal wijzigingen
doorgevoerd en wetsvoorstellen voorbereid op basis van de Integratievisie die het kabinet in 2011 aan de Kamer heeft gestuurd. Centraal staat
ook hier de eigen verantwoordelijkheid die mensen hebben om een
zelfstandig bestaan op te bouwen, actief deel te nemen aan de samenleving en zich daarvoor voldoende te kwalificeren. Ook op het gebied van
inburgering heeft BZK gewerkt aan belangrijke herzieningen. Het
merendeel van de kosten wordt bij de inburgeraar neergelegd. Een lening
wordt alleen verstrekt aan diegenen die aantoonbaar niet in staat zijn
direct de kosten te dragen. Een voorstel tot wijziging van de Wet Inburgering is aangeboden aan de Tweede Kamer.
Voor de groep gezinsmigranten is de wet- en regelgeving voor het
afleggen van het examen in het buitenland reeds gewijzigd. Per april 2011
zijn de hogere eisen die gesteld worden aan de taalvaardigheid van
migranten in werking getreden. De invoering van een huisvestingsvereiste
als toelatingsvoorwaarde is in voorbereiding. Een voorstel tot versobering
van de Remigratiewet is verzonden aan de Tweede Kamer.
Beleid dat burgers ondersteunt om zelfredzaam te zijn en actief bij te
dragen aan de Nederlandse samenleving, moet effectief zijn voor iedereen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

24

Beleidsverslag

die het nodig heeft. Het afgelopen jaar is gewerkt aan het in kaart brengen
van het bereik en de effectiviteit van maatregelen die bijdragen aan de
zelfredzaamheid van burgers. Er is gekeken naar de aanpak van
maatschappelijke problemen waarbij migranten en hun kinderen zijn
oververtegenwoordigd, zoals gezondheidsproblemen, schooluitval,
werkloosheid en criminaliteit. De uitkomsten zullen in 2012 nader worden
uitgewerkt.
Subsidies ter bevordering van de integratie van specifieke groepen zijn in
2011 niet meer verstrekt. De financiële bijdrage aan de Marokkanen- en
Antillianengemeenten wordt eind 2012 stopgezet. Gemeenten zijn het
afgelopen jaar reeds ondersteund bij het inbedden van kennis en
elementen uit het specifieke beleid in het reguliere beleid.
Vanuit het integratiebeleid levert het kabinet een bijdrage aan het
verkleinen van de sociaalculturele afstand tussen mensen. Concrete
doelen zijn het bestrijden van (rassen)discriminatie en het indammen van
maatschappelijke spanningen, polarisatie en radicalisering in de Nederlandse samenleving. Een wetsvoorstel om gelaatsbedekkende kleding in
de openbare ruimte te verbieden is in voorbereiding.
5. Nationale veiligheid
In 2011 werd de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) in de
uitvoering van zijn wettelijke taken geconfronteerd met twee belangrijke
en samenhangende trends: «internationalisering» en «technologisering».
Op internationaal gebied deden zich belangrijke onverwachte gebeurtenissen aan. Een voorbeeld hiervan is de politieke ontwikkelingen in de
Arabische Wereld. De AIVD toonde zich het afgelopen jaar flexibel in het
reageren op dergelijke onverwachte gebeurtenissen en werkte actief
samen met de veiligheidspartners. Waar nodig herdefinieerde de AIVD
tijdig de verschillende operationele doelen.
De technologische ontwikkelingen vroegen het afgelopen jaar om nieuwe
investeringen. De AIVD richtte zich in het bijzonder op actuele ontwikkelingen zoals Signal Intelligence, cybertechnologie en internet.
Naast de uitvoering van de wettelijke taken voorzag de AIVD de Nederlandse regering, veiligheidspartners en andere belanghebbenden van
eigen geverifieerde en gevalideerde inlichtingeninformatie. Hiermee
neemt de dienst bedreigingen weg in binnen- en buitenland voor
Nederlandse belangen en levert de AIVD een substantiële bijdrage aan de
nationale en internationale veiligheid. In 2011 zijn er in Nederland, of op
Nederlandse belangen in het buitenland, geen aanslagen gepleegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

25

Beleidsartikelen

B2. BELEIDSARTIKELEN
Artikel 27: Algemene inlichtingen en Veiligheidsdienst
27 Algemene doelstelling
Tijdige onderkenning van niet direct waarneembare dreigingen en risico’s
voor de (inter-)nationale veiligheidsbelangen van de Nederlandse staat en
samenleving en daarop gebaseerde informatieverstrekking aan de
partners van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD), die
daardoor worden aangezet om passende maatregelen te nemen.
Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

De AIVD voert haar wettelijke taken (Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2002) uit in het belang van de nationale veiligheid. Dat wil
zeggen «de bescherming van de democratische rechtsorde, dan wel de
veiligheid of andere gewichtige belangen van de staat.» De AIVD is in
staat gebleken om bestuurders, beleidsmakers en andere belanghebbenden op lokaal, nationaal en internationaal niveau, tijdig en adequaat
aan te sporen tot handelen. Hiermee zijn dreigingen in binnen- en
buitenland tegen Nederlandse belangen weggenomen en is een substantiële bijdrage aan de (inter)nationale veiligheid geleverd. In 2011 zijn er in
Nederland of tegen Nederlandse belangen in het buitenland geen
aanslagen gepleegd. De AIVD heeft diverse heimelijke activiteiten
ontmaskerd en het uitreizen van jihadstrijders voorkomen en ongedaan
gemaakt. Ook is een beter inzicht verworven in de politieke intenties van
een aantal landen van zorg.

Omschrijving van de samenhang in
het beleid

In 2011 heeft de AIVD bij de uitvoering van zijn wettelijke taken geanticipeerd op de ontwikkeling van twee belangrijke (meerjarige) trends. Ten
eerste kregen de risico’s en bedreigingen voor de (inter)nationale
veiligheidsbelangen van de Nederlandse staat en samenleving een sterker
internationaal karakter, dat wil zeggen dat zij voortkomen uit een in
toenemende mate dynamischer en onzekere internationale omgeving. Ten
tweede wordt het zicht krijgen en behouden op risico’s en bedreigingen
voor de Nederlandse veiligheidsbelangen steeds moeilijker vanwege de
voortgaande technologiesering. Onderzoekssubjecten van de AIVD
gebruiken in toenemende mate een scala aan hoogwaardige informatieen communicatietechnologieën, die vervolgens ook nog eens steeds meer
en steeds professioneler worden beveiligd. Om aangehaakt te blijven bij
de technologische «wedloop» heeft de AIVD geïnvesteerd in drie
terreinen: communicatie-interceptie apparatuur, ICT-technologie voor de
verwerking, koppeling en analyse van data- en gegevensstromen, en
hoogwaardig gekwalificeerd technisch (ICT-)personeel binnen de
formatieve kaders. Naast deze materiële en personele investeringen heeft
de AIVD in 2011 de strategische samenwerking met (inter)nationale
Inlichtingen- en veiligheidsdiensten op het terrein van technologische
innovatie geïntensiveerd, om zodoende een passend antwoord te geven
op de ontwikkelingen van Signal Intelligence (Sigint), cybertechnologie en
internet. Zo heeft de AIVD zich gedurende 2011 in een apart researchproject gericht op de middelen en mogelijkheden om digitale (cyber)aanvallen vroegtijdig te kunnen onderkennen. Dit had ten doel de belangen
van de Nederlandse staat tegen digitale (cyber)aanvallen te beschermen.
Met dit researchproject heeft de AIVD een bijdrage geleverd aan de
invulling van de Nationale Cyber Security Strategie waarmee rijksbreed
adviezen en oplossingen zijn aangedragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

26

Beleidsartikelen

De laatste jaren wordt de AIVD vanuit zijn afnemers in toenemende mate
gevraagd om een breed scala aan informatieproducten te leveren. Ter
versterking van de inlichtingenpositie van de AIVD is de samenwerking
met (inter)nationale inlichtingen- en veiligheidsdiensten verder geïntensiveerd. Op nationaal niveau is de samenwerking met de Militaire
Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) en de Regionale Inlichtingendiensten (RID) verbeterd, waarbij de focus lag op de complementariteit
van de taakuitvoering.
Door de ontwikkeling van de onderkende trends en de toenemende vraag
naar het aantal informatieproducten heeft de AIVD flexibel, effectief en
resultaatgericht moeten anticiperen op onverwachte (inter)nationale
gebeurtenissen, bijvoorbeeld de politieke ontwikkelingen in de Arabische
wereld. Dit is gelukt door de vastgestelde operationele doelstellingen, in
afstemming en samenhang met de veiligheidspartners, deels te herprioriteren.
Budgettaire gevolgen van beleid
27.1 Algemene Inlichtingen en Veiligheidsdienst
Budgettaire gevolgen van beleid (in € 1 000)

Realisatie

2007

2008

2009

Verplichtingen
Uitgaven
27.1 Apparaat
27.2 Geheime uitgaven
Ontvangsten

174 617

175 172

189 714

2010

2011

Vastgestelde
ISB
begroting
2011

Verschil

185 307

215 438

198 326

17 112

190 979
182 711
8 268

197 147
188 574
8 573

198 326
190 058
8 268

– 1 179
– 1 484
305

3 207

1 609

591

1 018

2011

Financiële toelichting
Op het artikel Algemene Inlichtingen en Veiligheidsdienst is minder
uitgegeven dan geraamd. Onderstaand volgt een toelichting op artikelonderdeel om dit inzichtelijk te maken.
Verplichtingen
Het verschil tussen realisatie en begroting wordt verklaard door nieuw
aangegane meerjarenverplichtingen in 2011. Het betreft vooral verplichtingen op het gebied van ICT-investeringen en reguliere facilitaire zaken.
Ontvangsten
De meerontvangsten zijn onder andere het gevolg van meer doorbelastingen aan het UWV in het kader van de ziektewet en een betere
beheersing van het ontvangstenproces.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

27

Beleidsartikelen

Realisatie meetbare gegevens
27.2 Indicatoren

Opvolging van AIVD-producten1
Implementatie IT systemen (dossiervorming mede ten behoeve van
targetregistratie, Bravo ten behoeve van de veiligheidsonderzoeken en
Victis ten behoeve van de CT Infobox)2
Percentage door AIVD uitgevoerde veiligheidsonderzoeken binnen
wettelijke termijn van 8 weken3

Waarde 2010

Streefwaarde
2011

Realisatie 2011

100%
2 van de 3
systemen
geïmplementeerd

100%

100%

100%
2 van de 3
systemen
geïmplementeerd

94%

90%

95 %

1
Opvolging van AIVD-producten: In 2011 leiden alle door de AIVD uitgebrachte ambtsberichten en producten ten behoeve van het stelsel
Bewaken&Beveiligen tot gekende besluitvorming door de afnemers van die producten.
2
Versterking informatiehuishouding; Kamerstukken II, 2007–2008, 30 977, nr 10.
3
Terugdringen doorlooptijden A veiligheidsonderzoeken, Kamerstukken II, 2008–2009, 30 805, nr 13.

Met betrekking tot de inspanningen op de ICT vernieuwingsprojecten over
de periode 2008–2010, kan gesteld worden dat alleen het project, de
ontwikkeling van het dienstbrede dossiervorming- en workflowmanagement systeem, is vertraagd (Kamerstukken II, vergaderjaar
2009–2010, 30 977, nr. 35.) Inmiddels zijn de ontwikkel- en bouwfasen
afgerond en wordt gewerkt aan de implementatie(fase).
27.3 Kengetallen
Aantal openbare publicaties
Aantal ambtsberichten (aan min El&I1)
Aantal ambtsberichten (overige afnemers)
Aantal dreigingsinformatie-producten t.b.v. stelsel bewaken en beveiligen (art 6.2.e WiV
2002)
Aantal dreigingsinformatie-producten t.b.v. beveiligingsbevorderende taak (art 6.2.c Wiv
2002)
Aantal aangewezen vertrouwensfuncties
Aantal door AIVD in behandeling genomen veiligheidsonderzoeken
Aantal geweigerde VGB’s

Waarde 2010

Waarde 2011

7
98
64

7
59
41

140

1292

17
76 129
8 999
449

62
75 556
9 017
6213

1
Dit zijn berichten aan het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, in het kader van exportcontrole op strategische goederen
(o.a. dual use).
2
In 2011 zijn de stelselproducten «zuiver» gerapporteerd: dreigingsinschatting, dreigingsanalyse en risicoanalyse (incl. samenvatting risicoanalyses). Hiermee zijn de «AIVD-producten» uitgesloten van telling (o.a. mededeling, brief, nota, notitie).
3
Hiervan hebben 583 weigeringen betrekking op B-vertrouwensfuncties in de burgerluchtvaart.

Bron: AIVD

27 Operationele doelstellingen 1
Algemene inlichtingen- en veiligheidsdienst.
Om invulling te geven aan de ambities voor 2011 heeft de AIVD zijn
strategische doelstellingen vertaald naar operationele doelstellingen en
zijn de onderzoeken gericht op onderstaande prioriteiten. Hieronder
worden de onderzoeksprioriteiten van 2011 kort uiteengezet en de
behaalde resultaten aangegeven.
a. (Jihadistisch) Terrorisme.
De AIVD heeft in 2011 met prioriteit gewerkt aan het verder uitbouwen van een eigen hoogwaardige inlichtingenpositie met betrekking
tot personen en organisaties in Nederland én het buitenland die een
concrete of zeer voorstelbare jihadistisch-terroristische dreiging
vormen voor Nederland of Nederlandse belangen elders. Om dit de
realiseren heeft de AIVD in 2011 mede gebruik gemaakt van
informatie die inzicht geeft in reisbewegingen. Reisgegevens alleen
zijn niet de sleutel voor terrorismeonderzoek, maar vormen één van
de elementen waar essentiële informatie omtrent een mogelijke
dreiging uitgehaald kan worden. Daarnaast concentreerden de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

28

Beleidsartikelen

b.

c.

d.

e.

f.

onderzoeken van de AIVD zich op de exogene dreiging. De AIVD heeft
zijn inlichtingenpositie over jihadistische netwerken in een aantal
risicogebieden uitgebouwd.
Radicalisme en Extremisme.
De AIVD heeft binnen dit aandachtsveld in 2011 met prioriteit de
aandacht gevestigd op de meest intimiderende en gewelddadige
vormen van links-extremisme waarbij het onderzoek naar het verzet
tegen het asiel- en vreemdelingenbeleid is geprioriteerd. Uit
onderzoek het blijkt dat het verzet tegen het Nederlandse (-en
europese) asiel- en vreemdelingenbeleid gedurende 2011 is verhard.
Bij het aandachtsveld van rechtsextremisme zijn in 2011 geen
majeure wijzigingen in het normbeeld geconstateerd – zoals
verwoord in de nota «Afkalvend front, blijvend beladen» van
november 2010.
Met betrekking tot radicale islamitische bewegingen in Nederland
heeft de AIVD in 2011 de focus gericht op personen die anderen
doelbewust aanzetten tot moslimradicalisering en de locaties waar dit
gebeurt. Daarnaast richt de AIVD zich op radicaal-islamitische
personen, organisaties en instellingen die een radicale boodschap
verkondigen en daarmee de radicalisering van anderen bevorderen.
Heimelijke activiteiten van andere landen.
De AIVD heeft zich in 2011 gericht op het vroegtijdig onderkennen, in
beeld brengen en het inschatten van de potentiële schade die wordt
toegebracht door ongewenste en heimelijke activiteiten van andere
landen in Nederland. Prioriteit is daarbij gegeven aan de inlichtingenactiviteiten van Iran, Rusland en China, waarbij in ieder geval is gelet
op de drie vormen van inmenging, te weten politieke bestuurlijke
beïnvloeding, ongewenste bemoeienis met migrantengemeenschappen en de verwerving van (kwetsbare) wetenschappelijke/technische
kennis en technologie. Nederland is het afgelopen jaar voor China
een aantrekkelijk doelwit gebleken als het gaat om economische en
technisch-wetenschappelijke spionage. Met name gegevens over
technisch-wetenschappelijke ontwikkelingen en voorgenomen
investeringen van de overheid en het bedrijfsleven zijn interessant
voor de Chinese inlichtingendiensten.
Internationaal-politieke ontwikkelingen.
De AIVD heeft in 2011 onderzoek gedaan naar de mondiaalecomomische ontwikkelingen en de daaruit voortvloeiende intenties
van andere landen, ondermeer op het gebied van schaarse grondstoffen. De Russische Federatie zal zich blijven positioneren als energiegrootmacht. Echter, technologische ontwikkelingen, Europese
concurrentiewetgeving en een assertieve Europese energiepolitiek,
zorgen ervoor dat Ruslands positie op energiegebied niet langer
vanzelfsprekend is.
Proliferatie van massavernietigingswapens.
De AIVD heeft in 2011 gezamenlijk met de MIVD onverminderd
inspanningen verricht om (eventuele) verwervingspogingen op het
gebied van massavernietigingswapens en hun overbrengingsmiddelen door de zogenoemde «landen van zorg» én niet-statelijke actoren
tegen te gaan. Daarnaast heeft de AIVD met de MIVD onderzoek
verricht naar de aard en omvang van de diverse (wapen)programma’s van «landen van zorg», dat wil zeggen de chemische, biologische, radiologische en nucleaire aspecten daarvan.
Informatie- en verbindingsbeveiliging en veiligheidsbevordering.
De AIVD heeft in 2011 de onderzoeksinspanningen ten behoeve van
het onderkennen en tegengaan van vormen van digitale spionage en
digitale aanvallen voortgezet. Ten behoeve van de bevordering van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

29

Beleidsartikelen

g.

h.

informatie- en verbindingsbeveiliging heeft de AIVD in 2011 zijn
partners in de Rijksoverheid voorzien van het noodzakelijke handelingsperspectief om (hoger) gerubriceerde of gevoelige informatie te
beschermen tegen gerichte ICT aanvallen en ICT-gerelateerde
dreigingen.
De AIVD heeft in 2011 de inspanning op het gebied van veiligheidsbevordering (C/E-taak), gecontinueerd (zie ook tabel 27.3 Kengetallen).
Operationele ondersteuning.
Mede door de investeringen in de ICT is de AIVD in 2011 is staat
geweest zijn technologische competenties, zowel personeel als
materieel, te vergroten en daarmee zijn operationele slagkracht in
een steeds technologischer omgeving te versterken. Ter illustratie: in
verband met de kwaliteit van ons internetonderzoek, is de AIVD een
gezaghebbende internationale samenwerkingspartner.
Verkennend onderzoek.
Om nieuwe risico’s of ongekende dreigingen tijdig te kunnen
onderkennen en te duiden heeft de dienst gedurende 2011 heeft de
dienst trendanalyses, toekomstverkenningen en verkennende
onderzoeken uitgevoerd.

Vertrouwensfuncties en veiligheidsonderzoeken
De AIVD voert veiligheidsonderzoeken uit naar personen die vertrouwensfuncties gaan vervullen en adviseert de vakminister dan wel het bevoegd
gezag over de aanwijzing van die vertrouwensfuncties.
De veiligheidsonderzoeken moeten binnen een wettelijke vastgestelde
termijn van 8 weken zijn afgerond. Over geheel 2011 gemeten was 95%
van de zwaarste categorie onderzoeken (alle A/AP veiligheidsonderzoeken) uitgevoerd binnen acht weken; dit is binnen de vastgestelde norm
van 90%. In 2011 heeft de AIVD 9 017 veiligheidsonderzoeken uitgevoerd
waarmee de vraag naar veiligheidsonderzoeken is gestabiliseerd.
De uitvoering van de Wet op de veiligheidsonderzoeken (Wvo) wordt
ondermeer ondersteund met beleidsregels en handleidingen. In 2011 zijn
de beleidsregels Justitieel (justitiële weigeringgronden, vooral de hoogte
van het boetebedrag en de hechtenistermijn) en Onvoldoende gegevens
buitenland (beoordeling informatie bij verblijf in buitenland, met name de
aanpassing van de beoordelingstermijnen) aangepast. Beide beleidsregels
worden per 1 februari 2012 effectief.
In 2011 heeft de AIVD de leidraad Vitaal opgesteld en gepubliceerd. De
leidraad vormt een specifieke uitwerking van de Wet veiligheidsonderzoeken (Wvo) en biedt de vitale sectoren concrete criteria voor de
aanwijzing van vertrouwensfuncties.
De AIVD heeft in 2011 ook veiligheidsonderzoeken uitgevoerd op de
BES-eilanden (Bonaire, Sint Eustacius en Saba) voor de politie- en
burgerluchtvaartsector.
De AIVD is in 2011 ook verzocht om de Veiligheidsdienst Sint Maarten
(VDSM) bij te staan bij de inrichting van de VDSM. Hiervoor zijn in 2011
voorbereidingen getroffen om, onder regie en verantwoordelijkheid van
de VDSM, de opleiding, training en begeleiding van de medewerkers
veiligheidsonderzoeken te verzorgen.
De AIVD heeft in 2011 op verzoek van andere mogendheden en van
volkenrechtelijke organisaties (veiligheids-) onderzoeken verricht ten
behoeve van de afgifte van clearances. Daarnaast heeft de AIVD op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

30

Beleidsartikelen

verzoek van andere collegadiensten naslagverzoeken uitgevoerd in het
kader van in het buitenland geïnitieerde veiligheidsonderzoeken. In totaal
heeft de AIVD circa 2 800 naslagen, mededelingen en clearances
uitgevoerd en verstrekt in het kader van internationale afspraken en
verplichtingen.
De AIVD is in 2011 gestart met het project «Herijking van de B-taak». In dit
project wordt de nieuwe visie op de aanwijzing van vertrouwensfuncties
en de uitvoering van veiligheidsonderzoeken uitgewerkt. De hoofdpunten
van de herijking zijn een scherpere aanwijzing van vertrouwensfuncties,
een vernieuwde uitvoering van veiligheidsonderzoeken, die beter aansluit
op de missie van de AIVD om de nationale veiligheid te beschermen,
optimalisatie van de samenwerkingsrelaties met externe partners en het
uitwerken van een voorstel tot het tariferen van uitgevoerde veiligheidsonderzoeken.
27.1 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is eindverantwoordelijk voor de adequate taakuitvoering van de AIVD, waaronder de
doeltreffendheid en de doelmatigheid daarvan. De AIVD rapporteert
periodiek over deze aspecten aan de Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties. De Commissie van Toezicht betreffende de
Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) doet onderzoek naar de
rechtmatigheid van de taakuitvoering van de AIVD.
De minister legt over bovenstaande onderwerpen verantwoording af aan
de Tweede Kamer. Dat gebeurt zo veel mogelijk in het openbaar, en waar
dat niet kan vanwege geheimhoudingsnoodzaak, via de commissie voor
de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CIVD) van de Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

31

Beleidsartikelen

Artikel 31 Bestuur en democratie
31 Algemene doelstelling
Een betere overheid door een goed functioneren openbaar bestuur en
democratie.
Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

In 2011 zijn bestuursafspraken gemaakt met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), het Interprovinciaal Overleg (IPO) en de Unie
van Waterschappen (UvW) die als basis dienen voor een heldere
taakverdeling tussen, en goede taakuitvoering door, de verschillende
bestuurslagen. Die heldere taakverdeling is een van de pijlers van de visie
op het openbaar bestuur die het kabinet in 2011 heeft uitgebracht. Met
deze visie is feitelijk de agenda geduid waarmee hoofdstuk 1 van het
regeerakkoord wordt uitgevoerd. De bestuurlijke vernieuwing in de
Randstad maakt daar een belangrijk deel van uit en in 2011 zijn dan ook
de eerste stappen gezet om in deze economische motor van Nederland
een slagvaardiger en toekomstbestendiger bestuur te krijgen.

Budgettaire gevolgen van beleid
31.1 Bestuur en democratie
Budgettaire gevolgen van beleid (in € 1 000)

Realisatie

2007

2008

2009

Verplichtingen
Uitgaven
31.25 Apparaat
31.1 Inrichting, werking en financiering
openbaar bestuur
31.2 Democratie en burgerschapsvorming
31.3 Reisdocumenten en basisadministratie
personen
* Bijdrage baten- en lastendienst BPR
31.4 Constitutionele zaken (CZW)
31.5 Kiesraad
Ontvangsten

62 545

75 009

97 083

2010

2011

Vastgestelde
ISB
begroting
2011

Verschil

122 482

103 597

113 239

– 9 642

85 847
14 718

112 038
17 300

82 446
11 145

29 592
6 155

7 044
24 481

5 942
21 944

5 853
23 854

89
– 1 910

36 203
27 232
742
2 659

65 218
53 098
0
1 634

39 552
20 820
0
2 042

25 666
32 278
0
– 408

217 869

203 710

194 715

8 995

2011

Financiële toelichting
31.25 Er is in 2011 meer uitgegeven dan geraamd. Dit heeft voornamelijk
te maken met fte’s die dit jaar nog afgebouwd worden in het kader van de
Vernieuwing Rijksdienst. Het budget hierover is grotendeels bij
Najaarsnota 2011.
31.1 Voor een aantal projecten zoals het Europees Burgerinitiatief,
Burgerparticipatie, Wet Openbaarheid Bestuur, Antidiscriminatie,
Reisdocumenten en Interbestuurlijke Informatievoorziening ontbrak nog
financiering en die is bij Voorjaarsnota 2011 aan het budget toegevoegd.
31.2 Door vertraging in de afrondende fase van de aanbesteding voor de
ontwerpen van stembiljet, stempas, kiezerspas en schriftelijke volmacht
zijn de voor 2011 begrote uitgaven niet volledig uitgeput.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

32

Beleidsartikelen

31.3 De extra uitgaven worden voor het overgrote deel verklaard door drie
oorzaken. Ten eerste compenseerde het Rijk afgelopen jaar gemeenten
voor de periode dat het Nederlands identiteitsbewijs gratis verstrekt
moest worden en voor de bezwaarschriften die zijn ingediend bij de
gemeenten sinds 7 oktober 2010 en die zijn gehonoreerd. Ten tweede
worden er jaarlijks meer jeugd-NIK’s (Nationale Identiteitskaarten)
aangevraagd dan was voorzien. Daarnaast werd per 1 januari 2012 de
prijs van een jeugd-NIK verhoogd. Hierdoor ontstond aan het einde van
2011 een run op de jeugd-NIK’s.
Ontvangsten
Het agentschap BPR heeft zijn resultaat op de reisdocumenten over 2010
aan BZK afgedragen. Dit is ingezet om het tekort op het budget voor de
jeugd-NIK’s als gevolg van de run gedeeltelijk op te lossen.
Externe factoren

–
–
–
–

Grondwettelijke aspecten van intern. en Europese verdragen
Financieel-economische ontwikkelingen
Technologische ontwikkelingen
Veranderende voorkeuren en eisen van burgers

Realisatie meetbare gegevens
31.2 Indicatoren

Overheidsdienstverlening
1

Waarde 2009

Waarde 2010

Streefwaarde
2011

Realisatie 2011

6,6

6,7

7

Nvt1

Geen onderzoek meer verricht sinds het aantreden van het huidige kabinet.

Bron: Onderzoek naar de kwaliteit van overheidsdienstverlening

31 Operationele doelstelling 1
Bestuurskrachtige gemeenten en provincies, die op basis van goede
interbestuurlijke, financiële en informatieverhoudingen, hun taken zo
goed mogelijk kunnen uitvoeren.
Instrumenten

Bestuurlijke en financiële verhoudingen met de medeoverheden
In de bestuursafspraken is tussen Rijk, IPO, VNG en UvW zijn richtinggevende proces- en principeafspraken vastgelegd voor de decentralisatie
van een aantal overheidstaken. Het gaat om verantwoordelijkheden en
financiële geldstromen op de terreinen Begeleiding, Jeugdzorg, Water en
Economie, Ruimte en Natuur. Door deze te decentraliseren naar
provincies, gemeenten en waterschappen wordt tot een doelmatiger
taakverdeling tussen de bestuurslagen gekomen. Dit draagt bij aan een
compacte en slagvaardige overheid. Naast afspraken over deze omvangrijke hervormingen bevatten de Bestuursafspraken 2011–2015 ook
afspraken op het terrein van de bestuurlijke en financiële verhoudingen,
vermindering regeldruk. Een belangrijke afspraak op het terrein van de
financiële verhoudingen is de hernieuwde invoering met ingang van 2012
van de «trap op trap af»-systematiek bij de bepaling van de omvang van
het Gemeentefonds en Provinciefonds.
Bestuurskracht
In 2011 heeft het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
zich gericht op de parlementaire behandeling van de Wet revitalisering
generiek toezicht en bijbehorende beleidskaders. De Tweede Kamer heeft
in september 2011 met het wetsvoorstel ingestemd. Daarnaast heeft het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

33

Beleidsartikelen

ministerie zich geconcentreerd op de voorbereiding van een algemene
maatregel van bestuur inzake toezichtinformatie. Deze moet het kader
stellen voor het opleggen van toezichtinformatieverplichtingen aan
gemeenten en provincies. Daarbij worden de uitgangspunten van de
spelregels voor interbestuurlijke informatiearrangementen gehanteerd.
Verder heeft het ministerie voorbereidingen getroffen voor de implementatie van het nieuwe toezichtstelsel, welke van start moet gaan zodra de
wet in werking treedt.
Binnenlands bestuur en Europa
Het ministerie van BZK heeft in samenwerking met BuZa en de betrokken
departementen een lichte en permanent bedoelde structuur gerealiseerd
voor Grensoverschrijdende Samenwerking (GROS, zie het kabinetsstandpunt in de brief aan de Tweede Kamer d.d. 8 juli 2011 (Kamerstukken
II, 2010–2011, 32 851, nr. 1)). De functie van de grensmakelaar is in die
context vervallen. Er is een aanvang gemaakt met de omzetting van de
Nederlandse knelpuntenlijst naar gezamenlijke bilaterale actielijsten met
Vlaanderen, Noordrijn-Westfalen en Nedersaksen. Doel is om binnen twee
jaar een aantal knelpunten op te lossen. BZK treedt daarbij op als
procesbewaker; de inhoudelijke verantwoordelijkheid ligt bij de vakdepartementen.
Het high level network on governance is omgevormd tot een platform dat
op basis van het werkprogramma van de EU-commissie nieuwe
voorstellen analyseert op de gevolgen voor het binnenlands bestuur.
Het Coördinatiepunt Staatssteun van het ministerie van BZK heeft mede
op verzoek van de Europese Commissie een kaderregeling voor gebiedsontwikkeling opgesteld, die vanaf 2012 moet leiden tot een verlichting van
administratieve staatssteunlasten voor decentrale overheden.
Het ministerie van BZK heeft in 2011 bijgedragen aan door het VNG op te
stellen flankerend beleid bij aanbestedingen, dat moet leiden tot meer
(inkoop-)samenwerking en een hoger nalevingspercentage van de
aanbestedingsplicht bij met name kleinere gemeenten.
Binnen de Raad van Europa fungeert de stuurgroep lokale en regionale
democratie als een platform van Europa-brede uitwisseling van informatie
en best practices inzake trends en ontwikkelingen in het openbaar bestuur.
Momenteel ligt de nadruk op thema’s als de gevolgen van de economische crisis voor lokale overheden en de bevordering van grensoverschrijdende samenwerking op lokaal niveau.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

34

Beleidsartikelen

Realisatie meetbare gegevens
31.3 Indicatoren

Waarde 2008

Waarde 2009

Waarde 2010

Streefwaarde 2011

Realisatie
2011

101

821

592

45

463

25%

Nvt4

1. Aantal specifieke uitkeringen
2. Vermindering interbestuurlijke
lasten
1

Exclusief 27 tijdelijke specifieke uitkeringen, bekostigd met geld uit het Fonds economische structuurversterking.
Exclusief 29 tijdelijke specifieke uitkeringen, bekostigd met geld uit het Fonds economische structuurversterking.
3
Exclusief de uitkeringen uit het Fonds economische structuurversterking waarover is in het Regeerakkoord opgenomen dat deze worden overgeheveld naar het Infrastructuurfonds of de departementale begrotingen. Hierdoor lopen bestaande specifieke uitkeringen af en ontstaan geen nieuwe
specifieke uitkeringen.
4
Geen onderzoek meer verricht sinds het aantreden van het huidige kabinet
2

Bron 1: Onderhoudsrapportage specifieke uitkeringen 2011
Bron 2: Nulmeting interbestuurlijke lasten

31.4 Kengetal
Aantal gemeenten onder preventief financieel
toezicht

Waarde 2008

Waarde 2009

Waarde 2010

Waarde 2011

14

10

14

7

Bron: Toezichtverslag 2011 van provincies op gemeenten

31 Operationele doelstelling 2
Het stimuleren van de politieke participatie en de betrokkenheid van de
burger bij het democratisch (verkiezings)proces.
Doelbereiking

De participatie van burgers aan het democratisch proces is van belang
voor de legitimiteit van het openbaar bestuur. Het kabinet hecht
daarom grote waarde aan de actieve deelname van burgers aan de
representatieve democratie. Daarnaast zet het kabinet in op het zelforganiserend vermogen dat in de samenleving aanwezig is en wil de rol van de
overheid daaraan aanpassen.

Instrumenten

Stimuleren van de politieke participatie
Subsidiëring politieke partijen
Politieke partijen die bij de laatste verkiezingen zetels in de Eerste of
Tweede Kamer behaald hebben kunnen aanspraak maken op een jaarlijkse
subsidie in het kader van de Wet subsidiëring politieke partijen. In 2011
kwamen 11 politieke partijen in aanmerking voor subsidie, 10 gedurende
het hele jaar, de partij 50PLUS met ingang van 1 juni.
Pro Demos
2011 was het eerste volledige jaar van Pro Demos Huis voor democratie
en rechtsstaat. Op 15 september 2011 heeft de Minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties de locatie van Pro Demos aan de Hofweg te
Den Haag geopend. Pro Demos heeft in 2011 diverse activiteiten en
programma’s georganiseerd, die tot doel hadden om de politieke
participatie van burgers te vergroten. Een voorbeeld hiervan is de Haagse
Tribune, een programma dat tot doel heeft om leerlingen uit het voortgezet onderwijs op en rond het Binnenhof ervaring op te laten doen met
politiek, democratie en rechtsstaat. In 2011 hebben circa 60 000 scholieren
aan dit programma deelgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

35

Beleidsartikelen

Bevorderen burgerparticipatie
In 2011 is gestart met het gezamenlijk zoeken naar een nieuwe balans in
de verantwoordelijkheidsverdeling tussen samenleving en overheid. De
visie op burgerschap wordt voor de zomer 2012 naar de Tweede Kamer
gezonden. Door het programma burgerparticipatie van de Vereniging
Nederlandse Gemeenten is ingezet op de veranderende rol van lokale
ambtenaren, bestuurders en politici. Het ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties heeft een bijdrage geleverd aan het
VNG-jaarcongres, waar bestuurders en politici kennis konden maken met
het anders omgaan met burgerparticipatie en burgerinitiatieven. De VNG
heeft de databank met goede voorbeelden verder uitgebreid en deze
onder meer inzichtelijk gemaakt met een landkaart op de VNG-site. Verder
zijn bijdragen geleverd aan activiteiten van anderen om de kennis die in
het programma is opgedaan ook te verspreiden onder bijvoorbeeld
professionals die werken met burgerparticipatie.
Ter ondersteuning van participatieprofessionals is ingezet op het
ontwikkelen en uitbouwen van een netwerk van participatieprofessionals
die kennis en informatie kunnen uitdelen. Daartoe is onder meer op
Linked In een groep Burgerparticipatie Gemeenten actief en is het
participatieportal aangepast aan de behoeften van de doelgroep.
Vrijwel alle gemeenten zijn bereikt met het VNG programma In Actie met
Burgers. Brochures en nieuwsbrieven van dit programma zijn verspreid
onder alle gemeenten.
Het participatieportal verspreidt regelmatig een nieuwsbrief onder 678
aangesloten professionals.
Inrichting verkiezingsproces
Op 2 maart 2011 zijn er verkiezingen gehouden voor de Provinciale Staten.
Deze verkiezingen zijn goed verlopen. De opkomst was 56 %. Dat is circa
10% hoger van de Provinciale Statenverkiezingen in 2007, 2003 en 1999.
Ook vonden de eilandsraadsverkiezingen van 2011 in Bonaire,
Sint-Eustatius en Saba voor het eerst plaats conform de Nederlandse
Kieswet. Ook deze verkiezingen zijn zonder incidenten verlopen. Het
ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft als
gebruikelijk een voorlichtingscampagne gevoerd om burgers te informeren over het stemproces. In Bonaire, Sint-Eustatius en Saba lag de
nadruk in de voorlichtingscampagne op nieuwe regels voor burgers zoals
de langere openingstijden van de stemlokalen en de mogelijkheid om bij
volmacht te stemmen. De evaluatie van beide verkiezingen is op
25 oktober 2011 aan de Tweede Kamer verzonden (Kamerstukken II,
2011–2012, 31 142, nr 30). Het onderzoek naar een nieuw model van het
stembiljet zal in de eerste helft 2012 worden afgerond. Dat is de Tweede
Kamer ook gemeld in de stukken met betrekking tot de evaluatie van de
verkiezingen van Provinciale Staten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

36

Beleidsartikelen

Realisatie meetbare gegevens
31.5 Kengetal

Verleende
subsidie 2009

Verleende
subsidie 2010

Verleende
subsidie 20111

3 689 447
3 123 645
2 394 179
2 204 470
967 414
986 719
684 230
540 977
816 707
375 589

3 455 182
3 084 084
2 334 912
2 323 101
1 003 867
971 370
872 433
558 401
800 842
374 426

1 840 367
2 318 958
1 422 570
2 288 226
949 022
715 735
1 058 989
446 473
608 473
316 858
179 948

Partij
CDA
PvdA
SP
VVD
GL
CU
D66
PvdD
SGP
OSF
50PLUS
1

Verleende subsidie 2011 betreft voorschotten. De definitieve cijfers staan in de begroting 2013.

Bron: Financiële administratie ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

31 Operationele doelstelling 3
Het in stand houden en optimaliseren van de reisdocumentenketen en het
stelsel van de Gemeentelijke Basisadministratie Persoonsgegevens (GBA).
Doelbereiking

Een betrouwbare GBA wordt bereikt door het verbeteren van de kwaliteit
van de gegevens in de GBA. Het actieplan kwaliteit GBA heeft als doel de
betrouwbaarheid van de GBA op een beter niveau te brengen in samenwerking met VNG en gemeenten (motie Heijnen en Bilder, Kamerstukken
II, 2007–2008, 31 200, nr. 34).
Het programma modernisering GBA realiseert het 24 uur per dag online
beschikbaar maken van actuele en betrouwbare persoonsgegevens voor
geautoriseerde gebruikers. Dit levert een gestandaardiseerde en moderne
uitwisseling van de persoonsgegevens en een betere controle op de
kwaliteit van de GBA, zoals is vastgelegd in het bestuurlijke akkoord met
de VNG op 5 maart 2009 (Kamerstukken II, 2008–2009, 27 859, nr. 17). In
2011 is opnieuw een gatewayreview uitgevoerd op het programma
modernisering GBA. In deze review werd geconstateerd dat er bij alle
betrokkenen groot draagvlak is voor de realisatie van de gemoderniseerde
GBA. De aanbevelingen van deze review betroffen onder andere het
versterken van de planning en control in het programma en het instellen
van een zogenoemde Design Authority. In september en november heeft
de minister de Tweede Kamer geïnformeerd (Kamerstukken II, 2011–2012,
27 859, nrs. 48 en 57) over de uitkomsten van de Gateway Review en de
uitvoering van de aanbevelingen.
In 2010 is een initiële kwaliteitsverbetering van de bevolkingsadministraties op Bonaire, Sint Eustatius en Saba gerealiseerd. Het ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties ondersteunde de eilandbesturen hierbij in 2011 nog. Het ministerie werkte in 2011 het beheer van de
Persoonsinformatievoorziening Nederlandse Antillen en Aruba (PIVA-V)
verder uit. PIVA-V is de GBA-V van de drie eilanden en bedoeld om
overheidsinstellingen van persoonsgegevens te voorzien.

Instrumenten

Het verbeteren van de kwaliteit van de GBA
In 2011 is het actieplan Kwaliteit GBA geëvalueerd (Algemeen Overleg
Modernisering GBA, Kamerstukken II, 2010–2011, 27 859, nr. 43). In dat
kader heeft het ministerie van BZK een drietal onderzoeken geëntameerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

37

Beleidsartikelen

Uit de in 2011 uitgevoerde onderzoeken blijkt dat er op het punt van het
adresgegeven in de GBA nog verbeteringen mogelijk zijn. De Momentopname 2011 toont ten aanzien van de bewoonde adressen een hoger
percentage correcte registraties in de GBA ten opzichte van het onderzoek
in 2010. Het percentage correcte registraties in 2010 bedroeg 94,4%, in
2011 bedroeg dit percentage 97,8%. Ten aanzien van de leegstaande
adressen is het geconstateerde percentage correcte registraties echter
omlaag gegaan. In 2011 was 77,3% van de leegstaande adressen correct
geregistreerd, in 2010 was dit 87,8%. Uit het onderzoek «Vertrokken
Onbekend Waarheen» blijkt dat jaarlijks 65 000 burgers (tijdelijk) kwijt
raken omdat burgers hun verhuizing niet (tijdig) doorgeven aan hun
woongemeente. Hoewel het gebruik van de GBA als basisregistratie is
toegenomen, blijkt uit het onderzoek naar het gebruik van de GBA als
basisregistratie dat ondanks dat overheidsorganisaties adresverschillen
constateren er niet altijd wordt teruggemeld. Over de resultaten van de
onderzoeken is de Tweede Kamer reeds geïnformeerd (Kamerstukken II,
2011–2012, 27 859, nr 57) en zijn de acties benoemd om de kwaliteit
verder te verhogen. In 2013 en verder wordt gestart met het nieuwe
evaluatie-instrument dat de kwaliteit van de GBA beter moet gaan
bewaken (Kamerstukken II, 2011–2012, 27 859, nr 57). Hierin worden ook
de controle op terugmeldingen (inclusief de snelheid van afhandeling) en
de steekproefsgewijze huisbezoeken door alle gemeenten meegenomen.
Het programma modernisering GBA
De eerste werkende ICT-onderdelen van de Basisregistratie Personen
(BRP) zijn gereedgekomen. Er is een migratieaanpak opgesteld en het
eerste deel van de ICT-voorzieningen voor migratie is opgeleverd. Er is
een implementatiestrategie vastgesteld en in samenwerking met het
programma heeft de VNG aan KING, Kwaliteitsinstituut Nederlandse
Gemeenten, de opdracht gegeven om de gemeenten te ondersteunen bij
de implementatie van de BRP.
In een AO op 13 april 2011 heeft de Tweede Kamer de voortgangsrapportage (Kamerstukken II, 2010–2011, 27 859, nr. 39) besproken. De
minister heeft toen zijn voornemen kenbaar gemaakt om voor de
Basisregistratie Personen één nieuwe ICT-voorziening te laten ontwikkelen
en af te zien van de aanvankelijk geplande doorontwikkeling van de GBA
V. In augustus 2011 heeft de minister het definitieve advies van de
stuurgroep mGBA voor de vervolgaanpak voor de jaren 2011 tot en met
2016 overgenomen en daarover de Kamer geïnformeerd (Kamerstukken II,
2011–2012, 27 859 , nr. 48). Conform de toezegging van de minister in dit
overleg heeft het programma mGBA op 6 september 2011 een technische
briefing gegeven aan de Vaste Kamercommissie voor BZK.
Verbeteren van de kwaliteit van de bevolkingsadministraties op Bonaire,
Sint Eustatius en Saba
In 2011 heeft het ministerie van BZK de eilanden van Caribisch Nederland
op individuele wijze ondersteund bij het verder verbeteren van de
kwaliteit van de bevolkingsadministraties. Het ministerie heeft gedurende
een half jaar een medewerker gedetacheerd bij Burgerzaken Bonaire en
aan Sint Eustatius en Saba financiële ondersteuning gegeven voor de
inhuur van een gezamenlijke GBA-specialist. Daarnaast zijn nog andere
structurele maatregelen voorbereid, zoals de inrichting van een kwaliteitskring en het tot stand komen van verschillende opleidingen voor
ambtenaren Burgerzaken. De voor eind 2011 beoogde kwaliteitsmeting is
door capaciteitsgebrek bij het ministerie doorgeschoven naar het eerste
kwartaal van 2012. Wat betreft de verdere uitwerking van PIVA-V – de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

38

Beleidsartikelen

GBA-V van de drie eilanden – is het aantal aangesloten overheidsinstellingen gegroeid van een vijftal naar ruim honderd. Het aantal verstrekkingen is nog beperkt aangezien niet elke overheidsinstelling evenveel
gegevens ontvangt.
Reisdocumenten
In zijn brief van 16 november 2011 heeft de toenmalige minister aangegeven dat er uiterst behoedzaam wordt omgegaan met wijzigingen in de
reisdocumentenketen. De continuïteit van het aanvragen en uitgeven van
de reisdocumenten moet immers gewaarborgd zijn. Het zal daarom nog
enige tijd duren voordat duidelijk is hoe de nieuwe reisdocumentenadministratie er uit komt te zien en werkzaam zal zijn (Vaststelling van de
begrotingsstaten van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 2012, Kamerstukken II, 2011–2012,
33 000 VII, nr. 94)
Realisatie meetbare gegevens

In de paragraaf van baten-lastendienst Basisregistratie, Persoonsgegevens en Reisdocumenten (BPR) zijn de meetbare gegevens opgenomen.
31 Operationele doelstelling 4
Het waarborgen van de grondrechten en zorgen voor een goed functionerend constitutioneel bestel

Doelbereiking

Er is een goed functionerend systeem voor de bestrijding van discriminatie en de bevordering van het naleven van grondrechten.

Instrumenten

Het College voor de rechten van de mens (CRM)
Het wetsvoorstel is in 2011 door de Staten-Generaal aanvaard. De Wet
College voor de rechten van de mens (Kamerstukken II, 2011–2012, 32 467,
nrs. 1 en 2) wordt gefaseerd ingevoerd. Met de realisatie daarvan is het
systeem voor de bestrijding van discriminatie en de bevordering van het
naleven van grondrechten nagenoeg afgerond. Zowel op het lokale als op
het nationale niveau kan de burger met klachten en meldingen terecht bij
een voorziening.
Kinderombudsman
De Kinderombudsman is in 2011 van start gegaan. Hij heeft zich op
verschillende momenten geroerd, onder meer tijdens het Nationale
Jeugddebat en in de media naar aanleiding van de positie van kinderen
van asielzoekers. De Kinderombudsman is als substituut Nationale
Ombudsman – een Hoog College van Staat. De Minister van BZK is als
ondertekenaar van de Wet nationale ombudsman verantwoordelijk voor
de financiële middelen voor het bureau van de Nationale Ombudsman,
waaronder de Kinderombudsman ressorteert.
Voorstel voor herziening van grondwet
Op 11 november 2010 bracht de staatscommissie Grondwet advies uit aan
het kabinet. Het kabinet heeft een reactie op het advies gestuurd aan de
Eerste Kamer en Tweede Kamer der Staten-Generaal per brief van
24 oktober 2011. In 2012 vinden daarover beleidsdebatten plaats in beide
Kamers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

39

Beleidsartikelen

Educatieve producten in samenwerking met het Huis voor Democratie en
Rechtstaat
In 2011 is het Huis voor Democratie en Rechtsstaat van start gegaan en
heeft de fusie met voormalig IPP plaatsgevonden. Het Huis is in 2011
vernieuwd in stijl en naamgeving naar Pro Demos. De educatieve
producten van Pro Demos zijn onder andere te zien in het programma De
Haagsche Tribune, waarbij leerlingen uit het voortgezet onderwijs en
middelbaar beroepsonderwijs een dagprogramma op en rond het
Binnenhof en diverse gastlesprogramma’s op scholen volgen met het doel
ervaring op te doen met politiek, democratie en rechtsstaat.
31 Operationele doelstelling 5
Een zodanige toerusting van de Kiesraad dat een goede organisatie en
begeleiding van het verkiezingsproces en een kwalitatief hoogwaardige
advisering over het kiesrecht en de verkiezingen zijn gewaarborgd.
Doelbereiking

De Kiesraad adviseert regering en beide kamers der Staten-Generaal over
uitvoeringstechnische aangelegenheden die het kiesrecht of de verkiezingen betreffen.
De Kiesraad bracht in 2011 vijf adviezen uit; vier aan de Minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en één aan de Staatssecretaris
van Infrastructuur en Milieu.
De Kiesraad is het centraal stembureau voor de verkiezingen van de leden
Tweede Kamer, de Eerste Kamer en het Europees Parlement.
In 2011 vonden de volgende verkiezingen plaats:
– voor de leden van provinciale staten;
– voor de leden van de eilandsraden van Bonaire, Sint Eustatius en
Saba;
– voor de leden van de Eerste Kamer;
– voor de herindelingsgemeente Hollands Kroon.
Bij de verkiezing van de Eerste Kamer besliste de Kiesraad in 2011 als
centraal stembureau over de geldigheid van de kandidatenlijsten en stelde
de Raad de verkiezingsuitslag vast.
Daarnaast heeft de Kiesraad in 2011 als centraal stembureau in een
openbare zitting een extra (26e) zetel toegewezen in het Europese
Parlement.
Voor de verkiezingen van de provinciale staten, eilandsraden en Eerste
Kamer, vervulde het Informatiepunt Verkiezingen een belangrijke rol in het
verschaffen van informatie aan onder meer kiezers, gemeenten, politieke
partijen en media. Het Informatiepunt is een samenwerkingsverband
tussen de Kiesraad en het ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties, en valt onder de verantwoordelijkheid van de
Kiesraad.
Na vaststelling van de verkiezingsuitslag voor de Eerste Kamer,
benoemde de Raad de Eerste Kamerleden. Daarnaast benoemde de
Kiesraad in 2011 in totaliteit negen kandidaten als lid van de Tweede
Kamer en het Europees Parlement na het ontstaan van vacatures.
In 2011 zijn twee verzoeken tot registratie van een aanduiding in het
register voor de verkiezing van de Tweede Kamer door de Kiesraad
ingewilligd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

40

Beleidsartikelen

De Raad deed in 2011 één openbare kennisgeving over de registratie van
aanduidingen in de Staatscourant. Deze hield verband met de verkiezing
van de gemeenteraad van de nieuwe gemeente Hollands Kroon.
De Kiesraad is in 2011 betrokken geweest bij drie rechtszaken. Bij één zaak
was de Raad partij en bij de andere zaken heeft de Raad als adviseur
inlichtingen verstrekt aan de voorzitter van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State en het Gemeenschappelijk Hof van Justitie
van Aruba, Curaçao, Sint Maarten en van Bonaire, Sint Eustatius en Saba.
Instrumenten

Per 1 januari 2011 is de onafhankelijkheid van de Kiesraad ten opzichte
van het ministerie van BZK versterkt. De nieuwe relatie werd bekrachtigd
met de ondertekening van drie beheersregelingen en een zogeheten
Toezichtsarrangement.

Realisatie meetbare gegevens

De Raad valt onder de Kaderwet adviescolleges en stelt in de uitvoering
daarvan jaarlijks een jaarverslag op.
Alle adviezen van de Raad worden gepubliceerd op de website van de
Raad (www.Kiesraad.nl).
31.1 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid

31.6 beleidsdoorlichting

Onderzoek onderwerp

AD of OD

Start/
Afgerond

Beleidsdoorlichting

Het stimuleren van de politieke
participatie en de betrokkenheid
van de burger bij het democratisch (verkiezings)proces.
Bestuurskrachtige gemeenten
en provincies, die op basis van
goede interbestuurlijke,
financiële en informatieverhoudingen, hun taken zo goed
mogelijk kunnen uitvoeren.
Het waarborgen van grondrechten en zorgen voor een
goed functionerend constitutioneel bestel.
Integrale evaluatie financiële
functie
De AWB en Burgers: ervaringen
met bezwaarschriftprocedures in
de praktijk

OD 31.2

A: 2011

Beleidsdoorlichting

Beleidsdoorlichting

Overig evaluatieonderzoek
Overig evaluatieonderzoek1

1

Vindplaats

B.2012
OD 31.1

A: 2012
B: 2012

OD 31.4

A: 2013
B: 2013

OD 31.1
OD 31.4

A: 2010
B: 2010
A: 2008

Kamerstukken II, 2009–2010,
30 902, nr. 18

B: 2011

Vindplaats: http://wodc.nl/onderzoeksdatabase/1652a-burger-en-awb-bezwaarschriften-in-de-praktijk-kwantitatief-deel.aspx#project-informatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

41

Beleidsartikelen

Artikel 33: Dienstverlenende en innovatieve overheid
33 Algemene doelstelling
Een betere overheid door goede dienstverlening en minder regeldruk.
Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

Regeldruk
In de begroting voor 2011 werd uitgegaan van afbouw van het
Programma Regeldruk. In het regeerakkoord Vrijheid en Verantwoordelijkheid is echter afgesproken dat de vermindering van regeldruk de
komende jaren op de beleidsagenda blijft staan. Zoals beschreven in de
Voortgangsrapportage Regeldruk burgers, professionals en interbestuurlijk (Kamerstukken II, 2011–2012, 29 362, nr. 195), wordt de komende
periode de regeldruk verminderd door middel van een aanpak bestaande
uit de volgende onderdelen:
– de probleemgerichte benadering;
– meer ruimte voor burgers en professionals;
– meer transparantie;
– meer digitalisering waar wenselijk en mogelijk;
– bejegening: de professional in direct contact met de burger;
– schrappen van regels en voorkomen nieuwe regeldruk.
De administratieve lasten van burgers als gevolg van rijksregelgeving zijn
in 2011 in tijd afgenomen en in kosten gelijk gebleven. Voor de vermindering van regeldruk van professionals in de publieke sector zijn in 2011
plannen gemaakt voor deze kabinetsperiode en enkele concrete maatregelen genomen. Deze worden nader toegelicht bij operationele
doelstelling 1. Het streven voor het eind van de kabinetsperiode is dat
volgens professionals er sprake is van een merkbare vermindering van de
regeldruk.

Budgettaire gevolgen van beleid
33.1 Dienstverlenende en innovatie overheid
Budgettaire gevolgen van beleid (in
€ 1 000)

Realisatie
2007

2008

2009

Verplichtingen
Uitgaven
33.25 Apparaat
33.1 Administratieve lasten
33.2 Innovatieve dienstverlening en
ontwikkeling
33.3 Beheer e-overheidsvoorzieningen
* Bijdrage baten- en lastendienst BPR
* Bijdrage baten- en lastendienst Logius
Ontvangsten

119 465

139 896

107 125

2010

2011

Vastgestelde
ISB
begroting
2011

Verschil

138 544

104 689

77 823

26 866

102 420
6 485
8 071

85 035
4 465
2 695

77 823
3 961
1 514

7 212
504
1 181

35 510
52 354
3 002
44 209

25 244
52 631
2 967
36 016

18 824
53 524
2 544
47 066

6 420
– 893
423
– 11 050

10 557

9 590

0

9 590

2011

Financiële toelichting
Op het artikel dienstverlenende en innovatieve overheid is meer uitgegeven dan geraamd. De ontvangsten zijn hoger dan geraamd. Onderstaand volgt een toelichting op artikelonderdeel om dit inzichtelijk te
maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

42

Beleidsartikelen

Uitgaven
33.1. Er is meer uitgegeven aan de reductie van administratieve lasten dan
geraamd. In het Regeerakkoord is de doelstelling opgenomen om te
komen tot een vermindering van de regeldruk en administratieve lasten
voor professionals, burgers en in het interbestuurlijk verkeer. Voor de
periode 2010–2015 is een programma opgesteld om die doelstelling te
behalen en zijn daarvoor middelen aan de begroting toegevoegd.
33.2 Aan innovatieve dienstverlening en ontwikkeling is meer uitgegeven
dan was geraamd. Dit wordt met name veroorzaakt doordat uit het
Programma Implementatie Agenda ICT-Beleid (PRIMA) van EL&I een
bijdrage op dit artikelonderdeel is binnengekomen ter uitvoering van
projecten in het kader van het programma e-overheid. Dit bedrag is bij
Voorjaarsnota 2011 zowel aan de uitgaven- als aan de ontvangstenkant
van de begroting toegevoegd.
Ontvangsten
Zie toelichting bij 33.2 met betrekking tot PRIMA-gelden.
Externe factoren

Ondanks de resultaten bij regeldruk die door de vorige kabinetten zijn
geboekt, is de overheid er nog beperkt in geslaagd om de tevredenheid
van burgers substantieel te vergroten. Dit wordt ook verklaard door steeds
veranderende verwachtingen en wensen van burgers. De overheid is er de
afgelopen jaren in geslaagd om beter te presteren in de ogen van burgers;
er is betere dienstverlening en minder regeldruk, maar burgers
verwachten nu meer en andere dingen van de overheid (transparantie,
openheid, dienstverlening).1

Realisatie meetbare gegevens

In de begroting werd als doelstelling nog genoemd het behalen van het
rapportcijfer 7 voor de overheidsdienstverlening. Het kabinet Rutte heeft
er in het regeerakkoord echter voor gekozen deze doelstelling niet over te
nemen. Er heeft in 2011 dan ook geen kwantitatieve meting van de
waardering van overheidsdienstverlening plaatsgevonden.
33 Operationele doelstelling 1
Het verminderen van de regeldruk voor burgers, professionals en
medeoverheden

Doelbereiking

De kabinetsdoelstelling is een nullijn (toenames moeten worden gecompenseerd door afnames) voor de administratieve lasten van burgers tot en
met 2012. In kosten zijn de administratieve lasten in 2011 gelijk gebleven
en in tijdsbesteding zijn de lasten gedaald, waardoor ten opzichte van
2002 de administratieve lasten inmiddels met 31% in tijd en 30% in kosten
zijn gereduceerd. Van de gemeentelijke administratieve lasten voor
burgers heeft na 2010 geen meting plaatsgevonden. Hetzelfde geldt voor
de merkbaarheid van de vermindering van regeldruk voor professionals.
Voor de vermindering van de regeldruk van medeoverheden geldt geen
kwantitatieve doelstelling. In de in 2011 gemaakte Bestuursafspraken is
afgesproken dat ook medeoverheden zelf de regeldruk voor burgers,
bedrijven en instellingen gaan verminderen.

Burgers
Ingevoerde maatregelen die de regeldruk voor burgers in 2011 hebben
(bron:http://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/
verminderd, zijn onder andere afschaffing van de Onderwijskaart,
regeldruk/documenten-en-publicaties/
overheveling van de uitvoering van de aanvullende bijstand naar de
rapporten/2011/09/12/rapportage-regeldruk
-motivaction.html)
Sociale Verzekeringsbank, vereenvoudiging van monumentensubsidiëring

Instrumenten
1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

43

Beleidsartikelen

en vele pilots van de Informele aanpak die zijn gestart (ruim 200
overheidsorganisaties in totaal eind 2011). Een andere maatregel, die past
in een in gang gezette beweging naar meer merkbaarheid, is het alleen
nog in bepaalde gevallen opvragen van een Verklaring van erfrecht door
banken. Van de elf «burgerprofielen» waarvan het ministerie van BZK de
regeldruk monitoort, profiteert het gezin het meest van de regeldrukverminderende maatregelen van het kabinet.
Professionals
Voor professionals in de publieke sector lopen er acties of zijn
programma’s opgesteld door de ministeries van VenJ, OCW, SZW en
VWS. Ontwikkelingen om de regeldruk voor professionals aan te pakken,
zijn onder andere dat politieagenten in beslag genomen vuurwerk niet
meer hoeven te tellen, maar alleen te wegen en dat 75% van de bekostigde scholen is aangesloten op de Basisregistratie onderwijsnummer
(BRON) waardoor het uitwisselen van leerlinggegevens makkelijker wordt
en scholen zelf minder hoeven te registreren. Verder is in 2011 de
landelijke database voor de registratie van gehandicaptenparkeerkaarten
in gebruik genomen, wat naar verwachting zal leiden tot minder diefstal
van dergelijke kaarten. Naast dat de politieprofessional daardoor minder
aangiftes van diefstal van gehandicaptenparkeerkaarten hoeft te
verwerken, bespaart dit ook de betreffende gehandicapten administratieve
lasten.
Interbestuurlijk
De vermindering van de interbestuurlijke lasten wordt toegelicht in artikel
31.
33.2 Indicatoren

Vermindering administratieve lasten van de
burger in tijd (t.o.v. 2002)
Vermindering administratieve lasten van de
burger in kosten (t.o.v. 2002)
Vermindering administratieve lasten voor
burgers in tijd bij gemeenten (t.o.v. 2007)
Vermindering administratieve lasten voor
burgers in kosten bij gemeenten (t.o.v. 2007)

Basiswaarde
2002

Realisatie
2002–2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Realisatie
2010

Streefwaarde
20111

Realisatie
2011

0%

17%

22%

28%

29%

31%

31%

0%

21%

22%

21%

30%2

25%

30%

0%

0%

–

–

–

41%

3

0%

0%

–

–

–

21%

3

1
Dit is nog de streefwaarde van het kabinet Balkenende IV, zoals genoemd in de begroting 2011. Zoals hierboven onder «Doelbereiking» aangeven,
is de nieuwe streefwaarde voor 2011 en 2012 zoals genoemd in de Voortgangsrapportage regeldruk burgers, professionals en interbestuurlijk: 0%
(een nullijn) ten opzichte van het begin van deze kabinetsperiode. De realisatie volgens die doelstelling is wat betreft rijksregelgeving 2% in tijd en
0% in kosten.
2
Door informatie die in 2011 bekend is geworden, klopt het in het jaarverslag 2010 gerapporteerde realisatiecijfer van 2010 (namelijk 24%) niet
meer.
3
Er heeft in 2011 geen meting plaatsgevonden.

Bron: Voortgangsrapportage Regeldruk burgers, professionals en interbestuurlijk, kamerstukken II, 2011–2012, 29 362, nr. 195

Realisatie meetbare gegevens

33 Operationele doelstelling 2
Een betere dienstverlening door goed informatiebeleid, innovatie en de
ontwikkeling van e-overheidsvoorzieningen.

Doelbereiking

Informatiebeleid staat in dienst van een betere dienstverlening. Het maakt
informatie-uitwisseling mogelijk en creëert samenhang in de informatie
die de overheid heeft. De e-overheidsvoorzieningen zoals omschreven in
het Nationaal Uitvoerings Programma dienstverlening en e-overheid
(NUP) dragen bij aan een betere dienstverlening en vormen hiervoor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

44

Beleidsartikelen

basisinfrastructuur. Deze voorzieningen zijn voor het merendeel
beschikbaar. Het afgelopen jaar is weer een aantal van de voorzieningen
aan de beheerorganisatie overgedragen en zijn afspraken gemaakt over
het vervolg op NUP met als leidraad één digitale overheid: betere service
en meer gemak.
Instrumenten

Op 30 mei 2011 is de Overheidsbrede implementatieagenda voor
dienstverlening en e-overheid, kortweg i-NUP, aan de Tweede Kamer
gezonden (bijlage bij Kamerstukken II, 2010–2011, 26 643, nr. 182). Met het
i-NUP is de agenda voor de e-overheid voor de periode tot en met 2014
bepaald en wordt een vervolg gegeven aan het Nationaal Uitvoeringsprogramma dienstverlening en e-overheid.
Toegang tot overheidsinformatie en diensten
Eind 2011 is het programma e-Overheid voor Burgers afgerond. Het
programma heeft ICT-bouwstenen voor de e-overheid opgeleverd,
MijnOverheid is opgenomen als onderdeel binnen Overheid.nl. Op
overheid.nl worden producten en diensten met behulp van Samenwerkende Catalogi voor burgers ontsloten. De ICT-bouwstenen, mijnoverheid.nl en overheid.nl zijn in beheer gegeven aan Logius. Het dienstverleningsconcept Antwoord, waaronder het gebruik van 14+netnummer door
gemeenten, is overgedragen aan het Kwaliteits Instituut Nederlandse
Gemeenten (KING). Het Kenniscentrum Officiële Overheids Publicaties,
waar onder meer wetten.nl wordt beheerd is in zijn geheel overgedragen
aan De Werkmaatschappij. BZK heeft dit aangestuurd als gedelegeerd
opdrachtgever namens de Programmaraad e-Overheid voor Burgers.
Door deze stap kunnen potentiële gebruikers cq uitvoeringsorganisaties
deze bouwstenen nu koppelen of integreren in hun eigen bedrijfsvoering.
Persoonsinformatiebeleid
Het kabinet heeft een reactie gegeven op het WRR-rapport iOverheid
Kamerstukken II, 2010–2011, 26 643 nr. 211, dat aandacht vraagt voor het
ontstaan van een informatie-overheid en de gevolgen daarvan. Het
kabinet heeft het rapport van de WRR aangegrepen om zijn visie op de
voortgaande digitalisering en de gevolgen hiervan voor burgers en voor
de overheid uiteen te zetten.
Informatie-infrastructuur
In 2011 is de eerste groep basisregistraties (waaronder GBA, Kadaster,
BAG) beschikbaar en in gebruik als basisregistraties. Digikoppeling, een
standaard voor gegevensuitwisseling, wordt breed toegepast. Een eerste
versie van Digilevering, een voorziening voor gegevensuitwisseling, is in
beheer genomen en wordt beproefd. De activiteiten met betrekking tot het
stelsel van basisregistraties vinden plaats in het kader van het programma
I-NUP. De eerder met de kamer gecommuniceerde visie ten aanzien van
het stelsel (Kamerstukken II, 2009–2010, 29 362, nr. 176) van basisregistraties is in 2011 aangescherpt.
De vormgeving van de registratie van niet-ingezetenen is in 2011
voortgezet. Voor de realisatie van het technisch systeem is op grond van
de specificaties de bouwopdracht aan een externe partij gegeven. De
kwaliteitsafspraken met gemeenten en deelnemers zijn vastgelegd in het
kwaliteitsstatuut. De convenanten voor de dienstverlening door de
gemeenten zijn voorgelegd aan de bestuurders. Voor de conversie van de
bestaande deelregistraties die na inwerkingtreding van de wetbasisregistraties personen zijn alle voorbereidingen getroffen. De benodigde
wetgeving is voor advies aan de Raad van State voorgelegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

45

Beleidsartikelen

Beleidscoördinatie en monitoring
Een belangrijk deel van de overheidsorganisaties heeft beleid ingevoerd
voor open standaarden en open source. Alle ministeries, uitvoeringsorganisaties en provincies hanteren het principe «pas toe of leg uit». De
gemeenten en de waterschappen waren minder ver gevorderd. Van alle
(middel-)grote gemeenten had eind 2010 82% het «pas toe of leg
uit»-principe ingevoerd (of in voorbereiding). Van de kleinere gemeenten
had ongeveer de helft beleid op dit gebied geformuleerd. De meeste
ministeries en uitvoeringsorganisaties, 70% van de provincies, 62% van
de waterschappen en 44% van de gemeenten hebben een implementatiestrategie open source software vastgesteld of besluitvorming daarover in
voorbereiding.
Voor de webrichtlijnen zijn resultaatverplichtingen opgenomen in
de implementatieagenda i-NUP. Eind 2012 moeten de gemeenten voldoen
aan de minimale eisen van toegankelijkheid. Aan het niet-nakomen van
deze verplichting is de consequentie verbonden dat via regelgeving verplichtingen aan gemeenten opgelegd worden.
Aan verdere toename van het gebruik van de basisregistraties zal
bijgedragen worden door het door KING ontwikkelde ondersteuningsprogramma. De term OSB is inmiddels vervangen door digikoppeling. Het
aantal organisaties met een Overheids Identificatie Nummer (OIN)
dat geregistreerd staat in het serviceregister is in 2011 gestegen van 238
naar 358. Dit zijn partijen die Digikoppeling hebben geïmplementeerd en
in staat zijn om gegevens via deze standaard met elkaar uit te wisselen. In
totaal zijn er 35 businessservices geregistreerd in het serviceregister. Het
daadwerkelijk aantal gegevensuitwisselingen met de standaard Digikoppeling is hoger. Allereerst omdat er achter de businessservices een
veelvoud aan implementaties met Digikoppeling kan zitten en omdat
partijen niet verplicht zijn om gegevensuitwisselingen te registreren.
Ruim 400 gemeenten zijn aangesloten op Regelhulp en dit aantal neemt
geleidelijk aan nog steeds toe.
Een aantal overheden stelt gepersonaliseerde informatie via MijnOverheid
beschikbaar: de persoonsgegevens uit de gemeentelijke basisadministratie, de voertuiggegevens van de Rijksdienst voor het wegverkeer, de
eigendomsgegevens van het Kadaster, het Digitaal Klantdossier werk en
inkomen, de gegevens van LBIO (houdt de status bij van onderhoudsbijdragen aan ex-partners en biedt een fiscaal jaaroverzicht).
Door KING is gestart met de «operatie NUP». In dit programma wordt
voor gemeenten een ondersteuningsaanbod ontwikkeld dat gemeenten
ondersteunt bij de implementatie van de NUP bouwstenen.
Realisatie meetbare gegevens
33.3 Kengetallen
Aantal burgers met DigiD-inlogcode
Aantal burgers aangesloten op mijn overheid.nl
Aantal berichten uitgewisseld via de overheidstransactiepoort per jaar
1

Waarde 2008

Waarde 2009

Waarde 2010

Waarde 2011

6,8 mln.
10 000

7,54 mln.
27 760

8,1 mln
80 0001

8,9 mln.
143 968

15 mln.

21 mln.

38,6 mln

72 mln.

Mijnoverheid.nl maakt onderdeel uit van overheid.nl

Bron: Logius

33 Operationele doelstelling 3
Betere dienstverlening door het beschikbaar stellen, optimaliseren en
stimuleren van het gebruik van overheidsbrede infrastructurele
ICT-voorzieningen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

46

Beleidsartikelen

Doelbereiking

Het accent ligt hierbij op implementatie door alle overheden van de
NUP-bouwstenen. Binnen de governance van het INUP wordt met de
mede-overheden en de Manifestgroep de sturing op de implementatie ter
hand genomen. Knelpunten worden met deze gemeenschappelijke
aanpak weggenomen. Zo is de implementatie bij gemeenten gefaciliteerd
door een kasschuif uit het gemeentefonds . Daarnaast wordt door KING
een samenhangend aanbod aan implementatieondersteuning voor
gemeenten ontwikkeld. Dit project, operatie NUP genaamd, wordt
gefinancierd door een uitname uit het Gemeentefonds en een bijdrage
van het Rijk.

Instrumenten

Toegang
In 2011 is de inzet van DigiD verder uitgebreid. 8,9 miljoen mensen
beschikten over een DigiD, en DigiD is bijna 53 miljoen keer gebruikt. De
nieuwe functionaliteit DigiD Machtigen, waarmee burgers namens andere
burgers zaken kunnen doen met de overheid, is in 2011 succesvol ingezet
bij de aangifte inkomstenbelasting.
Gegevensuitwisseling
Digipoort/OTP is een generieke infrastructuur die de elektronische
communicatie tussen bedrijfsleven en overheid ondersteunt en bevordert.
In het afgelopen jaar werden 54 miljoen berichten uitgewisseld, een
stijging van circa 40% ten opzichte van 2010.
Informatiebeveiliging
De beleidsverantwoordelijkheid voor GOVCERT is in de loop van 2011
overgegaan naar het ministerie van Veiligheid en Justitie.

