Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

831
Vragen van Jasper van Dijk (SP) aan de Staatssecretaris van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid over het opsporen van uitkeringsfraude van mensen met
vermogen in het buitenland (ingezonden 24 oktober 2018).
Antwoord van Staatssecretaris Van Ark (Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
(ontvangen 4 december 2018).
Vraag 1
Kent u de uitzending van Nieuwsuur over mensen die ten onrechte een
uitkering in Nederland genieten terwijl zij een huis in het buitenland
bezitten?1 war is uw reactie daarop?
Antwoord 1
Ja. Fraude tast het maatschappelijk draagvlak voor de sociale zekerheid aan
en moet hard aangepakt worden. Iemand kan terugvallen op een bijstandsuitkering als die persoon zelf niet over voldoende middelen beschikt om in zijn
levensonderhoud te voorzien. Onder deze middelen valt ook vermogen in het
buitenland. Handhaving van Nederlandse wetten en regels is in het buitenland complexer dan in Nederland. Desalniettemin moet ook in het buitenland
gecontroleerd worden op het bezit van vermogen en moet onterecht
verstrekte bijstand teruggevorderd kunnen worden. Dit gebeurt ook al, maar
kan altijd beter. Daarom onderzoek ik momenteel in overleg met gemeenten
en uitvoeringsinstanties hoe de handhaving verbeterd kan worden en of de
wet hierop aangepast kan worden. Daarnaast kijk ik met de SVB naar
aanvullende maatregelen om beslaglegging in het buitenland makkelijker te
maken. Fraude mag nooit lonen.
Vraag 2, 3, 5
Wat doet u om dergelijke fraude op te sporen en te bestraffen?
Doen gemeenten in uw ogen genoeg om dergelijke fraude op te sporen?
Wat zijn uw plannen om dergelijke fraude effectiever aan te pakken?
Antwoord 2, 3, 5
Ik vind het van groot belang dat alléén de mensen die er recht op hebben
gebruik maken van de sociale voorzieningen. In het regeerakkoord wordt dan
ook onderstreept dat handhaving van de naleving van de verplichtingen van

1

ah-tk-20182019-831
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

Nieuwsuur, 22 oktober 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

uitkeringsgerechtigden een randvoorwaarde is voor een werkend stelsel van
sociale zekerheid. Daarom zet ik stevig in op handhaving en naleving.
De uitvoering van de Participatiewet is gedecentraliseerd aan gemeenten.
Handhaving op de naleving van de verplichtingen in de Participatiewet is
zodoende de primaire bevoegdheid en verantwoordelijkheid van het lokale
bestuur. Gemeenten mogen onderzoek instellen naar de juistheid en
volledigheid van verstrekte gegevens en zo nodig naar andere gegevens die
noodzakelijk zijn voor de verlening dan wel de voortzetting van de bijstand.
Dit geldt ook voor onderzoeken naar inkomen en vermogen in het buitenland.
Gemeenten hoeven dit onderzoek niet op alle bijstandsgerechtigden toe te
passen en ook niet op dezelfde manier. Het is de taak van gemeenten om hier
zelf een goede invulling aan te geven. Uiteraard moet dat plaatsvinden
binnen de kaders van wet- en regelgeving en de algemene beginselen van
behoorlijk bestuur. Bij een geconstateerde schending van de inlichtingenplicht
moet de gemeente de onterecht verleende bijstand terugvorderen en een
bestuurlijke boete opleggen.
Zoals aangegeven in mijn brief aan de Tweede Kamer, is handhaving van
Nederlandse wetgeving in het buitenland in het algemeen complexer dan in
Nederland.2 Ik vind het desalniettemin van belang dat gemeenten goed
onderzoek kunnen doen en vervolgens ook maatregelen kunnen nemen.
«Effectief handhaven» is ook één van de hoofdlijnen in de SZW handhavingskoers 2018–2021.3 Waar nodig en mogelijk faciliteer ik de gemeenten daarbij.
De recente jurisprudentie laat zien dat gemeenten inzetten op handhaving en
onderzoek naar vermogen in het buitenland.
De Centrale Raad van Beroep (CRvB) heeft in verschillende zaken uitspraken
gedaan over de onderzoeksmethoden die gemeenten en de SVB hanteren bij
het opsporen van bijstandsfraude. De CRvB reikt op haar website enkele
uitgangspunten voor deze onderzoeksmethoden aan welke gemeenten
kunnen hanteren. Voor de uitvoering van internationale vermogensonderzoeken kunnen gemeenten gebruik maken van het Internationaal Bureau
Fraude-informatie (IBF). Deze onderzoeken zet het IBF uit bij de SVB in die
landen waar de SVB vertegenwoordigd is middels een Bureau voor Sociale
Zaken. Voor de overige landen maken IBF en SVB gebruik van lokale
contactpersonen. Het Ministerie van SZW zet zich in om de bekendheid met
het IBF bij gemeenten te vergroten en de samenwerking tussen het IBF, SVB
en gemeenten te verbeteren. Ook wordt in samenwerking met het IBF, het
Kenniscentrum Handhaving en Naleving (KCHN) van de VNG, de SVB, Divosa
en de Beroepsvereniging voor Klantmanagers gewerkt aan actualisatie van de
handreiking aan gemeenten over de wijze waarop onderzoek kan worden
gedaan, conform de uitgangspunten van de CRvB. Deze is eind 2018 gereed.
In het gemeentenieuws van SZW 2018–1 heb ik gemeenten hierover
geïnformeerd en zijn de uitgangspunten van de CRvB reeds onder de
aandacht gebracht.
Vraag 4
Kunt u een overzicht geven van de hoeveelheid fraudegevallen en de
bedragen waar het om gaat? Kunt u een overzicht geven van de opsporingsinspanningen en het percentage succesvolle opsporingen per instantie?
Antwoord 4
Zoals nader toegelicht in de Kamerbrief van 28 juni 2018, heeft het IBF in
2016 en 2017 respectievelijk 2.110 en 1.919 opdrachten uitgevoerd voor
gemeenten. Naast vermogensonderzoeken betreft het ook informatie- en
verificatieverzoeken. In 2016 hebben onderzoeken, uitgezet via het IBF, voor
€ 6,3 miljoen en in 2017 voor € 3,4 miljoen aan buitenlands vermogen
achterhaald. Het Ministerie van SZW beschikt niet over het percentage
succesvolle opsporingen per instantie. Daarnaast zijn gemeenten niet
verplicht om bij (vermogens-)onderzoek in het buitenland gebruik te maken
van het IBF en/of de SVB. Het Ministerie van SZW beschikt dan ook niet over
de onderzoeksgegevens daar waar gemeenten een andere keuze hebben
gemaakt.

