Fatale woningbranden 2009
Versie: 431N9031/2.0, 3 mei 2010

Nederlands Instituut Fysieke Veiligheid Nibra
Postbus 7010
6801 HA Arnhem
T 026 355 24 00
F 026 351 50 51
info@nifv.nl

Fatale woningbranden 2009
Versie: 431N9031/2.0, 3 mei 2010

Nederlands Instituut Fysieke Veiligheid Nibra:
Wij ontwikkelen kennis, dragen bij aan de vakontwikkeling voor
brandweer, geneeskundige hulpverlening bij ongevallen en rampen
(GHOR), crisisbeheersing en leiderschapsontwikkeling en vergroten zo
de fysieke veiligheid.

Fatale woningbranden 2009

Colofon
Subsidie:

Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties
&
Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en
Milieubeheer / Wonen, Wijken en Integratie

Contactpersonen:

mevrouw H.E.B. de Goeijen-Kroon (BZK) &
de heer M.J.L. Balk (VROM/WWI)

Titel:

Fatale woningbranden 2009

Datum:
Status:
Versie:
Projectnummer:

3 mei 2010
eindrapport
2.0
431N9031

Auteurs:

drs. ing. M. Kobes
drs. K. Groenewegen

Projectleider:

dr. ir. M.G. Duyvis

Review:

ing. R. Hagen MPA
dr. ir. M.G. Duyvis
dr. ir. J.G. Post

Eindverantwoordelijk:

dr. ir. J.G. Post (hoofd onderzoek NIFV)

Met dank aan:

ing. R. Hagen MPA (NIFV)
H. Teerds (NIFV)
G. Koppers (NBDC)

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

3

Fatale woningbranden 2009

Inhoud
Managementsamenvatting

5

1

Inleiding

11

2

Methode van onderzoek
2.1
Opzet van onderzoek
2.2
Vragenlijst en database

12
12
13

3

Fatale woningbranden 2009
3.1
Inleiding
3.2
Brandkenmerken
3.3
Gebouwkenmerken
3.4
Menskenmerken
3.5
Algemene kenmerken

14
14
15
17
20
21

4

Nadere analyse

24

5

Conclusies en aanbevelingen
5.1
Conclusies
5.2
Aanbevelingen

31
31
34

BIJLAGEN
Bijlage 1
Bijlage 2
Bijlage 3

Gegevens fatale woningbranden 2009
Vragenlijst fatale woningbranden 2009
Afkortingen

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

37
38
72
86

4

Fatale woningbranden 2009

Managementsamenvatting
Het Nederlands Instituut Fysieke Veiligheid Nibra (NIFV) heeft onderzoek verricht
naar de oorzaken, omstandigheden en het verloop van woningbranden die
plaatsvonden in 2009 en waarbij een of meerdere dodelijke slachtoffers vielen.
Ook in 2008 en in 2003 heeft het NIFV onderzoek naar ‘fatale woningbranden’
uitgevoerd. Deze onderzoeken vormen het begin van het structureel verzamelen
van data over en jaarlijkse evaluatie van de stand van zaken op het gebied van
fatale woningbranden in Nederland. Wanneer dit onderzoek gedurende een
periode van meerdere jaren onder dezelfde onderzoekscondities is verricht, wordt
een representatief beeld van kritische factoren bij fatale woningbranden verkregen
en zal het mogelijk zijn eventuele trends te benoemen. Inzicht in kritische
factoren bij fatale woningbranden is onontbeerlijk om gericht en effectief
brandveiligheidsbeleid te kunnen voeren.
Net als in 2008 hebben de ministeries van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties (BZK) en Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en
Milieubeheer (VROM/WWI) het NIFV subsidie verleend om dit onderzoek te
kunnen verrichten.
In dit rapport wordt ingegaan op de resultaten van de analyse van de fatale
woningbranden in 2009. De vergelijking tussen de gegevens van 2009 en de
gegevens van eerdere jaren wordt in een separaat rapport weergegeven.
Het onderzoek naar fatale woningbranden in 2009 is gebaseerd op ANP-berichten,
aangeleverd door het Nederlands Brandweer Documentatie Centrum. Op basis
van de ANP-berichten is geconstateerd dat in 2009 in totaal 34 fatale
woningbranden hebben plaatsgevonden, inclusief de opzettelijke fatale
woningbranden die verband houden met moord en zelfmoord. Hierbij vielen 37
slachtoffers. Van deze 34 fatale woningbranden waren er 22 niet met opzet
veroorzaakt; bij die 22 niet-opzettelijke fatale woningbranden vielen in totaal 25
doden.
De 22 niet-opzettelijke fatale woningbranden zijn nader bestudeerd. Het
onderzoek is opgezet als survey onder de brandweerkorpsen die bij de fatale
woningbranden betrokken waren.

Conclusies
De kenmerken van de fatale woningbranden in 2009 zijn, gezien het kleine aantal
fatale woningbranden, niet noodzakelijk representatief voor fatale woningbranden
in andere jaren. Om een representatief beeld te kunnen geven is het nodig het
onderzoek structureel gedurende een periode van meerdere opeenvolgende jaren
onder dezelfde onderzoekscondities uit te voeren.
Uit het onderzoek naar fatale woningbranden in 2009 zijn de onderstaande
conclusies naar voren gekomen. Deze conclusies hebben, tenzij anders vermeld,
alleen betrekking op de fatale woningbranden in 2009.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

5

Fatale woningbranden 2009

Conclusies oorzaken en materialen, fatale woningbranden 2009
1.

De belangrijkste oorzaken van de 15 fatale woningbranden waarvan de
oorzaak bekend is, waren in 2009:
• Explosie (27%, N=4)
• Roken (20%, N=3)
• Kortsluiting (20%, N=3).
Fatale woningbranden veroorzaakt door roken vonden ’s middags en in de
(vroege) ochtend plaats. De fatale woningbranden veroorzaakt door
kortsluiting vonden ’s avonds en in de vroege ochtend plaats. De fatale
woningbranden veroorzaakt door explosie vonden ’s avonds en ’s nachts
plaats.

2.

De meest door de brandweer genoemde factoren voor fataliteit zijn een snelle
ontwikkeling en uitbreiding van de brand, rookontwikkeling en verminderde
zelfredzaamheid.
Het gaat hierbij om de genoemde factor die volgens de respondent het meest
van invloed is geweest. Dit wil echter niet zeggen dat er geen andere factoren
zijn geweest die ook invloed op de fataliteit gehad hebben.

3.

De technische gebouwkenmerken, zoals installaties en materialen van
bouwconstructies, hebben nauwelijks invloed gehad op de brandontwikkeling.

4.

Bij 64% (N=13) van de fatale woningbranden heeft de brandweer gemeld dat
er sprake was van een brandversnellende factor, namelijk de aanwezigheid van
gassen of vluchtige stoffen (N=5), schuimrubber uit meubels en matrassen
(N=4) en opgeslagen brandbare stoffen (N=4).

5.

Bij meer dan de helft van de fatale woningbranden (59%, N=13) heeft de
brandweer melding gemaakt van een factor die voor ernstige rookontwikkeling
heeft gezorgd. Dit betrof voornamelijk de aanwezigheid van kunststoffen en
schuimrubbers/textiel.

6.

Er bestaat (in 2009) een sterke relatie tussen het ontstaan van brand door
roken en de aanwezigheid van schuimrubberhoudende objecten (gestoffeerd
meubilair en matrassen), waarin de brand ontstond. Bij alle drie fatale
woningbranden veroorzaakt door roken waren schuimrubberhoudende objecten
het object van ontstaan.
Van de fatale woningbranden met onbekende oorzaak is de meerderheid in
zitmeubilair (N=3) en bedden (N=2) ontstaan. Gezien het object van ontstaan
bestaat het lichte vermoeden dat ook deze fatale woningbranden door roken
zijn veroorzaakt.

7.

De fatale woningbranden die zijn ontstaan in bedden (N=4) en meubilair (N=4)
waren alle acht niet uitslaand op het moment van aankomst van de brandweer
en gingen gepaard met hevige rookontwikkeling. Bij zeven van deze acht fatale
woningbranden stond bij aankomst van de brandweer ‘alleen’ een stoel, bank
of bed in brand. In deze gevallen was er sprake van ‘zeer dichte zwarte rook’.
Bovendien was bij driekwart van deze fatale woningbranden sprake van een
relatief korte ontdekkingstijd, namelijk 11 minuten of korter, en een relatief
korte opkomsttijd, namelijk 6 minuten of korter.
Dit betekent dat een kleine brand in schuimrubberhoudende objecten al tot
fatale gevolgen kan leiden. Bovendien wekt het de indruk dat een snellere
opkomsttijd van de brandweer mogelijk nauwelijks effect zal hebben op de

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

6

Fatale woningbranden 2009

kans op overleven van een brand die is ontstaan in schuimrubberhoudende
objecten. Om hier een gefundeerde uitspraak over te kunnen doen is echter
nader onderzoek noodzakelijk.
8.

Uit dit onderzoek blijkt niet dat de aanwezigheid van dubbele beglazing invloed
heeft op de fataliteit van woningbranden.
Bij twee van de fatale woningbranden is aangegeven dat de aanwezigheid van
dubbele beglazing invloed gehad heeft op de fataliteit van de brand. Bij de ene
brand is gemeld dat het dubbel glas gezorgd heeft voor een grotere
hitteopbouw; bij de andere brand dat het slachtoffer vergeefs
geprobeerd heeft het glas van het slaapkamerraam kapot te slaan.
Bij een andere fatale woningbrand is gemeld dat de dubbele beglazing geen
invloed heeft gehad op de fataliteit, maar wel op het binnentreden van de
brandweer: door de intense hitte duurde het enige tijd voordat de brandweer
het pand kon betreden.

Conclusies slachtofferkenmerken, fatale woningbranden 2009
9.

De meeste dodelijke slachtoffers (60%, N=15) zijn kinderen of ouderen: zes
personen (24%) vallen binnen de leeftijdscategorie van '10 jaar en jonger' en
negen personen (36%) zijn 66 jaar of ouder. In totaal 36% (N=9) van de
dodelijke slachtoffers valt in de leeftijdscategorie '21 tot 65 jaar'.

10.

Bij 55% van de fatale woningbranden (N=12) was er één persoon aanwezig.
Dit is tevens de persoon die overleden is bij de brand.

11.

Ongeveer 72% van de dodelijke slachtoffers lag (vermoedelijk) te slapen op
het moment dat de brand ontstond, en 28% was (vermoedelijk) wakker. Bij
één dodelijke slachtoffer is de (mogelijke) invloed van alcohol aangegeven.
Overigens was de alertheid van deze persoon al laag aangezien deze sliep.

12.

Van de dodelijke slachtoffers van wie de mate van mobiliteit bekend is (N=20),
is 48% (N=12) zelfstandig mobiel. Zeven personen (28%) waren beperkt
zelfstandig mobiel en één persoon (4%) was niet zelfstandig mobiel. Dit betrof
een eenjarig kind.

13.

Dertien personen (52%) waren niet in staat om te vluchten. Dit betroffen vier
jonge kinderen, vijf personen ouder dan 70 jaar en twee personen van
middelbare leeftijd. Drie personen zijn in een stoel of op een bank
aangetroffen, zes in bed, twee vlak naast bed en twee nabij de brandhaard.

Conclusies brandlocatie, fatale woningbranden 2009
14.

Bijna een kwart (23%, N=5) van de fatale branden vond plaats in een woning
met een eenvoudige bouwconstructie, zoals in een stacaravan of chalet.

15.

De meeste fatale woningbranden (N=16) zijn ontstaan in de woon- of
slaapkamer. Bij deze fatale woningbranden zijn in totaal 19 personen
omgekomen.

16.

Bijna de helft (48%, N=12) van de dodelijke slachtoffers is aangetroffen in de
ruimte waarin de brand is ontstaan. Dit betekent dat deze mensen geen kans
hebben gehad om te vluchten.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

7

Fatale woningbranden 2009

Bij fatale woningbranden waarbij het dodelijke slachtoffer in de woonkamer is
aangetroffen was de brand in alle gevallen ook in die ruimte ontstaan. Bij 46%
van de fatale woningbranden waarbij het dodelijke slachtoffer in de slaapkamer
werd aangetroffen, was de brand ook in de slaapkamer ontstaan.
17.

De vier fatale woningbranden die zijn ontstaan in een appartement/kamer in
een seniorencomplex of verzorgingstehuis, zijn in drie gevallen 3 minuten na
het ontstaan ontdekt en in één geval in 8 minuten na het ontstaan. Bij de
laatste brand was de opkomsttijd 3 minuten. In de overige drie gevallen was
de opkomsttijd 4, 5 en 6 minuten. Dit betekent dat de brand relatief snel is
ontdekt en dat de brandweer relatief snel ter plaatse was.

Conclusies rookmelders, fatale woningbranden 2009
18.

Bij vier van de 22 fatale woningbranden (18%) waren er rookmelders
aanwezig; tweemaal ging het om brandmelders van een brandmeldinstallatie
met doormelding naar de alarmcentrale van de brandweer, en tweemaal om
een rookmelder op batterijen. Bij alle vier fatale woningbranden heeft de
rookmelder gefunctioneerd.

19.

In drie van de vier gevallen waarbij rookmelders aanwezig waren, waren de
bewoners ouder dan 75 jaar en beperkt zelfstandig mobiel. In het vierde geval
betreft het een jong volwassene die twee uur voor het ontdekken van de brand
was thuisgekomen na een nacht stappen.
Mensen met een verminderde mobiliteit hebben moeite met het zelfstandig
vluchten. Mensen onder invloed van middelen met een verdovende werking
(medicijnen, alcohol, drugs) hebben meer moeite om te ontwaken door een
rookmelder.

Conclusies brandbestrijding, vluchten en redden, fatale woningbranden 2009
20.

Van negen (36%) van de dodelijke slachtoffers van woningbranden in 2009 is
bekend dat zij een vluchtpoging hebben ondernomen, maar de uitgang niet
hebben bereikt.
Om echter een uitspraak te kunnen doen over de effectiviteit van
vluchtplannen is het nodig gedurende meerdere jaren gegevens te verzamelen
en deze te vergelijken met gegevens van niet-fatale woningbranden.

21.

In een ruime meerderheid van de fatale woningbranden (64%, N=14) is er
geen bluspoging door derden, anders dan de brandweer, uitgevoerd. Bij vier
fatale woningbranden (18%) is door derden een bluspoging uitgevoerd.

22.

Bij 72% (N=18) van de dodelijke slachtoffers was redding door de brandweer
niet meer mogelijk, aangezien de slachtoffers al vóór de aankomst van de
brandweer waren overleden.

23.

Bij 18% (N=4) van de fatale woningbranden was de brandlocatie moeilijk
bereikbaar. Bij één brand had de ligging juist een positieve invloed op de
opkomsttijd, omdat er een speciale, voor autoverkeer afgesloten weg was waar
de brandweer gebruik van kon maken.

24.

Bij 17 (89%) van de 19 fatale woningbranden waar de opkomsttijd bekend is,
was de opkomsttijd van de brandweer 8 minuten of korter.
Bij deze fatale woningbranden waren twee slachtoffers vermoedelijk al voor de

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

8

Fatale woningbranden 2009

melding overleden, dertien voor aankomst van de brandweer en vier na
aankomst van de brandweer. Bij acht van de dertien fatale woningbranden
waarbij de slachtoffers voor aankomst van de brandweer waren overleden was
de ontdekkingstijd korter dan 15 minuten en de gemiddelde opkomsttijd bij
deze acht fatale woningbranden was 6 minuten.

Aanbevelingen
Uit de resultaten van het onderzoek naar fatale woningbranden in 2009 volgen
aanbevelingen voor brandpreventiebeleid en aanbevelingen voor nader onderzoek.
Aanbevelingen voor brandpreventiebeleid
1.

Evenals in het onderzoek over 2008 wordt opnieuw aanbevolen om de
aandacht van brandpreventiebeleid vooral te richten op het beperken van
ontstaan van brand door roken. In 2009 ontstonden de fatale woningbranden
die veroorzaakt werden door roken, in zitmeubilair en bedden. Daarom wordt
aanbevolen om het beleid te richten op twee aspecten, namelijk:
a) brandveiligheid bij roken;
b) het brandveilig maken van schuimrubberhoudend meubilair/matrassen.
Daarbij wordt aanbevolen de mogelijke consequenties voor milieu en
gezondheid te onderzoeken.
(Zie ook aanbeveling 5)

2.