Realisatie meetbare gegevens
33.4 Indicatoren

1. Klanttevredenheid GOVCERT.NL
2. Klanttevredenheid Overheid.nl
3. Klanttevredenheid DigiD
4. TPM DigiD voor Burgers
5. WTz3 PKIoverheid
6. TPM Overheidstransactiepoort

Waarde 2008

Waarde 2009

Waarde 2010

Streefwaarde
2011

Realisatie
2011

7,7
7,4
n.v.t
Ja
Ja
Ja

7,61
7,8
7,1
Ja
Ja
Ja

7,9
7,4
7,2

7
7
7
Ja
Ja
Ja

7,9
7,3
7,1

2
2
2

2

Ja
2

1

Cijfers naar aanleiding van brondocumenten gecorrigeerd ten opzichte van begroting 2010
Cijfer niet beschikbaar bij publicatie jaarverslag
3
WebTrust zegel (WTz) toont aan dat de hiërarchische structuur van de PKIoverheid voldoet aan de in de WebTrust-standaard gestelde eisen.
2

Bron 1: Govcert.nl
Bron 2: Overheid.nl; Prestatiemeting 2011
Bron 3, 4, 5 en 6: Logius

33.5 Kengetal
Totaal aantal overheidsorganisaties aangesloten op
DigiD

Waarde 2008

Waarde 2009

Waarde 2010

Waarde 2011

414

487

535

571

Bron: Logius

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

47

Beleidsartikelen

33.1 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid
33.6 Beleidsdoorlichting

Beleidsdoorlichting

Beleidsdoorlichting

Beleidsdoorlichting

1

AD of OD

A. Start
B Afgerond

Vindplaats

Het verminderen van de regeldruk
voor burgers, professionals en
medeoverheden.

OD 33.11

A: 2010

Een betere dienstverlening door
goed informatiebeleid, innovatie
en de ontwikkeling van
e-overheidsvoorzieningen.
Betere dienstverlening door het
beschikbaar stellen, optimaliseren
en stimuleren van het gebruik van
overheidsbrede infrastructurele
ICT-voorzieningen.

OD 33.21

Kamerstukken II,
vergaderjaar
2010–2011, 30 985,
nr. 6
Kamerstukken II,
vergaderjaar
2010–2011, 30 985,
nr. 6

B: 2011
A: 2010
B: 2011
OD 33.3

A: 2014
B: 2014

Vanwege de raakvlakken van beide beleidsdoorlichtingen zijn deze samen opgepakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

48

Beleidsartikelen

Artikel 35: Arbeidszaken overheid
35 Algemene doelstelling
Een beter presterende overheid door voldoende inzet van en de zorg voor
een competent, divers samengesteld en integer personeelsbestand en een
bestand van politieke ambtsdragers.

Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

Competent, integer overheidspersoneel en competente, integere
bestuurders zijn van doorslaggevende betekenis voor een rechtmatig en
doelmatig presterende overheid.
Dat vergt aandacht voor en beleid ten aanzien van arbeidsvoorwaardenvorming en een op de middellange termijn krapper wordende arbeidsmarkt. De aantrekkeljjkheid van de overheid als werkgever wordt
bevorderd door een gericht arbeidsvoorwaarden- en arbeidsmarktbeleid.
Daaronder vallen ook de activiteiten die gericht zijn op het veilig kunnen
uitoefenen van een publieke taak (Programma Veilige Publieke Taak) en
het verminderen van de interne bureaucratie. Door het bevorderen van
«slimmer werken» kan het beroep van de overheid op de arbeidsmarkt
worden verkleind. Door arbeidsparticipatie bevorderende maatregelen
wordt het potentieel aan mogelijke overheidswerknemers vergroot.
Naast een doelmatig en doeltreffend functionerende overheid, bevorderen
zich integer gedragende en zich transparant opstellende overheidsorganisaties en bestuurders het vertrouwen van de burgers in de overheid. Op
deze aspecten is beleid ontwikkeld en geïmplementeerd. Te denken valt
aan de rapportage over topinkomens, het bevorderen van benchmarks, de
herziene klokkenluidersregeling, het (anoniem) kunnen melden van
integriteitsschendingen en de aandacht voor de professionalisering van
het ambt van burgemeesters.

Budgettaire gevolgen van beleid
35.1 Arbeidszaken overheid
Budgettaire gevolgen van beleid (in
€ 1 000)

Realisatie
2007

2008

2009

Verplichtingen
Uitgaven
35.25 Apparaat
35.1 Overheid als werkgever
35.2 Politieke ambtsdragers
35.3 Uitkeringsregelingen voormalige
gebiedsdelen
Ontvangsten

124 395

99 650

88 393

2010

2011

Vastgestelde
ISB
begroting
2011

Verschil

56 931

83 954

56 462

27 492

57 256
7 597
15 731
7 998

59 458
5 850
19 327
11 048

56 462
4 564
13 750
10 092

2 996
1 286
5 577
956

25 930

23 233

28 056

– 4 823

1 224

1 476

820

656

2011

Financiële toelichting
Op het artikel Arbeidszaken overheid is meer uitgegeven dan geraamd.
Onderstaand volgt een toelichting op artikelonderdeel om dit inzichtelijk
te maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

49

Beleidsartikelen

Uitgaven
35.25 Er is in 2011 meer uitgegeven dan geraamd. Dit heeft voornamelijk
te maken met fte’s die dit jaar nog afgebouwd worden in het kader van de
Vernieuwing Rijksdienst. Voor de budgettaire dekking is gebruik gemaakt
van beschikbare middelen op het artikelonderdeel 35.3 Uitkeringsregelingen voormalige gebiedsdelen.
35.1 Overheid als werkgever. Bij Voorjaarsnota 2011 zijn in 2010 gereserveerde maar nog niet gebruikte middelen opnieuw toegevoegd aan het
programmabudget Veilige Publieke Taak. Voortzetten van de aanpak van
agressie en geweld tegen werknemers met een publieke taak is onderdeel
van het huidige regeer- en gedoogakkoord. Gelet op de eerste positieve
resultaten van het programma tijdens de vorige kabinetsperiode zal
worden voortgebouwd op de hoofdlijnen van dat programma ( een meer
daadkrachtige, uniforme en samenhangende aanpak voor de keten van
werknemers, werkgevers, politie en openbaar ministerie in heel
Nederland).
35.3 Uitkeringsregelingen voormalige gebiedsdelen. Aan de uitkeringsregelingen is minder uitgegeven dan geraamd. Het aantal uitkeringsgerechtigden is uiteindelijk lager uitgevallen.
Verplichtingen
In 2011 zijn enkele verplichtingen met een meerjarig kaseffect aangegaan
die verklaren waarom er meer is verplicht dan geraamd. Het betreft onder
andere een bijdrage aan de stichting ICTU, een subsidie aan de stichting
CAOP en een subsidie aan het SVO met kaseffecten in 2012 tot en met
2015.
Externe factoren

De economische ontwikkeling is van invloed geweest op het beleid.

Realisatie meetbare gegevens

Op het niveau van de operationele doelstellingen worden meerdere
meetbare gegevens geformuleerd, die goed weergeven wat de
uitkomsten van de inspanningen van het ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties zijn.
35 Operationele doelstelling 1
Mede zorgen voor een voldoende aanbod van goed geschoold overheidspersoneel en voor een betrouwbare, herkenbare overheid door het
bevorderen van integriteit, diversiteit, transparantie en kostenbewustzijn
van overheidsorganisaties.

Instrumenten

Voldoende aanbod van voldoende gekwalificeerd personeel
Vanwege de economische crisis heeft het kabinet besloten te bezuinigen
op de loonkosten in de publieke sector door het niet uitkeren van
loonbijstelling in 2011. Het vorige kabinet had al besloten tot een nullijn in
2010. Om afwenteling op de kwaliteit van de dienstverlening te
voorkomen, werd besloten de nullijn een tweede jaar te handhaven. De
aandacht heeft zich het afgelopen jaar dan ook voornamelijk gericht op
het realiseren hiervan.
De uitdaging is om desondanks als overheid goed te blijven presteren en
een aantrekkelijk werkgever te zijn en te blijven. Hiervoor is in 2011 het
BZK-programma «Beter Werken in het Openbaar Bestuur» (Kamerstukken
II, 2010–2011, 32 142, nr. 22) gestart. Vanuit de geformuleerde langetermijnvisie over dynamisch werken in een moderne overheid anno 2020
richt het beleid zich op flexibiliteit, mobiliteit en het moderniseren van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

50

Beleidsartikelen

werkgeverschap. Hierbij wordt nauw samengewerkt met de andere
overheden. Ook wordt gezamenlijk gewerkt aan het oplossen van
arbeidsmarktknelpunten via onder andere kennisdeling, pilots, experimenten en benchmarks.
Een divers samengesteld personeelsbestand
In 2011 is het project diversiteit afgebouwd en de opgedane kennis en de
ontwikkelde instrumenten zijn geborgd. De kennisdeling en de communicatie zijn geborgd door de website www.denkdivers.nl en de LinkedIn
groep over te dragen aan de Nederlandse Stichting voor Psychotechniek:
innovatief in werk (NSvP). De diversiteitsindex is met een promotiefilm
onder de aandacht gebracht van de publieke sectoren en blijft ook
beschikbaar.
De trajecten met de gemeenten, provincies, waterschappen en HBO
hebben gezorgd voor acties binnen diverse organisaties in deze vier
sectoren. In 2011 is het eerste kandidatenprogramma voor gemeentesecretarissen afgerond. In totaal zijn 30 talentvolle kandidaten opgeleid voor
de functie van gemeentesecretaris. Deze kandidaten zijn in beeld gebracht
bij gemeenten. Twee kandidaten zijn in 2011 aan de slag gegaan als
gemeentesecretaris. Inmiddels is het tweede kandidatenprogramma is
van start gegaan.
Via het flitspanelonderzoek is inzicht verkregen in de relatie diversiteitsmanagement en HRM. Gebleken is dat het draagvlak voor diversiteit
binnen de publieke sector is gegroeid en dat diversiteitsmanagement samenhangt met een grotere betrokkenheid, motivatie en baanen organisatietevredenheid. Werknemers zijn bovendien minder geneigd
om te vertrekken.
Bevordering van arbeidsparticipatie en arbeidsproductiviteit mede in
relatie tot kostenbeheersing/-beperking
In het overleg met de sectorwerkgevers is aandacht gevraagd voor deze
thema’s, met name voor het in dienst nemen van mensen met afstand op
de arbeidsmarkt. Sommige sectoren – zoals de sector Rijk – hebben
hiervoor het afgelopen jaar specifiek beleid ontwikkeld. De ontwikkeling
van het aantal arbeidsongeschikten bij de overheid komt overeen met die
in de marktsectoren.
De werkloosheid bij overheid en onderwijs loopt op als gevolg van de
financiële en economische crisis in samenhang met het streven naar een
compacte overheid. Het beleid is daarom sterk gericht op het begeleiden
van werk naar werk; overheidswerkgevers geven daaraan ook gevolg,
zoals onder meer blijkt uit het Defensie-akkoord met de bonden. Periodiek
is overleg gevoerd met de overheidswerkgevers over specifieke arbeidsmarktknelpunten, over de inhoud van het arbeidsvoorwaardenpakket en
over de mogelijkheden om dat aantrekkelijk en passend te houden in
relatie tot de eisen die de arbeidsmarkt aan de overheid stelt en rekeninghoudend met de financiële randvoorwaarden van het kabinet.
De ziekteverzuimpercentages van de onderwijs- en overheidssectoren
bevinden zich in 2011 op hetzelfde niveau als dat van het jaar 2010 (CBS –
Statline) en wijken wat de ontwikkeling betreft niet af van de marktsectoren.
Het afgelopen jaar heeft het ministerie van BZK regelmatig overleg
gevoerd met de sectorwerkgevers in het Verbond Sectorwerkgevers
Overheid. Door deze afstemming is er ook in de andere overheidssectoren
sprake van een loonontwikkeling van bijna nul procent zoals afgesproken
in het kabinet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

51

Beleidsartikelen

De universiteit Delft (IPSE, Instituut voor Publieke Sector Efficiency) is in
opdracht van het ministerie van BZK begin 2010 gestart met een onderzoeksprogramma voor onderzoek en kennisdeling met betrekking tot
sturing, innovaties en productiviteit in de publieke sector. Ten behoeve
van de sectoren heeft IPSE Delft een aantal benchmarks arbeidsproductiviteit afgerond, onder meer op het gebied van afvalbeheer en de
meetbaarheid van veiligheid bij de sector politie. Eveneens is er een
literatuuroverzicht met handvatten voor «sturing van slimmer werken»
geschreven. Een samenwerkingsverband tussen Kennisland, Kafkabrigade
en TNO is eind 2011 van start gegaan met het plan «Innoveren door
professionals» Dat programma loopt tot en met 2014. De in dat kader te
ontwikkelen activiteiten – onder meer via sociale media en netwerkvorming – sluiten aan bij het arbeidsmarktprogramma «Beter werken in
het openbaar bestuur». Specifiek gaat het dan om de doelstellingen met
betrekking tot het bevorderen van een hogere arbeidsproductiviteit door
slimmer werken en het realiseren van meer ruimte voor de professional. De Goed Werk Hub is eveneens een instrument ter bevordering
van innovatieve oplossingen voor beleidsproblemen door het stimuleren
van professionaliteit en kwaliteit in de publieke sector via netwerken,
opdat kennis tussen sectoren wordt uitgewisseld.
Er is in samenwerking met het ICTU een monitor (feiten en beleving)
en benchmark in ontwikkeling om de bedrijfsvoering van overheidsorganisaties beter in beeld te krijgen (Venster op bedrijfsvoering). Dit
instrument wordt in 2012 in de praktijk getoetst. De Vereniging van
Gemeentesecretarissen heeft een convenant afgesloten met KING en ICTU
om het gebruik van de monitor te bevorderen.
Aansluitend op de wens van het kabinet om regelluwe zones in de zorg te
realiseren, wordt in samenwerking met het Programma Regeldruk
invulling gegeven aan een project ″van regels naar ruimte» (het tijdelijk
buiten werking stellen van regelgeving) om een effectievere en efficiëntere uitoefening van de primaire publieke taak van organisaties te
bevorderen. Inmiddels bereiden enkele organisaties zich voor om in 2012
met «van regels naar ruimte» te experimenteren.
Integriteit
De betrouwbaarheid van het overheidspersoneel draagt bij aan de
kwaliteit van de democratische besluitvorming en de legitimiteit van de
overheid. Verbetering hiervan wordt onder meer nagestreefd door
aandacht voor het bevorderen van integriteit.
Op 3 oktober 2011 is de AMvB tot instelling van de Commissie advies- en
verwijspunt klokkenluiden in het Staatsblad gepubliceerd. Inwerkingtreding volgt op een bij Koninklijk Besluit te bepalen tijdstip. Het betreft
een tijdelijke voorziening tot 1 juli 2015. Voor die datum is gekozen, zodat
de Commissie na twee jaar geëvalueerd kan worden en de uitkomsten
daarvan mee kunnen worden genomen in een op te stellen instellingswet
die dan voor of per 1 juli 2015 in werking kan treden. Op 9 november 2011
is de AMvB in een Algemeen Overleg met de Kamer besproken. Daarna is
gestart met het samenstellen van de commissie en de voorbereidingen
voor een operationeel advies- en verwijspunt klokkenluiden.
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft in
samenspraak met koepelorganisaties VNG, IPO en UvW in 2011 een
monitor ontwikkeld die inzicht verschaft in de integere werkhouding
binnen het openbaar bestuur. Met het inzetten van deze monitor kan
invulling worden gegeven aan de Bestuursafspraken 2011–2015 over
periodieke monitoring van integriteit(sbeleving). Om te voorkomen dat
het bij meten alleen blijft, worden ook individuele organisaties in de
gelegenheid gesteld zich te spiegelen aan de sectorale cijfers. Bovendien

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

52

Beleidsartikelen

wordt door het gebruik van eenzelfde monitor bij alle betrokken onderdelen van het openbaar bestuur de mogelijkheid gecreëerd om over de
grenzen van sectoren heen kennis en informatie uit te wisselen.
Voor het versterken van het integriteitsbesef en het bevorderen van een
evenwichtig en samenhangend integriteitsbeleid bij publieke organisaties
wordt subsidie verstrekt aan Bureau Integriteitsbevordering Openbare
Sector (BIOS). Deze subsidie stelt BIOS in staat te zorgen voor kennisdeling en uitwisseling, zowel nationaal als internationaal. Daartoe worden
integriteitsbijeenkomsten georganiseerd, presentaties verzorgd, instrumenten en leidraden ontwikkeld en diverse opleidingen en workshops op
het gebied van integriteit gefaciliteerd.
Transparantie/afleggen rekenschap
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft ook in
2011 bovensectoraal benchmarks gefaciliteerd, als ondersteuning voor de
vele overheidsorganisaties die hun bedrijfsvoering efficiënter proberen in
te richten. Op die manier kunnen goede praktijken uit de ene sector snel
navolging krijgen in een andere sector. De benchmark shared services is
hiervan een voorbeeld. In 2011 is de ontwikkeling van een gestandaardiseerd ICT-hulpmiddel voortgezet waarmee overheidsorganisaties hun
bedrijfsvoering kunnen doorlichten en spiegelen aan andere organisaties.
Het bestaande ICT-instrument omvat de mogelijkheid van een intern
klantonderzoek, medewerkerstevredenheidsonderzoek en diverse vragen
over te onderscheiden bedrijfsvoeringsaspecten. Het is deze combinatie
die naar verwachting veel richting geeft aan mogelijke verbeteracties en
verdere transparantie.
Met de Vereniging voor gemeentesecretarissen en het Kwaliteitsinstituut
Nederlandse gemeenten is gesproken over het testen van het instrument
en mogelijk gebruik van het instrument door gemeenten. Definitieve
afspraken hierover zijn begin 2012 vastgelegd.
De rapportage 2011 over 2010 in het kader van de Wet Openbaarmaking
uit publieke middelen gefinancierde topinkomens (WOPT), is bij brief van
23 december 2011 aan de Tweede Kamer gezonden (Kamerstukken II,
2011–2012, 30 111, nr 55). Het percentage organisaties dat conform de
WOPT melding heeft gemaakt over topinkomens is 97%.
Het wetsvoorstel Wet Normering topinkomens (WNT) is op 6 december
2011 met algemene stemmen door de Tweede Kamer aanvaard en
vervolgens naar de Eerste Kamer verzonden. (Kamerstukken II, 2011–2012,
32 600, nr A)
Informatie over topinkomens wordt jaarlijks verspreid via onder meer de
website topinkomens www.minbzk.nl/topinkomens. Vanaf medio januari
2012 is dit: https://topinkomens.minbzk.nl
Veilige Publieke Taak (VPT)
De aanpak vanuit het programma Veilige Publieke Taak (VPT) kent drie
sporen: grenzen stellen, het aanpakken van daders en het ondersteunen
van werkgevers. Basis van deze aanpak zijn de acht maatregelen voor
werkgevers voor een effectief veiligheidsbeleid met in het verlengde
hiervan de Eenduidige Landelijke Afspraken voor opsporing en
vervolging.
In 2011 is opnieuw een meting gehouden. Deze laat een significante
daling ten opzichte van 2007 zien; het percentage slachtoffers is van 66%
in 2006, via 65% in 2008 gedaald naar 59% in 2010. De oorspronkelijke
doelstelling van 51% is hiermee niet behaald. Dat is reden geweest voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

53

Beleidsartikelen

het kabinet om het programma met een kabinetsperiode tot 2015 te
verlengen, maar wel vast te houden aan de dadergerichte aanpak met
meer aandacht voor de norm van acceptabel gedrag en het voorkomen
van agressie en geweld.
De afgelopen jaarwisseling was er een lichte stijging in het geweld tegen
werknemers met een publieke taak ten opzichte van 2011: van 173 in 2011
naar 186 in 2012. Het aantal incidenten is echter (ruim) lager dan in de
jaren daarvoor (2009: 229, 2010: 303).
Stellen van grenzen
De boodschap vanuit de landelijke norm Veilige Publieke Taak is dat
agressie en geweld tegen werknemers met een publieke taak nooit kan
worden getolereerd. Vanuit VPT wordt deze norm onder andere via
publiciteitscampagnes uitgedragen. Steeds meer werkgevers onderschrijven de norm en dragen deze uit aan het publiek.
De inzet van interactieve billboards – als onderdeel van de campagne met
het thema «VPT» eind 2010 – heeft in 2011 (inter-)nationaal zeer veel
waardering gekregen en er zijn bovendien diverse prijzen gewonnen. Een
andere campagne is van SIRE, die VPT betrokken heeft bij de opzet van de
campagne «Handen af van onze hulpverleners». Verder is VPT sinds het
najaar van 2010 actief op het gebied van sociale en digitale media.
Aanpakken van daders
Vijf politieregio’s zijn aangemerkt als ketenintensiveringsregio; Groningen,
Noord- en Oost-Gelderland, Amsterdam Amstelland, Midden- en
West-Brabant en Zeeland. Doel is het bevorderen van de samenwerking
tussen politie, Openbaar Ministerie en werkgevers. De samenwerking is
gericht op het gezamenlijk stellen van een norm en het aanpakken van
daders van agressie en geweld tegen de publieke taak. De eerste
resultaten zijn bemoedigend. Er is een grote betrokkenheid van alle
partijen en de aanpak in de verschillende regio’s wordt voortvarend ter
hand genomen. Momenteel zijn de vijf regio’s nog druk met de uitvoering;
een belangrijke reden om de uitvoeringstermijn te verlengen tot
halverwege 2012.
Op basis van onderzoek bij de politie concludeert het IOOV dat van de 25
afspraken (inclusief ketenafspraken en enkele van de uitgangspunten) die
deel uitmaken van de eenduidige landelijke afspraken voor politie en
Openbaar Ministerie (ELA) ten tijde van het onderzoek 17 werden
nageleefd. Om de implementatie van de ELA extra kracht bij te zetten zijn
binnen de politiekorpsen implementatiecoördinatoren benoemd die de
implementatie en naleving van de ELA borgen. Daarnaast is de ELA
opgenomen in het vademecum van initiële en postinitiële politieopleiding.
Door de politie is een uitgebreide pilot met zogenaamde bodycams (op
het uniform) gehouden in de regio Haaglanden. De veronderstelling was
dat de inzet van camera’s het gebruik van geweld zou kunnen voorkomen,
dat die zou bijdragen aan de opsporing en vervolging van verdachten en
dat die effect zou hebben op de veiligheidsbeleving van politieambtenaren. Op basis van de bevindingen uit de pilots heeft de Raad van
Korpschefs besloten nu niet over te gaan tot enige vorm van landelijke
implementatie aangezien hiervoor onvoldoende basis aanwezig is en de
opbrengsten op dit moment niet opwegen tegen de investeringen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

54

Beleidsartikelen

Het verhalen van schade als gevolg van agressie en geweld op de dader
vormt een belangrijk speerpunt van VPT. Vanuit de behoefte uit de praktijk
is recentelijk een viertal factsheets over schadeverhaal opgesteld.
Daarnaast wordt op dit moment bezien hoe via het verhaalsrecht (regres)
van de verzekeraar er daadwerkelijk verhaald kan worden op de dader. In
dit verband is de pilot Intensivering Schadeverhaal (Haaglanden en
Midden Nederland) in het leven geroepen.
Ondersteunen van werkgevers
Het programma VPT stimuleert vijf grote, landelijke werkgevers met een
publieke taak bij de intensivering van hun aanpak van agressie en geweld.
Enkele belangrijke resultaten van deze intensiveringstrajecten zijn:
Ë De aanwezigheid van een heldere norm (UWV, Belastingdienst en DJI);
Ë Een goed werkend registratiesysteem van incidenten (UWV en
Belastingdienst);
Ë Trainingen ter bewustwording van het personeel (AZN, DJI, UWV en
Belastingdienst);
Ë Herstelbemiddeling tussen dader en slachtoffer (DJI);
Ë Het borgen van de aanpak via het zogenaamde «zelfinspectieinstrument» van de Arbeidsinspectie (UWV).
De Taskforce Veiliger Openbaar Vervoer is in 2010 begonnen aan het
uitvoeren van het rapport «Veiliger Openbaar Vervoer». Dit rapport bevat
16 maatregelen om het aantal incidenten in het OV terug te dringen. Op
dit moment wordt alleen nog door partijen – en gecoördineerd door BZK –
gewerkt aan maatregel 1; een convenant dat sociale veiligheid uit de
concurrentie zal halen door het in alle concessies vast te leggen. Er wordt
toegewerkt naar een spoedige ondertekening.
Naar aanleiding van het onderzoek Bedreigd Bestuur is aan alle 14 000
politieke ambtsdragers van het decentrale openbare bestuur een brief
verzonden. Met deze brief wordt het maatschappelijke belang van een
gezamenlijke en eenduidige aanpak van agressie en geweld onderstreept.
Alle bestuurders, volksvertegenwoordigers en hun ondersteuners worden
opgeroepen om agressie en geweld binnen hun organisatie bespreekbaar
te maken en structureel aan te pakken. Vanuit het programma VPT is
samen met de betrokken partijen gewerkt aan een aantal praktische
handvatten voor de aanpak van agressie en geweld tegen politieke
ambtsdragers. Op 6 oktober 2011 is op het jaarcongres van het Nederlands Genootschap van Burgemeesters het stappenplan voor een veilige
publieke taak voor politieke ambtsdragers gelanceerd. Op de bijbehorende website www.veiligbestuur.nl is op een geordende en toegankelijke
wijze inzichtelijk gemaakt hoe gemeenten aan de slag kunnen met het
onderwerp.
In het najaar van 2011 is het expertisecentrum Veilige Publieke Taak tot
stand gekomen. Het expertisecentrum adviseert en ondersteunt
werkgevers voor een effectieve aanpak van agressie en geweld. De
Helpdesk Veilige Publieke Taak (voor advies en ondersteuning bij het
verhalen van schade als gevolg van agressie en geweld) maakt hier
onderdeel van uit.
In 2011 zijn de projecten het kader van de stimuleringsregeling zo goed
als afgerond. Verder vond op 6 oktober 2011 de vierde VPT-beurs plaats
en is de VPT-AWARD voor de derde keer uitgereikt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

55

Beleidsartikelen

Realisatie meetbare gegevens
35.2 Indicatoren

1. Agressie en geweld tegen werknemers met
publieke taak
2. 50% van de nieuwe instroom bij de overheid is
vrouw
3. 30% van de nieuwe instroom in topfuncties bij de
overheid is vrouw2
4. 50% meer niet-westerse allochtonen bij de
overheid t.o.v. 2007
5. 2%-punt minder uitstroom van 50-plussers bij de
overheid t.o.v. 2006
6. Het percentage organisaties in de openbare
sector dat cf. de WOPT melding maakt over
topinkomens

Waarde 2008

Waarde 2009

Waarde 2010

Streefwaarde
2011

Realisatie
2011

65%

–

59%

51%

1

58%

55%

59%

50%

1

41%

42%

39%

30%

1

5,9%

6,1%

6,1%

8,4%

1

3,6%

3,3%

3,8%

5%

1

97%

94%

97%

95%

1

1

Cijfers niet beschikbaar bij publicatie jaarverslag.
De cijfers instroom van vrouwen en instroom van vrouwen in topfuncties kunnen niet met elkaar worden vergeleken. Bij de instroom van
vrouwen gaat het om instroom van buiten de sector, terwijl het bij de instroom in topfuncties ook gaat om de instroom vanuit andere functielagen.
2

Bron 1: Effectmetingen 2007, 2009 en 2011, metingen over het voorafgaand jaar
Bron 2,3,4 en 5: trendnota arbeidszaken 2011 (ABP en UWV)
Bron 6: Jaarlijkse rapportage topinkomens aan de Tweede Kamer, Kamerstukken II, 2011–2012, 30 111, nr. 55, betreft het daaraan voorafgaand jaar.

35.3 Kengetallen

Waarde 2008

Aantal onvervulde vacatures in de sectoren Rijk,
Provincies, Gemeenten, Rechterlijke Macht,
Waterschappen, Onderwijs, Politie en Defensie
20 3001
Bron: CBS
Bevorderen van aantrekkelijk werkgeverschap: –
Aandeel werknemers dat tevreden is met de
primaire en secundaire arbeidsvoorwaarden2;
– tevreden over organisatie
–
Bron: tweejaarlijkse Personeels- en mobiliteitsonderzoek 2008–2011
Driejarig gemiddelde afwijking in loonontwikkeling
overheid t.o.v. de markt
0,9%
Bron: CPB

Waarde 2009

Waarde 2010

Waarde 2011

20 7001

10 500

7 700

59%

–

3

0,3%

0,4%

– 0,36%4

1
De waarden 2008–2009 wijken af van de begroting 2011. Dit komt omdat CBS in 2010 is overgestapt op de vacaturestatistiek op de standaard
bedrijvenindeling 2008 (SBI2008). Vanwege deze overgang zijn alles resultaten van de periode 1997–2010 opnieuw bepaald.
2
In het Personeels- en mobiliteitsonderzoek 2010 is niet specifiek meer gevraagd naar tevredenheid over de primaire en secundaire arbeidsvoorwaarden, maar naar de tevredenheid over de organisatie waarbij men werkzaam is.
3
Het volgend POMO vindt plaats in 2012, de uitkomsten daarvan hebben betrekking op 2011 en komen in het tweede halfjaar 2012 beschikbaar.
4
betreft een voorlopig cijfer

35 Operationele doelstelling 2
Het scheppen van voorwaarden voor een brede toegang tot politieke en
bestuurlijke functies en voor het verbeteren van de kwaliteit van de
functievervulling van politieke ambtsdragers.
Politieke ambtsdragers zijn een kwaliteitsfactor in en voor goed bestuur.
Met andere woorden: een goed functionerend openbaar bestuur heeft
goede bestuurders en politici nodig. Het beleid is erop gericht hiervoor de
randvoorwaarden en instrumenten te creëren.
Instrumenten

Rechtspositie en voorstellen Dijkstal
– Onderzoek is gestart naar de inrichting van een pensioenfonds voor
politieke ambtsdragers en aansluiting bij het ABP;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

56

Beleidsartikelen

–

–
–

–

Rechtspositieregelingen voor de verschillende groepen politieke
ambtsdragers zijn gemoderniseerd, in dit kader onder meer invoering
van de sollicitatieplicht en de verrekening van inkomsten uit nevenfuncties;
De uitvoering van pensioenen en uitkeringen van politieke ambtsdragers op de BES-eilanden is geborgd;
Huisvestingsregelingen voor burgemeesters zijn geactualiseerd,
inclusief een tegemoetkomingsregeling in verband met de dubbele
woonlastenproblematiek van burgemeesters;
De Algemene pensioenwet politieke ambtsdragers (Appa) en Wet
vergoedingen leden Eerste Kamer zijn gewijzigd in verband met
aanpassingen in het nabestaandenpensioen en een vergoeding voor
deelname van leden van de Eerste Kamer aan internationale parlementaire assemblees.

Integriteit
– Conform het plan van aanpak «bestuurlijke integriteit» zijn over het
onderwerp bestuurlijke integriteit discussies gevoerd en werksessies gehouden binnen de verschillende beroepsgroepen. Door de
actieve betrokkenheid van de doelgroepen is er een beter beeld
ontstaan van de problematiek. De casuϊstiek die naar voren kwam kan
in cursussen worden gebruikt en is ook opgenomen in de Handreiking
integriteit van politieke ambtsdragers.
– De Handreiking is in nauwe samenwerking met de koepels en
beroepsgroepen geactualiseerd. De meest recente regelgeving is er in
opgenomen en bovendien is de tekst afgestemd op regelgeving voor
ambtenaren. De nieuwe Handreiking is gepresenteerd op het congres
over bestuurlijke integriteit «voorbeeldig bestuur», dat op 14 april 2011
is gehouden en waarvoor grote belangstelling was van bestuurders en
politici.
Diversiteit
In 2011 is een eerste editie van het oriëntatieprogramma burgemeesters
van start gegaan. Deze eerste editie loopt door tot medio 2012. Dit
programma is een vervolg op de scoutingactiviteiten die er in de
afgelopen jaren hebben plaatsgevonden naar talenten voor de functie van
burgemeester. Het programma biedt een oriëntatie op de burgemeestersfunctie. Deelnemers krijgen een brede blik op het ambt en op de competenties die van burgemeesters verwacht worden. Het programma wordt
uitgevoerd in een samenwerkingsverband van het ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, het Nederlands Genootschap
van Burgemeesters (NGB) en van de commissarissen van de Koningin en
hun kabinetschefs. Het NGB verzorgt de praktische en logistieke
begeleiding van het programma. Belangrijk onderdeel vormen de
meeloopstages bij burgemeesters.
Personele zorg
– De jaarlijkse bijdrage aan het Professionaliseringsfonds voor burgemeesters is gecontinueerd. Dit fonds is gericht op professionalisering
van burgemeesters, maar ook op mogelijkheden van mobiliteit;
– De verbreding van de ervaringen met personele zorg naar andere
groepen politieke ambtsdragers binnen de context van die functies
heeft zich doorgezet;
– Er is onderzoek gedaan naar de oorzaken van de stijging van het
aantal voortijdig vertrekkende wethouders. De aanbevelingen uit het
onderzoek worden ingezet bij de verdergaande ontwikkelingen in
professionalisering en personele zorg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

57

Beleidsartikelen

Realisatie meetbare gegevens
35.4 Kengetallen

Waarde 2008

Waarde 2009

Waarde 2010

Waarde 2011

20%

19%

19%

20%

Percentage vrouwelijke burgemeesters
bijlage D1 Burgemeestersbenoemingen

35 Operationele doelstelling 3
Uitvoeren van pensioenregelingen van Nederlandse ambtenaren uit de
(voormalige) overzeese gebiedsdelen en hun nagelaten betrekkingen.
De pensioenregelingen zijn uitgevoerd.
Realisatie meetbare gegevens

Voor deze operationele doelstelling zijn geen meetbare gegevens
beschikbaar. Het betreft hier alleen de uitvoering van regelingen op basis
waarvan specifieke groepen aanspraak kunnen maken op een uitkering of
pensioen.
35.1 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid

35.5 beleidsdoorlichting

Onderzoek onderwerp

AD of OD

A. Start
B Afgerond

Beleidsdoorlichting

Mede zorgen voor een voldoende
aanbod van goed geschoold
overheidspersoneel en voor een
betrouwbare, herkenbare
overheid door het bevorderen
van integriteit, diversiteit,
transparantie en kostenbewustzijn van overheidsorganisaties.
Het scheppen van voorwaarden
voor een brede toegang tot
politieke en bestuurlijke functies
en voor het verbeteren van de
kwaliteit van de functievervulling
van politieke ambtsdragers.

OD 35.1

A: 2011

Beleidsdoorlichting

Vindplaats

B: 2012

OD 35.2

A: 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

58

Beleidsartikelen

Artikel 37: Kwaliteit Rijksdienst
37 Algemene doelstelling
Een goed presterende rijksoverheid op het gebied van management
development en bedrijfsvoering.
De algemene doelstelling is gericht op het functioneren van de totale
rijksoverheid. Een goed functionerende overheid, die integer, effectief en
kostenbewust is, vergroot de legitimiteit van het overheidshandelen.
In 2011 zijn de volgende mijlpalen bereikt:
– Het takenpakket van inkoopuitvoeringscentra (IUC’s) en aan welke
eisen deze dienen te voldoen zijn vastgesteld. Departementen hebben
voorstellen geformuleerd voor de wijze waarop ze binnen hun eigen
ministerie of in samenwerking met andere departementen hun inkoop
bundelen. Dit zijn 19 IUC’s. Dit is een aanzienlijke vermindering ten
opzichte van de huidige 350 inkooppunten.
– De voorbereidingen zijn getroffen voor de fusie van de Rijksacademie
voor de Bedrijfsvoering per 1 januari 2012 met de Rijksacademie voor
Financiën en Economie.
– De voorbereidingen zijn getroffen voor de Haagse Inkoopsamenwerking (HIS). Per 1 januari 2012 is de HIS voor drie departementen van
start gegaan.
– In mei 2011 ontving de Tweede Kamer de eindrapportage Vernieuwing
Rijksdienst (Kamerstukken II, 2010–2011, 31 490, nr. 60). Uit de daarin
opgenomen voorlaatste rapportage over de realisatie van de taakstelling uit dit programma bleek dat deze goed op schema lag. In de
Jaarrapportage Bedrijfsvoering 2011 wordt de balans op dit punt
definitief opgemaakt.
Budgettaire gevolgen van beleid
37.1 Kwaliteit Rijksdienst
Budgettaire gevolgen van beleid (in € 1 000)

Realisatie

2007

2008

Verplichtingen
waarvan garantieverplichtingen
Uitgaven
37.25 Apparaat
37.1 Management Rijksbreed (ABD)
37.2 Functionerende bedrijfsvoering
37.3 Informatisering Rijksdienst
* Bijdrage baten- en lastendienst Doc-Direkt
37.4 Facilitaire zaken Rijksdienst
37.5 Uitvoering garantiestelling
Ontvangsten

121 030

78 635

Vastgestelde
ISB
begroting
2011

Verschil

2010

2011

2011

139 012

119 708
258

99 309

20 399
258

126 165
19 468
17 811
33 956
39 585
4 731
15 345
0

118 040
24 271
18 177
28 820
36 118
16 281
10 654

99 309
17 420
20 409
24 524
29 293
4 562
7 663
0

18 731
6 851
– 2 232
4 296
6 825
11 719
2 991
0

10 472

9 838

2 350

7 488

Financiële toelichting
37.25 Er is meer uitgegeven dan oorspronkelijk begroot. Het grootste deel
hiervan betreft uitgaven ten behoeve van het voormalige ministerie
VROM waarvoor bij Voorjaarsnota 2011 middelen zijn overgeheveld. Het
overige deel betreft de uitgaven in het kader van het stimuleringsbudget
die gedekt zijn door overheveling middelen Vernieuwing Rijksdienst

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

59

Beleidsartikelen

uitgaven voor de Kwaliteitsagenda, de Bedrijfsvoeringsacademie en
personeel van de Interim-managementpool die gedekt zijn door
ontvangsten in 2011.
37.1
Er is minder uitgegeven dan oorspronkelijk begroot. Deels wordt dit
veroorzaakt door versoberde opleidingsprogramma’s in lijn met het
tijdsbeeld. Ook is er sprake van lagere salariskosten voor de Topmanagementgroep (TMG) door een aantal TMG-contracten met een kortere
arbeidsduur, en is er in 2011 geen gebruik gemaakt van verzilvering, de
regeling om oudere (57+) topmanagers te behouden voor de Rijksoverheid.
37.2
Er is meer uitgegeven dan oorspronkelijk begroot. Dit wordt onder andere
verklaard doordat bij Voorjaarsnota 2011 budget is overgeheveld van
andere departementen ten behoeve van rijksbrede uitgaven op het terrein
van organisatie en personeel. Het betreft onder andere activiteiten van de
Interdepartementale Commissie Bedrijfsvoering Rijk. Daarnaast betreffen
het rijksbrede uitgaven van de Inspectieraad, waar ontvangsten van de
verschillende inspecties tegenover staan.
37.3
Met ingang van 2011 is de baten- lastendienst CAS overgegaan in de
baten- lastendienst Doc-Direkt. De hiermee samenhangende begrotingsmiddelen worden met ingang van 2011 ook verantwoord onder de
bijdrage aan Doc-Direkt. De bijdrage aan Doc-Direkt is hoger dan het
oorspronkelijk begrote bijdrage voor CAS, vanwege de bijdragen vanuit
diverse departementen voor het wegwerken van de rijksbrede archiefachterstanden. Daarenboven is een extra bijdrage verstrekt aan Doc-Direkt ter
versterking van het eigen vermogen. Tot slot is bij Voorjaarsnota 2011
budget overgeheveld van andere departementen ten behoeve van
rijksbrede uitgaven op het terrein van ICT. Dit verklaart dat er meer is
uitgegeven dan oorspronkelijk is begroot.
37.4
Er is meer uitgegeven dan begroot bij de oorspronkelijke begroting. Dit
wordt onder andere verklaard door diverse overboekingen bij
Voorjaarsnota 2011 in het kader van de rijksbrede uitgaven met betrekking
tot facilitaire zaken. Daarnaast betreft het de overkomst van de
programma-organisatie opdrachtgeverschap Rijkskantoren van het
voormalig ministerie van VROM.
Ontvangsten
De meerontvangsten worden grotendeels verklaard door de ontvangsten
van verschillende inspecties ten behoeve van de rijksbrede activiteiten
van de Inspectieraad. Daarnaast is er budget toegevoegd van de verschillende inspecties ten behoeve van de rijksbrede activiteiten van de
Inspectieraad. Tot slot betreft het extra ontvangsten van verschillende
ministeries voor de inzet van de interim-pools van voormalig VROM en
ontvangsten ten behoeve van de Rijksacademie voor Bedrijfsvoering voor
opleidingen.
Externe factoren

Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties werkt voor
de uitvoering van het beleid op het terrein van de bedrijfsvoering nauw
samen met alle ministeries. Draagvlak was daarbij de belangrijkste
externe factor voor het behalen van de doelstellingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

60

Beleidsartikelen

Realisatie meetbare gegevens

De uitvoering van de Garantieregelingen.
Hypotheekgaranties. Bij beschikking van 23 augustus 1974, nr.
AB74/U1271, van de Minister van Binnenlandse Zaken, is de mogelijkheid
geschapen om onder bepaalde voorwaarden een hypotheek-garantie te
verlenen voor tijdige betaling van rente en aflossing op een hypothecaire
geldlening, die in verband met de aankoop van een woning is afgesloten.
Er zijn ultimo 2011 nog 8 garanties geldig. Het theoretische risico bedraagt
€ 0,258 mln.
37 Operationele doelstelling 1
Het bevorderen van de kwaliteit van het management van het Rijk
De ambtelijke leiding heeft een toonaangevende rol bij het bevorderen
van de kwaliteit van het Rijk. Met management development (MD) wordt
er structureel geïnvesteerd in de werving, selectie en ontwikkeling van
leidinggevenden op strategische posities van het Rijk (de Algemene
Bestuursdienst: ABD).
De ambtelijke leidinggevenden zelf, de management development (MD)
professionals op de ministeries en bij Bureau ABD werken samen aan de
kwaliteit van het management in dienst van het Rijk. Dat betekent
investeren in het concernbrede zicht op talent en in specifieke ontwikkeltrajecten voor managers. Maatwerk is daarin leidend: kwaliteit ontstaat uit
de unieke koppeling tussen opdracht en individu. Daarnaast zijn er op
systeemniveau drie perspectieven in MD:
1. diversiteit: de ambtelijke leiding is een evenredige afspiegeling van
de arbeidsmarkt voor hoger opgeleiden;
2. samenwerking over de grenzen heen: leidinggevenden worden vrij
van organisatiegrenzen ingezet binnen het concern Rijk en er is een
vruchtbare uitwisseling met andere sectoren in binnen- en buitenland;
3. toekomstgerichtheid: managementtalenten volgen goed afgestemde
leerlijnen en ontwikkelprogramma’s.
In het licht van organisatieontwikkelingen en hervormingen van de
Rijksoverheid is de ABD betrokken bij de werving, selectie en ontwikkeling
van managers op strategische posities.
In 2011 is het Programma Leiderschap Externe Instroom (PLEX) afgerond.
ABD-PLEX had als doel leidinggevenden van buiten het Rijk zich snel de
politiek-bestuurlijke omgeving eigen te laten maken en daarin succesvol
te functioneren.
Bureau ABD biedt topambtenaren het ABD Ambtelijke Professionaliteit
Programma (ABD APP). In deze permanente leeromgeving worden de
essenties van de ambtelijke professionaliteit overgedragen. De eerste drie
modules zijn gestart in 2011.
Het ABD Kandidatenprogramma is een breed en intensief leiderschapsontwikkelingsprogramma voor aankomende topmanagers van het Rijk. In
2011 werd het collectieve deel van de jaargang 2009 van het programma,
waar 30 kandidaten aan deelnamen, afgesloten en is een vernieuwde
versie van het ABD Kandidatenprogramma ontwikkeld, dat in januari 2012
van start gaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

61

Beleidsartikelen

In samenwerking met Canada (School of Public Service) heeft Bureau ABD
het internationale leiderschapsprogramma GEN (Global Engagement
Network) aan directeuren aangeboden.
In 2011 zijn er 97 interim-opdrachten via ABD Interim vervuld. 2011 was
het eerste volle jaar van ABD TOP Consult, opgericht door de MR om
flexibiliteit van de ambtelijke top te verhogen en externe inhuur in het
topsegment te verminderen. ABD TOP Consult voerde 61 opdrachten uit.
2011 was het jaar waarin de departementale herindelingen zijn beslag
kregen. Het loopbaanbeleid van Bureau ABD is hierop ingezet. Ook is er
gestart met een uitstroomproject dat zich inzet voor ABD-managers die
een loopbaanstap buiten de Rijksoverheid willen maken.
In 2011 waren er in de ABD in totaal 67 benoemingen. Het betrof 47
managers die al een ABD-functie bekleedden, 17 managers die zijn
doorgegroeid naar een ABD-functie en 3 managers van buiten de
Rijksoverheid. De ratio tussen de mobiliteit binnen de ABD, groei van
talent vanuit het Rijk naar de ABD en instroom van buiten het Rijk is 7-2-1.
In het kader van de komst van de nationale politie is in 2011 nauw
samengewerkt met de kwartiermaker nationale politie en de directie
Politie van het ministerie van Veiligheid en Justitie, vooral op het gebied
van de procedures van de benoemingen van de top van de verschillende
regionale eenheden en de toetsing van de arbeidsvoorwaarden bij nieuwe
benoemingen in de Politietop.
Op topniveau werden in de Europese Commissie twee Nederlanders
benoemd (plv. directeur-generaal EcFin en plv. directeur-generaal
Uitbreiding). De Nederlandse presentie op topniveau in de Europese
Commissie is nog niet eerder zo sterk geweest.
Bureau ABD is belast met de uitvoering van de rol van werkgever voor de
topmanagementgroep (TMG): benoeming, arbeidsvoorwaarden en
ontslag.
Meetbare gegevens
37. 2 Indicatoren
Ratio voor doorstroom, instroom van onderen en
instroom van buiten

Waarde 2007

Waarde 2008

Waarde 2009

Waarde 2010

Waarde 2011

6-3-1

6-3-1

6-3-1

6-2-2

7-2-1

Waarde 2007

Waarde 2008

Waarde 2009

Waarde 2010

Waarde 2011

18,2%

20,2%

24,9%

25,9%

25,7%

Bron: BZK/ABD

37.3 indicatoren
Percentage vrouwen in de ABD
Bron: BZK/ABD

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

62

Beleidsartikelen

37 Operationele doelstelling 2
Het bevorderen van de kwaliteit van de organisatie en het personeel van
het Rijk.
Uitbouw van de shared service centra
– Alle ministeries zijn aangesloten op P-Direkt.
– In 2011 is samen met de departementen een producten- en dienstencatalogus opgesteld voor het Expertise Centrum Organisatie & Personeel
(ECO&P). Per 1 februari 2012 is het EC O&P formeel een feit: acht
expertisecentra van de Werkmaatschappij gaan samen in één
gezamenlijk expertisecentrum op het gebied van tweedelijns HRMdienstverlening.
Toekomstvast organisatie- en personeelsbeleid
– De activiteiten van het programma Flexibilisering en Administratieve
Lastenverlichting Personeel Rijk zijn onderdeel geworden van het
project «Eén (administratieve) werkgever Rijk» van het uitvoeringsprogramma Compacte Rijksdienst. Onderdeel van dit project is het
vereenvoudigen van de interdepartementale overplaatsing, waarvan
het belang extra is onderstreept door de interdepartementale
herindeling. De werkwijze die bij de departementale herindeling door
P-Direkt is toegepast wordt nu doorontwikkeld om alle collectieve en
individuele interdepartementale overplaatsingen eenvoudig te
realiseren. De implementatie staat gepland in het najaar van 2012.
Hierdoor zal het merendeel van de benodigde acties bij de overplaatsing van een rijksambtenaar van het ene departement naar het andere
departement geautomatiseerd uitgevoerd worden.
– De departementen zijn op schema met de implementatie van het
functiegebouw binnen hun organisatie. De website www.functiegebouwrijksoverheid.nl is in maart 2011 opengesteld voor alle rijksambtenaren. Met deze tool is op een aantrekkelijke interactieve wijze het
Functiegebouw Rijk toegankelijk gemaakt voor leidinggevenden en
medewerkers.
– Er is in 2011 onder de naam I-Rijk gestart met een hoogwaardige ICT
carrière pool (schaal 12–16) voor het concern Rijk. Daarnaast is de
samenwerking tussen de verschillende (departementale) pools
geïntensiveerd door middel van de oprichting van de Poolcirkel.
– In 2011 is een rekenmethodiek ontwikkeld voor strategische personeelsplanning. Hierdoor kan op basis van verschillende dimensies de
personeelsprognose aangegeven worden in de toekomst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

63

Beleidsartikelen

Realisatie meetbare gegevens
37.4 Indicatoren1

1. % medewerkers, dat een functioneringsgesprek
heeft gehad
2. Werkgeverstevredenheids-onderzoek – %
medewerkers, dat tevreden is met hun baan
3. Werkgeverstevredenheids-onderzoek – %
medewerkers, dat tevreden is met hun werkgever

Waarde 2008

Waarde 2009

Waarde 2010

Streefwaarde
2011

Realisatie
2011

79,8%

70,7%

63,2%

Geen meting

77%

Geen meting

Geen meting

60%

Geen meting

80%
Geen
meting3
Geen
meting3

62,82
Geen meting
verricht
Geen meting
verricht

1
De Tweede Kamer is geïnformeerd over de gevolgen van het regeerakkoord voor de indicatoren op het terrein van diversiteit in de BZK-begroting
(Kamerstukken II, 2010–2011, 32 500, nr. 62). Hierin staat dat de kwantitatieve normen voor diversiteit uit de begroting 2011 door het huidige kabinet
niet meer worden gehanteerd. Wel blijft de diversiteit gemonitoord en zijn de cijfers opgenomen als kengetallen hieronder.
2
Diverse ministeries ondervonden problemen met de registratie van de gesprekken en kunnen daardoor de aantallen gesprekken niet of niet goed
reproduceren.
3
Meetmomenten zijn aangepast.

Bron indicator 1: Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2011
Bron indicator 2 en 3: Personeels- en mobiliteitonderzoek

37.5 Kengetallen
1. Ziekteverzuim (incl. > 1 jaar) – % medewerkers, dat ziek is
geweest
2. Aandeel allochtonen
3. Aandeel vrouwen in de nieuwe instroom
4. Aandeel vrouwen in de nieuwe instroom in topfuncties

Waarde 2008

Waarde 2009

Waarde 2010

Waarde 2011

5,7%
8,2%
55,4%
n.v.t.

5,5%
8,4%
52,7%
30%

5,4%
8,4%
56%
30%

5,5%
8,3%
54,5%
33,3%

Bron: Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2011

37 Operationele doelstelling 3
Het bevorderen van de kwaliteit van de ICT en informatievoorziening
binnen de rijksoverheid.
Betere bestuurbaarheid van de bedrijfsvoering
– De rijksbrede afspraken rondom het CIO-stelsel zijn geëvalueerd en
aanvullende maatregelen zijn opgesteld en begin 2011 naar de Tweede
Kamer gestuurd (Kamerstukken II, 2010–2011, 26 643, nr. 172).
– In mei 2011 is voor de derde keer de rapportage grote ICT-projecten
aangeboden. Ditmaal als onderdeel van de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk. Om meer inzicht te bieden is de rapportage dit jaar
uitgebreid met hoogrisico projecten van minder € 20 mln. (Kamerstukken II, 2010–2011, 32 501, nr. 14).
– In november is de I-strategie (Kamerstukken II, 2011–2012, 26 643, nr.
216) aan de Tweede Kamer aangeboden. In de I-strategie komen drie
lijnen samen: de uitwerking en uitvoering van het onderdeel informatisering uit het programma Compacte Rijksdienst, doorontwikkeling van
bestaand beleid en aanvullingen daarop.
– Bureau Gateway is ondergebracht bij de Werkmaatschappij. In 2011
zijn 36 Gateway-reviews met succes en naar tevredenheid uitgevoerd
bij de Rijksoverheid. Daarmee is de resultaatafspraak ruim gehaald.
Afgelopen jaar zijn meer dan 50 collega’s opgeleid tot reviewer. De
totale pool opgeleide Gateway-reviewers bestaat nu uit ruim 250
personen.
– In 2011 zijn er diverse cursustrajecten geweest voor adviseurs van de
CIO’s. Deze curricula worden hoog gewaardeerd. Ze versterken de
kennis en expertise binnen de departementen en de onderlinge
kennisdeling tussen de departementen. Daarnaast is in 2011 gestart

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

64

Beleidsartikelen

met I Interim Rijk (IIR). Via IIR worden de hoogwaardige ICTprojectleiders van de departementen rijksbreed ingezet op de
ICT-projecten. Dit betekent behoud en deling van kennis en ervaring
binnen het Rijk en daarbij zorgt het voor vermindering van externe
inhuur.
Uitbouw van de shared service centra
– De baten-lastendienst Doc-Direkt is per 1 januari 2011 gestart
(Kamerstukken II, 2010–2011, 32 602, nr. 1). Het aantal strekkende
kilometers wegwerken archief ná 1975 heeft niet de streefwaarde
bereikt. Voor een belangrijk deel valt dit verklaren uit het feit dat de
aanloopfase om tot volledige productie te komen langer is geweest
dan gepland. Oorzaken zijn onder andere gelegen in: achterblijvend
aanbod vanuit de departementen, intensievere bewerking van
archieven dan gepland en overloopwerkzaamheden van de voorlopers
van Doc-Direkt.
– In 2011 zijn de voorbereidingen getroffen om de ICT-directie van de
Shared Service Organisatie van I&M om te vormen tot een batenlastendienst (per 1 januari 2013).
Realisatie van de rijkswerkplek
– Inmiddels zijn er 15 000 werkplekken gerealiseerd in het kader van de
Digitale Werkomgeving Rijksdienst (DWR). Dit aantal ligt hoger dan de
streefwaarde, maar loopt toch enigszins achter bij eerdere verwachtingen. In het kader van de digitalisering van de werkprocessen zijn in
2011 voorbereidingen getroffen om vanaf 2012 departementen
gezamenlijk te laten optrekken en via hergebruik zoveel gebruik te
maken van elkaars best practices.
Realisatie meetbare gegevens
37.6 Indicatoren

Waarde 2009

Waarde 2010

Streefwaarde
2011

Waarde 2011

12
0

31
4 024

25
11 000

36
15 303

0

22,4

51,4

37,4

1. Aantal Gateway-reviews
2. Aantal DWR desktops (cumulatief)
3. Aantal strekkende kilometers wegwerken archief ná 1975
(cumulatief)
Bron 1: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties/bureau Gateway
Bron 2: Ministeries leveren informatie aan bij Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Bron 3: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties/Doc-Direkt

37 Operationele doelstelling 4
Het bevorderen van de kwaliteit van facilitaire dienstverlening,
huisvesting en inkoop binnen de rijksoverheid.
Betere bestuurbaarheid van de bedrijfsvoering
– In mei 2011 is in de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk gerapporteerd
over de realisatie van de bijdrage van de ministeries aan het behalen
van de kabinetsdoelen op duurzame bedrijfsvoering (Kamerstukken II,
2010–2011, 32 501, nr. 14).
– De doelstelling van 100% duurzaam inkopen op basis van het
toepassen van milieucriteria bij aanbestedingen vanaf 2010 is gehaald.
Daarnaast geldt sinds 1 januari 2011 een beperkte toepassing van
sociale voorwaarden en sinds 1 juli 2011 het toepassen van social
return bij werken en diensten vanaf € 250 000 (Kamerstukken II,
2010–2011, 32 501/29 544, nr. 12).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

65

Beleidsartikelen

Uitbouw van de shared service centra
– De samenwerkingsverbanden die in de afgelopen jaren binnen de
rijksoverheid zijn ontstaan op facilitair gebied, zijn in 2011 verder
uitgebouwd en versterkt. Hieruit vloeit voort dat de kerndepartmenten
in Den Haag in nabije de toekomst door dezelfde facilitaire dienstverlener worden gefaciliteerd.
– Het categoriemanagement als inrichtingsprincipe voor het gezamenlijk
inkopen is verder uitgewerkt. Categoriemanagement is een werkwijze
op inkoopgebied die leidt tot rijksbrede strategieën voor de verwerving
van diensten en goederen en tot meer aandacht voor de gehele
levenscyclus van het product of de dienst: van behoefteformulering
aan het begin tot contractbeheer en evaluatie aan het einde. Kortom,
door slim samenwerken efficiency, duurzaamheid en kostenbesparing
realiseren. In 2011 zijn in plaats van de geplande 14 20 categorieën
operationeel. De categorie Beveiliging is nieuw opgestart. Voor de
onderwerpen Beleidsadvies en Beleidsonderzoek is besloten tot
inkoopsamenwerking. Voor ICT zijn de categorieën software, hardware
en verbindingen nader gespecificeerd in: Softwarepakketten, Standaardsoftware, Werkplekhardware, Datacenterhardware, Mobiele
verbindingen (spraak) en Vaste verbindingen (data). Aan de in 2010
goedgekeurde categorieplannen is in 2011 uitvoering gegeven. In 2011
zijn er nieuwe categorieplannen goedgekeurd: kantoorinrichting,
catering, schoonmaak, buitenlandse dienstreizen, ambitiedocument
energie.
Realisatie van de rijkswerkplek
– Er zijn belangrijke stappen genomen voor een rijksbrede huisvestingsstrategie (Kamerstukken II, 2011–2012, 31 490, nr. 75). In 2011 is voor
Den Haag een masterplan kantoorhuisvesting afgerond (Kamerstukken
II, 2011–2012, 31 490, nr. 71). Tevens zijn de voorbereidingen getroffen
om de masterplannen voor de rest van Nederland op te stellen. De
uitgangspunten voor de op te stellen masterplannen zijn vastgesteld.
– De programmatische aanpak van de invoering van de rijkswerkomgeving is voortgezet. In 2011 is hiertoe het zogenoemde activiteitgerelateerde huisvestingconcept vastgesteld gekoppeld aan een aantal
ruimtenormen, wat tezamen leidt tot een effectieve, efficiëntere en
meer flexibele werkomgeving. Dit resulteert tevens in het verminderen
van het totaal aantal werkplekken. Op termijn leidt dit tot het afstoten
van meerdere rijkskantoorpanden.
– De interdepartementale toegang wordt het komende jaar verder
geïmplementeerd, evenals de mogelijkheid om plaats en tijd onafhankelijk te werken (smart card logon). Hierbij ondersteunt de Rijkspas de
rijkswerkplek.
Realisatie meetbare gegevens
37.7 Indicatoren

1. Percentage duurzaam inkopen rijksbreed
2. Percentage energiebesparing
1

Waarde 2008

Waarde 2009

Waarde 2010

Streefwaarde
2011

Waarde 2011

51%
98%

51%
96%

100%
93%

100%
92%

100%
1

Cijfer wordt gepubliceerd in de jaarrapportage.

Bron 1: Monitor duurzaam inkopen
Bron 2: Jaarrapportage bedrijfsvoering Rijk 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

66

Beleidsartikelen

37.1 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid
37.8 beleidsdoorlichting

Overig evaluatieonderzoek

Onderzoek onderwerp

AD of OD

A. Start
B: Afgerond

Inkoopmanagement Rijk

OD 37.4

Kwaliteit organisatie en
personeel Rijk
Het bevorderen van de kwaliteit
van de ICT en informatievoorziening binnen de Rijksoverheid
Het bevorderen van de kwaliteit
van het management van het Rijk
Rijkshuisvestingsstelsel

OD 37.2

A: 2014
B: 2014
A: 2012
B: 2012
A: 2012

OD 37.3

Vindplaats

B: 2012
OD 37.1
OD 37.4

A: 2014
B: 2014
A: 2010
B: 2010

Kamerstukken II, 2011–2012,
31 490, nr. 75

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

67

Beleidsartikelen

Artikel 44: Stimuleren krachtige steden, vitale wijken en
voldoende woningbouw
44 Algemene doelstelling
Het ondersteunen van burgers en andere lokale partijen om de
leefbaarheid in steden en dorpen te versterken.
Het bevorderen van de woningbouwproductie waarbij aanbod en
diversiteit zoveel mogelijk aansluit bij de woningbehoefte van de
woonconsument.
Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

De inzet op leefbaarheid draagt bij sterke steden en regio’s. Dat is
belangrijk voor economische ontwikkeling, voor economische vitaliteit
(ook in krimpgebieden) en voor het versterken van burgerparticipatie in
relatie tot een compacte overheid. Een voldoende gedifferentieerd aanbod
van woningen (huur en koop) dient ervoor te zorgen dat mensen passend
kunnen wonen conform hun woonvoorkeur.

Budgettaire gevolgen van beleid
44.1 Stimuleren krachtige steden, vitale wijken en voldoende woningbouw
Budgettaire gevolgen van beleid (in
€ 1 000)

Realisatie

2007

2008

2009

Verplichtingen
Uitgaven
44.1 Stimuleren krachtige steden
44.2 Vitale wijken tot stand brengen
44.3 Voldoende woningproductie

913 698

Ontvangsten

1 144 423

1 406 985

2010

2011

Vastgestelde
ISB
begroting
2011

Verschil

1 322 496

7 959

4 289

3 670

490 441

8 143
1 095
5 470
1 578

4 539
1 951
1 740
848

3 604
– 856
3 730
730

48 707

0

48 707

2011

Financiële toelichting
Op het artikel Stimuleren krachtige steden, vitale wijken en voldoende
woningbouw is meer uitgegeven dan begroot. Onderstaand volgt een
toelichting op artikelonderdeel om dit inzichtelijk te maken.
Uitgaven/verplichtingen
44.2 Er zijn ten behoeve van de uitvoering en implementatie van het
eindadvies van de Visitatiecommissie Wijkenaanpak bij voorjaarsnota
extra middelen vrijgemaakt.
Ontvangsten
De in 2009 en 2010 uitgekeerde middelen stimulering woningbouw
worden grotendeels afgerekend in 2011. Als door overheden niet aan de
voorwaarden is voldaan, vindt er terugvordering plaats. Hiervoor was bij
najaarsnota de ontvangstenraming al bijgesteld naar € 40 mln., uiteindelijk zijn er in 2011 meer ontvangsten gerealiseerd.
Externe factoren

–

De ontwikkeling van de economie en van de investeringsmogelijkheden van lokale partijen hebben in 2011 onder druk gestaan. Dit heeft
zowel effecten op de stedelijke vernieuwing als op de woningproductie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

68

Beleidsartikelen

–

Realisatie meetbare gegevens

Partners van de wijkenaanpak hebben aangegeven een integrale,
gebiedgerichte aanpak te blijven voeren en kennis te willen delen. Wel
worden soms ambities getemporiseerd dan wel bijgesteld.

Bij de hieronder genoemde operationele doelstellingen worden meetbare
gegevens gepresenteerd.
44 Operationele doelstelling 1

Doelbereiking

Stimuleren krachtige steden
Krachtige steden zijn belangrijk voor de economische ontwikkeling van
Nederland en voor de sociale stijging van burgers. Wanneer steden
onvoldoende functioneren, kan dit de welvaart en het welzijn van alle
burgers in het gehele land schaden. Daarom blijven steden een belangrijk
onderwerp op de rijksagenda.
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft een
regierol in het leefbaar maken en houden van (onder meer) steden.