2
3

2018-0000065931
Kamerstukken II 2017/18, 17 050, nr. 541.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

Het totale benadelings- en boetebedrag wat ontstaat wegens schending van
de inlichtingenplicht is niet af te leiden uit het saldo van het totale aangetroffen buitenlands vermogen. Dergelijke bedragen zijn immers afhankelijk van
de duur en hoogte van de onterecht ontvangen uitkering en niet van de
hoogte van het geconstateerde vermogen. De kerncijfers op het gebied van
handhaving Participatiewet worden ontleend aan de Bijstandsdebiteuren- en
fraudestatistiek van het CBS.4 Voor recente cijfers verwijs ik naar het
jaarverslag 2017 van het Ministerie van SZW.5 De kerncijfers van het CBS
worden niet opgesplitst naar «type overtreding», zoals verzwegen (buitenlands) vermogen. Het Ministerie van SZW beschikt zodoende niet over cijfers
van de totale hoeveelheid fraudegevallen en de bijbehorende bedragen, daar
waar het vermogen in het buitenland betreft.
Vraag 6, 7, 8, 9
Wat is uw reactie op de dreigementen die geuit werden in de uitzending van
Nieuwsuur door parlementariër M. Yeneroglu van de Partij voor Rechtvaardigheid en Ontwikkeling (Adalet ve Kalkinma Partisi) dat personen die
fraudeopsporing in Turkije verrichten vervolgd zullen worden?
Gaat u Turkije stevig aanspreken als ze daadwerkelijk opsporingswerkzaamheden gaan tegenwerken?
Wat gaat u doen om mensen in met name Turkije te beschermen die
opsporingswerk verrichten betreffende uitkeringsfraude?
Kunnen alle mensen die uitkeringsfraude opsporen in Turkije zich beroepen
op diplomatieke immuniteit? Zo nee, kunt u dit aan hen verlenen?
Antwoord 6, 7, 8, 9
Bij mijn weten is er op dit moment geen sprake van het dwarszitten van
vermogensonderzoek door Turkije. De Nederlandse autoriteiten verrichten
onderzoek door het raadplegen van openbare bronnen. In het geval dat
tegenwerking ontstaat, zullen de Nederlandse autoriteiten daarover het
gesprek aangaan met de Turkse autoriteiten.
Vraag 10
Welke inspanningen gaat u verrichten om opsporing van uitkeringsfraude
steviger te verankeren in verdragen met andere landen?
Antwoord 10
Zoals aangegeven in mijn brief van 28 juni 2018 verlopen de vermogensonderzoeken in de meeste landen zonder problemen. Het is staande praktijk om
bij de herziening van de meeste bilaterale socialezekerheidsverdragen6 te
proberen afspraken te maken over vermogensonderzoeken. Waar landen zich
in de praktijk niet houden aan gemaakte verdragsafspraken, gaan vertegenwoordigers van Nederland het gesprek aan met de vertegenwoordigers van
het betreffende land.

4

Ieder kwartaal geeft dit inzicht op de nieuwe ontstane vorderingen en de totale openstaande
saldoschuld bij de ontstaansgronden «schending van de inlichtingenplicht» en «boete wegens
overtreding inlichtingenplicht». Het saldo wordt berekend vanaf 1 januari 2013, dit is de datum
waarop de Fraudewet in werking is getreden. Daarnaast tonen de statistieken per kwartaal de
totale ontvangen bedragen aan aflossingen met betrekking tot deze beiden ontstaansgronden.
5
Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 950 XV, nr. 1, p. 22.
6
Bilaterale socialezekerheidsverdragen worden momenteel herzien om deze in lijn te brengen
met de Wet woonlandbeginsel in de sociale zekerheid en Wet herziening exportbeperking
kinderbijslag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3