Aanbevolen wordt om de bestaande mythe over de vermeende relatie tussen
fataliteit van woningbranden en het gebruik van verdovende middelen te
ontkrachten. Slechts bij één van de dodelijk slachtoffers van woningbranden in
2009 is de invloed van alcoholgebruik gemeld. De mate van alertheid van dit
slachtoffer was bovendien al laag, aangezien het slachtoffer lag te slapen op
het moment dat de brand ontstond.
De bestaande mythe leidt de aandacht af van de werkelijke factoren die van
invloed zijn op fataliteit van woningbranden.

Aanbevelingen voor nader onderzoek
3.

Voor een duidelijk beeld van de invloed van kritische factoren en de
effectiviteit van beleidsmaatregelen is het noodzakelijk niet alleen fatale
woningbranden maar ook woningbranden waarbij geen dodelijke
slachtoffers vielen, te onderzoeken.

4.

Aanbevolen wordt om nader onderzoek te doen naar de brandveiligheid van
woningen met een eenvoudige bouwconstructie, aangezien een aanzienlijk deel
(23%) van de fatale woningbranden in 2009 in stacaravans en chalets is
ontstaan en bovendien daarbij sprake was van een snelle brandontwikkeling.

5.

Evenals in het onderzoek over 2008 wordt opnieuw aanbevolen om, door
onderzoek, meer inzicht te verkrijgen in de rol van consumentenproducten bij
het ontstaan van fatale woningbranden. Dit is noodzakelijk om risicogerichte
beleidsinterventies uit te kunnen voeren, aangezien een belangrijk deel van de
fatale woningbranden in 2009 door kortsluiting en het onjuist gebruik van
elektrische apparaten werd veroorzaakt. Daarom wordt geadviseerd om:

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

9

Fatale woningbranden 2009

a) gedurende meerdere jaren onderzoek te verrichten naar de rol van
consumentenproducten bij het ontstaan van (fatale) woningbranden;
b) nader onderzoek (specifiek technisch onderzoek op de brandlocatie) te
verrichten naar fatale woningbranden waarbij als oorzaak 'kortsluiting'
is genoemd. 'Kortsluiting' kan immers verschillende oorzaken hebben,
zoals technisch falen of slecht onderhoud.
6.

Aangezien bij relatief veel fatale woningbranden de oorzaak niet bekend is,
wordt aanbevolen om in de toekomst de brandonderzoekteams bij de
brandweer in te schakelen bij de dataverzameling voor specifiek technisch
onderzoek op de brandlocatie.

7.

Aanbevolen wordt om gedurende een aantal jaren de aanwezigheid van
rookmelders bij zowel fatale woningbranden als bij niet-fatale woningbranden
te onderzoeken, om daarmee de effectiviteit van rookmelders voor het
overleven van een woningbrand vast te kunnen stellen.
a) In het bijzonder wordt aanbevolen om nader onderzoek te doen naar de
effectiviteit van rookmelders bij fatale woningbranden in relatie tot de
mate van zelfredzaamheid: in 2009 was in 18% (N=4) van de fatale
woningbranden sprake van een functionerende rookmelder, waarbij in
drie gevallen de aanwezige verminderd mobiel was.
b) Verder wordt aanbevolen om nader onderzoek te doen naar de
effectiviteit van rookmelders bij fatale woningbranden waar de
aanwezigen liggen te slapen en zelfstandig mobiel zijn: 72% van de
dodelijke slachtoffers in 2009 lag (vermoedelijk) te slapen op het
moment dat de brand ontstond.
c) Ook is uitgebreider onderzoek nodig om te kunnen vaststellen of
disfunctioneren van rookmelders, net als in het buitenland, een
algemeen verschijnsel is in Nederland.

8.

Aanbevolen wordt om in het kader van brandpreventiebeleid voor woningen
waarin mensen met een beperkte mate van zelfredzaamheid wonen, nader
onderzoek te doen naar maatregelen voor een snelle blussing van een brand,
zoals door een woningsprinkler: ondanks dat de vier fatale woningbranden die
zijn ontstaan in een appartement/kamer in een seniorencomplex of
verzorgingstehuis, relatief snel zijn ontdekt en de brandweer relatief snel ter
plaatse was, hebben de aanwezigen de brand niet overleefd.

9.

Evenals in het onderzoek over 2008 wordt opnieuw aanbevolen om nader
onderzoek te verrichten naar de invloed van de opkomsttijd van de brandweer
op de overlevingskans bij woningbranden. Op basis van de gegevens van de
fatale branden in 2009 bestaat de indruk dat een korte opkomsttijd van de
brandweer hierop slechts beperkte invloed heeft. Nader onderzoek is nodig om
deze indruk te kunnen onderbouwen.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

10

Fatale woningbranden 2009

1 Inleiding
Het Nederlands Instituut Fysieke Veiligheid Nibra (NIFV) heeft onderzoek verricht
naar de oorzaken, omstandigheden en het verloop van woningbranden die
plaatsvonden in 2009 waarbij een of meerdere dodelijke slachtoffers vielen. Ook in
2008 en in 2003 heeft het NIFV onderzoek naar ‘fatale woningbranden’ uitgevoerd.
Deze onderzoeken vormen het begin van het structureel verzamelen van data over
en jaarlijkse evaluatie van de stand van zaken op het gebied van fatale
woningbranden in Nederland. Wanneer dit onderzoek gedurende een periode van
meerdere jaren onder dezelfde onderzoekscondities is verricht, wordt een
representatief beeld van kritische factoren bij fatale woningbranden verkregen en zal
het mogelijk zijn eventuele trends te benoemen. Inzicht in kritische factoren bij
fatale woningbranden is onontbeerlijk om gericht en effectief brandveiligheidsbeleid
te kunnen voeren.
Net als in 2008 hebben de ministeries van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
(BZK) en Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (VROM/WWI) het
NIFV subsidie verleend om dit onderzoek te kunnen verrichten.
In dit rapport wordt ingegaan op de resultaten van de analyse van de fatale
woningbranden in 2009. De vergelijking tussen de gegevens van 2009 en de
gegevens van eerdere jaren wordt in een separaat rapport weergegeven.
Het rapport is als volgt opgebouwd. Eerst wordt ingegaan op de opzet van het
onderzoek (hoofdstuk 2). Vervolgens worden de resultaten van het onderzoek
besproken (hoofdstuk 3). De meest relevante resultaten zijn telkens opgenomen in
het hoofdrapport. Een gedetailleerde beschrijving van alle variabelen is omwille van
de leesbaarheid opgenomen in bijlage 1. In hoofdstuk 4 volgt een nadere analyse
van de fatale woningbranden, waarbij de relatie tussen verschillende onderzochte
variabelen geanalyseerd wordt. Tenslotte volgen in hoofdstuk 5 de conclusies en
aanbevelingen.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

11

Fatale woningbranden 2009

2

Methode van onderzoek

2.1

Opzet van onderzoek

Om de fatale woningbranden van 2009 te onderzoeken, is het onderzoek opgezet
als survey onder de betrokken brandweerkorpsen. De registratie,
onderzoeksmethode en vragenlijst worden in dit hoofdstuk uitgewerkt.
2.1.1 Registratie fatale woningbranden
Het NIFV heeft via aanlevering van de casuïstiek door het NBDC een registratie
bijgehouden van vrijwel alle fatale woongerelateerde branden in 2009. Het NBDC
baseert zich op ANP-berichten met daarin het woord 'brand'. Hierbij wordt onder
andere gebruik gemaakt van de bronnen www.brandweer.nl, de rubriek
'Binnenland' van de dagbladen De Telegraaf en het Algemeen Dagblad, de site
'Blik op Nieuws', Novum en lokale nieuwswebsites. Vervolgens is via de
alarmeringssite P2000 detailinformatie gezocht.
2.1.2 Onderzoeksmethode
Op basis van de kranten- en internetartikelen is geanalyseerd of een brand wel of
niet woongerelateerd was. Als criterium voor het vallen onder de woonfunctie is
gesteld dat er sprake moest zijn van relatief permanente bewoning en bekendheid
met de omgeving.
Branden in schuurtjes, stacaravans en woongebouwen als bejaardentehuizen
werden in het onderzoek wel meegenomen. Als het uitdrukkelijk niet ging om een
woonfunctie, zoals een brand in een container, een brand in een chemische
fabriek en een brand in een woning die was ingericht als drugslaboratorium, zijn
de branden niet meegenomen in het onderzoek.
Met betrekking tot het al dan niet meenemen van schuren: uitsluitend schuren bij
woningen zijn in het onderzoek meegenomen. Verzorgingshuizen vallen volgens
het bovenstaande criterium onder de woonfunctie; psychiatrische inrichtingen en
hotels niet.
De bevelvoerders betrokken bij de fatale woningbranden zijn telefonisch benaderd
met de vraag om een digitale vragenlijst over de brand in te vullen.
In tegenstelling tot eerdere jaren was het dit jaar voor de bevelvoerders mogelijk
om tussentijds het invullen van de vragenlijst af te breken, om op een later
tijdstip verder te gaan. Eenmaal is op verzoek van een korps een papieren
vragenlijst toegestuurd.
Naast de ingevulde vragenlijst is ook aanvullend bronmateriaal verkregen van het
korps, zoals situatie- en incidentrapporten, tekeningen en foto’s in het onderzoek
gebruikt.
Respons
Er zijn 34 fatale woningbranden meegenomen in het onderzoek. De betrokken
korpsen van 30 van deze fatale woningbranden hebben de vragenlijst ingevuld. Bij
de overige vier fatale woningbranden was medewerking wel toegezegd, maar is
het helaas niet gelukt de vragenlijst tijdig in te vullen. De respons komt daarmee
uit op ruim 88%, ruim 6% hoger dan in 2008. Zie ook tabel 2.1.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

12

Fatale woningbranden 2009

Tabel 2.1

Respons enquête fatale woningbranden

Aantal fatale
woningbranden
34 branden (37 doden)

Aantal vragenlijsten
ingevuld
30 (33 doden)

Respons
88%

Van de vier fatale woningbranden waarvoor geen vragenlijst is ingevuld, zijn de
beschikbare gegevens, zoals gepubliceerd in onder andere krantenberichten,
opgenomen in de database. De ontbrekende gegevens zijn als ‘onbekend’
aangeduid. Hierdoor was het mogelijk om toch alle 34 fatale woningbranden in de
analyse mee te nemen.

2.2

Vragenlijst en database

De gebruikte vragenlijst komt grotendeels overeen met de vragenlijst uit 2008,
zodat een vergelijking van de gegevens mogelijk is. Wel zijn er enkele kleine
aanpassingen gedaan. Zo is de vraag over de bereikbaarheid van de brandlocatie
aangepast. Niet langer is naar de bereikbaarheid van de brandlocatie in het
algemeen gevraagd, maar alleen naar de invloed van de bereikbaarheid op de
opkomsttijd. De reden hiervoor is dat de mate van bereikbaarheid vooral objectief
te meten is ten opzichte van de opkomsttijd. Ook is de indeling in brandoorzaken
en de indeling in typen woningen nader beschouwd en waar nodig aangepast. Dit
is gedaan om eenduidigheid te krijgen in de bewoording van de
oorzaakcategorieën. De vragenlijst die gebruikt is in het onderzoek is opgenomen
in bijlage 2.
De meeste vragen zijn ‘gesloten’ gesteld, door middel van meerkeuzevragen. Bij
iedere vraag was de antwoordmogelijkheid 'onbekend' aanwezig, en ook was er bij
de meeste vragen ruimte voor een toelichting. Waar meerkeuzevragen niet
mogelijk waren, is gekozen voor open vragen. Om non-respons zoveel mogelijk te
voorkomen, is in de enquête gesteld dat iedere vraag beantwoord moest worden.
Een respondent kon pas naar de volgende vraag als de voorgaande vraag
beantwoord was.
Verder zijn er in de vragenlijst ‘skip logics’ ingesteld. Een skip logic is het
automatisch overslaan van één of meerdere vragen op basis van een eerder
gegeven antwoord. Als de respondent bijvoorbeeld op de vraag of het slachtoffer
overleden was, ontkennend antwoordde, werden de vragen over kenmerken van
de dodelijke slachtoffers automatisch overgeslagen. Hiermee werd de invultijd
voor de respondent verkort, en werd tevens voorkomen dat de verkeerde vragen
werden ingevuld of overgeslagen.
Op basis van de antwoorden op de gestelde vragen zijn een slachtofferdatabase
en een branddatabase opgesteld. Vervolgens zijn de analyses uitgevoerd (zie
hoofdstuk 3 en 4).

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

13

Fatale woningbranden 2009

3

Fatale woningbranden 2009

3.1

Inleiding

In dit hoofdstuk worden de kenmerken van de fatale woningbranden in 2009
beschreven.
Een fatale woningbrand is een brand in een woongerelateerd object waarbij
dodelijke slachtoffers zijn te betreuren.
Waar in onderstaande gesproken wordt van ‘slachtoffer’, wordt ‘dodelijk
slachtoffer’ bedoeld.

In tabel 3.1 is een overzicht gegeven van de verzamelde gegevens over de
aantallen woningbranden met dodelijke slachtoffers.
Tabel 3.1

Cijfers fatale woningbranden 2009
Fatale
woningbranden
34
30
4

Doden

Waarvan:
Opzettelijke woningbranden
(niet nader geanalyseerd)

(12)

(12)

Niet opzettelijke woningbranden
- Gegevens uit vragenlijsten
- Gegevens uit krantenberichten

22
20
2

25
23
2

Fatale woningbranden 2009
- Gegevens uit vragenlijsten
- Gegevens uit krantenberichten

37
33
4

Uit de persberichten zijn 34 fatale woningbranden met 37 doden naar voren
gekomen. Van 30 fatale woningbranden met 33 doden zijn gegevens bekend op
basis van de ingevulde vragenlijsten. Van de overige 4 fatale woningbranden, met
in totaal 5 dodelijke slachtoffers, zijn gegevens uit de krantenberichten gebruikt in
de analyse.
Bij een aantal van deze fatale woningbranden bleek sprake te zijn van moord of
zelfmoord. Deze fatale woningbranden zijn wel opgenomen in de analyse van de
brandoorzaken, maar niet in de analyse van de andere kenmerken van de fatale
woningbranden. Inclusief de opzettelijke fatale woningbranden, die verband
houden met moord en zelfmoord, vonden in 2009 in totaal 34 fatale
woningbranden plaats. Twaalf van de fatale woningbranden zijn veroorzaakt door
opzettelijke brandstichting. In totaal zijn 22 niet-opzettelijke woningbranden met
25 doden nader bestudeerd. Daarbij is gebruik gemaakt van de gegevens uit 20
ingevulde vragenlijsten (met in totaal 23 doden) en twee persberichten (2 doden).
De fatale woningbranden veroorzaakt door opzettelijke brandstichting zijn niet
nader geanalyseerd, aangezien in het brandveiligheidsbeleid nauwelijks
maatregelen mogelijk zijn om zich tegen dergelijke brandoorzaken te beschermen.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

14

Fatale woningbranden 2009

3.2

Brandkenmerken

Zie ook Bijlage 1, paragraaf B1.2.
Brandoorzaak
Van de 22 fatale woningbranden die niet met opzet zijn veroorzaakt, is van zeven
fatale woningbranden de brandoorzaak niet bekend.
Van de overige 15 fatale woningbranden is 27% (N=4) veroorzaakt door een
explosie (zie figuur 3.1). Twee explosies vonden plaats in een chalet, waarbij in
één geval de explosie vermoedelijk is ontstaan door een lekke gasfles en in het
andere geval is de oorzaak van de explosie niet bekend. Eén fatale woningbrand
vond plaats in een schuur, waarbij de explosie vermoedelijk is ontstaan door het
aanslaan van een koelkast waarna ontsteking van kruipgas1 volgde. Van de vierde
explosie is de oorzaak niet bekend. In de woning was geen gasaansluiting
aanwezig en het slachtoffer is vlak achter de voordeur aangetroffen.

