Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

29 754

Terrorismebestrijding

Nr. 520

BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE
EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 juli 2019
Op 2 april 2019 is de motie van de leden Laan-Geselschap (VVD) en Van
Toorenburg (CDA) (Kamerstuk 29 754, nr. 496) aangenomen waarin de
regering wordt verzocht om «uiterlijk voor het zomerreces 2019 actief de
dossiers van alle onderkende Nederlandse uitreizigers, man of vrouw, te
beoordelen op de mogelijkheid van het intrekken van het Nederlanderschap in het belang van de nationale veiligheid, en de Kamer hierover te
informeren». Met deze brief informeren wij uw Kamer over de uitvoering
van de motie. Tijdens het AO terrorismebestrijding van 26 juni 2019 heeft
het lid De Graaf (PVV) verzocht in te gaan op de vraag of de intrekking van
het Nederlanderschap de terugkeer naar Nederland bemoeilijkt. Conform
de toezegging gaat de brief hier eveneens op in.
De motie ziet op de intrekking van het Nederlanderschap op grond van
artikel 14, vierde lid, Rijkswet op het Nederlanderschap. Voorwaarde voor
de intrekking is dat de persoon 16 jaar of ouder is, zich buiten Nederland
bevindt, zich heeft aangesloten bij een terroristische organisatie die is
geplaatst op een lijst van organisaties die deelnemen aan een nationaal of
internationaal gewapend conflict en een bedreiging vormen voor de
nationale veiligheid. Verder dient de persoon te beschikken over een
dubbele nationaliteit. In de praktijk wordt aan intrekkingen een ambtsbericht van de AIVD of een (verstek)vonnis van de rechtbank ten grondslag
gelegd met een beschrijving van de feiten, waaronder de aansluiting bij
een terroristische organisatie en de gedragingen van betrokkene waaruit
dit kan worden afgeleid. Gelet op jurisprudentie van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State moet blijken van aansluiting en
handelingen op of na 11 maart 2017. De datum 11 maart 2017 is de datum
van publicatie van de lijst van terroristische organisaties waarvoor geldt
dat aansluiting tot intrekking van het Nederlanderschap kan leiden.
In de besluitvorming over de intrekking van het Nederlanderschap wordt
onder meer rekening gehouden met het strafrechtelijke belang van
opsporing, vervolging, berechting en de mogelijkheid van tenuitvoer-

kst-29754-520
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 754, nr. 520

1

legging van een vrijheidsstraf. Andere mee te wegen belangen zijn de
proportionaliteit van de maatregel, de gevolgen van het verlies van het
Unieburgerschap en zeer bijzondere persoonlijke omstandigheden.
Uitvoering van de motie
De afgelopen jaren zijn ongeveer 300 personen met jihadistische intenties
succesvol uitgereisd naar Syrië en Irak. Van deze groep zijn er circa 60
volwassenen teruggekeerd naar Nederland. Ongeveer 90 personen zijn
gesneuveld bij de strijd1. Van de circa 150 personen die zich nu nog buiten
Nederland bevinden is de schatting dat 100 personen een dubbele
nationaliteit hebben en daarmee mogelijk in aanmerking komen voor het
uitbrengen van een ambtsbericht aan de IND. De verwachting is dat naast
de huidige 11 intrekkingen2 (waarin nog beroep open staat) nog in enkele
nieuwe zaken het Nederlanderschap kan worden ingetrokken. Het gaat
hierbij nadrukkelijk om een verwachting, omdat in de zaken waarin
mogelijk een ambtsbericht kan worden uitgebracht de juridische
beoordeling door de IND nog moet plaatsvinden.
Er zijn verschillende redenen waarom het aantal intrekkingen van het
Nederlanderschap, ook nadat alle dossiers nog een keer grondig zijn
bestudeerd, beperkt blijft tot naar verwachting enkele nieuwe gevallen.
Zoals aangegeven in de brief van 25 juni 20193 is er niet altijd voldoende
informatie beschikbaar om een intrekking op te kunnen baseren.
Informatie dat iemand zich bij een terroristische organisatie buiten
Nederland heeft aangesloten, is op zichzelf niet voldoende om aan een
intrekking van het Nederlanderschap ten grondslag te leggen. Naast de
hiervoor al genoemde voorwaarden moet eveneens sprake zijn van een
beschrijving van de feiten waaruit de aansluiting bij een terroristische
organisatie blijkt en de feitelijke handelingen die de persoon voor of ten
behoeve van de terroristische organisatie verricht. Ook moet boven
redelijke twijfel verheven zijn dat de betrokkene de door de terroristische
organisatie nagestreefde doelen onderschrijft en dat hij de intentie heeft
om zich bij deze organisatie aan te sluiten. Het gaat dus om concrete
feitelijke informatie over de activiteiten die de betrokkene buiten
Nederland heeft verricht. Omdat het gaat om activiteiten die zich in Syrië
en Irak hebben voltrokken betreft dit informatie die niet eenvoudig
toegankelijk is. Tot slot is het niet altijd mogelijk om relevante informatie
vanuit de inlichtingendiensten op te nemen in een ambtsbericht aan de
IND, vanwege de noodzaak tot geheimhouding van bronnen en de
veiligheid van personen.
De verwachting dat in enkele aanvullende gevallen het Nederlanderschap
kan worden ingetrokken betreft een inschatting op dit moment. Het is
mogelijk dat er de komende tijd nieuwe informatie beschikbaar is en dat
er dus nog intrekkingen van het Nederlanderschap bij komen. De
betrokken organisaties houden hier continu aandacht voor.
Voorkomen van terugkeer
Tijdens het AO van 26 juni jl. heeft uw Kamer op initiatief van het lid De
Graaf (PVV) verzocht in onderhavige brief tevens geïnformeerd te worden
in hoeverre intrekking van Nederlanderschap leidt tot het voorkomen van
terugkeer.

