Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

35 925 VII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 2022

Nr. 136

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 februari 2022
Al lange tijd loopt een discussie over de betekenis van maatschappelijke
en bestuurlijke veranderingen voor het openbaar bestuur. In mijn
hoofdlijnenbrief van 24 januari jl. heb ik beschreven dat de centrale en
decentrale overheden voor de taak staan om gezamenlijk bij te dragen aan
het oplossen van grote maatschappelijke opgaven van de komende tijd.1
Als Minister van BZK ben ik verantwoordelijk voor de inrichting van het
openbaar bestuur opdat het openbaar bestuur goed kan functioneren en
de democratische grondslagen tot hun recht komen. In opdracht van mijn
ministerie zijn twee onderzoeken uitgevoerd door prof. mr. D.J. Elzinga en
B&A Groep, die ik u hierbij doe toekomen2.
1. Bouwstenen beleidskader decentraal bestuur
In het rapport «Naar nieuwe vormen van decentraal bestuur» van prof.
mr. dr. D.J. Elzinga wordt geconstateerd dat er een veelheid aan decentrale bestuursvormen bestaat zonder duidelijke criteria voor taaktoedeling
aan deze bestuursvormen. Het rapport bevat aanbevelingen voor meer
consistentie en regie in het openbaar bestuur ten behoeve van goede
interbestuurlijke verhoudingen en een sterk binnenlands bestuur. De heer
Elzinga bouwt voort op andere gezaghebbende analyses en rapporten van
o.a. de Raad van State en de Raad voor het Openbaar Bestuur.3

1

Kamerstuk 35 925 VII, nr. 129
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
3
Raad van State, Voorlichting over interbestuurlijke verhoudingen, maart 2021. ROB, Rust,
reinheid en regelmaat. Evenwicht in de bestuurlijk-financiële verhoudingen, maart 2021. ROB,
Droomland of niemandsland? Uitgangspunten voor het besturen van regio’s, juni 2021.
2

kst-35925-VII-136
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VII, nr. 136

1

De zeven kernaanbevelingen van de heer Elzinga zijn:
1. Geef de Minister van BZK een sterkere coördinerende bevoegdheid
voor de taaktoedeling in het decentraal bestuur door het vaststellen
van een beleidskader decentraal bestuur.
2. Geef in het beleidskader een duidelijker profiel aan de functies van de
verschillende bestuursvormen zonder primaat voor de ene of de
andere bestuursvorm.
3. De norm van «voldoende financiering» moet zowel op medebewind
als op autonome taken consequent worden toegepast.
4. In het beleidskader decentraal bestuur kunnen voornemens worden
opgenomen voor het doorvoeren van wettelijke aanpassingen ter
versterking van de coördinerende bevoegdheid van de Minister van
BZK.
5. Invoering van een mede-ondertekenings-bevoegdheid van de
Minister van BZK.
6. Nader onderzoek naar nieuwe vormen voor het regionaal bestuur.
7. Nader onderzoek naar vormen van conflictbeslechting.
De belangrijkste aanbeveling is om de Minister van BZK een sterkere
coördinerende bevoegdheid te geven voor de taaktoedeling in het
decentraal bestuur om meer samenhang en minder verkokering in het
openbaar bestuur te realiseren. Dit kan door op korte termijn op basis van
bestaande wetgeving in een beleidskader decentraal bestuur uitgangspunten en toetsstenen te formuleren voor de taaktoedeling in medebewind aan decentrale bestuursvormen. Het ligt volgens het advies in de
rede om taken met aanzienlijke beleidsvrijheid toe te delen aan provincies
en gemeenten omdat deze bestuursvormen een gekozen volksvertegenwoordiging hebben die gelegitimeerd kaders kan stellen voor de invulling
van beleidsvrijheid en de toepassing daarvan kunnen controleren. Bij
meer uitvoerende taken kan ook worden afgewogen of deze kunnen
worden toebedeeld aan andere vormen van bestuur, zoals (gedeconcentreerd) functioneel bestuur of zelfstandige bestuursorganen. Een ander
element voor dit beleidskader kan zijn hoe invulling te geven aan het
regionaal bestuur op een manier die zorgt voor voldoende slagkracht
zonder dat dat ten koste gaat van goed gelegitimeerd bestuur.
2. Empirische verkenning taken en beleidsvelden decentrale
overheden
Het onderzoeksbureau B&A Groep heeft een empirische verkenning naar
reeds bestaande taken en beleidsvelden van decentrale overheden
uitgevoerd. Er is daartoe een meting uitgevoerd van de decentrale
autonomie van decentrale overheden. Decentrale taken zijn in de
meerderheid beperkt beleidsvrij, wat betekent dat de uitvoering van de
taak door het rijk verplicht is gesteld en dat voor de uitvoering in
meerdere of mindere mate rijksregels gelden. Er zijn daarnaast volgens
B&A grote verschillen tussen de beleidsvrijheid vanaf papier en beleidsvrijheid zoals die wordt ervaren door het decentraal bestuur. Dat kan
volgens B&A worden verklaard door beschikbaarheid van financiële
middelen, aanwezige kennis van de ambtelijke organisatie, de politieke
ruimte die onbenut blijft en de regionale samenwerking die de beleidsvrijheid beperkt. De bevindingen uit dit rapport zijn in lijn met de
probleemanalyse uit het rapport van de heer Elzinga. Ook diens aanbevelingen sluiten daarmee aan op de bevindingen van B&A Groep.
3. Bezinning op de positie van het lokaal bestuur
In mijn hoofdlijnenbrief van 24 januari jl. heb ik geschreven dat de
maatschappelijke opgaven veel vragen van het gehele openbaar bestuur
en dat ik mij inzet voor een sterk binnenlands bestuur, goede interbestuur-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VII, nr. 136