Brandoorzaken (n=15)

7%
27%
20%

Explosie
Kachel
Kortsluiting
Kaarsen
Koken

7%
13%

6%

Roken
Onvoorzichtigheid

20%

Figuur 3.1
Oorzaken van de niet-opzettelijke fatale woningbranden 2009
waarvan de oorzaak bekend is

Verder is 20% (N=3) van die 15 overige fatale woningbranden veroorzaakt door in
slaap vallen tijdens het roken, en is 20% (N=3) veroorzaakt door kortsluiting2.
Eén fatale woningbrand (7%) is veroorzaakt door onvoorzichtigheid met
elektrische apparaten/producten. De fatale woningbrand die veroorzaakt is door
onvoorzichtigheid is vermoedelijk ontstaan doordat een opgerolde elektrahaspel
(verlengsnoer) oververhit raakte en de waarschijnlijk daarop aangesloten
1

Kruipgas is bijvoorbeeld methaan, dat in de bodem zit en bij een slechte afdichting van de
fundering/bodem het huis in kan komen, of gas uit een lekke gasleiding in de kruipruimte.
2
In dit rapport is de term 'kortsluiting' gehanteerd zoals deze in de spreektaal wordt toegepast. Strikt
gezien wordt een dergelijke brand niet veroorzaakt door kortsluiting maar door sluiting. Daarnaast is
veel branden het vermoeden van kortsluiting niet technisch bevestigd. Om dit te achterhalen zou nader
(brand)onderzoek noodzakelijk zijn.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

15

Fatale woningbranden 2009

kerstboomverlichting in brand raakte. De fatale woningbranden die door
kortsluiting zijn veroorzaakt, zijn vermoedelijk ontstaan door een technisch defect
in een kunststof stekkerdoos, in een ventilator en in een elektrisch apparaat in de
woonkamer (mogelijk een stereo of TV; dit was echter niet meer te achterhalen).
De oorzaken van de overige fatale woningbranden houden verband met koken, de
kachel en kaarsen.
Zie figuur 3.1.
Object van ontstaan
Bij drie fatale woningbranden is het object van ontstaan niet bekend.
Van de overige 19 fatale woningbranden is 37% (N=7) ontstaan in (zit)meubilair
en bedden. In dit type objecten is doorgaans zeer brandbare en rookvormende
schuimrubber verwerkt. Drie fatale woningbranden (16%) zijn ontstaan in of met
elektrische apparaten, waaronder een ‘sta-op stoel’, (vermoedelijk) een ventilator
en een niet nader gespecificeerd elektrisch apparaat in de woonkamer. Twee
fatale woningbranden (10%) zijn ontstaan in een verlengsnoer (elektriciteitssnoer
met contactdoos) waarbij in één geval er sprake was van een defect in de
contactdoos en in het andere geval het verlengsnoer in een haspel opgerold zat.
Twee fatale woningbranden (10%) zijn ontstaan in of bij een kachel. De vijf fatale
woningbranden (26%) die in een ander object zijn ontstaan, zijn fatale
woningbranden die zijn ontstaan door explosieve ontbranding van gassen of
explosief materiaal (N=4) , en een brand die tijdens het koken is ontstaan in licht
ontvlambare nachtkleding.
Ruimte van ontstaan
Van de fatale woningbranden waarvan de ruimte van ontstaan bekend is (N=19)
zijn de meeste fatale woningbranden (84%, N=16) ontstaan in de woon- of
slaapkamer, waarbij 47% (N=9) in een woonkamer is ontstaan, 21% (N=4) in
een slaapkamer en 16% (N=3) in een woon/slaapkamer.
Dag van de week
Vijf (23%) fatale woningbranden vonden plaats of een maandag. Daarnaast
vonden relatief veel fatale woningbranden plaats op een zondag (18%, N=4) of
een donderdag (18%, N=4).
Tijdstip van melding
Bijna de helft (48%, N=12) van het aantal slachtoffers is omgekomen bij een
brand die in de nachtelijke uren is gemeld, namelijk tussen tien uur 's avonds en
zes uur 's ochtends. Vijf personen (20%) zijn omgekomen bij een brand die ’s
avonds, tussen zes en tien uur, is gemeld en bijna een derde (32%, N=8) van de
dodelijke slachtoffers is gevallen bij een brand die overdag, tussen 6 uur ’s
ochtends en 6 uur ’s avonds, is gemeld.
Opkomsttijd brandweer
Bij 19 fatale woningbranden is zowel het tijdstip van de melding bekend als het
tijdstip van de aankomst van de brandweer bij de brandlocatie. Het verschil
tussen de twee tijdstippen resulteert in de opkomsttijd van de brandweer. De
kortste opkomsttijd is 3 minuten en de langste opkomsttijd is 11 minuten. De
gemiddelde opkomsttijd is 6 minuten en 18 seconden3.

3

Standaarddeviatie =2,1; mediaan = 6. Mediaan en standaarddeviatie zijn begrippen uit de statistiek.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

16

Fatale woningbranden 2009

Ontdekken van de brand
Ongeveer 27% (N=6) van de fatale woningbranden is door de bewoners zelf
ontdekt, 55% (N=12) is ontdekt door buren, omstanders of voorbijgangers. Twee
fatale woningbranden (9%) zijn gedetecteerd door een brandmelder van een
brandmeldinstallatie, beiden met automatische doormelding naar de alarmcentrale
van de brandweer. Bij twee (9%) is niet bekend wie de brand heeft ontdekt.
In één geval was er sprake van ‘brandgerucht’4.
Meldtekst
Bij de helft van de fatale woningbranden (N=11) was bij de melding nog niet
bekend dat er nog mensen in de woning aanwezig waren. Bij zes fatale
woningbranden (27%) bestond het vermoeden dat er nog mensen in de woning
aanwezig waren en in twee gevallen (9%) werd de aanwezigheid van mensen in
de fatale woningbrandende woning nadrukkelijk gemeld.
Brandsituatie bij aankomst brandweer
Bij acht fatale woningbranden (36%) was de brand niet uitslaand toen de
brandweer bij de woning aankwam. Bij zeven van de fatale woningbranden die
niet uitslaand waren, stond bij aankomst van de brandweer ‘alleen’ een stoel,
bank of bed in brand. In deze gevallen was er sprake van ‘zeer dichte zwarte
rook’. Bij drie van deze fatale woningbranden is het dodelijk slachtoffer in het
fatale woningbrandende object aangetroffen, bij drie fatale woningbranden vlakbij
naast een brandend bed (geprobeerd te vluchten) en bij een andere brand in de
keuken. Gezien de verwondingen is het dodelijk slachtoffer vanaf de brandende
bank in de woonkamer naar de keuken gegaan.
Brandversnellende factor
Bij 64% (N=13) van de fatale woningbranden heeft de brandweer gemeld dat er
was sprake van een brandversnellende factor, namelijk de aanwezigheid van
gassen of vluchtige stoffen (N=5), schuimrubber uit meubels en matrassen (N=4)
en opgeslagen brandbare stoffen (N=4). Er was geen brandversnellende factor bij
6 fatale woningbranden. Bij twee fatale woningbranden is het onbekend.
Rooksituatie bij aankomst brandweer en factor van rookontwikkeling
Bij meer dan de helft van de fatale woningbranden (59%, N=13) heeft de
brandweer melding gemaakt van factoren die hebben gezorgd voor ernstige
rookontwikkeling. Genoemde rookbevorderende factoren zijn voornamelijk
schuimrubbers/textiel (N=7) en kunststof schrootjes aan het plafond. Bovendien
is gemeld dat “het plafond was gesmolten en als een druipkaars door de ruimte
hing”. Bij vijf fatale woningbranden was er geen factor voor ernstige
rookontwikkeling aanwezig, bij vier fatale woningbranden was dit onbekend.

3.3

Gebouwkenmerken

Zie ook Bijlage 1, paragraaf B1.3.
Locatie en bereikbaarheid
De meerderheid van de fatale woningbranden (59%, N=13) heeft plaats gevonden
in woonwijken, 14% (N=3) vond plaats in een binnenstad en 9% (N=2) vond
plaats op het platteland. De rest van de fatale woningbranden vond plaats op een
camping / recreatiepark (N=3) of in lintbebouwing aan de buitenrand van een
dorp (N=1).
4
Overgenomen uit antwoorden in vragenlijst. Een brandgerucht is een te goeder trouw veroorzaakte
melding van een vermeende brand.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

17

Fatale woningbranden 2009

Bij 18% (N=4) van de fatale woningbranden was de brandlocatie moeilijk
bereikbaar. Eenmaal was er sprake van renovatie van het wegdek, waardoor er
geen bestrating aanwezig was en men over de stoep moest rijden. Eenmaal betrof
het de dynamische afsluiting van de binnenstad, en eenmaal lag het object aan de
rand van het verzorgingsgebied. Bij één brand had de ligging juist een positieve
invloed op de opkomsttijd, omdat er een speciale, voor autoverkeer afgesloten
weg was waar de brandweer gebruik van kon maken.
Type gebouw/woning
Als er onderscheid gemaakt wordt naar type gebouw, vonden evenveel fatale
woningbranden plaats in een flatwoning (36%, N=8) als in een eengezinswoning
(36%, N=8). Bij de flatwoningen vonden drie fatale woningbranden plaats in een
portiekflat, één in een galerijflat en vier in een seniorencomplex, waarvan twee in
een verzorgingstehuis. Bijna een kwart (23%, N=5) van de fatale woningbranden
vond plaats in een woning met een eenvoudige bouwconstructie, zoals in een
stacaravan of chalet. Bij deze fatale woningbranden werd gemeld dat er sprake
was van een ‘felle brand’ of ‘snelle brandontwikkeling’. Eén brand (5%) vond
plaats in een schuur bij een woning.
Eigendomssituatie
Van bijna de helft (46%, N=10) van de fatale woningbranden is niet bekend of de
betreffende woning een koop- of huurwoning is. Van de fatale woningbranden
waar de eigendomssituatie van de woning wel bekend is (N=12), vond de helft
(N=6) in een (vermoedelijke) koopwoning plaats; de overige zes fatale
woningbranden hebben plaatsgevonden in een (vermoedelijke) huurwoning.
Aantal aanwezigen
Bij 55% van de fatale woningbranden (N=12) was er één persoon aanwezig. Dit is
tevens de (enige) persoon die overleden is bij de brand.
Bij acht fatale woningbranden (36%) waren er twee personen aanwezig. Bij elk
van deze fatale woningbranden viel één dode. In zeven van deze gevallen is de
tweede aanwezige zelfstandig gevlucht. Bij één van deze fatale woningbranden
werd de tweede persoon door omstanders levend naar buiten gebracht.
Verder is er een brand met vier en een brand met 12 aanwezigen. Bij de brand
met vier aanwezigen viel één dode. Bij de brand met 12 aanwezigen zijn vier
slachtoffers gevallen.
Rookmelders
Bij vier van de 22 fatale woningbranden (18%) waren er rookmelders aanwezig;
tweemaal ging het om brandmelders van een brandmeldinstallatie met
doormelding naar de alarmcentrale van de brandweer, en tweemaal om een
rookmelder op batterijen. Bij alle vier fatale woningbranden heeft de rookmelder
gefunctioneerd. Bij 12 fatale woningbranden (55%) waren er geen rookmelders
aanwezig en van zes fatale woningbranden (27%) is niet bekend of rookmelders
aanwezig waren.
Branduitbreiding buiten ruimte van ontstaan
Bij 50% van de fatale woningbranden (N=11) is er sprake geweest van
branduitbreiding buiten de ruimte van ontstaan. Bij drie fatale woningbranden was
er geen sprake van branduitbreiding, bij acht fatale woningbranden is dit
onbekend.
Bij 50% van de fatale woningbranden (N=11) is er sprake van schade bij de buren
als gevolg van de woningbrand. De schade bij buren betreft voornamelijk

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

18

Fatale woningbranden 2009

rookschade (N=10). Ook brand- en waterschade (N=3; N=4) komen voor. Bij één
brand is er braakschade. Bij 36% (N=8) van de fatale woningbranden is er geen
schade bij de buren ontstaan en bij de overige 14% (N=3) is dit onbekend.
Invloed van constructiematerialen
De betrokken brandweerkorpsen is gevraagd naar de in de woning gebruikte
constructiematerialen en de mogelijke invloed op het brandverloop. De
antwoorden betreffen vermoedens van de bevelvoerders.
• Vloerconstructie
Bij 18 van de 22 fatale woningbranden is de constructie van de vloer bekend. Bij
twee van deze fatale woningbranden heeft de constructie van de vloer invloed
gehad op het brandverloop. Het betrof in beide gevallen houten vloeren. Bij de
ene brand heeft de houten vloer geleid tot een hoge vuurbelasting waardoor de
verdieping uiteindelijk is ingestort. Bij de andere brand was er door de houten
vloer sprake van snelle en felle branduitbreiding, waardoor het slachtoffer aan een
grote hoeveelheid rookgassen is blootgesteld.
• Dakisolatie
Bij tien fatale woningbranden is het type dakisolatie bekend. Bij één van deze
fatale woningbranden wordt aangegeven dat de isolatie invloed had. Het betrof
hier isolatie met schuim. Er is geen nadere toelichting gegeven op deze invloed.
• Beglazing
Van 15 fatale woningbranden is bekend welk type beglazing aanwezig was. Bij
twee fatale woningbranden is aangegeven dat het type beglazing invloed gehad
heeft op de fataliteit van de brand. In beide gevallen betrof het dubbele beglazing.
Bij de ene brand heeft het dubbel glas gezorgd voor een grotere hitteopbouw, bij
de andere brand heeft het slachtoffer geprobeerd het glas van de voordeur er uit
te drukken, hetgeen niet is gelukt. Daarnaast worden door twee andere korpsen,
die overigens de invloed van de beglazing niet met zekerheid kunnen vaststellen,
aangegeven dat enkel glas eerder zou zijn gesprongen, waardoor hitte en rook
eerder zouden zijn afgevoerd. Een derde respondent geeft aan dat de dubbele
beglazing geen invloed heeft gehad op de fataliteit, maar wel op het binnentreden
van de brandweer. Door de intense hitte duurde het enige tijd voordat de
brandweer het pand kon betreden.
Nota bene:
Om daadwerkelijk vast te stellen of een bepaald type constructie leidt tot een
sneller brandverloop of eerdere branddoorslag of brandoverslag is nader
onderzoek in de vorm van brandonderzoek noodzakelijk. Ook de invloed van het
eventuele effect van het constructiemateriaal op de fataliteit van de brand is
onbekend.
Elektrische installatie
Van acht fatale woningbranden is bekend hoe het met de staat van de elektrische
installatie gesteld was. In alle acht gevallen was de elektrische installatie op orde.
Verwarming
Elf fatale woningbranden vonden plaats in het stookseizoen, namelijk van oktober
tot en met maart. Bij twee fatale woningbranden heeft de verwarming invloed
gehad op het brandverloop. Het betrof eenmaal oververhitting van een
(olie)kachel en eenmaal een houtkachel die de vermoedelijke oorzaak van de
brand was.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

19

Fatale woningbranden 2009

3.4

Menskenmerken

Zie ook Bijlage 1, paragraaf B1.4.
Aantal dodelijke slachtoffers per brand
Bij 21 fatale woningbranden is één persoon overleden, bij één brand zijn vier
personen gelijktijdig overleden. De vier slachtoffers die bij één brand om het leven
zijn gekomen zijn jonge kinderen, die tijdens de slaap zijn overvallen door de
brand. Ze lagen in de ruimte waar de brand was ontstaan.
Sociale samenstelling5 van aanwezigen
Bij 12 fatale woningbranden (54%) was op het moment van de brand één persoon
(het dodelijk slachtoffer) aanwezig. In twee gevallen was sprake van een
alleenwonende in een seniorenwoning en bij twee andere fatale woningbranden
betrof het een alleenwonende in een verzorgingstehuis (institutioneel
huishouden). Bij 18% (N=4) van de fatale woningbranden was sprake van brand
in een woning waar een gezin met kinderen woonde, waarbij in twee gevallen
sprake was van een eenoudergezin. Bij drie fatale woningbranden was er sprake
van een gezin zonder thuiswonende kinderen (14%) en bij drie andere fatale
woningbranden (14%) was er sprake van familie- of vriendenrelatie tussen de
aanwezigen in de woning.
Geslacht en leeftijd
Onder de 25 dodelijke slachtoffers van niet-opzettelijke fatale woningbranden
waren 9 vrouwen (36%) en 16 mannen (64%).
De meeste dodelijke slachtoffers (60%, N=15) zijn kinderen of ouderen: zes
personen (24%) vallen binnen de leeftijdscategorie van '10 jaar en jonger' en
negen personen (36%) zijn 66 jaar of ouder. In totaal 36% (N=9) van de
dodelijke slachtoffers valt in de leeftijdscategorie '21 tot 65 jaar'.
De gemiddelde leeftijd van de overige dodelijke slachtoffers is 46,5 jaar.
Mate van hulpbehoevendheid en alertheid
72% (N=18) van de dodelijke slachtoffers lag (vermoedelijk) te slapen op het
moment dat de brand ontstond, en 28% (N=7) was (vermoedelijk) wakker.
Van de meeste dodelijke slachtoffers is weinig bekend over hun
waarnemingsvermogen en hun beoordelingsvermogen. Van één slachtoffer is
bekend dat de persoon slechtziend was en bij een ander dodelijke slachtoffer is de
(mogelijke) invloed van alcohol aangegeven.
Van vijf dodelijke slachtoffers (20%) is de mate van mobiliteit niet bekend. Van de
dodelijke slachtoffers bij wie de mate van mobiliteit bekend is (N=20), is 48%
(N=12) zelfstandig mobiel. Zeven personen (28%) waren beperkt zelfstandig
mobiel. Dit betrof eenmaal een persoon die in een rolstoel zat, één persoon die
minder valide was waardoor de persoon moeilijk zelfstandig uit bed kon komen en
viermaal een persoon die slecht ter been was. Bij één persoon is geen nadere
toelichting gegeven. Eén persoon (4%) was niet zelfstandig mobiel. Dit betrof een
eenjarig kind.