Instrumenten

Belangrijke instrumenten om bij te dragen aan de leefbaarheid zijn het
adviseren van steden, kennisoverdracht, monitoring van resultaten,
aanpassen van belemmerende wet- en regelgeving, en het aanspreken
van medeverantwoordelijke departementen met het oog op een integrale
(gebiedsgerichte) aanpak:
– Decentralisatie (GSB);
– Investeringsbudget stedelijke vernieuwing (ISV);
– Versterking bewonersbetrokkenheid.
Steden en Visie Stedelijke Vernieuwing
Eind 2011 is als onderdeel van de eindmeting GSB III de outputrapportage verschenen over de gerealiseerde resultaatafspraken die met
de G31 zijn gemaakt op sociaal, fysiek en economisch terrein (drie brede
doeluitkeringen). Het Rijk heeft bij de beoordeling daarvan een zeer groot
deel als «behaald» aangeduid. Voor het (alsnog) afronden van enkele
afspraken op het sociale domein (onder andere inburgering) is de termijn
verlengd tot en met 2011; de verantwoording hiervan en de vaststelling
van de rijksbijdrage op deze onderdelen vindt eind 2012 plaats. In 2011 is
een analyse gestart getiteld de «Staat van de Steden» met als doel een
vinger aan de pols te houden met betrekking tot de trends en ontwikkelingen in de steden, zodat desgewenst het gesprek kan worden
aangegaan. Het streven blijft dat de grote steden hun afstand verkleinen
naar het landelijke gemiddelde ten aanzien van de bestaande (outcome)
doelstellingen op het terrein van (objectieve en subjectieve) veiligheid,
kwaliteit (fysieke) leefomgeving, sociale kwaliteit samenleving, binden
midden/hogere inkomens, en versterken economische kracht van de stad.
In 2011 is samen met gemeenten en provincies een start gemaakt met het
opstellen van een visie op stedelijke vernieuwing na 2014, als het
Investeringsbudget stedelijke vernieuwing komt te vervallen. Er zijn door
de kennisinstellingen KEI en Nicis bijeenkomsten georganiseerd met
voorlopers uit het veld die input hebben geleverd voor deze visie. In 2012
zal de visie aan de Tweede Kamer worden aangeboden.
Economisch denken en agenda Wonen en Leefbaarheid
Zowel op sociaal als fysiek terrein is gestart met onderzoek naar en de
ontwikkeling van analyse-instrumenten, gefocust op het aanboren van
nieuwe geldstromen dan wel het verhogen van het maatschappelijke
rendement van inspanningen. Hierbij gaat het vooral om onderzoek naar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

69

Beleidsartikelen

bestaande en nieuwe financieringsarrangementen en het verder ontwikkelen en toepassen van het instrument Maatschappelijke Kosten Baten
Analyses (MKBA). In samenwerking met betrokken departementen
worden MKBA-prototypes ontwikkeld op verschillende terreinen. Het
betreft de «Gezonde Wijk» samen met VWS en arbeidsparticipatie samen
met SZW. Voor het prototype de «Achterdevoordeur»-aanpak is reeds een
model ontwikkeld en in 2011 in enkele steden met succes toegepast
(integrale aanpak leidt aantoonbaar tot een positief maatschappelijk
rendement). Ook is in 2011 gestart met de ontwikkeling van een vorm van
MKBA op het niveau van de stad als geheel en in enkele steden met
succes het zogenaamde Analysekader Gemeentelijke Investeringen. Dit
instrument kan steden helpen bij hun beleidsvoorbereiding ten aanzien
van het (re)alloceren van investeringen op fysiek, sociaal, en economisch
terrein.
Met de VNG is een gezamenlijke Agenda Wonen en Leefbaarheid
vastgesteld. De grote steden zijn betrokken bij de uitwerking van deze
agenda. Met de uitwerking ervan werken het ministerie van BZK en de
VNG een aantal innovaties uit voor de aanpak op het terrein van wonen
en leefbaarheid en voornemens uit het Regeerakkoord. Deze agenda bevat
onder meer het inzichtelijk krijgen van de maatschappelijke baten van
verschillende maatregelen bij stedelijke vernieuwing, waar deze neerslaan
en onder welke condities deze kunnen worden omgezet in investeerbare
euro’s.
Ook is in 2011 een onderzoek gestart naar het «terugploegen maatschappelijke baten» om in beeld te krijgen hoe toekomstige baten kunnen
worden betrokken bij het financieren van binnenstedelijke investeringen.
Om beter zicht te krijgen op mogelijkheden om stedelijke vernieuwing te
(blijven) financieren is voorts de «Toolbox Financieringsconstructies»
ontworpen. Dit is een database met voorbeelden van mogelijkheden om
risico’s of prijzen te verlagen, zoals garanties, fondsen en innovatieve
financieringsconstructies.
Ortega-gemeenten /New Towns
BZK ondersteunt de preventieve aanpak van oude groeikernen, ofwel de
New Towns. Motto is het voorkomen van achterstanden, waarbij
zelfredzaamheid, preventie en kwalitatieve groei centraal staan. Business
cases, een leertraject en experimenten rond zelforganisatie dragen hier
aan bij. In 2011 is een evaluatie gestart van deze Ortega-aanpak.
44 Operationele doelstelling 2
Doelbereiking

Vitale wijken tot stand brengen
Omdat het kabinet de specifieke benadering van wijken met de grootste
achterstanden heeft verbreed naar aandacht voor leefbaarheid in steden,
dorpen en krimpgebieden, moeten doelstelling en verantwoording in dit
bredere perspectief worden geplaatst. In de brief van 28 januari 2011 is dit
kader geschetst (Kamerstukken II, 2010–2011, 30 995, nr. 87).
De eerste verantwoordelijkheid voor leefbaarheid ligt bij partijen op lokaal
niveau. De rijksoverheid ondersteunt daar waar sprake is van een
opeenstapeling van achterstanden of specifieke problemen. In de
Integrale visie op de woningmarkt van juli 2011 is beschreven welke
maatregelen het kabinet neemt om die ondersteuning binnen de woon- en
leefomgeving te bieden. Het gaat dan om: het versterken van burgerschap, het experimenteren met wijkondernemingen, het maken van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

70

Beleidsartikelen

maatwerkafspraken, het verspreiden van lessen en ervaringen met
gebiedsgericht werken, ondersteuning via de Kwaliteitsprong Rotterdam
Zuid, uitvoering van het actieplan Bevolkingsdaling met aandacht voor de
nieuwe krimpgebieden, het samen met IPO en VNG opstellen van een
visie op stedelijke vernieuwing, het ondersteunen van een wijkgerichte
aanpak op de BES-eilanden, en het zoeken naar nieuwe financieringsconstructies.
Instrumenten

Visitatiecommissie Wijkenaanpak
In samenspraak met lokale partijen en departementen is in 2009 besloten
tot het uitvoeren van een visitatieronde langs de partners van de
wijkenaanpak. Via visitaties is bezien in hoeverre de ambities voor 2017
binnen bereik liggen en in hoeverre opgedane ervaring met wijkverbetering ook breder kan worden ingezet. Op 1 maart 2010 is de Visitatiecommissie Wijkenaanpak ingesteld en op 30 juni 2011 heeft de commissie
haar bevindingen gepresenteerd. De Tweede Kamer heeft deze 5 oktober
2011 (Kamerstukken II, 2010–2011, 30 995, nr. 87) ontvangen. De rapporten
per stad, de bevindingen uit de departementale ronde en het eindrapport
zelf bieden handvatten; voor lokale partners om focus aan te brengen en
te verankeren, en voor het Rijk wat betreft de eigen inzet en rol. De
bevindingen worden benut om ervaringen te verspreiden, nieuwe
maatwerkafspraken te maken met gemeenten en om een burgerschapsagenda inhoud te geven. De eindrapportage van de Visitatiecommissie
dient tevens als beleidsdoorlichting van de gebiedsgerichte aanpak door
het Rijk.
Ondersteunen van wijken en buurten
De afspraken met de 40 aandachtswijken en de 40+ wijken zijn onverminderd van kracht. Focus heeft het afgelopen half jaar gelegen op het
maken van maatwerkafspraken en op het breed inzetten van kennis en
ervaringen zoals opgedaan in het gebiedsgericht werken tot nu toe. Dat is
gebeurd via kenniskringen. experimenten, regionale bijeenkomsten van
de Buurtalliantie, via Communities of Practice en via het leggen van
verbindingen tussen verschillende initiatieven. De landelijke alliantie - het
netwerk van organisaties en bedrijven dat de aanpak in wijken ondersteunt - is gericht bezig om expertise, middelen en initiatieven daar in te
zetten waar het de lokale ambities kan versterken.
Monitors en onderzoeken om de voortgang te volgen
De Tweede Kamer is op 31 oktober 2011 geïnformeerd over voortgangsrapportages, onderzoeken en monitors die in het kader van de
leefbaarheid in 2011 zijn uitgevoerd. Het betreft: de Voortgangsrapportage
Wijken in Uitvoering 2011, actualisatie van de Outcomemonitor Wijkenaanpak van het CBS, de eerste herhalingsmeter van waterbedeffecten van
het wijkenbeleid 2008–2010, het advies van de Wetenschappelijke
Commissie Wijkenaanpak, de Bewonerspeilingen aandachtswijken 2011
en de publicatie Leefbaarheid in Balans.
Plan van aanpak Bevolkingsdaling
De Tweede Kamer is middels de Interbestuurlijke Voortgangsrapportage
Bevolkingsdaling op 30 juni 2011 (Kamerstukken II, 2010–2011, 31 757, nr.
31) geïnformeerd over de voortgang van de acties uit het Actieplan
Bevolkingsdaling.
Het ministerie van BZK heeft een afspraak gemaakt met de topkrimpprovincies om convenanten te sluiten over de aanpak van bevolkingsdaling.
In november 2011 is er een «agreement of support» getekend met de
anticipeerregio Achterhoek, waarin het ministerie op een aantal gebieden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

71

Beleidsartikelen

concreet aangeeft hoe zij de regio zal ondersteunen. Een anticipeerregio is
een gebied dat op de korte of lange termijn te maken krijgt met bevolkingsdaling. Het ministerie van BZK is met andere anticipeerregio’s
overleg gestart hoe het Rijk deze regio’s kan ondersteunen bij de aanpak
van de gevolgen van bevolkingsdaling.
De MKBA herstructureringsopgave Eemsdelta, die in opdracht van het
ministerie van BZK is uitgevoerd, is in 2011 afgerond. Op basis van deze
MKBA zijn de lokale partijen bezig met de programmering van de
herstructurering. Het ministerie heeft verder een juridische expertpool
opgericht, die medeoverheden in krimp- en anticipeergebieden adviseert
over het verminderen van de kosten als gevolg van planschadeclaims.
Wat betreft de aanpak van knellende wet- en regelgeving, heeft het
ministerie van BZK de opzet van een meldpunt knellende regelgeving
door de drie topkrimpprovincies (Groningen, Zeeland, Limburg) ondersteund. Daarnaast heeft het ministerie van VWS in samenwerking met de
Nederlandse Mededingingsautoriteit, de ministeries van EL&I en BZK een
toelichting gegeven over de mogelijkheden en voorwaarden voor
samenwerking tussen zorgaanbieders binnen de wettelijke kaders van de
Mededingingswet. Op het gebied van bekostiging heeft het ministerie van
BZK bij de herijking van het provinciefonds een maatstaf voor krimp en
groei opgenomen. Verder zijn samen met de drie topkrimpprovincies en
een aantal kennisinstellingen voorbereidingen getroffen voor een
strategische kennisagenda. Daartoe wordt in 2012 een landelijke kennisfaciliteit opgericht.
Kwaliteitssprong Zuid
Op 19 september heeft ondertekening plaatsgevonden van het
programma Kwaliteitssprong Zuid. De Tweede Kamer is daar
26 september over geïnformeerd (Kamerstukken II, 2011–2012, 32 847, nr.
4). Met het programma geeft het kabinet invulling aan een onderdeel van
de Woonvisie die op 1 juli 2011 aan de Tweede Kamer is toegezonden
(Kamerstukken II, 2011–2012, 32 847, nr. 1). De basis voor het programma
is gelegd door de commissie Deetman / Mans die februari 2011 advies
uitbracht inzake Rotterdam Zuid. De analyse was dat de sociaaleconomische problematiek in dit deel van Rotterdam dermate groot en complex
is dat alleen met meerdere partijen en op verschillende niveaus tot een
effectieve aanpak gekomen kan worden. Het advies was daarom om met
alle betrokken partijen tot een meerjarige, duurzame visie te komen. Dit is
tot stand gekomen via genoemd programma. Op drie pijlers zijn ambities,
verantwoordelijkheden en doorbraken vastgesteld; talentontwikkeling,
economische versterking en fysieke kwaliteitsverbetering.
Bewonersparticipatie
In 2011 is de laatste tranche van € 25 mln. aan bewonersbudget
beschikbaar gesteld aan gemeenten opdat bewoners zelf initiatieven
kunnen ontplooien om hun buurt te verbeteren. Uit de Bewonerspeiling
2011 blijkt dat bewoners deze impuls positief waarderen. De Tweede
Kamer is daar 31 oktober 2011 over geïnformeerd. Tijdens de conferentie
«Ruimte voor burgers» van 27 juni 2011 die samen met het Landelijke
Samenwerkingsverband aandachtswijken is georganiseerd is breder
ingegaan op de toekomst van bewonersparticipatie in buurten en wijken
in relatie tot leefbaarheid. Ook is de link gelegd met een agenda Burgerschap op basis waarvan wordt gezocht naar een nieuwe balans tussen
burgers en overheid in de verantwoordelijkheid voor de samenleving;
meer ruimte voor burgers enerzijds, een compacte dienstverlenende
overheid anderzijds.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

72

Beleidsartikelen

Wijkverpleegkundigen
Dit kabinet geeft een stevige impuls aan de zorg en ondersteuning in de
buurt. Ten behoeve van de inzet van wijkverpleegkundigen in de
aandachtswijken heeft BZK middelen beschikbaar gesteld aan het
ministerie van VWS voor het uitvoeringsprogramma «Wijkverpleegkundigen in aandachtswijken» (motie Hamer, Kamerstukken II, 2008–2009,
31 700, nr. 15). Op 19 december 2011 is de Tweede Kamer geïnformeerd
over de tussenstand met betrekking tot de extra inzet van wijkverpleegkundigen in buurten en wijken. Inmiddels zijn tussen de 300 en 350
wijkverpleegkundigen in het kader van het programma ingezet in 50
steden (waaronder de 40 aandachtswijken). Naar schatting zijn er tot nu
toe 9 000 cliëntcontacten geweest, hoofdzakelijk met ouderen. Op basis
van de tussenevaluatie van het programma zal worden nagegaan hoe de
borging en opschaling van wijkverpleegkundigen verder vorm kan krijgen.
De Tweede Kamer is daarover geïnformeerd in de brief «Zorg en
ondersteuning in de buurt» van de Minister van VWS (Kamerstukken II,
2011–2012), 32 620, nr. 27).
Groene wijkenaanpak
Voor de periode 2010–2013 zijn vanuit WWI middelen beschikbaar gesteld
aan het (voorheen) ministerie van LNV om de Groene Wijkaanpak uit te
breiden naar Alkmaar, Den Haag, Deventer, Eindhoven en Groningen.
Voor de uitvoering wordt aangesloten bij het lopende programma bij
EL&I.
44 Operationele doelstelling 3
Voldoende woningproductie
Doelbereiking

De woningbouwsector is getroffen door de economische crisis. Het op
peil houden van de investeringen in de woningproductie is belangrijk om
de terugval in de werkgelegenheid in deze sector zoveel mogelijk te
beperken. De continuïteit in de woningproductie is ook belangrijk omdat
als gevolg van bevolkingsgroei en individualisering het aantal
huishoudens in de periode 2010 tot 2020 nog met ruim 500 000 zal
groeien (bron: woningbehoefteprognoses 2009).
De bouwvooruitzichten voor 2011, en voor de daarop volgende jaren,
waren lager dan in de voorafgaande jaren. In de TNO-bouwprognoses
2009–2014 werd voor 2011 uitgegaan van een productie tussen de 56 000
en 69 000 woningen (exclusief productie anderszins). De daadwerkelijke
productie lag in 2011 op 57 703 woningen. Bij de verwachtingen rond de
gerealiseerde aantallen spelen gedragsveranderingen op de woningmarkt
als gevolg van de economische crisis een belangrijke rol, zoals de
investeringsbereidheid van private partijen en van burgers. Bovendien
moeten we er rekening mee houden dat de bouwproductie vertraagd de
conjunctuur volgt.
De maatregelen die het kabinet in 2009 en 2011 heeft getroffen om de
terugval zoveel mogelijk te beperken zijn in 2011 grotendeels voortgezet.
Een aantal regio’s heeft specifieke opgaven door de gevolgen van krimp
van de bevolking en het aantal huishoudens. Deze verschillende typen
opgaven zijn onder andere vastgelegd in de verstedelijkingsafspraken
2010–2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

73

Beleidsartikelen

Instrumenten

Stimuleringsmaatregelen
Op basis van de Tijdelijke stimuleringsregeling woningbouwprojecten is
in 2009 en 2010 aan gemeenten voor € 351 mln. aan subsidies verleend
om door de economische crisis stilgevallen of niet gestarte woningbouwprojecten en de werkgelegenheid te ondersteunen. Door de inzet van het
grootste deel van dit budget in 2010 zijn de effecten in de praktijk (het
bouwen en opleveren van woningen) vooral in 2011 merkbaar. In 2011
heeft de controle op de laatste tranche van de regeling en de financiële
afwikkeling van de gehele regeling plaatsgevonden. Daarnaast is in 2011
gestart met de evaluatie van de door BZK ingezette instrumenten en
middelen ter bestrijding van de terugval in de bouw. Het eindrapport
hiervan is op 24 januari 2012 aan de Tweede Kamer aangeboden.
Bestuurlijke overleggen
In het kader van het MIRT is twee keer per jaar bestuurlijk overleg met de
MIRT- regio’s gevoerd over de Verstedelijkingsafspraken die voor de
periode tot 2020 zijn overeengekomen en de inzet van het Rijk en andere
betrokken partijen daarbij. Hierbij is overeengekomen dat het Rijk voor de
woningbouwprogrammering alleen nog (nieuwe) afspraken maakt met de
noord- en zuidvleugel (naast aandacht voor krimpgebieden). Provincies en
samenwerkende gemeenten zijn verder verantwoordelijk voor
afstemming en uitvoering.
Het betreft hier een integrale en gebiedsgerichte ontwikkeling van
woningbouw en daarmee samenhangende onderwerpen in de stedelijke
regio’s (nauwe samenhang met de daaraan gerelateerde opgaven als
ontsluiting, water en groen). Over de resultaten hiervan is de Tweede
Kamer geïnformeerd bij brief van 25 november 2011 van de Minister van
I&M. Onderdeel hiervan vormt het in 2011 afgesloten onderzoek naar
onorthodoxe maatregelen voor gebieds – en locatieontwikkeling. Deze
maatregelen zijn nodig om de integrale verstedelijkingsopgave (financieel) uitvoerbaar te maken.
WWI-accountmanagers hebben in 2011 de uitvoering in de steden en de
regio’s gemonitord. Op basis daarvan spreken zij lokale en regionale
partijen aan.
Particulier opdrachtgeverschap
Het kabinet stimuleert de woningbouw door particulier opdrachtgeverschap en door het bouwen op kleine locaties te bevorderen. Dit gebeurt
onder meer door de inzet van een Expertteam Eigen Bouw dat in 2010 is
opgericht. Dit team heeft zijn activiteiten in 2011 met succes voortgezet
en, op verzoek van gemeenten, de nodige ondersteuning aan deze
gemeenten gegeven.
De Tweede Kamer is rond de zomer 2011 gerapporteerd over de
voortgang. Tijdens het AO over de Woonvisie is gebleken dat de Tweede
Kamer content is met de inzet van dit Expertteam. Komend jaar zal de
nadruk nog meer komen te liggen op het uitventen van de opgedane
ervaringen.
Grondbeleid
De crisis confronteert vooral gemeenten die actief op de grondmarkt
hebben geopereerd met oplopende tekorten bij de grondbedrijven. Met
een onderzoek door Deloitte is dit nader in beeld gebracht. Gemeenten
zijn primair verantwoordelijk voor hun grondbeleid; het rijk stimuleert dat
gemeenten vanaf heden veel bewuster de afweging maken tussen de
inzet van een actief grondbeleid (met risico) en een faciliterend grondbeleid. Samen met het ministerie van I&M alsmede met de VNG en het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

74

Beleidsartikelen

IPO worden momenteel verbeteringen in het instrumentarium met
betrekking tot grondbeleid verkend.
Transformatie kantorenmarkt
In 2011 zijn er pilots uitgevoerd om te bezien in hoeverre transformatie
van leegstaande kantoren toto woonruimte mogelijk is. De Tweede Kamer
is op 11 oktober 2011 geïnformeerd over de resultaten van deze pilots.
Door de minister is toegezegd dat de transformatieaanpak zal worden
geïntensiveerd in 2012 door de instelling van een expertteam voor
Kantorentransformatie.
Bouwagenda
Om het verdienvermogen van de Nederlandse economie te versterken
heeft het kabinet besloten dat er een «toekomstagenda bouw» zal worden
opgesteld. Deze innovatieve agenda zal worden vormgegeven door een
zgn. Bouwteam bestaande uit een beperkt aantal personen met gezag in
de kring van de bedrijfstak, kennisinstellingen en overheden. Dit
Bouwteam is recent samengesteld met opdracht om in het voorjaar 2012
een «Bouwagenda» uit te brengen opdat de bouwsector sterker uit de
crisis komt.
Woonvisie
In de in 2011 aan de Tweede Kamer aangeboden Woonvisie is onder
andere opgenomen hoe invulling zal worden gegeven aan de in het
Regeerakkoord genoemde punten zoals meer ruimte voor specifiek beleid,
meer ruimte voor kleinschalige woningbouw (ook in het Groene Hart) en
particulier opdrachtgeverschap alsmede meer ruimte voor meegroeiwoningen, mantelzorgwoningen en meergeneratiewoningen. Daarbij zijn ook
de woondoelstellingen uit de Woonvisie met een ruimtelijke component
geïncorporeerd in de actualisering van de Nota Ruimte (de structuurvisie
Ruimte).
Realisatie meetbare gegevens
44.2 Prestatie-indicatoren voor voldoende woningproductie
Basiswaarde Woningproductie

Realisatie
2010

Streefwaarde
2011

Realisatie
2011

Inzicht over de inzet van de middelen van de tijdelijke stimuleringsregeling
woningbouw derde tranche (Kamerstukken II, 2009–2010, 27 562, nr. 46).

1 brief aan TK

1 brief aan TK

Zie de brief
van
24 januari
2012 (TK,
2011–2012,
31 757, nr 41)

Twee keer per jaar bestuurlijk overleg met de 8 MIRT-regio’s (waar de stedelijke
regio’s onderdeel van uitmaken) over de Verstedelijkingsopgave en -afspraken tot
2020. Onderdeel hiervan vormt de woningbouwopgave en de voortgang daarvan.

16
overleggen

16
overleggen

1

1
naar aanleiding van het samenvoegen van het voormalige ministerie van V&W en onderdelen van het voormalige ministerie van VROM heeft een
algemene herschikking van bestuurlijke overleggen plaats gevonden.

Bron: WWI administraties

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

75

Beleidsartikelen

44.3 Kengetallen voldoende woningproductie (bruto productie)
Woningproductie

Prognose

(aantallen woningen)

Realisatie
2011

2006

2007

2008

2009

2010

2011

Woningproductie in de stedelijke regio’s

58 350

64 836

63 083

68 619

79 700

87 537

86 096

89 880

Waarvan productie anderszins

7 300

7 344

7 214

6 948

46 000–
56 000
63 000–
76 000
7 000

46 992

Totale woningproductie Nederland

48 000–
51 000
66 000–
70 000
7 000–
8 000

Prognose

65 339
7 636

Bron: CBS

44.4 Kengetallen onttrekkingen aan de voorraad
Onttrekkingen
(aantallen woningen)
Woningonttrekkingen in de stedelijke regio’s
Totale onttrekkingen in overig Nederland
Totale onttrekkingen Nederland

2006

2007

2008

2009

2010

2011

Realisatie
2011

17 228
4 428
21 656

19 349
4 491
23 840

18 098
4 275
22 373

16 720
2 284
19 004

16 400
2 600
19 000

16 400
2 600
19 000

11 523
2 944
14 467

Bron: CBS/statline

44.5 Tabel Kengetallen Particulier Opdrachtgeverschap

Particuliere Opdrachtgevers
(eigenbouw)
Absoluut aantal in de stedelijke
regio’s
Als % van nieuwbouwproductie in
stedelijke regio’s

Basiswaarde
2000

Prognose Realisatie
2006

2007

2008

2009

2010

2011

2011

5 060

3 901

4 191

4 331

4 631

3 459

Meer

3 492

10,0%

7,5%

7,2%

7,6%

7,4%

8,5%

Meer

8,5%

Bron basis- en realisatiewaarden: CBS

44.1 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid
44.6 Beleidsdoorlichtingen

Effecten (ex post)
Beleidsdoorlichting
Beleidsdoorlichting

Onderwerp

AD/OD

A. Start
B. Afgerond

Vindplaats

Stimuleringsmaatregelen rond de
woningbouw
Wijkenaanpak
Woningbouwafspraken

OD 44.3

A. 2011
B. 2012

1

OD 44.2
OD 44.3

2
3

1

Het eindrapport van deze evaluatie is op 24 januari 2012 aan de Tweede Kamer aangeboden. (Kamerstukken II, 2011–2012, 31 757, nr. 41
Het eindverslag van de Visitatiecommissie Wijkenaanpak is op 5 oktober 2011 aan de Tweede Kamer aangeboden.
Omdat in het Regeerakkoord is besloten het Besluit Locatiegebonden Subsidies (BLS) te beëindigen en gezien de overlap met de heroverweging
Wonen, waarin dit onderwerp ook is geadresseerd, is afgezien van het maken van een afzonderlijke beleidsdoorlichting inzake de woningbouwafspraken. Dit is ook al gemeld in het jaarverslag 2010 van voormalig WWI.
2
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

76

Beleidsartikelen

Artikel 45: Stimuleren van een duurzame kwaliteit van woningen,
gebouwen en bouwwerken
45 Algemene doelstelling
Om de veiligheid, gezondheid, energiezuinigheid en bruikbaarheid van
woningen, overige gebouwen en bouwwerken duurzaam te borgen en de
integrale milieubelasting van woningen en overige gebouwen te
verminderen, wordt op nationaal niveau een minimumkwaliteitsniveau
vastgesteld. Daarmee wordt bereikt dat voor alle partijen in de bouw
dezelfde regels van toepassing zijn. Het Rijk rekent het daarnaast tot zijn
verantwoordelijkheid om een hoger (dan minimaal vereist) kwaliteitsniveau te stimuleren.
Het Rijk heeft ook een rol om te komen tot een reductie van de
CO2-uitstoot. Dit wordt bereikt door verbetering van de energetische
kwaliteit van woningen en overige gebouwen. De sector gebouwde
omgeving (huishoudens en utiliteitsbouw) moet een belangrijke bijdrage
leveren aan de vereiste CO2-reductie zoals vastgelegd in de nationale
doelstellingen van het «Werkprogramma Schoon en Zuinig: Nieuwe
Energie voor het Klimaat». Deze rol komt tot uitdrukking in het stimuleren
en faciliteren van burgers, marktpartijen en andere overheden, het
aanspreken van deze partijen op hun verantwoordelijkheid en, indien
nodig en mogelijk, het vaststellen van wettelijke kaders.
Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

Het opstellen van de bouwregelgeving en het aanreiken van instrumenten
ten behoeve van de naleving van de wettelijke voorschriften en het
stimuleren van een hogere kwaliteit van woningen, overige gebouwen en
bouwwerken.

Budgettaire gevolgen van beleid
45.1 Stimuleren van een duurzame kwaliteit van woningen, gebouwen en bouwwerken
Budgettaire gevolgen van beleid (in
€ 1 000)

Realisatie
2007

2008

2009

Verplichtingen
Uitgaven
45.1 Realisatie CO2 reductiedoelstelling
in de gebouwde omgeving
45.2 Borgen en bevorderen bouw- en
gebruikstechnische kwaliteit
45.3 Overige programmabudgetten
Ontvangsten

135 899

28 485

22 501

2010

2011

Vastgestelde
ISB begroting
2011

Verschil

71 095

66 040

57 988

8 052

67 947

72 516

84 850

– 12 334

69 955

83 332

– 13 377

2 561
0

1 298
220

1 263
– 220

5

91

– 86

2011

Financiële toelichting
Op het artikel Stimuleren van een duurzame kwaliteit van woningen,
gebouwen en bouwwerken is minder uitgegeven dan begroot. Onderstaand volgt een toelichting op artikelonderdeel om dit inzichtelijk te
maken.
Uitgaven
45.1 Er is minder uitgegeven dan begroot. De voor 2011 beschikbare
budgetten voor het Energiebesparingskrediet zijn niet volledig tot betaling
gekomen vanwege het geringe gebruik van de regeling en daardoor een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

77

Beleidsartikelen

beperkt beroep op deze garantie. Het betreffende budget is verlaagd bij
Najaarsnota.
45.2 Er is meer uitgegeven dan begroot, waarvoor budget bij Najaarsnota
is toegevoegd. De hogere uitgaven zijn een gevolg van een technische
correctie waarmee een juiste belasting van het artikelonderdeel plaatsvindt.
Externe factoren

–
–
–

Bereidheid naleving nationale bouwregelgeving;
Bereidheid van burgers en bedrijven om te investeren in energiebesparingsmaatregelen;
Medewerking en inzet van marktpartijen en andere overheden bij de
uitvoering van het klimaatbeleid gebouwde omgeving.

In het regeerakkoord is aangegeven dat de rijksoverheid weliswaar
terugtreedt, maar nadrukkelijk maatschappelijke initiatieven blijft
ondersteunen, duidelijke normen en eisen stelt en waar mogelijk het
goede voorbeeld geeft. Het kabinet bouwt de inzet van subsidies tijdens
deze kabinetsperiode af. Tegelijkertijd wordt er een beroep op marktpartijen en andere overheden gedaan om met de successen die met eerdere
regelingen zijn behaald, verder te gaan.
Realisatie meetbare gegevens

Het belangrijkste instrument om energiebesparing in de gebouwde
omgeving te bereiken is het Plan van Aanpak Energiebesparing
Gebouwde Omgeving. Het Plan van Aanpak bouwt voort op het werkprogramma Schoon en Zuinig. Daarbij heeft wél een omslag van beleid
plaatsgehad en is het ambitieniveau gelijkgeschakeld met de Europese
energie- en klimaatdoelen, zonder een nationale kop erop. Het Plan van
Aanpak is op 25 februari 2011 naar de Tweede Kamer gestuurd en in
maart 2011 in de Kamer behandeld. Het bestaat uit maatregelen als
gedragsbeïnvloeding, het verbeteren van de energetische kwaliteit van
gebouwen, innovatie en kennisoverdracht. De inzet van het kabinet is
mede gericht op het aanspreken van de samenleving (burgers, marktpartijen en andere overheden) op de eigenverantwoordelijkheid. Dit kwam in
2011 concreet tot uitdrukking bij de start van Blok-voor-Blok en de Green
Deals, waarbij er wordt ingezet op een grootschalige aanpak voor
energiebesparing in de bestaande voorraad.
45 Operationele doelstelling 1
Borgen en bevorderen van de bouw- en gebruikstechnische kwaliteit

Instrumenten

Vernieuwing bouwregelgeving
Op basis van de Woningwet worden in de bouwregelgeving voorschriften
gegeven voor het minimum prestatieniveau waaraan bouwwerken in
bouw- en gebruikstechnisch opzicht moeten voldoen. Het kabinet wil
regels en procedures in de woningbouw beperken en vereenvoudigen.
Het huidige Bouwbesluit 2003 is grondig herzien en geïntegreerd met het
Gebruiksbesluit waardoor tot minder en eenvoudigere regels is gekomen.
Dit nieuwe Bouwbesluit zal op 1 april 2012 van kracht zijn. Daarnaast
werkt het kabinet aan een fundamentele herziening van de bouwregelgeving en aan de uitvoering van de Adviezen van de Commissie Dekker.
Op 15 december 2011 is een brief naar de Tweede Kamer gestuurd
(Kamerstukken II, 2011–2012, 28 325, nr. 146), waarin de hoofdlijnen
hiervan worden geschetst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

78

Beleidsartikelen

Voorlichting- en ondersteuning uitvoering «nieuwe AMvB
Omdat de Wabo veel eerder in werking is getreden dan het nieuwe
Bouwbesluit is de uitleg over het Bouwbesluit 2012 los hiervan uitgevoerd. Hierbij zijn en worden diverse instrumenten ontwikkeld zoals het
Praktijkboek Bouwbesluit 2012, trainingen Bouwbesluit 2012, diverse
infobladen en een actuele website. De Tweede Kamer is hierover op
28 april 2011 geïnformeerd tijdens de voorhangprocedure via het
algemene deel van de toelichting van het Bouwbesluit 2012.
Toezicht op de uitvoering en naleving van bouwregelgeving in de praktijk
Om het uitvoeringsstelsel te versterken heeft de VROM-inspectie
themaonderzoeken uigevoerd, gericht op de naleving van de
voorschriften voor constructieve veiligheid, brandveiligheid, binnenmilieu
en energiebesparing. De VROM-inspectie heeft ten behoeve van de
Minister van BZK in 2011 een aantal onderzoek opgeleverd waaronder het
Rapport Brandveiligheid in de zorg.
In 2011 zijn de discussies opgestart over overdacht van de 2e lijns
toezichtstaak naar de provincies op basis van de Wet revitalisering
toezicht die medio of eind 2012 in werking treedt.
Praktijkmeting effect nieuwe AMvB
Aangezien het Bouwbesluit 2012 later in werking treedt (1 april 2012) dan
vooraf beoogd is er in 2011 nog geen aanvang gemaakt met het betreffende onafhankelijke onderzoek waarvan de resultaten worden benut om
verbeteringen in het bouwbesluit toe te passen.
Benchmark NL-woningbouwkwaliteit
Vanwege sturing vanuit de politiek is de «algemene vergelijking» omgezet
naar een doelgerichte vergelijking waarbij prioriteit is gegeven aan
invoering van private bouwkwaliteitsborging conform het regeerakkoord
(uitvoering adviezen Commissie Dekker). Er is een vergelijkend onderzoek
uitgevoerd naar de vormgeving van private bouwkwaliteitsborging in een
aantal landen waar met dit fenomeen wordt gewerkt (Australië, Canada
etc.). Vervolgens is een model uitgewerkt voor de Nederlandse situatie
waarvan de verwachting is dat daarmee het doel, kwaliteitsborging en
-bevordering, het best is gediend.
Versterking risicobewustzijn brandveiligheid
In de Visie op brandveiligheid is een aantal concrete doelen gesteld op het
gebied van de brandveiligheid:
a) Voor het uitwerken van een doelkwantificering, als het gaat om
slachtoffers bij brand, heeft het ministerie van Veiligheid en Justitie het
voortouw. Op dit moment ligt de focus hierbij op het uniformeren en
stroomlijnen van brandonderzoek om zodoende tot eenduidige cijfers
te kunnen komen. Vanuit BZK wordt hierbij input geleverd vanuit de
bouwregelgeving. Een eerste resultaat van deze doelstelling is een
jaarlijks uniform onderzoeken naar de oorzaken van fatale woningbranden. De resultaten hiervan worden jaarlijks door VenJ aan de Kamer
aangeboden.
b) Met betrekking tot brandveiligheidsbewustzijn zijn twee meetbare
doelstellingen genoemd:
1. In 2011 is een «Battle of Concepts» – een wedstrijd om te komen
met goede ideeën om rookmelders in huurwoningen te krijgen –
georganiseerd om verhuurders te overtuigen van het belang van
rookmelders. (http://www.battleofconcepts.nl/
battledetails.aspx?m=1&t=2&i=4&bid=154 ) In 2012 worden de
beste ideeën opgepakt door het CCV.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

79

Beleidsartikelen

2.

Het lectoraat heeft in 2011 enige tegenslag gekend in verband met
het wisselen van de lector brandveiligheid in de bouw. Inmiddels
is de hoofdlijn van een onderwijsprogramma en het bijbehorende
lesmateriaal opgesteld, maar nog niet vrijgegeven. In 2012 wordt
het lesprogramma afgerond.
c) In 2011 zijn – in samenwerking met het NIFV, SBR en NEN – pilotprojecten georganiseerd op het gebied van grote brandcompartimenten
en hoogbouw. Hierbij zijn een aantal specifieke knelpunten bij de
totstandkoming van een risicobenadering geadresseerd. Aan betrokken partijen is in 2011 opdracht gegeven deze punten uit te werken.
Materiaalgebonden milieuprestatie van gebouwen
Om de toezichthouder inzicht te geven in de materiaalgebonden milieuprestaties van een gebouw, is met de inwerkingtreding van het Bouwbesluit 2012 geregeld dat bij aanvraag om omgevingsvergunning een
berekening moet worden overlegd. Dit resultaat is gepubliceerd in het
besluit van 29 augustus 2011 houdende vaststelling van voorschriften met
betrekking tot het bouwen, gebruiken en slopen van bouwwerken
(Bouwbesluit 2012) en zal voor dit onderwerp in werking treden op 1 juli
2012.
Pilots private borging bouwkwaliteit
Naast praktijkexperimenten waarin verschillende toezichtsmodellen
worden beproefd, loopt sinds de zomer van 2011 een aantal pilots met
woningbouwprojecten waarbij Woningborg als plantoetser en verzekeraar
optreedt. Zodra alle pilots zijn afgerond zullen deze worden geëvalueerd
en zullen de resultaten hiervan worden meegenomen in de uitwerking van
een wetsvoorstel ter uitvoering van de Adviezen van de Commissie
Dekker. Zie ook de brief aan de Tweede Kamer d.d. 15 december 2011
(Kamerstukken II, 28 325 nr. 146)
Registratie van incidenten met constructieve veiligheid
Om een exacter beeld te krijgen van het soort en aantal calamiteiten en
een toename van de constructieve veiligheid te bewerkstelligen is gestart
met de registratie van incidenten en met diverse acties om de constructieve veiligheid te verbeteren. Hiervoor is in 2011 de website www.abcmeldpunt.nl in het leven geroepen.
Gezondheid
De verbetering van het binnenmilieu van scholen en van kinderdagverblijven is in 2011 onder verantwoordelijkheid van de respectievelijke
ministeries van OC&W en SZW opgepakt in samenwerking met de
branchepartijen. Voor zover het de bouwregelgeving betreft heeft
afstemming plaatsgevonden door BZK met de betrokken departementen
en branches.
45 Operationele doelstelling 2
Realisatie CO2-reductiedoelstelling in de gebouwde omgeving
Het Plan van Aanpak Energiebesparing Gebouwde Omgeving richt zich op
het realiseren van energiebesparing in de gebouwde omgeving via twee
sporen: het gedrag van de gebruiker en de energetische kwaliteit van het
gebouw. De doelen van het Plan van Aanpak Energiebesparing Gebouwde
Omgeving zijn:
1. Energiebesparing inzetten als middel om burgers en bedrijven meer
greep te laten krijgen op de stijging van de woonlasten en energiekosten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

80

Beleidsartikelen

2.
3.

Het stimuleren van de bouw- en installatiesector.
Het leveren van een bijdrage aan de Europese doelstelling voor
CO2-reductie:20% in 20201.

Het rijksbeleid is verbreed van vooral milieu- en klimaatdoelen naar óók
economische aspecten, in het bijzonder meer greep krijgen op woonlasten
van burgers en energiekosten van bedrijven. Andere belangrijke pijlers
voor het kabinet zijn het handhaven van de diverse verplichtingen in
zowel de woningbouw als de utiliteitsbouw, het herijken van de bestaande
convenanten voor de bestaande bouw, de nieuwbouw en de huursector,
en het afsluiten van Green Deals op het terrein van energiebesparing in de
gebouwde omgeving. In 2011 is een breed scala aan maatregelen,
instrumenten en werkzaamheden opgepakt. De belangrijkste activiteiten
waren:
Investeren in grootschalige energiebesparing
– De «Tijdelijke regeling blok voor blok» is op 16 juni 2011 in werking
getreden. Eind 2011 zijn dertien pilotprojecten van start gegaan: acht
projecten in het kader van de tijdelijke regeling en vijf Green Dealprojecten. Bij deze aanpak gaat het erom dat marktpartijen, met betrokkenheid van corporaties, gemeenten en provincies, een gezamenlijk
plan uitvoeren om minimaal 2 000 woningen (bij de Blok-voorBlokprojecten) en 1 500 woningen (bij de Green Dealprojecten) in één
gemeente fors energiezuiniger te maken. Het doel is om kennis uit de
projecten te halen, zowel procesmatig als inhoudelijk van aard, ten
einde te bezien of een landelijke opschaling door marktpartijen kan
plaatsvinden;
– In 2011 heeft de Minister van BZK negentien Green Deals gesloten; bij
zeven ervan was sprake van een financiële bijdrage. Naast de vijf
Green Deals die meelopen in het Blok-voor-Bloktraject, zijn dit de
Green Deal Overijssel (energiebesparing in minimaal 10 000 bestaande
woningen) en de Green Deal Rotterdam (energieprestatiecontracten
voor het maatschappelijk vastgoed van de gemeente, zoals scholen,
sportaccommodaties en theaters). Bij de andere Green Deals bestaat
de betrokkenheid van het ministerie onder meer uit de inzet van
specifieke expertise en/of themagerichte ondersteuning, bijvoorbeeld
op het gebied van warmte in de gebouwde omgeving.

1
In de brief Kabinetsaanpak klimaatbeleid op
weg naar 2020 (Kamerstukken II, 2010/2011,
32 813, nr. 1) staan de afspraken over de
bijdrage van sectoren zoals de gebouwde
omgeving en de procedure die het kabinet zal
volgen in geval van tegenvallers bij uitvoering
van beleid van het vakdepartement. Het
monitoren van de CO2-eq emissies is een
verantwoordelijkheid van het Planbureau voor
de Leefomgeving (PBL) dat dit uitvoert samen
met Energieonderzoek Centrum Nederland
(ECN). Tweejaarlijks wordt hierover in de
Balans van de Leefomgeving gepubliceerd. De
eerstvolgende Balans van de Leefomgeving
komt uit in 2012.

Bijdrage aan de nationale energiebesparingsaanpak Meer Met Minder
– In 2011 zijn in de bestaande bouw in 162 000 woningen ten minste
twee substantiële gebouwgebonden energiebesparende maatregelen
genomen, hetgeen neerkomt op 20 tot 30% energiebesparing per
woning oftewel circa twee labelstappen. Dit aantal is een afname ten
opzichte van voorgaande jaren. De afname is vooral toe te rekenen aan
de categorie eigenaar-bewoners en wordt vermoedelijk veroorzaakt
door de economische crisis;
– Voor nieuwbouw geldt dat er sprake is van een stijgende trend in het
aantal vergunningen met een Energieprestatiecoëfficiënt (EPC) die
significant lager is dan de eis. In 2011 was bijna 4% van de afgegeven
woningbouwvergunningen minimaal 50% lager dan de referentie-eis
van 2007. Door de aanscherping van de EPC per 1 januari 2011 wordt
door de hele sector een besparing van 25% behaald ten opzichte van
de referentie-eis van 2007 op nieuwbouwvergunningen ingediend na
januari 2011. Bij de utiliteitsbouw wordt met name in de onderwijssector en de bijeenkomstsector al op grote schaal lager dan de referentieeis van 2011 gebouwd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

81

Beleidsartikelen

Beëindiging tijdelijke subsidieregelingen
– De meeste subsidieregelingen zijn in 2011 beëindigd (onder meer de
regelingen voor het maatwerkadvies en isolatieglas voor eigenaarbewoners en vereniging van eigenaren en de «Tijdelijke verruiming
van de Energie-investeringsaftrek voor huurwoningen» voor verhuurders) dan wel na 2011 niet meer vigerend (onder meer de «Tijdelijke
stimuleringsregeling energiebesparende voorzieningen aan woningen»; deze regeling is in 2011 volledig in reserveringen belegd die in
2012 tot uitbetaling komen, nadat burgers energiebesparende
voorzieningen in de woning hebben laten aanbrengen). Het hoofddoel
van deze regelingen was om eigenaren, beheerders en bewoners van
woningen te stimuleren om in energiebesparing te investeren,
waardoor de energieprestatie van de woning verbeterde en daarmee
een besparing op het energiegebruik zou worden behaald. Veel
regelingen waren ook onderdeel van het crisispakket waartoe het
vorige kabinet had besloten. De regelingen waren mede bedoeld om
de werkgelegenheid binnen de bouwsector te stimuleren;
– In 2011 is de subsidieregeling voor isolatieglas in particuliere
woningen afgewikkeld en geëvalueerd. Naast een jaarlijkse besparing
op het gasgebruik en extra werk voor glaszetters, zijn andere positieve
effecten lagere woonlasten voor de bewoners, méér wooncomfort en
een positief effect op de waarde van de woning. Meer dan 100 000
huishoudens hebben een waardebon voor subsidie aangevraagd;
– Na de eerste tranche van de «Tijdelijke stimuleringsregeling energiebesparende voorzieningen aan woningen» ter grootte van € 5 miljoen
die in juni 2010 is gepubliceerd, is op 31 mei 2011 de tweede, tevens
laatste, tranche ter grootte van € 10 miljoen gepubliceerd. Er was veel
belangstelling voor deze premie, zodat de regeling uiteindelijk vóór het
eind van het jaar moest worden gesloten vanwege het bereiken van
het maximumbedrag aan reserveringen. De premie heeft in 2011 veel
eigenaar-bewoners aangezet tot energiebesparende maatregelen in
hun woning.
Afspraken met de sector
– In mei 2011 is het traject gestart om de drie bestaande convenanten
over energiebesparing in de gebouwde omgeving – voor de bestaande
bouw, de nieuwbouw en de huursector – te actualiseren en herijken.
Partijen benadrukken dat energiebesparing onvermijdelijk is en dat er
in de komende jaren door alle partijen met veel ambitie aan de
uitvoering zal worden gewerkt;
– Op 29 juni 2011 zijn afspraken gemaakt over energiebesparing in de
financiële sector tussen de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB),
het Verbond van Verzekeraars en het ministerie van BZK. Banken en
verzekeraars spannen zich volgens de meerjarenafspraken energieefficiency (MJA3) in om in 2020 30% efficiënter om te gaan met
energie dan in 2005. De Nederlandse Federatie van Universitair
Medische Centra (NFU) en het ministerie van BZK hebben op 1 december 2011 soortgelijke afspraken gemaakt over energiebesparing in de
universitair medische centra.
Implementatie Europese richtlijnen
– De invoering van de herziene Europese richtlijn Energieprestatie van
gebouwen (EPBD) is in volle gang. In 2011 is de implementatie met
onder meer verdergaande eisen aan het energielabel, de handhaving
en de sanctionering voortgezet. Het doel van de richtlijn is om meer
energiebesparing in de gebouwde omgeving te realiseren door
professionele partijen en burgers meer bewust te maken van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

82

Beleidsartikelen

–

mogelijkheden voor energiebesparing (en daarmee kostenbesparing)
in gebouwen. Op 16 december 2011 is het voorstel voor de Wet
kenbaarheid energieprestatie gebouwen naar de Tweede Kamer
gestuurd;
In 2011 is ook gestart met de implementatie van de Europese richtlijn
hernieuwbare energie (RES). Dit wordt door zowel het ministerie van
EL&I als het ministerie van BZK opgepakt. Voor het ministerie van BZK
staat centraal het door de markt laten ontwikkelen en implementeren
van een certificatieschema voor installateurs Duurzame Energie.

Communicatie landelijke bewoners- en consumentenorganisaties
– In 2011 is de samenwerking tussen overheid, bewoners- en consumentenorganisaties en marktpartijen van zowel aanbod als vraagzijde
verder uitgebouwd. Om het marktmechanisme op gang te krijgen
moet aanbod worden ontwikkeld en vraag gestimuleerd; ook is
maatschappelijk draagvlak noodzakelijk. Hiertoe zijn subsidies
verstrekt aan onder meer Milieu Centraal (nadruk op het proces dat de
burger doorloopt om te komen tot energiebesparing), de uitvoeringsorganisatie Meer Met Minder (nadruk op woning- en gebouweigenaren
en huurders om in energiebesparende maatregelen te investeren),
Vereniging Eigen Huis (nadruk op eigenwoningbezitters) en de
Woonbond (nadruk op huurders en huurdersorganisaties). De
meerwaarde van de samenwerking is – vanuit kennis van de achterban
– het eenduidig en effectief informeren van burgers en bedrijven, zodat
zij op basis van kennis en informatie in staat zijn om energiebesparende keuzes te maken.
Lenteakkoord/excellente gebieden
– In 2010 zijn dertien excellente gebieden aangewezen. In het verlengde
hiervan zijn de drie noordelijke provincies in 2011 in de gelegenheid
gesteld om zogenoemde «koplopersgebieden» aan te wijzen (uiteindelijk acht gebieden). Deze excellente/koplopersgebieden behelzen
nieuwbouwprojecten die met energiezuinige innovaties bouwen, met
een verscherpte Energieprestatiecoëfficiënt (EPC) waarmee wordt
vooruitgelopen op de geplande aanscherping in 2015. De resultaten
van de vernieuwingen worden in een kennis- en leertraject verspreid.
Meetbare gegevens
– Per 1 januari 2011 is de EPC voor woningen, die eisen stelt aan de
energiezuinigheid van nieuwbouw, verder aangescherpt tot 0,6.
Daarnaast is in april 2011 de nieuwe norm voor de Energieprestatie
gebouwen (EPG) gepubliceerd, met nog een tweetal correctiebladen in
mei en december 2011. Naar verwachting wordt deze norm per 1 juli
2012 in de bouwregelgeving aangewezen. Met softwareontwikkelaars
zijn afspraken gemaakt dat zij tijdig met nieuwe software voor
nieuwbouw, aansluitend op de nieuwe EPG-EPC, op de markt komen;
– In 2011 is de voornorm van de bepalingsmethode voor de Energieprestatie maatregelen op gebiedsniveau (EMG) ten aanzien van de
gebouwde omgeving gepubliceerd. Deze voornorm wordt momenteel
in de praktijk getoetst en is hiertoe in de EPG als bepalingsmethode
aangewezen om gebiedsmaatregelen mee te kunnen nemen bij de
EPC-bepaling. Het toetsingskader EMG voor gemeenten is opgeleverd
en opgenomen in het EPCheck handboek. Hiermee kunnen gemeenten
EMG-maatregelen in de bouwaanvraag beter toetsen;
– Eind 2011 is de pilot energielabel bij oplevering gestart. Hierbij wordt
samen gewerkt met gemeenten en de convenantpartijen van het
Lenteakkoord. Het doel is ervaring op te doen met het conceptopname-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

83

Beleidsartikelen

–

–

protocol nieuwbouw en na te gaan op welke wijze de naleving kan
worden verbeterd;
Energiesprong, het programma dat de Stichting Experimenten
Volkshuisvesting (SEV) in opdracht van het ministerie van BZK
uitvoert, heeft een looptijd van 2010 tot en met 2014. In 2011 zijn
diverse innovatieregelingen opgestart en verder tot uitvoer gebracht,
onder meer «Kleinschalige Binnenstedelijke Gebieden» met initiatieven om een bestaand bebouwd gebied grootschalig en samenhangend
te verduurzamen; «Lokaal Alle Lichten op Groen» met initiatieven rond
de energieneutrale renovatie van minmaal twintig particuliere
woningen; en de «Trajectaanpak Woningbouw» met initiatieven om
ten minste dertig nieuwe of bestaande woningen zo aan te pakken dat
ze een totale energiereductie van minimaal 60% opleveren, om daarna
met dertig andere woningen aan de slag te gaan die dat doen voor
80%. Alle projecten worden gevolgd in het kader van het kennis- en
leertraject, en de bevindingen worden gedocumenteerd en verspreid
via database, brochures en nieuwe media. Kennisoverdracht staat
immers centraal;
Gebieden Energieneutraal (GEN) is ingesteld om kennis te ontwikkelen
voor energieneutrale gebiedsontwikkeling. Het programma moet drie
complete businesscases opleveren: één voor een nieuwbouwproject,
één voor een stedelijk herstructureringsproject en één voor een
renovatieproject. Op 30 september 2011 is de samenwerkingsovereenkomst getekend voor een businesscase voor energieneutrale nieuwbouw op voormalig Marinevliegkamp Valkenburg.

45.2 Overzicht in te zetten instrumentarium in 2011 voor de sector gebouwde omgeving, onderdeel utiliteitsbouw (te behalen
besparing in de periode 2008–2020 24 PJ)
doelgroep

aantal
gebouwen

doelstelling
additionele
besparing in PJ
in 2020

stimuleringsinstrumentarium

bedrag op
begroting
departement

direct betrokken
branche-/
koepelorganisaties
e.d.

Non-profit

Onderwijs
14 500

10 PJ

Meerjarenafspraak (MJA) Universiteiten en hogescholen

BZK

VSNU, HBO-raad,
VO-raad, PO-raad,
Meer Met Minder

BZK

Zorg 5 800

«Werkprogramma Energie en
Gebouwde Omgeving 2011»,
kennisoverdracht en instrumentontwikkeling (uitvoering Agentschap NL)
Regeling Groenprojecten (groen
beleggen en financieren)
MJA Universitair medische centra

BZK

Kantoren
79 000

«Werkprogramma Energie en
Gebouwde Omgeving 2011»,
kennisoverdracht en instrumentontwikkeling (uitvoering Agentschap NL)
Regeling Groenprojecten (groen
beleggen en financieren)
MJA Dienstensector (banken en
verzekeraars)

«Werkprogramma Energie en
Gebouwde Omgeving 2011»,
kennisoverdracht en instrumentontwikkeling (uitvoering Agentschap NL)
Energie-investeringsaftrek (EIA)
Utiliteitsbouw

BZK

Profit

14 PJ

BZK en
Financiën
BZK

BZK en
Financiën
BZK

Actiz, Energiecentrum MKB

Bouwend
Nederland,
Energiecentrum
MKB, IVBN,
NEPROM, NRW

ELI

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

84

Beleidsartikelen

doelgroep

aantal
gebouwen

doelstelling
additionele
besparing in PJ
in 2020

Winkels
141 000
Bedrijfshallen
160 000
Overig

stimuleringsinstrumentarium

bedrag op
begroting
departement

Energie-investeringsaftrek (EIA)
Utiliteitsbouw
MJA Supermarkten
Energie-investeringsaftrek (EIA)
Utiliteitsbouw
Energie-investeringsaftrek (EIA)
Utiliteitsbouw

ELI

direct betrokken
branche-/
koepelorganisaties
e.d.

ELI
ELI
ELI

45.1 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid
45.3 beleidsdoorlichting

Onderwerp

AD/OD

A. Start
B Afgerond

Beleidsdoorlichting

Realisatie
CO2-reductiedoelstelling in de
gebouwde omgeving
Borgen en bevorderen van de
bouw- en gebruiktechnische
kwaliteit (Bouwregelgeving)

OD 45.2

A. 2012

Beleidsdoorlichting

Vindplaats

B. 2012
OD 45.1

A. 2014
B. 2014

In het kader van een integrale herziening van de planning van beleidsdoorlichtingen van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is besloten om in 2012 een integrale beleidsdoorlichting uit te
voeren naar beide operationele doelen gezamenlijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

85

Beleidsartikelen

Artikel 46 Garanderen van keuzemogelijkheden en betaalbaarheid
woningmarkt
46 Algemene doelstelling
De Minister van BZK wil zorgen voor voldoende goede en betaalbare
huisvesting voor iedereen. Met name voor groepen die vanwege hun
inkomenssituatie of andere persoonlijke omstandigheden moeite hebben
op eigen kracht in passende huisvesting te voorzien. Maatregelen zijn
gericht op het waarborgen van de betaalbaarheid van het wonen voor
lagere en middeninkomens en het bevorderen van keuzevrijheid bij het
vormgeven van de woonsituatie. Instrumenten hiervoor zijn: de regulering
van de woonruimteverdeling en huurontwikkeling, de huurtoeslag en de
ondersteuning van het eigenwoningbezit onder starters.
Om de huisvesting van kwetsbare groepen zoals senioren en gehandicapten, dak- en thuislozen en buitenlandse werknemers beter te kunnen
waarborgen dient het aanbod van geschikte woningen voor bijzondere
aandachtsgroepen, te verruimen. Verder dienen voor een rechtvaardige
werking van de woningmarkt verschillende vormen van onrechtmatige
bewoning te worden bestreden.
Doelbereiking, maatschappelijke
effecten en meetbare gegevens

Het wetsvoorstel Huisvestingswet 2012 is gericht op het voorkomen van
onrechtvaardige en onevenwichtige effecten van schaarste voor
doelgroepen aan de onderkant van de woningmarkt. Conform het
regeerakkoord is daarnaast het maximale huurverhogingspercentage in
2011 vastgesteld op het inflatiepercentage te weten 1,3%. Om de
doorstroming op de huurmarkt te bevorderen zal voor huurders van een
gereguleerde woning en met een huishoudinkomen van meer dan 43 000
euro een maximale huurstijging van inflatie plus 5% mogelijk worden. Bij
geschillen tussen huurders en verhuurders omtrent de hoogte van de
huurprijzen en servicekosten kan voor een laagdrempelige beslechting de
hulp van de Huurcommissie worden ingeroepen. Om de betaalbaarheid
van het zelfstandig wonen voor lagere inkomensgroepen te garanderen
bestaat het instrument huurtoeslag. Het effect op de huren van de
groepen wordt gemeten met het kengetal netto-huurquote. Ter ondersteuning van het woningbezit is de tijdelijke verhoging van de
NHG-kostengrens ook in 2011 van kracht gebleven.
In het kader van de huisvesting van kwetsbare groepen wordt in de
Monitor Investeren voor de Toekomst de voortgang in de realisatie van
voor ouderen en mensen met beperkingen geschikte woningen in beeld
gebracht. Het Plan van aanpak maatschappelijke opvang ter voorkoming
van het (weer) dakloos raken is in 2011 vastgesteld. In overleg met
belanghebbende koepels en lokale partijen wordt getracht ten aanzien van
arbeidsmigranten uit Midden- en Oost-Europa een betere regionale
verdeling van huisvesting en het verhogen van het aanbod van tijdelijke
vormen van huisvesting tot stand te brengen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

86

Beleidsartikelen

Budgettaire gevolgen van beleid
46.1 Garanderen van keuzemogelijkheden en betaalbaarheid op de woningmarkt
Budgettaire gevolgen van beleid (in
€ 1 000)

Realisatie
2007

2008

2009

Verplichtingen
Uitgaven
46.1 Regelgeving ter bevordering van
een evenwichtige verdeling van de
woningvoorraad
46.2 Garanderen betaalbaarheid
voldoende huurwoningen
46.3 Garanderen betaalbaarheid
wonen lage inkomensgroepen
(vraaggericht)
46.4 Garanderen laagdrempelige
huurgeschillenbeslechting
46.5 Verruiming aanbod geschikte
woningen bijzondere aandachtsgroepen
46.6 Nationale hypotheekgarantie
Ontvangsten

2 303 832

2 411 817

2 487 587

2010

2011

Vastgestelde
ISB begroting
2011

Verschil

2 802 006

2 819 569

2 612 253

207 316

2 733 600

2 859 787

2 629 450

230 337

99

250

– 151

131

242

– 111

2 785 859

2 608 132

177 727

23 636

20 136

3 500

62
50 000

690
0

– 628
50 000

530 338

377 569

152 769

2011

Financiële toelichting
Op artikel 46 is meer uitgegeven dan geraamd. De ontvangsten zijn hoger
dan geraamd. Onderstaand volgt een toelichting op artikelonderdeel om
dit inzichtelijk te maken.
Verplichtingen
De verplichtingen zijn opgehoogd voor de meerontvangsten huurtoeslag,
de hogere uitgaven voor de huurtoeslag en de Nationale Hypotheek
Garantie.
Uitgaven
46.3 Garanderen betaalbaarheid wonen lage inkomensgroepen
Bij de huurtoeslag is meer uitgegeven en ontvangen dan begroot.
Hiervoor zijn bij Voorjaarsnota en Najaarsnota de budgetten aangepast.
Deze toename van de uitgaven en ontvangsten zijn grotendeels het
gevolg van de nieuwe wijze van verantwoorden door de belastingdienst.
Door deze wijziging worden verrekeningen van vorderingen met uit te
betalen toeslagen expliciet in beeld gebracht wat tot uiting komt in een
toename van zowel de uitgaven als de ontvangsten. Daarnaast zijn de
hogere uitgaven in 2011 het gevolg van de nabetaling a.g.v. definitieve
vaststellingen 2010 die hoger zijn uitgevallen dan het aantal voorlopige
toekenningen.
46.4 Garanderen laagdrempelige huurgeschillenbeslechting
Er is meer uitgegeven dan begroot. Het moederdepartement heeft aan de
Dienst Huurcommissie een extra bijdrage gegeven in aanvulling op de
opdracht voor 2011. Het betreft versterking van het eigen vermogen.
46.6 Nationale hypotheekgarantie (NHG)
De storting in de begrotingsreserve NHG ten behoeve van de toekomstige
100% achtervang van het Rijk, leidt tot meer uitgaven. Bij Voorjaarsnota is
dit budget aan de begroting van BZK toegevoegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

87

Beleidsartikelen

Ontvangsten
Naast meer ontvangsten voor de huurtoeslag (zie 46.3) is € 50 mln.
ontvangen van Stichting Waarborg Fonds Eigen Woning. Dit was bij
Voorjaarsnota 2009 aangekondigd.
Externe factoren

Externe factoren bij het realiseren van de algemene doelstelling waren in
2011:
– Investeringen in nieuwbouw en woningverbetering door marktpartijen
en corporaties;
– De inkomensontwikkeling van huishoudens;
– De bereidheid van corporaties om hun verantwoordelijkheid voor de
huisvesting van bijzondere aandachtsgroepen te nemen.
46 Operationele doelstelling 1
Regelgeving ter bevordering van een evenwichtige verdeling van
woonruimte en de samenstelling van de woonruimtevoorraad
Het wetsvoorstel Huisvestingswet 2012 is gericht op het voorkomen van
onrechtvaardige en onevenwichtige effecten van schaarste voor
doelgroepen aan de onderkant van de woningmarkt.
Op 31 augustus 2011 is een nota van wijziging (Kamerstukken II,
2010–2011, 32 271, nr. 8) en een nota naar aanleiding van het verslag van
de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken (Kamerstukken II,
2010–2011, 32 271, nr. 7) naar de Tweede Kamer gestuurd. Behandeling
van het wetsvoorstel Huisvestingswet 2012 staat gepland voor het
voorjaar 2012.
In het wetsvoorstel is opgenomen dat de werking van de Huisvestingswet
is beperkt tot de goedkope woningvoorraad. Het toezicht op de Huisvestingswet wordt ingevuld in lijn met de inzichten van de commissie
Doorlichting Interbestuurlijke Toezichtarrangementen.
In 2011 is gestart met de evaluatie van de inmiddels vijf jaar van kracht
zijnde Wet bijzondere maatregelen grootstedelijke problematiek. De
evaluatie zal naar verwachting voor de zomer van 2012 aan de Tweede
Kamer worden gezonden.
46 Operationele doelstelling 2
Garanderen van de betaalbaarheid van voldoende huurwoningen
Conform regeerakkoord is het maximale huurverhogingspercentage per
1 juli 2011 vastgesteld op het inflatiepercentage van het voorgaande jaar,
zijnde 1,3%. Per 1 juli 2011 is het energielabel opgenomen in het
woningwaarderingsstelsel. Verder is met ingang van 1 oktober 2011 het
aantal WWS-punten van woningen in regio’s met schaarste verhoogd met
15 punten. Indien de WOZ-waarde per m2 van een woning in een
schaarstegebied meer dan € 2 900,– bedraagt krijgt deze 25 extra punten.
De doorstroming op de huurmarkt wordt bevorderd door voor huurders
van een gereguleerde woning met een huishoudinkomen van meer dan
43 000 euro een maximale huurstijging van inflatie+5% toe te staan. Een
wetsvoorstel ter zake (Kamerstukken II, 2011–2012, 33129) is ingediend bij
de Tweede Kamer. Inwerkingtreding is voorzien per 1 juli 2012.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

88

Beleidsartikelen

Een aanpassing van het Besluit huurprijzen woonruimte ten aanzien van
de huurprijzen van monumenten heeft nog niet plaatsgevonden. Deze is
voor 2012 voorzien.
46 Operationele doelstelling 3
Garanderen van de betaalbaarheid van het wonen voor lage inkomensgroepen (vraaggericht)
Om de betaalbaarheid van het zelfstandig wonen voor lage inkomensgroepen te garanderen hanteert de overheid onder meer het instrument
van de huurtoeslag.
Doelbereik
Met behulp van het kengetal netto-huurquote wordt het effect van de
huurtoeslag op de betaalbaarheid van het huren voor de huishoudens met
lage inkomens zichtbaar gemaakt. De in onderstaande tabel opgenomen
netto huurquote geeft aan welk deel van het belastbaar inkomen wordt
besteed aan netto-huurlasten (huur minus huurtoeslag). Daarbij is
gerekend met de gemiddeld geldende huur voor de betreffende groep.
De tabel laat naast de in de begroting 2011 verwachte ontwikkeling van de
netto-huurquote de gerealiseerde ontwikkeling van de netto-huurquote
over 2011 zien.
46.2 Kengetallen

Eenpersoonshuishouden
Meerpersoonshuishouden
Eenpersoonsouderhuishouden
Meerpersoonsouderhuishouden
Eenpersoonshuishouden

minima
minima
minima
minima
boven
minimaal

Meerpersoonshuishouden

boven
minimaal

Eenpersoonsouderhuishouden

boven
minimaal

Meerpersoonsouderhuishouden

boven
minimaal

2007

2008

2009

2010

Begroting
2011

Realisatie
2011

17,7%
14,7%
20,7%
15,1%

17,3%
14,4%
20,3%
14,8%

17,3%
14,4%
20,0%
14,5%

17,3%
14,3%
20,1%
14,5%

17,3%
14,2%
20,2%
14,6%

17,3%
14,3%
20,1%
14,5%

20,2%

19,8%

19,4%

19,4%

19,6%

19,4%

16,3%

15,9%

15,6%

15,6%

15,6%

15,5%

19,8%

19,6%

17,7%

17,8%

18,0%

17,9%

16,6%

16,3%

13,7%

13,8%

14,0%

13,9%

Bron: WBI

Voor de gepresenteerde huishoudens komt de huurquote gelijk of lager
uit dan in de begroting 2011. Ten opzichte van 2010 is, ondanks de
verhoging van de eigen bijdrage in de huurtoeslag met € 0,86 per maand,
nauwelijks sprake van een stijging.
In 2010 hebben 130 000 huishoudens de aankoop of verbouwing van hun
woning gefinancierd met een Nationale Hypotheekgarantie. Consumenten
kunnen normaal gesproken een hypotheekgarantie aanvragen voor
leningen tot € 265 000. Om de woningmarkt een extra impuls te geven, is
de NHG-kostengrens halverwege 2009 tijdelijk verhoogd naar € 350 000.
In 2010 zijn in dit hoge segment 16 000 NHG’s verstrekt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

89

Beleidsartikelen

46.3 Indicatoren BEW-toekenningen, starterbijdragen, NHG-garanties en aandeel eigenwoningbezit

BEW-toekenningen
Bijdragen starterleningen
NHG verstrekking
Aandeel eigenwoningbezit

2005

2006

2007

2008

2009

2010

60
Nvt
121 000
55,2%

40
Nvt
113 000
55,8%

3 250
639
90 000
56,6%

10 150
1 638
84 000
57,3%

15 252
2 294
97 000
57,8%

6 899
4 947
130 000
59,3%3

Realisatie
2011
1
1

136 5002
59,7%3

1

In 2011 zijn geen BEW-toekenningen en startersleningen meer verstrekt
Voorlopig cijfer, definitieve cijfers zijn medio 2012 beschikbaar (bron: jaarverslag 2010 Stichting WEW. Bron 2011: kwartaalbericht 1e kwartaal
2012 Stichting WEW)
3
Bron: BZK/WBI Systeem Woningvoorraad (Syswov).
2

Per 1 november 2011 zijn de regels over de verkoop van bestaande
huurwoningen gewijzigd.
Onder voorwaarden kunnen corporaties woningen aan natuurlijke
personen voor eigen bewoning verkopen met meer dan 10% korting
zonder ministeriële toestemming vooraf. De belangrijkste voorwaarde
betreft de terugbetaling van verleende korting aan de koper en deling in
de waardeontwikkeling bij doorverkoop volgens het zogenaamde Fair
Value model. Dit model regelt de verhouding tussen de hoogte van de
korting voor de koper en het aandeel van de woningcorporatie in de
waardeontwikkeling van de woning. Deze verhouding die 1:2 betrof, is
met ingang van 1 november 2011 gewijzigd in de verhouding 1:1,5.
46 Operationele doelstelling 4
Garanderen van een laagdrempelige geschillenbeslechting
Het werkterrein van de Huurcommissie wordt gevormd door het gereguleerde deel van de markt voor huurwoonruimte. Als huurders en
verhuurders er onderling niet uitkomen, doet de Huurcommissie op
verzoek uitspraken in geschillen tussen huurders en verhuurders omtrent
de hoogte van huurprijzen en servicekosten. Duidelijke informatie over de
huurprijswetgeving kan verschillen van mening tussen huurders en
verhuurders in een vroeg stadium oplossen en zo procedures bij de
Huurcommissie voorkomen. Via vernieuwde brochures, de internetsite en
de telefonische helpdesk heeft de Huurcommissie die informatie
verschaft. Daarnaast beantwoordt de Huurcommissie verzoeken van de
Belastingdienst over de redelijkheid van huurprijzen in het kader van de
uitvoering van de huurtoeslag door de Belastingdienst.
46.4 Prestatie-indicatoren huurgeschillenbeslechting

Regulier Huurprijsgeschil en, afgerond binnen 6 mnd
Huurverhoginggeschil en, afgerond binnen 6 mnd
Servicekostengeschilen, afgerond binnen 7 mnd
Haalplichtverklaringen

Realisatie
aantallen
2011

Begrote
Aantallen
2011

Behandeltermijn 2011

5 235
587
3 093
458

7 150
2 200
4 500
1 000

92%
93%
83%
–

Bron: Jaarverslag Dienst van de Huurcommissies

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

90

Beleidsartikelen

46 Operationele doelstelling 5
Verruiming van het aanbod van geschikte woningen voor bijzondere
aandachtsgroepen, alsmede het bestrijden van onrechtmatige bewoning
Het Actieplan «Beter (t)huis in de buurt» ten faveure van ouderen en
mensen met beperkingen (Kamerstukken II, 2007–2008, 31 200 XVIII, nr.
48, bijlage), dat in samenwerking met het ministerie van VWS werd
uitgevoerd is in 2011 geëxpireerd. Uit de Monitor Investeren voor de
Toekomst 2009 bleek, dat er tot 2018 gemiddeld jaarlijks 36 000 tot 40 000
woningen voor ouderen extra nodig zijn om de toenemende vergrijzing
het hoofd te bieden. Tijdens een Algemeen Overleg op 24 november 2011
is de Tweede Kamer een actieplan Ouderenhuisvesting toegezegd dat
medio 2012 gereed moet zijn.
Het Plan van aanpak maatschappelijke opvang, tweede fase is in
tegenstelling tot eerdere voornemens pas in 2011 vastgesteld. Als gevolg
hiervan wordt de uitvoering ervan pas in 2012 ter hand genomen. Het Rijk
en de vier grote steden willen voorkomen dat mensen (weer)
dakloos raken. Tevens wordt nagestreefd, dat mensen zoveel als mogelijk
(blijven) participeren in de samenleving.
Het Plan van aanpak huisvesting en inburgering van arbeidsmigranten uit
Midden- en Oost-Europa (Kamerstukken II, 2009–2010, 29 407, nr. 106)
gaat in op problemen die in een aantal gevallen gepaard gaan met de
instroom van deze arbeidsmigranten.
Doelstelling is het vergroten van de «sense of urgency» bij belanghebbende koepels en lokale partijen, het tot stand brengen van een betere
regionale verdeling van huisvesting en het verhogen van het aanbod van
tijdelijke vormen van huisvesting. In 2011 is BZK inmiddels actief in 8–10
regio’s om regionale spreiding tot stand te brengen. Daarnaast start begin
2012 een gezamenlijke campagne van alle betrokken koepelpartijen om
lokale leden aan te sporen bij te dragen aan een oplossing voor de
huisvestingsproblematiek voor MOE-landers. Ook is in 2011 gestart met
een pilotprogramma via de SEV om te komen tot meer aanbod van
tijdelijke huisvesting voor arbeidsmigranten.
Op 7 juli 2011 is de Monitor Investeren voor de Toekomst (MIT 2009) naar
de Tweede Kamer gestuurd (Kamerstukken II, 2010–2011, 32 847, nr. 2).
Deze monitor brengt enerzijds de voortgang in de realisatie van voor
ouderen en mensen met beperkingen geschikte woningen in de periode
2006–2009 in beeld en anderzijds de opgave voor de periode 2009–2018.
Sinds de vorige monitor(2006) blijkt de geschikte woningvoorraad te zijn
uitgebreid met 89 000 woningen tot in totaal 1,8 mln. Het tekort aan
geschikte woningen is gedaald met 45 000 ten opzichte van het tekort dat
in 2006 werd gemeten.
In 2010 is samen met de gemeente Rotterdam een expertmeeting
georganiseerd over de aanpak van malafide verhuurders. Deze bijeenkomst heeft een vervolg gekregen in een nog lopend traject, waarbij door
BZK in overleg met Rotterdam en het ministerie van Veiligheid en Justitie
de mogelijkheden worden bezien voor nieuwe maatregelen gericht op het
overnemen van het beheer van woningen van malafide verhuurders door
bonafide derde partijen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

91

Beleidsartikelen

46 Operationele doelstelling 6
Om het eigen woningbezit te bevorderen staat het ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties garant voor het Waarborgfonds
Eigen Woningen (WEW) die de uitvoering verzorgt van de Nationale
Hypotheek Garantie.
In de Voorjaarsnota 2009 is de ontvangst van € 50 mln. afkomstig van
Stichting Waarborgfonds Eigen Woning aangekondigd. Dit bedrag is in
2011 ontvangen.
46.1 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid

1

46.5 beleidsdoorlichting

Onderwerp

AD/OD

A.Start
B. Afgerond

Vindplaats

Beleidsevaluatie

Evaluatie van de Wet bijzondere
maatregelen grootstedelijke
problematiek

OD 46.1

A. 2011

1

B. 2012

De evaluatie zal naar verwachting voor de zomer van 2012 aan de Tweede Kamer worden gezonden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

92

Beleidsartikelen

Artikel 47 Integratie niet-westerse migranten
47 Algemene doelstelling
Integratie heeft zowel betrekking op de voorwaarden voor deelname als
de feitelijke deelname aan het economische, sociale, culturele leven. In
het integratieproces moeten achterstanden worden ingelopen en
afstanden worden overbrugd. Er is substantiële vooruitgang op een aantal
terreinen, maar op andere terreinen is er nog achterstand. Zo is
vooruitgang geboekt voor wat betreft instroom en deelname van
niet-westerse migranten in het hoger onderwijs, de arbeidsmarktdeelname, het beroepsniveau en het eigen woningbezit. Tegelijkertijd is er
nog veel schooluitval, is de sociale segregatie eerder toe- dan afgenomen
en is de arbeidsmarktpositie van jongeren van niet-westerse afkomst nog
altijd slechter. De arbeidsmarktpositie van deze jongeren staat verder
onder druk door een oplopende jeugdwerkloosheid. Jongeren van
Antilliaans- en Marokkaans-Nederlandse afkomst verlaten hun school
relatief vaker zonder startkwalificaties, zijn vaker werkloos en ook vaker
verdacht van een misdrijf dan hun leeftijdsgenoten. Ook speelt discriminatie nog altijd een rol op terreinen als de arbeidsmarkt, leefomgeving en
horeca. Daarvoor is integratiebeleid nodig.
Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

De aangekondigde maatregelen van de minister voor WWI zijn voor een
belangrijk deel gerealiseerd. Het slagingspercentage van het aantal
mensen dat het inburgeringsexamen heeft gehaald is hoger dan verwacht
werd voor 2011. Conform toezegging is het taalniveau van het inburgeringsexamen buitenland verhoogd van niveau A 1min naar niveau A 1.
Gemeenten zijn ondersteund bij het terugdringen van de overlast,
criminaliteit, schooluitval en werkloosheid van risicojongeren van
Marokkaans Nederlandse en Antilliaans Nederlandse afkomst en met
name ten aanzien van het punt van overlastbestrijding zijn er positieve
veranderingen zichtbaar. Op het terrein van discriminatie is in 2011
uitvoering gegeven aan het actieprogramma bestrijding van discriminatie.