1

Cijfers AIVD 1 juni 2019.
Daarnaast zijn er twee intrekkingen die door de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van
State vernietigd.
3
Kamerstuk 29 754, nr. 519 (Kamerbrief)
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 754, nr. 520

2

Intrekking van het Nederlanderschap vindt op grond van de regelgeving
alleen plaats als de persoon tevens op grond van artikel 67 van de
Vreemdelingenwet 2000 ongewenst kan worden verklaard. De intrekking
van het Nederlanderschap in combinatie met de ongewenstverklaring als
vreemdeling verhindert legale onopgemerkte terugkeer naar Nederland.
De ongewenstverklaring heeft onder meer tot gevolg dat de betrokkene
geen aanspraak heeft op rechtmatig verblijf in Nederland.
In de 11 zaken waarin het Nederlanderschap is ingetrokken is de persoon
ook ongewenst verklaard, terwijl betrokkene tevens strafrechtelijk wordt
gezocht ter fine van opsporing, vervolging, berechting of executie van een
door een strafrechter reeds opgelegde straf. In die gevallen kan het
Openbaar Ministerie de Minister van Justitie en Veiligheid verzoeken deze
ongewenstverklaring tijdelijk op te heffen. Dit aangezien betrokkene het
recht heeft om bij zijn of haar strafproces aanwezig te zijn en daarmee te
voorkomen dat betrokkene straffeloos blijft voor de feiten die betrokkene
in het (voormalige) strijdgebied heeft gepleegd. Daarnaast heeft het OM
de plicht om een door de strafrechter opgelegde straf te executeren.
Op grond van algemeen beleid van de IND ten aanzien van strafzaken4
wordt een dergelijk verzoek ingewilligd als de komst van de vreemdeling
naar Nederland noodzakelijk is in verband met een eigen rechtszaak. Een
verzoek om tijdelijke opheffing van de ongewenstverklaring van een
persoon van wie het Nederlanderschap in het belang van de nationale
veiligheid is ingetrokken zal ter beoordeling aan de Minister en de
Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid worden voorgelegd.
In het geval de overkomst van de verdachte voor het bijwonen van de
eigen rechtszaak noodzakelijk is dan wordt er op ingezet dat deze persoon
direct na afloop van de strafzaak of tenuitvoerlegging van de vrijheidsstraf
Nederland verlaat.
In gevallen waarin het niet mogelijk is gebleken het Nederlanderschap in
het belang van de nationale veiligheid in te trekken en de persoon
bijvoorbeeld voor het bijwonen van de eigen strafzaak naar Nederland
wordt overgebracht, bestaat de mogelijkheid het Nederlanderschap in te
trekken na onherroepelijke veroordeling voor een terroristische misdrijf5.
Ook in deze gevallen geldt dat de intrekking niet mag leiden tot
staatloosheid.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus
De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,
A. Broekers-Knol

4
5

A4/3.7.3 Vreemdelingencirculaire
Artikel 14, tweede lid aanhef en onder b, Rijkswet op het Nederlanderschap

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 754, nr. 520

3