5
Alleenstaand, samenwonenden met kinderen, samenwonenden zonder kinderen, institutioneel
huishouden etc.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

20

Fatale woningbranden 2009

Plaats waar dodelijke slachtoffer is aangetroffen
Bijna de helft (48%, N=12) van de dodelijke slachtoffers is aangetroffen in de
ruimte waarin de brand is ontstaan. Elf dodelijke slachtoffers (44%) zijn niet in de
ontstaansruimte van de brand aangetroffen en bij twee dodelijke slachtoffers is
niet bekend waar de brand is ontstaan, of waar het dodelijke slachtoffer is
aangetroffen.
Van 3 dodelijke slachtoffers is geen informatie gegeven over de fysieke positie
waarin het slachtoffer is aangetroffen.
Van de overige 22 dodelijke slachtoffers zijn negen personen (41%) in of naast
bed aangetroffen en drie personen (14%) zijn zittend op een bank of stoel
aangetroffen. Twee personen (9%) zijn nabij de brandhaard aangetroffen; in één
geval in de keuken, waarbij de brand is ontstaan door koken, en in het andere
geval nabij de kachel die de brand heeft veroorzaakt. Het aantal dodelijke
slachtoffers dat nabij de brandhaard is aangetroffen is feitelijk hoger, aangezien
twee personen in een fatale woningbrandende stoel zijn aangetroffen, één persoon
in een brandend bed en drie anderen zijn naast een brandend bed aangetroffen.
Daarmee zijn in totaal acht personen (36%) nabij de brandhaard aangetroffen.
Vluchtpoging
Van negen dodelijke slachtoffers (36%) is bekend dat zij een vluchtpoging hebben
ondernomen. Eén dodelijke slachtoffer is na een eerste succesvolle vluchtpoging
terug de woning ingegaan om een huisdier te zoeken. Twee dodelijke slachtoffers
zijn vlakbij een buitendeur aangetroffen, namelijk vlak voor de voordeur en vlakbij
de deur naar het balkon. Eén persoon heeft geprobeerd het slaapkamerraam in te
slaan: het binnenblad van de dubbele ruit was gebroken, maar het buitenblad
was nog intact. Een andere persoon was slecht ter been en is tijdens de
vluchtpoging van de trap gevallen. Deze persoon is uiteindelijk in de keuken
aangetroffen (waar de sleutel van de voordeur lag).

3.5

Algemene kenmerken

Zie ook Bijlage 1, paragraaf B1.5.
Overlevenden
Er waren in totaal 44 personen in de 22 woningen aanwezig, van wie 19 personen
de brand hebben overleefd. Het gaat hierbij zowel om mensen die gewond geraakt
zijn als mensen die geen letsel hebben opgelopen. Omdat dit onderzoek zich
specifiek richt op fataliteit, zijn de overlevenden niet in de analyse opgenomen.
Bluspoging
In een ruime meerderheid van de gevallen (64%, N=14) is er geen bluspoging
door derden, anders dan de brandweer, uitgevoerd. Bij vier fatale woningbranden
(18%) is door derden een bluspoging uitgevoerd. Van tenminste één bluspoging is
bekend dat deze is gestaakt in verband met de rookontwikkeling in de woning.
Reddingspogingen
Bij 36% van de fatale woningbranden (N=8) is er tenminste één reddingspoging
uitgevoerd door anderen dan de bewoners. Bij 41% (N=9) is er geen
reddingspoging uitgevoerd, en bij vijf fatale woningbranden is dit onbekend. Bij
vier fatale woningbranden is er één reddingspoging uitgevoerd, en bij vier fatale
woningbranden zijn er twee reddingspogingen uitgevoerd. Bij zes fatale
woningbranden is de poging voortijdig afgebroken.
Eenmaal is er een geslaagde reddingspoging uitgevoerd, waarbij de geredde de
brand heeft overleefd. Eenmaal is de reddingspoging in eerste instantie geslaagd,

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

21

Fatale woningbranden 2009

maar is het slachtoffer later alsnog overleden. Bij een brand met twee
reddingspogingen is de ene reddingspoging geslaagd en de andere helaas niet.
Reddingspogingen die voortijdig zijn afgebroken, hadden als oorzaken, onder
andere, de rook- en hitteontwikkeling, het niet kunnen openen van een deur
vanwege een kierstandhouder, een te korte ladder tegen de gevel. Er zijn bij de
reddingspogingen door anderen dan de bewoners geen redders omgekomen.
Moment van overlijden
Het moment van overlijden is weergegeven in figuur 3.2.

Moment van overlijden (n=25)

4%

8%

20%

Voor melding van de brand
Voor aankomst brandweer

4%

Na aankomst brandweer
Na vervoer naar het ziekenhuis
Onbekend
64%

Figuur 3.2

Moment van overlijden

Bij 72% (N=18) van de slachtoffers was redding door de brandweer niet meer
mogelijk aangezien de slachtoffers al voor aankomst van de brandweer waren
overleden, van wie twee slachtoffers al waren overleden voordat de brand was
gemeld. Eén persoon (4%) is na aankomst van de brandweer, maar voordat het
slachtoffer naar het ziekenhuis gebracht kon worden, overleden. Bij 20% (N=5)
van de slachtoffers heeft het overlijden plaatsgevonden na vervoer naar het
ziekenhuis. Bij één slachtoffer (4%) is het moment van overlijden onbekend.
Fataliteitfactor
De respondenten is in een open vraag gevraagd naar de factor die volgens hen
het meest van invloed is geweest op de fataliteit van de brand. Hierbij konden
meerdere antwoorden gegeven worden. De meest genoemde factoren zijn een
snelle ontwikkeling en uitbreiding van de brand, rookontwikkeling en verminderde
zelfredzaamheid. Zie ook tabel 3.2.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

22

Fatale woningbranden 2009

Tabel 3.2

Fataliteitfactor

Slapend of wakend

Factor voor fataliteit
(meerdere antwoorden mogelijk)

Slapende slachtoffers (N=18)

Niet of beperkt mobiel

3

Alcoholgebruik

1

Late/geen ontdekking

9

Wakende slachtoffers
(N=7)

Aantal malen
genoemd

Snelle brandontwikkeling

8

Rook en hitte

6

Geblokkeerde vluchtweg

2

Uitvoeren van een reddingspoging

1

Onbekend

1

Niet of beperkt mobiel

4

Snelle brandontwikkeling

3

Brandbare kleding

1

Rook en hitte

2

Nota bene: Het gaat hierbij om de genoemde factor die volgens de respondent het
meest van invloed is geweest. Dit wil echter niet zeggen dat er geen andere
factoren zijn geweest die ook invloed op de fataliteit gehad hebben.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

23

Fatale woningbranden 2009

4

Nadere analyse

4.1
Crosslinks tussen kritische factoren
Enkele kritische factoren zijn nader geanalyseerd door te kijken of er een verband
aanwezig is tussen twee afzonderlijke kritische factoren (‘crosslinks’). Dit is
gedaan om inzicht te krijgen in specifieke kenmerken van fatale woningbranden.
Als er een verband aanwezig is tussen twee factoren dan is deze informatie van
belang voor de ontwikkeling van brandveiligheidsbeleid.
In tabel 4.1 (a en b) wordt een overzicht gegeven van de onderzochte crosslinks
en de informatie die dat oplevert voor brandveiligheidsbeleid. Om de relatieve
verhouding te kunnen vaststellen is het echter ook nodig om inzicht te hebben in
het object van ontstaan bij niet-fatale woningbranden.

Tabel 4.1a

Crosslinks en toepassing voor brandveiligheidsbeleid

Crosslinks
Brandoorzaak – tijdstip van
melden

Rookmelders – brandoorzaak en
slachtofferkenmerken

Brandoorzaak – object van
ontstaan
Object van ontstaan rookontwikkeling
Leeftijd jonger dan 10 jaar en
ouder dan 65 jaar –
alertheid/mobiliteit
Brandoorzaak – leeftijd jonger
dan 10 jaar en ouder dan 65
jaar

Toepassing voor beleid
Geeft inzicht in het type brandoorzaken per dagdeel.
Mogelijk hebben fatale woningbranden in nachtelijke
uren een andere oorzaak dan fatale woningbranden
die overdag plaatsvinden. De oorzaken van fatale
woningbranden die in de nachtelijke uren plaatsvinden
zijn bijvoorbeeld interessant voor technische
voorschriften voor automatische branddetectie (zoals
rookmelders).
Geeft inzicht in de rol van rookmelders bij fatale
woningbranden. Mogelijk ontstaan woningbranden met
fatale afloop relatief vaker in woningen zonder
werkende rookmelder en is het nodig extra
maatregelen te treffen voor de aanwezigheid en het
functioneren van rookmelders.
Geeft inzicht in producten die gevaar opleveren in
(fatale) woningbranden. Dit inzicht is nodig om
risicogestuurde beleidsmaatregelen te kunnen
bepalen. Mogelijk ontstaan woningbranden met fatale
afloop relatief vaker in/met specifieke objecten en is
het nodig deze objecten brandveilig te maken.
Geeft inzicht in de omvang van de problematiek bij de
leeftijdsgroep die bij brandveiligheid als 'kwetsbare
groep' wordt beschouwd.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

24

Fatale woningbranden 2009

Tabel 4.1b

Crosslinks en toepassing voor brandveiligheidsbeleid

Crosslinks
Brandoorzaak –
alertheid/mobiliteit
Ruimte van ontstaan – ruimte
waar slachtoffer is aangetroffen
Fysieke positie – leeftijd en
omstandigheid doden
Fatale woningbranden met
meerdere aanwezigen – reden
fataliteit

Opkomsttijd – omstandigheid
doden

Brandsituatie – ontdekkingstijd
en opkomsttijd

Seniorenwoningen/
verzorgingstehuizen ontdekkingstijd en opkomsttijd

Toepassing voor beleid
Geven inzicht in de mate waarin de vluchtmogelijkheid
een rol speelt. Deze informatie kan interessant zijn
voor doelgroepgerichte beleidsmaatregelen, zoals
specifieke maatregelen voor mensen met een beperkte
mobiliteit. Daarnaast is de informatie interessant voor
de ontwikkeling van maatregelen die de
vluchtmogelijkheid positief beïnvloeden (als er geen
sprake is van beperkte mobiliteit).
Geeft inzicht in de rol van vluchtmogelijkheden van de
slachtoffers op de fataliteit. Met name in gevallen
waarin één of meerdere aanwezigen de brand wel
heeft overleefd geeft de informatie inzicht in de
maatregelen die getroffen kunnen worden om de
vluchtmogelijkheid positief beïnvloeden.
Geeft inzicht in de rol van de omstandigheid van de
slachtoffers op de fataliteit en in de
reddingsmogelijkheden van de brandweer. Mogelijk
worden fatale woningbranden gekenmerkt door een
relatief hogere opkomsttijd (> 8 minuten).
Geeft inzicht in de relatie tussen de brandsituatie en
het tijdsverloop van de brand. Het geeft ook inzicht in
de reddingsmogelijkheden van de brandweer. Deze
informatie kan interessant zijn voor de ontwikkeling
van woningspecifieke ‘brandkrommen’, voor de
toepassing voor voorschriften voor technische
beleidmaatregelen in woningen (zoals
woningsprinklers en toepassing van brandvertragers).
Mogelijk worden woningbranden met fatale afloop
relatief vaker gekenmerkt door een snelle
brandontwikkeling en/of hevige rookontwikkeling en is
het nodig maatregelen te treffen die de ontwikkeling
van brand (en rook) beperken.
Geeft inzicht in de reddingsmogelijkheden door de
brandweer in seniorenwoningen en
verzorgingstehuizen.

Brandoorzaak in relatie tot tijdstip van melden
Uit een analyse van het verband tussen brandoorzaak en tijdstip van ontstaan
(figuur 4.1) blijkt dat fatale woningbranden veroorzaakt door roken ’s middags en
in de (vroege) ochtend (14.00 – 18.00 uur en 2.00 – 10.00 uur) hebben
plaatsgevonden. De fatale woningbranden die zijn veroorzaakt door kortsluiting
vonden 's avonds en in de vroege ochtend (18.00 – 22.00 uur en 2.00 - 6.00 uur)
plaats. De fatale woningbranden veroorzaakt door explosie vonden ’s avonds en
’s nachts (18.00 – 2.00 uur) plaats.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

25

Fatale woningbranden 2009

Oorzaak versus tijdstip
Explosie

2

2

Kachel

1

Kortsluiting

1

Kaarsen

1

2.00-6.00

Koken

1

6.00-10.00

Roken

1

Onvoorzichtigheid

1

Onbekend

Figuur 4.1

1

18.00-22.00
2

1

22.00-2.00

10.00-14.00

1

14.00-18.00
2

1

1

2

1

Brandoorzaak versus tijdstip van melden

Rookmelders in relatie tot brandoorzaak en slachtofferkenmerken
Bij vier van de 22 niet-opzettelijke fatale woningbranden (18%) waren er
rookmelders aanwezig. Bij twee van deze fatale woningbranden was de
brandoorzaak roken. Bij de twee andere fatale woningbranden was de oorzaak
onbekend, maar zijn deze mogelijk veroorzaakt door roken aangezien deze in een
bed en een gestoffeerd meubilair zijn ontstaan. In alle gevallen hebben de
rookmelders daadwerkelijk gefunctioneerd. In drie gevallen waren de bewoners
ouder dan 75 jaar en beperkt zelfstandig mobiel. In het vierde geval betreft het
een jong volwassene die twee uur voor het ontdekken van de brand was
thuisgekomen na een nacht stappen.
Uit de bovenstaande gegevens komt naar voren dat rookmelders niet in alle
gevallen het leven redden bij brand. Om de effectiviteit van rookmelders voor het
overleven van een brand vast te kunnen stellen is het echter ten minste nodig om
ook de aanwezigheid van rookmelders bij (een steekproef van) niet-fatale
woningbranden te onderzoeken.
Brandoorzaak in relatie tot object van ontstaan
De relatie tussen brandoorzaak en het object van ontstaan is onderzocht voor
twee veel voorkomende oorzaken, namelijk kortsluiting (N=3), roken (N=3). De
fatale woningbranden veroorzaakt door kortsluiting zijn ontstaan in door een
ventilator, een verlengsnoer en een niet nader genoemd elektrisch apparaat in de
woonkamer. Twee fatale woningbranden veroorzaakt door roken hebben een bed
in vlam gezet, en één brand is ontstaan in een sta-op stoel. Van de fatale
woningbranden met onbekende oorzaak is de meerderheid in zitmeubilair (N=3)
en bedden (N=2) ontstaan. Gezien het object van ontstaan bestaat het lichte
vermoeden dat ook deze fatale woningbranden door roken zijn veroorzaakt.
Uit bovenstaande komt naar voren dat er (in 2009) een sterke relatie bestaat
tussen het ontstaan van brand door roken en schuimrubberhoudende objecten
(gestoffeerd meubilair en matrassen) waarin de brand ontstaat. Een bijkomende
relatie is dat fatale woningbranden in schuimrubbers doorgaans leiden tot een
brand met hevige (en toxische) rookontwikkeling.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

26

Fatale woningbranden 2009

Object van ontstaan in relatie tot rookontwikkeling
De fatale woningbranden die zijn ontstaan in bedden (N=4) en ander meubilair
(N=4) waren alle acht niet uitslaand op het moment van aankomst van de
brandweer en gingen gepaard met hevige rookontwikkeling. Alle fatale
woningbranden die in andere objecten zijn ontstaan waren uitslaand. Dit betekent
dat een kleine brand in schuimrubberhoudende objecten al tot fatale gevolgen kan
leiden.
Leeftijd dodelijke slachtoffers en mate van alertheid en mobiliteit
Bij de fatale woningbranden was 60% (N=15) van de doden jonger dan 10 jaar
oud of ouder dan 65 jaar. De jonge slachtoffers lagen alle zes te slapen op het
moment van het ontstaan van de brand. Zes van de negen oudere slachtoffers
waren wakker op het moment van het ontstaan van de brand. Zeven oudere
slachtoffers waren beperkt zelfstandig mobiel en van de overige twee is de mate
van mobiliteit niet bekend.
Brandoorzaak en dodelijke slachtoffers jonger dan 10 jaar en ouder dan 65 jaar
Vier jonge kinderen zijn bij dezelfde brand omgekomen, die vermoedelijk is
ontstaan door kortsluiting. Twee andere jonge kinderen zijn omgekomen bij een
brand die vermoedelijk is ontstaan door onvoorzichtigheid met een verlengsnoer
en door een explosie.
Drie van de oudere slachtoffers zijn omgekomen bij fatale woningbranden die zijn
ontstaan door kortsluiting, koken en een explosie. Bij zes ouderen die zijn
omgekomen is niet bekend waardoor de brand is ontstaan, echter bij vier van
deze fatale woningbranden bestaat het vermoeden dat de brand is ontstaan door
roken aangezien het object van ontstaan een bed, stoel of bank betreft. Van één
brand met een ouder. slachtoffer is bekend dat de brand is ontstaan door roken,
waarmee in totaal vijf fatale woningbranden met oudere slachtoffers vermoedelijk
zijn ontstaan door roken.
Brandoorzaak in relatie tot alertheid en mobiliteit
Bij de fatale woningbranden die zijn ontstaan door onvoorzichtigheid met een
opgerolde verlengsnoer (N=1) of kaarsen (N=1), kortsluiting (N=6) en door een
kachel (N=2), waren de dodelijke slachtoffers slapende. Ook bij de fatale
woningbranden veroorzaakt door een explosie was de meerderheid (75%) van de
slachtoffers slapende.