Budgettaire gevolgen van beleid
47.1 Integratie niet-westerse migranten
Budgettaire gevolgen van beleid (in € 1 000)

Realisatie

2007

2008

2009

Verplichtingen
Uitgaven
47.1 Bewerkstelligen dat oud- en nieuwkomers hun inburgeringsexamen halen
47.2 Versterken van de maatschappelijke
emancipatie en het vergroten van de sociale
integratie van niet-westerse migranten
Ontvangsten

425 434

442 593

409 750

2010

2011

Vastgestelde
ISB
begroting
2011

Verschil

399 930

323 079

345 962

– 22 883

424 447

335 677

351 962

– 16 285

283 372

288 559

– 5 187

52 305

63 403

– 11 098

141 356

58 937

82 419

2011

Financiële toelichting
Op het artikel Integratie niet-westerse migranten is minder uitgegeven
dan begroot. Onderstaand volgt een toelichting op artikelonderdeel om dit
inzichtelijk te maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

93

Beleidsartikelen

Verplichtingen
De gerealiseerde verplichtingen zijn lager uitgevallen dan begroot. De
voornaamste oorzaak van het verschil tussen stand vastgestelde ISB
begroting en realisatie wordt bij de uitgaven toegelicht.
Uitgaven
47.1 Er is minder uitgegeven dan geraamd. Dit wordt onder andere
veroorzaakt doordat het voor 2011 geplande deel van het Deltaplan
Inburgering, vanwege gewijzigd kabinetsbeleid, niet geheel tot uitvoering
is gekomen en inmiddels is afgelopen. Daarnaast zijn er door een
technische correctie middelen vrijgekomen die deels zijn gebruikt in het
kader van uitvoering van de Wet inburgering. Ook zijn bij voorjaarsnota
middelen vrijgemaakt voor de afrekening van de Brededoeluitkering
Sociaal, Integratie en Veiligheid (BDU-SIV) 2005–2009.
47.2 Er is minder uitgegeven dan geraamd. Bij najaarsnota is de raming
bijgesteld nadat bleek dat de verwachte stijging in het beroep op de
Remigratiewet niet op gang kwam. Daarnaast is de integratievisie later
dan verwacht vastgesteld waardoor later is begonnen met de uitvoering.
Dit heeft geleidt tot lagere uitgaven in 2011.
Ontvangsten
Er is meer ontvangen dan geraamd. De in 2010 geraamde ontvangsten
van gemeenten in het kader van afrekening BDU-SIV 2005–2009 zijn bij
voorjaarsnota doorgeschoven naar 2011. Tegelijkertijd zijn de ontvangsten
naar beneden bijgesteld doordat gemeenten meer inburgeringstrajecten
hebben afgewikkeld dan voorzien. Bij najaarsnota werd verwacht dat door
bezwaar- en beroepprocedures afrekening voor een deel pas in 2012 zou
plaatsvinden. Uiteindelijk zijn deze ontvangsten alsnog in 2011 gerealiseerd.
Externe factoren

Specifiek voor inburgering
Alle gemeenten hebben in 2011 uitvoering gegeven aan de Wet Inburgering. In 2011 hebben 25 037 inburgeringsplichtigen hun inburgeringsdiploma behaald.
Specifiek voor realisatie integratieprogramma
In 2011 is regelmatig met maatschappelijke partners gesproken over de
wijze waarop zij kunnen bijdragen aan het stimuleren van de eigen
verantwoordelijkheid van migranten voor hun integratie. Vanuit generiek
beleid is het van belang dat het bereik van instellingen effectief is voor
alle bevolkingsgroepen. Met gemeenten wordt gesproken over de wijze
waarop zij dit kunnen bevorderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

94

Beleidsartikelen

Realisatie meetbare gegevens
47.2 Kengetallen voor integratie
Percentage netto arbeidsparticipatie
van de bevolking 15–64 jaar

2007

2008

2009

2010

Niet-westerse migranten
Autochtone Nederlanders
Verschil
Percentage met startkwalificatie van
de niet schoolgaande bevolking
15–64 jaar
Niet-westerse migranten 2e
generatie
Autochtone Nederlanders
Verschil
Aantal verdachten per 10 000 van de
bevolking van 12 jaar en ouder
Niet-westerse migranten
Autochtone Nederlanders
Verschil

53,6
68,7
– 15,1

56,9
70,0
– 13,1

55,2
69,9
– 14,7

52,8
69,4
– 16,6

68,1
70,5
– 2,4

67,1
71,4
– 4,3

67,4
72,2
– 4,8

67,2
72,9
– 5,7

478
126
352

460
116
344

397
100
297

Streefwaarde in
2011

Realisatie
2011

Afname

53,5
69,6
16,1

Afname

69,5
72,4
– 2,9

Afname

nnb
nnb
nnb

Bron: CBS kernindicatoren. Jaarlijkse aanlevering conform onderzoeksopdracht WBI

47 Operationele doelstelling 1
Bewerkstelligen dat oud- en nieuwkomers hun inburgeringsexamen halen
Doelbereiking

De ambitie voor 2011 was dat 32 552 mensen zouden slagen voor hun
inburgeringsexamen en dat het slagingspercentage 65% zou zijn. Op basis
van de gegevens uit het Informatiesysteem Inburgering (ISI) van de Dienst
Uitvoering Onderwijs (DUO) per begin februari 2012 kan geconcludeerd
worden dat het aantal mensen dat voor hun inburgeringsexamen is
geslaagd 25 037 bedraagt en daarmee lager was dan verwacht. Ten
opzichte van 2010 is sprake van een lichte afname van het aantal
deelnemers aan het inburgeringsexamen. Reden hiervoor is dat inburgeringstrajecten langer duren dan vooraf voorzien was. Daarnaast is het
slagingspercentage licht gedaald naar 69%, maar wel hoger dan voor
2011 was geraamd. Het aantal inburgeraars dat in 2011 voor het staatsexamen NT2 (dit is een hoger niveau dan het inburgeringsexamen)
slaagde is wel toegenomen ten opzichte van 2010. In 2011 lag dit aantal
op 4 524 (in 2010: 3 754).

Instrumenten

Wet inburgering
In 2011 is een aanvang gemaakt met de vergroting van de eigen verantwoordelijkheid van de nieuwkomers. Hiertoe is op 14 november 2011 een
wetsvoorstel tot wijziging van de Wet Inburgering e.a. ingediend in de
Tweede Kamer (Kamerstukken II, 33 086). Het wetsvoorstel beoogt de
eigen verantwoordelijkheid van vreemdelingen voor de inburgering te
versterken. De inburgeringsplichtige dient zelf het initiatief te nemen om
ten minste de taalvaardigheden en kennis te verwerven die nodig zijn
voor deelname aan de samenleving en dient zelf de kosten hiervan te
dragen. Hiermee wordt uitvoering gegeven aan het voornemen in het
Regeerakkoord dat migranten en asielgerechtigden zelf zorg dragen voor
hun inburgering in ons land.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

95

Beleidsartikelen

Wet inburgering in het buitenland
Conform de Wet inburgering in het buitenland moeten bepaalde groepenvreemdelingen die zich in Nederland willen vestigen slagen voor het
basisexamen inburgering in het buitenland om een machtiging tot
voorlopig verblijf te verkrijgen. Conform het Regeerakkoord is per 1 april
2011 het taalniveau van het examen verhoogd van niveau A1min naar
niveau A1 van het Europese raamwerk voor vreemde talen. Tevens is per
die datum een toets Geletterdheid en Begrijpend lezen toegevoegd op
niveau A1 en is het zelfstudiepakket Naar Nederland ontwikkeld.
Realisatie meetbare gegevens
47.3 Prestatie-indicatoren inburgering Nederland
Prestatie-indicatoren inburgering
Nederland
Aantal deelnemers dat voor het
inburgeringsexamen is geslaagd
Slagingspercentage

2007

2008

2009

2010

Begroting
2011

Realisatie
2011

696
85%

7 373
81%

18 006
75%

27 425
72%

32 552
65%

25 037
69%

Bron: Informatiesysteem Inburgering (ISI) van DUO, stand per ultimo 2007, 2008, 2009, 2010 en 2011
(Peildatum 14 februari 2012).

47 Operationele doelstelling 2
Het versterken van de maatschappelijke emancipatie en het vergroten van
de sociale integratie van niet-westerse migranten
Doelbereiking

Uitgangspunt van het integratiebeleid van het kabinet is dat het reguliere
beleid op de terreinen van onderwijs, werk, gezondheid, welzijn en sport,
justitie en openbare orde voor iedereen even effectief werkt. Waar het
reguliere beleid onvoldoende niet westerse migranten bereikt en
voldoende effectief is, zijn aanvullend flankerende dan wel specifieke,
afzonderlijke maatregelen en acties nodig. In dit verband zijn op de
terreinen aanpak risicojongeren, rechtstaat, jeugdbeleid, aanpak rassendiscriminatie, remigratie, huwelijksmigratie diverse maatregelen in 2011
genomen, waarvan een flink deel is gerealiseerd. Voor een specificatie
daarvan wordt verwezen naar de toelichting op de instrumenten die
hierna volgt.

Instrumenten

Risicojongeren
Het Rijk kiest ervoor om problematiek via generiek beleid aan te pakken.
De financiële ondersteuning van gemeenten die samenwerken bij het
terugdringen van de oververtegenwoordiging van Antilliaans- en
Marokkaans Nederlandse risicojongeren op de terreinen voortijdig
schoolverlaten, werkloosheid en criminaliteit wordt daarom in 2012
beëindigd.
Jaarlijks wordt voor de deelnemende gemeenten de stand van zaken in
beeld gebracht met een monitor. Bij de in 2011 uitgevoerde meting was
nog geen duidelijke verbetering waarneembaar op de terreinen voortijdig
schoolverlaten, werkloosheid en criminaliteit. Dit was in lijn met de
verwachtingen omdat veel maatregelen pas in 2010 zijn ingevoerd en de
effecten nog nauwelijks in de resultaten tot uitdrukking konden komen.
(Kamerstukken II, 2011–2012, 31 268, nr. 53)
De gemeenten uit het samenwerkingsverband Marokkaans-Nederlandse
risicojongeren geven aan positieve veranderingen te zien met name op
het punt van overlastbestrijding. Daarom zijn zij bereid te blijven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

96

Beleidsartikelen

investeren in de ontwikkelde aanpak en nemen (elementen van) de specifieke aanpak over in hun reguliere beleid.
Samen met gemeenten is het afgelopen jaar een start gemaakt met het
inbedden van kennis en elementen uit het specifieke beleid in het
reguliere beleid.
Programma Diversiteit in het Jeugdbeleid
Migrantenjongeren zijn oververtegenwoordigd in de zwaardere vormen
van jeugdzorg omdat de diagnose te laat gesteld wordt. In samenwerking
met het ministerie van VWS, is daarom met het ZonMw-programma
«Diversiteit in het jeugdbeleid van 2008–2012 gewerkt aan het duurzaam
verbeteren van de interculturele kwaliteit van de jeugdsector. Het gaat er
daarbij om dat de jeugdsector voortaan goed in staat is om migrantenjongeren en hun ouders met op hun situatie toegespitste effectieve
aanpakken op tijd in de zorg en uit de problemen te krijgen.
Er is in 2011 verder vorm gegeven aan het programma. De belangrijkste
resultaten die het programma Diversiteit inmiddels heeft opgeleverd zijn:
• De NJi-databanken DEI, DIRK, NOJO, het webportaal JGZ van het
RIVM /Centrum Jeugdgezondheid en de ZonMw-projectenpoort ( en zo
mogelijk de databank Kinder- en Jeugdpsychiatrie) leveren interculturele kennis voor beleid, praktijk en wetenschap;
• De ontwikkeling en actualisatie van scholing in interculturele competenties binnen opleidingen voor toekomstige jeugdprofessionals in
zorg en welzijn op mbo-, hbo- en wo-niveau is in gang gezet. Hetzelfde
geldt voor na- en bijscholing. Via een website het intercultureel
scholingsaanbod en een bijbehorende kwaliteitskader ontsloten;
• Aan de algemene gereedschapskist voor Centra Jeugd en Gezin is
toegevoegd de handreiking interculturalisatie voor Centra voor Jeugd
en Gezin;
Ë In drie academische werkplaatsen werken universiteiten/hogescholen
en kennisinstituten samen met praktijkinstellingen, jeugd- en migrantenorganisaties en gemeenten. Deze werkplaatsen leveren een concept
voor verankering in bestuur, beleid en uitvoering van een ook voor
migrantenjongeren effectief preventief jeugdbeleid op lokaal niveau.
De follow up van het programma wordt via het generieke beleid, ook in
het kader van de stelselherziening jeugdzorg, verzekerd.
Rechtstaat en pluriformiteit
Onder het thema rechtsstaat en pluriformiteit is inzet geleverd om
verschillende beleidsthema’s uit de nota «Integratie, binding en burgerschap» nader uit te werken. Zo is aan de Kamer onlangs het voorstel van
Wet verbod gelaatsbedekkende kleding aangeboden. Eerder is ook het
kabinetsstandpunt etnische registratie aan de Kamer verzonden. Op korte
termijn kan de Kamer de agenda burgerschap tegemoet zien, waarin
aandacht zal worden besteed aan de sociale stabiliteit in ons land en het
belang van dialoog met de samenleving.
Aanpak rassendiscriminatie
In 2011 is het beleid met name gericht op de uitvoering van het actieprogramma bestrijding van discriminatie (Kamerstukken II, 2009–2010, 32 123
VII, nr. 74). Het beleid richtte zich onder andere op de bestrijding van
discriminatie op het internet (handreiking moderatiebeleid), reguliere
overleggen met partijen in het veld en voorbereidende werkzaamheden
voor een nieuwe discriminatiemonitor en een conferentie over burgerschap en discriminatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

97

Beleidsartikelen

Remigratiewet
De Remigratiewet biedt een uitweg aan migranten die ooit naar
Nederland kwamen voor arbeid en vestiging, maar nu een dringende
wens tot terugkeer hebben naar hun herkomstland en zelf hun remigratie
niet kunnen bekostigen. Het betreft personen die ondanks hun inburgering en andere inspanningen tot integratie hier geen bestaansperspectief meer zien of die oud zijn en geen uitzicht meer hebben op een
zinvolle participatie in de Nederlandse samenleving. De wet kent twee
voorzieningen: een eenmalige tegemoetkoming in de kosten voor
verhuizing en een periodieke uitkering voor de bestaanskosten in het
bestemmingsland voor personen vanaf 45 jaar die langdurig werkloos,
arbeidsongeschikt of bijstandsgerechtigd zijn.
Er is in 2011 gewerkt aan de voorgenomen wijzigingen van de Remigratiewet naar aanleiding van de moties Van Toorenburg en Dibi. De
belangrijkste wijzigingen zijn vastgelegd in een wetsvoorstel. Dit betreft
onder meer het voornemen tot afschaffing van de basisvoorzieningen en
de verhoging van de leeftijd van 45 naar 55 jaar. Tevens worden de
doelgroepen beperkt tot de eerste generatie en kunnen aanvragen voor de
wet tot 1 januari 2025 worden ingediend )
Huwelijks- en gezinsmigratie
De aanpak huwelijks- en gezinsmigratie is er op gericht de succesvolle
integratie van deze groep te verzekeren en deze migratie te reguleren,
onder andere door een inzet op verhoging van inburgeringseisen voor
komst naar Nederland, het aanscherpen van de toelatingseisen mede via
aanpassing van de Europese gezinsherenigingsrichtlijn als ook de
versterkte inzet op het tegengaan van huwelijksdwang. In 2011 zijn de
taaleisen in het buitenland verhoogd en zijn migranten via voorlichting
gewezen op hun bijzondere verantwoordelijkheid om hun inburgering
voor en na komst actief op te pakken. Op Europees niveau is via het
Groenboek gezinsherenigingsrichtlijn ingezet op aanpassing van de
richtlijn. Preventie en bestrijding van huwelijksdwang is actief op gepakt
via straf- en civielrechtelijke maatregelen. Preventieve maatregelen zijn in
voorbereiding genomen en zullen in 2012 worden geïmplementeerd.
Realisatie meetbare gegevens
47.4 Gemeenschappelijke beleidsagenda

1

Gemeenschappelijke beleidsagenda

2007

2008

2009

2010

Streefwaarde 2011

Realisatie
2011

Percentage gemeenten dat
deelneemt aan de gemeenschappelijke beleidsagenda voor het
integratiebeleid.

0%

niet gemeten

34%

1

40%

45%

nog niet bekend; betreft tweejaarlijkse meting.

Bron: eindevaluatie rapport Twijnstra Gudde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

98

Beleidsartikelen

47.5 Tabel Marokkaans-Nederlandse risicojongeren in 22 gemeenten
Marokkaans-Nederlandse risicojongeren

meting 2010

meting 2011

Meting 2013

27%
95%
163%

37%
76%
174%

Afname
Afname
Afname

meting
2010

meting
2011

meting
2013

68%
120%
136%

72%
112%
140%

afname
afname
afname

Oververtegenwoordiging in schooluitval
Oververtegenwoordiging in werkloosheid(werkzoekenden)
Oververtegenwoordiging in criminaliteit

Bron: Monitor Antilliaans-Nederlandse en Marokkaans-Nederlandse risicojongeren; 2010 is de nulmeting;

47.6 Antilliaans-Nederlandse risicojongeren in 22 gemeenten
Antilliaans-Nederlandse risicojongeren

Oververtegenwoordiging in schooluitval
Oververtegenwoordiging in werkloosheid(werkzoekenden)
Oververtegenwoordiging in criminaliteit

Bron: Monitor Antilliaans-Nederlandse en Marokkaans-Nederlandse risicojongeren; 2010 is de nulmeting.

47.7 Aanpak rassendiscriminatie

1

Aanpak rassendiscriminatie

2007

2008

2009

2010

2011

Aantal meldingen bij een antidiscriminatievoorziening van discriminatie op grond van ras.

1 835

2 003

2 363

2 376

1

Gegevens zijn naar verwachting medio 2012 beschikbaar.

Bron: Kerncijfers 2008; landelijk overzicht van discriminatieklachten geregistreerd bij antidiscriminatiebureaus en meldpunten in Nederland
opgesteld door Art.1, de landelijke vereniging ter voorkoming en bestrijding van discriminatie in samenwerking met de Universiteit van Utrecht.

Facilitering remigratie
Aantal remigranten met een éénmalige uitkering voor reis- en
vervoerskosten en kosten hervestiging
Aantal remigranten met een periodieke uitkering per einde jaar

2008

2009

2010

2011

339
10 542

279
10 923

289
11 386

292
11 876

Bron: Jaarlijkse opgave van de Sociale verzekeringsbank (SVB) van het aantal rechthebbenden en de raming daarvan.

47.1 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid.

1

47.8 beleidsdoorlichting

Onderwerp

AD/OD

A. Start
B Afgerond

Beleidsdoorlichting

Deltaplan Inburgering

AD

Effecten onderzoek ex post

Jaarrapport integratie

OD 47.2

A. 2011
B. 20121
Jaarlijks

Vindplaats

SCP rapport 8 februari 2012
uit. www.scp.nl

Het onderzoek is gestart in 2011 en wordt in 2012 afgerond.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

99

Beleidsartikelen

Artikel 48: Kennis en ordening wonen, wijken en integratie
48 Algemene doelstelling
Het maatschappelijke domein van Wonen, Wijken en Integratie kan door
het Rijk alleen goed worden beïnvloed als deze ook beschikt over
voldoende actuele kennis over de verschillende onderdelen van dit
domein en in hun onderlinge samenhang. Het Rijk kan helpen lokale
problemen beter te lijf te gaan door het toevoegen en verspreiden van
kennis aan de uitvoeringspraktijk.
Bij de uitvoering van het beleid van wonen en wijken hebben de woningcorporaties een belangrijke rol. De verantwoordelijkheden tussen de
woningcorporaties en het Rijk, de toezichthouder, de lokale overheden,
andere spelers in het maatschappelijk middenveld en de bewoners
moeten herijkt worden naar de actuele maatschappelijke opgaven en
inzichten.
Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

Door het beschikbaar stellen van voldoende actuele kennis over de
verschillende beleidsonderdelen kon het maatschappelijke domein van
Wonen, Bouwen en Integratie in 2011 worden beïnvloed. Door het
toevoegen en verspreiden van kennis aan de uitvoeringspraktijk heeft het
Rijk geholpen om lokale problemen beter te lijf te gaan.
Tevens zijn in 2011 stappen gezet op het gebied van de verbetering van
het bestel van woningcorporaties en de positie van de woonconsument.

Budgettaire gevolgen van beleid
48.1 Kennis en ordening wonen, wijken en integratie
Budgettaire gevolgen van beleid (in
€ 1 000)

Realisatie
2007

2008

2009

Verplichtingen
Uitgaven
48.1 Tijdig inspelen op maatschappelijke
veranderingen
48.2 Ontsluiten van kennis en onderzoekscoordinatie
48.3 Bevorderen maximale maatschappelijke prestaties wooncorporaties
48.4 Versterken positie van de woonconsument
Ontvangsten

8 679

10 851

8 506

2010

2011

Vastgestelde
ISB begroting
2011

Verschil

4 794

13 008

15 911

– 2 903

9 929

14 648

12 212

2 436

3 287

3 253

34

9 661

7 293

2 368

412

255

157

1 288

1 411

– 123

508

0

508

2011

Financiële toelichting
Op het artikel Kennis en ordening Wonen, Wijken en Integratie is meer
uitgegeven dan begroot. De ontvangsten zijn hoger dan begroot.
Onderstaand volgt een toelichting op artikelonderdeel om dit inzichtelijk
te maken.
Uitgaven
48.2 Er is meer uitgegeven dan begroot. Een aantal opdrachten is, als
onderdeel van de eindejaarsturing en binnen de kaders, eerder dan
geraamd tot betaling gekomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

100

Beleidsartikelen

Externe factoren

Het behalen van de algemene doelstelling is afhankelijk geweest van de
beschikbaarheid van kennis en gegevens van derden en de actieve
participatie van betrokken partijen.

Realisatie meetbare gegevens

Aangezien het programma van dit artikel er primair op was gericht om de
prestaties uit de artikelen 44, 45, 46 en 47 te realiseren, zijn er voor deze
algemene doelstelling geen algemene indicatoren (outcome) beschikbaar
en gerealiseerd.
48 Operationele doelstelling 1
Tijdig inspelen op maatschappelijke veranderingen

Realisatie Instrumenten

In 2011 is de Woonvisie verschenen, waarin het kabinet heeft aangegeven
welke maatschappelijke ontwikkelingen wat betreft de woningmarkt,
woningbouw en de woon- en leefomgeving verwacht worden en hoe daar
in het beleid tijdig op kan worden ingespeeld.
Tevens is in 2011 een nieuwe versie van de Strategische Kennisagenda
WWI (Ska WWI) vastgesteld. Hierin zijn de strategische kennisvragen
geformuleerd wat betreft rol van de overheid, woningmarkt, woningbouw
en herstructurering, woon- en leefomgeving en integratie. De Ska WWI
wordt gebruikt in de gesprekken met adviesraden, planbureaus en
kennisinstituten over hun werkprogramma 2012.
48 Operationele doelstelling 2
Ontsluiten van kennis en onderzoekscoördinatie

Instrumenten en realisatie
meetbare gegevens

Kennis als interventie-instrument
In 2011 is verscheidene malen de digitale nieuwsbrief Kennisplein WWI
uitgebracht, waarin nieuw verschenen onderzoeken onder de aandacht
zijn gebracht. Er zijn diverse bijeenkomsten georganiseerd om kennis te
verspreiden. Zo is bijvoorbeeld het congres 110 jaar Woningwet georganiseerd samen met het onderzoeksinstituut OTB en het NIROV. Ook is er een
helpdesk waar externen met vragen over cijfers en onderzoek op het
gebied van wonen, wijken en integratie terecht kunnen.
Kennisinfrastructuur
Mede op basis van de Ska was er afstemming en uitwisseling van kennis
met de planbureaus, de adviesraden en kennisinstituten, onder andere via
periodieke werkoverleggen, kennisbijeenkomsten, etc.
Wat betreft de samenwerking met SEV, NICIS, KEI en NIROV zijn dit jaar
forse stappen gezet om te komen tot één kennisinstituut voor stad en
regio. De beoogde fusiedatum is 1 juli 2012.
Daarnaast is Wonen, Wijken en Integratie actief betrokken bij het
NWO/Nicis programma Verbinden van Duurzame Steden (VerDuS). Dit
koepelprogramma verbindt vier onderzoeksprogramma’s die werken aan
het ontwikkelen van kennis die nodig is om op tijd te kunnen inspelen op
stedelijke vraagstukken: Urban Regions in the Delta (URD), Joint
Programming Initatiative Urban Europe (JPI UE), Kennis voor Krachtige
Steden (KvKS) en Duurzame Bereikbaarheid van de Randstad (DBR).
Verder heeft BZK een financiële bijdrage geleverd aan de oprichting van
een kenniscentrum voor de aanpak van funderingsproblemen.
Onderzoek, monitoring, prognoses:
– In 2011 zijn de voorbereidingen en het veldwerk gestart voor het
WoON 2012. De eerste resultaten zullen voorjaar 2013 gereed zijn;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

101

Beleidsartikelen

–
–
–
–
–
–

–

–

–

de bevolkingsprognose Primos en de TNO bouwprognoses zijn
verschenen;
de outcomemonitor 40 wijken is geactualiseerd;
er zijn rapportages op basis van het Survey Integratie Nieuwe Groepen
(SING) verschenen over Chinezen, Polen en vluchtelingen (SCP);
het Jaarrapport Integratie is verschenen (SCP);
de Leefbaarometer is geactualiseerd, de nieuwste inzichten zijn
verwerkt in de publicatie Leefbaarheid in balans;
de SEV heeft diverse experimenten op het terrein van woningmarkt,
woon- en leefomgeving, woningbouw en energiebesparing uitgevoerd, waaronder de Energiesprong;
het NICIS heeft onderzoek uitgevoerd in het kader van het kennisprogramma Krachtige Steden en diverse kennisbijeenkomsten georganiseerd over onder andere krimp en de wijkenaanpak;
het Survey Integratie Minderheden (SIM) is afgerond, waarmee
basisinformatie over de sociaal-economische en sociaal-culturele
positie van de vier klassieke minderheidsgroepen beschikbaar is
gekomen;
er is een publicatie Crisis en de woningmarkt verschenen (OTB).

48 Operationele doelstelling 3
Bevorderen maximale maatschappelijke prestaties van woningcorporaties
In 2011 zijn de werkzaamheden om te komen tot verbetering van het
bestel voor woningcorporaties voortgezet. De minister heeft op 12 mei
2011 het wetsvoorstel Herziening Woningwet (Kamerstukken II,
2010–2011, 32 769 nr. 1–4) naar de Tweede Kamer gestuurd, waarmee ook
duidelijkheid ontstond over de taakverdeling tussen het ministerie van
BZK en het Centraal Fonds Volkshuisvesting betreffende het toezicht.
Vooruitlopend op inwerkingtreding hiervan geldt vanaf 1 januari 2011 de
tijdelijke regeling diensten van algemeen economisch belang toegelaten
instellingen volkshuisvesting, waarmee corporaties minimaal 90% van de
vrijkomende sociale huurwoningen dienen toe te wijzen aan huishoudens
met een inkomen lager dan € 34 085 (per 1 januari 2012). In 2011 is
gestart met de uitwerking van de bij de herzieningswet behorende
Algemene maatregel van bestuur, die het Besluit beheer sociale
huursector en het Besluit Centraal Fonds Volkshuisvesting zal vervangen.
Het wetsvoorstel tot herziening van de woningwet maakt een breed
werkdomein van woningcorporaties mogelijk. Daarmee kan – in lijn met
het Regeerakkoord – de samenwerking met andere maatschappelijke
organisaties worden vormgegeven. De samenwerking tussen toegelaten
instellingen en bijvoorbeeld welzijns- en zorgorganisaties is een
uitstekend middel om tot betere maatschappelijke prestaties te komen.
Conform het Regeerakkoord is in 2011 geregeld dat de «Vogelaarheffing»
in twee jaar stapsgewijs wordt afgebouwd.
De in interdepartementaal verband op basis van de besluitvorming van de
Tweede Kamer voorbereide wetgeving over de normering van topinkomens in de semipublieke sector is op 6 december 2011 door de Tweede
Kamer met algemene stemmen aangenomen.
Ter uitvoering van het Regeerakkoord heeft de minister van BZK het
wetsvoorstel voor een kooprecht voor huurders van corporatiewoningen
in december 2011 voor advies naar de Raad van State gestuurd.
In augustus 2011 heeft de Tweede Kamer het door het Centraal Fonds
Volkshuisvesting opgestelde volkshuisvestelijke en financiële Sectorbeeld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

102

Beleidsartikelen

Voornemens Woningcorporaties 2011–2015 ontvangen. Hierin was tevens
de verwachte realisatie 2010 opgenomen. In november 2011 heeft de
Tweede Kamer deel 1 van het Sectorbeeld Realisaties Woningcorporaties
ontvangen. Hierin is ingegaan op de volkshuisvestelijke prestaties
(investeringen, verkopen, e.d.) van de corporatiesector in 2010. In januari
2012 heeft de Tweede Kamer het integrale Sectorbeeld Realisaties, dus
inclusief het financieel presteren van de sector, ontvangen.
Bij WSG Geertruidenberg is (met name vanwege financiële problemen)
eind 2011 een extern toezichthouder namens de minister aangesteld. De
Tweede Kamer is hierover geïnformeerd.
48 Operationele doelstelling 4
Versterken van de positie van de woonconsument
Het wetsvoorstel ten behoeve van een initiatiefrecht voor huurders is
ingetrokken. Geschillenbeslechting op grond van de Wet op het overleg
huurders is per 1 januari 2012 ook mogelijk bij de Huurcommissie.
De verplichting voor woningcorporaties voor het opstellen van een lokaal
handvest inzake sloop en renovatie zal worden opgenomen in de nieuwe
Woningwet. Dit is opgenomen in Herzieningswet toegelaten instellingen
volkshuisvesting (Kamerstukken II, 2010–2011, nr. 32 769), die in behandeling is in de Tweede Kamer.
De evaluatie van de verzoekschriftprocedure op grond van de Wet op het
overleg huurders verhuurder is afgerond en wordt aan de Kamer
gezonden.
48.1 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid
48.2 beleidsdoorlichting

Onderwerp

AD/OD

A. Start
B. Afgerond

Overig evaluatieonderzoek

Analyse prestatieafspraken
tussen gemeenten en corporaties
2010; De voornemens met
betrekking tot 2011 van de gehele
sector worden geanalyseerd. De
prestaties op specifieke thema’s
worden geëvalueerd.

OD 48.2

Jaarlijks

Vindplaats

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

103

Beleidsartikelen

Artikel 49: Rijkshuisvesting en architectuurbeleid
49 Algemene doelstelling
Het kabinet hecht sterk aan de inpassing van zijn doelen op verschillende
beleidsthema’s in de rijkshuisvesting, omdat dit bijdraagt aan consistent
en consequent rijksbeleid en goed voorbeeldgedrag van de rijksoverheid
zelf. De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) is
verantwoordelijk voor het rijksbrede beleid op onder meer het terrein van
de huisvesting van de rijksdienst en zorgt uit dien hoofde voor het
vastleggen van deze inpassing in rijksbrede kaders. De Rijksgebouwendienst adviseert over – en ondersteunt bij – de vorming en implementatie
van deze kaders.
De Rijksgebouwendienst onderhoudt de monumenten die aan de zorg van
de dienst zijn toevertrouwd, maar die buiten het huur-verhuurstelsel
vallen, omdat deze monumenten daartoe niet geschikt zijn (ruïnes,
grafmonumenten, vestingwerken etc).
Daarnaast verzorgt de Rijksgebouwendienst de huisvesting van het
Koninklijk Huis, de Hoge Colleges van Staat en het ministerie van
Algemene Zaken, die niet onder het huur-verhuurstelsel vallen. De
objecten van het Koninklijk Huis voor zover vallend onder de verantwoordelijkheid van de Staat, de Hoge Colleges van Staat en het ministerie van
Algemene Zaken worden met ingang van 2010 wel op een wijze analoog
aan het huur-verhuurstelsel behandeld.
De Rijksbouwmeester is dé adviseur van het kabinet en van de Rijksgebouwendienst op het gebied van stedenbouw, monumenten, architectuur(beleid) en beeldende kunst. De Rijksbouwmeester bevordert en bewaakt
de kwaliteit van architectuur, stedenbouwkundige inpassing en van
beeldende kunst bij het tot stand brengen, het wijzigen en het beheren
van rijkshuisvesting.
Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

Het doel en de onderliggende operationele doelstellingen zijn in 2011
gerealiseerd.

Budgettaire gevolgen van beleid
49.1 Rijkshuisvesting en architectuurbeleid
Budgettaire gevolgen van beleid (in € 1 000)

Realisatie

2007

2008

2009

Verplichtingen
Uitgaven
49.1 Vanuit de uitvoeringspraktijk van de
rijkshuisvesting bijdragen aan rijksdoelen
49.2 Monumenten beheren
49.3 Huisvesten van het Koninklijk Huis,
Hoge Colleges van Staat en Algemene
Zaken
49.4 Stimuleren van de architectonische
kwaliteit
Ontvangsten

102 274

88 176

74 050

2010

2011

Vastgestelde
ISB
begroting
2011

65 118

55 355

47 675

7 680

65 118

55 355

47 675

7 680

7 406
11 670

6 964
10 088

442
1 582

33 819

28 213

5 606

2 460

2 410

50

859

357

502

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

Verschil

2011

104

Beleidsartikelen

Financiële toelichting
Op het artikel Rijkshuisvesting is meer uitgegeven dan begroot. De
ontvangsten zijn vrijwel gerealiseerd.
Uitgaven 49.1, 49.2 en 49.4.
Voor deze operationele doelen geldt een methodiek van bevoorschotting
en afrekening. Halverwege het jaar heeft de Rijksgebouwendienst op basis
van de voorgelegde voorstellen en verwachtingen omtrent de realisatie
een 80% voorschot op de begrotingsmiddelen ontvangen. In november is,
gegeven de verwachtingen van volledige realisatie het 20% restantbudget
aan de Rijksgebouwendienst voldaan. Eventuele meer- of minderuitgaven
door de Rijksgebouwendienst ten opzichte van het budget worden in 2012
afgerekend.
Uitgaven 49.3.
Het budget voor de huisvesting van de Hoge Colleges van Staat, het
ministerie van AZ en de 3 staatspaleizen is overschreden. Dit wordt met
name veroorzaakt door latere opleveringen van projecten (onder andere
Raad van State en Paleis op de Dam) dan verwacht.
Externe factoren

Het behalen van de huisvestingsdoelstelling voor het Koninklijk Huis, de
Hoge Colleges van Staat en het ministerie van Algemene Zaken was mede
afhankelijk van de mate waarin de gebouwen functioneel aangepast
konden worden voor de betreffende gebruikers. Dit komt omdat zij veelal
in monumenten zijn gehuisvest en aan specifieke locaties gebonden zijn.

Realisatie meetbare gegevens

n.v.t.
49 Operationele doelstelling 1
Vanuit de uitvoeringspraktijk van de rijkshuisvesting bijdragen leveren aan
rijksdoelen

Doelbereiking

De Rijksgebouwendienst heeft uiteenlopende initiatieven genomen om de
rijkshuisvesting duurzamer en efficiënter te maken. Door het gebruik
maken van innovatieve (energiebesparende) technieken wordt invulling
gegeven aan de voorbeeldfunctie van het Rijk.

Instrumenten

Financiële bijdragen aan de baten-lastendienst Rijksgebouwendienst om
vanuit de uitvoeringspraktijk bijdragen te leveren aan rijksdoelstellingen
door te adviseren over onder meer:
– Het verbeteren van de duurzaamheid van de gebouwenvoorraad van
het Rijk;
– Het verbeteren van de veiligheid van de gebouwen;
– De doelmatige werking van het rijkshuisvestingsstelsel;
– De totstandkoming van de rijkswerkplek;
– Door interne en externe belangen van de aanbestedende overheidsdiensten op het vlak van bouwopdrachten te bundelen en te versterken
door het verzorgen van coördinatie tussen aanbestedende rijksdiensten.

Realisatie meetbare gegevens

De Rijksgebouwendienst besteedt in rijkshuisvestingsprojecten aandacht
aan de verschillende aspecten van overheidsbeleid. Zo is in het nieuwbouwproject voor het districtkantoor van Rijkswaterstaat in Assen, dat is
opgeleverd met een energielabel A, gebruik gemaakt van warmte-koudeopslag, zomerwarmte werend beton en veel recyclebare materialen
conform de «cradle-to-cradle″principes.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

105

Beleidsartikelen

In maart 2011 is het gebouw van de Dienst Uitvoering Onderwijs en de
Belastingdienst aan de Kempkensberg in Groningen in gebruik genomen.
De aanbestedingsvorm DBFMO heeft het consortium gestimuleerd om
innovatief en integraal te ontwerpen en uit te gaan van de levenscyclusbenadering. Vanaf het eerste ontwerp is rekening gehouden met onderhoud,
energiegebruik en zelfs voor de langere termijn, hergebruik van het pand
voor woningen.
49 Operationele doelstelling 2
Monumenten beheren
Doelbereiking

De Rijksgebouwendienst heeft aan de doelstelling in 2011 door middel
van reguliere onderhoudsprojecten uitvoering gegeven. Periodiek wordt
de onderhoudsbehoefte van de monumenten geïnventariseerd, geprioriteerd en uitgevoerd. Grotere projecten in 2011 waren het herstel van de
vestingmuren van Bastion Katten en de restauratie van de Utrechtse Poort
in de vesting Naarden. In Delft is de eerste fase van de restauratie van het
grafmonument van Tromp uitgevoerd. In Goedereede is de voormalige
lichttoren gerestaureerd.

Instrumenten

Financiële bijdrage aan de baten-lastendienst Rijksgebouwendienst voor
het handhaven van de monumentale waarde van de monumenten in
beheer bij de Rijksgebouwendienst en het bevorderen van de gebruiksmogelijkheden en verhuurbaarheid door periodiek onderhoud en herstel.

Realisatie meetbare gegevens
49.2 Prestatie-indicator
Aantal geïnspecteerde
monumenten
Bezettingsgraad monumenten

Basiswaarde

Peildatum

Streefwaarde

Realisatie 2011

Periode

0
95%

2007
2009

70
95%

71
95%

2011
2011

Bron: Rgd administraties

49 Operationele doelstelling 3
Huisvesten van het Koninklijk Huis, de Hoge Colleges van Staat en het
ministerie van Algemene Zaken
Doelbereiking

Deze doelgroep, die buiten het huur-verhuurstelsel valt, moet adequaat
worden gehuisvest. De gebouwen van de doelgroep worden sinds 2010
analoog aan het huur-verhuurstelsel behandeld. Het betreft het uitvoeren
van investeringsprojecten, waarbij ook gebruik wordt gemaakt van een
leenfaciliteit bij het ministerie van Financiën. In 2011 is de gevelrestauratie
van het Paleis op de Dam afgerond. Daarnaast gaat het om onderhoudswerkzaamheden voor ongeveer 240 000 m2 bruto vloeroppervlakte.

Instrumenten

Financiële bijdragen aan de baten-lastendienst Rijksgebouwendienst, met
name in de vorm van gebruiksvergoeding, voor het verzorgen van de
huisvesting van het Koninklijk Huis, voor zover dat valt onder de verantwoordelijkheid van de Staat en voor de huisvesting van de Hoge Colleges
van Staat en het ministerie van Algemene Zaken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

106

Beleidsartikelen

Realisatie meetbare gegevens
49.3 Prestatie-indicator
Klanttevredenheid

Streefwaarde

Realisatie 2011

Periode

Nulmeting

n.v.t.

2011

Bron: Rgd administraties

Toelichting
De Rijksgebouwendienst heeft in 2010, zoals in het jaarverslag over 2010
vermeld, afgezien van de opstelling van een nieuwe methode voor het
meten van de klanttevredenheid. Een nulmeting is derhalve niet
opgesteld. Om de sturing op klanttevredenheid te verbeteren en effectiever te maken werkt de Rijksgebouwendienst met zogenaamde
geobjectiveerde prestatie-indicatoren: met de stakeholders worden
meetbare afspraken gemaakt over te leveren prestaties, op sleutelmomenten in het primaire proces van de Rijksgebouwendienst. In 2011 is
actief gestuurd op een aantal indicatoren die gemeten kunnen worden en
die voor de stakeholders relevant zijn.
49 Operationele doelstelling 4
Stimuleren van de architectonische kwaliteit
Doelbereiking

De Rijksbouwmeester is dé adviseur van het kabinet en van de Rijksgebouwendienst op het gebied van stedenbouw, monumenten, architectuur(beleid) en beeldende kunst. Met diverse projecten en adviezen is
uitvoering gegeven aan het bevorderen en bewaken van de kwaliteit van
architectuur, stedenbouwkundige inpassing en van beeldende kunst bij
het tot stand brengen, het wijzigen en het beheren van Rijkshuisvesting.
Hierbij gaat het ondermeer om het selecteren van architecten, het mede
begeleiden van verbouwingen aan monumenten (onder andere
Mauritshuis) en het mede op de kaart zetten van Binnenstedelijk Bouwen
met Prachtig Compact NL. Voor de Minister van BZK is gewerkt aan de
leefbaarheid in de wijken. Daarnaast is door de toepassing van de
percentageregeling beeldende kunst één van de grootste kunstcollecties
van Nederland ontstaan.

Instrumenten

Financiële bijdrage aan de baten-lastendienst Rijksgebouwendienst voor
stimuleren van de architectonische kwaliteit door middel van studies en
activiteiten van de Rijksbouwmeester voor advisering over architectuur,
stedenbouw, monumentenzorg en beeldende kunst.

Realisatie meetbare gegevens

n.v.t.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

107

Beleidsartikelen

Artikel 50: Vreemdelingen
50 Algemene doelstelling
Een gereglementeerde en beheerste toelating tot, verblijf in en vertrek uit
Nederland of terugkeer van vreemdelingen, die in nationaal en internationaal opzicht maatschappelijk verantwoord is.
Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

In 2011 is gewerkt aan het verder stimuleren van de immigratie die een
bijdrage levert aan de samenleving en anderzijds is gewerkt aan het
beperken van de instroom van migranten die weinig perspectief hebben
op een zelfstandig bestaan in Nederland. Met prioriteit is gewerkt aan weten regelgeving om de asielprocedure verder te stroomlijnen, het stapelen
van procedures tegen te gaan en de terugkeer van uitgeprocedeerde
asielzoekers en illegalen te intensiveren. Verder is op nationaal en
Europees niveau gewerkt aan mogelijkheden om gezinsmigratie verder te
reguleren en gezinsmigratie van kansarme vreemdelingen tegen te gaan.
Hiertoe is nationale regelgeving aangepast en is een Europees beïnvloedingstraject opgezet om de Nederlandse standpunten ten aanzien van
gezinsmigratie onder de aandacht te brengen van de EU partners en
draagvlakte te verkrijgen voor het Nederlandse standpunt.

Budgettaire gevolgen van beleid
50.1 Vreemdelingen
Budgettaire gevolgen van beleid (in
€ 1 000)

Realisatie

2007

2008

Verplichtingen
Uitgaven
50.1 Opvang gedurende beoordeling verblijf
50.2 Terugkeer vreemdelingen
Ontvangsten

1 059 944

1 064 761

2010

2011

Vastgestelde
ISB
begroting
2011

Verschil

1 052 589

1 274 925

765 573

509 352

1 055 196

902 604

765 573

137 031

809 371
93 233

672 090
93 483

137 281
– 250

8 469

467

8 002

2011

Financiële toelichting
Op het artikel vreemdelingen is meer uitgegeven dan geraamd. Onderstaand volgt een toelichting op artikelonderdeel om dit inzichtelijk te
maken.
Verplichtingen
Het verschil is te verklaren door toevoeging van de intensiveringmiddelen
uit het Regeerakkoord op het beleidsterrein van immigratie en asiel. De
intensiveringen hebben ten doel misbruik zoveel mogelijk in te perken en
asielprocedures te versnellen. Tevens heeft een actualisatie plaatsgevonden voor de toerekening van de kosten voor eerstejaars opvang van
asielzoekers aan het ODA-budget. Daarnaast is een deel van het verschil
te verklaren door de verplichting die jegens het COA voor het jaar 2012 is
aangegaan in het begrotingsjaar 2011 (€ 366 mln.).
Uitgaven
Het verschil is te verklaren door uitgave van de bovengenoemde
intensiveringmiddelen, ten behoeve van het inperken van misbruik en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

108

Beleidsartikelen

versnelling van asielprocedures, en de actualisatie van de toerekening aan
het ODA-budget.
Ontvangsten
Betreft een saldo van ontvangsten van verschillende ketenpartners ter
dekking van de uitgaven voor het BVV systeem (Basis Voorziening
Vreemdelingen), ontvangsten in het kader van detacheringen en een
vertraagde ontvangst over het jaar 2010 in het verantwoordingsjaar.
Externe factoren

Een groot deel van het vreemdelingenbeleid is ingebed in Europese
regelgeving en is daarmee afhankelijk van uitkomsten van onderhandelingsprocessen en rechterlijke uitspraken op dit niveau. Zo is het succes
van het vreemdelingenbeleid mede afhankelijk van de mate waarin het
Europese migratiebeleid moet worden vertaald naar de Nederlandse
praktijk. Voor een effectief beleid is daarom de inzet van Nederland in
Europa nodig, met name in de Europese Raad voor Justitie en Binnenlandse Zaken. Ook wordt het vreemdelingenbeleid beïnvloed door
internationale factoren, zoals verdragen en de medewerking van derde
landen bij de terugname van personen en de situatie in de landen van
herkomst.

Realisatie meetbare gegevens

Het is niet mogelijk om aan de hand van enkele indicatoren uitspraken te
doen over de maatschappelijke effecten van het vreemdelingenbeleid.
Doelstellingen als het beheersen en reglementeren van migratie en
maatschappelijk draagvlak voor beleid zijn moeilijk in cijfers uit te
drukken. Wel wordt onder de operationele doelstellingen, daar waar
mogelijk, inzicht gegeven in de gerealiseerde input, en output van het
beleid.
50 Operationele doelstelling 1
Zorgvuldige en tijdige afdoening van aanvragen van verlening van een
verblijfsvergunning of van een naturalisatieverzoek

Doelbereiking

In het afgelopen jaar is een groot aantal beleidswijzigingen voorgesteld,
geïmplementeerd en geëvalueerd. Met deze activiteiten wordt op het
terrein van het vreemdelingenbeleid de optimale omstandigheden
gecreëerd om de doelstelling te verwezenlijken. Waar het om geïmplementeerd of geëvalueerd beleid gaat, zijn de resultaten hieronder
opgesomd, waar het om nieuw beleid gaat is de te verwachte bijdrage
benoemd.

Instrumenten

De asielprocedure
Op 1 juli 2010 is de verbeterde asielprocedure in werking getreden.
Conform toezegging is na de zomer van 2011 aan de Tweede en Eerste
Kamer verslag gedaan over de eerste bevindingen na één jaar verbeterde
asielprocedure (Kamerstukken II, 2010–2011, 19 637, nr. 1460).
De belangrijkste wijzigingen die zijn doorgevoerd in de verbeterde
asielprocedure zijn:
– het verplaatsen van de rust- en voorbereidingstermijn naar de
voorkant van de asielprocedure in plaats van na de AC-fase (de eerste
aanvraag bij een aanmeldcentrum);
– het gedurende de rust- en voorbereidingstermijn bieden van een
medisch advies;
– het verruimen van de zogeheten 48-uursprocedure (circa vijf à zes
werkdagen) tot 8 dagen in de algemene asielprocedure;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

109

Beleidsartikelen

–

–

–

–

–

het in principe in alle gevallen afnemen van het nader gehoor in de
algemene asielprocedure in plaats van in de toenmalige OC
(Onderzoek- en Opvangcentrum)-fase;
het gedurende de vertrektermijn bieden van opvang aan asielzoekers
die na afwijzing van hun asielverzoek in de algemene asielprocedure
tegen deze beslissing in beroep gaan;
het zoveel mogelijk meenemen van bijzondere aspecten, zoals
medische omstandigheden en slachtofferschap van mensenhandel, in
de asielprocedure dan wel het zoveel mogelijk parallel laten lopen van
aparte procedures met de asielprocedure;
het verruimen van de toepassing van artikel 83 Vreemdelingenwet
(Vw) (ex nunc-toets in beroep), waardoor rechters bij toetsing nieuwe
feiten en omstandigheden mogen meewegen in hun oordeel;
het begeleiden bij terugkeer van ex-asielzoekers na afloop van de
vertrektermijn gedurende een periode van in principe twaalf weken,
vanuit een vrijheidsbeperkende locatie.

Het belangrijkste resultaat van de nieuwe asielprocedure is de stijging van
het aantal asielaanvragen dat wordt afgedaan in de algemene asielprocedure naar 56% in 2011. Dit betekent dat een veel groter deel van de
asielzoekers snel (ongeveer twee maanden na de eerste aanmelding)
duidelijkheid heeft over hun perspectief op verblijf in Nederland.
Daarnaast geldt voor die zaken waarin beroep wordt aangetekend (tegen
een afwijzing in de algemene asielprocedure) dat de rechter over het
algemeen binnen de vertrektermijn van achtentwintig dagen uitspraak
doet in de bodemzaak dan wel aanleiding ziet om een voorlopige
voorziening te treffen, zodat opvang wordt gecontinueerd tot het moment
van de uitspraak.
Een ander belangrijk resultaat is dat het in de nieuwe asielprocedure is
gelukt om in principe in alle gevallen continuïteit van de rechtsbijstand te
realiseren. Verder wordt in de rust- en voorbereidingstermijn door
Vluchtelingenwerk Nederland aan vrijwel iedere asielzoeker voorlichting
gegeven over de asielprocedure en vindt er een eerste gesprek plaats met
de advocaat. De asielzoeker gaat hierdoor beter voorbereid de asielprocedure in. Tevens lijkt op basis van een analyse van de beschikbare
gegevens in circa negentig procent van de gevallen het nader gehoor ook
in de algemene asielprocedure te zijn afgenomen.
Programma Stroomlijning Toelatingsprocedures
In het Programma Stroomlijning Toelatingsprocedures wordt invulling
gegeven aan de maatregelen van het Kabinet die erop gericht zijn
toelatingsprocedures verder te stroomlijnen en doorlooptijden te
bekorten. Hierdoor wordt procedure-stapelen tegengegaan en worden
prikkels weggenomen die de (uitgeprocedeerde) vreemdeling ertoe
kunnen aanzetten het verblijf in Nederland te verlengen. In 2011 is hiertoe
het beleidskader uitgewerkt en zijn de gevolgen van de maatregelen voor
de uitvoering onderzocht. Daarbij zijn tevens de financiële consequenties
in beeld gebracht die bijdragen aan de besparingsreeksen uit het
Regeerakkoord.
Het wetsvoorstel «herschikking asielgronden», voortvloeiend uit het
Programma, is versneld uitgevoerd en op 16 september 2011 goedgekeurd door de Ministerraad. Dit wetsvoorstel ligt nu voor bij de Raad van
State.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

110

Beleidsartikelen

Europese harmonisatie
Nederland is een belangrijke pleitbezorger van Europese harmonisatie
van het asielbeleid. In 2011 is onderhandeld over de herziening van de
Kwalificatierichtlijn, de Procedurerichtlijn, de Opvangrichtlijn en de
Dublinverordening om te komen tot een Europees asielstelsel. Tijdens de
Europese Raad Vervoer, Telecommunicatie en Energie van 24 november
2011 is de herziening van de Kwalificatierichtlijn goedgekeurd. De
Nederlandse inzet is dat een vreemdeling die binnen de Europese Unie
internationale bescherming vraagt in alle lidstaten op eenzelfde uitkomst
kan rekenen. Harmonisatie is ook belangrijk, omdat daarmee de
verschillen tussen de lidstaten, die van invloed kunnen zijn op de richting
van de asielzoekersstromen binnen de EU, worden weggenomen en dus
asielshoppen wordt voorkomen. Lidstaten zouden een zekere mate van
procedurele autonomie moeten behouden, zolang wordt voldaan aan
gezamenlijk vastgestelde procedurele waarborgen.
Alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv’s)
In maart 2011 is beleid ingevoerd om vreemdelingenbewaring van
alleenstaande minderjarige vreemdelingen sterk te beperken. Zij kunnen
alleen nog in bewaring worden gesteld indien er sprake is van één of
meer van onderstaande omstandigheden:
– betrokkene is verdacht van of veroordeeld wegens een misdrijf;
– het daadwerkelijke vertrek van betrokkene kan binnen veertien dagen
worden gerealiseerd;
– betrokkene is eerder met onbekende bestemming vertrokken uit de
opvang of heeft zich niet gehouden aan een opgelegde meldplicht of
vrijheidsbeperkende maatregel;
– aan betrokkene is de toegang geweigerd aan de buitengrens, en de
minderjarigheid is nog niet vastgesteld.
In mei 2011 is tijdens een algemeen overleg met de Tweede Kamer
gesproken over de aangekondigde herijking van het amv beleid. In de
loop van 2011 is deze herijking verder uitgewerkt. Hierbij zijn relevante
(keten)partners betrokken. Vooralsnog is de beschermde opvang voor
amv’s voor een periode van drie jaar verlengd. Met het COA vindt overleg
plaats over de benodigde aanpassingen naar aanleiding van de conclusies
en aanbevelingen uit het WODC-rapport betreffende de evaluatie van de
beschermde opvang.
Opvang van uitgeprocedeerde asielzoekers bij aanvragen op medische
gronden
Sinds 1 januari 2010 kunnen uitgeprocedeerde asielzoekers onder
bepaalde voorwaarden opvang krijgen gedurende hun aanvraag op
medische gronden. Daarmee wordt uitvoering gegeven aan de motie
Spekman (Kamerstukken II, 30 846, nr. 16). In februari 2011 heeft de
minister voor Immigratie en Asiel de Tweede Kamer geïnformeerd dat de
werkwijze die in 2010 voor een testfase van één jaar werd uitgevoerd, in
2011 wordt opgenomen in de reguliere werkprocessen van de uitvoeringsorganisaties (Kamerstukken II, 30 846, nr. 17).
Uitplaatsing statushouders uit de centrale opvang
In 2011 is intensief gewerkt aan het verkorten van de doorlooptijden van
verblijf in de opvang van vergunninghouders en het terugdringen van de
achterstanden in de huisvestingsopdracht bij gemeenten. Het aantal
vergunninghouders in de opvang is daardoor afgenomen van ongeveer
5000 naar ongeveer 3000.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

111

Beleidsartikelen

Gedurende de eerste helft van 2011 is de Taskforce Thuisgeven actief
geweest die een advies aan de ministers van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties en voor Immigratie en Asiel heeft afgegeven over de
mogelijke versnelling van het huisvestingsproces. Een projectteam heeft
zich sinds medio 2011 gericht op het realiseren van quick-wins ter
verbetering van het proces en het uitvoeren van een pilot op de door de
Taskforce voorgestelde versnelde werkwijze. De resultaten van de pilot
komen begin 2012 beschikbaar.
De reguliere procedure
De leges voor reguliere vergunningen zijn per 1 juli 2011 verhoogd om
daarmee een grotere mate van kostendekkendheid te bereiken en de
opbrengsten voor de begroting van 2011 met € 9 mln. te verhogen.
Tevens is een nieuw legesstelsel in ontwikkeling dat ingevoerd kan
worden zodra het Modern Migratiebeleid van kracht wordt.
Arbeids- en kennismigratie
Op 19 juni 2011 is de EU richtlijn betreffende de voorwaarden voor
toelating en verblijf van hooggekwalificeerde arbeidsmigranten (de
zogenoemde Blauwe Kaartrichtlijn) geïmplementeerd. Op 13 december
2011 heeft het Europese parlement ingestemd met de Richtlijn single
permit, waardoor arbeiders uit derde landen met één procedure werk en
verblijf kunnen regelen.
Om oneigenlijk gebruik van de nationale kennismigrantenregeling te
voorkomen, is in de regelgeving opgenomen dat de IND een aanvraag tot
een verblijfsvergunning kan weigeren, indien het opgegeven salaris niet
marktconform is voor de desbetreffende functie.
Op EU-niveau wordt onderhandeld over een voorstel voor een richtlijn
betreffende de voorwaarden voor toelating en verblijf van intra corporate
transferees en een voorstel voor een richtlijn betreffende de voorwaarden
voor toelating en verblijf van seizoenwerkers.
Met betrekking tot de pilot circulaire migratie is de conclusie getrokken
dat deze niet voldoende van de grond is gekomen. Deze is daarom door
de Minister van Buitenlandse Zaken per 1 september 2011 beëindigd.
Gezinsmigratie
Ter uitwerking van het Regeerakkoord heeft het kabinet maatregelen
gepresenteerd die gericht zijn op het bevorderen van integratie en
emancipatie, de bestrijding van fraude en misbruik in de toelatingsprocedure en het voorkomen van kansarme migratie. Hierbij is de inzet in
Europa bij de verdere harmonisatie van het gezinsmigratiebeleid
(Kamerstukken II, 32 175, nr. 1) van essentieel belang. De wijziging van het
Vreemdelingenbesluit ter aanscherping van de voorwaarden voor
gezinsmigratie is nagenoeg gereed voor publicatie. In het kader van
voorkoming van fraude en misbruik worden liaisonmedewerkers op
diplomatieke posten ingezet. Deze liaisonfunctionarissen kunnen ingezet
worden om op verschillende posten medewerkers te trainen in het
voorkomen en herkennen van fraude, bijvoorbeeld bij huwelijksmigratie
of gezinsmigratie in het kader van nareis.
Staatkundige Hervorming Nederlandse Antillen en Aruba
In het Regeerakkoord is vastgelegd dat het Kabinet met een voorstel komt
voor een Rijkswet personenverkeer. In 2011 heeft Nederland samen met
Aruba en Sint Maarten op ambtelijk niveau werkzaamheden verricht ten
behoeve van de nadere uitwerking van het vraagstuk inter-landelijk
verkeer van personen in het Koninkrijk. Op 14 december 2011 hebben de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

112

Beleidsartikelen

landen afgesproken dat deze werkzaamheden in 2012 worden voortgezet
en dat de kaders en randvoorwaarden medio 2012 zijn opgesteld.
Toezicht en handhaving
In 2011 heeft de IND zijn inspanningen op het gebied van handhaving
verder geïntensiveerd. Daarnaast is een start gemaakt met themagerichte
en doelgroepgerichte interventies. Themagerichte interventies zijn gericht
op de bescherming van specifieke rechtsbelangen, zoals openbare orde,
publieke middelen en de arbeidsmarkt. De doelgroepgerichte interventies
zijn bestuursrechtelijke maatregelen gericht op risicogroepen, waarbij
onder andere op basis van signalen van ketenpartners een verhoogd
risico op fraude of misbruik bestaat.
Ook is in 2011 een start gemaakt met de trajectcontroles in het reguliere
proces, waarbij in substantiële aantallen systematisch gecontroleerd is of
nog steeds aan de voorwaarden van de verblijfsvergunning werd voldaan.
Waar mogelijk is hier gebruik gemaakt van (geautomatiseerde) koppelingen van relevante gegevensbestanden van keten- of netwerkpartners.
De ketensamenwerking is tevens verder geïntensiveerd, onder andere in
het kader van de voorbereidingen op de invoering van het Modern
Migratiebeleid. Zo zijn de afspraken met de keten- of netwerkpartners op
beleids- en operationeel niveau, maar vooral ook op het gebied van de
(geautomatiseerde) gegevensuitwisseling (ten behoeve van de trajectcontroles), vernieuwd of versterkt. Het gaat dan bijvoorbeeld om afspraken
met de Belastingdienst, het UWV en de Arbeidsinspectie.
Tot slot zijn ook de voorbereidingen voor de invoering van het Modern
Migratiebeleid in 2011 voortgezet. In het kader van dit beleid zal de IND
toezicht houden op de naleving van de informatie-, administratie- en
zorgplichten van (erkende) referenten.
Naturalisatie
Op 1 januari 2011 is voor naturalisatieverzoekers, die woonachtig zijn in
het niet-Europees deel van Nederland, de naturalisatietoets uitgebreid
met een examen Nederlands. Hiermee is gewaarborgd dat ook deze
verzoekers om naturalisatie de Nederlandse taal beheersen. Met ingang
van 1 januari 2012 is de naturalisatieprocedure efficiënter ingericht door
het onderzoek naar justitiële antecedenten in het Europees deel van
Nederland te concentreren bij de IND. Het onderzoek naar de justitiële
antecedenten werd voorheen tweemaal gedaan in de naturalisatieprocedure: eerst bij de gemeente waar het verzoek werd ingediend en daarna
nog eens bij de IND bij het voorbereiden van de beslissing.
Realisatie meetbare gegevens

1. Prognose instroom IND (autonome ontwikkeling)

50.2 Instroom vreemdelingenketen

1. Asielinstroom
Asielinstroom
Overige procedure asiel
Regulier (asielgerelateerd)
Totale instroom

Begroting

Realisatie

2007

2008

2009

2010

2011

2011

verschil

9 700
7 000
5 500
22 200

15 300
3 800
1 600
20 700

16 163
6 475
1 659
24 297

15 148
8 566
1 154
24 868

17 000
6 198
3 975
27 173

14 631
9 133
1 195
24 959

– 2 369
2 935
– 2 780
– 2 214

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

113

Beleidsartikelen

2. Regulier
Instroom:
Machtiging tot voorlopig verblijf (MVV)
– gezinsvorming en -hereniging
– overig
Verblijfsvergunningen regulier (VVR)
– eerste aanleg gezinsvorming en
-hereniging.
– eerste aanleg overig
– vervolg
– overig
Visa
Totale instroom
3. Naturalisatie
Instroom:
– verzoeken
– fraudeonderzoek
Totale instroom

Begroting

Realisatie

2007

2008

2009

2010

2011

2011

verschil

20 800
19 400

26 900
22 500

29 000
21 700

33 200
20 400

28 300
21 000

28 914
20 808

614
– 192

19 600
35 400
129 300
48 500
14 600
287 600

22 500
38 500
95 800
19 200
8 000
233 500

21 700
36 100
95 700
17 400
5 000
226 600

20 900
35 100
74 600
22 800
3 400
210 400

22 900
37 200
98 100
60 100
5 700
273 300

22 400
36 533
77 613
73 114
2 419
261 801

– 500
– 667
– 20 487
13 014
– 3 281
– 11 499

27 100

24 500
150
24 650

25 150
200
25 350

26 276
125
26 401

26 500
200
26 700

26 300
100
26 400

– 200
– 100
– 300

27 100

Bron: IND

Asiel
De asielinstroom is iets lager dan in 2010. Ten opzichte van 2009 vertoont
de asielinstroom een licht dalende trend. In de begroting van 2012 werd
de asielinstroom dan ook verlaagd naar 15 000. Het hogere aantal
«overige asielprocedures» heeft voor een groot deel betrekking op de
Griekse Dublinzaken die in de nationale procedure zijn ingestroomd.
Verder zijn meer asiel-verlengingsaanvragen ingediend dan geraamd. De
reguliere (asielgerelateerde) instroom is aanzienlijk lager dan geraamd.
Het lagere aantal wordt deels verklaard, doordat het verlenen van de
reguliere asielgerelateerde vergunning in eerste aanleg (VVR 1a) niet
meer wordt geregistreerd als apart product. De gerealiseerde instroom
heeft alleen nog betrekking op de verlenging of herbeoordeling van deze
vergunningen.
Regulier
De totale verwachte instroom regulier valt voor 2011 lager uit dan
geraamd. De instroom van de VVR-overig valt voor 2011 hoger uit dan is
begroot door het grote aantal VVR- omwisselingen. Deze omwisselingen
hebben betrekking op de vijfjaarlijkse vernieuwing van de verblijfsdocumenten. Deze zijn destijds voor de overdracht van de taken van de
Vreemdelingenpolitie massaal verlengd door de VP. In de begroting is
verder uitgegaan van een instroom van 98 100 VVR- vervolgprocedures.
Dit bleek een te hoge inschatting; eind 2010 is dit in de meerjarige
productieprognose (MPP) al bijgesteld naar 74 200. De lagere instroom
visa wordt veroorzaakt doordat de diplomatieke posten steeds meer
zelfstandig beslissen.
Naturalisatie
De instroomrealisatie is nagenoeg gelijk aan de begroting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

114

Beleidsartikelen

2. Streefwaarden doorlooptijden
50.3 % Vreemdelingenzaken waarop binnen de gestelde wettelijke termijn is besloten

Asiel
Regulier
Naturalisatie

2007

2008

2009

2010

Realisatie
2011

Begroting
2011

Verschil
2011

51
81
85

65
88
84

73
93
95

82
95
96

88
88
87

80
100
100

8
– 12
– 13

Bron: IND

Asiel
De streefwaarde van 80% is ruimschoots gehaald.
Regulier
De streefwaarde van 100% voor regulier is in 2011 niet gerealiseerd. Dit is
mede het gevolg van de vertraagde invoering van INDiGO. Ook is de
termijn die voor bezwaar geldt in de praktijk lastig te realiseren.
Naturalisatie
De tijdigheid van de productie is naar 87% gedaald. Deze daling wordt
mede verklaard, doordat een deel van de terugmeldingen van de
ceremonie van de gemeenten na de wettelijke termijn retour wordt
ontvangen.
3. Streefwaarden kwaliteit procedures
50.4 Standhouding beslissingen in %

Asiel
Regulier

2007

2008

2009

2010

Realisatie
2011

Begroting
2011

Verschil
2011

81
78

82
81

78
82

77
82

77
79

85
80

–8
–1

Bron: IND

Asiel
Het aandeel instandhoudingen beroep is lager dan begroot. Een hoog
aantal gegrondverklaringen met betrekking tot de Dublin Griekenland
zaken in met name de maanden februari, maart en april heeft het
percentage instandhouding beslissingen ongunstig beïnvloed. In de
daarop volgende maanden is het aandeel Dublin Griekenland te
verwaarlozen.
50.5 Kwaliteit vreemdelingenprocedure (streefwaarden % klachten als indicator)
Doelstelling

Indicator

Realisatie 2011

Streefwaarde 2011 en verder

Verschil

Asielprocedure
Reguliere procedure
Procedure naturalisatie

Klachten
Klachten
Klachten

1,5
1,2
0,1

<2
<2
< 0,5%

– 0,5
– 0,8
– 0,4

Bron: IND

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

115

Beleidsartikelen

4. Opvang
50.6 Kerngegevens
opvang
Instroom
Uitstroom
TNV-capaciteit1
Gemiddelde bezetting
Gemiddelde kosten per
opvanggerechtigde (x
€ 1)
1

2007

2008

2009

2010

Realisatie 2011

Begroting 2011

Verschil
2011

8 977
10 308
707
23 114

14 623
16 148
2 064
19 704

15 343
13 726
2 231
20 914

15 624
16 640
656
21 641

13 762
18 640
–
18 723

16 600
16 600
–
19 400

– 2 838
2 040
–
– 677

20 760

23 980

24 280

22 425

24 410

20 550

3 860

Tijdelijke noodvoorziening (TNV) bestaat niet meer

Bron: COA

Instroom
In begroting 2011 is rekening gehouden met een instroom van 16 600
vreemdelingen. De totale instroom is met 13 762 lager dan geraamd.
Uitstroom
In begroting 2011 is rekening gehouden met een uitstroom van 16 600. De
totale uitstroom is met 18 640 hoger dan geraamd. De hogere uitstroom is
te danken aan het stringenter voeren van beleid. Met de invoering van de
verbeterde asielprocedure is beoogd een snellere en zorgvuldigere
afhandeling van asielaanvragen te bewerkstelligen evenals een afname
van het aantal herhaalde aanvragen. Ook zijn maatregelen ingevoerd om
te bewerkstelligen dat zo min mogelijk (ex-) asielzoekers met rechtmatig
verblijf op straat terecht komen en om een effectief terugkeerbeleid verder
te ondersteunen. Daarnaast wordt door een maximale inspanning binnen
de vreemdelingenketen versneld de achterstand in het huisvesten van
statushouders weggewerkt.
Bezetting opvang
Het aantal asielzoekers dat door het Centraal Orgaan opvang asielzoekers
in 2011 wordt opgevangen, schommelt tussen de 18 000 en 19 000.
Gemiddelde kosten per bezette opvangplaats
De kosten per opvanggerechtigde waren in 2011 hoger dan begroot,
onder andere als gevolg van krimpkosten en een lagere bezetting dan
geraamd. De kosten per opvanggerechtigde waren in 2011 hoger dan in
2010 vanwege onder andere loon- en prijseffecten en hogere krimpkosten
in 2011.
50 Operationele doelstelling 2
Een effectieve en zorgvuldige uitvoering van het vreemdelingentoezicht,
grenstoezicht en terugkeerbeleid, opdat een vreemdeling die niet of niet
meer rechtmatig in Nederland verblijft, Nederland zelfstandig of
gedwongen verlaat.
Doelbereiking

Vreemdelingen die niet rechtmatig in Nederland verblijven zijn
maatschappelijk en sociaal-economisch bijzonder kwetsbaar. Bovendien
vormen zij een belasting voor (gemeentelijke) overheden. Het terugkeerbeleid is gericht op het vertrek van vreemdelingen die niet rechtmatig in
Nederland verblijven. Zij dienen terug te keren naar het land van herkomst
of te vertrekken naar een ander geschikt land. Illegaal verblijf van
vreemdelingen in Nederland moet zo veel mogelijk voorkomen worden,
onder meer door een effectief en goed georganiseerd grenstoezicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

116

Beleidsartikelen

Instrumenten

Effectievere terugkeer
Op 1 juli 2011 is de kamerbrief «Terugkeer in het vreemdelingenbeleid»
gepubliceerd. Hierin worden nieuwe en enkele relevante bestaande
maatregelen uiteengezet. Tevens is voor terugkeer relevant de kamerbrief
«Internationale Migratie en Ontwikkeling» (Kamerstukken II, 30 573, nr.
74).
Strategische benadering landen van herkomst met het oog op terugkeer
In eerdergenoemde kamerbrieven is vastgelegd dat de inzet op het terrein
van migratie en ontwikkeling (M&O) ondersteunend zal zijn aan het
terugkeerbeleid. Meer dan voorheen zal het budget voor M&O ingezet
kunnen worden in landen die prioritair zijn voor terugkeer. Tevens wordt
in de brieven het principe van conditionaliteit – het stellen van
voorwaarden – geïntroduceerd. Voor de belangrijkste landen werd een
begin gemaakt met de ontwikkeling van een strategie waardoor de
medewerking aan terugkeer kan worden bevorderd.
Terug- en overnamebeleid
In 2011 is het EU-overnamebeleid herzien. Nederland heeft de aanbevelingen over de in te zetten stimulansen richting potentiële terug- en
overnamelanden gesteund en heeft zich er bovendien voor ingezet dat
ook sancties mogelijk worden indien een land langdurig niet mee zou
werken aan terugkeer. De JBZ-Raad van 9 juni 2011 heeft besloten dat
stimulansen kunnen worden ingezet om landen te bewegen mee te
werken aan terugkeer. Dit kunnen zowel elementen zijn uit de «Global
Approach to Migration» als andere vormen (niet-migratie gerelateerde)
van samenwerking met het desbetreffende land. Dit betreft maatwerk.
Ook kan conditionaliteit worden toegepast indien landen niet meewerken
aan terug- en overname. Tot slot zullen in de toekomst ook onderhandelingen over terug- en overnameovereenkomsten worden geïnitieerd met
herkomstlanden, waar tot op heden voornamelijk onderhandelingen
werden gevoerd met buurlanden van de Europese Unie.
Met de herziening van het Beneluxbeleid voor terug- en overname is in
2011 een aanvang gemaakt. Deze herziening zal in 2012 worden afgerond.
In 2011 is de EU-overnameovereenkomst met Georgie inwerking
getreden. Tevens werd een bilateraal uitvoeringsprotocol met de
Russische Federatie getekend. Dit protocol trad in werking op 1 november
2011. Tot slot werd in mei een Benelux-terug- en overnameovereenkomst
getekend met Kosovo.
Implementatie terugkeerrichtlijn
De Europese terugkeerrichtlijn (nr. 2008/115/EG) is door de Eerste Kamer
aanvaard en is op 31 december 2011 inwerking getreden. In de terugkeerrichtlijn zijn duidelijke en transparante gemeenschappelijke (minimum)
normen vastgesteld voor terugkeer, uitzetting, het gebruik van dwangmaatregelen, vreemdelingenbewaring en het opleggen van een inreisverbod aan niet-rechtmatige verblijvenden, met de volledige inachtneming van de mensenrechten en de fundamentele vrijheden van de
betrokkenen. In 2011 is bij de toepassing van genoemde instrumenten en
maatregelen steeds conform de terugkeerrichtlijn gehandeld.
Beter grenstoezicht
In 2011 zijn de onderhandelingen over de herziene Frontexverordening
afgerond. Met de herziening van de Frontexverordening is het mandaat
van dit agentschap uitgebreid. Door deze wijziging zal Frontex sneller en
effectiever kunnen reageren indien dit gewenst is. Verder heeft de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

117

Beleidsartikelen

Europese Commissie voorstellen gepresenteerd die bijdragen aan een
verbeterd en effectiever grenstoezicht, zoals de technische wijziging van
de Schengengrenscode, het voorstel over het Schengenevaluatiemechanisme, de noodremprocedure, en de mededeling over «slimme grenzen».
Deze voorstellen sluiten aan bij de Nederlandse ambities op dit terrein
voor de komende jaren, namelijk het creëren van een effectief en efficiënt
grenstoezichtproces dat ten goede komt aan de mobiliteit van bonafide
reizigers, illegale immigratie tegengaat en maximaal bijdraagt aan de
veiligheid van Nederland en het Schengengebied.
Programmadirectie Identiteitsmanagement en Immigratie
Op basis van het regeerakkoord is begin 2011 de programmadirectie
ingericht om invulling te gegeven aan drie intensiveringen op het gebied
van het vreemdelingenbeleid.
In 2011 zijn de voorbereidingen getroffen om in de periode 2012–2014 een
snelle, slimme en betere grenspassage te realiseren. Dit kan door beter
gebruik van passagiersgegegevens en het introduceren van een self
service grenspassage. De implementatie van biometrische gegevens op
het vreemdelingendocument in mei 2011 en de succesvolle uitrol van de
eerste regio voor het Europese visumsysteem maken het mogelijk om de
komende jaren stappen te maken in het kader van de bestrijding van
illegale migratie. Tevens is gestart met de voorbereidingen om de
komende jaren de keteninformatisering in de Vreemdelingenketen op een
hoger niveau te krijgen.
Effectieve bestrijding illegaliteit
In de brief van 8 juli 2011 (Kamerstukken II, 2010–2011, 19 637, nr. 1435) is,
mede in reactie op het rapport van het WODC met betrekking tot de
illegalenschatting 2009, nader ingegaan op de maatregelen die worden
getroffen in het kader van de aanpak van illegaal verblijf. Deze maatregelen maken deel uit van een integraal en samenhangend pakket van
voorstellen op het gebied van immigratie en asiel, zoals neergelegd in het
Regeerakkoord. Uitgangspunten daarbij zijn dat Nederland staat voor een
streng en rechtvaardig beleid, dat tevens duidelijk en consequent is.
Illegale migratie en illegaal verblijf worden nadrukkelijker ontmoedigd. In
dat kader wordt illegaal verblijf strafbaar gesteld. Het wetsvoorstel waarin
de strafbaarstelling van illegaal verblijf is uitgewerkt, is bij de Afdeling
advisering van de Raad van State ter consultatie ingediend. Naar
verwachting kan begin 2012 het wetsvoorstel bij de Tweede Kamer
worden ingediend.
Het verblijfsrecht van vreemdelingen kan worden beëindigd als zij
onherroepelijk zijn veroordeeld voor een misdrijf. Op basis van een
beoordeling van de hoogte van de opgelegde straf in relatie tot de
verblijfsduur in Nederland volgt een beslissing om wel of niet tot
verblijfsbeëindiging over te gaan.
Dit is uitgewerkt in artikel 3.86 van het Vreemdlingenbesluit (glijdende
schaal). Het Kabinet heeft besloten om de glijdende schaal aan te
scherpen. Het aangescherpte beleid is in februari 2012 naar de Tweede
Kamer gezonden (Kamerstukken II, 2011–2012, 19 637, nr. 1494).
De Koninklijke Marechaussee en de Vreemdelingenpolitie zijn in februari
2011 geïnstureerd om vaker het verblijfsrecht van criminele EU-burgers te
beëindigen en hen vaker tot ongewenst vreemdeling te verklaren op basis
van de Europese richtsnoeren op dit terrein. Voorts blijft de inzet van
Nederland om in Europees verband actief steun te verwerven bij de
Commissie en andere lidstaten om het openbare ordecriterium van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

118

Beleidsartikelen

Richtlijn vrij verkeer van personen (RL 2004/38) te verruimen. Nederland
heeft in 2011 geïntervenieerd bij het Hof van Justitie om te pleiten voor
een ruimere uitleg van het openbare orde begrip voor EU-burgers en hun
familieleden.
In 2011 is de Taskforce VRIS (Vreemdelingen in de Strafrechtketen)
verlengd tot december 2012. De Taskforce heeft als doel «het realiseren
van een doeltreffende, integrale aanpak van criminele vreemdelingen en
criminele illegalen door een optimale verbinding tussen de strafrechtketen
en de vreemdelingenketen om specifieke, voor vreemdelingen in de
strafrechtketen geldende maatregelen te kunnen toepassen, dan wel in
voorkomende gevallen uitzetting van vreemdelingen te waarborgen».
Zelfstandige terugkeer
De maatregelen voor zelfstandige terugkeer zijn uitgewerkt in beleidsregels die in het najaar van 2011 openbaar zijn gemaakt. Met deze
beleidsregels worden de ondersteuningsmogelijkheden uitgebreid voor
uitgeprocedeerde asielzoekers die vrijwillig willen terugkeren naar het
land van herkomst. Naast de bestaande financiële ondersteuning via de
herintegratieregeling terugkeer (HRT) kunnen uitgeprocedeerde asielzoekers ook in aanmerking komen voor ondersteuning in natura.
Organisaties uit het maatschappelijk middenveld kunnen projecten
indienen voor ondersteuning in natura. De financiële ondersteuning wordt
in ieder geval tot het najaar van 2012 geboden door de Internationale
Organisatie voor Migratie (IOM). De middelen voor deze ondersteuning
komen uit het budget voor Migratie en Ontwikkeling van het Ministerie
van Buitenlandse Zaken.
Vreemdelingenbewaring
Mede naar aanleiding van een motie van het lid Gesthuizen (SP) is
onderzoek gedaan naar de mogelijkheden om meer gebruik te maken van
minder restrictieve en goedkopere alternatieven voor vreemdelingenbewaring. De Tweede Kamer is via genoemde kamerbrief «Terugkeer in het
vreemdelingenbeleid» over de uitkomst van het onderzoek geïnformeerd.
Er worden kleinschalige pilots ingericht om de effectiviteit van een aantal
alternatieven voor bewaring te onderzoeken. De Kamer is op 22 december
2011 bij brief nader geïnformeerd over de te starten pilots en de
uitwerking daarvan (Kamerstukken II, 19 637, nr. 1483).
Realisatie meetbare gegevens
50.7 Kengetallen terugkeer (% van uitgeprocedeerden)

Zelfstandig vertrek
Gedwongen vertrek
Niet aantoonbaar vertrek
Totaal

2007

2008

2009

2010

Realisatie
2011

Begroting
2011

Verschil
2011

7
38
55
100

12
34
54
100

14
33
53
100

16
35
49
100

20
32
48
100

15
35
50
100

5
–3
–2

Bron: KMI

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

119

Beleidsartikelen

50.1 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid
50.8 beleidsdoorlichting

Onderwerp

A Start
B. Afgerond

Vindplaats

Zorgvuldige en tijdige afdoening van aanvragen
van verlening van een verblijfsvergunning of van
een naturalisatieverzoek
Evaluatie Perspectiefprojecten
Evaluatie Vreemdelingentoezicht

A. 2013
B. 2014/2015

n.n.b.