2

lijke verhoudingen en stabiele financiering. Gemeenten en provincies zijn
een bestuursvorm met een gekozen volksvertegenwoordiging waarbij
beleidsvrijheid het uitgangspunt is. De grondwettelijke autonomie van
gemeenten en provincies zou niet in materiële zin beperkt moeten
worden, bijvoorbeeld door tekorten bij de financiering van medebewind.
De rapporten van de heer Elzinga en B&A-groep geven belangrijke
handvatten en aanbevelingen voor taaktoedeling aan het decentraal
bestuur in brede zin opdat decentrale bestuursvormen taken toebedeeld
krijgen die passen bij de kenmerken ervan, zoals die in de Grondwet zijn
neergelegd. Daarbij gaat het niet alleen om gemeenten en provincies,
maar ook over andere bestuursvormen zoals functionele bestuursvormen
-waaronder de waterschappen- en gedeconcentreerde bestuursvormen
zoals diensten, agentschappen of ZBO’s.
In deze aanbevelingen zit ook de meerwaarde ten opzichte van de
uitvoeringstoets decentrale overheden (UDO) waar ik aan werk, waarmee
effecten van nieuw beleid voor medeoverheden aan de voorkant
inzichtelijk gemaakt worden. Een -door het kabinet vastgesteld- beleidskader decentraal bestuur kan in brede zin de uitgangspunten en toetsstenen bevatten voor de keuze tussen de verschillende bestuursvormen.
Indien de keuze valt op een van de medeoverheden kunnen vervolgens
via de uitvoeringstoets de effecten van die keuze in kaart worden
gebracht. Op die manier wil ik me ervoor inzetten dat het decentraal
bestuur zijn taken naar behoren kan uitvoeren.
De rapporten worden ook betrokken bij de uitvoering van twee moties die
door uw Kamer zijn aangenomen. Ten eerste de motie Inge van Dijk over
de gevraagde discussie over de bestuurlijke inrichting.4 En ten tweede de
motie van de leden Inge van Dijk en Grinwis over de versterking van de
Minister van BZK als stelselverantwoordelijke voor de inrichting van het
decentraal bestuur.5
Ik ga over de inzichten en aanbevelingen uit deze rapporten het gesprek
aan met het decentraal bestuur om te bezien of zij meerwaarde zien in een
beleidskader decentraal bestuur. Ik zal uw Kamer over de uitkomsten van
deze gesprekken voor de zomer informeren.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
H.G.J. Bruins Slot

4
5

Kamerstuk 35 513, nr. 14.
Kamerstuk 35 925, nr. 90.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VII, nr. 136

3