Oorzaak versus alertheid
Explosie

3

Kachel

1

2

Kortsluiting

6

Kaarsen

1

Slapend

Koken

1

Wakker

Roken
Onvoorzichtigheid
Onbekend

Figuur 4.2

2

1

1
3

4

Brandoorzaak versus alertheid

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

27

Fatale woningbranden 2009

Vijf van de zeven dodelijke slachtoffers die wakker waren tijdens het ontstaan van
de brand waren beperkt zelfstandig mobiel. De persoon die wakker was tijdens
het ontstaan van de explosie was zelfstandig mobiel. Bij één dodelijk slachtoffer
die wakker was is de mate van mobiliteit niet bekend.

Oorzaak versus mobiliteit
Explosie

1

Kachel

3
2

Kortsluiting

4

1

Mobiel

Kaarsen

1

Beperkt mobiel

Koken

1

Niet mobiel

Roken

2

Onvoorzichtigheid

1

Onbekend

1

Figuur 4.3

1

Mobiliteit onbekend

1

4

2

Brandoorzaak versus mobiliteit

Plaats waar slachtoffer is aangetroffen en ruimte van ontstaan
Bijna de helft (48%, N=12) van de dodelijke slachtoffers is aangetroffen in de
ruimte waarin de brand is ontstaan. Elf dodelijke slachtoffers zijn niet in de
ontstaansruimte van de brand aangetroffen en bij twee dodelijke slachtoffers is
niet bekend waar de brand is ontstaan, of waar het dodelijke slachtoffer is
aangetroffen. Bij de dertien dodelijke slachtoffers die in de slaapkamer zijn
aangetroffen, is in 46% (N=6) van de gevallen de brand ook in de slaapkamer
ontstaan. Bij de vier fatale woningbranden waar het dodelijke slachtoffer in de
woonkamer of woon-/slaapkamer is aangetroffen, is de brand ook in die ruimte
ontstaan.
Fysieke positie slachtoffer in relatie tot leeftijd en omstandigheid slachtoffer
Van de acht personen die een vluchtpoging hebben ondernomen, is een jong
volwassen man overleden doordat hij terug de woning inging om een huisdier te
redden. De gemiddelde leeftijd van de overige personen die een vluchtpoging
hebben ondernomen is 62 jaar6. Twee personen waren beperkt zelfstandig mobiel,
twee waren zelfstandig mobiel en van drie personen is de mate van mobiliteit niet
bekend.
Dertien personen (52%) waren niet in staat om te vluchten. Dit betroffen vier
jonge kinderen, vijf personen ouder dan 70 jaar en twee personen van middelbare
leeftijd. Drie van deze personen zijn in een stoel of op een bank aangetroffen, zes
in bed, twee vlak naast bed en twee nabij de brandhaard.

6

Mediaan is 67 jaar.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

28

Fatale woningbranden 2009

Fatale woningbranden met meerdere aanwezigen
Bij tien fatale woningbranden met in totaal dertien dodelijke slachtoffers waren
meerdere mensen aanwezig, namelijk in één geval twaalf personen, in een ander
geval vier personen en in de overige gevallen twee personen.
In één van deze gevallen was er sprake van een jonge man die na een eerste
geslaagde vluchtpoging terug het brandende chalet is ingegaan en vervolgens
werd ingesloten door de brand. Nog drie andere fatale woningbranden met
meerdere aanwezigen vonden plaats in een chalet of caravan. Bij deze fatale
woningbranden werd gemeld dat er sprake was van een ‘felle brand’ of ‘snelle
brandontwikkeling’.
Bij twee andere fatale woningbranden met meerdere aanwezigen was sprake van
een snelle branduitbreiding na ontdekking van de brand.
Bij drie fatale woningbranden, met in totaal zes doden, waren de slachtoffers
jonge kinderen die lagen te slapen op het moment van het ontstaan van de brand.
Bij één brand lagen twee oudere personen te slapen toen ze de brand ontdekten,
waarna één persoon uit het slaapkamerraam kon springen. Omstanders hebben
nog geprobeerd de andere persoon met behulp van een ladder te redden.
Bij twee fatale woningbranden met meerdere aanwezigen waren de dodelijke
slachtoffers slapende en bovendien beperkt mobiel. Eén van deze personen was
een oudere persoon die in een rolstoel zat, de andere oudere persoon was slecht
ter been en is tijdens de vluchtpoging gevallen.
Opkomsttijd in relatie tot omstandigheid dodelijke slachtoffers
De gemiddelde opkomsttijd van de brandweer is 6 minuten en 18 seconden. De
norm voor de opkomsttijd van de brandweer is over het algemeen gesteld op 8
minuten7. Voor afgelegen woningen wordt een ruimere opkomsttijd aangehouden.
Bij 17 (89%) van de 19 fatale woningbranden waarbij de opkomsttijd bekend is,
was de opkomsttijd van de brandweer 8 minuten of korter. Bij deze fatale
woningbranden waren twee slachtoffers vermoedelijk al voor de melding
overleden, dertien voor aankomst van de brandweer en vier na aankomst van de
brandweer, van wie drie na vervoer naar het ziekenhuis.
De gemiddelde opkomsttijd van de dertien fatale woningbranden waarbij de
slachtoffers voor aankomst van de brandweer al waren overleden, was 6,8
minuten. Bij zes van deze dertien fatale woningbranden lag de opkomsttijd tussen
de drie en zeven minuten. Bij acht van de dertien fatale woningbranden waarbij
de slachtoffers voor aankomst van de brandweer waren overleden, was de
ontdekkingstijd8 korter dan 15 minuten en was de gemiddelde opkomsttijd bij
deze acht fatale woningbranden 6 minuten.
7

Op dit moment bestaan er slechts informele regels en geen wettelijke eisen ten aanzien van de
opkomsttijden voor de brandweer. De Leidraad basisbrandweerzorg (1992) geeft aanbevelingen voor
de opkomsttijden van de brandweer. Deze opkomsttijden zijn gerelateerd aan typen bouwwerken en
incidenten. De meest voorkomende opkomsttijd is acht minuten voor de meeste woningtypen in
Nederland. De maximale opkomsttijd is achttien minuten. De omstandigheden kunnen in de realiteit
zodanig zijn, dat de vastgestelde opkomsttijden overschreden kunnen worden, bijvoorbeeld door
weersomstandigheden of verkeersdrukte. Verder ligt er een ontwerpbesluit veiligheidsregio’s, waarin
opkomsttijden zijn genoemd die richtinggevend zijn voor het maken van het regionaal dekkingsplan
van de brandweer. De opkomsttijden voor de onderscheiden categorieën variëren van vijf tot tien
minuten. In het ontwerpbesluit is geregeld dat het bestuur de bevoegdheid heeft om af te wijken van
de opkomsttijden tot maximaal achttien minuten, mits dat expliciet en gemotiveerd gebeurd en
beschreven wordt in het dekkingsplan. In het ontwerpbesluit staat eveneens dat de gerealiseerde
opkomsttijden geregistreerd moeten worden. Dekkingspercentages en overschrijdingspercentages zijn
niet in het ontwerpbesluit opgenomen. Het ambitieniveau hiervoor moet door het bestuur zelf
vastgesteld worden. Bovenstaande tekst zijn tekstfragmenten die zijn overgenomen uit de brief ‘Besluit
veiligheidsregio's: opkomsttijden brandweer, voertuigbezetting, samenhang bouwbesluit’, d.d. 21
januari 2010, van de Minister van BZK aan de Tweede Kamer.
8
Ontdekkingstijd: verschil tussen het tijdstip waarop de brand is gemeld aan de alarmcentrale en het
tijdstip van het ontstaan van de brand.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

29

Fatale woningbranden 2009

Bij twee (11%) van de 19 fatale woningbranden waarbij de opkomsttijd bekend is,
was de opkomsttijd van de brandweer langer dan 8 minuten. Bij de ene brand was
de opkomsttijd 9 minuten, en bij de andere brand was de opkomsttijd 11
minuten9. Bij beide fatale woningbranden waren de slachtoffers vermoedelijk al
voor aankomst van de brandweer overleden.
Brandsituatie in relatie tot ontdekkingstijd en opkomsttijd
De acht fatale woningbranden die zich kenmerkten als een niet uitslaande brand,
zijn ontstaan in schuimrubberhoudende objecten. Van deze acht fatale
woningbranden is de ontdekkingstijd en de opkomsttijd bekend.10 De gemiddelde
tijd tussen het ontdekken van de brand en de aankomst van de brandweer is 17
minuten en de mediaan11 is 10 minuten. In zes gevallen was de brand ontdekt
tussen 7 en 11 minuten na het ontstaan van de brand, en lag de opkomsttijd van
de brandweer tussen de 3 en 6 minuten. Bij één brand was de ontdekkingstijd 18
minuten en de opkomsttijd 8 minuten. Bij een andere brand was de
ontdekkingstijd 36 minuten en de opkomsttijd 11 minuten.
Bij de veertien uitslaande fatale woningbranden is de gemiddelde tijd tussen het
ontdekken van de brand en de aankomst van de brandweer 18 minuten en de
mediaan 23 minuten. Dit betekent dat de periode tussen het ontdekken van de
brand en de aankomst van de brandweer bij een uitslaande brand, gezien het
mediaan, aanzienlijk langer is bij een uitslaande brand.
Seniorenwoningen/verzorgingstehuizen en ontdekkingstijd en opkomsttijd
De vier fatale woningbranden die zijn ontstaan in een appartement/kamer in een
seniorencomplex of verzorgingstehuis, zijn in drie gevallen 3 minuten na het
ontstaan ontdekt en in één geval in 8 minuten na het ontstaan. Bij de laatste
brand was de opkomsttijd 3 minuten. In de overige drie gevallen was de
opkomsttijd 4, 5 en 6 minuten. Dit betekent dat de brand relatief snel is ontdekt
en dat de brandweer relatief snel ter plaatse was.

9
Omdat binnen dit onderzoek niet bekend is voor welke gebieden een hogere opkomsttijd geldt en of
dit voor de branden waarbij de brandweer na meer dan 8 minuten ter plaatse was, wordt geen
(waarde)oordeel gegeven over eventuele overschrijding van de 8-minutennorm.
10
Ontdekkingstijd: verschil tussen het tijdstip van het ontstaan van de brand en het tijdstip waarop de
brand is gemeld aan de alarmcentrale. Opkomsttijd: verschil tussen het tijdstip waarop de brand is
gemeld aan de alarmcentrale en het tijdstip van aankomst van de brandweer.
11
Mediaan is het midden van een verdeling of gegevensverzameling. Met midden wordt het middelste
getal in de verdeling of verzameling bedoeld, waarbij de verzameling getallen van laag naar hoog is
gerangschikt.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

30

Fatale woningbranden 2009

5
5.1

Conclusies en aanbevelingen
Conclusies

Op basis van de ANP-berichten (aangeleverd door het NBDC) is geconstateerd dat
in 2009 in totaal 34 fatale woningbranden hebben plaatsgevonden, inclusief de
opzettelijke woningbranden die verband houden met moord en zelfmoord. Hierbij
vielen 37 slachtoffers. Van deze 34 fatale woningbranden waren er 22 niet met
opzet veroorzaakt; bij die 22 niet-opzettelijke fatale woningbranden vielen in
totaal 25 doden.
De 22 niet-opzettelijke fatale woningbranden zijn nader bestudeerd.
Woningbranden met fatale afloop zijn niet de enige woningbranden met ernstige
gevolgen waarvoor brandveiligheidsbeleid noodzakelijk is. Andere ernstige
gevolgen van woningbranden zijn bijvoorbeeld de (ernstige) verwondingen van bij
brand betrokken personen.
De kenmerken van de fatale woningbranden in 2009 zijn, gezien het kleine aantal
fatale woningbranden, niet noodzakelijk representatief voor fatale woningbranden
in andere jaren. Om een representatief beeld te kunnen geven is het nodig het
onderzoek structureel gedurende een periode van meerdere opeenvolgende jaren
onder dezelfde onderzoekscondities uit te voeren.
Uit het onderzoek naar fatale woningbranden in 2009 zijn de onderstaande
conclusies naar voren gekomen. Deze conclusies hebben, tenzij anders vermeld,
alleen betrekking op de fatale woningbranden in 2009.

Conclusies oorzaken en materialen, fatale woningbranden 2009
1.

De belangrijkste oorzaken van de 15 fatale woningbranden waarvan de
oorzaak bekend is, waren in 2009:
• Explosie (27%, N=4)
• Roken (20%, N=3)
• Kortsluiting (20%, N=3).
Fatale woningbranden veroorzaakt door roken vonden ’s middags en in de
(vroege) ochtend plaats. De fatale woningbranden veroorzaakt door
kortsluiting vonden ’s avonds en in de vroege ochtend plaats. De fatale
woningbranden veroorzaakt door explosie vonden ’s avonds en ’s nachts
plaats.

2.

De meest door de brandweer genoemde factoren voor fataliteit zijn een snelle
ontwikkeling en uitbreiding van de brand, rookontwikkeling en verminderde
zelfredzaamheid.
Het gaat hierbij om de genoemde factor die volgens de respondent het meest
van invloed is geweest. Dit wil echter niet zeggen dat er geen andere factoren
zijn geweest die ook invloed op de fataliteit gehad hebben.

3.

De technische gebouwkenmerken, zoals installaties en materialen van
bouwconstructies, hebben nauwelijks invloed gehad op de brandontwikkeling.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

31

Fatale woningbranden 2009

4.

Bij 64% (N=13) van de fatale woningbranden heeft de brandweer gemeld dat
er sprake was van een brandversnellende factor, namelijk de aanwezigheid van
gassen of vluchtige stoffen (N=5), schuimrubber uit meubels en matrassen
(N=4) en opgeslagen brandbare stoffen (N=4).

5.

Bij meer dan de helft van de fatale woningbranden (59%, N=13) heeft de
brandweer melding gemaakt van een factor die voor ernstige rookontwikkeling
heeft gezorgd. Dit betrof voornamelijk de aanwezigheid van kunststoffen en
schuimrubbers/textiel.

6.

Er bestaat (in 2009) een sterke relatie tussen het ontstaan van brand door
roken en de aanwezigheid van schuimrubberhoudende objecten (gestoffeerd
meubilair en matrassen), waarin de brand ontstond. Bij alle drie fatale
woningbranden veroorzaakt door roken waren schuimrubberhoudende objecten
het object van ontstaan.
Van de fatale woningbranden met onbekende oorzaak is de meerderheid in
zitmeubilair (N=3) en bedden (N=2) ontstaan. Gezien het object van ontstaan
bestaat het lichte vermoeden dat ook deze fatale woningbranden door roken
zijn veroorzaakt.