B. Afgerond
A. Voorgenomen
B. Afgerond

www.wodc.nl
www.wodc.nl

A. 2014
B. 2015/2016

n.n.b.

Evaluatie regeling afwikkeling nalatenschap oude
Vreemdelingenwet (pardonregeling)
Effectiviteit van het vreemdelingenbeleid

www.wodc.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

120

Niet-Beleidsartikelen

B3. NIET-BELEIDSARTIKELEN
Niet beleidsartikel 39 Algemeen
39 Algemene doelstelling
Op dit artikel worden de apparaatuitgaven begroot van de beheersmatige
ondersteuning van het BZK-beleid door de ambtelijke staf. Tevens wordt
op dit artikel de onderzoeksbudgetten van de stafdirectie kennis en de
werkzaamheden van internationale zaken begroot.
Budgettaire gevolgen van beleid
39.1 Algemeen
Budgettaire gevolgen van beleid (in € 1 000)

Realisatie

2007

2008

2009

Verplichtingen
Uitgaven
39.1 Apparaat algemeen
* Bijdrage baten- en lastendienst P-Direkt
* Bijdrage baten- en lastendienst Werkmaatschappij
39.5 Kennis, onderzoek (en internationaal)
39.6 Internationaal
39.7 Apparaat WWI
39.8 Regelingen WWI
39.9 Apparaat DGVz
39.10 Verzameluitkering
Ontvangsten

109 318

117 261

129 794

2010

2011

Vastgestelde
ISB
begroting
2011

Verschil

121 170

215 936

225 380

– 9 444

116 799
107 983
4 585

215 148
166 865
0

229 915
97 912
1 919

– 14 767
68 953
– 1 919

64 120
7 731
720

365

0
840
24
27 326
0
9 126
10 967

34 859
3 091
1 465
99 509
9 481
5 302
13 155

– 34 859
– 2 251
– 1 441
– 72 183
– 9 481
3 824
– 2 188

23 692

36 176

32 271

3 905

2011

Financiële toelichting
Op het artikel Algemeen is minder uitgegeven dan geraamd. Onderstaand
volgt een toelichting op artikelonderdeel om dit inzichtelijk te maken.
Uitgaven
39.1 Er is meer uitgegeven dan begroot. Dit wordt verklaard door
doorberekeningen dienstverlening P-direkt en werkmaatschappij en de
ontvlechting VROM/WWI. Hiervoor zijn bij Voorjaarsnota budgetbedragen
toegevoegd.
39.5 De realisatie is substantieel lager omdat de beleidsgebonden
strategische kennisontwikkeling en onderzoeksprogrammering decentraal
belegd zijn na de interdepartemenale herindeling bij BZK. Bij Najaarsnota
is het budget hierbij aangepast.
39.6 Door de interdepartementale herindeling is het budget bij
Voorjaarsnota bijna volledig overgeboekt naar V&J.
Ontvangsten
Door de departementale herindeling moesten er in 2011 nieuwe DVA’s
opgesteld worden voor de RGD en Dienst van de Huurcommissie. Bij
Voorjaarsnota heeft een ophoging van het ontvangstbudget plaatsgevonden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

121

Niet-Beleidsartikelen

39 Operationele doelstelling 1
Apparaat algemeen
Onder deze operationele doelstelling zijn de apparaatbudgetten van de
departementale staf opgenomen. Deze apparaatuitgaven zijn niet specifiek
toe te rekenen aan de beleidsdoelstellingen. Daarnaast worden op dit
artikelonderdeel de uitgaven begroot voor de dienstverlening die de
staforganisatie aan het kerndepartement verleent. Deze dienstverlening
kenmerkt zich door een integrale, vraaggerichte aanpak waarbij resultaatgericht en kostenbewust opereren centraal staan.
39 Operationele doelstelling 5
Kennis en onderzoek
Naar aanleiding van de departementale herindeling is in 2011 de centraal
georganiseerde kennisfunctie binnen het ministerie van Binnenlandse
Zaken opnieuw belegd. De beleidsgebonden strategische kennisontwikkeling en de onderzoeksprogrammering zijn decentraal belegd. De
BZK-brede strategische kennisontwikkeling en advisering en de interdepartementale coördinatie blijven centraal belegd.
39 Operationele doelstelling 6
Internationale Zaken
De onder deze operationele doelstelling opgenomen budgetten zijn in
verband met de departementale herindeling nagenoeg geheel overgeheveld naar het ministerie van Veiligheid en Justitie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

122

Niet-Beleidsartikelen

Niet beleidsartikel 41 Nominaal en Onvoorzien
Budgettaire gevolgen van beleid
41.1 Nominaal en onvoorzien
Budgettaire gevolgen van beleid (in € 1 000)

Realisatie

2007

2008

2009

Verplichtingen
Uitgaven
41.1 Loonbijstelling
41.2 Prijsbijstelling
41.3 Onvoorzien
Ontvangsten

0

0

0

2010

2011

Vastgestelde
ISB
begroting
2011

0

0

11 056

– 11 056

0
0
0
0

0
0
0
0

15 656
0
9 391
6 265

– 15 656
0
– 9 391
– 6 265

0

0

0

Verschil

2011

Financiële toelichting
De middelen zijn aangewend voor de uitvoeringsproblematiek 2011.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

123

Niet-Beleidsartikelen

Niet beleidsartikel 43 VUT-fonds
Budgettaire gevolgen van beleid
43.1 VUT-fonds
Budgettaire gevolgen van beleid (in € 1 000)

2007

2008

2009

Verplichtingen
Uitgaven
43.1 VUT-fonds
Ontvangsten

800 000

300 000

0

Realisatie

Vastgestelde
ISB
begroting

Verschil

2010

2011

2011

2011

50 009

240 000

200 000

40 000

50 010
50 010

240 000
240 000

200 000
200 000

40 000
40 000

139 340

13 380

13 100

280

Financiële toelichting
Gebleken is dat steeds meer mensen besluiten om later gebruik te maken
van FPU (Flexibel Pensioen en Uittreden). De liquiditeitsbehoefte van het
VUT-fonds is daardoor sterk gewijzigd. Dit heeft (al in 2009) geleid tot een
nieuwe aangepaste leenovereenkomst tussen de Staat en het fonds. Kern
daarvan is dat de lening maximaal € 1,8 miljard bedraagt. Verder kan het
VUT-fonds op ieder gewenst moment een beroep doen op uitbetaling van
een tranche van de lening en is zij bevoegd een tranche geheel of
gedeeltelijk vervroegd af te lossen. Daardoor kan het fonds beter inspelen
op de actuele liquiditeitsbehoeften.
Het beroep op de VUT-regeling is niet met grote nauwkeurigheid in te
schatten. Bij OW 2011 was voorzien dat de leenbehoefte van het
VUT-fonds aanzienlijk lager zou zijn dan eerder begroot, maar een relatief
kleine extra liquiditeitsvoorziening bleek noodzakelijk. Voor 2011 heeft de
gewijzigde liquiditeitsbehoefte, als gevolg van wijzigingen in het gebruik
van FPU, ertoe geresulteerd dat het fonds in 2011 in totaal een additioneel
beroep op de leenfaciliteit heeft gedaan van € 40 mln. ten opzichte van
OW 2011.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

124

Bedrijfsvoeringsparagraaf

B4 BEDRIJFSVOERINGSPARAGRAAF
Inleiding
In de bedrijfsvoeringparagraaf wordt ingegaan op aandachtspunten en
relevante kwaliteitsverbeteringen in de bedrijfsvoering van het ministerie
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties in het verslagjaar 2011.
De bedrijfsvoeringparagraaf heeft het karakter van een uitzonderingsrapportage. Voorgeschreven is dat de bedrijfsvoeringparagraaf in ieder geval
ingaat op de aandachtspunten in het financieel en materieel beheer, de
rechtmatigheid, de totstandkoming van de niet-financiële beleidsinformatie, en de toezeggingen aan de Algemene Rekenkamer inzake het
rechtmatigheidonderzoek.
Daarnaast wordt in deze bedrijfsvoeringparagraaf de stand van zaken
gemeld op enkele overige aspecten van de bedrijfsvoering, zoals
onderwerpen waarover rijksbrede afspraken zijn gemaakt en/of toezeggingen aan de Tweede Kamer zijn gedaan.
1. Rechtmatigheid
In 2011 is geen sprake van overschrijding van de tolerantiegrenzen voor
fouten in de rechtmatigheid en voor de getrouwe weergave bij het
kerndepartement. Wel is sprake van onzekerheid over de rechtmatigheid
van een deel van de in 2011 afgerekende specifieke uitkeringen. Vastgesteld is dat niet in voldoende mate gesteund kan worden op de acountantscontrole van de SISA-bijlage van de gemeenten en provincies over het
jaar 2010. Het niet kunnen steunen op deze derdengegevens dient
aangemerkt te worden als een tekortkoming in de werking van het
onderzoek accountantscontrole in het M&O-beleid.
Voor het ministerie van BZK betreft het een onzekerheid met een bedrag
van maximaal € 50 miljoen aan afgerekende specifieke uitkeringen voor
de Tijdelijke stimuleringsregeling woningbouwprojecten 2009. Dit bedrag
is groter dan de rapporteringstolerantie van € 5,7 miljoen voor onzekerheden voor artikel 44 «Stimuleren krachtige steden, vitale wijken en
voldoende woningbouw».
Single Information, Single Audit (SiSa)
De departementale auditdienten (IODAD) hebben in hun gezamenlijke
(single) review vastgesteld dat niet in voldoende mate gesteund kan
worden op de accountantscontrole van de SiSa-bijlage van de medeoverheden over het jaar 2010. De SISA-bijlage vormt de basis voor de
vaststelling van de specifieke uitkeringen. De voorschotten staan los van
de SISA-bijlage en zijn gebaseerd op andere informatie dan in de
SISA-bijlage is vermeld. Departementen hebben waar nodig en mogelijk
aanvullende werkzaamheden verricht om alsnog zekerheid te verkrijgen
over de rechtmatige besteding van de betreffende uitkeringen. Er is ook
nauw contact tussen het ministerie en de IODAD Stuurgroep Single
Review over de uitvoering van de door de Stuurgroep geadviseerde
acties. Ook worden de gevolgen voor de goedkeuring van de Rijksrekening 2011 en de departementale jaarverantwoording 2011 besproken
met de Algemene Rekenkamer en de Rijksauditdienst.
Voor het ministerie van BZK betrof het in eerste instantie een onzekerheid
voor het totaalbedrag van € 240 miljoen van de Tijdelijke stimuleringsregeling woningbouwprojecten 2009, tweede en derde tranche. Het
ministerie heeft daarop extra actie ondernomen om waar mogelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

125

Bedrijfsvoeringsparagraaf

aanvullende zekerheid te verkrijgen over de afrekeningen van deze
specifieke uitkeringen. Na deze aanvullende werkzaamheden resteert een
onzekerheid voor een bedrag van maximaal € 50 miljoen aan afgerekende
specifieke uitkeringen. Hiermee wordt de tolerantiegrens voor onzekerheden overschreden. Overigens is op basis van informatie van AgentschapNL aannemelijk dat het overgrote deel hiervan ook rechtmatig is
besteed.
Het ministerie van BZK is tevens verantwoordelijk voor de werking van de
SiSa-systematiek. Samen met het ministerie van Financiën, en in overleg
met overige departementen, werkt het ministerie van BZK maatregelen uit
die tot verbetering van de werking van de SiSa-systematiek moeten
leiden.
Inmiddels zijn brieven gestuurd aan de medeoverheden en de beroepsvereniging van accountants (NBA), waarin zij met nadruk gevraagd worden
alert te zijn op de juiste aanlevering van benodigde informatie, respectievelijk een adequate controleaanpak. Verder vindt overleg plaats over
mogelijke verbeteringen in de werkwijze van accountants met het NBA en
de AFM.
Voor de lange termijn streeft het ministerie van BZK naar een robuuster
en minder foutgevoelige SiSa-systematiek – inclusief de verantwoording
en de controle daarop. Zo wordt uitvoering gegeven aan de aanbevelingen uit de SiSa-evaluatie (Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012,
33 000-B-10), en worden voorwaarden geschapen om de naleving van
SiSa te verbeteren. Gedacht wordt onder meer aan het verder toespitsen
van de SiSa-bijlage op de puur financiële indicatoren en het versoepelen
van de bestedingsruimte van specifieke uitkeringen.
2. Totstandkoming beleidsinformatie
De totstandkoming van de beleidsinformatie in het jaarverslag voldoet
aan de eisen die daaraan worden gesteld in de Rijksbegrotingvoorschriften van het ministerie van Financiën. De totstandkoming is in
vergelijking met het verslagjaar 2010 verder verbeterd. De tijdigheid van
dossiervorming en de vastlegging van kwaliteitsmaatregelen rondom de
interne bronsystemen verdient nog aandacht.
Een bijzondere categorie niet-financiële informatie zijn de beleidsdoorlichtingen. In de begroting voor 2011 stonden zes beleidsdoorlichtingen
gepland. Vier van de zes beleidsdoorlichtingen zijn gestart in 2011 en
zullen in 2012 worden afgerond. Het eindrapport van de beleidsdoorlichting Wijkenaanpak is in oktober 2011 aan de Tweede Kamer aangeboden (Kamerstukken II, 2011–2012, 32 847, nr. 5). Van de beleidsdoorlichting Woningbouwafspraken is afgezien, omdat in het Regeerakkoord is
besloten het Besluit Locatiegebonden Subsidies te beëindigen.
3. Financieel en materieelbeheer
EU-aanbestedingen
De aandacht voor fouten in EU-aanbestedingen heeft ertoe geleid dat het
aantal onderdelen met dergelijke fouten is gedaald ten opzichte van 2010.
De totale budgettaire omvang van de fouten is in 2011 echter wel
gestegen. Zowel bij het kerndepartement als bij enkele batenlastendiensten zijn aanbestedingsfouten geconstateerd. Bij FMHaaglanden betreft het bijvoorbeeld onrechtmatigheden met een totaalbedrag
van € 11,7 miljoen. De aanpak in 2012 is erop gericht het aantal fouten
verder te verminderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

126

Bedrijfsvoeringsparagraaf

Huurtoeslag
De huurtoeslag wordt uitgevoerd door de Belastingdienst. De uitgaven
worden verantwoord op de begroting van BZK. In 2011 zijn in tegenstelling tot voorgaande jaren de fouten en onzekerheden in de uitgaven
voor de huurtoeslag niet de tolerantiegrens voor het betreffende
beleidsartikel gepasseerd.
Baten-lastendiensten
Centrale Archiefselectiedienst
Voorzien was dat de Centrale Archiefselectiedienst per 31 december 2010
als baten-lastendienst van BZK zou worden beëindigd. Voor de intrekking
is op basis van de Regeling baten-lastendiensten een goedkeurende
controleverklaring bij de slotbalans vereist. De administratie en het beheer
van onderhanden werk van Centrale Archiefselectiedienst was niet
voldoende op orde, waardoor het afgeven van de verklaring in 2011 niet
mogelijk was.
Na afstemming met het ministerie van Financiën is in november 2011
besloten om de Centrale Archiefselectiedienst als baten-lastendienst te
laten voortbestaan, om zodoende een adequate afwikkeling in 2012
mogelijk te maken.
Doc-Direkt
De tijdelijke baten-lastendienst Doc-Direkt is op 1 januari 2011 gestart als
nieuwe organisatie. In 2011 is hard gewerkt aan het inrichten en op orde
krijgen van Doc-Direkt. Doc-Direkt heeft 2011 afgesloten met een negatief
bedrijfsresultaat, vanwege onder meer het achterblijven van aanbod aan
nieuw werk, en een substantieel lager aantal productieve uren dan
begroot. In 2011 heeft Doc-Direkt direct ingezet op een uitgebreid pakket
aan besparingsmaatregelen.
Mede door problematiek in het beheer en de afsluiting bij de Centrale
Archiefselectiedienst kon in eerste instantie geen definitieve openingsbalans voor Doc-Direkt worden opgesteld. Deze is begin 2012 alsnog
opgesteld en voorzien van de benodigde goedkeurende verklaring.
Het financieel beheer bij Doc-Direkt is ultimo 2011 nog in ontwikkeling.
Over geheel 2011 was geen sprake van bedrijfsprocessen die als
(voldoende) ordelijk en beheerst zouden kunnen worden gekenmerkt. Bij
het opstellen van het jaarverslag bij Doc-Direkt hebben zich dan ook
problemen voorgedaan. De betrouwbaarheid van de financiële jaarverantwoording over 2011 kon om diverse redenen niet worden gegarandeerd.
Door onder meer het ontbreken van contracten, een betrouwbare
registratie van productiegegevens, een solide tijdsverantwoording en het
(beperkte) functioneren van de onvervangbare interne controle, is er
onvoldoende controlebewijs om de juistheid en volledigheid vast te
stellen van de verantwoorde omzet en daaraan gerelateerde balansposities (onderhanden werk, debiteuren en nog te vorderen bedragen).
Het gebrek aan controlebewijs bij de jaarrekening van Doc-direkt leidt
ertoe dat de Rijksauditdienst geen controleverklaring kan afgeven bij de
jaarrekening van Doc-direkt. Als Doc-Direkt dit bewijs levert kan alsnog
een controleverklaring worden afgegeven.
Daar waar extra sturing en beheersing gewenst was zijn halverwege 2011,
met de instelling van een monitorteam en een taskforce, reeds maatregelen getroffen om de bedrijfsvoering verder te ontwikkelen en te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

127

Bedrijfsvoeringsparagraaf

verbeteren. Doc-Direkt zal in 2012 op basis van een verbeterplan inzetten
op het verder implementeren van de bedrijfsvoering en het verbeteren
ervan.
P-Direkt: keten in control
In 2010 stelde de Algemene Rekenkamer een onvolkomenheid vast in de
gecentraliseerde personeelsadministratie van P-Direkt. In 2011 heeft
P-Direkt stappen gezet om de controlketen op orde te brengen,
waaronder:
– de doorontwikkeling van het interne beheerstelsel;
– de verbetering van managementinformatie;
– afstemming in de keten met financial auditors;
– verbeteren processen rondom wijzigingen, autorisaties e.d.
In 2012 zal de uitwerking van de in 2011 geïnitieerde maatregelen worden
gemonitord en blijft P-Direkt verder werken aan het op orde brengen van
het beheersstelsel.
4. Overige aspecten van de bedrijfsvoering
Management Control Systeem
In de tweede helft van 2011 is het raamwerk en geheel aan afspraken,
waaronder het management control systeem, dat ten grondslag ligt aan
de financiële kolom binnen het ministerie van BZK geactualiseerd. Dit
mede vanwege de departementale herindeling in oktober 2010 waarmee
nieuwe onderdelen aan BZK werden toegevoegd en die hun eigen
werkwijze met zich mee brachten. Eind 2011 zijn hiermee de interne regels
en werkwijze opnieuw geharmoniseerd.
Gebruik Open Source
Het ministerie van BZK is in 2011 niet afgeweken van artikel 3, eerste lid
van de Instructie rijksdienst bij aanschaf ICT-diensten of ICT-producten.
BZK heeft geen producten of diensten aangeschaft waarvoor gebruik
moet worden gemaakt van open standaarden.
Externe inhuur
In een brief aan de Tweede Kamer d.d. 18 mei 2011 (Kamerstukken II,
2010–2011, 32 501, nr. 16) heeft het ministerie van BZK gemeld dat de
uitgaven externe inhuur 2011 werden geraamd op een percentage van
14,9% van de totale uitgaven ambtelijk personeel. De realisatie over 2011
komt uit op een percentage van 14,0%.
In de bijlage Overzicht niet-financiële informatie over inkoop van
adviseurs en tijdelijk personeel zijn de uitgaven van het ministerie van
BZK voor externe inhuur in 2011 opgenomen en van een toelichting
voorzien.
Personeel
Het ministerie van BZK heeft haar fte-taakstelling voor 2011 gerealiseerd.
Het ministerie zit als geheel 107 fte onder het gestelde plafond. Het project
Vernieuwing Rijksdienst is eind 2011 afgerond.
Betaalgedrag
De betaalsnelheid lag in het laatste kwartaal van 2011 bij het ministerie
van BZK boven de rijksnorm van 90%. De lagere betaalsnelheid in de
eerste maanden van 2011 was vooral het gevolg van de departementale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

128

Bedrijfsvoeringsparagraaf

herindeling en de implementatie van de nieuwe versie van het workflowen archiveringssysteem Digidoc.
5. Toezeggingen aan de Algemene Rekenkamer
De Algemene Rekenkamer heeft in het rapport bij het jaarverslag
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties 2010 naast het controleraamwerk van P-Direkt en de systematiek van Single Information, Single
Audit (SiSa), aandacht gevraagd voor de planning en controlcyclus voor
informatiebeveiliging bij het ministerie van BZK.
In 2011 is een goede basis gelegd voor de planning en controlcyclus voor
informatiebeveiliging. Zo is een decentraal netwerk van beveiligingscoördinatoren ingericht en is gestart met het uitwerken van een set indicatoren
gericht op integrale beveiliging. Daarnaast zijn afspraken gemaakt over
een verdere uitwerking van de controlcyclus op het terrein van informatiebeveiliging, zoals actualisatie van de afhankelijkheidsanalyses en
informatiebeveiligingsplannen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

129

C. JAARREKENING
C1 DE DEPARTEMENTALE VERANTWOORDINGSSTAAT

Departementale verantwoordingsstaat 2011 van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII)
Bedragen x € 1 000

Art.

Omschrijving

(1)

(2)

(3)=(2)–(1)

Oorspronkelijk vastgestelde begroting,
incl. ISB (+/–) dep. Herindeling

Realisatie

Verschil realisatie en oorspronkelijk
vastgestelde begroting

Verplichtingen

50

Beleidsartikelen
Algemene Inlichtingen- en
Veiligheidsdienst
Bestuur en Democratie
Dienstverlenende en innovatieve
overheid
Arbeidszaken overheid
Kwaliteit Rijksdienst
Stimuleren krachtige steden, vitale
wijken en voldoende woningbouw
Stimuleren van een duurzame
kwaliteit van woningen, gebouwen
en bouwwerken
Garanderen van keuzemogelijkheden en betaalbaarheid op de
woningmarkt
Integratie niet-westerse migranten
Kennis en ordening wonen, wijken
en integratie
Rijkshuisvesting en architectuurbeleid
Vreemdelingen

39
41
43

Niet-Beleidsartikelen
Algemeen
Nominaal en onvoorzien
VUT-fonds

27
31
33
35
37
44
45

46

47
48
49

4 856 198

681 268

198 326
113 239

198 326
82 446

591
194 715

77 823
56 462
99 309

77 823
56 462
99 309

4 289

Verplichtingen

Uitgaven Ontvangsten

5 275 596

1 006 021

215 438
103 597

197 147
112 038

1 609
203 710

0
820
2 350

104 689
83 954
119 708

85 035
59 458
118 040

4 539

0

7 959

57 988

84 850

91

2 612 253
345 962

2 629 450
351 962

15 911

Verplichtingen

Uitgaven Ontvangsten

419 398

324 753

17 112
– 9 642

– 1 179
29 592

1 018
8 995

9 590
1 476
9 838

26 866
27 492
20 399

7 212
2 996
18 731

9 590
656
7 488

8 143

48 707

3 670

3 604

48 707

66 040

72 516

5

8 052

– 12 334

– 86

377 569
58 937

2 819 569
323 079

2 859 787
335 677

530 338
141 356

207 316
– 22 883

230 337
– 16 285

152 769
82 419

12 212

0

13 008

14 648

508

– 2 903

2 436

508

47 675
765 573

47 675
765 573

357
467

55 355
1 274 925

55 355
902 604

859
8 469

7 680
509 352

7 680
137 031

502
8 002

225 380
11 056
200 000

229 915
15 656
200 000

32 271
0
13 100

215 936
0
240 000

215 148
0
240 000

36 176
0
13 380

– 9 444
– 11 056
40 000

– 14 767
– 15 656
40 000

3 905
0
280

Jaarrekening

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

Totaal

Uitgaven Ontvangsten

130

Jaarrekening

Samenvattende verantwoordingsstaat 2011 inzake baten-lastendiensten van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII)
Bedragen x € 1 000
Naam

(1)

(2)

(3)=(2)–(1)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting, incl. ISB
(+/–) dep. herindeling

Realisatie

Verschil realisatie en
oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Basisadministratie Persoonsgegevens en Reisdocumenten
Totale baten
Totale lasten
Saldo van baten en lasten

89 649
89 649
0

118 755
104 144
14 611

29 106
14 495
14 611

Totale kapitaalontvangsten
Totale kapitaaluitgaven

0
1 900

0
8 881

0
6 981

Centraal Archief Selectiedienst
Totale baten
Totale lasten
Saldo van baten en lasten

10 996
10 996
0

5 330
5 369
– 39

– 5 666
– 5 627
– 39

Totale kapitaalontvangsten
Totale kapitaaluitgaven

420
824

2 216
1 156

1 796
332

Doc-Direkt
Totale baten
Totale lasten
Saldo van baten en lasten

0
0
0

19 692
24 136
– 4 444

19 692
24 136
– 4 444

Totale kapitaalontvangsten
Totale kapitaaluitgaven

0
0

1 288
732

1 288
732

Logius
Totale baten
Totale lasten
Saldo van baten en lasten

75 378
75 378
0

75 683
76 675
– 992

305
1 297
– 992

Totale kapitaalontvangsten
Totale kapitaaluitgaven

400
978

2 325
658

1 925
– 320

P-Direkt
Totale baten
Totale lasten
Saldo van baten en lasten

70 625
70 371
254

79 215
79 156
59

8 590
8 785
– 195

Totale kapitaalontvangsten
Totale kapitaaluitgaven

10 000
21 750

2 400
17 653

– 7 600
– 4 097

De Werkmaatschappij
Totale baten
Totale lasten
Saldo van baten en lasten

123 607
122 057
1 550

96 905
98 500
– 1 594

– 26 702
– 23 557
– 3 144

Totale kapitaalontvangsten
Totale kapitaaluitgaven

0
3 585

2 602
1 996

2 602
– 1 589

FMHaaglanden
Totale baten
Totale lasten
Saldo van baten en lasten

68 519
68 519
0

91 922
89 147
2 775

23 403
20 628
2 775

Totale kapitaalontvangsten
Totale kapitaaluitgaven

4 000
7 810

14
4 817

– 3 986
– 2 993

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

131

Jaarrekening

Naam

(1)

(2)

(3)=(2)–(1)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting, incl. ISB
(+/–) dep. herindeling

Realisatie

Verschil realisatie en
oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Immigratie en Naturalisatiedienst
Totale baten
Totale lasten
Saldo van baten en lasten

354 005
354 005
0

383 324
357 092
26 232

29 319
3 087
26 232

Totale kapitaalontvangsten
Totale kapitaaluitgaven

10 200
35 707

13 626
35 549

3 426
– 158

Rijksgebouwendienst
Totale baten
Totale lasten
Saldo van baten en lasten

1 352 210
1 350 773
1 437

1 427 486
1 481 149
– 53 663

75 276
130 376
– 55 100

Totale kapitaalontvangsten
Totale kapitaaluitgaven

484 000
742 190

530 556
951 684

46 556
209 494

Dienst van de Huurcommissie
Totale baten
Totale lasten
Saldo van baten en lasten

22 844
23 879
– 1 035

19 272
18 683
589

– 3 572
– 5 196
1 624

1 372
1 372

2 900
1 210

1 528
– 162

Totale kapitaalontvangsten
Totale kapitaaluitgaven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

132

Saldibalans

C2 Saldibalans per 31 december 2011
Saldibalans per 31 december 2011 van het Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties (VII)
1)

Uitgaven 2011

3)

Liquide middelen

4)

Rekening-courant RHB
Nationale Hypotheekgarantie

5)

Uitgaven buiten begrotingsverband (intra-compt. vorderingen)

5 275 588 007

2)

Ontvangsten 2011

1 006 020 345

4a)

Rekening-courant RHB

4 237 214 142

6)

Ontvangsten buiten begrotingsverband (intra-comptabele
schulden)

59 909 985

Begrotingsreserve Nationale
Hypotheekgarantie

50 000 000

71 819
50 000 000

27 484 645
6b)

7)

Openstaande rechten

8)

Extra-comptabele vorderingen

9a)

Tegenrekening extra-comptabele
schulden

10)

Voorschotten

11a) Tegenrekening garantieverplichtingen
12a) Tegenrekening openstaande
verplichtingen
13

699 711 422

2 662 258 126

Tegenrekening openstaande
rechten

8a)

Tegenrekening extra-comptabele
vorderingen

9)

Extra-comptabele schulden

10a)

Tegenrekening voorschotten

11)

Garantieverplichtingen

12)

Openstaande verplichtingen

13a)

Tegenrekening deelnemingen

699 711 422

2 662 258 126

680 443

680 443
1 068 399 171

1 068 399 171

Deelnemingen

TOTAAL

7a)

9 784 193 633

TOTAAL

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

9 784 193 633

133

Saldibalans

TOELICHTING OP DE SALDIBALANS
Ad 1 en 2. Uitgaven en ontvangsten 2011
Bij de begrotingsuitgaven en -ontvangsten zijn de gerealiseerde uitgaven
en ontvangsten opgenomen met betrekking tot het jaar waarvoor de
Rijksrekening nog niet door de Tweede Kamer is goedgekeurd.
Ad 3. Liquide middelen
De post liquide middelen is opgebouwd uit het saldo bij de banken
(gebaseerd op het laatste dagafschrift) en de contante gelden aanwezig in
de kluis van de kasbeheerders. Het totaalbedrag van € 71 819 is als volgt
opgebouwd:
Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD)
Dienst Terugkeer en Vertrek (DT&V)
Overig

€
€
€

52 169
18 654
996

Totaal

€

71 819

Ad 4. Rekening-courant RHB
Op de Rekening-courant met de Rijkshoofdboekhouding is de financiële
verhouding met het ministerie van Financiën weergegeven. Opgenomen
is het bedrag overeenkomstig het laatste dagafschrift van genoemd
departement.
Opbouw Rekening-courant RHB:
Rekening-courant Hoofdstuk 7
Rekening-courant Nationale Hypotheek Garantie (NHG)

€
€

–/–4 237 214 142
–/–50 000 000

Totaal

€

–/–4 187 214 142

De Rekening-courant Nationale Hypotheek Garantie: in 2011 is de
begrotingreserve NHG gevormd.
Het doel hiervan is een reservering van middelen ter partiële dekking van
een eventuele aanspraak op de achtervang functie van het Rijk door het
Waarborgfonds Eigen Woningen (WEW).
Ad 5. Uitgaven buiten begrotingsverband (intra-comptabele
vorderingen)
Het bedrag van € 27 484 645 aan uitgaven buiten begrotingsverband is als
volgt opgebouwd:
a.

b.
c.
d.
e.

Vorderingen kasbeheerders Rijksdiensten:
AIVD
AGNL
DUO
DT&V
Te vorderen van ministeries en derden
Verstrekte subsidies uit Europese fondsen (PEF)
Intra-comptabele voorschotten
Intra-comptabele debiteuren

€
€
€
€
€
€
€
€

300 212
29 266
463
303 811
7 142 594
16 883 422
595 148
2 229 729

Totaal

€

27 484 645

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

134

Saldibalans

Ad a. Vorderingen kasbeheerders Rijksdiensten
Het saldo van de AIVD bestaat voornamelijk uit diverse vorderingen op
eigen personeel, salarissen en pensioenpremie overdracht gedetacheerden bij de EU-organisatie.
Het saldo van DT&V bestaat voornamelijk uit vorderingen op Politie
Hollands Midden (€ 0,3 mln).
Ad b. Te vorderen van ministeries en derden
Dit saldo bestaat voornamelijk uit nog te verrekenen met het agentschap
RGD (€ 3,9 mln) en diverse door de salarisadministratie nog te verrekenen
kosten met de BZK agentschappen.
Ad c. Verstrekte subsidies uit Europese fondsen (PEF)
Het Programmasecretariaat Europese Fondsen beheert een viertal
fondsen op het terrein van Migratiebeleid. Jaarlijks ontvangt PEF vanuit
Brussel subsidie om de programma’s van deze fondsen te kunnen
financieren. Na afronding van deze programma’s (cyclus van 3 jaar) vindt
de eindafrekening plaats. Het openstaande saldo vertegenwoordigt de
verstrekte subsidievoorschotten die nog moeten worden afgerekend met
de subsidie ontvanger.
Ad d. Intra-comptabele voorschotten
Dit bedrag betreft door P&O verstrekte salarisvoorschotten.
Ad e. Intra-comptabele debiteuren
Het saldo bestaat uit diverse vorderingen, veelal op andere ministeries,
m.b.t. door BZK voorgeschoten kosten.
Ad 6. Ontvangsten buiten begrotingsverband (intra-comptabele
schulden)
Het bedrag van € 109 909 985 aan ontvangsten buiten begrotingsverband
is als volgt opgebouwd:
a.

b.
c.
d.
e.

Schulden Kasbeheerders Rijksdiensten
AIVD
CJIB
DT&V
Nog af te dragen loonheffing en sociale premies
Ontvangen subsidies uit Europese fondsen (PEF)
Begrotingsreserve Nationale Hypotheekgarantie (NHG)
Overige intra-comptabele schulden

€
€
€
€
€
€
€

461 024
5 081
1 572 088
20 234 926
27 337 305
50 000 000
10 299 561

Totaal

€

109 909 985

Ad a. Kasbeheerders
Het saldo bestaat voornamelijk uit ontvangen Europese subsidies ( € 1,5
mln) en nog af te dragen BTW ( € 0,5 mln.)
Ad b. Nog af te dragen loonheffing en sociale premies
Het saldo betreft de nog af te dragen loonheffing en premies van de
inhoudingen die in december hebben plaatsgevonden.
Ad c. Ontvangen subsidies uit Europese Fondsen (PEF)
Het Programmasecretariaat Europese Fondsen beheert een viertal
fondsen op het terrein van Migratiebeleid. Jaarlijks ontvangt PEF vanuit
Brussel subsidie om de programma’s van deze fondsen te kunnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

135

Saldibalans

financieren. Na afronding van deze programma’s (cyclus van 3 jaar) vindt
de eindafrekening plaats.
Ad d. Begrotingsreserve Nationale Hypotheekgarantie (NHG)
In 2011 is de begrotingsreserve NHG gevormd.
Het doel hiervan is een reservering van middelen ter partiele dekking van
een eventuele aanspraak op de achtervang functie van het Rijk door het
Waarborgfonds Eigen Woningen (WEW)
Ad e. Overige intra-comptabele schulden
Dit saldo bestaat voornamelijk uit specifieke EU subsidie ontvangsten,
waaronder € 5 mln voor het Grote Stedenbeleid en € 3,4 mln voor
Migratiebeleid (o.a. project EU-VIS).
Ad 8. Extra-comptabele vorderingen
Ad 8a. Tegenrekening extra-comptabele vorderingen
Het saldo per 31 december 2011 wordt hieronder per jaar gespecificeerd:
(x € 1)

Stand
31-12-2011

t/m 2007
2008
2009
2010
2011

856 817
69 074
2 264 542
4 517 012
692 003 977

Totaal

699 711 422

Het saldo per 31 december 2011 wordt hieronder per artikel
gespecificeerd:
Stand openstaande vorderingen per 31 december 2011 per artikel in €
Artikel

Omschrijving

Stand per 31-12-2011

31
33
37
39
43
44
45
46
47
48
50

Bestuur en Democratie
Dienstverlenende en innovatieve overheid
Kwaliteit Rijksdienst
Algemeen
VUT-fonds (lening)
Stimuleren krachtige steden, vitale wijken en voldoende woningbouw
Stimuleren van een duurzame kwaliteit van woningen, gebouwen en bouwwerken
Garanderen van keuzemogelijkheden en betaalbaarheid op de woningmarkt
Integratie niet-westerse migranten
Kennis en ordening wonen, wijken en integratie
Vreemdelingen

66 886
142 000
707 397
16 361 591
670 000 000
4 236 454
124 199
763 790
4 909 705
107 496
2 291 904

Totaal

699 711 422

Toelichting:
Artikel 31 Bestuur en Democratie
De vorderingen hebben betrekking op een 3-tal kleine doorberekeningen
m.b.t. bijdragen aan onderzoekskosten en één met een met de VNG te
verrekenen creditfactuur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

136

Saldibalans

Artikel 33 Dienstverlenende en innovatieve overheid
De openstaande vorderingen bestaan voornamelijk uit doorberekeningen
van detacheringkosten van naar Bonaire uitgezonden medewerkers (€ 0,1
mln).
Artikel 37 Kwaliteit Rijksdienst
De vorderingen betreffen doorberekeningen aan medeoverheden m.b.t.
detacheringen door BABD (€ 0,4 mln.) en dienstverlening door DGOBR
(€ 0,3 mln).
Artikel 39 Algemeen
De openstaande vorderingen hebben betrekking op doorberekeningen
door DCB aan de Werkmaatschappij en overige departementen m.b.t.
dienstverleningsafspraken, waaronder huisvestingskosten (€ 16,3 mln).
Artikel 43 VUT-fonds
De vorderingen betreffen een zestal leningen aan het VUT-fonds. Het
beheer van deze vorderingen wordt uitgevoerd door de Rijkshoofdboekhouding.
Artikel 44 Stimuleren krachtige steden, vitale wijken en voldoende
woningbouw
De vorderingen bestaan voornamelijk uit afrekeningen van subsidieverstrekkingen m.b.t. de stimuleringsregeling Woningbouwprojecten (€ 4,2
mln). Het beheer van deze vorderingen wordt door AG-NL uitgevoerd.
Artikel 45 Stimuleren van een duurzame kwaliteit van woningen,
gebouwen en bouwwerken
De openstaande vordering betreft de afwikkeling van een subsidieverstrekking i.h.k.v. Innovatief en Demontabel Bouwen. Het beheer van deze
vordering wordt door AG-NL uitgevoerd.
Artikel 46 Garanderen van keuzemogelijkheden en betaalbaarheid op de
woningmarkt
De openstaande vorderingen betreffen voornamelijk afrekeningen van
verstrekte huursubsidies (€ 0,7 mln). Het beheer van deze vorderingen
wordt uitgevoerd door het CJIB.
Artikel 47 Integratie niet-westerse migranten
De vorderingen betreffen voornamelijk de afwikkeling verstrekte Leningen
aan Inburgeringsplichtigen (€ 2,2 mln). Het beheer van deze vorderingen
wordt uitgevoerd door DUO. Ook staat een vordering op het COA open
i.h.k.v. de afrekening van de subsidie Programma Taal (€ 2,4 mln).
Artikel 48 Kennis en ordening wonen, wijken en integratie
De vorderingen bestaan voornamelijk uit afrekeningen van subsidieverstrekkingen m.b.t. de regeling Geldelijke Steun Eigen Woningen (€ 0,1
mln). Het beheer van deze vorderingen wordt door AG-NL uitgevoerd.
Artikel 50: Vreemdelingen
De openstaande vorderingen betreffen voornamelijk de afrekeningen van
de bijdrage Basisvoorziening Vreemdelingen (€ 1,7 mln) en een vordering
op Kluwer (€ 0,5 mln).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

137

Saldibalans

Ad 9. Extra-comptabele schulden
Ad 9a. Tegenrekening extra-comptabele schulden
Door de invlechting van nieuwe beleidsonderdelen is in 2011 de beginbalans per 1 januari 2011 opgesteld, in principe rekening houdend met de
gecertificeerde eindstanden van de nieuwe onderdelen. Bij de standen
van voormalig WWI is bij de beginbalans per 1 januari 2011 sprake van
een klein verschil met de gecertificeerde eindstand. Dit betreft de
saldibalanspost Extracomptabele Schulden (openstaande K=V-facturen).
Aangezien de financiële administratie van BZK niet is ingeregeld op het
verwerken van dergelijke transacties en verantwoording volgens de
comptabele regelgeving niet is voorgeschreven, zijn deze K= V-facturen
niet in de BZK-verantwoording per 1 januari 2011 opgenomen. Ook per
ultimo 2011 zijn deze derhalve niet verantwoord.
Ad. 10. Openstaande voorschotten
Ad. 10a. Tegenrekening openstaande voorschotten
De saldi van de per 31 december 2011 openstaande voorschotten en van
de in 2011 afgerekende voorschotten worden hieronder per jaar gespecificeerd:
Als gevolg van de departementale herindelingen (ontvlechtingen van
DGV, IOOV en KOV en de invlechtingen van DGVZ en DGWWI) in de loop
van het boekjaar sluit de eindstand in de saldibalans 2010 niet meer aan
op de beginstand 2011; in onderstaand overzicht is dit inzichtelijk
gemaakt.
Gecorrigeerde eindstand openstaande voorschotten per 1 januari 2011
(x € 1)

Stand per
31-12-2010

Correctie WWI

Correctie DGVZ

Correctie DGV

Gecorrigeerd
Stand per
01-01-2011

t/m 2007
2008
2009
2010

161 309 108
253 296 867
438 364 873
4 866 439 712

2 119 173 258
1 062 038 550
1 204 742 841
892 783 750

301 681
760 060
7 312 862
489 356 092

– 110 082 130
– 212 261 163
– 383 474 477
– 4 674 518 875

2 170 701 917
1 103 834 314
1 266 946 099
1 574 060 680

Totaal

5 719 410 560

5 278 738 399

497 730 695

– 5 380 336 645

6 115 543 010

Stand openstaande voorschotten per 31 december 2011 per jaar gespecificeerd
(x € 1)

Stand per
01-01-2011

Verstrekt 2011

Afgerekend 2011

Stand per
31-12-2011

t/m 2007
2008
2009
2010
2011

2 170 701 916
1 103 834 314
1 266 946 100
1 574 060 680
0

0
0
0
0
1 113 186 448

– 1 899 235 634
– 847 519 536
– 717 416 797
– 1 067 817 097
– 34 482 268

271 466 282
256 314 778
549 529 303
506 243 583
1 078 704 180

Totaal

6 115 543 010

1 113 186 448

– 4 566 471 332

2 662 258 126

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

138

Saldibalans

Stand openstaande voorschotten per 31 december 2011 per artikel x € 1
Artikel Omschrijving

Stand per
31-12-2011

27
31
33
35
37
39
44

8 396 126
63 007 929
124 021 693
69 331 455
41 000 748
226 003 010

45
46
47
48
49
50

Algemene Inlichtingen en Veiligheidsdienst
Bestuur en Democratie
Dienstverlenende en innovatieve overheid
Arbeidszaken overheid
Kwaliteit Rijksdienst
Algemeen
Stimuleren krachtige steden, vitale wijken en voldoende
woningbouw
Stimuleren van een duurzame kwaliteit van woningen,
gebouwen en bouwwerken
Garanderen van keuzemogelijkheden en betaalbaarheid op
de woningmarkt
Integratie niet-westerse migranten
Kennis en ordening wonen, wijken en integratie
Rijkshuisvesting en architectuurbeleid
Vreemdelingen
Derden

23 765 541
1 204 961 404
67 304 165
21 336 000
483 081 801
33 973 978

Totaal

2 662 258 126

235 186 566
60 887 710

Toelichting:
Artikel 27 Algemene Inlichtingen en Veiligheidsdienst
De voorschotten bestaan voornamelijk uit de betalingen aan Loyalis over
de jaren 2010 en 2011 (€ 8,4 mln.). Nadat er een goedkeurend accountantsrapport is ontvangen zullen deze voorschotten worden afgerekend.
Artikel 31 Bestuur en Democratie
Onder dit artikel vallen subsidies aan Politieke Partijen (€ 12,4 mln) die in
2012 verantwoord en afgerekend worden. Verder zijn er voorschotten
verstrekt aan ICTU voor werkzaamheden m.b.t. Modernisering Gem. Basis
Administratie (€ 16,7mln) en aan Agentschap BPR voor de Jeugd NIK’s
(€ 20,0 mln). Deze voorschotten zullen na ontvangst en beoordeling van
de verantwoordingsinformatie in 2012 e.v. jaren worden afgerekend.
Artikel 33 Dienstverlenend en innovatieve overheid
De voorschotten bestaan voornamelijk uit bijdragen verstrekt aan de
stichting ICTU (€ 41 mln) in het kader van grootschalige projecten als
Gemeenschappelijke machtigingsvoorzieningen, Contactcenter en
Kenniscentrum. Ook aan Logius zijn voorschotten verstrekt (€ 64,2 mln) in
het kader van de projecten die de ICT-infrastructuur tussen Overheid,
burgers en bedrijven sneller, betrouwbaarder en gemakkelijker maken. De
voorschotten zullen worden vastgesteld na ontvangst en beoordeling van
de financiële verantwoordinginformatie.
Artikel 35 Arbeidszaken Overheid
De openstaande voorschotten hebben onder meer betrekking op de
Stichting Administratie Indonesische Pensioenen (€ 23,2 mln), welke
pensioenregelingen betaalt aan gewezen overheidspersoneel en hun
nagelaten betrekkingen uit de voormalige overzeese gebieden.
Voor het programma Veilige Publieke Taak zijn diverse subsidies verstrekt
(€ 9,0 mln). De overige voorschotten (€ 10,9 mln) betreffen bijdragen aan
ICTU voor het project Internetspiegel en nog te verwerken vaststellingen
van diverse subsidies, zoals die aan de stichting CAOP (€ 9,7 mln),

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

139

Saldibalans

stichting VFO (€ 4,7 mln), A+O fonds (€ 2,0 mln) en NGB (€ 3,4 mln). Na
ontvangst en beoordeling van de verantwoordinginformatie zullen deze
posten worden afgewikkeld.
Artikel 37 Kwaliteit Rijksdienst
Het merendeel van de voorschotten zijn verstrekt aan de St. ICTU en de
projectorganisatie DWR voor de uitvoering van meerjarige projecten. Dit
zijn rijksbrede projecten die in het kader van de vernieuwing Rijksdienst
en de ICBR zijn vastgesteld.
In het kader van het Informatiseringbeleid Rijk zijn voorschotten verstrekt
aan de projecten Ontwikkeling en beheer Digitale Werkomgeving
Rijksdienst/DWR (€ 23,2 mln), Baseline/ Marij/Renoir (€ 2,1 mln),
KDI/Kennislab/ICTU (€ 1,5 mln), E- inspecties (€ 3,5 mln) aan I&M. Ook bij
Faciliteiten-, Huisvesting- en Inkoopbeleid Rijk zijn voorschotten verstrekt
aan de projecten: Rijkspas/ICTU (€ 2,5 mln), Overheids Telecommunicatie/
OT2010 (€ 1,2 mln). De overige voorschotten betreffen subsidies, met als
grootste die voor het A&O fonds (€ 7,1 mln). Na ontvangst en beoordeling
van de verantwoordingsinformatie zullen deze worden afgewikkeld.
Artikel 39 Algemeen
Er staat ca. € 226 mln als voorschot open. Hiervan betreft ca € 10,6 mln
van het ondertussen afgeronde subsidieprogramma «werkgelegenheidsimpuls grotestedenbeleid». Deze subsidies zijn onlangs vastgesteld en
zullen begin 2012 worden afgewikkeld.
Ca. € 31,0 mln betreft de subsidies «grote bouwlocaties», die binnenkort,
in overleg met het Agentschap.NL afgeboekt gaan worden. € 157,0 mln
betreft de «verzameluitkering» in het kader van IPSV. Tot een bedrag van
ca € 25,0 mln. betreft dit voornamelijk bijdragen aan de gemeenten
Enschede, Almere en Deventer, die in de vorige kabinetsperioden zijn
verricht om lokale knelpunten op te lossen. Afhankelijk van de daaraan in
de desbetreffende beschikking verbonden voorwaarden kunnen deze
worden afgewikkeld, na ontvangst en vaststelling van de desbetreffende
verantwoording.
Artikel 44 Stimuleren krachtige steden, vitale wijken en voldoende
woningbouw
Er staat nog ca. € 235,2 mln open. Dit betreft voornamelijk voorschotten
verstrekt aan Agenstschap.NL met betrekking tot meerjarige specifieke
uitkeringen aan gemeenten, die in de periode 2000–2010 aan gemeenten
zijn verstrekt, onder de regelingen ISV, BLS en BDU SIV (€ 213,8 mln). Een
bedrag van ca. € 13,0 mln betreft de onlangs afgeronde regeling
«stimulering woningbouwproductie (crisismaatregelen Balkenende 4)».
Deze voorschotten zullen het komende jaar worden afgerekend op basis
van de door de betreffende gemeenten in te dienen eindverslagen.
Artikel 45 Stimuleren van een duurzame kwaliteit van woningen,
gebouwen en bouwwerken
Er staan voor € 60,9 mln aan voorschotten open. Deze betreffen voornamelijk aan Agenstchap.NL (€ 23 mln), Coöperatie Genua (€ 4.5 mln),
Nederlandse Woonbond (€ 2,0 mln), Den Haag (€ 12,4 mln), Stichting SEV
(€ 15,8 mln), Vereniging Eigen Huis (€ 1,3 mln) en het Waarborgfonds
Eigen Woning (€ 2,0 mln) verstrekte subsidies en bijdragen. Na ontvangst
en beoordeling van de verantwoordingsinformatie zullen deze bedragen
worden afgerekend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

140

Saldibalans

Artikel 46 Garanderen van keuzemogelijkheden en betaalbaarheid op de
woningmarkt
Er staat ca. € 23,8 mln aan voorschotten open. Dit betreft voornamelijk
een voorschot van € 23,6 mln aan de huurcommissie. Na ontvangst en
vaststelling van de verantwoording zullen de voorschotten worden
afgewikkeld.
Artikel 47 Integratie niet-westerse migranten
Er staan voor ca. € 1 205,1 mln aan voorschotten open. Deze betreffen via
het Agentschap SZW (€ 246,6), het Ministerie van SZW (€ 651,1) en
Agentschap.NL (€ 223,2) verstrekte voorschotten. Na ontvangst en
beoordeling van de verantwoordingsstukken zullen deze bedragen
worden afgewikkeld.
Artikel 48 Kennis en ordening wonen, wijken en integratie
Er staat voor ca. € 67,0 mln aan voorschotten open. Dit betreft de
«startersregeling» (€ 40 mln) die 5 jaar loopt, waarvan de afrekening is
voorzien in 2012. De overige voorschotten hebben onder andere
betrekking op de deelfinancieringen(subsidie) aan de kennis en onderzoeksprogramma’s van de reguliere kennisinstituten (€ 23,6 mln),
individuele doelsubsidies binnen het begrotingsdoel «kennis» aan andere
samenwerkingsverbanden (€ 0,97mln) en voorschotten als gevolg van
(onderzoek)opdrachten voor BWI beleidsonderbouwend onderzoek (€ 2,7
mln) aan onderzoekbureaus. Na ontvangst en beoordeling van de
verantwoordingsinformatie zullen deze posten worden afgewikkeld.
Artikel 49 Rijkshuisvesting en architectuur
De voorschotten hebben betrekking op de bevoorschotting Rijksgebouwendienst in het kader van «Werkplan RGD 2011 (€ 21,3 mln). De
afrekening van deze bedragen zal in december 2012 plaats vinden.
Artikel 50 Vreemdelingen
De openstaande voorschotten hebben betrekking op het COA voor de
Opvang Asielzoekers in algemene zin (€ 468,4 mln) over de jaren 2010 en
2011. Ook staat de bevoorschotting 2010 aan de Internationaal Organisatie
voor Migratie (€ 6,9 mln) voor de uitvoering van de REAN regeling nog
open. Na ontvangst en beoordeling van de verantwoordingsinformatie
zullen deze posten in 2012 worden afgewikkeld.
Derden
De voorschotten op derden bestaan voornamelijk uit de betalingen aan
Loyalis over de jaren 2008 t/m 2011 (€ 33,0 mln.). Deze voorschotten
zullen worden afgerekend nadat er een goedkeurend accountantsrapport
is ontvangen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

141

Saldibalans

Ad 11. Openstaande garantieverplichtingen
Ad 11a. Tegenrekening openstaande garantieverplichtingen
Het bedrag van € 680 443 garanties is als volgt opgebouwd:
€
€

1 527 870
0

€

1 527 870

Vervallen garanties in 2011

€

847 427

Totaal openstaande garanties per 31 december 2011

€

680 443

Garanties 1 januari 2011
Verleende garanties in 2011

+

–/–

De garanties betreffen:
Hypotheekgaranties. Bij beschikking van 23 augustus 1974, nr.
AB74/U1271, van de Minister van Binnenlandse Zaken, is de mogelijkheid
geschapen om onder bepaalde voorwaarden een hypotheek-garantie te
verlenen voor tijdige betaling van rente en aflossing op een hypothecaire
geldlening, die in verband met de aankoop van een woning is afgesloten.
In 2011 is een herijking uitgevoerd m.b.t. de lopende garanties. Dit heeft in
een aantal gevallen geleid tot neerwaartse bijstelling van de garantiewaarde. Er zijn ultimo 2011 nog 9 garanties geldig. Het theoretische risico
bedraagt € 0,29 mln. Het maximale garantieplafond per 31 december 2011
bedraagt € 0,68 mln.
Ad 12. Openstaande verplichtingen
Ad 12a. Tegenrekening openstaande verplichtingen
Het bedrag van € 1 068 399 171 bestaat voor € 1 066 711 742 aan
openstaande verplichtingen binnen begrotingsverband en voor
€ 1 687 429 aan verplichtingen buiten begrotingsverband.
De verplichtingen binnen begrotingsverband zijn als volgt opgebouwd:
Tabel openstaande verplichtingen binnen begrotingsverband:
Verplichtingen 1 januari 2011
Aangegane verplichtingen in 2011

Tot betaling gekomen in 2011
Negatieve bijstellingen verplichtingen uit eerdere begrotingsjaren
Totaal openstaande verplichtingen per 31 december 2011

€

5 275 588 007

€

1 013 871 406

€
€
€

1 712 904 371
5 643 266 784
7 356 171 155

€
€

6 289 459 413
1 066 711 742

+

–/–

In de negatieve bijstelling van 1 mld. zit een bedrag van ruim 0,9 mld. ISV
3. Met ingang van 2011 is deze regeling/Wet ISV 3 overgeheveld naar het
gemeente/provinciefonds.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

142

Saldibalans

De verplichtingen buiten begrotingsverband zijn als volgt opgebouwd:
Tabel openstaande verplichtingen buiten begrotingsverband:
Verplichtingen 1 januari 2011
Aangegane verplichtingen in 2011

Tot betaling gekomen in 2011
Negatieve bijstellingen verplichtingen uit eerdere begrotingsjaren
Totaal openstaande verplichtingen per 31 december 2011

€

463 729

€

0

€
€
€

1 503 233
647 925
2 151 158

€
€

463 729
1 687 429

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

+

–/–

143

C3 TOPINKOMENS
Op grond van artikel 6 van de Wet openbaarmaking uit publieke middelen gefinancierde topinkomens (Stb. 2006, 95) is een overzicht opgenomen
van de medewerkers die in het verslagjaar meer verdiend hebben dan het gemiddelde belastbare loon van de ministers. Dit gemiddelde belastbare
jaarloon is voor 2011 vastgesteld op € 193 000 (was in 2010 € 193 000).
Voor dit departement heeft de publicatieplicht betrekking op de navolgende functionarissen.

Bedragen in euro’s.
Functie

Belastbaar
jaarloon
2010

Pensioenafdrachten en
overige
voorzieningen
betaalbaar
op termijn
2010

Totaal 2010

Belastbaar
jaarloon
2011

Pensioenafdrachten en
overige
voorzieningen
betaalbaar
op termijn
2011

Ontslagvergoeding
2011

Totaal 2011

BZK

SG DEF

156 024

37 064

193 088

158 878

38 183

0

197 061

BZK

Buitengewoon
Adviseur van
BZK

164 853

40 185

205 038

164 982

41 374

0

206 356

BZK

SG BZK

177 882

40 595

218 477

185 504

47 026

0

232 530

BZK

SG VenJ

158 196

37 665

195 861

158 162

39 047

0

197 209

BZK

Deltacommissaris

173 421

45 599

219 020

173 487

46 989

0

220 476

Motivering

144

40-urige
werkweek en
variabele
inkomensbestanddelen
40-urige
werkweek en
variabele
inkomensbestanddelen
40-urige
werkweek en
variabele
inkomensbestanddelen
(inclusief
achterstallige
betaling
2008–2010)
40-urige
werkweek en
variabele
inkomensbestanddelen
38-urige
werkweek en
variabele
inkomensbestanddelen

Opmerking

To p i n k o m e n s

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

Organisatie

Functie

Belastbaar
jaarloon
2010

Pensioenafdrachten en
overige
voorzieningen
betaalbaar
op termijn
2010

Totaal 2010

Belastbaar
jaarloon
2011

Pensioenafdrachten en
overige
voorzieningen
betaalbaar
op termijn
2011

Ontslagvergoeding
2011

Totaal 2011

BZK

SG SZW

150 789

49 512

200 301

149 375

54 822

0

204 197

BZK

SG VWS

174 063

39 805

213 868

172 322

46 082

0

218 404

BZK

IG Raad van
Bestuur
Nieuwe
Voedsel en
Waren
Autoriteit van
EL&I
Directeur ABD
TOP Consultants van BZK

157 892

39 283

197 175

163 619

40 121

0

203 740

141 028

71 298

212 326

151 498

64 631

0

216 129

BZK

Buitengewoon
Adviseur van
BZK

156 389

37 339

193 728

156 357

38 710

0

195 067

BZK

SG OCW

150 529

36 034

186 563

157 341

37 120

0

194 461

BZK

Buitengewoon
Adviseur van
BZK

157 312

37 537

194 849

157 261

38 966

0

196 227

BZK

DG RIVM VWS

157 918

38 015

195 933

163 022

39 165

0

202 187

BZK

Motivering

38-urige
werkweek en
variabele
inkomensbestanddelen
39-urige
werkweek en
variabele
inkomensbestanddelen
40-urige
werkweek en
variabele
inkomensbestanddelen

40-urige
werkweek en
variabele
inkomensbestanddelen
40-urige
werkweek en
variabele
inkomensbestanddelen
40-urige
werkweek en
variabele
inkomensbestanddelen
40-urige
werkweek en
variabele
inkomensbestanddelen
40-urige
werkweek en
variabele
inkomensbestanddelen

Opmerking

To p i n k o m e n s

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

Organisatie

145

Organisatie

Belastbaar
jaarloon
2010

Pensioenafdrachten en
overige
voorzieningen
betaalbaar
op termijn
2010

Totaal 2010

Belastbaar
jaarloon
2011

Pensioenafdrachten en
overige
voorzieningen
betaalbaar
op termijn
2011

Ontslagvergoeding
2011

Totaal 2011

BZK

portefeuillemanager bij
BZK

71 293

16 386

87 679

152 751

2 792

50 000

205 543

BZK

afdelingshoofd
bij BZK

103 460

45 852

149 312

213 734

44 025

257 759

BZK

implementatiemanager bij
BZK

106 730

26 839

133 569

194 091

15 322

209 413

Motivering

Opmerking

Schadeloosstelling
i.v.m.
ontslag
o.g.v. artikel
99 ARAR.
Van de
schadeloosstelling
€ 183 228,00
is
€ 133 228,00
reeds
opgenomen
in het
belastbaar
loon.
Uitkering
Besluit
Sociaal
Flankerend
Beleid
€ 48 743,22
en uitbetaling van
zelf
opgebouwde
levensloopvoorziening
€ 62 630,81
Uitkering
Besluit
Sociaal
Flankerend
Beleid
€ 125 259,01

Ontslag per
1-3-2011

To p i n k o m e n s

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

Functie

Ontslag per
1-12-2011

Ontslag per
15-8-2011

Het gemiddelde belastbare jaarloon van ministers in de zin van de Wet openbaarmaking uit publieke middelen gefinancierde topinkomens, is voor 2011 vastgesteld op € 193 000 (gebaseerd op
een arbeidsduur van 36 uur).
In 2011 waren er 13 leden van de topmanagementgroep (TMG) waarvan het belastbare inkomen boven deze norm kwam. Voor deze TMG-leden geldt dat zij vooral boven de WOPT-norm
uitkomen vanwege een langere arbeidsduur dan 36 uur.
Meer informatie over de beloning van rijksambtenaren en van de topmanagementgroep in het bijzonder is te vinden in de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2011.

146

Baten-lastendiensten

C4 BATEN-LASTENDIENSTEN
Baten-lastendienst BPR
Inleiding
Basisadministratie Persoonsgegevens en Reisdocumenten (BPR) beheert
de stelsels van de identiteitsgegevens van burgers in Nederland. De
missie van BPR is het borgen van een betrouwbare registratie en levering
van persoonsgegevens en reisdocumenten.
BPR wil een excellente uitvoeringsorganisatie zijn. Het agentschap blijft bij
zijn kerntaken (stelselbeheer) en wil deze zodanig uitvoeren dat er een
betrouwbare registratie en levering van persoonsgegevens en reisdocumenten gegarandeerd wordt, voor nu en in de toekomst.
De kosten voor het beheren van de GBA berekent BPR door aan de
gebruikers in de vorm van een kostendekkend tarief. Vanaf 2008 is het
grootste deel van de overheid overgestapt op budgetfinanciering.
Budgetfinanciering is een systeem waarmee de rijksoverheid de kosten
betaalt voor het gebruik van de GBA voor verschillende overheidsinstellingen. Deze aangesloten overheidsinstellingen ontvangen daarom geen
factuur meer. Voor de overige overheidsinstellingen en afnemers gebruikt
BPR het systeem van tarieffinanciering.
Het beheer van de beheervoorziening BSN, Sedula en PIVA V wordt
uitgevoerd in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties (BZK). De kosten komen daarmee voor rekening van de
begroting van BZK.
De kosten voor het beheren van de reisdocumentenketen en de kosten
van de productie en distributie van de reisdocumenten worden gedekt uit
het tarief (rijksleges) dat BPR in rekening brengt bij de uitgevende
instanties.
Bedrijfsvoering
In 2011 zijn de tolerantiegrenzen voor de rechtmatigheid niet
overschreden. Er is sprake van een getrouwe weergave van de cijfers.
De exploitatie van de GBA is in 2011 gebaseerd op 160 mln berichten.
Hiervan zijn 60 mln berichten tariefgefinancierd en 100 mln budgetgefinancieerd. De realisatie van de tariefgefinancierde berichten is bijna 10%
hoger ten opzichte van de begroting. De realisatie van de budgetgefinancierde berichten in 2011 is eveneens bijna 10% hoger. De hogere
bevragingen op de budgetgefinancierde berichten hebben geen invloed
op de opbrengsten, omdat met de opdrachtgever (BZK) een vaste bijdrage
is afgesproken.

GBA Berichten verkeer
Soort

Begroting
2011

Realisatie
2011

Verschil

Tarieffinanciering
Budgetfinanciering

60
100

65,66
109,27

5,66
9,27

Totaal

160

174,93

14,93

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

147

Baten-lastendiensten

In 2011 is de begroting gebaseerd op 1,7 mln paspoorten, 1,0 mln
Nederlandse identiteitskaarten (NIK’s) en 0,3 mln jeugdNIK, die geleverd
worden aan de uitgevende instanties. In 2011 zijn er bijna 1,9 mln
paspoorten en 1,9 mln identiteitskaarten waarvan 0,7 mln jeugd NIK
verstrekt.

Reisdocumenten
Soort

Begroting
2011

Realisatie
2011

Verschil

PN
NIK
JNIK

1,70
1,00
0,30

1,86
1,28
0,65

0,16
0,28
0,35

Totaal

3,00

3,79

0,79

Reisdocumenten
De kostprijs van de documenten is gelijk aan de leges die BPR in rekening
brengt bij de uitgevende instanties, zoals de gemeenten en de buitenlandse posten. De gepresenteerde kostprijs is exclusief de gemeentelijke
leges en eventuele spoedtoeslagen. De kostprijs van het paspoort is in
2011 4 % hoger dan in 2010. Voor de NIK is de kostprijs met circa 3,0 %
gestegen. De kostprijs is conform het vastgestelde indexcijfer van de
producent voor productie en distributie gestegen. Het aantal uitgegeven
reisdocumenten ligt jaarlijks op circa 3 mln stuks.
GBA
Het basistarief voor de GBA is in 2011 met 3 cent gedaald ten opzichte van
2010. De oorzaak van deze daling is een succesvolle aanbesteding voor
een nieuw contract voor de GBA berichtendienst, waarin vaste prijs
afspraken zijn gemaakt. Voorheen waren de kosten variabel. Gezien het
feit dat het GBA berichtenverkeer elk jaar toeneemt, is dit een behoorlijke
kostenbesparing voor BPR.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

148

Baten-lastendiensten

Exploitatie
Baten-lastendienst BPR
Gespecificeerde verantwoordingstaat 2011
Bedragen x € 1 000
(1)

(2)

(3)=(2)–(1)

(4)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting (incl
ISB)

Realisatie

Verschil realisatie
en oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie 2010

Baten
Omzet moederdepartement
Omzet overige departementen
Omzet derden
Rentebaten
Vrijval voorzieningen
Bijzondere baten
Totaal baten

23 364
0
66 235
50
0
0
89 649

35 204
853
82 460
238
0
0
118 755

11 840
853
16 225
188
0
0
29 106

30 234
0
77 934
79
0
0
108 247

Lasten
Apparaatskosten
– personele kosten
– materiële kosten
Afschrijvingskosten
– inventaris en installaties
– materieel (m)GBA
– materieel RAAS
– materieel ORRA
Overige lasten
– dotaties voorzieningen
– rentelasten
– bijzondere lasten
Totaal lasten

88 058
7 345
80 713
1 556
500
0
1 056
0
35
0
35
0
89 649

102 877
6 767
96 110
1 248
192
0
1 056
0
19
0
19
0
104 144

14 819
– 578
15 397
– 308
– 308
0
0
0
– 16
0
– 16
0
14 495

93 847
7 329
86 518
4 422
186
0
2 111
2 125
94
0
94
0
98 363

0

14 611
3 772
10 839
0

14 611

9 884
5 408
4 476
0

Omschrijving

Saldo van baten en lasten
waarvan te restitueren aan GBA afnemers
waarvan te restitueren aan opdrachtgever reisdoc.
Saldo van baten en lasten

Toelichting:
Opbrengst moederdepartement
De opbrengst van het moederdepartement is hoger dan de begroting.
– Dit komt doordat er meer opbrengsten zijn gegenereerd bij de
jeugdNIK dan was begroot;
– In de rijksbegroting is € 3,2 mln opgenomen als opbrengst beheersvoorziening BSN, terwijl de begroting door BZK is goedgekeurd voor
€ 3 mln.;
– De opbrengst budgetfinanciering GBA (vaste vergoeding) loopt
evenredig met de oorspronkelijke vastgestelde begroting.
Opbrengst overige departementen
BPR heeft per 1 januari 2011 PIVA V en Sedula in beheer genomen. De
beheerkosten wordt gefinancierd door BZK.
Opbrengst derden
De opbrengst derden bestaat uit het tariefgefinancierde GBA berichtenverkeer en de verstrekte reisdocumenten. De realisatie van het opbrengst
GBA is hoger dan het begroot was. De realisatie van de opbrengst

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

149

Baten-lastendiensten

reisdocumenten is ook hoger dan het geraamd was. Dit komt doordat er
meer reisdocumenten zijn verstrekt ten opzichte van de begroting.
Afschrijvingskosten
De afschrijvingskosten voor de inventaris en installaties zijn lager dan
begroot omdat in 2011 minder geïnvesteerd is.
Resultaat
Over het jaar 2011 is een positief exploitatieresultaat behaald van € 3,8
mln bij het beheer van de GBA. Conform regelgeving wordt dit bedrag
verrekend met de gebruikers van de GBA.
De oorzaak van het positieve exploitatieresultaat is het gestegen volume
van het berichtenverkeer (ruim 9%). Dit leidt tot een positief resultaat van
€ 0,6 mln. De rest van dit positieve resultaat is tot stand gekomen doordat
de werkelijke kosten in 2011 lager zijn dan begroot, door vertraging in de
besluitvorming en capaciteitsgebrek en besparing op de berichtendienst.
Bij het beheer van de reisdocumenten is een positief exploitatieresultaat
van ruim € 10,8 mln. Conform regelgeving wordt dit bedrag verrekend
met de opdrachtgever van de reisdocumenten. Het positieve exploitatieresultaat komt door hogere opbrengsten uit de spoedleges (€ 1,3 mln) en
het hoger aantal uitgegeven documenten dan geraamd (€ 3,5 mln). Verder
zijn de productiekosten (€ 6,0 mln) lager dan begroot was. De oorzaak van
deze daling is een succesvolle aanbesteding voor een nieuw contract voor
de productie van de reisdocumenten.
Bij de overige producten en programma’s zijn de baten gelijk aan de
lasten. Met de opdrachtgevers is in DVO’S afgesproken dat de werkelijk
gemaakte kosten worden vergoed. De baten bestaan uit de vergoeding
voor de gemaakte kosten en zijn dus per definitie gelijk aan de lasten.
Balans
Baten-lastendienst BPR
Balans per 31 december 2011
Bedragen x € 1 000
Balans 2011

Balans 2010

Activa
Immateriële activa
Materiële activa
– grond en gebouwen
– installaties en inventarissen
– overige materiële vaste activa
Voorraden
Debiteuren
Nog te ontvangen
Liquide middelen
Totaal activa

0
277
0
277
0
0
3 507
570
59 197
63 551

0
1 309
0
253
1 056
0
4 766
190
42 918
49 183

Passiva
Eigen Vermogen
– exploitatiereserve
– onverdeeld resultaat
Voorzieningen
Leningen bij het MvF
Crediteuren
Nog te betalen
Totaal passiva

5 162
5 162
0
0
0
6 617
51 772
63 551

5 162
5 162
0
0
0
5 312
38 709
49 183

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

150

Baten-lastendiensten

Toelichting
Eigen vermogen
Het eigen vermogen is in 2011 € 0,3 mln minder dan de gemaximeerde
omvang. Deze wordt vooralsnog niet opgehoogd. Het resultaat 2011 is
voor een deel toegevoegd aan het tegoed van de opdrachtgever reisdocumenten en een ander deel toegevoegd aan het tegoed van de gebruikers
van de GBA. Er zijn geen voorzieningen opgenomen op de balans. De
overige materiële vaste activa worden uit de eigen middelen gefinancierd.
In de nieuwe financieringsafspraken over de mGBA is € 2,9 mln. als
dekking gereserveerd. Er resteert dan nog een eigen vermogen van € 2,3
mln. Er wordt geen exploitatiereserve gevormd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

151

Baten-lastendiensten

Kasstroomoverzicht
Baten-lastendienst BPR
Kasstroomoverzicht per 31 december 2011
Bedragen x € 1 000

1.
2.

3.

4.
5.

Rekening-courant RHB 1 januari 2011
Totaal operationele kasstroom
Totaal investeringen (–/–)
Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
Totaal investeringskasstroom
Eenmalige uitkering aan moederdepartement (–/–)
Eenmalige storting door het moederdepartement
(+)
Aflossingen op leningen (–/–)
Beroep op leenfaciliteit (+)
Totaal financieringskasstroom
Rekening-courant RHB 31 december 2011
(=1+2+3+4)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting (incl ISB)
(1)

Realisatie (2)

Verschil realisatie en
oorspronkelijk
vastgestelde
begroting (3)=(2)–(1)

31 947
0
– 500
0
– 500
0

42 918
25 159
– 216
0
– 216
– 7 276

10 971
25 159
284
0
284
– 7 276

0
– 1 400
0
– 1 400

0
– 1 389
0
– 8 665

0
11
0
– 7 265

30 047

59 196

29 149

Toelichting
De eenmalige uitkering aan het moederdepartement betreft de uitkering
van het positieve resultaat van € 4,5 mln op de reisdocumenten over 2010
en een bijdrage van € 2,8 mln ten behoeve van het programma Reisdocumenten.
De stand van de liquide middelen per 31 december 2011 is hoger dan aan
het begin van het jaar 2011. Dit komt o.a. door een hogere omzet op
reisdocumenten, verrekening van subsidie op de jeugdNIK en het
positieve resultaat op GBA.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

152

Baten-lastendiensten

Doelmatigheid
Baten lastendienst BPR
Doelmatigheids indicatoren
Omschrijving Generiek Deel

2008

2009

2010

2011

Kostprijzen per product:
* GBA ( in centen)
* Reisdocumenten: Paspoort (in euro’s)
Identiteitskaart (in euro’s)

18
21,92
17,01

17
22,40
17,37

13
22,95
17,80

10
23,70
18,34

Omzet per productgroep:
* GBA
* Reisdocumenten

24 485
70 638

26 291
79 993

20 404
84 841

17 043
98 214

FTE totaal ( excl. externe inhuur)

98

87

81

70

Saldo van baten en lasten (%)

0

0

0

0

Norm

Resultaat
2011

99,9%
99,0%
< 3 seconden
< 1 per
maand
< 2 per jaar
99,9%
99,3%
99,7%
99,8%

100%
99,93%
< 1 seconde

Systeem

Omschrijving

GBA netwerk
GBA-V

Beschikbaarheid
Beschikbaarheid
Responstijd
Storingen

NGR

Basisregister
Verificatieregister
BSN
Klanttevredenheid
1

Incidenten
Beschikbaarheid
Beschikbaarheid
Beschikbaarheid
Beschikbaarheid

0
0
99,96%
99,80%
99,70%
99,93%
1

In 2012 zal er een meting plaatsvinden. De voorbereidende werkzaamheden zijn in 2011 gestart.

Toelichting kostprijzen per product
GBA
Het basistarief voor de GBA is in 2011 met 3 cent gedaald ten opzichte van
2010. De oorzaak van deze daling is een succesvolle aanbesteding voor
een nieuw contract voor de GBA berichtendienst, waarin vaste prijs
afspraken zijn gemaakt. Voorheen waren de kosten variabel. Gezien het
feit dat het GBA berichtenverkeer elk jaar toeneemt, is dit een behoorlijke
kostenbesparing voor BPR.
Reisdocumenten
De prijs van de producent voor het personaliseren van de reisdocumenten
wordt jaarlijks geïndexeerd op basis van de KVGO prognose, indexcijfer
CAO lonen en de distributiekosten TNT. Deze productieprijs is ruim 85%
van de kostprijs.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

153

Baten-lastendiensten

BATEN-LASTENDIENST CENTRALE ARCHIEFSELECTIEDIENST
(CAS)
Inleiding
De Centrale Archief Selectiedienst (CAS) van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, te Winschoten, was tot 2011 de
belangrijkste archiefbewerker voor de rijksoverheid en heeft als taak om in
opdracht van de zorgdragers werkzaamheden te verrichten in verband
met archiefbewerking (KB CAS 12 december 1996).
Als facilitaire dienst (lees: Shared Services Organisatie) op het terrein van
selectie, verrijking en beheer van overheidsinformatie beschikt de CAS
over een pakket diensten en producten, waarmee een belangrijke rol
wordt vervuld bij het komen tot een efficiënt informatiebeheer ter borging
van de inzichtelijkheid van zowel recht- en doelmatig bestuur en bedrijfsmatige processen, alsook de verantwoording hiervan aan de burger.
De kerntaken van de CAS zijn:
• Het bewerken en beheren van archieven van de rijksoverheid.
• Het beschikbaar stellen van archieven van de rijksoverheid.
Bedrijfsvoering
De doelstelling om de CAS per ultimo 2010 te liquideren is niet haalbaar
gebleken wegens onder meer onzekerheden in het onderhanden werk van
CAS. De liquidatie zal op een nader te bepalen moment plaatsvinden.
Bijgaande jaarrekening is derhalve ook de jaarrekening van een organisatie in transitie. De activa en passiva van de CAS zijn grotendeels per
31 december 2010 overgezet naar Doc-Direkt. Wat resteert zijn de
aangepaste cijfers voor de eindbalans ultimo 2010. In principe betreft dit
een financiële positie omdat de mensen naar Doc-Direkt zijn overgegaan.
Daarom volstaan wij in deze jaarverantwoording met de tabellen.
Toelichting
Het was de bedoeling om de CAS per 1 januari 2011 volledig in te brengen
in Doc-Direkt. In november 2011 is echter besloten om de CAS niet op te
heffen.
Het bleek niet mogelijk de CAS te liquideren. Omdat de waardering van
het Onderhanden Werk problemen opleverde kon de, op basis van de
Regeling baten-lastendienst 2011 bij de slotbalans vereiste goedkeurende
accountantsverklaring, niet worden afgegeven. De reden hiervoor was dat
de historische gegevens in de CAS administratie niet konden worden
benaderd, contracten van het Onderhanden werk zijn niet opgeleverd of
ontbreken mogelijk en de verliesvoorziening op het Onderhanden kon niet
worden herijkt.
Na afstemming met het ministerie van Financiën, de Directeur-generaal
Organisatie en Bedrijfsvoering Rijksdienst en directie Financieeleconomische Zaken is in november 2011 besloten om de CAS als
baten-lastendienst te laten voortbestaan, totdat de administratieve
problemen zijn uitgezocht. Per 1 januari 2011 zijn wel een aantal activa en
passivaposten van de CAS naar Doc-Direkt overgedragen. Het Onderhanden werk en de daaraan gerelateerde posten zijn achtergebleven in de
CAS. Om dezelfde redenen als hierboven genoemd is de waardering van
het Onderhanden werk per ultimo 2011 ad € 3,1 mln onzeker.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

154

Baten-lastendiensten

Exploitatie
Baten-lastendienst CAS
Gespecificeerde verantwoordingstaat 2011
Bedragen x € 1 000
(1)

(2)

(3)=(2)–(1)

(4)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting (incl
ISB)

Realisatie

Verschil realisatie
en oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie 2010

Baten
Omzet moederdepartement
Omzet overige departementen
Omzet derden
Rentebaten
Vrijval voorzieningen
Bijzondere baten
Totaal baten

4 562
6 434
0
0
0
0
10 996

4 919
0
0
0
0
411
5 330

357
– 6 434
0
0
0
411
– 5 666

3 486
6 750
0
0
0
315
10 551

Lasten
Apparaatskosten
– personele kosten
– materiële kosten
Afschrijvingskosten
– immaterieel
– materieel
Overige lasten
– dotaties voorzieningen
– materiële kosten projecten
– rentelasten
– bijzondere lasten
Totaal lasten

10 364
7 419
2 945
559
559
0
73
0
0
73
0
10 996

4 919
0
4 919
0
0
0
450
0
0
0
450
5 369

– 5 445
– 7 419
1 974
– 559
– 559
0
377
0
0
– 73
450
– 5 627

10 077
7 035
3 042
372
372
0
239
0
239
51
0
10 739

0

– 39

– 39

– 188

Omschrijving

Saldo van baten en lasten

Toelichting
In 2011 is de werkvoorraad van de CAS, op het contractwerk inzake het
bewerken van archieven na, uitgevoerd door d baten-lastendienst
Doc-Direkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

155

Baten-lastendiensten

Balans
Baten-lastendienst CAS
Balans per 31 december 2011
Bedragen x € 1 000

Activa
Immateriële activa
Materiële activa
– grond en gebouwen
– installaties en inventarissen
– overige materiële vaste activa
Voorraden
Debiteuren
Nog te ontvangen
Liquide middelen
Totaal activa

Balans 2011

Balans 2010

4 031
2 984
7 015

0
1 945
702
535
708
52
970
378
71
3 416

Passiva
Eigen Vermogen
– exploitatiereserve
– onverdeeld resultaat
Voorzieningen
Leningen bij het MvF
Crediteuren
Nog te betalen

7 054

– 271
– 83
– 188
0
1 156
505
2 026

Totaal passiva

7 015

3 416

– 39
– 39

Toelichting
Toename vlottende activa is tweeledig. In 2011 is de materiéle vaste activa
tegen boekwaarde overgedragen aan Doc-Direkt. Daarnaast is per abuis
door het MvF de verkoopopbrengst van de archiefgerelateerde onderdelen van de Belastingdienst terechtgekomen bij de CAS. CAS stort in
2012 de ten onrechte ontvangen opbrengst door naar de Belastingdienst.
De toename in de post nog te betalen is het gevolg van onderlinge
transacties tussen de CAS en Doc-Direkt.
Kasstroomoverzicht
Baten-lastendienst CAS
Kasstroomoverzicht per 31 december 2011
Bedragen x € 1 000

1.
2.

3.

4.
5.

Rekening-courant RHB 1 januari 2011
Totaal operationele kasstroom
Totaal investeringen (–/–)
Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
Totaal investeringskasstroom
Eenmalige uitkering aan moederdepartement (–/–)
Eenmalige storting door het moederdepartement
(+)
Aflossingen op leningen (–/–)
Beroep op leenfaciliteit (+)
Totaal financieringskasstroom
Rekening-courant RHB 31 december 2011
(=1+2+3+4)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting (incl ISB)
(1)

Realisatie (2)

Verschil realisatie en
oorspronkelijk
vastgestelde
begroting (3)=(2)–(1)

712
559
– 420
0
– 420
0

71
1 853
0
1 945
1 945
0

– 641
1 294
420
1 945
2 365
0

0
– 404
420
16

271
– 1 156
0
– 885

271
– 752
– 420
– 901

867

2 984

2 117

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

156

Baten-lastendiensten

Toelichting:
Vanwege de eerder gegeven toelichting over de opheffing van de CAS,
zijn geen doelmatigheidsindicatoren opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

157

Baten-lastendiensten

TIJDELIJKE BATEN-LASTENDIENST DOC-DIREKT
Inleiding
De tijdelijke baten-lastendienst (met terugwerkende kracht tot 1 januari
2011) Doc-Direkt is een nieuwe organisatie die zich in het eerste jaar van
haar bestaan nog moet zetten. Met het ontstaan van Doc-Direkt is ook de
archiefketen gewijzigd. Hierdoor moeten ook de nieuwe onderlinge
relaties en verhoudingen zich uitkristalliseren. Op 12 maart 2012 heeft de
RAD geconcludeerd dat er onvoldoende controlebewijs was om een
controleverklaring af te kunnen geven bij de verantwoording van Doc
Direkt. Het ontbreken van contracten en voorcalculaties, het onvoldoende
vertalen van contractvoorwaarden en urenregistraties naar de juistheid en
volledigheid van de omzetverantwoording en het Onderhanden werk en
daaraan gerelateerde balansposities (debiteuren en nog te factureren
bedragen) ligt hier aan ten grondslag.
De RAD wijst erop dat zij de controle 2012 niet mogen starten voordat de
problemen in het beheer zijn opgelost. Zij adviseren het door de eigenaar
gevraagde verbeterplan op korte termijn op te stellen. Dit wordt ter hand
genomen.
Missie
Doc-Direkt is de rijksbrede shared service organisatie die archieven
bewerkt en beheert ten behoeve van een toegankelijke, tijdige en
transparante informatievoorziening van de rijksoverheid. Doc-Direkt
draagt bij aan het zijn van een betrouwbare rijksoverheid.
Visie
Doc-Direkt zorgt ervoor dat de rijksoverheid op het vlak van documentaire
informatiehuishouding in control en op orde is. Doc-Direkt draagt hiermee
bij aan de kernwaarden van de democratie en aan goed openbaar bestuur.
Doc-Direkt werkt vraaggestuurd, ketengericht, doelgericht en zakelijk
dienstverlenend.
Het doel van Doc-Direkt is: bijdragen aan een efficiënt, effectief, innovatief
en professioneel documentair informatiemanagement binnen de
rijksoverheid, o.a. door het centraal uitvoeren, regisseren en uniformeren
van de (papieren) archiefbewerking binnen de rijksoverheid, het beheer
van archieven en het bijdragen aan het vereenvoudigen en innoveren van
het selectieproces (in nauw overleg met de ketenpartners).
De organisatie Doc-Direkt heeft drie hoofdtaken:
1. Beheren en bewerken van de reguliere instroom;
2. Wegwerken van de achterstanden van na 1976 (incl. het tussentijds
benodigde beheer). Alle achterstanden moeten in 2019 (totaal 10 jaar)
zijn weggewerkt;
3. Oppakken digitale archiefbewerking; m.i.v. 2012 zal het oppakken van
de digitale archiefbewerking nader uitgewerkt worden.
Doc-Direkt verwerft omzet met producten en diensten die tot drie
productgroepen zijn te bundelen:
1. Beheren
• Opslag van semi-statische archieven;
• Het beheer van semi-statische archieven zoals materiële verzorging, verstrekken van inlichtingen en verzorgen van uitleningen,
in- en uithuizing van bestanden, afvoer van vernietigbare
bestanden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

158

Baten-lastendiensten

2.

3.

Bewerken
• Het selecteren en toegankelijk maken van archieven van termijnbestanden.
• Het selecteren, toegankelijk maken en materieel verzorgen van
archieven bestemd voor overbrenging naar een openbare
archiefbewaarplaats alsmede voorbereiding en begeleiding van
deze overbrenging.
Overige diensten
• Uitvoeren en/of begeleiden van maatwerkopdrachten;
• Advies op verzoek;
• Ontwikkelen en beheer selectielijsten;
• Speciaal transport.

Bedrijfsvoering
Bij de start van Doc-Direkt was bekend dat er nog geen eigen systemen en
processen beschikbaar waren. Gedurende het uitvoeringsjaar zijn deze
(verder) ontwikkeld en geïmplementeerd. De realisatie van het
management informatie systeem, waarvan de projectenadministratie een
substantieel element is, is eind 2011 operationeel geworden. Hierdoor
was in het eerste jaar op zeer beperkte schaal integrale uitvoeringsinformatie beschikbaar. Onder meer deze omstandigheid heeft ertoe geleid dat
in 2011 geen sprake is geweest van bedrijfsprocessen, die als (voldoende)
ordelijk en beheerst zouden kunnen worden gekenmerkt.
Doc-Direkt wil op een gestructureerde wijze aandacht besteden aan de
bedrijfsvoering en zal in 2012 op basis van een verbeterplan inzetten op
het verder implementeren van de bedrijfsvoering en het verbeteren ervan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

159

Baten-lastendiensten

Exploitatie
Baten-lastendienst Doc-Direkt
Gespecificeerde verantwoordingstaat 2011
Bedragen x € 1 000
(1)

(2)

(3)=(2)–(1)

(4)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting (incl
ISB)/2e suppletoire begroting1

Realisatie

Verschil realisatie
en oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie 2010

Baten
Omzet moederdepartement
Omzet overige departementen
Omzet derden
Rentebaten
Vrijval voorzieningen
Bijzondere baten
Totaal baten

13 767
11 112
0
0
0
0
24 879

7 369
7 178
176
0
0
4 969
19 692

– 6 398
– 3 934
176
0
0
4 969
– 5 187

0

Lasten
Apparaatskosten
– personele kosten
– materiële kosten
Afschrijvingskosten
– immaterieel
– materieel
Overige lasten
– dotaties voorzieningen
– rentelasten
– bijzondere lasten
Totaal lasten

24 372
14 315
10 057
0
0
0
0
0
0
0
24 372

23 299
13 156
10 143
727
0
727
111
0
111
0
24 136

– 1 073
– 1 159
86
727
0
727
111
0
111
0
– 236

0

Saldo van baten en lasten

507

– 4 444

– 4 951

0

Omschrijving

1
Bij de oorspronkelijk vastgestelde begroting 2011 waren voor Doc-Direkt nog geen ramingcijfers opgenomen. Deze zijn eerst bij tweede suppletoire begroting 2011 gepresenteerd. Ten behoeve van inzicht in de afwijkingen tussen ramings- en realisatiecijfers zijn in bovenstaande tabel, in de
kolom oorspronkelijke vastgestelde begroting, de ramingscijfers van de tweede suppletoire begroting 2011 opgenomen. De toelichting is geënt op
de vergelijking tussen tweede suppletoire begroting en realisatie.

Toelichting
De omzet van zowel het moederdepartement als van de overige departementen is substantieel achtergebleven ten opzichte van de begroting als
gevolg van een lagere dan geplande productie. Dit is enerzijds te wijten
aan onvoldoende aanlevering van nieuw te bewerken projecten en
anderzijds aan een minder efficiënte productie dan gepland.
Om verlies in de toekomst te voorkomen worden afspraken tussen
Doc-Direkt, eigenaar en opdrachtgevers gemaakt.
De omzet derden betreft de omzet van het notariaat die in de begroting
niet juist was gerubriceerd.
De post bijzondere baten betreft bijzondere aanspraken op de
BZK-verplichting inzake wegwerken achterstanden, alsmede een
eenmalige bijdrage van Directie Concernstaf en Bedrijfsvoering (DCB)
inzake verliesuren wegens niet functioneren van ICT.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

160

Baten-lastendiensten

Verdeling baten naar productgroep:
Verdeling omzet naar productgroepen

Baten
Bewerken
Beheren
Overige diensten
Bijzondere baten
Totaal baten

2e suppletoire
begroting 2011

Realisatie 2011

17 858
6 074
947
0
24 879

8 742
5 697
284
4 969
19 692

De afschrijvingskosten en rentelasten waren ten tijde van de begroting
gerubriceerd onder de materiële kosten.
Balans
Baten-lastendienst Doc-Direkt
Balans per 31 december 2011
Bedragen x € 1 000
Balans 2011

Openingsbalans

Activa
Immateriële activa
Materiële activa
– grond en gebouwen
– installaties en inventarissen
– overige materiële vaste activa
Voorraden
Debiteuren
Nog te ontvangen
Liquide middelen
Totaal activa

0
2 611
606
1 584
420
82
1 219
8 677
0
12 589

0
3 238
691
1 950
597
52
0
369
0
3 659

Passiva
Eigen Vermogen
– exploitatiereserve
– onverdeeld resultaat
Voorzieningen
Leningen bij het MvF
Crediteuren
Nog te betalen
Totaal passiva

– 3 254
– 4 444
1 190
0
2 703
742
12 398
12 589

0
0
0
0
3 239
0
420
3 659

Toelichting
Het saldo debiteuren is de debiteurenpositie per balansdatum. Deze post
was bij de openingsbalans nihil omdat de vorderingen van de CAS niet
zijn overgedragen aan Doc-Direkt vanwege onzekerheid over de volwaardigheid van deze vorderingen.
De post nog te ontvangen bedragen ad € 8,677 mln. laat de uitkomst zien
van een eerste jaar exploitatie. Ten tijde van de openingsbalans was
hiervoor nog geen balanspositie aanwezig.
Het saldo liquide middelen is de positie per balansdatum. Deze post was
bij de openingsbalans nihil. Het negatieve resultaat per balansdatum is als
onderdeel van het negatief eigen vermogen opgenomen. In 2011 is een
bijdrage van de eigenaar ad € 1,190 mln. ontvangen als rechtstreekse
dotatie aan het eigen vermogen. Hiermee bedraagt het eigen vermogen
per balansdatum – € 3,254 mln. In 2012 zal het negatieve eigen vermogen
bij eerste suppletoire worden aangevuld door de eigenaar, DGOBR.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

161

Baten-lastendiensten

De balanspositie leningen bij MvF is lager dan ten tijde van de openingsbalans is verondersteld omdat er minder dan verwacht is geïnvesteerd.
Het saldo crediteuren is de crediteurenpositie per balansdatum. Deze post
was bij de openingsbalans nihil omdat het openstaande saldo per ultimo
2010 verondersteld werd geheel op de Centrale Archief Selectiedienst
(CAS) betrekking te hebben.
Onder de post nog te betalen is de verplichting BZK opgenomen ad
€ 8,865 mln. Dit betreft het saldo van vorderingen en schulden tussen
moederdepartement en Doc-Direkt per balansdatum. Daarnaast is nog een
bedrag ad € 3,046 mln. opgenomen wegens nog te betalen bedragen voor
nog te ontvangen facturen, reserveringen voor personeelsuitgaven en een
bijstorting door het moederdepartement (€ 1,1 mln) wegens onvoldoende
liquide middelen; deze bijstorting is een verplichting aan het moederdepartement. Tot slot bevat de post nog te betalen, het negatieve saldo ad
€ 0,486 mln. van de rekening courant MvF.
Kasstroomoverzicht
Baten-lastendienst Doc-Direkt
Kasstroomoverzicht per 31 december 2011
Bedragen x € 1 000

1.
2.

3.

4.
5.

Rekening-courant RHB 1 januari 2011
Totaal operationele kasstroom
Totaal investeringen (–/–)
Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
Totaal investeringskasstroom
Eenmalige uitkering aan moederdepartement (–/–)
Eenmalige storting door het moederdepartement (+)
Aflossingen op leningen (–/–)
Beroep op leenfaciliteit (+)
Totaal financieringskasstroom
Rekening-courant RHB 31 december 2011 (=1+2+3+4)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting (incl
ISB)/2e
suppletoire
begroting(1)1

Realisatie (2)

Verschil
realisatie en
oorspronkelijk
vastgestelde
begroting
(3)=(2)–(1)

0
507
– 800
0
– 800
0
0
0
800
800
507

0
– 1 042
– 98
0
– 98
0
1 190
– 634
98
654
– 486

0
– 1 549
702
0
702
0
1 190
– 634
– 702
– 146
– 993

1
In analogie van de staat van baten en lasten zijn ook hier in de kolom oorspronkelijk vastgestelde begroting de ramingscijfers uit de tweede
suppletoire begroting 2011 opgenomen.

Toelichting
De negatieve operationele kasstroom wordt sterk bepaald door het
negatieve resultaat en de mutaties in de overige activa en passiva.
De investeringskasstroom en de financieringskasstroom zijn beïnvloed
door het achterblijven van de investeringen die pas in 2012 worden
gedaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

162

Baten-lastendiensten

Doelmatigheid
Doelmatigheidsindicatoren
Omschrijving Generiek Deel

Kostprijs/uur1
Bewerken
Beheren
Overige diensten
FTE-totaal (excl. externe inhuur)
FTE-productief
Uren per productieve FTE
Saldo van baten en lasten (%)
Realisatie achterstand in km
Ziekteverzuim%

2009

2010

2e suppletoire
begroting 2011

Realisatie 2011

68,00
62,00
144,00
318
263
1 370
2%

243,53
200,8
1 103
– 23%

20,2
5

8,2
7,5

1
Het gemiddelde uurtarief van de drie processen bewerken, beheren en overige diensten samen is € 79,11. Hiertegenover staat een gemiddeld
gerealiseerd tarief van € 109,58.

Toelichting
De tarieven zijn hoger uitgevallen wegens hogere kosten dan in planning
en wegens een lager aantal productieve uren per FTE (1103 uren) dan in
de planning (1370 uren).
Het ziekteverzuimpercentage is fors hoger dan de norm van 5% als gevolg
van de samenstelling van het medewerkersbestand.
De realisatie in km blijft ten opzichte van de norm achter wegens
onvoldoende aanvoer van nieuw werk en een minder efficiënte werkwijze.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

163

Baten-lastendiensten

BATEN-LASTENDIENST LOGIUS
Inleiding
Missie en visie Logius
De missie van Logius luidt als volgt: «Logius, de dienst digitale overheid
van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, biedt
publieke dienstverleners een samenhangende ICT-infrastructuur zodat
burgers en bedrijven betrouwbaar, snel, groen en gemakkelijk elektronisch zaken met hen kunnen doen.» Logius levert daartoe producten en
diensten op het gebied van Toegang, Gegevensuitwisseling, Informatiebeveiliging en Standaardisatie. Logius is sinds 1 januari 2011 beleids- en
beheermatig ondergebracht bij DGOBR.
Kerntaken
Het beheer en de exploitatie van bestaande producten;
De inbeheername van nieuwe producten;
De doorontwikkeling van reeds in beheer genomen producten;
Faciliteren van gebruik van in beheer zijnde producten.
Het afgelopen jaar is de portfolio bji Logius sterk uitgebreid. Om de
uitvoering van de taken kwalitatief en efficiënt uit te kunnen blijven voeren
heeft Logius in 2011 een nieuwe organisatiestructuur doorgevoerd.
Logius is in 2011 meermalen in de publiciteit geweest o.a. in de DigiNotaraffaire en de « Lektober»-maand. Als gevolg van deze affaires heeft Logius
extra (beveiligings) taken toebedeeld gekregen die al deels in 2011 zijn
gestart.
Bedrijfsvoering
Doelmatigheidsverbetering
Bij doelmatigheidsverbetering gaat het met name om het verder
ontwikkelen van een aantal indicatoren waarmee inzicht wordt verkregen
in de doelmatigheids- en kwaliteitsverbetering zoals de ontwikkeling van
de productiviteit, kostenefficiëntie als gevolg van professioneler inkoop-,
contract-, en leveranciersmanagement en de ontwikkeling van de
klanttevredenheid.
Productiviteitsverbetering
Logius heeft een nulmeting en een tussenmeting laten uitvoeren op
kosten en tarieven, productiviteit, bezetting en kwaliteit. Eind 2011 is een
benchmark gestart voor het meten van de marktconformiteit (prijs/
kwaliteit) van enerzijds de Logius extern betrokken diensten en anderzijds
de dienstverlening van Logius zelf aan haar klanten. De benchmark betreft
de kosten voor gebruik, beheer, onderhoud en (additionele) dienstverlening van de producten DigiD voor Burgers; Digipoort; Haagse Ring
(onderdeel van Diginetwerk) en Stelselcatalogus. Deze zal in maart 2012
zijn afgerond.
Kostenefficiëntie
In 2011 is de kostenefficiëntie op het gebied van contract- en leveranciersmanagement verbeterd. Er is een rationalisatie van alle hostingcontracten
doorgevoerd en opnieuw aanbesteed (kavel «managed services»).
Daarmee worden in de toekomst de diverse hosting-omgevingen
teruggebracht tot één hosting-omgeving en -contract.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

164

Baten-lastendiensten

Voorts is de beperking van de inhuur van externen in 2011 in gang gezet;
het percentage inhuur is in 2011 onder de drempel gebleven. Tot slot is
een begin gemaakt met de kwaliteitverbetering van de financiële
informatievoorziening door financiële en overige administratieve
systemen beter en eenduidig op elkaar aan te sluiten.
Klanttevredenheid
Evenals in 2009 en 2010 is er eind 2011 een klanttevredenheidsonderzoek
uitgevoerd onder de beleidsopdrachtgevers. De uitkomsten worden
meegenomen in de verdere verbetering van de organisatie.
Kostprijsmodel
Op basis van de cijfers 2010 is als eerste proeve een kostprijs berekend
voor DigiD burger en Digipoort (zie overzicht doelmatigheidsindicatoren).
Deze kostprijzen worden echter nog niet in de praktijk toegepast. In de
eerste helft 2012 wordt het kostprijsmodel verdere uitgewerkt.
Voorgaande betekent dat in 2011 vooralsnog geen vervolg is gegeven aan
de genoemde eerste proeve van kostprijzen. Dit houdt in dat in hoofdstuk
4 de indicatoren betreffende kostprijzen niet zijn ingevuld.
Overgang Govcert
Medio 2011 is Govcert, als onderdeel dat werkzaam is in het veiligheidsdomein, overgeheveld naar het ministerie van V&J. De financiële
administratie en het financiële beheer van Govcert is op 1 juni 2011
overgedragen.
Exploitatie
Baten-lastendienst Logius
Gespecificeerde verantwoordingstaat 2011
Bedragen x € 1 000
(1)

(2)

(3)=(2)–(1)

(4)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting (incl
ISB)

Realisatie

Verschil realisatie
en oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie 2010

Baten
Omzet moederdepartement
Omzet overige departementen
Omzet derden
Rentebaten
Vrijval voorzieningen
Bijzondere baten
Totaal baten

63 904
7 164
4 310
0
0
0
75 378

39 154
28 843
7 686
0
0
0
75 683

– 24 750
21 679
3 376
0
0
0
305

45 860
10 801
2 192
0
0
0
58 853

Lasten
Apparaatskosten
– personele kosten
– materiële kosten
Afschrijvingskosten
– immaterieel
– materieel
Overige lasten
– dotaties voorzieningen
– rentelasten
– bijzondere lasten
Totaal lasten

74 792
20 460
54 332
558
0
558
28
0
28
0
75 378

76 223
25 774
50 449
381
0
381
71
0
71
76 675

1 431
5 314
– 3 883
– 177
0
– 177
43
0
43
0
1 297

58 532
22 071
36 461
493
0
493
107
0
63
44
59 132

0

– 992

– 992

– 279

Omschrijving

Saldo van baten en lasten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

165

Baten-lastendiensten

Baten
Voor de producten Beheer, exploitatie en onderhoud geldt dat de omzet,
conform de opdrachtbrief, de werkelijke kosten 2011 bevat. Voor de
projectmatige werkzaamheden zoals de nieuwe ontwikkelingen, in beheer
names, werk in opdracht en de overige producten, geldt dat de omzet de
in rekening gebrachte werkelijke (project) kosten zijn. Echter met dien
verstande dat waar het gaat om de langlopende en – over de jaargrens
van 2011 lopende- projecten (SBR, Dgid_X etc.) de omzet vastgesteld is op
de werkelijk gemaakte kosten. Dit betekent dat het resultaat aan het einde
van het project vastgesteld wordt.
Opbrengst moederdepartement
De opbrengsten van het moederdepartement hebben betrekking op de
omzet van de producten waarvan BZK beleidsopdrachtgever is. Het betreft
de omzet voor:
• Beheer en exploitatie van de producten zoals DigiD (voor burgers),
DigiD Machtigen, Digikoppeling, Digilevering en Digimelding,
Digipoort OTP, Eenmalig inloggen, PKI Overheid, Stelselcatalogus en
Zoekdienst;
• In beheer name van nieuwe producten in de loop van 2011 zoals DigiD
Machtigen, Digilevering, Stelselcatalogus en Zoekdienst;
• Doorontwikkeling van met name DigiD, DigiD Machtigen, Digikoppeling grote berichten en Digilevering.
Verschil met begroting wordt in hoofdlijnen veroorzaakt door:
• Het niet dan wel slechts ten dele doorgaan van diverse projecten
(E-overheid voor burgers € 7 mln, Govcert € 3 mln) of een lagere
omzet;
• Producten die in 2011 van eigenaar zijn gewisseld waardoor de baten
verschuiven van moederdepartement naar overige departementen en
derden (Digipoort PI € 4 mln en Antwoord voor Bedrijven € 3 mln).
Opbrengsten overige departementen
De opbrengsten van de overige departementen bestaan uit de omzet voor:
• Beheer, exploitatie en ontwikkeling van DigiD voor bedrijven (EL&I) en
Forum Standaardisatie (EL&I);
• Ondersteuning van het programma Electronisch Bestellen en
Factureren (ELI & BZK/ DGOBR);
• Ontwikkeling en implementatie van het Standard Business Reporting
(SBR)-programma (EL&I) en Veiligheidsprojecten NCV, NL-Alert en
Informatieknooppunt (V&J).
Verschil met begroting wordt in hoofdlijnen veroorzaakt door een
toename van de werkzaamheden waardoor de kosten toenemen en
daarmee ook de omzet. Dit geldt voor SBR (€ 3,8 mln), programma
Electronisch Bestellen en Factureren (€ 9,6 mln) en Veiligheidsprojecten
(€ 2,0 mln). Het restant is veroorzaakt doordat producten in 2011 van
eigenaar zijn veranderd (o.a. Rijkspas, Antwoord voor Bedrijven).
Opbrengst derden
De opbrengst derden bestaat met name uit de omzet van de Haagse Ring
(€ 2,0 mln), Rijkspas (€ 2,7 mln) en de omzet in het kader van diverse in
beheer names en beheer van nieuwe producten voor de Inspectieraad
(€ 1,9 mln). In de begroting was Rijkspas onder opbrengst moederdepartement opgenomen. Daarnaast was de opbrengst Haagse Ring € 0,9 mln
te hoog ingeschat en zijn de opbrengsten van E-Inspecties € 0,7 mln
hoger dan begroot.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

166

Baten-lastendiensten

Lasten
Personele kosten
Tot de personele kosten zijn gerekend de lonen en salarissen van eigen
personeel en de kosten van inhuur voor de capaciteit die vereist is voor
het kunnen uitvoeren van alle geplande activiteiten. De toename wordt
veroorzaakt door een toename van projecten die niet in de begroting zijn
opgenomen, zoals Electronisch Bestellen en Factureren (€ 1,5 mln), het
project Informatieknooppunt (€ 1,5 mln), diverse in beheername- en
doorontwikkelingstrajecten (€ 1,8 mln) en het uitvoeren van diverse
ongeplande facturabele projecten (€ 0,5 mln).
Materiële kosten
De daling van de materiële kosten wordt veroorzaakt door het afstoten
van Govcert en lagere kosten voor DigiD voor burgers.
Rentelasten
Dit betreft de rente die betaald is over de rekening-courant (€ 20 000) en
leningen Financiën (€ 51 000). In de begroting is de rente op de lening niet
opgenomen.
Afschrijvingen
De daling van de afschrijvingskosten wordt veroorzaakt door het
overdragen van de activa van Govcert aan het ministerie van Veiligheid en
Justitie.
Resultaat
Het saldo van baten lasten voor Logius over 2011 is een verlies van
€ 0,992 mln en kan worden verklaard uit 2 componenten, te weten:
Een financieringsverlies ad. € 0,312 mln veroorzaakt doordat per saldo
van een aantal producten onvoldoende financiering beschikbaar was.
Een zogenaamd dekkingsverlies van € 0,680 mln.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

167

Baten-lastendiensten

Balans
Baten-lastendienst Logius
Balans per 31 december 2011
Bedragen x € 1 000
Balans 2011

Balans 2010

Activa
Immateriële activa
Materiële activa
– grond en gebouwen
– installaties en inventarissen
– overige materiële vaste activa
Voorraden
Debiteuren
Nog te ontvangen
Liquide middelen
Totaal activa

0
393
57
132
204
0
4 456
3 462
20 687
28 998

0
990
162
248
580
0
2 672
2 527
12 421
18 610

Passiva
Eigen Vermogen
– exploitatiereserve
– onverdeeld resultaat
Voorzieningen
Leningen bij het MvF
Crediteuren
Nog te betalen
Totaal passiva

– 992
0
– 992
0
220
4 406
25 364
28 998

0
0
0
0
467
6 120
12 023
18 610

Debiteuren
Voor een aantal grote opdrachten zijn de facturen aan het eind van het
jaar opgenomen in de administratie waardoor het saldo debiteuren stijgt.
Nog te ontvangen
De stijging wordt veroorzaakt door een hoger bedrag aan vooruitbetalingen voor 2012 en de nog te factureren werkzaamheden uit 2011.
Liquide middelen
De stijging van de liquide middelen ten opzichte van de beginbalans
wordt onder andere veroorzaakt door vooruit ontvangen bedragen voor
werkzaamheden in het eerste kwartaal 2012.
Eigen vermogen
In 2012 zal het negatieve eigen vermogen worden aangevuld door de
eigenaar, DGOBR.
Leningen bij het Ministerie van Financiën
De daling ten opzichte van de beginbalans is te verklaren uit de aflossingen in 2011. Voor 2011 zijn geen nieuwe leningen afgesloten. Een deel
van de gefinancierde investeringen is in 2011 overgedragen aan het
ministerie van V&J vanwege de overgang van Govcert naar het ministerie
van V&J. Het niveau van leningen is daarop nog niet aangepast waardoor
het aandeel materiële vaste activa gefinancierd met leningen is gestegen
naar boven de 118%.
Nog te betalen
De stijging van deze post ten opzichte van de openingsbalans wordt met
name veroorzaakt door de toename van vooruit gefactureerde bedragen
aan opdrachtgevers. Deze hebben betrekking op werkzaamheden die in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

168

Baten-lastendiensten

het eerste kwartaal 2012 worden uitgevoerd, ondermeer als gevolg van
uitloop van projecten.
Kasstroomoverzicht
Baten-lastendienst Logius
Kasstroomoverzicht per 31 december 2011
Bedragen x € 1 000

1.
2.

3.

4.
5.

Rekening-courant RHB 1 januari 2011
Totaal operationele kasstroom
Totaal investeringen (–/–)
Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
Totaal investeringskasstroom
Eenmalige uitkering aan moederdepartement (–/–)
Eenmalige storting door het moederdepartement
(+)
Aflossingen op leningen (–/–)
Beroep op leenfaciliteit (+)
Totaal financieringskasstroom
Rekening-courant RHB 31 december 2011
(=1+2+3+4)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting (incl ISB)
(1)

Realisatie (2)

Verschil realisatie en
oorspronkelijk
vastgestelde
begroting (3)=(2)–(1)

0
578
– 400
0
– 400
0

12 421
6 599
– 310
1 232
922
0

12 421
6 021
90
1 232
1 322
0

0
– 578
400
– 178

279
– 348
814
745

279
230
414
923

0

20 687

20 687

Het verschil met de begroting is te verklaren uit de desinvesteringen met
betrekking tot Govcert in 2011 en de vergroting van de operationele
kasstroom. Bij de oorspronkelijke begroting is uitgegaan van een
banksaldo van € 0 per 1 januari 2011.
Doelmatigheid

Generiek deel
Tarieven/uur
FTE-totaal (excl. externe inhuur)
% FTE primair proces
% FTE Overhead
Saldo van baten en lasten (%)
Klanttevredenheid
Betrouwbaarheid/TPM
Periodieke Benchmark producten Logius
Specifiek deel
Omzet per productgroep (in %)
. Beheer & exploitatie
. In beheername trajecten
. Doorontwikkeling
. Stimulering gebruik
. Projecten
DigiD
. Aantal nieuw aangesloten overheidsorganisaties
. Aantal burgers met DigiD
. Aantal DigiD authenticaties
PKI-Overheid
. Aantal nieuwe certificaatverstrekkers
Digipoort (OTP)
. Aantal aangesloten bedrijven
. Aantal berichten via Digipoort
Govcert

Realisatie 2011

Begroting 2011

Realisatie 2010

€ 135
110
84
16
– 1,30
6,8
Ja
gestart

73
76
24
0
7
Ja

€ 153
82
84
16
– 0,5
6,9
Ja
uitgevoerd

54
1
8
2
34

83
4
2
11

54
7
4
2
33

30
8,8 mln.
52,9 mln.

30
8,2 mln.
45 mln.

17
8,1 mln.
37,2 mln.

7

2

0

604
72 mln.
n.v.t.

1 250
45 mln
n.v.t.

480
38,6 mln.
n.v.t.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

169

Baten-lastendiensten

Realisatie 2011
Overige indicatoren
Vragen/klachten
. Aantal vragen/klachten
. Snelheid van eerste reactie
. Snelheid van afhandeling
Tijd tussen verzoek klant en realisatie
. Doorlooptijd
Contract- en leveranciersmanagement
. Prijsbenchmark
Aantal inhuurkrachten vs. eigen medew.
Proces inbeheername nieuwe producten
. Tijdigheid van overdracht/conform planning
. Operationeel conform klantverwachting
DigiD:
Kostprijs per abonnement (naar authenticaties)
. Klein gebruiker
. Middel gebruiker
. Groot gebruiker
. Zeer groot gebruiker (individuele abonn. prijs)

Begroting 2011

30
3 dagen
14 dagen

Digipoort:
Kostprijs per abonnement (jaarlijks)
. Klein
. Middel
. Groot

14
3 dagen
39 dagen

gestart
99%

178%

1

n.v.t.

1

€ 1 028
€ 11 307
€ 61 676
€ 0,1 tot € 2,8
mln

1
1

1

Kostprijs per aansluiting (eenmalig)
Kostprijs per authenticatie

Realisatie 2010

1
1

1
1
1

€ 670
€ 0,17

€ 53 000
€ 402 000
€ 3 216 000

1
Normen en definities zijn nog in ontwikkeling. De kostprijzen worden nog niet daadwerkelijk toegepast. In de eerste helft 2012 vindt verdere
ontwikkeling plaats van het kostprijsmodel plaats.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

170

Baten-lastendiensten

BATEN-LASTENDIENST P-DIREKT
Inleiding
P-Direkt is dé innovatieve HR-dienstverlener van en voor de ministeries.
De verwerking van de personeels- en salarisadministratie voor tien
ministeries, een aantal Hoge Colleges van Staat en het Kabinet der
Koningin is samengebracht in één organisatie. De dienstverlening bestaat
uit HRM-informatie, de personeelsadministratie en salarisverwerking,
gebruikersondersteuning via het contactcenter, digitale zelfbediening via
het P-Direktportaal met daarbij de digitale personeelsdossiers en
managementrapportages.
Bedrijfsvoering
Aansluiting ministeries
In 2011 zijn de laatste aansluitingen van de ministeries volbracht. Nadat in
het eerste halfjaar de ministeries Volksgezondheid, Welzijn en Sport
(VWS), Economische Zaken, Landbouw & Innovatie (EL&I) en Infrastructuur en Milieu (I&M) zijn aangesloten op de complete dienstverlening
van P-Direkt, is in oktober het ministerie van Financiën als laatste
aangesloten. Daarom is eind 2011 de oorspronkelijke opdracht van het
kabinet gerealiseerd en werkt P-Direkt voor tien ministeries en 125 000
ambtenaren.
Herindeling Rijksdienst
In 2011 ondersteunde P-Direkt de herindeling van de Rijksdienst met een
innovatieve aanpak van ruim 20 000 administratieve verplaatsingen van
personeel tussen ministeries. In het voorjaar zijn al zo’n 6 000
medewerkers verplaatst. Later in het jaar heeft P-Direkt de integratie van
I&M uitgevoerd, waarbij per oktober 2 000 ex VROM-medewerkers zijn
verplaatst. Tot slot werd de integratie EL&I voorbereid, waardoor de
verplaatsing van 4 000 EZ-ers en een reorganisatie van totaal 11 000 man
van EL&I per 1/1/2012 kon worden gerealiseerd.
Releases en verbeteringen in 2011
Met de eerste release van 2011, release 4.0, zijn belangrijke verbeteringen
in de gebruikersvriendelijkheid van het P-Direktportaal gerealiseerd.
Medio 2011 zijn in een technische upgrade van het SAP systeem
verbeteringen aangebracht in het productieproces en de laadproblematiek
en is de beheersbaarheid (ook met een groter wordende gebruikspopulatie) verder op niveau gebracht.
Door de ingrepen vanuit het project Verbeteren Informatievoorziening zijn
in 2011 een aantal belangrijke verbeteringen op de standaard dienstverlening gerealiseerd. Daarnaast zijn in het 3e en 4e kwartaal verbeteringen
aangebracht in de rapporten voor managers. De set van rapportages is
verkleind en de betrouwbaarheid en het up-to-date zijn van de rapportages kan daarmee worden gegarandeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

171

Baten-lastendiensten

P-Direkt: keten in control
In 2010 stelde de Algemene Rekenkamer een onvolkomenheid vast van
het personeelsbeheer bij een aantal departementen en de gecentraliseerde personeelsadministratie van P-Direkt. Daarmee was de verantwoordelijkheid van de coördinerend minister onvoldoende ingevuld. In
2011 zijn forse stappen gezet om de controleketen verder op orde te
brengen, waaronder:
• De ontwikkeling van het interne beheerstelstel
• De verbetering managementinformatie
• Afstemming in de keten met Financial auditors
• Verbeteren processen rondom changes, incidenten e.d.
P-Direkt legt in maart 2012 in het beheerverslag verantwoording af over
de betrouwbaarheid en controleerbaarheid van haar primaire dienstverlening aan de opdrachtgevers van P-Direkt. Alhoewel er forse stappen zijn
gezet in het verbeteren van control in de keten en bij P-Direkt, zal een deel
van deze acties pas in 2012 volledig hun beslag krijgen.
Personeel
P-Direkt heeft in de loop van 2011 de volle personele omvang bereikt. Eind
2011 zijn er 473 medewerkers (432 FTE) in dienst. De medewerkers van
P-Direkt vormen een van de belangrijkste pijlers van onze dienstverlening.
P-Direkt heeft in 2011 een HR Strategie geformuleerd met als belangrijkste
HR-speerpunten het terugdringen van ziekteverzuim, verhogen kwaliteit
van de medewerkers, sturen op uitstroom van medewerkers, sturen op
instroom van medewerkers.
P-Direkt heeft na de reorganisatie een hoog ziekteverzuim van 8,1%. In
2011 is met behulp van extra voorlichting, verzuimgesprekken, speciale
aandacht voor speciale groepen en veel aandacht in de sociaal medische
teams op ManagementTeam en afdelingsniveau, veel gedaan aan het
terugdringen ervan. Teneinde de effectiviteit van de ziekteverzuimaanpak
te verhogen is eind 2011 een uitgebreid onderzoek is gestart naar verzuim
en betrokkenheid van medewerkers Op basis van de uitkomsten hiervan
zullen eventueel nog aanvullende acties gestart worden.
P-Direkt wil uitblinken als organisatie op het gebied van klanttevredenheid
en wil beschikken over hoogwaardige inhoudelijke kennis. P-Direkt vindt
het belangrijk dat mensen goed zijn toegerust voor hun functie en zich
verder kunnen ontwikkelen. Zo heeft het contactcenter heeft sinds 2011
een volwaardige MBO-opleiding Personeel en Arbeid en is erkend als
leerbedrijf. De eerste 16 medewerkers met de MBO-opleiding zijn gestart
in 2011. P-Direkt heeft zich daarnaast in 2011 succesvol gericht op het
aantrekken van een flink aantal interne medewerkers met kennis en
ervaring in het ICT domein.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

172

Baten-lastendiensten

Exploitatie
Baten-lastendienst P-Direkt
Gespecificeerde verantwoordingstaat 2011
Bedragen x € 1 000
(1)

(2)

(3)=(2)–(1)

(4)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting (incl
ISB)

Realisatie

Verschil realisatie
en oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie 2010

Baten
Omzet moederdepartement
Omzet overige departementen
Omzet derden
Rentebaten
Vrijval voorzieningen
Bijzondere baten
Totaal baten

1 919
68 706
0
0
0
0
70 625

6 733
72 445
22
15
0
0
79 215

4 814
3 739
22
15
0
0
8 590

6 533
70 155
0
0
149
0
76 837

Lasten
Apparaatskosten
– personele kosten
– materiële kosten
Afschrijvingskosten
– immaterieel
– materieel
Overige lasten
– dotaties voorzieningen
– bijzondere lasten
– rentelasten
Totaal lasten

54 451
26 696
27 755
11 820
11 750
70
4 100
0
0
4 100
70 371

62 855
39 492
23 363
11 757
11 671
86
4 544
372
0
4 172
79 156

8 404
12 796
– 4 392
– 63
– 79
16
444
372
0
72
8 785

63 785
41 065
22 720
8 754
8 674
80
4 249
0
0
4 249
76 788

Saldo van baten en lasten

254

59

– 195

49

Omschrijving

Baten en Lasten
De doorberekening van de reguliere dienstverlening is conform de
vastgestelde Jaarplantarieven en het aantal individuele arbeidsrelaties per
ministerie. De baten en lastenrealisatie is hoger dan begroot, Enerzijds
door de doorbelasting van de meerkosten optimalisatie P-Direkt (de
optimalisatie van het SAP HR-systeem, de opbouw van het contactcenter
en de transitie van de departementen) en anderzijds door een aantal grote
projecten (Herindeling Rijksdienst, Single Sign on, Functiegebouw Rijk,
Bouw datawarehouse JOPI, Digitale loonstrook).
De inhuur van extern personeel, is hoger dan begroot. Dit betreft «de
meerkosten» extern personeel ten behoeve van de optimalisatie P-Direkt
en de uitvoering van de projecten. Daarnaast is een deel van het extern
personeel dat begroot was onder de materiële kosten, geherclassificeerd
naar de Personele kosten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

173

Baten-lastendiensten

Balans
Baten-lastendienst P-Direkt

Balans per 31 december 2011 (in € 1 000)
Balans 31-12-11

Balans 31-12-10

89 242
–
157

99 522
–
131

Activa
Immateriële vaste activa
Immateriele activa in aanbouw/ontwikkeling
Materiële vaste activa
– Grond en gebouwen
– Installaties, inventarissen, hard-software
Voorraden
Debiteuren
Nog te ontvangen
Liquide middelen
Totaal activa

157

131

342
5 501
18 736
113 978

355
1 153
24 253
125 414

Passiva
Eigen Vermogen
– Exploitatiereserve
– Onverdeeld Resultaat
Langlopende leningen bij het MvF
Voorzieningen
Crediteuren
Nog te betalen
Totaal passiva

2 593
2 534
59
78 483
372
1 545
30 985
113 978

135
86
49
93 947
–
1 280
30 052
125 414

Activa
Onder de immateriële activa worden geactiveerd de in beheer genomen
investeringen in de nieuwe dienstverlening. Hieronder zijn opgenomen de
eigen uren, de kosten van derden, de opslag voor algemene ontwikkelondersteuning zoals de kosten van het het bouw-, test- en implementatieteam evenals de rentekosten in relatie tot de opgenomen leningen,
tijdens de bouwperiode. De immateriële vaste activa worden gewaardeerd
tegen de verkrijgingprijs of vervaardigingprijs, verminderd met afschrijvingen of bijzondere waardeveranderingen. De afschrijvingen op
immateriële vaste activa zijn gebaseerd op een economische
levensduur van 10 jaar. Mocht de economische levensduur korter zijn dan
geldt onderstaande verrekeningsclausule. Vanwege deze redenen is de
afschrijvingstermijn langer dan als richtlijn (2–5 jaar) is gegeven in de
Regeling baten-lastendienst 2011. In het pSG-beraad van 31 augustus
2006 is een convenant opgesteld waarin de deelnemende twaalf ministeries verklaren de diensten van P-Direkt te zullen afnemen en de kosten
van de afschrijvingen en het onderhoud en beheer te zullen dragen totdat
de activa volledig zijn afgeschreven. Bij voortijdige opzegging van het
convenant is er een verrekeningsclausule van de restschuld en eventuele
afwikkelingskosten met de deelnemers.
De immateriële activa betreffen het P-Direktportaal, het personeelsinformatiesysteem SAP HR, het salarisverwerkingssysteem SAP Payroll, het
Centraal Elektronische Personeelsarchief (cRMA), het HRM-portaal en
Fase ll (Contactcenter). Deze investeringen zijn bijna volledig gefinancierd
door middel van de leenfaciliteit van het ministerie van Financiën.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

174

Baten-lastendiensten

Debiteuren en Nog te ontvangen
De post debiteuren betreft de gefactureerde, nog te ontvangen bedragen
voor verrichte diensten en leveringen. De totale vordering wordt als
inbaar aangemerkt; derhalve is er geen voorziening voor oninbaarheid in
aftrek gebracht. De post Nog te ontvangen bestaat uit nog te factureren
opbrengsten betrekking hebbend op 2012 en vooruitbetaalde kosten.
Liquide middelen
Alle tegoeden van P-Direkt worden aangehouden bij de Rijkshoofdboekhouding (RHB).
Eigen Vermogen
Het eigen vermogen geeft P-Direkt speelruimte om bedrijfsmatige risico’s
op te vangen en efficiencyverbeterende projecten voor te financieren.
Begin 2011 zijn met de afnemers en de eigenaar afspraken gemaakt over
de opbouw van het eigen vermogen.
In het jaar 2011 heeft een directe vermogensmutatie plaatsgevonden van
€ 2,4 mln. waardoor ultimo 2011 de verhouding eigen vermogen vs
gemiddelde omzet 3,7% bedraagt. Met de risico-opslag 2012 zal P-Direkt
naar verwachting ultimo 2012 de volgens de regeling baten- en lastendiensten maximaal toegestane reserve van 5% hebben bereikt waarmee
P-Direkt in staat is gesteld zijn eigen bedrijfsvoeringsrisico’s te dragen.
Voorzieningen
In 2011 heeft P-Direkt een eenmalige dotatie gedaan aan een voorziening
ten behoeve van toekomstige personele kosten.
Leningen, Crediteuren en Nog te betalen
Op 1 januari 2011 bestond de post leningen uit de leningen ter financiering van de licenties, de dienstverleningssystemen en de softwareontwikkeling van het contactcenter.
De liquiditeit- en solvabiliteitspositie aan het eind van 2011 liet toe om een
extra aflossing van € 4.4mln op de leningen te doen.
De aflossingsverplichtingen van de leningen voor het jaar 2012 van
€ 11,232 mln. zijn op de balans onder de kortlopende schulden
opgenomen.
De aflossingsverplichtingen van leningen voor het jaar 2011 zijn op de
balans onder Nog te betalen opgenomen. De facturen die zijn opgenomen
onder de post crediteuren per ultimo 2011 zijn nagenoeg allemaal in de
eerste weken van 2012 betaald. Onder de post Nog te betalen zijn
opgenomen de vooruitontvangen bedragen 2011, de nog te betalen
kosten 2011 en de verplichting uit hoofde van vakantiegeld personeel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

175

Baten-lastendiensten

Kasstroomoverzicht
Baten-lastendienst P-Direkt
Kasstroomoverzicht per 31 december 2011
Bedragen x € 1 000

1.
2.

3.

4.
5.

Rekening-courant RHB 1 januari 2011
Totaal operationele kasstroom
Totaal investeringen (–/–)
Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
Totaal investeringskasstroom
Eenmalige uitkering aan moederdepartement (–/–)
Eenmalige storting door het moederdepartement
(+)
Aflossingen op leningen (–/–)
Beroep op leenfaciliteit (+)
Totaal financieringskasstroom
Rekening-courant RHB 31 december 2011
(=1+2+3+4)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting (incl ISB)
(1)

Realisatie (2)

Verschil realisatie en
oorspronkelijk
vastgestelde
begroting (3)=(2)–(1)

20 380
12 254
– 10 000
0
– 10 000
0

24 253
9 736
– 1 503
0
– 1 503

3 873
– 2 518
8 497
0
8 497
0

0
– 11 750
10 000
– 1 750

2 400
– 16 150
0
– 13 750

2 400
– 4 400
– 10 000
– 12 000

20 884

18 736

– 2 148

De investeringen en het beroep op de leenfaciliteit zijn lager dan begroot.
Er is wel een leenaanvraag gedaan voor 2011 voor investering in nieuwe
dienstverleningsonderdelen maar ontwikkeling hierin heeft niet plaatsgevonden omdat de focus lag op het stabiel krijgen van de huidige dienstverlening en realiseren van de aansluitingen, en daardoor zijn de
projecten voor nieuwe dienstverlening on hold gesteld.
De aflossing op leningen is hoger dan begroot. De liquiditeit- en solvabiliteitspositie aan het eind van 2011 liet toe om een extra aflossing van € 4,4
mln op de leningen te doen.
De hoge stand van de rekening courant RHB realisatie is conform
begroting en wordt veroorzaakt door facturering van de dienstverlening
van P-Direkt 1e kwartaal 2012. Deze facturering is afgestemd op de
liquiditeitsbehoefte die P-Direkt in de eerste maanden van 2011 heeft.
Doelmatigheid
P-Direkt heeft zich gecommitteerd aan een jaarlijkse efficiencystijging van
2% in 2010, 2011 en 2012 en 3% in 2013 en 2014. In 2011 is veel aandacht
geweest voor verbetering van de productiviteit.
Om de efficiencystijging van 2% te realiseren hebben de productieafdelingen een 35% hogere productiviteit geleverd aangezien de aanwas van
eindgebruikers in 2011 veel hoger was (ca 55%) dan de aanwas van
productiemedewerkers (ongeveer 8%) .Dit betekende dat de medewerkers
meer werk moesten gaan verzetten. Daarom heeft het Contactcenter
ingezet op de verbetering van de productiesturing van medewerkers en
systemen. Het hiervoor opgetuigde project Helder in Productie (HIP) heeft
in 2011 ervoor gezorgd dat er slimmer en efficiënter wordt gewerkt. Het
feit dat P-Direkt de dienstverlening heeft weten te realiseren binnen de
financiële kaders laat zien dat dit de benodigde efficiency heeft
opgeleverd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

176

Baten-lastendiensten

Kosten-baten analyse P-Direkt
Met betrekking tot de bijdrage van P-Direkt aan de doelmatigheid op
rijksniveau en de evaluatie van de resultaten van het «P-Direkt-project» is
in 2011, in opdracht van de eigenaar dgOBR, de kosten-batenanalyse
P-Direkt geactualiseerd. Vastgesteld is dat een jaarlijkse structurele
besparing op personele- en ICT-kosten van € 51 mln op jaarbasis is
gerealiseerd. Daarnaast kan de dienstverlening van P-Direkt op veel
terreinen worden uitgebreid en verbeterd, waardoor nog meer besparingen binnen de rijksdienst mogelijk zijn. Deze mogelijkheden worden
momenteel verkend.
Dienstverlening
Jaarlijks spreken we met de opdrachtgevers wat de (ontwikkeling in de)
dienstverlening is. Deze wordt vastgelegd in het Jaarplan en de daaraan
gekoppelde producten en dienstengids. Ook maken we met hen afspraken
over de servicelevels op die dienstverlening in het Servicecharter.
Maandelijks wordt gerapporteerd over de productie en de gerealiseerde
servicelevels in de dienstverleningsrapportage. .
Optimaal beheer bedrijfsvoering
P-Direkt geeft uitvoering aan de doelmatigheidseis door bij een kwalitatief
goede dienstverlening:
– te sturen op een optimaal contractmanagement binnen de dienstverlening met leveranciers en afnemers. Onder andere door bij leveranciers
afspraken te maken om de dienstverlening jaarlijks goedkoper af te
nemen;
– binnen een in opbouw zijnde organisatie een efficiënte inzet van
personeel te realiseren om hiermee de overhead op een laag niveau te
houden. Onder andere door functies die nog geen volledige capaciteit
vergen te bundelen en door de inzet van externen in de bedrijfsvoeringfuncties te beperken;
– te sturen op het niveau van kostprijzen om inzichtelijkheid te bieden in
het kostenverloop en de resultaten van de dienstverlening.
Daarnaast heeft P-Direkt een benchmarkonderzoek laten uitvoeren naar de
omvang en de waarde van de overhead in vergelijking met de benchmarkgroep uitvoerende publieke organisaties.
P-Direkt heeft in 2011 gestuurd op een percentage van 17,5% overhead en
ook gehaald en zit daarmee onder het gemiddelde dat de agentschappen
volgens dit benchmarkonderzoek hebben behaald. (2007: 24,5%, 2008:
20%, 2009: 18%, 2010: 17%).
In 2011 zijn samen met de eigenaar uniforme Key Performance Indicator
(KPI’s) voor de bedrijfsvoeringsdienstverlening doelmatigheidsmeting in
de jaren 2012 en verder. Voor het jaar 2011 heeft P-Direkt nog op de oude
wijze gerapporteerd. De basisdienstverlening wordt doorberekend
middels een IAR-tarief per maand. Tot medio 2011 was er nog sprake van
een mix van productafname door verschillende aansluitmomenten van
ministeries waardoor de financiële impact per ministerie verschillend is.
Vanaf 2012, nu in 2011 de laatste ministeries zijn aangesloten, is er sprake
van een integrale afname van de basisdienstverlening door alle ministeries tegen 1 tarief: het gaat dan om het zelfbedieningsportaal, het
personeelsinformatiesysteem, gebruiksondersteuning via het contactcenter, de personeels- en salarisverwerking/betaling en het digitale
personeelsdossier.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

177

Baten-lastendiensten

Om de doelmatigheid van P-Direkt aan te tonen zal sprake moeten zijn van
een dalende kostprijs bij een (minstens) gelijk blijvende kwaliteit. Naast
beschikbaarheid en betrouwbaarheid wordt ook gerapporteerd over de
reactiesnelheid (calls, incidenten en serviceverzoeken opgelost binnen
streeftijd voor alle klanten samen, per product).
Doelmatigheidsindicatoren
Omschrijving Generiek Deel

realisatie
2008

realisatie
2009

realisatie
2010

begroting
2011

realisatie
2011

Kostprijzen per product (groep)1
Tarieven/uur
Omzet per productgroep (pxq)

580
nvt
25 716

580
nvt
50 677

576
nvt
63 913

565
nvt
70 625

575
nvt
72 057

FTE-totaal (excl. externe inhuur)

70

93

377

410

432

0,00%

0,06%

0,06%

0,36%

0,10%

nvt
nvt
nvt
nvt
nvt
99%
nvt
nvt

nvt
nvt
nvt
nvt
nvt
99%
nvt
nvt

97%
95%
–

90%
90%
90%
90%
30sec
98%
98%
7

98,6%
96,8%
78,4%
83,3%
97,4 sec
98,1%
100%
6

Saldo van baten en lasten (%)
Omschrijving Specifiek Deel
ICT Diensten
Tijdige afhandeling verwerkingsopdrachten:
– nabewerking (CRM)
– centraal proces (CRM)
Contactcenter vraagafhandeling
Klachtbehandeling
Contactcenter responsetijden
Portal beschikbaarheid
Rijksweb tijdige plaatsing wet- en regelgeving
Contactcenter gebruikerstevredenheid

nvt
99%
–
–

1
P-Direkt heeft de jaarlijks prijsstijgingen op haar inkoop van resources van per saldo 2% niet in de tarieven verdisconteerd waarmee impliciet is
voldaan aan de toezegging aan de afnemers om jaarlijks een efficiencywinst te realiseren van minimaal 2%. De bezuiniging wordt zowel intern
(taakstelling personeel) als extern (efficiencykorting leveranciers) gerealiseerd.