7.

De fatale woningbranden die zijn ontstaan in bedden (N=4) en meubilair (N=4)
waren alle acht niet uitslaand op het moment van aankomst van de brandweer
en gingen gepaard met hevige rookontwikkeling. Bij zeven van deze acht fatale
woningbranden stond bij aankomst van de brandweer ‘alleen’ een stoel, bank
of bed in brand. In deze gevallen was er sprake van ‘zeer dichte zwarte rook’.
Bovendien was bij driekwart van deze fatale woningbranden sprake van een
relatief korte ontdekkingstijd, namelijk 11 minuten of korter, en een relatief
korte opkomsttijd, namelijk 6 minuten of korter.
Dit betekent dat een kleine brand in schuimrubberhoudende objecten al tot
fatale gevolgen kan leiden. Bovendien wekt het de indruk dat een snellere
opkomsttijd van de brandweer mogelijk nauwelijks effect zal hebben op de
kans op overleven van een brand die is ontstaan in schuimrubberhoudende
objecten. Om hier een gefundeerde uitspraak over te kunnen doen is echter
nader onderzoek noodzakelijk.

8.

Uit dit onderzoek blijkt niet dat de aanwezigheid van dubbele beglazing invloed
heeft op de fataliteit van woningbranden.
Bij twee van de fatale woningbranden is aangegeven dat de aanwezigheid van
dubbele beglazing invloed gehad heeft op de fataliteit van de brand. Bij de ene
brand is gemeld dat het dubbel glas gezorgd heeft voor een grotere
hitteopbouw; bij de andere brand dat het slachtoffer vergeefs
geprobeerd heeft het glas van het slaapkamerraam kapot te slaan.
Bij een andere fatale woningbrand is gemeld dat de dubbele beglazing geen
invloed heeft gehad op de fataliteit, maar wel op het binnentreden van de
brandweer: door de intense hitte duurde het enige tijd voordat de brandweer
het pand kon betreden.

Conclusies slachtofferkenmerken, fatale woningbranden 2009
9.

De meeste dodelijke slachtoffers (60%, N=15) zijn kinderen of ouderen: zes
personen (24%) vallen binnen de leeftijdscategorie van '10 jaar en jonger' en
negen personen (36%) zijn 66 jaar of ouder. In totaal 36% (N=9) van de
dodelijke slachtoffers valt in de leeftijdscategorie '21 tot 65 jaar'.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

32

Fatale woningbranden 2009

10.

Bij 55% van de fatale woningbranden (N=12) was er één persoon aanwezig.
Dit is tevens de persoon die overleden is bij de brand.

11.

Ongeveer 72% van de dodelijke slachtoffers lag (vermoedelijk) te slapen op
het moment dat de brand ontstond, en 28% was (vermoedelijk) wakker. Bij
één dodelijke slachtoffer is de (mogelijke) invloed van alcohol aangegeven.
Overigens was de alertheid van deze persoon al laag aangezien deze sliep.

12.

Van de dodelijke slachtoffers van wie de mate van mobiliteit bekend is (N=20),
is 48% (N=12) zelfstandig mobiel. Zeven personen (28%) waren beperkt
zelfstandig mobiel en één persoon (4%) was niet zelfstandig mobiel. Dit betrof
een eenjarig kind.

13.

Dertien personen (52%) waren niet in staat om te vluchten. Dit betroffen vier
jonge kinderen, vijf personen ouder dan 70 jaar en twee personen van
middelbare leeftijd. Drie personen zijn in een stoel of op een bank
aangetroffen, zes in bed, twee vlak naast bed en twee nabij de brandhaard.

Conclusies brandlocatie, fatale woningbranden 2009
14.

Bijna een kwart (23%, N=5) van de fatale branden vond plaats in een woning
met een eenvoudige bouwconstructie, zoals in een stacaravan of chalet.

15.

De meeste fatale woningbranden (N=16) zijn ontstaan in de woon- of
slaapkamer. Bij deze fatale woningbranden zijn in totaal 19 personen
omgekomen.

16.

Bijna de helft (48%, N=12) van de dodelijke slachtoffers is aangetroffen in de
ruimte waarin de brand is ontstaan. Dit betekent dat deze mensen geen kans
hebben gehad om te vluchten.
Bij fatale woningbranden waarbij het dodelijke slachtoffer in de woonkamer is
aangetroffen was de brand in alle gevallen ook in die ruimte ontstaan. Bij 46%
van de fatale woningbranden waarbij het dodelijke slachtoffer in de slaapkamer
werd aangetroffen, was de brand ook in de slaapkamer ontstaan.

17.

De vier fatale woningbranden die zijn ontstaan in een appartement/kamer in
een seniorencomplex of verzorgingstehuis, zijn in drie gevallen 3 minuten na
het ontstaan ontdekt en in één geval in 8 minuten na het ontstaan. Bij de
laatste brand was de opkomsttijd 3 minuten. In de overige drie gevallen was
de opkomsttijd 4, 5 en 6 minuten. Dit betekent dat de brand relatief snel is
ontdekt en dat de brandweer relatief snel ter plaatse was.

Conclusies rookmelders, fatale woningbranden 2009
18.

Bij vier van de 22 fatale woningbranden (18%) waren er rookmelders
aanwezig; tweemaal ging het om brandmelders van een brandmeldinstallatie
met doormelding naar de alarmcentrale van de brandweer, en tweemaal om
een rookmelder op batterijen. Bij alle vier fatale woningbranden heeft de
rookmelder gefunctioneerd.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

33

Fatale woningbranden 2009

19.

In drie van de vier gevallen waarbij rookmelders aanwezig waren, waren de
bewoners ouder dan 75 jaar en beperkt zelfstandig mobiel. In het vierde geval
betreft het een jong volwassene die twee uur voor het ontdekken van de brand
was thuisgekomen na een nacht stappen.
Mensen met een verminderde mobiliteit hebben moeite met het zelfstandig
vluchten. Mensen onder invloed van middelen met een verdovende werking
(medicijnen, alcohol, drugs) hebben meer moeite om te ontwaken door een
rookmelder.

Conclusies brandbestrijding, vluchten en redden, fatale woningbranden 2009
20.

Van negen (36%) van de dodelijke slachtoffers van woningbranden in 2009 is
bekend dat zij een vluchtpoging hebben ondernomen, maar de uitgang niet
hebben bereikt.
Om echter een uitspraak te kunnen doen over de effectiviteit van
vluchtplannen is het nodig gedurende meerdere jaren gegevens te verzamelen
en deze te vergelijken met gegevens van niet-fatale woningbranden.

21.

In een ruime meerderheid van de fatale woningbranden (64%, N=14) is er
geen bluspoging door derden, anders dan de brandweer, uitgevoerd. Bij vier
fatale woningbranden (18%) is door derden een bluspoging uitgevoerd.

22.

Bij 72% (N=18) van de dodelijke slachtoffers was redding door de brandweer
niet meer mogelijk, aangezien de slachtoffers al vóór de aankomst van de
brandweer waren overleden.

23.

Bij 18% (N=4) van de fatale woningbranden was de brandlocatie moeilijk
bereikbaar. Bij één brand had de ligging juist een positieve invloed op de
opkomsttijd, omdat er een speciale, voor autoverkeer afgesloten weg was waar
de brandweer gebruik van kon maken.

24.

Bij 17 (89%) van de 19 fatale woningbranden waar de opkomsttijd bekend is,
was de opkomsttijd van de brandweer 8 minuten of korter.
Bij deze fatale woningbranden waren twee slachtoffers vermoedelijk al voor de
melding overleden, dertien voor aankomst van de brandweer en vier na
aankomst van de brandweer. Bij acht van de dertien fatale woningbranden
waarbij de slachtoffers voor aankomst van de brandweer waren overleden was
de ontdekkingstijd korter dan 15 minuten en de gemiddelde opkomsttijd bij
deze acht fatale woningbranden was 6 minuten.

5.2

Aanbevelingen

Uit de resultaten van het onderzoek naar fatale woningbranden in 2009 volgen
aanbevelingen voor brandpreventiebeleid en aanbevelingen voor nader onderzoek.
Aanbevelingen voor brandpreventiebeleid
1.

Evenals in het onderzoek over 2008 wordt opnieuw aanbevolen om de
aandacht van brandpreventiebeleid vooral te richten op het beperken van
ontstaan van brand door roken. In 2009 ontstonden de fatale woningbranden
die veroorzaakt werden door roken, in zitmeubilair en bedden. Daarom wordt
aanbevolen om het beleid te richten op twee aspecten, namelijk:

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

34

Fatale woningbranden 2009

c) brandveiligheid bij roken;
d) het brandveilig maken van schuimrubberhoudend meubilair/matrassen.
Daarbij wordt aanbevolen de mogelijke consequenties voor milieu en
gezondheid te onderzoeken.
(Zie ook aanbeveling 5)
2.

Aanbevolen wordt om de bestaande mythe over de vermeende relatie tussen
fataliteit van woningbranden en het gebruik van verdovende middelen te
ontkrachten. Slechts bij één van de dodelijk slachtoffers van woningbranden in
2009 is de invloed van alcoholgebruik gemeld. De mate van alertheid van dit
slachtoffer was bovendien al laag, aangezien het slachtoffer lag te slapen op
het moment dat de brand ontstond.
De bestaande mythe leidt de aandacht af van de werkelijke factoren die van
invloed zijn op fataliteit van woningbranden.

Aanbevelingen voor nader onderzoek
3.

Voor een duidelijk beeld van de invloed van kritische factoren en de
effectiviteit van beleidsmaatregelen is het noodzakelijk niet alleen fatale
woningbranden maar ook woningbranden waarbij geen dodelijke
slachtoffers vielen, te onderzoeken.

4.

Aanbevolen wordt om nader onderzoek te doen naar de brandveiligheid van
woningen met een eenvoudige bouwconstructie, aangezien een aanzienlijk deel
(23%) van de fatale woningbranden in 2009 in stacaravans en chalets is
ontstaan en bovendien daarbij sprake was van een snelle brandontwikkeling.

5.

Evenals in het onderzoek over 2008 wordt opnieuw aanbevolen om, door
onderzoek, meer inzicht te verkrijgen in de rol van consumentenproducten bij
het ontstaan van fatale woningbranden. Dit is noodzakelijk om risicogerichte
beleidsinterventies uit te kunnen voeren, aangezien een belangrijk deel van de
fatale woningbranden in 2009 door kortsluiting en het onjuist gebruik van
elektrische apparaten werd veroorzaakt. Daarom wordt geadviseerd om:
c) gedurende meerdere jaren onderzoek te verrichten naar de rol van
consumentenproducten bij het ontstaan van (fatale) woningbranden;
d) nader onderzoek (specifiek technisch onderzoek op de brandlocatie) te
verrichten naar fatale woningbranden waarbij als oorzaak 'kortsluiting'
is genoemd. 'Kortsluiting' kan immers verschillende oorzaken hebben,
zoals technisch falen of slecht onderhoud.

6.

Aangezien bij relatief veel fatale woningbranden de oorzaak niet bekend is,
wordt aanbevolen om in de toekomst de brandonderzoekteams bij de
brandweer in te schakelen bij de dataverzameling voor specifiek technisch
onderzoek op de brandlocatie.

7.

Aanbevolen wordt om gedurende een aantal jaren de aanwezigheid van
rookmelders bij zowel fatale woningbranden als bij niet-fatale woningbranden
te onderzoeken, om daarmee de effectiviteit van rookmelders voor het
overleven van een woningbrand vast te kunnen stellen.
d) In het bijzonder wordt aanbevolen om nader onderzoek te doen naar de
effectiviteit van rookmelders bij fatale woningbranden in relatie tot de
mate van zelfredzaamheid: in 2009 was in 18% (N=4) van de fatale
woningbranden sprake van een functionerende rookmelder, waarbij in

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

35

Fatale woningbranden 2009

drie gevallen de aanwezige verminderd mobiel was.
e) Verder wordt aanbevolen om nader onderzoek te doen naar de
effectiviteit van rookmelders bij fatale woningbranden waar de
aanwezigen liggen te slapen en zelfstandig mobiel zijn: 72% van de
dodelijke slachtoffers in 2009 lag (vermoedelijk) te slapen op het
moment dat de brand ontstond.
f) Ook is uitgebreider onderzoek nodig om te kunnen vaststellen of
disfunctioneren van rookmelders, net als in het buitenland, een
algemeen verschijnsel is in Nederland.
8.

Aanbevolen wordt om in het kader van brandpreventiebeleid voor woningen
waarin mensen met een beperkte mate van zelfredzaamheid wonen, nader
onderzoek te doen naar maatregelen voor een snelle blussing van een brand,
zoals door een woningsprinkler: ondanks dat de vier fatale woningbranden die
zijn ontstaan in een appartement/kamer in een seniorencomplex of
verzorgingstehuis, relatief snel zijn ontdekt en de brandweer relatief snel ter
plaatse was, hebben de aanwezigen de brand niet overleefd.

9.

Evenals in het onderzoek over 2008 wordt opnieuw aanbevolen om nader
onderzoek te verrichten naar de invloed van de opkomsttijd van de brandweer
op de overlevingskans bij woningbranden. Op basis van de gegevens van de
fatale branden in 2009 bestaat de indruk dat een korte opkomsttijd van de
brandweer hierop slechts beperkte invloed heeft. Nader onderzoek is nodig om
deze indruk te kunnen onderbouwen.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

36

Fatale woningbranden 2009

BIJLAGEN
Bijlage 1:

Gegevens fatale woningbranden 2009

Bijlage 2:

Vragenlijst fatale woningbranden 2009

Bijlage 3:

Afkortingen

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

37

Fatale woningbranden 2009

Bijlage 1
B1.1

Gegevens fatale woningbranden 2009

Kenmerken fatale woningbranden

B1.1.1 Inleiding
Uit de persberichten zijn 34 fatale woningbranden met 37 dodelijke slachtoffers
naar voren gekomen. Van 30 fatale woningbranden met in totaal 33 dodelijke
slachtoffers zijn gegevens bekend op basis van ingevulde vragenlijsten. Van de
overige 4 fatale woningbranden met in totaal 4 dodelijke slachtoffers zijn
gegevens uit de krantenberichten gebruikt in de analyse.
Uiteindelijk bleek bij een aantal fatale woningbranden (N=12) sprake te zijn van
moord of zelfmoord. Deze fatale woningbranden zijn wel opgenomen in de analyse
van de brandoorzaken maar niet in de analyse van de andere kenmerken van de
fatale woningbranden.

B1.1.2 Ontstaan van brand
Brandoorzaak
Inclusief de opzettelijke fatale woningbranden, die verband houden met moord en
zelfmoord, vonden in 2009 in totaal 34 fatale woningbranden plaats. De
brandoorzaken van deze fatale woningbranden zijn opgenomen in figuur B1.

Brandoorzaken (n=34)

12%
Explosie
6%

Kachel

35%

Kortsluiting
9%

Kaarsen
Koken

3%

Roken

3%

Onvoorzichtigheid
Onbekend

9%
20%

Figuur B1

3%

Brandstichting, (zelf )moord

Brandoorzaken van alle fatale woningbranden

Ruim een derde (35%) van de fatale woningbranden is veroorzaakt door
opzettelijke brandstichting. Van één vijfde (20%) van de fatale woningbranden is

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

38

Fatale woningbranden 2009

de oorzaak niet bekend, 9% is ontstaan door roken of kortsluiting12 en 12% is
veroorzaakt door een explosie. Twee explosies vonden plaats in een chalet,
waarbij in één geval de explosie vermoedelijk is ontstaan door een lekke gasfles
en in het andere geval is de oorzaak van de explosie niet bekend. Eén brand vond
plaats in een schuur, waarbij de explosie vermoedelijk is ontstaan door het
aanslaan van een koelkast waarna ontsteking van kruipgas volgde. Van de vierde
explosie is de oorzaak niet bekend. In de woning was geen gasaansluiting
aanwezig en het slachtoffer is vlak achter de voordeur aangetroffen.