De specifieke kwaliteitsindicatoren zijn hieronder kort toegelicht.
– Tijdige afhandeling verwerkingsopdrachten: opdrachten zijn verwerkt
bij de afgesproken salarisbetaling. Dit is onder te verdelen in nabewerking invoer via SAP-HR maar bewerking van P-Direktmedewerker
nodig) en centraal proces (binnenkomst via telefoon, mail of post;
invoer door P-Direkt medewerker).
– Contactcenter vraag/klachtafhandeling: P-Direkt handelt de ingediende
vragen/klachten ingediend per telefoon / e-mail / post < 5 werkdagen
af.
– Contactcenter responstijden: De gemiddelde responstijd voor het
opnemen van de telefoon is gemiddeld minder dan 30 seconden.
– Portal beschikbaarheid: De P-Direktsystemen P-Direktportaal,
Rijksportaal Personeel en het P-Dossier zijn 7x24 uur beschikbaar. Het
service-window voor de systemen is van 8.00 uur – 17.30 uur,
gedurende deze tijden is de beschikbaarheidnorm van toepassing.
– Rijksweb wet- en regelgeving up-to-date: publicatie op rijksweb binnen
2 weken na plaatsing in Staatscourant.
Gebruikerstevredenheid
Het Contactcenter houdt maandelijks een enquête onder medewerkers
(gebruikers) op de ministeries. Willekeurige gebruikers ontvangen een
e-mail met een uitnodiging om zes vragen over de dienstverlening van
P-Direkt te beantwoorden. Op deze wijze wordt inzicht verkregen in de
tevredenheid over de afhandelingsnelheid van vragen, de inhoudelijke
kwaliteit van de beantwoording en de klantvriendelijkheid. Uit de eerste
enquêtes komt het volgende (zeer voorlopige) beeld naar voren:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

178

Baten-lastendiensten

Ë

Ë

De respondenten geven het Contactcenter van P-Direkt een kleine
voldoende (rapportcijfer 6) voor de afthandelingssnelheid en kwaliteit
van de antwoorden.
De respondenten geven de medewerkers van het Contactcenter een
ruime voldoende (rapportcijfer 7) voor de klantvriendelijkheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

179

Baten-lastendiensten

BATEN-LASTENDIENST DE WERKMAATSCHAPPIJ
Inleiding
De Werkmaatschappij (DWM) is een concernbreed platform en thuisbasis
voor interdepartementale samenwerking op het terrein van de bedrijfsvoering in brede zin binnen de gehele Rijksoverheid. DWM bestaat
inmiddels uit 17 bedrijfseenheden. Een bedrijfseenheid is het resultaat
van een interdepartementale samenwerking die tot volle wasdom is
gekomen, en aldus in staat concrete producten en diensten te leveren en
de daarmee samenhangende kosten in rekening te brengen bij de
opdrachtgevers. Als blijkt dat er betere alternatieven zijn voor de
positionering van een eenheid binnen de Rijksoverheid dan stroomt de
betreffende eenheid uit. In januari 2011 is daarom de eenheid Facilitaire
Samenwerking (FaSam) uitgestroomd naar FMHaaglanden.
DWM biedt ook onderdak aan de volgende interdepartementale samenwerkingsverbanden: Bureau Inspectieraad (vanaf 2008), Expertisecentrum
Leren en Ontwikkelen (vanaf 2010) en I-Interim Rijk (vanaf 2010). Deze
kunnen bij DWM terecht voor de afname van PIOFACH-ondersteuning, zij
maken echter geen deel uit van DWM.
De 17 bedrijfseenheden van DWM leveren een breed scala aan producten
en diensten op het terrein van de bedrijfsvoering aan onderdelen van de
Rijksoverheid. Bijvoorbeeld HRM diensten zoals arbeidsmarktcommunicatie, arbeidsjuridische ondersteuning of bedrijfsmaatschappelijk werk,
maar ook post- en koeriersdiensten, grafische en ICT-dienstverlening, het
bieden van coaching, en financiële dienstverlening.
Door op concernniveau producten en diensten aan te bieden wordt
schaalvoordeel bereikt. Het is een forse impuls voor de gewenste
kwaliteitsverhoging en levert concrete besparingen op bij de afnemende
departementen zowel in fte’s als in geld.
Naast de producten en diensten die door de bedrijfseenheden van DWM
voor de onderdelen van de Rijksoverheid worden geleverd heeft DWM
een aanvullende taak. DWM stimuleert ondernemerschap en creëert een
omgeving -waarbinnen kansrijke initiatieven tot wasdom kunnen komen.
DWM helpt aangesloten organisaties bij het implementeren en optimaal
benutten van bedrijfsprocessen en systemen. Daarbij wordt zoveel
mogelijk ingezet op standaardisatie, ketenintegratie en efficiencywinst.
Naast de centrale inkoop van diensten biedt DWM ondersteuning op het
gebied van strategie, management, onderzoek, ontwikkeling en
begeleiding naar een baten-lastenorganisatie. Dankzij de ondersteuning
van DWM kunnen de bedrijfseenheden een hogere kwaliteit van
producten en diensten realiseren tegen een vergelijkbare of lagere prijs.
Innovatie is daarbij een dragende kracht.
In 2011 is een Gateway review uitgevoerd naar DWM. Een van de
conclusies was dat DWM haar toegevoegde waarde in de afgelopen jaren
heeft bewezen en dat de koers die is ingezet de juiste is. Alle aanbevelingen van de review zijn door DWM overgenomen.
Bedrijfsvoering
Financieel Beheer
Het financiële beheer en de financiële verantwoording van DWM moeten
voldoen aan de voorschriften voor baten-lastendiensten. Daarnaast wordt
er een aantal algemene bedrijfseconomische beginselen als uitgangspunt
genomen. Algemeen uitgangspunt is dat getrouw, duidelijk en stelsel-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

180

Baten-lastendiensten

matig inzicht wordt gegeven in de grootte en samenstelling van het
vermogen van de baten-lastendienst en de omvang van de baten en
lasten, het saldo van baten en lasten, kapitaaluitgaven en kapitaalontvangsten.
In 2011 zijn vanuit het verbeterprogramma Beweging in balans belangrijke
verbeteringen doorgevoerd in het financieel beheer. De regiegroep
Informatievoorziening is uitgebreid naar de totale bedrijfsvoering. Alle
geledingen van DWM zijn daarin vertegenwoordigd. Dit betekent een
verdere stroomlijning van de infrastructuur.
Veel energie is gaan zitten in het gereed maken van DWM voor
Digi-Inkoop. De projectmatige aanpak heeft het gewenste resultaat. Ook is
veel geïnvesteerd in het stroomlijnen van de websites en het voldoen aan
de webrichtlijnen. Uitgangspunt is dat de Werkmaatschappij zoveel
mogelijk gebruik maakt van Rijksportaal en www.rijksoverheid.nl.
De kwaliteit van de vier-maandsafsluitingen is verder verbeterd door meer
op basis van een interne risicoanalyse invulling te geven aan de controlfunctie. Geheel 2011 was Bureau Bedrijfsvoering & Control onderdeel van
de houdster. In 2011 is de fusie met het Administratiekantoor voorbereid.
De nieuwe eenheid heeft de naam Financiën & Control.
In 2011 zijn de door de Rijksauditdienst geconstateerde fouten en
onzekerheden ruim onder de daarvoor geldende tolerantiegrenzen
gebleven.
Ontwikkelingen
Tussen verschillende Bedrijfseenheden ontstaat steeds meer samenhang.
De Expertisecentra op het terrein van HRM hebben in 2011 de formele
bundeling tot het Expertise Centrum Organisatie & Personeel (ECOP)
doorgemaakt. Alle formele stappen zijn doorlopen. De nieuwe organisatie
start op 1 februari 2012.
DWM heeft actief geparticipeerd in de verschillende projecten in het kader
van het uitvoeringsprogramma Compacte Rijksdienst.
Het jaar 2011 laat zien dat het concept dat achter DWM zit steeds verder
inhoud krijgt. In 2011 zijn de tarieven grotendeels gelijk gebleven. Op een
aantal terreinen zijn tarieven verlaagd. Tevens is de tendens zichtbaar dat
grote uitvoeringsorganisaties producten en diensten van DWM afnemen.
De opstelling van DWM is om zoveel mogelijk in partnership met andere
dienstverleners te komen tot een optimale dienstverlening (zowel in tarief
als geleverde kwaliteit) voor de opdrachtgevers.
Ontwikkeling financiële positie
Met het negatieve resultaat 2011 resteert eind 2011 een eigen vermogen
van 2% van de gemiddelde omzet over de afgelopen drie jaar. Voor 2012
zijn met de eigenaar een aantal belangrijke afspraken gemaakt om de
(vaste) lasten 2012 meer in overeenstemming te brengen met de
verwachte omzet 2012. De bundeling van de 8 bedrijfseenheden tot één
bedrijfseenheid EC O&P, leidt tot belangrijke kostenbesparingen. Ook de
bundeling van het administratiekantoor en het bedrijfsbureau leidt tot
efficiencyvoordelen. Bij vijfkeerblauw is een pakket aan maatregelen
doorgevoerd om de afnemende vraag als gevolg van «digitaal tenzij...» te
kunnen opvangen. Voor 2012 wordt dan ook een positief resultaat uit
normale bedrijfsuitoefening verwacht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

181

Baten-lastendiensten

Exploitatie

Baten-lastendienst DWM
Gespecificeerde verantwoordingstaat 2011
Bedragen x € 1 000
(1)

(2)

(3)=(2)–(1)

(4)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting (incl
ISB)

Realisatie

Verschil realisatie
en oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie 2010

Baten
Omzet moederdepartement
Omzet overige departementen
Omzet derden
Rentebaten
Vrijval voorzieningen
Bijzondere baten
Totaal baten

34 859
83 107
5 128
10
0
503
123 607

31 177
62 992
1 692
106
252
686
96 905

– 3 682
– 20 115
– 3 436
96
252
183
– 26 702

53 616
74 294
1 683
3
0
716
130 312

Lasten
Apparaatskosten
– personele kosten
– materiële kosten
Afschrijvingskosten
– immaterieel
– materieel
Overige lasten
– dotaties voorzieningen
– rentelasten
– bijzondere lasten
Totaal lasten

117 559
56 397
61 162
3 195
290
2 905
1 303
148
700
455
122 057

96 395
59 852
36 543
1 109
335
774
996
821
175
0
98 500

– 21 164
3 455
– 24 619
– 2 086
45
– 2 131
– 307
673
– 525
– 455
– 23 557

129 680
71 573
58 107
658
557
101
690
307
146
237
131 028

Saldo van baten en lasten

1 550

– 1 594

– 3 144

– 716

Omschrijving

Toelichting op belangrijke verschillen:
– De effecten van de uittreding van FaSam op de omzet (€ – 21 565),
kosten (€ – 20 870) en resultaat (€ – 695) zijn in de 1e suppletoire
begroting 2011 (kamerstukken II, 32 780 VII, nr. 2) verwerkt.
– Enkele aannames in de begroting 2011 zijn niet gerealiseerd wat
resulteert in belangrijk lager omzet. Met name bij de bedrijfseenheden
van EC O&P is de omzet belangrijk achtergebleven, zonder dat dit in
dezelfde mate met kostenbesparende maatregelen is opgevangen. Ook
bij Vijfkeerblauw is de omzet achtergebleven en zijn extra investeringen in de bedrijfsvoering doorgevoerd.
– Bij de bedrijfseenheid DWR heeft de lagere aansluitingsgraad geleid
tot minder investeringen in benodigde licenties en als gevolg daarvan
lagere afschrijvingskosten. Doordat DWR in 2010 minder gebruik heeft
gemaakt van de leenfaciliteit werkt dit door in lagere rentelasten dan
begroot.
– Actief incassobeleid heeft geleid tot vrijval voorziening dubieuze
debiteuren in plaats van de begrote dotatie.
– Het vormen van een voorziening voor flankerend personeelsbeleid en
een voorziening verliesgevende projecten was niet begroot.
– De bijzondere baten van € 0,686 mln bestaan vooral uit een bijdrage
van DGOBR van € 0,6 mln in de ontwikkelkosten EC O&P ter grootte
van € 0,681 mln.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

182

Baten-lastendiensten

Toelichting op saldo van baten en lasten per groep van activiteiten
Houdster, AK en BB&C
Het vormen van de voorziening sociaal flankerend beleid, heeft geleid tot
een lager dan begroot resultaat bij de houdster. Bij AK en BB&C zijn meer
opdrachten binnen komen dan verwacht.
Pijler EC O&P
Bij het Cluster Advies heeft Arbeidsjuridisch een substantieel hoger
resultaat dan begroot. Het werkaanbod uit reorganisaties binnen de
Rijksoverheid in 2011 was hoger dan voorzien. Bij het Cluster Arbeid,
Vitaliteit en Welzijn [AVW] is afzet weggevallen i.v.m. de departementale
herindeling. Kostenbesparingen hebben de daling in afzet in 2011 nog niet
kunnen opgevangen. Bij het Cluster In-, Door- en Uitstroom [IDU] is bij de
Mobiliteitsorganisatie de hoeveelheid werk substantieel achtergebleven.
Bij overkomst van medewerkers kwam onvoldoende werk mee over. De
genomen besparingsmaatregelen hebben het verlies in 2011 nog niet
kunnen mitigeren. Het verlies bij Flexchange komt door een 33% lager
inkoopbemiddelingsvolume
Pijler Facilitair
Het positieve resultaat van DWR is een gevolg van de herinrichting van de
hosting. Daarnaast zijn delen van de beheerkosten lager uitgepakt dan
begroot. Bij vijfkeerblauw zijn het uitblijven van omzet vanuit
«Voorlichting op Aanvraag» en een vergaande digitalisering bij de
departementen de oorzaken van het fors lagere resultaat. De lagere
productiekosten konden het verlies aan omzet niet mitigeren. Door sturing
van het management van vijfkeerblauw op afzet en andere bedrijfseconomische verbetermaatregelen is een groter verlies in 2011 voorkomen.
Pijler Rijk/Innovatie
Bij het Buitenhuis zijn enkele grote verwachte opdrachten ter grootte van
€ 0,5 mln niet doorgegaan. De maatregelen van het management van het
Buitenhuis hebben een vertraagd effect en worden pas in 2012 zichtbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

183

Baten-lastendiensten

Balans
Baten-lastendienst DWM
Balans per 31 december 2011
Bedragen x € 1 000
Balans 2011

Balans 2010

Activa
Immateriële activa
Materiële activa
– grond en gebouwen
– installaties en inventarissen
– overige materiële vaste activa
Voorraden
Debiteuren
Nog te ontvangen
Liquide middelen
Totaal activa

1 275
3 250
385
2 400
465
144
6 835
5 307
19 900
36 711

1 557
2 244
437
1 493
314
183
7 516
10 080
16 921
38 501

Passiva
Eigen Vermogen
– exploitatiereserve
– onverdeeld resultaat
Voorzieningen
Leningen bij het MvF
Crediteuren
Nog te betalen
Totaal passiva

2 369
3 962
– 1 594
570
1 693
5 492
26 587
36 711

5 132
5 848
– 716
0
293
7 441
25 635
38 501

Eigen vermogen
Het eigen vermogen eind december 2011 is 2,0% van de gemiddelde
omzet over de afgelopen drie jaar en blijft hiermee met € 3,5 mln onder
het toegestane maximum van 5%. Zonder de onttrekking, als gevolg van
de uittreding van FaSam per 1 januari 2011, zou het eigen vermogen eind
2011 € 3,5 mln bedragen.
Nog te ontvangen en nog te betalen bedragen
De nog te ontvangen bedragen bestaan uit € 1,2 mln voor vooruitbetaalde
bedragen en € 3,1 mln nog te factureren omzet, voornamelijk bij de
bedrijfseenheden RBO [€ 0,8 mln] en EC O&P [€ 1,2 mln].
De voorziening betreft de financiële gevolgen van de in 2011 gemaakte
afspraken op het gebied van flankerend personeelsbeleid voor een aantal
medewerkers in verband met het beëindigen van het dienstverband in
2012 en voor één medewerker op basis van een gerechtelijke uitspraak,
waartegen DWM in hoger beroep gaat.
De nog te betalen bedragen bestaan uit € 2,2 mln te verrekenen met het
moederdepartement, € 4.6 mln vooruitgefactureerde bedragen, € 4,4mln
te verrekenen met uitzendbureaus uit inhuurbemiddeling via Flexchange,
€ 2,5 mln voor personeelsgerelateerde verplichtingen, € 3 mln nog te
besteden gelden en € 7,8 mln nog te betalen kosten bij de bedrijfseenheden DWR [€ 2,7 mln], SBO [€ 0,5 mln], RBO [€ 0,8 mln], EC AMC [€ 0,6
mln], EC MO [€ 0,4 mln] en de houdster [€ 1,7 mln] en voor € 0,6 mln
aflossingsverplichting op de leningen bij het MvF.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

184

Baten-lastendiensten

Kasstroomoverzicht
Baten-lastendienst DWM
Kasstroomoverzicht per 31 december 2011
Bedragen x € 1 000

1.
2.

3.

4.
5.

Rekening-courant RHB 1 januari 2011
Totaal operationele kasstroom
Totaal investeringen (–/–)
Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
Totaal investeringskasstroom
Eenmalige uitkering aan moederdepartement (–/–)
Eenmalige storting door het moederdepartement
(+)
Aflossingen op leningen (–/–)
Beroep op leenfaciliteit (+)
Totaal financieringskasstroom
Rekening-courant RHB 31 december 2011
(=1+2+3+4)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting (incl ISB)
(1)

Realisatie (2)

Verschil realisatie en
oorspronkelijk
vastgestelde
begroting (3)=(2)–(1)

21 986
4 745
– 3 335
0
– 3 335
0

16 919
2 373
– 1 837
5
– 1 832
0

– 5 067
– 2 372
1 498
5
1 503
0

0
– 250
0
– 250

600
– 159
1 997
2 438

600
91
1 997
2 688

23 146

19 898

– 3 248

Een lagere operationele kasstroom is het gevolg van een lager dan
begroot activiteitenniveau. De investeringen in 2011 bestaan voornamelijk
uit de aanschaffingen van licenties en de aanvullingen op en verbeteringen van bestaande geautomatiseerde primaire systemen. De behoefte
bij DWR aan licenties is achtergebleven bij de verwachting. De eenmalige
storting door het moederdepartement betreft de bijdrage in de ontwikkelkosten van het EC O&P. Het beroep op de leenfaciliteit betreft de financiering van de aanschaffingen van licenties bij de bedrijfseenheid DWR.
Doelmatigheid
De Werkmaatschappij brede indicatoren

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting 2011

Jaarplan 2011

Realisatie 2011

Klanttevredenheid departementen
Medewerkerstevredenheid
% fte overhead2 (obv benchmark)
% fte primaire proces (obv benchmark)
Omzet (in € X 1000)
Gemiddeld aantal fte3
Omzet per fte in €

7,1
7,5
n.b
n.b
123 094
6894
179 000

7,1
7,5
n.b.
n.b.
101 988
624
163 000

n.b.1
7.6
1x per 2 jaar
1x per 2 jaar
95 861
578
166 000

1

Niet uitgevoerd in 2011.
overhead inclusief verkoop
fte inclusief tijdelijk IF/detachering
4
na correctie uittreding FaSam resteert 613
2
3

Ontwikkeling omzet
Zie toelichting onder het kopje Exploitatie.
Omzet per fte
De begrote omzet per fte bedraagt bijna € 179 000 ten opzichte van een
gerealiseerde omzet per fte van ruim € 166 000 (een daling van ruim 7%).
De daling in de omzet is enerzijds een gevolg van de uittreding van
FaSam en anderzijds de achterblijvende vraag. In 2011 houdt de daling in
het aantal fte’s geen gelijke tred met de omzetdaling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

185

Baten-lastendiensten

Ten opzichte van het jaarplan 2011 is sprake van een stijging van 3%. Een
omzetgroei gaat niet altijd gepaard met een overkomst van ambtelijk
personeel en bij een aantal bedrijfseenheden leidt dit tot inhuur van
extern personeel om aan de (soms ook tijdelijke) vraag vanuit departementen te kunnen voldoen. Dit leidt wel tot een toename van de omzet,
maar niet tot een toename van het aantal fte’s ambtelijk personeel,
waarop het kengetal is gebaseerd.
Indicatoren per bedrijfseenheid
Gezien de veelheid aan producten/diensten bij DWM is ter bevordering
van het inzicht gekozen voor de onderstaande samenvattende overzichten
van indicatoren. In onderstaande tabel is de realisatie 2011 vergeleken
met de begroting 2011.
Hieruit blijkt dat de realisatie over het algemeen in lijn is met de begroting
2011. Duidelijk is dat hoofdzakelijk bij Vijfkeerblauw, Flexchange, A&G en
Het Buitenhuis de afname aantallen in de realisatie lager zijn dan begroot
in het jaarplan 2011. Hierin is ook de verklaring van de lagere resultaten
van deze bedrijfseenheden te vinden.
Indicatoren per BE
Houdster

Vijfkeerblauw

Intercoach
Flexchange

AJ

FA

RA

AMC

A&G

BMW

Bhuro

Buitenhuis

Inkooptarief Piofach dienstverlening (in €)
tarief houdster uitgedrukt in opslag % op direct
inkooptarief
klanttevredenheid eenheden
opslag printen zwart/wit (in €)
volume zwart/wit
opslag printen kleur (in €)
volume kleur
kostprijs coachtrajecten (in €)
deelnemers coachtrajecten
Tarief uitgedrukt in opslag % op directe inkoopkosten
directe inkoopkosten uitzendkrachten (in €)
gemiddelde kostprijs per declarabel uur (in €)
aandeel declarabele uren uitgedrukt in totaal
werkbare uren
gem. aantal declarabele uren per declarabele fte
gemiddelde kostprijs per declarabel uur (in €)
aandeel declarabele uren uitgedrukt in totaal
werkbare uren
gem. aantal declarabele uren per declarabele fte
gemiddelde kostprijs per declarabel uur (in €)
aandeel declarabele uren uitgedrukt in totaal
werkbare uren
gem. aantal declarabele uren per declarabele fte
gemiddeld uurtarief maatwerkvacatureplaatsingen
(in €)
gemiddeld tarief per standaardvacatureplaatsing in
media (in €)
gemiddelde kostprijs/decl.uur (in €)
aandeel declarabele uren uitgedrukt in totaal
werkbare uren
gem. aantal declarabele uren per declarabele fte
gemiddelde kostprijs per declarabel uur (in €)
aandeel declarabele uren uitgedrukt in totaal
werkbare uren
gem. aantal declarabele uren per declarabele fte
gemiddelde kostprijs per decl.uur (in €)
aandeel declarabele uren uitgedrukt in totaal
werkbare uren
gem. aantal declarabele uren per declarabele fte
gemiddeld tarief per declarabel uur GDR (in €)

Realisatie 2010

Begroting 2011

Realisatie 2011

18 255

19 155

18 476

110,20%
7,1
0,0265
29,2 mln
0,1114
13,5 mln
775
134

109,70%
7,1
0,0264
45 mln
0,1114
27 mln
704
120

110,00%
Niet uitgevoerd
0,0268
28,2 mln
0,1225
8,8 mln
547
66

3%
137 mln.
103,82

nvt
155 mln.
100,04

nvt
103 mln.
99,25

65,31%
1 194
111

68,34%
1 250
111

64,73%
1 184
111

40,29%
1 046
130,07

52,00%
1 275
128,71

44,86%
1 100
131,66

47%
1 009

66,83%
1 109

69,36%
1 151

112,5

112,5

101,55

217,5
116,64

217,5
118,27

211,59
162,39

72,41%
1 190
84,8

75,55%
1 254
84,8

52.5
901
95.90

57,00%
1 236
106,22

58,00%
1 250
102,03

60,80%
1 154
106,39

55,92%
1 278
125

62,50%
1 225
125

57,53%
1 130
125

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

186

Baten-lastendiensten

Indicatoren per BE

IPKD
DWR

SBO
BBR
RBO
MO

gem. kostprijs per decl. uur sessie algemeen (in €)
gem. aantal declarabele uren per declarabele fte
tarief basis/plusronde per adres (in €)
aandeel declarabele uren uitgedrukt in totaal
werkbare uren
SWF tarief
DWR Client tarief
gem. aantal declarabele uren per declarabele fte
verhouding managementkosten vs. totale
personeelskosten
gemiddeld tarief per declarabel uur (in €)
gem. aantal declarabele uren per declarabele fte
gemiddeld tarief per declarabel uur ( in € )
gem. aantal declarabele uren per declarabele fte
gemiddeld tarief per decl. uur rijksbeveiligers ( in
€)
gemiddeld tarief per declarabel uur dienstverlening
(in €)
gem. aantal declarabele uren per declarabele fte

Realisatie 2010

Begroting 2011

Realisatie 2011

125
949
655

125
1 120
655

125
534
775

74,60%
143,82
n.v.t.
1 562

74,60%
22,46
371,83
1 364

75,90%
19,06
181,91
1 427

8,11%
118,12
1 373
134,68
1 252

8,90%
129,31
1 354
134,68
1 152

4,04%
126,49
1 283
135
1 099

52,18

53,28

52,61

108
924

102,29
1 250

108
661

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

187

Baten-lastendiensten

TIJDELIJKE BATEN-LASTENDIENST FMHAAGLANDEN
Inleiding
FMHaaglanden (FMH) verzorgt de facilitaire dienstverlening voor de
volgende departementen:
Buitenlandse Zaken (BZ), Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW),
Infrastructuur en Milieu (IenM), Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
(BZK) en Veiligheid en Justitie (VenJ).
Per 1 januari 2012 sluiten de departementen Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (OCW) en Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) aan.
Missie
FMHaaglanden (voormalig 4FM) wil de klant gemak in zijn of haar werk
bieden, in elk gebouw en in elk ministerie, door het leveren van alle
faciliteiten op en rond de werkomgeving en wil een organisatie zijn waar
haar facilitair professionals met plezier werken, waardoor de klant zich
goed bediend voelt.
Visie
De twee bovenstaande bouwstenen Klanten en Medewerkers vormen het
belangrijkste kapitaal van FMH (voormalig 4FM) en zijn dan ook het
uitgangspunt in ons denken en handelen.
Producten en diensten
FMHaaglanden levert producten en diensten op het gebied van gebouwbeheer, exploitatie, consumptieve diensten, risicobeheersing,
schoonmaak, verhuizen, post en reprografie, verstrekken van inrichting,
voorzieningen, vervoer, facility management en overige diensten.
Klanttevredenheid
Voormalig 4FM heeft zich bij de start als doel gesteld dat de dienstverlening door de eindgebruikers als gelijk wordt ervaren als voor de start
(vóór 1 april 2010).
Het Klanttevredenheidsonderzoek (KTO) is eind 2011 afgenomen bij SZW
en BZK (voormalig VROM = Rijnstraat en Oranje Buitensingel). IenM heeft
eigenstandig een geïntegreerd onderzoek gedaan, waarvan de facilitaire
resultaten zijn gedeeld.
De doelstelling «gelijkblijvende klanttevredenheid» is niet op alle
onderdelen gehaald. De onderdelen waarbij de resultaten nagenoeg gelijk
zijn aan de nulmeting zijn onder andere schoonmaak, meubilair op de
werkplek, bewaking en beveiliging en verhuisdiensten.
De onderdelen waarbij sprake is van een lagere score ten opzichte van de
nulmeting hebben met name betrekking op het servicepunt en de
communicatie in het algemeen rondom de dienstverlening. Daarnaast zijn
de restauratieve voorzieningen aan de locatie Rijnstraat lager beoordeeld.
In 2012 worden deze aandachtspunten opgepakt en zal de voortgang
nauwlettend worden gemonitord.
Samenwerking 4FM en FaSam
Per 1 januari 2011 zijn 4FM en FaSam samengegaan en verder gegaan als
FMHolding. Per 1 juli is de naam gewijzigd naar FMHaaglanden. Vooruit-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

188

Baten-lastendiensten

lopend op de verdere integratie, is een start gemaakt met de integratie
van de bedrijfsvoeringonderdelen van voormalig FaSam en 4FM.
Er zijn in 2011, naast de integratie van bedrijfsvoering, geconsolideerde
tertaalrapportages, een gezamenlijke productendienstencatalogus en één
jaarplan opgesteld. Daarnaast is het kostprijsmodel zoveel mogelijk
geharmoniseerd en zal er per 1 januari 2012 sprake van één financiële
administratie.
FMHaaglanden als facilitaire dienstverlener van de regio Haaglanden
In lijn met het uitvoeringsprogramma Compacte Rijksdienst hebben de
Belastingdienst Centrum voor Facilitaire Dienstverlening (B/CFD) en
FMHaaglanden een viertal gebouwen voor facilitaire dienstverlening aan
elkaar over te dragen. FMHaaglanden draagt de dienstverlening in
Hoofddorp (231 werkplekken), Zwolle (125 werkplekken) en Winschoten
(174 werkplekken)over aan B/CFD. Omgekeerd draagt B/CFD aan FMHaaglanden de dienstverlening over van het Beatrixpark in Den Haag (1 500
werkplekken). De overdracht is per 1 januari 2012 gerealiseerd en is
hiermee een mooi voorbeeld van samenwerking tussen de twee facilitaire
dienstverleners.
Exploitatie
Baten-lastendienst FMH
Gespecificeerde verantwoordingstaat 2011
Bedragen x € 1 000
(1)

(2)

(3)=(2)–(1)

(4)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting (incl
ISB)

Realisatie

Verschil realisatie
en oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie 2010

Baten
Omzet moederdepartement
Omzet overige departementen
Omzet derden
Rentebaten
Vrijval voorzieningen
Bijzondere baten
Totaal baten

0
67 519
0
0
0
1 000
68 519

30 711
60 202
18
10
15
966
91 922

30 711
– 7 317
18
10
15
– 34
23 403

0
44 884
0
0
15
1 330
46 229

Lasten
Apparaatskosten
– personele kosten
– materiële kosten
Afschrijvingskosten
– immaterieel
– materieel
Overige lasten
– dotaties voorzieningen
– rentelasten
– bijzondere lasten
Totaal lasten

64 042
14 494
49 548
3 810
0
3 810
667
0
667
0
68 519

84 334
21 023
63 311
3 556
0
3 556
1 257
0
294
963
89 147

20 292
6 529
13 763
– 254
0
– 254
590
0
– 373
963
20 628

39 616
9 363
30 253
2 697
0
2 697
2 105
0
266
1 839
44 418

0

2 775

2 775

1 811

Omschrijving

Saldo van baten en lasten

De hogere realisatie voor zowel de baten als lasten ten opzichte van de
oorspronkelijk vastgestelde begroting is het gevolg van de samenvoeging
van voormalig 4FM en FaSam tot FMHaaglanden. De oorspronkelijk
vastgestelde begroting heeft alleen betrekking op voormalig 4FM. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

189

Baten-lastendiensten

gerealiseerde baten en lasten van voormalig FaSam bedragen respectievelijk € 30,1 mln en € 28,7 mln.
Baten
De lagere omzet overige departementen is het gevolg van de interdepartementale herindeling. Hierdoor is een deel van de omzet (circa € 16 mln)
verschoven van overige departementen naar het moederdepartement.
De baten kunnen als volgt worden gespecificeerd:
(1)

(2)

(3)=(2)–(1)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie

Verschil realisatie
en oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Productgroepen
Basis
Basis+
Maatwerk
Werkelijk
Opstartkosten
Overige opbrengsten
Totaal

47 629
5 014
2 811
11 305
760
0
67 519

68 076
7 262
6 224
8 031
0
1 338
90 931

20 447
2 248
3 413
– 3 274
– 760
1 338
23 412

Vrijval voorzieningen

0

15

15

Rentebaten

0

10

10

Bijzondere baten

1 000

966

– 34

Totaal baten

68 519

91 922

23 403

Omschrijving

De Productgroep Basis is een afgesproken pakket producten en diensten
dat wordt afgenomen waarvoor een vaste prijs per vaste verrekeneenheid
wordt betaald. De prijs (p) en hoeveelheid (q) staan gedurende het jaar
vast.
De productgroep Basis+ heeft betrekking op producten en diensten
waarvoor de opdrachtgever afhankelijk van de afgenomen hoeveelheid
een prijs per product/dienst betaalt. De prijs (p) staat gedurende het jaar
vast, de hoeveelheid (q) is afhankelijk van de afname.
Bij de productgroepen maatwerk en werkelijke kosten zijn zowel de prijs
(p) als de hoeveelheid (q) afhankelijk van de afname/vraag.
De omzet op bovenstaande producten, is met uitzondering van de
werkelijke kosten, hoger dan begroot.
De opstartkosten zijn niet in rekening gebracht door FMHaaglanden.
De overige opbrengsten van € 1,3 mln hebben met name betrekking op
de werkzaamheden ten behoeve van de aansluiting van OCW en VWS per
1 januari 2012.
Bijzondere baten
Het programma bureau Vernieuwing RijksDienst heeft aan voormalig 4FM
een bedrag toegekend van in totaal € 4,35 mln. Hiervan heeft € 3,35 mln
betrekking op 2010 en € 1,0 mln op 2011.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

190

Baten-lastendiensten

Lasten
De toename van de lasten is zoals eerder beschreven het gevolg van de
samenvoeging van voormalig 4FM met voormalig FaSam.
Materiële kosten
De materiële kosten zijn onder te verdelen in kosten voor het eigen
apparaat en de inkoopkosten van derden voor de dienstverlening. De
inkoopkosten bedragen circa 89% van de totale materiële kosten.
Rentelasten en afschrijvingslasten
De rentelasten en afschrijvingslasten zijn lager dan begroot omdat de
investeringen lager zijn dan gepland. Daarnaast is het rentepercentage
lager dan begroot.
Bijzondere lasten
Dit zijn de kosten die betrekking hebben op het programma Vernieuwing
RijksDienst.
Resultaat
Het resultaat over 2011 bedraagt circa € 2,8 mln en wordt voor een
belangrijk deel veroorzaakt doordat minder middelen nodig waren om de
afgesproken basisdienstverlening te kunnen leveren. Bij de bepaling van
de kostprijzen is rekening gehouden met een risico-opslag van € 1,1 mln
voor eventuele tegenvallers. Deze blijkt achteraf niet nodig te zijn
geweest.
Balans
Baten-lastendienst FMH
Balans per 31 december 2011
Bedragen x € 1 000
Balans 2011
Activa
Immateriële activa
Materiële activa
– grond en gebouwen
– installaties en inventarissen
– overige materiële vaste activa
Voorraden
Debiteuren
Nog te ontvangen
Liquide middelen
Totaal activa
Passiva
Eigen Vermogen
– exploitatiereserve
– onverdeeld resultaat
Voorzieningen
Leningen bij het MvF
Crediteuren
Nog te betalen
Totaal passiva

Balans 2010

11 172
404
0
3 236
2 501
16 388
33 701

0
13 571
0
13 298
273
0
397
2 331
14 747
31 046

5 672
2 897
2 775
44
7 702
8 208
12 075
33 701

1 811
0
1 811
59
10 781
8 640
9 755
31 046

11 576

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

191

Baten-lastendiensten

Activa
Materiële activa
De materiële vaste activa zijn gewaardeerd tegen de aanschafprijs,
vermindert met afschrijvingen en bijzondere waardeveranderingen.
Afschrijvingen op materiële vaste activa zijn gebaseerd op de geschatte
economische levensduur, rekening houdend met eventuele restwaarde.
Deze afschrijving vindt lineair plaats. De afschrijvingstermijnen zijn als
volgt:
Installaties en inventaris
Meubilair
Computerhardware en software

10 jaar
3 jaar

Overige materiële vaste activa
Vervoersmiddelen
Overige materiële vaste activa

4 jaar
5 jaar

Debiteuren
Het saldo debiteuren betreft vorderingen op departementen.
Nog te ontvangen
De post nog te ontvangen is als volgt samengesteld:
31-12-2011
(x € 1 000)
Vooruitbetaalde en vooruitontvangen facturen
Nog te factureren bedragen
Onderhanden werk

555
1 543
403
2 501

Liquide middelen
De rekening courant bij het ministerie van Financiën per 31 december
2011 bedraagt € 16,39 mln.
Passiva
Eigen vermogen
De Regeling Baten- en lastendiensten 2011 stelt dat het eigen vermogen
van een baten-lastendienst gebonden is aan een maximum omvang van
5% van de gemiddelde jaaromzet, berekend over de laatste 3 jaar. Indien
een baten-lastendienst korter bestaat dan 3 jaar, wordt de gemiddelde
jaaromzet berekend over deze kortere periode.
Voor de berekening van het maximum eigen vermogen is 2011 als eerste
jaar van de 3-jaarscyclus genomen. Aan de gekozen insteek liggen een
aantal argumenten ten grondslag.
Ten eerste is er over 2010 geen sprake van een jaaromzet in zin van de
Regeling baten-lastendiensten. Immers FMH is pas op 1 april opgericht.
Ten tweede dient de berekeningswijze van een gemiddelde jaaromzet
ervoor dat het Eigen Vermogen niet gaat fluctueren naar boven en naar
beneden; er wordt stabiliteit gecreëerd. Een jaar meetellen, waarin er een
(omzetgenererende) bedrijfseenheid minder (Fasam) is en sprake is van
een periode korter dan 12 maanden omzet, vertroebelt dat beeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

192

Baten-lastendiensten

Ten derde nu alleen de berekening loslaten op 2011 ligt veel meer in lijn
met de geraamde omzet van de toekomst. De baten 2012 liggen slechts 10
mln hoger dan de realisatie nu als gevolg van 2 nieuwe toetreders. Deze
trend zet zich voort. Om die reden is 2011 gekozen als maatstaf omdat dat
het eerste jaar is met een jaaromzet (waarin ook Fasam zit).
Over deze berekeningswijze heeft afstemming plaatsgevonden met de
RAD.
Het eigen vermogen komt uit op bijna € 5,7 mln en is € 1,1 mln hoger dan
de maximumomvang. Conform de regeling baten-lastendienst zal de
eigenaar actie ondernemen om het eigen vermogen naar het maximum
van 5% terug te brengen.
Leningen bij het MvF
FMHaaglanden is voor de overgenomen activa van de deelnemende
departementen een lening aangegaan bij het ministerie van Financiën.
Voorzieningen
Dit betreft een voorziening ambtsjubilea. In overeenstemming met de
Regeling baten-lastendiensten 2011 heeft 4FM besloten de voorziening
niet verder op te bouwen maar deze in vijf jaar af te bouwen.
Crediteuren
De post crediteuren is als volgt samengesteld:
31-12-2011
(x € 1 000)
Crediteuren moederdepartement
Crediteuren ministeries
Crediteuren overig

2 684
178
5 346
8 208

Onder de crediteuren overig zijn de van leveranciers ontvangen inkoopfacturen opgenomen.
Nog te betalen
Onder deze post is voor een bedrag van circa € 7,5 mln aan nog te
ontvangen facturen opgenomen en € 3,1 mln voor de aflossing in 2012
van de lening bij het ministerie van Financiën. De overige posten hebben
onder andere betrekking op personele verplichtingen (vakantiegeld,
-dagen en 13e maand), onderhanden werk en overige schulden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

193

Baten-lastendiensten

Kasstroomoverzicht
Baten-lastendienst FMH
Kasstroomoverzicht per 31 december 2011
Bedragen x € 1 000

1.
2.

3.

4.
5.

1

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting (incl ISB)
(1)

Realisatie (2)

Verschil realisatie en
oorspronkelijk
vastgestelde
begroting (3)=(2)–(1)

– 65
3 810
– 4 000
0
– 4 000
0

21 112
78
– 1 571
14
– 1 557

21 177
– 3 732
2 429
14
2 443
0

Rekening-courant RHB 1 januari 20111
Totaal operationele kasstroom
Totaal investeringen (–/–)
Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
Totaal investeringskasstroom
Eenmalige uitkering aan moederdepartement (–/–)
Eenmalige storting door het moederdepartement
(+)
Aflossingen op leningen (–/–)
Beroep op leenfaciliteit (+)
Totaal financieringskasstroom
Rekening-courant RHB 31 december 2011
(=1+2+3+4)

0
– 3 810
4 000
190

– 3 246

0
564
– 4 000
– 3 436

16 387

16 452

– 3 246

– 65

waarvan 4FM € 14,7 mln en Fasam, ingebracht per 1 jan 2011, € 6,4 mln.

Door FMH is met name geïnvesteerd in inventaris.
Doelmatigheid
Doelmatigheidsindicatoren
realisatie
2008

realisatie
2009

realisatie1
2010

begroting1
2011

realisatie
2011

Kostprijzen per werkplek
Omzet per productgroep (pxq)
– Basis
– Basis+
– Maatwerk
– Werkelijk

nvt

nvt

4 924

5 693

nvt

nvt
nvt
nvt
nvt

nvt
nvt
nvt
nvt

34 918
2 255
1 086
6 392

47 629
5 014
2 811
11 305

68 076
7 262
6 224
8 031

Saldo van baten en lasten (in €)
Saldo van baten en lasten (%)

nvt
nvt

nvt
nvt

1 811
4%

0
0%

2 775
3%

Personele kosten als % van de totale kosten
Materiële kosten als % van de totale kosten

nvt
nvt

nvt
nvt

21,1%
68,1%

21,2%
72,3%

23,6%
71,0%

Apparaatskosten (in €)

nvt

nvt

12 634

14 887

27 902

Kostenbesparing aanbestedingen (5%) 4FM

nvt

nvt

–

1 432

461

FTE-totaal (excl. externe inhuur)

nvt

nvt

Omschrijving Generiek Deel

1

283,9

Betreft alleen 4FM.

Algemeen
De realisatie 2010 en de begroting 2011 hebben betrekking op voormalig
4FM, waarvan 2010 voor een periode van 9 maanden.
Kostprijzen per werkplek
Om tot een kostprijs per werkplek te komen voor FMHaaglanden moeten
eerst de Producten en Diensten Catalogi (PDC) en de kostprijsmodellen
(KPM) van voormalig 4FM en FaSam op elkaar afgestemd worden. Dit is
voor 2012 gedaan. Realisatiecijfers kunnen over 2012 worden opgeleverd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

194

Baten-lastendiensten

Indicatoren specifiek deel
In de begroting 2011 zijn specifieke indicatoren opgenomen voor alleen
4FM. Fasam was hierin dus niet begrepen. Het opleveren van realisatiecijfers van alleen 4FM geeft een incompleet beeld. Derhalve is opname
achterwege gelaten. In plaats daarvan zijn de personele en materiele
kosten als percentage van de totale kosten voor beide eenheden
opgenomen.
Kostenbesparing aanbestedingen 4FM (5%)
De aanbestedingen hebben geleid tot een inkoopbesparing van € 0,46
mln in 2011. Deze inkoopbesparing is lager dan begroot (€ 1,4 mln). Dit
wordt vooral veroorzaakt door vertraging van grote aanbestedingen.
Hierdoor wordt de periode waarop de lagere tarieven doorwerken korter.
Wanneer gekeken wordt naar de inkoopbesparing op 1 januari 2013 dan
zal het gestelde doel van 5% worden gehaald.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

195

Baten-lastendiensten

BATEN-LASTENDIENST IMMIGRATIE- EN NATURALISATIEDIENST
(IND)
Inleiding
De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) is de toelatingsorganisatie van
Nederland. Als baten-lastendienst wordt uitvoering gegeven aan het
beleid zoals is vormgegeven binnen het beleidsartikel 50 «Vreemdelingen».
Exploitatie
Baten-lastendienst IND
Gespecificeerde verantwoordingstaat 2011
Bedragen x € 1 000

Omschrijving

Baten
Omzet moederdepartement
Omzet overige departementen
Omzet derden
Rentebaten
Bijzondere baten
Totaal baten

(1)

(2)

(3)=(2)–(1)

(4)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie

Verschil realisatie
en oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie 2010

296 245

307 291

11 046

314 974

57 560
200

68 033

10 473
– 200
8 000
29 319

48 385

363 359

347 971
210 450
137 521
1 869
10 794
1 214
9 580
–
–
–
360 634
2 725

354 005

Lasten
Apparaatskosten
– personele kosten
– materiële kosten
Rentelasten
Afschrijvingskosten
– immaterieel
– materieel
Overige lasten
– dotaties voorzieningen
– bijzondere lasten
Totaal lasten
Saldo van baten en lasten

8 000
383 324

332 445
203 978
128 467
2 000
19 560
4 349
15 211
–
–
–
354 005

327 091
197 874
129 217
1 667
15 342
5 800
9 542

357 092

– 5 354
– 6 104
750
– 333
– 4 218
1 451
– 5 669
–
12 992
–
3 087

0

26 232

26 232

12 992

Baten
Omzet moederdepartement
Uitgangspunt voor het berekenen van de totaal gerealiseerde baten zijn
de vastgestelde bekostigingsafspraken en IND kostprijzen 2011. Daarnaast
is de IND nog separaat gefinancierd met gelden voor intensiveringen uit
het regeerakkoord.
Baten direct (pxq)
Op basis van de bekostigingsafspraken wordt IND gefinancierd voor
geleverde prestaties op basis van kostprijs x hoeveelheden (p x q).
In 2011 is de geleverde prestatie bij Asiel, Regulier en Naturalisatie lager
dan begroot. Dit wordt enerzijds verklaard door het lagere aanbod
(instroom). Anderzijds is sprake van lagere productie bij regulier en
naturalisatie waardoor de voorraden per ultimo 2011 zijn toegenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

196

Baten-lastendiensten

Intensivering RA
Voor de intensiveringen regeerakkoord is totaal een bijdrage van € 20,7
miljoen beschikbaar. Voor de intensiveringen regeerakkoord wordt vanuit
de gerealiseerde capaciteitsinzet een bedrag van € 17,7 miljoen verantwoord. Voor het onderdeel versnellen toelatingsprocedure is recent een
EAUT uitgevoerd. De gelden hiervoor zijn dan ook niet/zeer beperkt tot
uitvoering gekomen, waardoor dit niet in de verantwoording wordt
meegenomen.
Omzet derden
In de omzet derden zijn onder andere de leges voor het aanvragen van
vergunningen die wordt ontvangen van vreemdelingen opgenomen. De
legesopbrengsten 2011 bedragen € 59,8 mln.
De legesopbrengsten met betrekking tot aanvragen om naturalisatie zijn
in 2011 gestegen. Dit is het gevolg van de legesverhoging per 1 januari
2011. De legesopbrengsten met betrekking tot aanvragen om toelating zijn
in 2011 ook gestegen. Deze toename is enerzijds veroorzaakt door de
legesverhoging per 1 juli 2011 en anderzijds door de toename in
aantallen. De toename in aantallen is te verklaren door de vijfjaarlijkse
vernieuwing van het verblijfsdocument voor onbepaalde tijd. De post
overige opbrengsten bevat onder andere doorbelastingen op het gebied
van huisvesting en resultaten uit (internationale) projecten ter grootte van
€ 8,3 miljoen.
Rente
Er is in 2011 geen gebruik gemaakt van de depositofaciliteit. De rente op
de rekening courant was in 2011 nihil.
Bijzondere baten
De invoering van INDiGO is een gezamenlijk traject van IND en Ivent
(Ministerie van Defensie) en heeft vertraging opgelopen. Er is op
ministerieel niveau overleg over de verdeling van de opgelopen schade.
In dit overleg is besloten dat Ivent de IND tegemoet gaat komen voor een
bedrag ter grootte van € 8 miljoen.
Lasten
Apparaatskosten
– Personele kosten
De personele lasten zijn lager dan begroot. Dit wordt veroorzaakt
doordat in de begroting (op aanwijzing van DFEZ Justitie) ook rekening
is gehouden met de programmagelden VGM/IDMI (ca. € 4 mln.). In de
begroting was rekening gehouden met een sterke daling van de
capaciteit als gevolg van de implementatie van INDIGO. Ondanks de
vertraging van INDIGO is de daling van het ambtelijk personeel wel
doorgezet. Deze daling heeft effect gehad op de inhuur van externe
capaciteit, waardoor meer inzet van extern personeel noodzakelijk was.
De kosten van externe inhuur in 2011 bedragen € 26,4 miljoen; 12,5%
van de personele lasten. In vergelijking met voorgaande jaren is in
2011 de dalende lijn aan externe inhuur voortgezet. Als gevolg van de
vertraging INDIGO is een aanvullend beroep gedaan op externen voor
de automatiseringsactiviteiten. Daarnaast wordt externe inhuur ingezet
op niet-structurele intensiveringen uit het regeerakkoord (wegwerken
van verzoeken Dublin–Griekenland).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

197

Baten-lastendiensten

–

Materiële kosten
De materiële kosten zijn ruim € 8 miljoen gedaald ten opzichte van
2010. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door een daling van de
huisvestingslasten, enerzijds door het afstoten van een aantal panden.
Anderzijds zijn de lasten lager na het vernieuwen van een aantal
contracten met een lagere huurprijs.

Rentelasten
De rentelasten zijn lager dan in de begroting doordat enerzijds de
rentepercentages lager zijn dan begroot en anderzijds zijn de investeringen in voorgaande jaren minder dan verwerkt in de begroting.
Afschrijvingskosten
De afschrijvingskosten hebben betrekking op de afschrijvingen op
immateriële en materiële vaste activa. In 2011 is € 5,8 miljoen
afgeschreven op immateriële activa (INDiGO) en is voor € 9,5 miljoen
afgeschreven op de materiële vaste activa. De IMVA is hoger dan begroot
door een hogere startwaarde van de activa. Daarnaast is er een
verschuiving van MVA naar IMVA; software wordt niet als pakket
aangeschaft, maar binnen de IND ontwikkeld.
De MVA is lager dan begroot door minder investeringen in huisvesting en
vertraging in de aanschaf van hardware.
Dotaties voorzieningen
De dotaties in 2011 hebben betrekking op de Remkes-regeling en de
dotatie voor de getroffen voorziening INDIS. In 2011 is totaal € 12,9
miljoen gedoteerd.
Balans
Baten-lastendienst IND
Balans per 31 december 2011
Bedragen x € 1 000
Balans 2011

Balans 2010

Activa
Immateriële activa
Materiële activa
– grond en gebouwen
– installaties en inventarissen
– overige materiële vaste activa
Voorraden
Debiteuren
Nog te ontvangen
Liquide middelen
Totaal activa

54 602
14 441
3 149
2 380
8 912
866
4 816
18 921
44 855
138 501

47 321
20 843
3 805
3 110
13 928
696
5 191
12 750
14 164
100 965

Passiva
Eigen Vermogen
– exploitatiereserve
– onverdeeld resultaat
Leningen bij het MvF
Voorzieningen
Crediteuren
Nog te betalen
Totaal passiva

6 043
– 20 189
26 232
57 367
15 194
2 133
57 764
138 501

– 32 251
– 34 976
2 725
63 070
3 407
6 735
60 004
100 965

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

198

Baten-lastendiensten

Wijziging vergelijkende cijfers
De rubricering van een aantal posten in de jaarrekening 2011 is ten
opzichte van de jaarrekening 2010 gewijzigd. Hiermede voldoet de
jaarrekening beter aan de eisen die voortvloeien uit de Richtlijnen van de
Jaarverslaggeving. De vergelijkende cijfers zijn eveneens aangepast. Deze
aanpassingen hebben geen gevolgen voor de grootte van het vermogen
en/of resultaat.
Immateriële vaste activa
De in bovenstaande tabel opgenomen immateriële vaste activa hebben
betrekking op de ontwikkelkosten van het systeem INDiGO. In 2010 is de
basis voor INDiGO neergezet en in 2011 is vervolgens doorontwikkeld op
INDiGO. Deze doorontwikkelingen betreffen o.a. ketenkoppelingen en
koppelingen voor biometrie. Ook zijn verschillende wijzigingen doorgevoerd die benodigd zijn voor nieuwe wetgeving evenals veel noodzakelijke wijzigingen om de functionaliteit voor de gebruikers te verbeteren.
Materiële vaste activa
De materiële vaste activa zoals opgenomen in bovenstaande tabel hebben
voornamelijk betrekking op verbouwingen, gebouwen, installaties,
inventaris en overige activa.
Nog te ontvangen
Deze balanspost betreft onder andere vooruitbetaalde huren en vervoersabonnementen voor personeelsleden.
De nog te ontvangen bedragen bestaan uit BTW compensatie en nog te
factureren posten aan derden voor uitgevoerde diensten.
Door het Ministerie van Defensie toegezegde bijdrage in de additionele
kosten als gevolg van de vertraagde implementatie van het INDiGOsysteem. Dit bedrag zal verrekend worden met de ingediende en nog in te
dienen facturen van Ivent.
Liquide middelen
De post liquide middelen bestaat voornamelijk uit de rekening courant
met de Rijkshoofdboekhouding (RHB) van het Ministerie van Financiën.
Voorzieningen
De voorziening heeft betrekking op de zogenoemde «Remkes-regeling»
(FPU-plus). De toenmalige Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft voor de Rijksdiensten de mogelijkheid geschapen aan
medewerkers die daarvoor in aanmerking komen een Flexibele Pensioen
Uitkering (FPU-plus arrangement) aan te bieden.
Ook is er een voorziening voor INDIS opgevoerd ter grootte van € 12,7
mln. Deze voorziening betreft de exploitatie- en beheercontracten met
betrekking tot de legacy systemen (oa. INDIS en GAAS) voor 2012.
Evenals voor de afbouw en verwijdering van de legacy systemen.
Crediteuren
De post crediteuren betreft verplichtingen aan leveranciers, die door
middel van een factuur in rekening zijn gebracht en betalingen onderweg
welke op 31 december 2011 nog niet van de bank zijn afgeschreven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

199

Baten-lastendiensten

Nog te betalen
Dit zijn betalingen die vooral betrekking hebben op nog te betalen
facturen, vakantiegeld en eindejaarsuitkering.
Kasstroomoverzicht
Baten-lastendienst IND
Kasstroomoverzicht per 31 december 2011
Bedragen x € 1 000

1.
2.

3.

4.
5.

Rekening-courant RHB 1 januari 2011
Totaal operationele kasstroom
Totaal investeringen (–/–)
Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
Totaal investeringskasstroom
Eenmalige uitkering aan moederdepartement (–/–)
Eenmalige storting door het moederdepartement
(+)
Aflossingen op leningen (–/–)
Beroep op leenfaciliteit (+)
Totaal financieringskasstroom
Rekening-courant RHB 31 december 2011
(=1+2+3+4)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting (1)

Realisatie (2)

Verschil realisatie en
oorspronkelijk
vastgestelde
begroting (3)=(2)–(1)

12 665
19 360
– 10 200
– 10 200

14 096
40 512
– 16 321
101
– 16 220

1 431
21 152
– 6 121
101
– 6 020

– 25 507
10 200
– 15 307

12 062
– 19 228
13 525
6 359

12 062
6 279
3 325
21 666

6 518

44 747

38 229

Investeringen
De investeringen zijn hoger dan begroot doordat er meer doorontwikkeling is geweest op INDiGO. In 2010 is de basis voor INDiGO neergezet.
In 2011 is vervolgens doorontwikkeld op INDiGO. In een 3-tal releases zijn
het berichtenverkeer via INDiGO gerouteerd, ketenkoppelingen en
koppelingen voor biometrie ontwikkeld. Daarnaast zijn er extra functionaliteiten ten behoeve van correspondentie, nieuwe wetgeving en Klant
Dienst Wijzer toegevoegd.
Aflossing op lening
De aflossing op de lening is lager, doordat in de begroting gerekend is
met hogere leningen in voorgaande jaren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

200

Baten-lastendiensten

Doelmatigheid
Doelmatigheidsindicatoren
Omschrijving Generiek Deel
2008

2009

2010

Realisatie
2011

Begroting
2011

IND-totaal:
Ambtelijk FTE-totaal (gemiddeld)
Saldo van baten en lasten in % totale baten

3 150
– 9,7

3 199
– 10,5

3 110
0,9

2 924
6,8

3 103
0

Asiel
Doorlooptijd (wettelijke termijn) in %
Standhouden van beslissingen in %
Aantal gegronde klachten in %
Gemiddelde kostprijs ( x € 1)
Omzet (x mln.)

65
82
1,1
8 400
n.v.t.

73
78
1,1
5 859
n.v.t.

82
77
0,7
5 017
n.v.t.

88
77
1,5
5 001
159

80
85
<2
5 470
159,3

Regulier
Doorlooptijd (wettelijke termijn) in %
Standhouden van beslissingen in %
Aantal gegronde klachten in %
Gemiddelde kostprijs (x € 1)
Omzet (x mln.)

88
81
0,5
680
n.v.t.

93
82
0,6
753
n.v.t.

95
82
0,5
828
n.v.t.

88
79
1,2
645
167,2

100
80
<2
621
170,8

Naturalisatie
Doorlooptijd (gestelde termijn) in %
Aantal gegronde klachten in %
Gemiddelde kostprijs (x € 1)
Omzet (x mln.)

84
0,1
700
n.v.t.

95
0,1
435
n.v.t.

96
0,1
487
n.v.t.

86
0,1
485
18,1

100
<0,5
358
18,5

Doorlooptijden
Asiel
Realisatie streefwaarde doorlooptijd ruim boven de norm. Geen bijzonderheden.
Regulier
De streefwaarde van 100% voor regulier wordt in 2011 niet gerealiseerd,
dit is mede het gevolg van de problematiek die speelt met INDIGO. Ook is
de termijn die voor bezwaar geldt in de praktijk lastig te realiseren.
Naturalisatie
De tijdigheid van de productie is naar 86% gedaald. Deze daling wordt
mede verklaard doordat een deel van de terugmeldingen van de
ceremonie van de gemeenten na de wettelijke termijn retour wordt
ontvangen.
Standhouding beslissingen
Asiel
Het aandeel instandhoudingen beroep is lager dan begroot. Een hoog
aantal gegrondverklaringen met betrekking tot de Dublin Griekenland
zaken in vooral de maanden februari, maart en april heeft het percentage
instandhouding beslissingen ongunstig beïnvloed. In de daarop volgende
maanden is het aandeel Dublin Griekenland te verwaarlozen.
Regulier
Realisatie is nagenoeg gelijk aan de norm. Geen bijzonderheden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

201

Baten-lastendiensten

BATEN-LASTENDIENST RIJKSGEBOUWENDIENST
Inleiding
De Rijksgebouwendienst ziet het als zijn missie bij te dragen aan het
succesvol functioneren van zijn klanten, door het bieden van efficiënte en
effectieve huisvestingsoplossingen. Met het in stand houden van
monumenten draagt de Rijksgebouwendienst bij aan het behoud van ons
cultureel erfgoed. Sinds 1 januari 1999 heeft de Rijksgebouwendienst de
status van baten-lastendienst. Deze status vloeit voort uit het destijds
vernieuwde rijkshuisvestingsstelsel. Het rijkshuisvestingsstelsel is in deze
opzet ingevoerd met als doel een rijksbrede vergroting van de doelmatigheid in de huisvesting van de rijksoverheid.
In 2008 is het Besluit Rijksgebouwendienst 1999 gewijzigd (Stb. 2008,
381). Daarmee is onder andere besloten om de verantwoordelijkheid voor
de kaderstelling voor het rijksbrede beleid van rijkshuisvesting bij het DG
Organisatie en Bedrijfsvoering Rijk (DGOBR) van het ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) te beleggen. Per
14 oktober 2010 ressorteert de Rijksgebouwendienst onder het ministerie
van BZK.
De Rijksgebouwendienst levert de producten huisvesting, services,
adviezen en beleidsondersteuning. Het product Huisvesting bestaat uit het
ontwikkelen, realiseren en leveren van huisvesting. De Rijksgebouwendienst handhaaft de afgesproken kwaliteit van de geleverde huisvesting
volgens de Regeling Taakverdeling Beheer Rijkshuisvesting.
Rapportage aan de Nederlandse Mededingingsautoriteit
De Rijksgebouwendienst heeft een meldpunt mededinging, dat fungeert
als aanspreekpunt voor de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa). Bij
dat meldpunt kunnen zowel medewerkers van de Rijksgebouwendienst
als externe partijen vermoedens van prijs- of marktverdelingsafspraken of
andere overtredingen van de Mededingingswet melden.
In 2011 zijn analyses van inschrijvingsbegrotingen uitgevoerd. Deze
analyses zijn periodiek gerapporteerd aan en besproken met de NMa.
Overige prestaties
Indicator

Streefwaarde 2011

Brandveiligheid

Fase 2 in justitiële inrichtingen
gerealiseerd.
Energieindex is verbeterd
In 320 000m2 rijksgebouwen FCIB
gerealiseerd
Rgd gaat voor enkele projecten verder
dan criteria voor duurzaam inkopen

Duurzaamheid
Energieambitie 2020
Duurzaam inkopen
Inspecties
monumenten

70 inspecties uitgevoerd

Realisatie 2011

gerealiseerd
gerealiseerd
Kopgroep gestart
gerealiseerd
71 inspecties
uitgevoerd

Toelichting
Brandveiligheid
Fase 2 is in de justitiële inrichtingen, binnen de kaders voor planning en
budget, medio 2011 gerealiseerd. Hiermee voldoen alle ruimten binnen
een justitiële inrichting aan de bouwkundige brandveiligheidseisen. Voor
ruimten met de gebruiksfunctie «dwangverblijf» gold als streefniveau het
nieuwbouwniveau uit het Bouwbesluit 2003, tenzij dat vanwege organisa-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

202

Baten-lastendiensten

torische, technische of financiële redenen niet haalbaar of wenselijk was
(onder meer de monumentale koepelgevangenissen). Voor overige
ruimten is het bestaande bouwniveau gerealiseerd. (Kamerstukken II,
24 587 nr. 431).
Duurzaamheid
Toepassing van de duurzaam inkoopeisen hebben tot een energiezuiniger
portefeuille geleid. Een groot deel van de kantoren van de Rijksgebouwendienst (huur en eigendom) en penitentiaire inrichtingen heeft een
energielabel. In 2010 hadden de kantoorgebouwen gemiddeld een
energielabel D en de penitentiaire inrichtingen energielabel E. Het
energielabel van een gebouw wordt bepaald met de energie-index. De
gemiddelde Energie-Index van de kantoren en de penitentiaire inrichtingen is verbeterd van 1,45 op 1 januari 2010 naar 1,42 op 1 januari 2011
en daarmee met de beoogde jaarlijkse verbetering van 2%. Voor de
kantoren betekent deze verbetering van de portefeuille theoretisch een
jaarlijkse reductie van gezamenlijk 3 600 ton CO2-emissie en een
besparing van € 0,7 mln op energiekosten.
Voortgang programma Energieambitie 2020
De doelstelling om in 8% van de geprogrammeerde 4 mln m_ rijksgebouwen (320 000 m_) het functioneel controleren, inspecteren en beheren
(FCIB) van klimaatinstallaties te realiseren, is niet gehaald. Deze 8% betreft
de objecten uit de zogenaamde kopgroep, waarvoor een leertraject was
ingezet voor de aanpak van overige te behandelen objecten. De planning
van de uitvoering van FCIB is afgestemd op de lopende onderhoudsplanning van de Rgd en de lopende bedrijfsprocessen bij de gebruiker,
zodat de financiële middelen zo efficient mogelijk kunnen worden ingezet.
Deze afstemming heeft geleid tot een vertraging, waardoor het werk uit de
kopgroep voor ruim 2/3e deel kon worden uitgevoerd. Deze vertraging zal
in de loop van het traject worden ingelopen.
Duurzaam inkopen
In maart 2011 is het gebouw van de Dienst Uitvoering Onderwijs en de
Belastingdienst aan de Kempkensberg in Groningen in gebruik genomen.
De aanbestedingsvorm DBFMO heeft het consortium gestimuleerd om
innovatief en integraal te ontwerpen en uit te gaan van de levenscyclusbenadering. Vanaf het eerste ontwerp is rekening gehouden met onderhoud,
energiegebruik en zelfs voor de langere termijn, hergebruik van het pand
voor woningen. De score op Greencalc is 254 ten opzichte van de voor
duurzaam inkopen verplichte 200 punten. Om deze hogere score te
bereiken zijn de gevel, de materialisering, de afwerking en integratie van
installaties alle afgestemd op een hoge mate van duurzaamheid en een
minimale milieubelasting.
In 2011 heeft het toekomstige Paleis van Justitie in Amsterdam, onderdeel
van het nieuwbouwproject IJDock, als één van de eerste gebouwen in
Nederland een breeam-certificaat ontvangen. Het ontwerp heeft met
gemak een BREEAM-NL Nieuwbouw keurmerk «good» verdiend. Hoewel
de ontwikkeling al was gestart voordat de verplichting van 100%
duurzaam inkopen inging, is kostenneutraal een Greencalc score van 214
bereikt.
Inspecties monumenten
In 2010 heeft de Rijksgebouwendienst een landelijke overeenkomst voor
inspecties op bouwkundige aspecten afgesloten met de monumentenwachten in de diverse provincies. De bouwkundige inspecties in 2011 zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

203

Baten-lastendiensten

uitgevoerd door gecertificeerde inspecteurs conform de NEN 2 767
methodiek.
Financieel deel bij het jaarverslag van de baten-lastendienst Rgd
Deze jaarrekening is opgesteld volgens de voorschriften van de Comptabiliteitswet (CW2001) en de nadere uitwerking hiervan in de
Rijksbegrotings- en verantwoordingsvoorschriften (RBV), de Regeling
Departementale Begrotingsadministratie 2007 (RDB 2007) en de Regeling
Baten-lastendiensten 2011. De Rijksgebouwendienst heeft bij de invoering
van het rijkshuisvestingsstelsel met het ministerie van Financiën nadere
afspraken gemaakt omtrent bepaalde onderdelen van de jaarrekening.
Deze afspraken zijn herijkt in het kader van de Regeling Batenlastendiensten 2007 (en daarna in 2011). In deze Regeling is in
beginsel het Burgerlijk Wetboek 2 (BW 2), titel 9 en de Richtlijnen voor de
Jaarverslaggeving (RJ) van toepassing verklaard. De afwijkingen van BW
2 titel 9 en RJ zijn goedgekeurd door het ministerie van Financiën en FEZ
van het moederdepartement. De afwijkingen zijn nader toegelicht bij de
betreffende posten van de balans en de staat van baten en lasten.
Baten-lastendienst Rijksgebouwendienst
Gespecificeerde verantwoordingstaat 2011
Bedragen x € 1 000
(1)

(2)

(3)=(2)–(1)

(4)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting (incl
ISB)

Realisatie

Verschil
realisatie en
oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie 2010

Baten
Leveren producten/diensten
Omzet moederdepartement
Omzet overige departementen
Omzet derden

19 934
1 307 236
11 110

21 570
1 373 204
12 024

1 636
65 968
914

23 088
1 394 474
12 021

Bedrijfsvoering
Rentebaten
Overige baten
Vrijval voorzieningen
Totaal baten

800
13 130
0
1 352 210

3 089
16 282
1 317
1 427 486

2 289
3 152
1 317
75 276

3 571
32 403
1 465 557

77 976
302 499
268 192
311 573
136 076
500
23 836
100 975

87 065
287 781
272 539
346 684
155 775
17 749
23 900
113 132

9 089
– 14 718
4 347
35 111
19 699
17 249
64
12 157

90 085
307 079
283 915
326 763
145 526
27 322
23 500
133 358

59 691
4 343
7 599
39 000
18 513

48 443
8 818
6 941
39 218
73 104

– 11 248
4 475
– 658
218
54 591

61 929
8 318
7 735
19 363
28 330

1 350 773
1 437

1 481 149
– 53 663

130 376
– 55 100

1 463 223
2 334

Omschrijving

Lasten
Product Huisvesting
Apparaatskosten (netto)
Huren
Rentelasten
Afschrijvingen
Onderhoud
Dotaties voorzieningen
Belastingen en heffingen
Investeringen buiten gebruiksvergoedingen
Overige producten
Services
Adviezen
Beleidsondersteuning
PPS lasten
Overige lasten
Totaal lasten
Saldo van baten en lasten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

204

Baten-lastendiensten

Toelichting op de staat van baten en lasten uitgaande van batenlastendienst Rgd
Baten
Baten: leveren producten en diensten
De omzet overige departementen hebben betrekking op:
de opbrengsten van de interne verhuurcontracten met de ministeries
volgens het huur-verhuurmodel (gebruiksvergoedingen).
de à fonds perdu gefinancierde huisvestingsprojecten voor ministeries
(investeringen buiten de gbv);
het verschil tussen de ontvangen gebruiksvergoeding en de afschrijvingsen rentekosten van de vaste activa (egalisatie). In 2011 is er sprake van
een afname van de egalisatierekening.
Het onderdeel services betreft de opbrengsten voor werkzaamheden, die
volgens de RTB tot de taak van de afnemer worden gerekend
(RTB-serviceverlening), maar die op verzoek van de afnemers, voor zover
rijksoverheid, door de Rijksgebouwendienst worden verricht.
Services worden door de Rijksgebouwendienst uitgevoerd zowel via
incidentele opdrachten als via servicecontracten.
De opbrengsten adviezen hebben betrekking op de opbrengsten van
niet-projectgebonden huisvestingsadviezen aan rijksoverheden.
De klantvraag met betrekking tot serviceprojecten en adviesopdrachten is
vooraf lastig in te schatten. Tegenover hogere/lagere baten staan ook
hogere/lagere lasten.
Opbrengsten moeder
Onder inputfinanciering buiten de huur- verhuurrelatie vallen het beheer
van monumenten met een erfgoedfunctie (inclusief Paleis Soestdijk), de
beleidsondersteunende taken van de Rijksgebouwendienst en het
Energiebesparingsprogramma Rijkshuisvesting. Voor de dekking van de
inputfinanciering wordt zorg gedragen door het moederdepartement. Het
moederdepartement verstrekt gedurende het jaar voorschotten aan de
Rijksgebouwendienst en op basis van de definitieve realisatiecijfers
worden de kosten het jaar daarop afgerekend.
Het verschil tussen de voorschotten (en overige ontvangsten) en de
realisatie wordt afgerekend met het moederdepartement. De kosten en
opbrengsten zijn per saldo aan elkaar gelijk.
Opbrengsten derden
De opbrengsten van derden betreffen de huuropbrengsten die de
Rijksgebouwendienst via RVOB ontvangt. Onder deze post vallen tevens
de opbrengsten voor de exploitatie van de bijzondere objecten (parkeergarages en de grafelijke zalen).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

205

Baten-lastendiensten

Baten: Bedrijfsvoering
Rentebaten
Specificatie rentebaten
(Bedragen in € 1 000)

Realisatie
2010

Realisatie
2011

Begroting
2011

Rentebaten rekening-courant RHB
Rentebaten projecten
Overige rentebaten

70
3 352
149

99
1 435
1 555

0
0
800

Totaal

3 571

3 089

800

Het rentepercentage op de rekening-courant RHB is nagenoeg nihil.
Rentebaten projecten betreffen rentebaten op à fonds perdu projecten.
Tegenover deze baten staan lasten voor de Rijksgebouwendienst als
gevolg van voorfinanciering tijdens de realisatiefase.
Overige baten
Specificatie overige baten
(Bedragen in € 1 000)

Realisatie 2010

Realisatie 2011

Begroting 2011

Boekwinst verkoop onroerend goed
Resultaat op investeringsprojecten
Resultaat op nazorg
Baten voorgaande boekjaren
Diverse overige baten

255
410
5 733
7 487
18 518

735
468
819
3 987
10 273

5 050
0
0
0
8 080

Totaal

32 403

16 282

13 130

In de post diverse overige baten zitten onder meer de opbrengsten uit de
bestemmingsreserve ten behoeve van apparaats- en onderhoudskosten
brandveiligheid ad € 6,9 mln., de bijbehorende kosten worden bij de
overige lasten gepresenteerd.
Lasten: product huisvesting
Apparaatskosten
Deze post omvat alle apparaatskosten, die niet gedekt worden uit de
overige producten te weten huisvestingsprojecten, adviezen, services en
beleid maar die gedekt dienen te worden uit 1-opslag Gebruiksvergoeding. De apparaatskosten zijn de kosten voor intern en extern
personeel plus de materiële kosten, zoals eigen huisvestingskosten en
ICT-kosten. De correctie technisch advies heeft betrekking op de uitgevoerde advies werkzaamheden die direct ten laste van de projecten
komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

206

Baten-lastendiensten

Specificatie apparaatskosten
(Bedragen in € 1 000)
Totaal (bruto) kosten Personeel
Totaal (bruto) kosten Materieel
Totaal personele en materiële kosten
Correctie Technisch Advies
Apparaatskosten (bruto)
Totaal toegerekend aan overige producten
Totaal apparaatskosten (= netto)

+/+
–/–

–/–

Realisatie 2010

Realisatie 2011

Begroting 2011

108 324
37 313
145 637
1 172
144 465

94 387
37 640
132 027
2 431
129 596

101 024
40 077
141 101
2 525
138 576

54 380

42 531

60 600

90 085

87 065

77 976

De gerealiseerde bruto apparaatskosten 2011 liggen lager dan is geraamd
bij begroting 2011. In de begroting 2011 is uitgegaan van een gemiddelde
bezetting van 926 fte, terwijl de realisatie 873 fte bedraagt. Ook de inzet
van externen is lager dan begroot. Daarmee samenhangend is ook sprake
van lagere materiële kosten over 2011.
Over 2011 is sprake van een lagere toerekening aan producten dan
begroot. Hierdoor zijn de netto-apparaatskosten € 9,1 mln. hoger dan
begroot (lagere kosten € 9 mln. maar ook een lagere toerekening aan
producten met € 18,1 mln.). Deze lagere productie, is in lijn met de
ontwikkelingen rond een krimpende rijksoverheid, waardoor de
opdrachten van departementen aan de Rijksgebouwendienst afnemen. In
aanloop naar het nieuwe Rijkshuisvestingsstelsel is tegelijkertijd wel
sprake van een uitbreiding van taken van de Rijksgebouwendienst, zoals
bijvoorbeeld in de ondersteuning van DGOBR bij de opstelling van
masterplannen. Dergelijke huisvestingsstudies in het kader van
voorraadoptimalisatie werden tot nog toe gedaan in opdracht van en
gefinancierd door de gebruiker.
Huren
Het betreft hier de huren die de Rijksgebouwendienst aan de markt
betaalt. De daling t.o.v. 2010 wordt veroorzaakt door het aankopen van
diverse huurpanden door de Rijksgebouwendienst.
Rentelasten
Onder deze post worden de rentekosten van de rentedragende leningen
en (eventuele) debetrente van de rekening courant RHB verantwoord.
Afschrijvingen
Onder deze post worden de afschrijvingskosten voor materiële vaste
activa (gebouwen, inclusief inbouwpakketten en bedrijfsmiddelen)
verantwoord. De gerealiseerde afschrijvingen zijn hoger dan geraamd bij
begroting als gevolg van doorwerking van 2010 ( onder meer door diverse
aankopen van huurpanden). Daarnaast is ook sprake van afwijkingen van
de daadwerkelijke oplevering ten opzichte van de geplande data.
Tegenover de hogere lasten staan ook hogere opbrengsten gebruiksvergoedingen.
Onderhoud
Onder deze post vallen dagelijks onderhoud, planmatig onderhoud, het
beheer van monumenten en bijzondere objecten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

207

Baten-lastendiensten

Mutaties voorzieningen
Deze post bestaat enerzijds uit dotaties aan de voorzieningen (ad
€ 17,7mln.) en anderzijds uit vrijval van voorzieningen (ad € 1,3 mln.). Een
specifieke toelichting op de dotatie of de vrijval is terug te vinden bij de
toelichting op de balans bij de betreffende voorziening.
Belastingen
Het betreft hier het eigenaarsdeel van de onroerend zaakbelasting (OZB)
over de verhuurde voorraad onroerend goed. De OZB is afgedragen aan
Domeinen.
Investeringen buiten gebruiksvergoedingen
Onder deze post zijn investeringen opgenomen die niet leiden tot een
(aanpassing van de) gebruiksvergoeding. Het betreft hier kleine projecten
voor ministeries en het energiebesparingsprogramma rijkshuisvesting.
Kleine projecten voor ministeries betreffen de integrale kosten van de
door de Rijksgebouwendienst uitgevoerde kleine, à fonds perdu gefinancierde, projecten voor ministeries alsmede à fonds perdu bijdragen aan
investeringsprojecten. Het betreft hier voornamelijk (ver)bouwactiviteiten
van relatief geringe financiële omvang.
PPS Lasten
De PPS -lasten omvatten de totale vergoeding, die Rijksgebouwendienst
uit hoofde van DBFMO-contracten verschuldigd is aan consortia,
gecorrigeerd voor de aflossingscomponent van de langlopende schuld
(indien van toepassing).
Overige producten
Services
De post services betreft de integrale kosten (inclusief apparaatskosten)
voor werkzaamheden, die volgens de RTB tot de taak van de afnemer
worden gerekend (RTB-serviceverlening), maar op verzoek van de
afnemers door de Rgd worden verricht en overige services. Hieronder valt
ook het facilitymanagement. De service projecten komen pas in het
uitvoeringsjaar in beeld en de totale omvang fluctueert jaarlijks.
Adviezen
De Rgd levert op verzoek van de gebruikers niet-projectgebonden
adviezen. De kosten betreffen zowel de interne als externe kosten. De
hogere realisatie is gevolg van het uitvoeren van meer adviesaanvragen
voor de diverse ministeries. De adviesvraag van klanten aan de Rgd
fluctueert over de jaren heen.
Beleidsondersteuning
Onder deze post zijn opgenomen de door het moederdepartement
gefinancierde kosten voor beleidsondersteuning.
Overige lasten
De overige lasten ad € 73,1 mln. hebben betrekking op:
• apparaats- en onderhoudskosten van brandveiligheid € 6,9 mln.
• boekwaardecorrecties € 42,7 mln.
• bouwkundig tekenwerk € 5,6 mln.
• lasten voorgaande boekjaren € 10,4 mln., onder meer afschrijvings- en
huurlasten.
• aanvullende huurrestitutie PI Alphen € 3,1 mln. i.v.m. vertraging
herstelwerkzaamheden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

208

Baten-lastendiensten

•
•
•

afdracht DGOBR € 1,0 mln.
projectresultaten € 2,2 mln.
btw aanslag jaren 2004–2007 € 1,1 mln.