B1.2

Brandkenmerken niet-opzettelijke fatale woningbranden

In totaal zijn 22 niet-opzettelijke woningbranden met in totaal 25 dodelijke
slachtoffers nader bestudeerd. Daarbij is gebruik gemaakt van de gegevens uit 20
ingevulde vragenlijsten (in totaal 23 dodelijke slachtoffers) en twee persberichten
(2 dodelijke slachtoffers).
B1.2.1 Tijden
Maand
Moment van fatale brand (n=22; n=25)
7
6

Aantallen

5
4

Branden

3

Doden

2
1

Figuur B2

December

November

Oktober

Augustus

September

Maand

Juli

Juni

Mei

April

Maart

Februari

Januari

0

Maand van de brand

De meeste fatale woningbranden vonden in de winter (41%) en de zomer (32%)
plaats. De overige fatale woningbranden hebben in de herfst (13,5%) en de lente
(13,5%) plaatsgevonden. Zie figuur B2.

12

In dit rapport is de term gehanteerd zoals deze in de spreektaal wordt toegepast. Strikt gezien
wordt een dergelijke brand niet veroorzaakt door kortsluiting maar door sluiting.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

39

Fatale woningbranden 2009

Dag van de week
Dag van de week (n=22)

18%

Maandag

23%

Dinsdag
Woensdag

9%

Donderdag

9%

Vrijdag

9%

Zaterdag
14%

Zondag

18%

Figuur B3

Dag van de week

De meeste fatale woningbranden vonden plaats op een maandag (23%, N=5),
een donderdag (18%, N=4) of op een zondag (18%, N=4). Zie ook figuur B3.

Tijdstip van melding
Doden bij brand met meldtijd in hele uren (n=25)

5

3
2
1

1

2

2

2

1

18 19 20 21 22 23

2
1

0

1

2

3

4

5

6

7

8

9

1

1

1

10 11 12 13 14 15 16 17

Tijdstip (periode van een uur)

Figuur B4

Tijdstip van melding

In de ingevulde vragenlijsten (N=20) is het tijdstip van de melding aangegeven.
Bij de niet ingevulde vragenlijsten (N=2) is het tijdstip dat in de krant is genoemd
aangehouden als het tijdstip van het melden van de brand. Hieruit volgt figuur B4.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

40

Fatale woningbranden 2009

Doden in relatie tot tijdstip van melding (n=25)

8%
20%

12%

18:00-22:00
22:00-02:00
02:00-06:00

12%

12%

06:00-10:00
10:00-14:00
14:00-18:00

36%

Figuur B5

Dodelijke slachtoffers in relatie tot tijdstip melding

Bijna de helft (48%, N=12) van het aantal slachtoffers is omgekomen bij een
brand die in de nachtelijke uren is gemeld, namelijk tussen tien uur 's avonds en
zes uur 's ochtends. Vijf personen (20%) zijn omgekomen bij een brand die ’s
avonds, tussen zes en tien uur, is gemeld en bijna een derde (32%, N=8) van de
dodelijke slachtoffers is gevallen bij een brand die overdag, tussen 6 uur ’s
ochtends en 6 uur ’s avonds, is gemeld. Zie ook figuur B5.
Ontdekkingstijd
Bij 17 fatale woningbranden is zowel informatie gegeven over het tijdstip van het
ontstaan van de brand en het tijdstip dat de brand is gemeld aan de
alarmcentrale. Het verschil tussen de twee tijdstippen resulteert in de
ontdekkingstijd. De kortste ontdekkingstijd is 2 minuten en de langste
ontdekkingstijd is 25 minuten. De gemiddelde ontdekkingstijd is 9 minuten en 48
seconden (SD 7,2) en de mediaan voor de ontdekkingstijd is 7 minuten.
Opkomsttijd
Bij 19 fatale woningbranden is zowel het tijdstip van de melding bekend als het
tijdstip van de aankomst van de brandweer bij de brandlocatie. Het verschil
tussen de twee tijdstippen resulteert in de opkomsttijd van de brandweer. De
kortste opkomsttijd is 3 minuten en de langste opkomsttijd is 11 minuten. De
gemiddelde opkomsttijd is 6 minuten en 18 seconden (SD 2,1) en de mediaan
voor de opkomsttijd is 6 minuten.

B1.2.2 Ontstaan van brand
Brandoorzaak
In figuur B6 zijn de woningbranden opgenomen die niet met opzet zijn
veroorzaakt. In totaal was van zeven fatale woningbranden de brandoorzaak niet
bekend. Deze zeven fatale woningbranden zijn niet in de figuur weergegeven.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

41

Fatale woningbranden 2009

Brandoorzaken (n=15)

7%
27%
20%

Explosie
Kachel
Kortsluiting
Kaarsen
Koken

7%
13%

6%

Roken
Onvoorzichtigheid

20%

Figuur B6

Brandoorzaken van fatale niet opzettelijke woningbranden waarvan
de oorzaak bekend is

De drie belangrijkste oorzaken van de fatale woningbranden in 2009 zijn een
explosie (4 fatale woningbranden met in totaal 4 dodelijke slachtoffers), roken (3
fatale woningbranden met in totaal 3 dodelijke slachtoffers) en kortsluiting (3
fatale woningbranden met in totaal 6 dodelijke slachtoffers). De drie fatale
woningbranden die zijn veroorzaakt door kortsluiting, zijn ontstaan in een
kunststof stekkerdoos, in een ventilator en in een niet nader genoemd apparaat in
de woonkamer (mogelijk een stereo of TV, dit was echter niet meer te
achterhalen). Verder was er bij één brand sprake van een opgerolde elektrahaspel
(verlengsnoer) die oververhit raakte en de waarschijnlijk daarop aangesloten
kerstboomverlichting (en de kerstboom) in vlam heeft gezet. Deze brand is echter
gelabeld als een brand met de oorzaak ‘onvoorzichtigheid met apparaten’. Een
andere brand is ontstaan door onvoorzichtigheid tijdens het koken en weer een
andere brand is ontstaan door onvoorzichtigheid met kaarsen (vanwege afronding
als 6% weergegeven in figuur B6).
Object van ontstaan
Het object van ontstaan is in figuur B7 en figuur B8 weergegeven. Bij drie fatale
woningbranden is het object van ontstaan niet bekend.
De overige 19 fatale woningbranden 37% (N=7) zijn ontstaan in (zit)meubilair en
bedden. In dit type objecten is doorgaans zeer brandbare en rookvormende
schuimrubber verwerkt. Drie fatale woningbranden (16%) zijn ontstaan in of met
elektrische apparaten, waaronder een ‘sta-op stoel’, (vermoedelijk) een ventilator
en een niet nader gespecificeerd elektrisch apparaat in de woonkamer. Twee
fatale woningbranden (10%) zijn ontstaan in een verlengsnoer (elektriciteitssnoer
met contactdoos) waarbij in één geval er sprake was van een defect in de
contactdoos en in het andere geval het verlengsnoer in een haspel opgerold zat.
Twee fatale woningbranden (10%) zijn ontstaan in of bij een kachel13. De vijf
fatale woningbranden (26%) die in een ander object zijn ontstaan, zijn fatale
woningbranden die zijn ontstaan door explosieve ontbranding van gassen of
13
In figuur B7 is 11% weergeven als gevolg van een automatisch afrondingsmechanisme in de
gegevensverwerkingsoftware.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

42

Fatale woningbranden 2009

explosief materiaal (N=4) en een brand die tijdens het koken is ontstaan in licht
ontvlambare nachtkleding.

Object van ontstaan (n=19)

21%

26%

Meubilair
Bed / matras
Elektrisch apparaat
Verlengsnoer
16%

11%

Kachel
Anders

10%

16%

Figuur B7
Object van ontstaan fatale woningbranden 2009 waarvan object van
ontstaan bekend is, geclassificeerd

Object van ontstaan (n=22)
Aantal branden
Meubilair, stoel

2

Meubilair, zitbank

1

Meubilair, overige

1

Bed / matras
Elektrisch apparaat, stoel

3
1

Elektrisch apparaat, overige

2

Verlengsnoer

2

Kachel

2

Kleding

1

Brandversnellende stof f en (benzine, gas etc)
Onbekend, bij oorzaak onbekend

Figuur B8

4
3

Object van ontstaan fatale woningbranden 2009, gespecificeerd

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

43

Fatale woningbranden 2009

Verdieping van ontstaan brand

Verdieping (woon)gebouw waarop brand ontstond (n=22)

9%
4%
BG
14%

1e verdieping
2e verdieping
3e verdieping

9%

Figuur B9

64%

Onbekend

Verdieping van ontstaan bij woningen

In figuur B9 is de verdieping waarop de brand in de woning is ontstaan
weergegeven.
In sommige situaties, zoals bij bovenwoningen, appartementencomplexen en flats
bestaat een woongebouw uit meerdere woningen. Fatale woningbranden in deze
objecten zijn nader geanalyseerd. Er is gekeken naar het aantal bouwlagen van
het woongebouw in relatie tot de bouwlaag van ontstaan14 van het woongebouw
(zie figuur B10).

Verdieping (woon)gebouw waarop brand ontstond (n=8)

13%

12%
BG
1e verdieping
25%

2e verdieping
4e verdieping

50%

Figuur B10
14

Verdieping van ontstaan bij (woon)gebouwen

De 1e bouwlaag betreft de begane grond, de 2e bouwlaag de eerste verdieping etc.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

44

Fatale woningbranden 2009

Twee fatale woningbranden zijn ontstaan in een woongebouw met tien bouwlagen,
waarbij de brand in het ene geval is ontstaan op de eerste verdieping en in het
andere geval op de vierde verdieping. Twee andere fatale woningbranden
ontstaan in een woongebouw met vijf bouwlagen, waarbij de brand in beide
gevallen is ontstaan op de tweede verdieping. De twee fatale woningbranden die
zijn ontstaan in een woongebouw met vier bouwlagen, zijn ontstaan op de tweede
verdieping en op de begane grond. Dit geldt ook voor de twee fatale
woningbranden die zijn ontstaan in een woongebouw met drie bouwlagen.
Ruimte van ontstaan

Ruimte van ontstaan (n=19)

5%
11%

21%

Slaapkamer
Woonkamer

11%

Slaap-/woonkamer in
woongebouw/woning
Slaap-/woonkamer in
verzorgingstehuis
Keuken

5%

Schuur/garagebox
47%

Figuur B11
Ruimte van ontstaan fatale woningbranden 2009 waarbij ruimte van
ontstaan bekend is
Van drie fatale woningbranden is niet bekend in welke ruimte de brand is
ontstaan.
Van de overige fatale woningbranden (N=19) is het merendeel ontstaan in de
woon- of slaapkamer (84%, N=16). Daarbij zijn negen fatale woningbranden
(47%) in een woonkamer ontstaan, vier (21%) in een slaapkamer en drie (16%)
in een woon-/slaapkamer. Zie hiervoor ook figuur B11.

B1.2.3 Ontdekking en melding
Signaal van ontdekking (waarneembare kenmerken van brand)
Bij vier fatale woningbranden hebben de aanwezigen de brand ontdekt door het
afgaan van een rookmelder. Bij drie fatale woningbranden hebben de aanwezigen
de brand ontdekt doordat ze rook en vuur zagen (N=1), één van de twee
aanwezigen iets hoorde (N=1), of een brandgeur roken (N=1). Bij acht fatale

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

45

Fatale woningbranden 2009

woningbranden die, gezien de vluchtpoging door de aanwezigen is ontdekt, is niet
bekend hoe de bewoners de brand hebben ontdekt.
Bij zeven fatale woningbranden is niet bekend óf en zo ja, hoe de bewoners de
brand hebben ontdekt.
Ontdekker van de brand

Ontdekker van de brand (n=22)

9%
9%

27%

Bewoners
Buren
Omstanders/voorbijgangers

23%

Anders
Onbekend
32%

Figuur B12

Ontdekker van de brand

De meeste fatale woningbranden (32%, N=7) zijn ontdekt door de buren (zie
figuur B12). In twee gevallen zijn de buren gealarmeerd doordat een rookmelder
afging. Zes fatale woningbranden (27%) zijn door de bewoners zelf ontdekt en vijf
fatale woningbranden (23%) zijn door omstanders of voorbijgangers opgemerkt.
In de categorie 'anders' (9%, N=2) vallen fatale woningbranden die zijn
gedetecteerd door een brandmelder van een brandmeldinstallatie, beiden met
automatische doormelding naar de alarmcentrale van de brandweer. Bij twee
(9%) is niet bekend wie de brand heeft ontdekt.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

46

Fatale woningbranden 2009

Melder

Melder van de brand (n=22)

23%
Buren
41%
9%

Omstanders/voorbijgangers
Automatisch via OMS
Onbekend

27%

Figuur B13

Melder van de brand

De meeste fatale woningbranden zijn door de buren (41%, N=9) of door
omstanders of voorbijgangers (27%, N=6) aan de 112-alarmcentrale. Twee fatale
woningbranden (9%) zijn via een brandmeldinstallatie automatisch gemeld via het
openbaar meldsysteem (OMS). Bij vijf fatale woningbranden is niet bekend wie de
brand heeft gemeld. Zie ook figuur B13.
Meldtekst
De meldtekst waarmee de brand binnenkwam bij de gezamenlijke meldkamer is
voor zover bekend geanalyseerd. Hierbij is een onderverdeling gemaakt in
meldingen van brand zonder het benoemen van mogelijke dodelijke slachtoffers,
meldingen van brand waarbij vermeld werd dat er (een vermoeden van) dodelijke
slachtoffers was en meldingen van brandgerucht. Zie figuur B14.

Melder van de brand (n=22)

9%
5%
Brand

50%
36%

Figuur B14

Brand met (vermoedelijk)
slachtof f ers
Brandgerucht
Onbekend

Meldtekst

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

47

Fatale woningbranden 2009

Bij de helft van de fatale woningbranden (N=11) was bij de melding nog niet
bekend dat er nog mensen in de woning aanwezig waren. In twee gevallen is zelfs
aangegeven dat vermoedelijk niemand thuis was. In een ander geval betrof het
een melding via het OMS. Bij zes fatale woningbranden (27%) bestond het
vermoeden dat er nog mensen in de woning aanwezig waren en in twee gevallen
(9%) werd de aanwezigheid van mensen in de brandende woning nadrukkelijk
gemeld. In één geval was er sprake van brandgerucht, waarbij werd gemeld dat
er vermoedelijk iemand thuis was.

B1.2.4 Snelheid van ontwikkeling
Brandsituatie bij aankomst

Situatie bij aankomst brandweer (n=22)

36%
Uitslaand

Niet uitslaand

64%

Figuur B15

Brandsituatie

Bij 14 fatale woningbranden (64%) was de situatie uitslaand bij aankomst van de
brandweer (zie figuur B15). Bij acht fatale woningbranden (36%) was de brand
niet uitslaand toen de brandweer bij de woning aankwam. Bij zeven van de fatale
woningbranden die niet uitslaand waren, stond bij aankomst van de brandweer
‘alleen’ een stoel, bank of bed in brand. In deze gevallen was er sprake van ‘zeer
dichte zwarte rook’. Bij drie van deze fatale woningbranden is het dodelijk
slachtoffer in het brandende object aangetroffen, bij drie fatale woningbranden
vlakbij naast een brandend bed (geprobeerd te vluchten) en bij een andere brand
in de keuken. Gezien de verwondingen is het dodelijk slachtoffer vanaf de
brandende bank in de woonkamer naar de keuken gegaan. Bij één niet uitslaande
brand, die is ontstaan in een bed, was er tijdens de eerste brandweerinzet sprake
een ‘flashover’.15 Bij een andere niet uitslaande brand, die is ontstaan in een
bank, was er tijdens de eerste brandweerinzet sprake van een ‘rollover’.16

15
Een flashover is de vlamoverslag bij een zuurstofbeheerste brand als de brandbare gassen,
afkomstig van brandende en door de rookgassen opgewarmde elementen in de ruimte, plotseling
ontbranden door de toevoer van zuurstof.
16
Dat is een situatie waarbij de rooklaag onder het plafond vlam vat.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

48

Fatale woningbranden 2009

Brandversnellende factor
Bij 13 fatale woningbranden (64%) was er sprake van een brandversnellende
factor. In de meeste gevallen betrof het de aanwezigheid van gas of vluchtige
stoffen (N=5), zoals spiritus, kitkokers, motorbrandstoffen en een lekkende
gasfles. Ook schuimrubber uit meubels en matrassen (N=4) en opgeslagen
brandbare stoffen (N=4) zijn als aanwezige brandversneller genoemd. Er was
geen brandversnellende factor bij zes fatale woningbranden (27%). Bij twee fatale
woningbranden is het onbekend. De factoren van brandversnelling is weergegeven
in figuur B16.
Brandversnellende factor (n=13)
Aantal branden
Meubelvoering/schuim/textiel