Toelichting op het resultaat
In de onderstaande tabel is het resultaat van de Rijksgebouwendienst
gepresenteerd op productniveau.

Specificatie resultaat 2011 per product
(Bedragen in € 1 000)

Baten

Lasten

Resultaat

Huisvesting
Services
Adviezen
Beleidsondersteuning
Totaal

1 365 730
45 996
8 819
6 941
1 427 486

1 416 947
48 443
8 818
6 941
1 481 149

– 51 217
– 2 447
1
0
– 53 663

Binnen het product huisvesting is sprake van een component die vanuit
tarieven (gebruiksvergoeding, a fonds perdu) gefinancierd wordt, de
grootste posten betreffen rente & afschrijving, huren uit de markt en
1-opslag. Daarnaast is sprake van een component die, ten laste van het
eigen vermogen komt (bijvoorbeeld boekwaardecorrecties, dotaties aan
voorzieningen). In de eerste categorie is sprake van positief resultaat
(€ 21,3 mln.), terwijl in de tweede sprake is van een negatief resultaat van
€ 72,5 mln. Het negatieve resultaat buiten de tariefstelling betreft met
name de boekwaardecorrectie naar aanleiding van de ministerraadbesluitvorming rond het masterplan Den Haag (€ 36,4 mln.). De rest van het
resultaat (€ 14,8 mln.) is een saldo van positieve en negatieve resultaten
in de reguliere bedrijfsvoering (zie toelichting eerder).
Met betrekking tot services is sprake van een verliespost van € 2,4 mln.
Het betreft de afwikkeling van eerdere jaren.
Het aandeel van de producten Adviezen en Beleidsondersteuning in de
omzet van de Rijksgebouwendienst is beperkt. De baten en de lasten voor
deze producten zijn in evenwicht.
Balans
Baten-lastendienst Rijksgebouwendienst
Balans per 31 december 2011
Bedragen x € 1 000

Activa
Immateriële activa
Materiële activa
– grond en gebouwen
– onderhanden huisvestingsprojecten (leenfaciliteit)
– inventaris en overige bedrijfsmiddelen
Egalisatierekening
Financiële vaste activa
Vlottende activa
– onderhanden werk services, adviezen en overig
– debiteuren en overige vorderingen
– overlopende activa
Liquide middelen
– bank/kas

Balans 2011

Balans 2010

0
6 330 520
5 238 090

0
6 230 678
5 179 649

1 092 339
91
726 695
318 916
125 551
51 026
39 446
35 079
426 206
1

1 050 896
133
746 308
198 208
122 232
53 925
53 042
15 265
448 820
7 756

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

209

Baten-lastendiensten

Balans 2011

Balans 2010

– in bewaring genomen gelden NRA
– RHB
Totaal activa

6 281
419 924
7 927 888

4 283
436 781
7 746 246

Passiva
Eigen Vermogen
– exploitatiereserve
– bestemmingsreserves
– onverdeeld resultaat
Voorzieningen
– asbestverontreiniging
– herstel onderhoud
– overig
Langlopende schulden
– leenfaciliteit Financiën
– overige langlopende schulden
Kortlopende schulden
– nazorgbudgetten
– crediteuren
– overige schulden en overlopende passiva
– kortlopend deel langlopende schulden
Totaal passiva

149 683
130 000
73 346
– 53 663
86 095
36 728
43 372
5 995
6 763 702
6 445 188
318 514
928 408
42 006
32 954
358 436
495 012
7 927 888

210 284
130 000
77 950
2 334
84 517
32 379
43 540
8 598
6 625 909
6 428 459
197 450
825 536
28 957
28 885
326 802
440 892
7 746 246

Grond en Gebouwen
In 2011 genomen besluiten rond het masterplan den Haag hebben geleid
tot een boekwaardecorrectie van € 36,4 mln. i.v.m. lagere verwachte
opbrengstwaarden van de activa.
De mogelijke financiële consequenties van de masterplannen die worden
uitgewerkt voor de rest van Nederland zijn nog onzeker en derhalve niet in
de jaarrekening verwerkt.
Egalisatierekening
Het gebruik van de egalisatierekening is verbonden met de regeling
Rekenmethodiek Rijksgebouwendienst (RMR). Deze methodiek is, als
onderdeel van het rijkshuisvestingsstelsel, door de Ministerraad vastgesteld. Het ministerie van Financiën heeft bij brief BZ 2006–878 d.d.
23/01/2007 ingestemd met de egalisatierekening. Met brief BZ 2007–00220
d.d. 26/11/2007 is de egalisatierekening aangemerkt als geaccepteerde
afwijking van de Regeling baten-lastendiensten 2007. Ook de Algemene
Rekenkamer heeft aangegeven met de regeling RMR in te stemmen bij
brief 6004413R d.d. 31/08/2006.
De gebruiksvergoeding wordt bij aanvang zodanig vastgesteld dat
gedurende de contractperiode de netto contante waarden van de kosten
(inclusief rente en afschrijvingen) en de opbrengsten elkaar dekken.
Hierbij wordt bij de berekening van de gebruiksvergoeding uitgegaan van
een verwachte inflatie. Voor de departementen leidt dit over de gehele
periode tot een vaste gebruiksvergoeding, die uitsluitend door de stijging
van het prijsindexcijfer wordt beïnvloed.
De totale kosten van rente en afschrijvingen dalen over de jaren. Het
verschil tussen kosten en opbrengsten wordt jaarlijks op contractniveau
geëgaliseerd en in de balans tot uitdrukking gebracht in een langlopende
afdwingbare vordering op de gebruikers van de objecten. De vordering
wordt over de totale contractperiode geneutraliseerd en is bij afloop van
het contract nihil. Bij vroegtijdige contractontbinding wordt de
opgebouwde vordering (= egalisatie) door de klant afgekocht. Dit bedrag
wordt dan gecrediteerd op de egalisatierekening.
De egalisatie is berekend op basis van de aannames bij de berekening van
de gebruiksvergoeding en de vooraf geraamde inflatie. Omdat het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

210

Baten-lastendiensten

ministerie van Financiën in haar brief BZ 2007–07210 d.d. 21/12/2007 heeft
aangegeven dat dit ministerie vanaf het verslaggevingsjaar 2007 het
inflatierisico draagt op rente en afschrijving dat de Rijksgebouwendienst
loopt als gevolg van de regeling RMR, hebben de verschillen tussen de
geraamde en de werkelijke inflatie geen gevolgen voor het resultaat van
de Rijksgebouwendienst. Ingeval van een positief resultaat wordt dit
afgedragen aan het ministerie van Financiën, ingeval van een negatief
resultaat wordt de Rijksgebouwendienst hiervoor gecompenseerd door
het ministerie van Financiën.
Het inflatieresultaat over 2011 bedraagt € 2 374 286,= negatief en zal
worden gevorderd van het ministerie van Financiën.
Egalisatierekening

(Bedragen in € 1 000)
Saldo per 1 januari 2011
Egalisatie afschrijvingskosten
Egalisatie rentekosten

312 042
434 266
746 308

Mutaties
Egalisatie afschrijvingskosten
Egalisatie rentekosten
Afgekochte egalisatie afschrijvingskosten
Afgekochte egalisatie rentekosten

– 2 752
– 9 460
– 3 232
– 4 169
– 19 613

Saldo per 31 december 2011
Egalisatie afschrijvingskosten
Egalisatie rentekosten

306 058
420 637

Saldo per 31 december 2011

726 695

Financiële Vaste Activa
Vorderingen PPS
Met terugwerkende kracht tot 1 januari 2010 is de Regeling Batenlastendiensten 2011 van kracht geworden. Deze Regeling zou door artikel
17 lid 9 voor de Rijksgebouwendienst tot gevolg hebben dat een ongelijksoortige behandeling van PPS-projecten zou ontstaan. Het ministerie van
Financiën heeft toestemming verleend om de huidige verwerkingswijze
van de PPS-projecten te handhaven en als financieel vast actief in de
balans op te nemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

211

Baten-lastendiensten

PPS Contracten
(Bedragen in € 1 000)
Saldo per 1 januari 2011

196 762

Mutaties
Oprenting
Betaling
Nieuw contract

+/+
–/–
+/+

14 819
22 302
133 302
125 819

Saldo per 31 december 2011

322 581

Toelichting PPS Contracten
(Bedragen in € 1 000)
Kortlopend deel
Langlopend deel

8 899
313 682

Saldo per 31 december 2011

322 581

In 2011 is 1 nieuw PPS-project opgeleverd waarbij activering noodzakelijk
is. De Rijksgebouwendienst heeft per ultimo 2011 drie (geactiveerde) PPS
– contracten lopen. De vorderingen omvatten de geïndexeerde renovatiekosten respectievelijk bouwkosten van een in publiek, privaat samenwerking (PPS) uitgevoerd project. Tegenover deze vorderingen staat een
zelfde bedrag aan schulden aan de drie consortia in verband met het
design, build, finance maintain and operate (DBFMO)-contracten die ten
behoeve van deze projecten zijn afgesloten.
Afkoop BTW
(Bedragen in € 1 000)
Saldo per 1 januari 2011
Mutaties
Afname
Afgekochte BTW

6 608

–/–
+/+

Saldo per 31 december 2011

936
494
– 442
6 166

Toelichting Afkoop BTW
(Bedragen in € 1 000)
Kortlopend deel
Langlopend deel

932
5 234

Saldo per 31 december 2011

6 166

Activering van afgekochte BTW vindt plaats op basis van goedkeuring van
het ministerie van Financiën. In 2011 heeft er één BTW -afkoop via de
leenfaciliteit plaatsgevonden. De afkopen worden opgenomen in de
gebruiksvergoeding en in 10 jaar verrekend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

212

Baten-lastendiensten

Toelichting op het eigen vermogen

Overzicht vermogensontwikkeling 2010–2011
excl. bestemmingsreserves
(Bedragen in € 1 000)
Saldo per 1 januari 2011

210 284

Correctie bestemmingsreserves
Bijdrage door het moederdepartement
Uitkering aan het moederdepartement

– 80 284
0
0

Exploitatiereserve
Saldo van baten en lasten

130 000
– 53 663

Rgd eigen vermogen ultimo 2011 t.b.v. normering eigen vermogen

76 337

De correctie bestemmingsreserves per 1-1-2011 is inclusief de toevoeging
van het positieve resultaat over 2010 (€ 2,3 mln.).
Uit voorgaande opstelling blijkt dat het vermogen van de Rijksgebouwendienst tot ruim onder het gemaximeerde eigen vermogen van € 130 mln.
is gedaald. Er wordt voorgesteld om het negatieve resultaat 2011 ten laste
van de exploitatiereserve te brengen.
Voor de bepaling van het gemaximeerde eigen vermogen dienen de
bestemmingsreserves buiten beschouwing gelaten te worden.
Voorzieningen
De voorzieningen worden gevormd voor egalisatie van kosten en
voorzienbare specifieke risico’s en verplichtingen die uitgaan boven het
algemene bedrijfsrisico dat aan het bedrijfsproces van de Rgd is
verbonden. De voorzieningen zijn opgebouwd door kwantificering van de
voorzienbare redelijkerwijs in te schatten risico’s.
Overzicht voorzieningen per 31 december 2011
(Bedragen in € 1 000)

Stand
01-01-2011

Onttrekking

Dotatie

Vrijval

Stand
31-12-2011

Asbestverontreiniging
Wachtgelden en FPU uitk.
Bodemsanering
Verlieslatende contracten
Herstel onderhoud
Geschillen en rechtsgedingen

32 379
3 297
3 176
1 757
43 540
368

– 741
– 1 392
– 1 552
– 179
– 11 267
– 337

5 090
282
403
0
11 549
307

0
0
–7
0
– 450
– 128

36 728
2 187
2 020
1 578
43 372
210

Sub-totaal

84 517

– 15 468

17 631

– 585

86 095

Dubieuze debiteuren

2 227

– 159

118

– 732

1 454

Totaal

86 744

– 15 627

17 749

– 1 317

87 549

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

213

Baten-lastendiensten

Niet uit de balans blijkende rechten en verplichtingen bestaan uit:
Post

Omschrijving

Bedrag

Markthuren

De totale nominale betalingsverplichting voor de gehele
contractsduur, die voortvloeit uit panden welke zijn gehuurd uit de
markt.

looptijd < 1 jaar € 37,1 mln
looptijd > 1 ≤ 5 jaar € 387,2
mln
looptijd > 5 jaar € 1 444 mln

Geïntegreerde contracten
(PPS)

De waarderingsgrondslag voor de niet uit de balans blijkende
rechten en verplichtingen in het jaarverslag 2011 is identiek aan de
gevolgde systematiek 2009 en 2010.
De verplichtingen, die voortvloeien uit de projecten waarvan de
financial close heeft plaatsgevonden maar die nog niet zijn
opgeleverd, zijn meegenomen als onderdeel van de niet uit de
balans blijkende rechten en verplichtingen:
Nieuwbouw justitieel complex Schiphol
In 2010 is de DBFMO -overeenkomst gesloten. De geplande
opleverdatum is december 2012 en het contract kent een looptijd
van 25 jaar.

€ 336 mln.

Opgeleverde DBFMO -contracten waarbij sprake is van een
financiële verplichting m.b.t. onderhoud en facilitaire diensten:

PPS contract zonder
eigendom

Inzake de huisvesting van het ministerie van Financiën (Korte
Voorhout 7)

€ 147,1 mln.

Inzake detentiecentrum Rotterdam

€ 80,8 mln.

Inzake DUO – groep te Groningen Aan het einde v.d. looptijd is er
een bedrag van € 50,4 mln. verschuldigd aan het consortium.

€ 136,7 mln.

Opgeleverd DBFMO -contract zonder eigendom:

Belastingkantoor Doetinchem

€ 47 mln.

Projecten

De verplichting is gelijk gesteld aan de geraamde betalingen in 2012
en volgende jaren ten behoeve van de projecten in projectadministratie.

€ 561 mln. Allen hebben een
looptijd korter dan 5 jaar.

Projecten

Oostvaarderskliniek te Almere: Na de oplevering in 2008 zijn er
bouwkundige en installatietechnische problemen aan het licht
gekomen. Er spelen een achttal belangrijke knelpunten, die opgelost
dienen te worden. Hiervoor heeft in 2011 onderzoek plaatsgevonden,
de aanvullende onderzoeken vinden plaats in 2012. Er is op dit
moment nog onvoldoende inzicht in de exacte omvang van de
herstelkosten die substantieel zullen zijn. Ook de mogelijke verdeling
van deze kosten tussen de Rijksgebouwendienst, de aannemers en
gebruiker is nog niet bepaald.

Verplichting afdracht eigen
vermogen boven € 130 mln.

De Rijksgebouwendienst draagt het eigen vermogen af voor zover
dit het genormeerd eigen vermogen van maximaal € 130 miljoen
overstijgt dan wel voegt dit toe aan de bestemmingsreserves.

Er wordt voorgesteld het
verlies ad € 53,7 mln. t.l.v. het
eigen vermogen te brengen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

214

Baten-lastendiensten

Kasstroomoverzicht
Baten-lastendienst Rijksgebouwendienst
Kasstroomoverzicht per 31 december 2011
Bedragen x € 1 000

1.
2.

3.

4.
5.

Rekening-courant RHB 1 januari 2011
Totaal operationele kasstroom
Totaal investeringen (–/–)
Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
Totaal investeringskasstroom
Eenmalige uitkering aan moederdepartement (–/–)
Eenmalige storting door het moederdepartement
(+)
Aflossingen op leningen (–/–)
Beroep op leenfaciliteit (+)
Totaal financieringskasstroom
Rekening-courant RHB 31 december 2011
(=1+2+3+4)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting (incl ISB)
(1)

Realisatie (2)

Verschil realisatie en
oorspronkelijk
vastgestelde
begroting (3)=(2)–(1)

493 782
299 712
– 425 000
59 000
– 366 000
– 460

436 781
410 552
– 501 567
14 209
– 487 358
0

– 57 001
110 840
– 76 567
– 44 791
– 121 358
460

0
– 316 730
425 000
107 810

0
– 450 117
516 347
66 230

0
– 133 387
91 347
– 41 580

535 304

426 205

– 109 099

Het kasstroomoverzicht geeft aan hoeveel kasmiddelen in de verslagperiode beschikbaar zijn gekomen en op welke wijze gebruik is gemaakt van
deze middelen. Aan de hand van het kasstroomoverzicht worden de
kapitaaluitgaven en -ontvangsten toegelicht. In dit model vormen de
posten 3a, 4a en 4c de kapitaaluitgaven, terwijl de posten 3b, 4b en 4d de
kapitaalontvangsten vormen.
Operationele kasstroom
Bij het bepalen van de operationele kasstroom is uitgegaan van het saldo
van baten en lasten, dat is gecorrigeerd voor de afschrijvingen en de
mutaties in de balansposten egalisatie, voorzieningen en kortlopende
activa en passiva en langlopende activa en passiva, voor zover dit niet
betreft de leenfaciliteit van het ministerie van Financiën.
Op verzoek van het ministerie van Financiën worden de «In bewaring
genomen gelden», de gelden voor het programma ter realisatie van «Het
Nieuwe Rijksmuseum» te Amsterdam, met ingang van 2011 in het
kasstroomoverzicht opgenomen. Om de aansluiting met voorgaand
boekjaar niet te verstoren is het beginsaldo (4,283 mln.) in de operationele
kasstroom verwerkt. Ook de mutatie van € 2,1 mln. is in de operationele
kasstroom verwerkt want dit betreft geen investeringen of financieringen.
Investeringskasstroom
De investeringskasstroom bestaat uit het saldo van investeringen en
(boekwaarde van de) desinvesteringen. Per 31 december 2011 is in de
volgende vaste activa geïnvesteerd:
Onderhanden werk (investeringen) € 501,6 mln.
Inventaris en overige bedrijfsmiddelen € 0,1 mln.
De desinvesteringen bestaan alleen uit grond en gebouwen.
Het verschil tussen de realisatie desinvesteringen en de oorspronkelijk
vastgestelde begroting komt door de lagere – dan begrote – afstootresultaten, die niet door de Rijksgebouwendienst te beïnvloeden zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

215

Baten-lastendiensten

Financieringskasstroom
De aflossingen op leningen bestaan uit de aflossing op de leenfaciliteit bij
het ministerie van Financiën (€ 450 mln.). Alleen voor de investeringen in
huisvestingsprojecten en voor de terugbetaling van de voorfinancieringen
wordt een beroep op de leenfaciliteit gedaan
Doelmatigheid
Doelmatigheidsindicatoren
Omschrijving Generiek Deel

realisatie
2008

realisatie
2009

realisatie
2010

begroting
2011

realisatie
2011

Producten en diensten
Omzet product huisvesting * € 1 000
Omzet product adviezen * € 1 000
Omzet product services * € 1 000

1 369 596
5 375
66 389

1 316 615
7 384
58 303

1 246 328
5 801
59 100

1 243 202
4 343
59 691

1 365 730
8 819
45 996

Saldo van baten en lasten * € 1 000
Saldo van baten en lasten (%)

– 3 678
– 0,2

– 5 717
– 0,4

2 334
0,2

1 437
0,1

– 53 663
– 3,8

67%
2,4%
2,26

–
3,3%
2,32

–
3,8%
2,32

nulmeting
3,9%
2,1 – 2,8

–
4,8%
2,21

993
66 402
8,6%
–

966
70 528
9,3%
20,66

927
74 816
9,9%
20,22

926
–
10,2%
20,94

873
75 864
9,1%
18,34

Klanttevredenheid
Leegstand
ITK
Bedrijfsvoering
Gemiddelde bezetting fte’s
Gemiddelde loonkosten * € 1
Bruto Apparaat/omzet
Bruto Apparaat/m2 * € 1

Klanttevredenheid
Om de sturing op klanttevredenheid te verbeteren en effectiever te maken
werkt de Rijksgebouwendienst met zogenaamde geobjectiveerde
prestatie-indicatoren. Met de stakeholders worden meetbare afspraken
gemaakt over te leveren prestaties, op sleutelmomenten in het primaire
proces van de Rijksgebouwendienst. In 2011 is actief gestuurd op een
aantal indicatoren dat gemeten kunnen worden en die voor de stakeholders relevant zijn.
Leegstand
De leegstand voor rekening van de Rijksgebouwendienst (4,8%) is hoger
dan begroot (3,9 %). De verwachting is dat de leegstand in 2012 verder zal
oplopen. De totale huisvestingsbehoefte zal de komende jaren minder
worden als gevolg van de afslanking bij de Rijksoverheid. Daarnaast
ontstaat behoefte aan andersoortige huisvesting waardoor de huisvestingsmutaties zullen toenemen. Het RVOB is verantwoordelijk voor het
afstoten van door de Rijksgebouwendienst aangemelde objecten. Zowel
het tijdstip waarop, als de opbrengstwaarde, is niet door de Rijksgebouwendienst te beïnvloeden.
ITK
De indicator technische kwaliteit (ITK) geeft in een cijfer de technische
kwaliteit van de vastgoedportefeuille weer op een bepaald tijdstip. Het
cijfer loopt van 1 (nieuwbouw) tot 6 (zeer slecht). De ITK is een gewogen
gemiddelde van de technische condities van alle gebouwelementen. Deze
technische condities worden bepaald door inspecties. De realisatie
voldoet aan de doelstelling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

216

Baten-lastendiensten

Bezetting in fte’s
De gemiddelde bezetting over 2011 was 873 fte. De werkelijke bezetting
per 31 december 2011 bedroeg 811 fte. De taakstelling Balkenende IV
bedroeg voor de Rijksgebouwendienst ultimo 2011 875 fte. Deze is
ruimschoots gerealiseerd.
Gemiddelde loonkosten
Onder de loonkosten ambtelijk personeel vallen de salarissen, inclusief
aanspraken op vakantiegeld en eindejaarsuitkering, alsmede incidentele
beloningen. De stijging van de gemiddelde loonkosten is het gevolg van
de daling van het aantal medewerkers in de lagere loonschalen.
Apparaatsindicatoren
De realisatie van de indicator bruto apparaat versus omzet over 2011 is
lager dan begroot, als gevolg van lagere dan begrote apparaatskosten en
een hogere omzet. De indicator bruto apparaat per m_ is lager dan
begroot, doordat de gerealiseerde apparaatskosten lager zijn dan begroot
in 2011 en de voorraad in 2011 minder is gedaald, dan waar bij de
begroting vanuit werd gegaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

217

Baten-lastendiensten

BATEN-LASTENDIENST DIENST VAN DE HUURCOMMISSIE
Inleiding
Het werkterrein van de Huurcommissie wordt gevormd door het gereguleerde deel van de markt voor huurwoonruimte. Als huurders en
verhuurders er onderling niet uitkomen, doet de Huurcommissie op
verzoek uitspraken in geschillen tussen huurders en verhuurders omtrent
de hoogte van huurprijzen en servicekosten. Duidelijke informatie over de
huurprijswetgeving kan verschillen van mening tussen huurders en
verhuurders in een vroeg stadium oplossen en zo procedures bij de
Huurcommissie voorkomen. Via vernieuwde brochures, de internetsite en
de telefonische helpdesk heeft de Huurcommissie die informatie in 2011
verschaft. Daarnaast beantwoordt de Huurcommissie verzoeken van de
Belastingdienst over de redelijkheid van huurprijzen in het kader van de
uitvoering van de huurtoeslag door de Belastingdienst.
De Huurcommissie is sinds 1 april 2010 één landelijk functionerend ZBO.
Dit ZBO wordt ondersteund door de Dienst van de Huurcommissie, die
met ingang van 1 januari 2010 de status van baten-lastendienst heeft
verkregen. Hierdoor wordt het mogelijk om het verband te leggen tussen
de kostprijzen enerzijds en de kwantiteit en kwaliteit van de diensten
anderzijds.
In 2011 is veel energie gestoken in de invoering van een nieuw
ICT-systeem dat de primaire processen ondersteunt. Dit nieuwe systeem
maakt het mogelijk om de werkzaamheden doelmatiger te verrichten en
de sturing hierop te verbeteren, waardoor de doorlooptijden verkort
kunnen worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

218

Baten-lastendiensten

Exploitatie

Baten-lastendienst DHC
Gespecificeerde verantwoordingstaat 2011
Bedragen x € 1 000
(1)

(2)

(3)=(2)–(1)

(4)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting (incl
ISB)

Realisatie

Verschil realisatie
en oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie 2010

Baten
Omzet moederdepartement
Omzet overige departementen
Omzet derden
Rentebaten
Vrijval voorzieningen
Bijzondere baten
Totaal baten

17 504
0
2 708
0
0
2 632
22 844

15 078
0
954
2
804
2 434
19 272

– 2 426
0
– 1 754
2
804
– 198
– 3 572

17 008
0
322
0
1 185
4 122
22 637

Lasten
Apparaatskosten
– personele kosten
– materiële kosten
Afschrijvingskosten
– immaterieel
– materieel
Overige lasten
– dotaties voorzieningen
– rentelasten
– bijzondere lasten
Totaal lasten

19 749
11 711
8 038
1 372
569
803
2 758
0
126
2 632
23 879

14 785
8 382
6 403
1 205
949
256
2 693
0
0
2 693
18 683

– 4 964
– 3 329
– 1 635
– 167
380
– 547
– 65
0
– 126
61
– 5 196

16 508
11 119
5 389
721
198
523
6 002
603
31
5 368
23 231

Saldo van baten en lasten

– 1 035

589

1 624

– 594

Omschrijving

Toelichting op de staat van baten en lasten
Baten
Opbrengst moederdepartement
De voornaamste bate van de Dienst van de Huurcommissie bestaat uit de
vergoeding door de opdrachtgevende WBI-beleidsdirectie voor het aantal
gerealiseerde zaken. Deze vergoeding wordt bepaald door de gerealiseerde aantallen geschilzaken respectievelijk redelijkheiduitspraken te
vermenigvuldigen met het tarief per soort zaak.
Over 2011 is de opbrengst als volgt berekend:
Soort zaak

aantal zaken

tarief

vergoeding

Huurprijsgeschillen
Servicekostengeschillen
Huurverhogingsgeschillen
Redelijkheid huurprijzen

5 235
3 093
587
458

€ 1 621
€ 1 686
€ 1 621
€ 930

€ 8 485 935
€ 5 214 798
€ 951 527
€ 425 940

Totaal

9 373

€ 15 078 200

Het negatieve verschil tussen de begrote en gerealiseerde vergoeding is
voornamelijk het gevolg van een lagere productie dan geraamd (9 373 in
plaats van 14 850) wat weer veroorzaakt is door een lagere instroom van
verzoeken dan verwacht (9 149 in plaats van 14 850).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

219

Baten-lastendiensten

Opbrengst derden
De opbrengst van de leges is aanzienlijk lager dan bij de begroting de
inschatting was. Dit is veroorzaakt door enerzijds de eerder genoemde
lagere productie als gevolg van een lagere instroom en anderzijds een
gemiddeld genomen lagere legesopbrengst per uitspraak dan verwacht.
Vrijval voorzieningen
De voorziening voor uitgaven ten behoeve van medewerkers die de dienst
gaan of hebben verlaten, kon neerwaarts bijgesteld worden. Zie verder de
toelichting bij de balanspost «Voorzieningen».
Bijzondere baten
Ten behoeve van kosten van een aantal specifieke projecten heeft het
moederdepartement een specifieke bijdrage toegezegd en betaald. De
hoogte van deze bijdrage wordt bepaald op basis van daadwerkelijk
gemaakte kosten.
Lasten
Apparaatskosten: personele kosten
De personele kosten waren in 2011 aanzienlijk lager dan begroot. Een
voorname oorzaak hiervan was een lagere inhuur van externe
medewerkers in samenhang met de lagere instroom van verzoeken dan
verwacht.
Apparaatskosten: materiële kosten
Ook deze kosten waren aanzienlijk lager dan begroot. Deels hangt dit
samen met de lagere instroom van verzoeken dan verwacht, deels is dit
het gevolg van in 2011 getroffen doelmatigheids- en versoberingsmaatregelen alsmede meevallende kosten waarop de Huurcommissie geen
invloed heeft.
Bijzondere lasten
In 2011 zijn kosten gemaakt voor de invoering van een nieuw ICT-systeem,
voor het aanpassen van de systemen en processen in verband met het
introduceren van het energielabel in het woningwaarderings-systeem,
voor herplaatsingkosten en medewerkers die in samenhang met de
reorganisatie in 2009 de dienst hebben verlaten.
Saldo van baten en lasten
Over 2011 is een positief exploitatieresultaat behaald van € 0,589 mln.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

220

Baten-lastendiensten

Balans
Baten-lastendienst DHC
Balans per 31 december 2011
Bedragen x € 1 000
Balans 2011

Balans 2010

Activa
Immateriële activa
Materiële activa
– grond en gebouwen
– installaties en inventarissen
– overige materiële vaste activa
Voorraden
Debiteuren
Nog te ontvangen
Liquide middelen
Totaal activa

3 773
203
0
139
64
3 357
777
70
8 679
16 859

3 609
362
0
92
270
3 664
210
70
3 340
11 255

Passiva
Eigen Vermogen
– exploitatiereserve
– onverdeeld resultaat
Voorzieningen
Leningen bij het MvF
Crediteuren
Nog te betalen
Totaal passiva

3 895
3 306
589
786
0
100
12 078
16 859

406
1 000
– 594
1 590
0
74
9 185
11 255

De Dienst van de Huurcommissie stelt voor om het bedrijfsresultaat ad
€ 0,589 mln. ten gunste van de exploitatiereserve te brengen.
Toelichting op de balans
Activa
Immateriële activa
De immateriële activa bestaan uit aangeschafte software en het Themis
bedrijfssoftwarepakket dat in opdracht van de Huurcommissie door
derden in 2010 is ontwikkeld en in januari 2011 in gebruik is genomen. Op
bedragen van de post Themis wordt afgeschreven vanaf het moment van
ingebruikname, dus vanaf 2011.
Materiële activa
De materiële activa bestaan uit inventaris, hardware, installaties en
verbouwingen die in de afgelopen jaren zijn gedaan aan het kantoor Den
Haag van de Huurcommissie. De Huurcommissie huurt haar kantoorruimten, deze panden staan daarom niet op de balans als activa.
Het grootste deel van de activa is begin deze eeuw aangeschaft waardoor
de restwaarde beperkt is. Veel activa worden nog gebruikt terwijl ze
inmiddels afgeschreven zijn.
Voorraden
Dit betreft het onderhanden werk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

221

Baten-lastendiensten

Passiva
Eigen vermogen
Het eigen vermogen wordt gevormd door enerzijds de exploitatiereserve
en anderzijds het onverdeeld resultaat over 2011. De exploitatiereserve is
gevormd door de beginstand per 1 januari 2011 ad € 0,406 mln. en de
eenmalige bijdrage van het moederdepartement ad € 2,9 mln. ter
versterking van het eigen vermogen. Deze bijdrage is beschikbaar gesteld
omdat het de verwachting was dat per ultimo 2011 de voorzieningen met
een gelijk bedrag verhoogd zou moeten en kunnen worden met het oog
op reorganisatiekosten en kosten in verband met aanpassing van
systemen. Bij nader inzien is gebleken dat de in 2011 genomen besluiten
terzake volgens de verslagleggingsregels onvoldoende basis bieden voor
het treffen van de beoogde voorzieningen; daartoe waren de besluiten te
generiek van aard.
Doordat wél de bijdrage van het moederdepartement is ontvangen, maar
niet de beoogde dotatie aan de voorzieningen heeft plaatsgevonden,
bedraagt het eigen vermogen € 3,895 mln..
Daarmee is het maximum van 5% van de gemiddelde jaaromzet van 2010
en 2011 zoals bepaald in de Regeling baten-lastendiensten 2011
overschreden. In 2012 zal het bestuur van de Huurcommissie zodanig
specifieke besluiten inzake reorganisatie en systemen nemen, dat in
overeenstemming met de verslagleggingsregels de benodigde voorzieningen getroffen zullen worden. Als gevolg daarvan zal het eigen
vermogen per ultimo 2012 weer op of onder het maximum van 5%
komen.
Leningen bij het Ministerie van Financiën
In 2011 is bij het Ministerie van Financiën in afwijking van het voornemen
geen initiële lening opgenomen ter financiering van de betaling aan het
moederdepartement voor de overgenomen activa. Evenmin is een lening
opgenomen ter financiering van de investeringen, deze konden gefinancierd worden uit de beschikbare liquide middelen.
Voorzieningen
De voorziening die op de balans staat betreft herplaatsingskosten en
maatwerkafspraken in het kader van de in 2009 afgeronde reorganisatie.
De hoogte van de herplaatsingskosten is berekend aan de hand van de te
verwachten loonkosten van desbetreffende medewerkers die ultimo 2011
de status van herplaatser hebben voor de periode dat ze aan deze status
rechten kunnen ontlenen.
De maatwerkafspraken betreffen kosten voor personeelsleden die in het
kader van de reorganisatie van 2009 vervroegd zijn uitgetreden. Deze
kosten staan vast. Uitbetaling zal tot en met 2012 plaatsvinden.
Overzicht voorzieningen per 31 december 2011
Bedragen x € 1 000
Herplaatsers
Maatwerkafspraken
Totaal

Stand per
1-1-2011

Onttrekking

Vrijval

Dotatie

Saldo per
31-12-2011

530
1 060
1 590

0
0
0

– 73
– 731
– 804

0
0
0

457
329
786

De kosten voor de posten Herplaatsers en Maatwerkafspraken zijn in 2011
vergoed door het moederdepartement conform in het verleden gemaakte
afspraken, zodat geen onttrekking heeft plaatsgevonden. De verlaging van
de voorziening als vrijval komt via de verlies- en winstrekening ten goede
aan het resultaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

222

Baten-lastendiensten

Op de balans is geen voorziening voor jubilea opgenomen, omdat dit niet
doelmatig is.
Crediteuren
Dit betreft in 2011 ontvangen maar per ultimo 2011 nog niet betaalde
facturen voor gemaakte kosten die betrekking hebben op 2011.
Nog te betalen
Deze post bestaat uit nog te ontvangen facturen, legesvoorschotten,
vooruitontvangen vergoedingen door de opdrachtgever en het moederdepartement, alsmede verplichtingen jegens het personeel.
Onder deze post is ook de schuld aan het moederdepartement voor de
overgenomen activa opgenomen.
Kasstroomoverzicht
Baten-lastendienst DHC
Kasstroomoverzicht per 31 december 2011
Bedragen x € 1 000

1.
2.

3.

4.
5.

Rekening-courant RHB 1 januari 2011
Totaal operationele kasstroom
Totaal investeringen (–/–)
Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
Totaal investeringskasstroom
Eenmalige uitkering aan moederdepartement (–/–)
Eenmalige storting door het moederdepartement
(+)
Aflossingen op leningen (–/–)
Beroep op leenfaciliteit (+)
Totaal financieringskasstroom
Rekening-courant RHB 31 december 2011
(=1+2+3+4)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting (incl ISB)
(1)

Realisatie (2)

Verschil realisatie en
oorspronkelijk
vastgestelde
begroting (3)=(2)–(1)

0
1 372
– 1 372
0
– 1 372
0

3 340
3 649
– 1 210
0
– 1 210
0

3 340
2 277
162
0
162
0

0
– 1 372
1 372
0

2 900
0
0
2 900

2 900
1 372
– 1 372
2 900

0

8 679

8 679

Toelichting op het kasstroomoverzicht
Ten tijde van het opstellen van de begroting is verondersteld dat de
reguliere bedrijfsvoering de liquide middelen zou genereren die nodig zijn
voor het aflossen van de lening die in 2011 zou worden opgenomen bij
het Ministerie van Financiën. In 2011 is evenwel geen beroep gedaan op
de leenfaciliteit, en was er derhalve ook geen sprake van aflossingen. De
uitgaven voor de investeringen konden gefinancierd worden uit de liquide
middelen.
Het saldo liquide middelen is ten opzichte van de beginbalans gestegen.
Dit is veroorzaakt door de eenmalige bijdrage van het moederdepartement ter versterking van het eigen vermogen, de vergoeding voor nog
te ontvangen facturen (kosten die al wel gemaakt zijn maar nog niet
betaald) en voortuitontvangen bedragen voor productie en projecten.
Doelmatigheid
Doorlooptijden
Voor de doorlooptijden van geschilbeslechting staat in de Uitvoeringswet
huurprijzen woonruimte een termijn van vier maanden. Zoals hiervoor is
aangegeven, is in 2011 een nieuw ICT-systeem ingevoerd met behulp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

223

Baten-lastendiensten

waarvan de doorlooptijden verkort kunnen worden. De in de begroting
vermelde streefwaarden voor 2011 zijn gerealiseerd.

% huurprijsgeschillen afgerond binnen 6
maanden
% servicekostengeschillen afgerond binnen 7
mnd
% huurverhogingsgeschillen afgerond binnen
6 mnd

Begroting

Realisatie

80%

92%

80%

83%

80%

93%

Integrale kostprijzen
Op basis van de werkelijke kosten over 2011 en de werkelijke aantallen
afgehandelde zaken, zijn de integrale kostprijzen per product bepaald.
Integrale kostprijzen (x € 1)
Geschil huurprijs
Geschil servicekosten
Verklaring redelijkheid huurprijs

Begroting

Realisatie

1 433
1 600
645

1 677
1 870
979

De integrale kostprijzen zijn hoger dan begroot omdat het aantal
afgewikkelde zaken in 2011 minder was dan was verondersteld ten tijde
van het opstellen van de begroting. De kosten zijn eveneens lager dan
begroot, maar de zogenaamde vaste kosten (de kosten die niet beïnvloed
worden door het aantal afgewikkelde zaken) moeten aan een lager aantal
afgewikkelde zaken toegerekend worden, als gevolg waarvan de kostprijs
per zaak stijgt.
Ingroeimodel
Voor de Begroting 2013 zal bezien worden welke doelmatigheidsindicatoren toegevoegd kunnen worden, rekening houdend met het bijzondere
karakter van de werkzaamheden van de Huurcommissie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

224

D. BIJLAGEN
D1 TOEZICHTSRELATIES EN ZBO’S/RWT’S
Naam organisatie

RWT

ZBO

Art.

X

X

50

Stichting Administratie Indonesische
Pensioenen (SAIP)
Cijfers 2010

X

X

35

Centraal Fonds voor
de Volkshuisvesting
Cijfers 2010

X

X

–

– Huisvesting van
asielzoekers;
– Het geven van
begeleiding en
informatie aan
asielzoekers;
– Het leveren van
goederen aan
asielzoekers;
– Het verwerven,
beheren en sluiten
van opvanglocaties;
– Het handhaven van
de veiligheid in de
opvanglocaties.
Uitvoeren van
pensioenregelingen
van gewezen
overheidspersoneel
van Indonesië
Het houden van
financieel toezicht op
corporaties en de
sector als geheel.
Daarnaast
verstrekking van
sanerings- en
projectsteun in het
belang van de
volkshuisvesting.

Financiering
van RWT’s
(bedragen x €
1 000)

Verwijzing
(URL-link)
naar website
RWT/ZBO

Verwijzing (URL-link) naar
toezichtvisies/arrangementen

Het
bestuur
en/of
accountant
verklaart
dat de
rechtmatigheid
op orde is

Begrotings&ramingen/
Realisatiecijfers van het
afgelopen jaar

premies

tarieven

485 282

0

14 896

www.coa.nl

www.rijksoverheid.nl/
ministeries/bzk

Ja

36 125

0

0

www.saip.nl

www.rijksoverheid.nl/
ministeries/bzk

Ja

0

0

4 151

www.cfv.nl

www.rijksoverheid.nl/
ministeries/bzk

Ja

Bijlagen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

Centraal Orgaan
Opvang Asielzoekers
(COA)
Cijfers 2010

functie

225

Naam organisatie

RWT

ZBO

Art.

X

46

Kiesraad
Cijfers 2011

X

31

Waarborgfonds
Eigen Woningen
Cijfers 2010
Bureau Architectenregister
Cijfers 2010

X

X

X

–

Het doen van
uitspraken in
geschillen ten
aanzien van
aanvangshuur, huurstijgingen en
servicekosten.
Tevens huurprijstoetsing in het kader
van een huurtoeslag
aanvraag.
De Kiesraad is
centraal stembureau,
adviesorgaan én
informatiecentrum
op het gebied van
kiesrecht en
verkiezingen.
De WEW voert de
Nationale Hypotheek
Garantie (NHG) uit.
Beheren van het
architectenregister

Financiering
van RWT’s
(bedragen x €
1 000)

Verwijzing
(URL-link)
naar website
RWT/ZBO

Verwijzing (URL-link) naar
toezichtvisies/arrangementen

Het
bestuur
en/of
accountant
verklaart
dat de
rechtmatigheid
op orde is

Ja (maakt
onderdeel
uit van de
verklaring
batenlastendienst
DHC bij
het
jaarverslag
BZK)
Ja (maakt
onderdeel
uit van
het
jaarverslag
BZK)

Begrotings&ramingen/
Realisatiecijfers van het
afgelopen jaar

premies

tarieven

15 078

0

954

www.huurcommissie.nl

www.rijksoverheid.nl/
ministeries/bzk

1 635

0

0

www.kiesraad.nl

www.rijksoverheid.nl/
ministeries/bzk

128 924

0

0

www.nhg.nl

www.rijksoverheid.nl/
ministeries/bzk

Ja

236

0

903

www.architectenregister.nl

www.rijksoverheid.nl/
ministeries/bzk

Ja

Bijlagen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

Dienst van de
Huurcommissie
Cijfers 2011

functie

226

Bijlagen

D2 OVERZICHT NIET-FINANCIËLE INFORMATIE OVER INKOOP
VAN ADVISEURS EN TIJDELIJK PERSONEEL
Inleiding
Uitgaven voor inkoop van adviseurs en tijdelijk personeel (inhuur
externen) conform definitie Rijksbegrotingvoorschriften 2012.
Ministerie: Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Verslagjaar: 2011
Uitgaven in 2011 (in € x 1 000)

Programma- en
apparaatskosten

1. Interim-management
2. Organisatie- en Formatieadvies
3. Beleidsadvies
4. Communicatieadvisering

3 200
1 144
2 183
1 720

Beleidsgevoelig (som 1 t/m 4)

8 247

5. Juridisch Advies
6. Advisering opdrachtgevers automatisering
7. Accountancy, financiën en administratieve organisatie

2 822
24 300
5 526

(Beleids)ondersteunend (som 5 t/m 7)

32 648

8. Uitzendkrachten (formatie & piek)

71 303

Ondersteuning bedrijfsvoering

71 303

Totaal uitgaven inhuur externen

112 198

Inhuur Vernieuwing Rijksdienst projecten
Totaal

6 204
118 402

Algemene toelichting op de tabel
Bovenstaand overzicht geeft een beeld van de uitgaven (voor batenlastendiensten de kosten) voor inkoop van adviseurs en tijdelijk personeel
(inhuur externen) conform de rijksbrede definitie in de Rijksbegrotingvoorschriften (RBV2012). De baten-lastendiensten zijn ook opgenomen in dit
overzicht. Dit betreffen RGD, DHC, Doc-Direkt, BPR, IND, P-Direkt,
FMHaaglanden, Logius en de Werkmaatschappij. In lijn met de wijze
waarop gerapporteerd is aan de Tweede Kamer door het voormalige
departement VROM wordt de externe inhuur bij RGD voor het primaire
proces buiten beschouwing gelaten bij de berekening van het sturingspercentage voor BZK. Over 2011 betreft dit een bedrag aan externe inhuur
van € 16,5 mln.
Onder post 8 is behalve de uitzendkrachten ook de externe inhuur van
RCN voor BZK zelf opgenomen. Doorbelasting van de uitgaven inclusief
externe inhuur vindt maandelijks plaats door RCN aan de betrokken
departementen. In deze tabel is het BZK-aandeel van € 0,5 mln in de totale
externe inhuur van RCN over 2011 opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

227

Bijlagen

Toelichting op de uitgaven
Gevolgen regeerakkoord en departementale herindeling
De departementale herindeling als gevolg van het regeerakkoord heeft
een opwaarts effect gehad op de geraamde externe inhuur voor BZK.
Hierdoor zijn de mogelijkheden voor onderlinge compensatie tussen de
onderdelen van BZK grotendeels verdwenen.
Gevolgen rijksbrede norm van 10% voor BZK
Bij brief dd 18 mei 2011 (vergaderjaar 2010–2011, 32 501, nr. 16) heeft BZK
de Tweede Kamer geïnformeerd dat BZK op basis van de verwachtingen
toen uit zou komen op een geraamd sturingspercentage externe inhuur
2011 van 14,9%.
Ultimo 2011 voldoet BZK voor de reguliere bedrijfsvoering van het
kerndepartement aan de rijksbrede norm van 10%. De afgesproken norm
van 10% betreft echter niet alleen BZK als kernministerie, maar ook de
baten-lastendiensten. Een norm van 10% voor BZK als geheel (het
kernministerie plus de baten-lastendiensten) kan niet gerealiseerd
worden, zonder dat het ten koste gaat van de taakuitoefening van die
baten-lastendiensten en de dienstverlening aan de burger.
Projecten in het kader van de Vernieuwing Rijksdienst
BZK continueerde in 2011 een aantal innovatieve projecten in het kader
van de Vernieuwing Rijksdienst. Het tijdelijke karakter van de werkzaamheden en de specifieke gevraagde kennis hebben hun weerslag op de
omvang van de externe inhuur bij BZK. Vanwege het incidentele karakter
van de inhuur die met deze projecten is gemoeid, is deze net als in 2009
en 2010 in de tabel apart inzichtelijk gemaakt. Conform de Rijksbegrotingvoorschriften (RBV2012) worden deze uitgaven niet meegeteld bij de
externe inhuur voor BZK en valt daardoor ook buiten de berekening van
het percentage.
Sturingsinstrument externe inhuur
In 2009 heeft het kabinet een nieuw sturingsmodel afgesproken voor
externe inhuur. Hierbij mogen de uitgaven externe inhuur vanaf 2011
maximaal 10% bedragen van de totale personele uitgaven.

Sturingspercentage BZK in 2011 (in € x 1 000)
Uitgaven ambtelijk personeel
Uitgaven externe inhuur
Totaal personele uitgaven
Percentage inhuur 2011

590 475
95 727
686 202
14,0%

Rapportage overschrijding maximumuurtarief externe inhuur
buiten mantelcontracten
In onderstaande tabel wordt weergegeven en toegelicht in hoeveel
gevallen in 2011 door BZK buiten de mantelcontracten om externe
krachten zijn ingehuurd boven het voor de organisaties van het Rijk
afgesproken maximumuurtarief van € 225 (exclusief BTW).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

228

Bijlagen

Inhuur externen buiten mantelcontracten
Aantal overschrijdingen maximumuurtarief

2011
1
Betreft de inzet (in totaal 4,5 uur a
€ 305/uur) bij de baten-lastendienst BPR
voor een review op een onderzoek in het
kader van de beheersvoorziening BSN
(Burger Service Nummer).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

229

Bijlagen

D3 OVERZICHT VAN DE BURGEMEESTERSBENOEMINGEN IN
2011
Periode 1 januari 2011 tot en met 31 december 2011.

Overzicht burgemeestersbenoemingen
Totaal aantal benoemingen in de periode 1 januari 2011 t/m
31 december 2011
Aantal benoemingen waarbij de minister in zijn voordracht de
aanbeveling van de raad volgde

53
53

Overzicht benoeming vrouwelijke burgemeesters
Aantal vrouwelijke burgemeesters op 1 januari 2011
Vrouwelijke burgemeester volgt een vrouw op
Vrouwelijke burgemeester volgt een man op
Vrouwelijke burgemeester benoemd na herindeling
Vrouwelijke burgemeester wordt opgevolgd door een man
Vacature met laatstelijk een vrouwelijke burgemeester
Aantal vrouwelijke burgemeesters op 31 december 2011

74
0
8
2
3
1
75

Overzicht burgemeestersposten naar politieke kleur en man/vrouw verhouding op 31 december 2011
Partij

Posten

%

Inwoners

%

Man

Vrouw

Totaal

CDA
PvdA
VVD
D66
CU
GL
SGP
OVG
Geen

130
93
93
22
9
9
7
4
1

35,3
25,3
25,3
6,0
2,4
2,4
1,9
1,1
0,3

4 050 748
5 695 853
4 115 391
820 453
293 059
233 685
185 411
71 490
9 799

26,2
36,7
26,6
5,3
1,9
1,5
1,2
0,5
0,1

106
74
69
18
9
5
7
4
1

24
19
24
4
0
4
0
0
0

130
93
93
22
9
9
7
4
1

Totaal

368

293

75

368

15 475 889

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

230

Bijlagen

D4 EXTRA-COMPTABEL OVERZICHT STEDENBELEID 2011
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is programmaminister voor het stedenbeleid. Vanuit die coördinerende verantwoordelijkheid heeft hij onderhavige overzichtsconstructie tot zijn beschikking,
conform de Rijksbegrotingsvoorschriften 2012. Het overzicht heeft een
informatiefunctie voor de Staten-Generaal. Op deze wijze wordt het
integrale overheidsbeleid zichtbaar gemaakt, ook al wordt het beleid door
meer ministers uitgevoerd. De individuele ministeriële verantwoordelijkheid blijft daarbij gehandhaafd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

231

Bijlagen

Beleidsterrein/instrument
Type uitkering 2011
(indicatieve bedragen x € miljoen)1
Sociaal domein
Maatschappelijke opvang,
openbare geestelijke gezondheidszorg en verslavingsbeleid 2
Gezond in de stad

Veiligheid en Leefbaarheid 3

decentralisatieuitkering

2013

2014

2015

VWS

260

254

254

254

254

VWS

5

5

5

5

5

V&J en
BZK

64

0

0

0

0

OCW

182

182

182

182

182

OCW

–

70

95

95

95

BZK
OCW

153
45

98
43

46
21

0
21

0
21

V&J

5

5

0

0

0

OCW

22

22

22

22

22

VWS

81

78

78

78

78

817

757

703

657

657

BZK

210

148

153

139

0

I&M

21

21

21

21

0

1 048

926

877

817

657

specifieke uitkering 4

Participatiebudget
Inburgering
Volwasseneneducatie

specifieke uitkering

Aanpak Marokkaans-Nederlandse
probleemjongeren
Voorkomen criminele loopbaan
allochtone jongeren (G4)

decentralisatieuitkering

Jeugd

decentralisatieuitkering

Voortijdig schoolverlaten (accent
op aanpak overbelaste jongeren) 7

Fysiek domein
Investeringsbudget stedelijke
vernieuwing
Budget voor stedelijke
vernieuwing (bodem)
Totaal beschikbare middelen
sociale en fysieke domein

2012

decentralisatieuitkering

OAB-Besluit van 23 augustus
2010 5
OAB-Besluit tot wijziging van
28 november 20116

Vrouwenopvang/huiselijk
geweld 8
Totaal beschikbare middelen
sociale domein

2011

decentralisatieuitkering

Van Montfrans- en Leefbaarheidsmiddelen
Onderwijsachterstandenbeleid

Ministerie

decentralisatieuitkering

decentralisatieuitkering
decentralisatieuitkering

1

Met het oog op de vergelijkbaarheid met de reeksen in voorgaande jaren wordt uitgegaan van de G4/G27 (G31), tenzij anders vermeld.
Het betreft hier de 27 centrumgemeenten maatschappelijke opvang binnen de G31.
3
De uitkering geldt voor een 40-tal gemeenten: G31, de zogenoemde Ortega-gemeenten (Almere, Apeldoorn, Ede, Haarlemmermeer, Zoetermeer)
en 4 gemeenten met Marokkaans-Nederlandse jongerenproblematiek (Culemborg, Gouda, Veenendaal, Zeist).
4
In eerste instantie geldt de specifieke uitkering voor een periode van vier jaar (tot en met 2014); bij de evaluatie kan worden bezien of oormerking
langer wenselijk of nodig is (Staatsblad 2010, 687).
5
De specifieke uitkering gaat naar alle gemeenten met onderwijsachterstandsleerlingen (n.a.v. de som van de schoolgewichten in de desbetreffende gemeente); het betreft hier het bedrag voor de G31.
6
Het betreft hier een aanvullende bekostiging bestemd voor vve, schakelklassen en zomerscholen aan G37 (G31, Ortega-gemeenten en gemeente
Delft); Staatsblad 2011, 582.
7
De uitkering gaat naar de G31 en naar de gemeenten Almere, Apeldoorn, Ede en Zoetermeer.
8
Het betreft hier de 25 centrumgemeenten vrouwenopvang binnen de G31.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

232

Afkortingenlijst

D5 AFKORTINGENLIJST
ABD
ABD APP
ABP
AIVD
AMC
AMvB
AMV’s
Appa
AWB
BAG
BES
BIOS
BPR
BRON
BSN
BVV
BZ
BZK
CAO
CAS
CBS
CIVD
COA
CRM
CTIVD
DGOBR
DBR
DBFMO
DHC
DigiD
DJI
DT&V
DUO
DWM
DWR
EPBD
EASO
EPC
EMG
EU
EZ
FCIB
FPU
Fte
GBA
GBA-V
GROS
GEN
HBO
HIS
HRM
HRT
IAR
ICT
ICTU
IDMI
IND

Algemene Bestuurs Dienst
ABD Ambtelijke Professionaliteit Programma
Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds
Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst
Arbeidsmarktcommunicatie
Algemene Maatregel van Bestuur
Alleenstaande Minderjarige Vreemdelingen
Algemene pensioenwet politieke ambtsdragers
Algemene wet bestuursrecht
Basisregistraties voor adressen en gebouwen
Bonaire, Sint Eustatius en Saba
Bureau Integriteitsbevordering Openbare Sector
Basisadministratie Persoonsgegevens en Reisdocumenten
Basisregistratie Onderwijsnummer
Burger Service Nummer
Basis Voorziening Vreemdelingenketen
Buitenlandse Zaken
Binnenlandse zaken en Koninkrijksrelaties
Collectieve Arbeidsovereenkomst
Centrale Archief Selectiedienst
Centraal bureau voor de statistiek
Commissie voor de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten
Centraal Orgaan opvang Asielzoekers
College voor de Rechten van de Mens
Commissie van Toezicht betreffende de Inlichtingen- en
Veiligheidsdiensten
Directoraat-generaal Organisatie en Bedrijfsvoering Rijk
Duurzame Bereikbaarheid van de Randstad
Design Build Finance Maintain Operate
Dienst van de Huurcommissie
Digitale identificatie
Dienst Justitiële Inrichtingen
Dienst Terugkeer en Vertrek
Dienst Uitvoering Onderwijs
De Werkmaatschappij
Digitale Werkomgeving Rijksdienst
Energy Performance of Building Directive
Europees Ondersteuningsbureau voor Asielzaken
Energieprestatiecöefficient
Energieprestatie maatregelen op gebiedsniveau
Europese Unie
Economische Zaken
Functioneel Controleren, Inregelen en Beproeven
Flexibel Pensioen en Uittreding regeling
Fulltime-equivalent
Gemeentelijke Basisadministratie
GBA-Verstrekkingen
Grensoverschrijdende Samenwerking
Global Engagement Network
Hoger Beroepsonderwijs
Haagse Inkoop Samenwerking
Human Resources Management
Herintegratieregeling Terugkeer
Individuele arbeidsrelatie
Informatie- en Communicatietechnologie
ICT-uitvoeringorganisatie
Identiteitsmanagement en Immigratie
Immigratie en Naturalisatiedienst

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

233

Afkortingenlijst

IOM
I&M
INDIGO
IUC’s
IPSE
IPO
ISI
JPI UE
KEI
KING
KLPD
KMAR
KTO
KvKS
LSA
mGBA
MKAB
MD
MIVD
MVV
MIT
MPP
M&O
NGB
NHG
NICIS
NiROV
NUP
NSvP
OCW
OIN
OM
ORRA
OSB
PDC
PIOFACH
PIVA-V
PKI
PLEX
POMO
PRIMA
RAAS
RGD
RID
RWT
RIVM
SAIP
SBR
SCP
SEV
Sigint
SING
SIM
SVB
Ska WWI
SZW

Internationale Organisatie voor Migratie
Infrastructuur en Milieu
ICT Systeem IND
Inkoopuitvoeringscentra
Instituut voor Publieke Sector Efficiency
Interprovinciaal Overleg
Informatiesysteem Inburgering
Joint Programming Initiative Urban Europe
Kennis-, Expertise- en Innovatiecentrum Stedelijke
Vernieuwing
Kwaliteits Instituut Nederlandse Gemeenten
Korps Landelijke Politiediensten
Koninklijke Marechaussee
Klanttevredenheidsonderzoek
Kennis voor Krachtige Steden
Landelijk Samenwerkingsverband Aandachtswijken
Modernisering Gemeentelijke Basisadministratie
Maatschappelijke Kosten Baten Analyses
Management development
Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst
Machtiging tot voorlopig verblijf
Monitor Investeren voor de Toekomst
Meerjarige Productie Prognose
Migratie en Ontwikkeling
Nederlands Genootschap van Burgemeesters
Nationale Hypotheek Garantie
Netherlands Institute for City Innovation Studies
Nederlands instituut voor Ruimtelijke Ordening en
Volkshuisvesting
Nationaal Uitvoeringsprogramma
Nederlandse Stichting voor Psychotechniek
Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
Overheids Identificatie Nummer
Openbaar Ministerie
Online Raadpleegbare Reisdocumenten Administratie
Overheidsservicebus
Producten en Diensten Catalogi
Personeel, Informatie, Organisatie, Financiën, Administratie, Communicatie en Huisvesting
Personeelsinformatievoorziening Nederlandse Antillen en
Aruba
Public Key Infrastructure
Programma Leiderschap Externe Instroom
Personeelsontwikkeling en Mobiliteitsonderzoek
Programma Implementatie Agenda
Reisdocumenten Aanvraag en Afgifte Station
Rijksgebouwendienst
Regionale Inlichtingendienst
Rechtspersoon wettelijke taak
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
Stichting Administratie Indonesische Pensioenen
Standard Business Reporting
Sociaal en Cultureel Planbureau
Stuurgroep Experimenten Volkshuisvesting
Signal Intellegence
Survey Integratie Nieuwe Groepen
Survey Integratie Minderheden
Sociale Verzekeringbank
Strategische Kennisagenda
Sociale Zaken en Werkgelegenheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

234

Afkortingenlijst

TEV
TMG
TPM
URD
UvW
UWV
VDSM
VenJ
VerDus
VGB
VGM
VNG
VPT
VVR
VW
WEW
WNT
WOPT
WRR
Wvo
WWI
ZBO

Toelating en Verblijf
Topmanagementgroep
Third Party Mededeling
Ùrban Regions in the Delta
Unie van Waterschappen
Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen
Veiligheidsdienst Sint Maarten
Veiligheid en Justitie
Verbinden van Duurzame Steden
Verklaring van geen bezwaar
Vernieuwing Grensmanagement
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
Veilige Publieke Taak
Verblijfsvergunning regulier
Vreemdelingenwet
Waarborgfonds Eigen Woningen
Wet Normering Topinkomens
Wet openbaarmaking uit publieke middelen gefinancierde
topinkomens
Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid
Wet op de veiligheidsonderzoeken
Wonen, wijken en integratie
Zelfstandig bestuursorgaan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

235

Tr e f w o o r d e n l i j s t

D6 TREFWOORDENREGISTER
ABD Kandidatenprogramma 61
Agressie en geweld?18, 56
Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst 25, 26, 130, 134, 233
Apparaatuitgaven 121, 122
Arbeids- en kennismigratie 112
Arbeidsmarkt 49, 51, 52, 61, 93, 113, 180, 233
Arbeidsvoorwaarden 49, 51, 56, 62
Asielprocedure 13, 19, 108, 109, 110, 114, 115, 116
Basisregister 153
Basisregistraties 45, 46, 233
Basisvoorzieningen 98
Begrotingsstructuur 9, 10
Belastingdienst 55, 87, 90, 106, 113, 127, 156, 189, 203, 218
Benchmark NL-woningbouwkwaliteit 79
Bestrijding illegaliteit 118
Bestuurbaarheid van de bedrijfsvoering 64, 65
Bestuursakkoord 15
Bestuurskracht 33, 41
Bevolkingsdaling 71, 72
Bouwagenda 75
BPR 4, 32, 33, 39, 42, 139, 147, 148, 149, 150, 152, 153, 227, 229, 233
BSN 147, 149, 153, 229, 233
Burgerparticipatie 32, 36, 68
Caribisch Nederland 17, 38
Concentratie bedrijfsvoering 14
Convenanten 23, 24, 45, 71, 81, 82
Decentralisatie 13, 15, 33, 69, 232
Dienst van de Huurcommissie 4, 9, 10, 90, 121, 132, 218, 219, 221, 226,
233
Dienstverlening 16, 17, 18, 33, 42, 43, 44, 45, 46, 48, 50, 63, 65, 121, 122,
137, 164, 171, 172, 173, 174, 175, 176, 177, 178, 180, 181, 186, 187, 188,
189, 191, 228
DigiD 16, 46, 47, 164, 165, 166, 167, 169, 170, 233
Discriminatie 25, 32, 39, 93, 96, 97, 99
Doc-Direkt 4, 59, 60, 65, 127, 128, 131, 154, 155, 156, 158, 159, 160, 161,
162, 227
Europese agenda 21
Externe inhuur 18, 62, 65, 128, 153, 163, 169, 178, 194, 197, 227, 228
FMHaaglanden 4, 15, 126, 131, 180, 188, 189, 190, 193, 194, 227
Frontexverordening 117
GBA 37, 38, 39, 45, 127, 147, 148, 149, 150, 151, 152, 153, 158, 210, 233,
234
Gemeentefonds 33, 47
Gemeenten 15, 16, 24, 25, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 38, 40, 41, 44, 45, 46, 47,
51, 53, 55, 56, 69, 70, 71, 72, 74, 81, 83, 93, 94, 96, 97, 98, 99, 103, 111, 115,
125, 140, 148, 201, 232, 234, 235
Geweld 18, 19, 29, 50, 54, 55, 232
Gezinsmigratie 20, 98, 108, 112
Govcert 47, 165, 166, 167, 168, 169
Green Deals 23, 78, 81
Grenspassage 21, 118
Groene wijkenaanpak 73
Grondwet 13, 16, 33, 39
Herindeling 40, 62, 63, 121, 122, 128, 129, 130, 131, 132, 138, 171, 173,
183, 190, 228, 230

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

236

Tr e f w o o r d e n l i j s t

Hervorming van de huurmarkt 9, 13, 22
Herziening Woningwet 22, 102
Hoge Colleges van Staat 104, 105, 106, 171
Huisvesting 9, 10, 14, 22, 23, 24, 57, 65, 66, 67, 84, 86, 88, 91, 102, 103,
104, 105, 106, 107, 111, 112, 130, 137, 139, 140, 141, 197, 198, 202, 204,
205, 206, 207, 208, 209, 210, 214, 216, 225, 234
Huisvestingswet 86, 88
Huurcommissie 86, 87, 90, 103, 141, 218, 220, 221, 222, 224, 226
Huurtoeslag 22, 86, 87, 88, 89, 90, 127, 218, 226
Identiteitsmanagement 21, 118, 233
Immigratie 4, 5, 9, 10, 13, 19, 20, 108, 111, 112, 118, 132, 196, 233
Implementatie Europese richtlijnen 82
Inburgeringsexamen 93, 95, 96
IND 4, 5, 9, 10, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 27, 29, 30,
31, 33, 35, 38, 39, 41, 42, 43, 44, 45, 46, 48, 49, 50, 51, 52, 54, 56, 58, 59, 60,
61, 62, 63, 64, 65, 66, 67, 68, 69, 71, 72, 73, 74, 75, 76, 77, 78, 79, 80, 81, 82,
83, 84, 85, 90, 91, 92, 93, 94, 95, 96, 97, 98, 99, 100, 101, 102, 103, 105, 106,
107, 109, 110, 111, 112, 113, 114, 115, 117, 118, 119, 120, 121, 126, 127,
128, 129, 135, 136, 138, 140, 141, 146, 148, 150, 151, 153, 154, 157, 159,
160, 162, 163, 164, 165, 166, 168, 170, 171, 172, 173, 174, 175, 176, 178,
181, 182, 184, 185, 186, 188, 191, 192, 194, 195, 196, 197, 198, 199, 200,
201, 202, 203, 208, 210, 212, 214, 216, 217, 218, 222, 224, 227, 231, 232,
233, 234, 235
Informatiehuishouding 28, 158
Informatievoorziening 32, 37, 64, 67, 158, 165, 171, 181, 234
Infrastructuur bedrijfsvoering 14
Integratie en inburgering 24
Integriteit 49, 50, 52, 53, 57, 58, 233
Intensivering van de terugkeer 21
Jeugdbeleid 96, 97
Justitie 9, 10, 20, 30, 41, 47, 62, 79, 91, 96, 109, 119, 122, 167, 188, 197,
203, 214, 235
Kennisinfrastructuur 101
Kiesraad 32, 40, 41, 226
Kieswet 36
Kinderombudsman 39
Koninklijk Huis 104, 105, 106
Kwaliteit Rijksdienst 59, 130, 136, 137, 139, 140
Kwaliteitssprong Zuid 72
Leenfaciliteit 106, 124, 152, 156, 162, 169, 174, 176, 182, 185, 194, 200,
209, 210, 212, 215, 216, 223
Lenteakkoord 83
Levensloop 146
Management development 59, 61, 234
Meer Met Minder 81, 83, 84
Migratie en Ontwikkeling 117, 119, 234
Modernisering GBA 37
Monumenten 43, 89, 104, 105, 106, 107, 202, 203, 205, 207
Nationale veiligheid 25, 26, 31
Nationaliteit 20
Naturalisatie 4, 9, 10, 20, 109, 113, 114, 115, 120, 132, 196, 197, 201, 233
Netto-huurquote 86, 89
Operationele doelstelling 10, 27, 28, 33, 35, 37, 39, 40, 42, 43, 44, 46, 50,
56, 58, 61, 63, 64, 65, 69, 70, 73, 78, 80, 88, 89, 90, 91, 92, 95, 96, 101, 102,
103, 104, 105, 106, 107, 109, 116, 122
Orra 23, 76, 78, 87, 88, 90, 91, 105, 149, 150, 155, 156, 161, 168, 174, 184,
191, 196, 198, 207, 208, 217, 221, 234

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

237

Tr e f w o o r d e n l i j s t

Ouderenhuisvesting 91
Overdrachtsbelasting 13, 23
Paspoort 17, 148, 153
Paspoortwet 17
P-Direkt 4, 63, 121, 128, 129, 131, 171, 172, 173, 174, 175, 176, 177, 178,
179, 227
Personeelsbestand 49, 51
Politieke partijen 35, 40
Provinciefonds 33, 72, 142
Provincies 24, 33, 34, 35, 41, 46, 51, 56, 69, 71, 72, 74, 79, 81, 83, 125, 203
Realisatie van de rijkswerkplek 65, 66
Rechtsstaat en pluriformiteit 97
Reisdocumenten 4, 17, 32, 33, 39, 131, 147, 148, 149, 150, 151, 152, 153,
233, 234
Reisdocumentenketen 37, 39, 147
Remigratiewet 20, 24, 94, 98
Rijksgebouwendienst 4, 9, 10, 104, 105, 106, 107, 132, 141, 202, 203, 204,
205, 206, 207, 208, 209, 210, 211, 212, 213, 214, 215, 216, 217, 234
Risicojongeren 93, 96, 99
Shared service centra 63, 65, 66
Sociale verzekeringsbank 99
Stimuleren investeringen woningbouw 23
Subsidieregelingen 82
Terug- en overnamebeleid 117
Toezicht en handhaving 113
Topinkomens 4, 11, 49, 53, 56, 102, 144, 146, 235
Veilige publieke taak 55
Verdeling van woonruimte 88
Vernieuwing Rijksdienst 13, 14, 32, 50, 59, 128, 227, 228
Versterking risicobewustzijn brandveiligheid 79
Visitatiecommissie Wijkenaanpak 68, 71, 76
Vreemdelingen 9, 10, 19, 20, 21, 29, 95, 96, 108, 109, 110, 111, 112, 113,
114, 115, 116, 117, 118, 119, 120, 130, 136, 137, 139, 141, 196, 197, 233, 235
Vreemdelingenbewaring 19, 111, 117, 119
VUT 124, 130, 136, 137
Werkmaatschappij 4, 45, 63, 64, 121, 131, 137, 180, 181, 185, 227, 233
Wet Inburgering 24, 94, 95
WGR 15
Wijkverpleegkundigen 73
Wonen, Wijken en Integratie 9, 10, 100, 101, 130, 136, 137, 139, 141
Woningcorporaties 100, 102, 103
Woonconsument 68, 100, 103

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 240 VII, nr. 1

238