4

Grote hoeveelheid brandbare materialen

4

Gas of vluchtige stof

Figuur B16

5

Brandversnellende factor

Rooksituatie bij aankomst brandweer

Rooksituatie bij aankomst brandweer (n=22)

14%
Nauwelijks zicht door rook
13%
Redelijk zicht door rook
Onbekend
73%

Figuur B17

Rooksituatie bij aankomst brandweer

Bij 73% van de fatale woningbranden (N=16) is er sprake van hevige
rookontwikkeling, waardoor er nauwelijks zicht door rook was (figuur B17). Bij
drie fatale woningbranden was er redelijk zicht door rook, bij drie andere fatale

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

49

Fatale woningbranden 2009

woningbranden zijn er geen gegevens over de rooksituatie bij aankomst van de
brandweer bekend.
Factor van rookontwikkeling
De aanwezigheid van factoren die zorgen voor ernstige rookontwikkeling is
onderzocht (figuur B18). Bij dertien fatale woningbranden (59%) is er een
dergelijke factor aanwezig. Bij vijf fatale woningbranden (23%) is er geen factor
voor ernstige rookontwikkeling aanwezig, en bij vier fatale woningbranden (18%)
is dit onbekend. Rookbevorderende factoren zijn voornamelijk
schuimrubbers/textiel (N=7). Bij twee fatale woningbranden waren kunststof
schrootjes aan het plafond een rookbevorderende factor. Bovendien is gemeld dat
“het plafond was gesmolten en als een druipkaars door de ruimte hing”.
Factor rookontwikkeling (n=13
Aantal branden
Kunststof

2

Schuimrubber/ textiel

Huisraad / overige brandbare stof f en

Figuur B18

B1.3

7

4

Factor van rookontwikkeling

Gebouwkenmerken

B1.3.1 Locatie
Ligging
Er is gevraagd naar de ligging van de brandlocatie. Er was keuze uit de
antwoordcategorieën 'woonwijk'; 'binnenstad'; 'platteland'; 'industrieterrein' en
'overige'. De meerderheid van de fatale woningbranden (59%, N=13) vindt plaats
in woonwijken. Er waren drie fatale woningbranden in de binnenstad en twee op
het platteland. In de categorie ‘overig’ betrof het drie fatale woningbranden die
plaatsvonden op een camping/recreatiepark, en eenmaal betrof het lintbebouwing
aan de buitenrand van een dorp. Zie ook figuur B19.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

50

Fatale woningbranden 2009

Ligging brandlocatie (n=22)

18%
Woonwijk
Binnenstad

9%

Platteland
59%
14%

Figuur B19

Overig

Ligging brandlocatie

Bereikbaarheid
Gevraagd is of de bereikbaarheid van de brandlocatie invloed heeft gehad in de
opkomsttijd van de brandweer. Bij 68% van de fatale woningbranden (N=15) had
dit geen invloed, bij 14% (N=3) is het onbekend en bij 18% van de fatale
woningbranden (N=4) had de bereikbaarheid invloed in de opkomsttijd. Eenmaal
was er sprake van renovatie van het wegvlak, waardoor er geen bestrating
aanwezig was en men over de stoep moest rijden. Eenmaal betrof het de
dynamische afsluiting van de binnenstad, en eenmaal lag het object aan de rand
van het verzorgingsgebied. Bij één brand had de ligging juist een positieve invloed
op de opkomsttijd, omdat er een speciale, voor autoverkeer afgesloten weg was
waar de brandweer gebruik van kon maken.
B1.3.2 Type bebouwing
Van de fatale woningbranden vond 36% (N=8) voor in appartementen /
flatwoningen. Driemaal betrof dit een appartement in een portiekflat, eenmaal in
een galerijflat, tweemaal in een seniorencomplex en tweemaal in een
verzorgingstehuis (geschaard onder de categorie ‘seniorencomplex’ in figuur B21).
Acht fatale woningbranden (36%) vonden plaats in een eengezinswoning, waarvan
vier in een rijtjeswoning, twee in een vrijstaande woning, één in een bungalow en
één in een maisonnette. Vijf fatale woningbranden (23%) vonden plaats in een
woning met een eenvoudige bouwconstructie, zoals een stacaravan of chalet.
Verder vond er één brand (5%) plaats in een schuur. Deze brand valt in de
categorie ‘overig’. Zie ook figuur B21.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

51

Fatale woningbranden 2009

Type woning (n=22)
Galerijf lat
Portiekf lat
Seniorencomplex
Eengezinswoning, rijtjeswoning
Eengezinswoning, vrijstaand
Eengezinswoning, twee-onder-een-kap
Eengezinswoning, overig
Caravan/chalet
Overig

Figuur B21

1
3
4
4
2
2
5
1

Type woning

B1.3.3 Installaties
Elektrische installatie
In figuur B22 is weergegeven hoe de staat van de elektrische installatie was bij de
woningen waarin een fatale woningbrand plaatsvond.

Elektrische installatie (n=22)

36%
In orde
Onbekend
64%

Figuur B22

Elektrische installatie

Bij de meerderheid van de fatale woningbranden (64%, N=14) is onbekend hoe
het met de staat van de elektrische installatie gesteld was. Bij acht fatale
woningbranden is bekend dat de installatie in orde was. Er zijn geen fatale
woningbranden gerapporteerd waarbij de installatie niet in orde was.
Verwarming
De helft van de woningen waar een fatale brand plaatsvond (N=11) werden
verwarmd met behulp van een CV-ketel. Zie ook figuur B23.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

52

Fatale woningbranden 2009

Type verwarming (n=22)
11

5
3

3

Figuur B23

1

Geen verwarming

Onbekend

1

Oliekachel

Houtkachel

Gaskachels

Stadsverwarming

CV

2

Type verwarming

Bij vier fatale woningbranden waren meerdere typen van verwarming aanwezig:
bij één brand was zowel een CV-systeem als een gaskachel aanwezig, bij twee
fatale woningbranden was naast een CV-systeem ook een houtkachel aanwezig,
bij één brand was een houtkachel en een gaskachel aanwezig.
Elf fatale woningbranden vonden plaats in het stookseizoen, namelijk van oktober
tot en met maart. Bij deze fatale woningbranden werd de woning in zeven
gevallen verwarmd door een CV-systeem, waarbij in één geval ook een gaskachel
aanwezig was en bij een andere brand ook een houtkachel. Ook was sprake van
een brand in een woning waar zowel een gaskachel als een houtkachel aanwezig
waren. Bij één brand werd de woning verwarmd door een oliekachel en in twee
gevallen door stadsverwarming. Bij twee fatale woningbranden heeft de
verwarming invloed gehad op het brandverloop. Het betrof eenmaal oververhitting
van een (olie)kachel en eenmaal een houtkachel die de vermoedelijke oorzaak van
de brand was.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

53

Fatale woningbranden 2009

Rookmelders

Aanwezigheid rookmelders (n=22)

18%

27%

Aanwezig
Niet aanwezig
Onbekend

55%

Figuur B24

Aanwezigheid rookmelders

In figuur B24 is de aanwezigheid van rookmelders weergegeven. Bij vier van de
22 fatale woningbranden (18%) waren er functionerende rookmelders aanwezig.
Bij 12 fatale woningbranden (55%) waren er geen rookmelders aanwezig. Van zes
fatale woningbranden (27%) is niet bekend of er rookmelders aanwezig waren in
de woning.
Bij de vier fatale woningbranden waar rookmelders geplaatst waren, betrof het
telkens één rookmelder. Bij twee fatale woningbranden ging het om brandmelders
van een brandmeldinstallatie met doormelding naar de alarmcentrale van de
brandweer. Bij de andere twee fatale woningbranden ging het om rookmelders op
batterijen. De rookmelders hingen in de overloop (N=1), de kamer (N=1), de hal
(N=1) en de woon/slaapkamer (N=1). Bij alle vier fatale woningbranden heeft de
rookmelder gefunctioneerd. Bij de rookmelders op het lichtnet is de
brandmeldinstallatie in bedrijf gegaan en is de brandweer gealarmeerd. Bij een
brand met een rookmelder op batterijen is de rookmelder op de overloop
afgegaan en heeft de bewoners gealarmeerd. Bij de andere brand met een
rookmelder op batterijen zijn de buren op onderzoek uitgegaan na het horen van
het geluid.
B1.3.4 Materialen
Vloermateriaal
Bij 59% van de fatale woningbranden (N=13) was er sprake van een betonnen
vloer, bij 23% van de fatale woningbranden (N=5) van een houten vloer en bij de
overige 18% (N=4) van de woningen is de constructie van de vloer niet bekend.
Bij twee fatale woningbranden heeft de constructie van de vloer invloed gehad op
het brandverloop. Het betrof in beide gevallen houten vloeren. Bij de ene brand
heeft de houten vloer geleid tot een hoge vuurbelasting waardoor de verdieping
uiteindelijk is ingestort. Bij de andere brand was er door de houten vloer sprake
van snelle en felle branduitbreiding, waardoor het slachtoffer aan een grote
hoeveelheid rookgassen is blootgesteld.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

54

Fatale woningbranden 2009

Beglazing

Type beglazing (n=22)

14%
32%

Enkelglas
Thermopaneglas
Onbekend
54%

Figuur B25

Type beglazing

Bij 12 woningen (54%) was er dubbel glas aanwezig, bij drie woningen (14%)
enkelglas en bij zeven fatale woningbranden (32%) was het type beglazing
onbekend. Zie ook figuur B25.
Bij twee fatale woningbranden is aangegeven dat het type beglazing invloed
gehad heeft op de fataliteit van de brand. In beide gevallen betrof het dubbele
beglazing. Bij de ene brand heeft het dubbel glas gezorgd voor een grotere
hitteopbouw, bij de andere brand heeft het slachtoffer geprobeerd het glas van
het slaapkamerraam kapot te slaan, hetgeen slechts gedeeltelijk is gelukt.
Daarnaast worden door twee andere korpsen, die overigens de invloed van de
beglazing niet met zekerheid kunnen vaststellen, aangegeven dat enkel glas
eerder zou zijn gesprongen, waardoor hitte en rook eerder zouden zijn afgevoerd.
Een derde respondent geeft aan dat de dubbele beglazing geen invloed heeft
gehad op de fataliteit, maar wel op het binnentreden van de brandweer. Door de
intense hitte duurde het enige tijd voordat de brandweer het pand kon betreden.
Rolluiken
Bij geen van de onderzochte fatale woningbranden is aangeven dat er rolluiken
voor de ramen aanwezig waren. Bij 19 fatale woningbranden is bekend dat er
geen rolluiken voor de ramen aanwezig waren, bij drie fatale woningbranden is dit
onbekend.
Dakisolatie
Gevraagd is naar de dakisolatie van de woning. Bij 55% (N=12) was het type
isolatie onbekend. In tien gevallen was het type dakisolatie wel bekend. Bij vier
van deze fatale woningbranden was de woning geïsoleerd met schuim. Bij één
brand was er isolatie met glas- en/of steenwol aanwezig. Bij drie woningen was
deze vraag niet van toepassing, omdat het dak van de ene woning de vloer van de
bovenwoning betrof. Zie hiervoor ook figuur B26.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

55

Fatale woningbranden 2009

Type dakisolatie (n=10)

20%

10%
Glas/steenwol
Schuim

40%
30%

Niet van toepassing
Geen

Figuur B26
Materiaal dakisolatie bij fatale woningbranden 2009 waarbij het type
dakisolatie bekend is
Gevraagd is naar de invloed van de isolatie op de fataliteit van de brandweer. Bij
één brand wordt aangegeven dat de isolatie invloed had. Het betrof hier isolatie
met schuim. Er is geen nadere toelichting gegeven op deze invloed.
B1.3.5 Mate van branduitbreiding
Uitbreiding naar ander vertrek
Bij 50% van de fatale woningbranden (N=11) is er sprake geweest van
branduitbreiding buiten de ruimte van ontstaan. Bij drie fatale woningbranden was
er geen sprake van branduitbreiding, bij acht fatale woningbranden is dit
onbekend.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

56

Fatale woningbranden 2009

Schade bij buren
Bij 50% van de fatale woningbranden (N=11) is er sprake van schade bij de buren
als gevolg van de woningbrand. Bij 36% (N=8) van de fatale woningbranden is er
geen schade bij de buren ontstaan en bij de overige 14% (N=3) is dit onbekend.
Type schade bij buren (n=11)
10

3

4

Figuur B27

Overig

Waterschade

Brandschade

Rookschade

1

Type schade bij buren

In figuur B27 is het type schade bij buren weergegeven. Er kunnen meerdere
types schade zijn bij één brand. De schade bij buren betreft voornamelijk
rookschade (N=10). Ook brand- en waterschade (N=3; N=4) komen voor. Bij één
brand is er braakschade.
B1.3.6 Omvang gebouw
Aantal bouwlagen
Onderzocht is uit hoeveel bouwlagen het woongebouw en de woning bestonden.
Een woongebouw is hierbij het gehele gebouw, dat kan bestaan uit meerdere
woningen. Bij twijfel is bij de definitie van woning uitgegaan van een subbrandcompartiment.
Acht fatale woningbranden hebben plaatsgevonden in woongebouwen met
meerdere woningen.
Tweemaal ging het om drie bouwlagen, tweemaal om vier, tweemaal om vijf,
eenmaal om tien en eenmaal is aangegeven dat het woongebouw acht of tien
bouwlagen betrof. Zie ook figuur B28.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

57

Fatale woningbranden 2009

Aantal bouwlagen woongebouw (n=8)

1 laag

Figuur B28

2 lagen

2

2

2

2

3 lagen

4 lagen

5 lagen

6 lagen

10 lagen

Aantal bouwlagen woongebouw

Ook is gevraagd naar het aantal bouwlagen van de woning. Van de woningen
bestond 41% (N=9) uit één bouwlaag, zoals bij een appartement. Zes woningen
bestonden uit twee bouwlagen (27%). Er waren drie woningen met drie
bouwlagen, één woning van vier en één woning van vijf bouwlagen. Van twee
woningen is het aantal bouwlagen onbekend. Zie ook figuur B29.
Aantal bouwlagen woning (n=22)
9
6
3
2

1 laag

Figuur B29

2 lagen

3 lagen

1

1

4 lagen

5 lagen

Onbekend

Aantal bouwlagen woongebouw

B1.3.7 Bezettingsdichtheid
Aantal aanwezigen in de woning
Bij 55% van de fatale woningbranden (N=12) was er één persoon aanwezig. Dit is
tevens de (enige) persoon die overleden is bij de brand.
Bij acht fatale woningbranden (36%) waren er twee personen aanwezig. Bij elk
van deze fatale woningbranden viel één dode. In zeven van deze gevallen is de
tweede aanwezige zelfstandig gevlucht. Bij één van deze fatale woningbranden
werd de tweede persoon door omstanders levend naar buiten gebracht.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

58

Fatale woningbranden 2009

Verder is er een brand met vier en een brand met 12 aanwezigen. Bij de brand
met vier aanwezigen viel één dode. Bij de brand met 12 aanwezigen zijn vier
slachtoffers gevallen.

Aantal aanwezigen in de woning (n=22)

4%

5%
1 persoon
2 personen
4 personen

36%

Figuur B30

55%

12 personen

Aantal aanwezigen in de woning

B1.3.8 Bouwjaar en eigendomssituatie
Bouwjaar
Gevraagd is naar het bouwjaar van de woning. Hierbij is een onderscheid gemaakt
in de volgende periodes:
• voor 1945: vooroorlogse bouw;
• tussen 1945 en 1975: naoorlogse bouw;
• tussen 1975 en 1992: bouw na invoering van de
Brandbeveiligingsverordening;
• tussen 1993 en 2003: bouw na invoering van het Bouwbesluit 1e fase;
• na 2003: bouw na invoering van het Bouwbesluit 2e fase.
De uitkomsten zijn in figuur B31 weergegeven.
Er is één woning waarin een fatale brand gewoed heeft, die gebouwd is voor 1945.
Bij twee woningen was de bouwperiode 1945-1975, en acht woningen zijn tussen
1976 en 1992 gebouwd. Er zijn vijf woningen uit de bouwperiode 1993 tot 2003.
Er zijn geen fatale woningbranden geweest in woningen die na 2003 gebouwd
zijn. Bij zes woningen was het bouwjaar onbekend.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

59

Fatale woningbranden 2009

Bouwjaar woning (n=22)

8
6
5

2
1

Voor 1945

Figuur B31

1945-1975

1976-1992

1993-2003

Na 2003

Onbekend

Bouwjaar woning

Eigendomssituatie

Eigendomssituatie woning (n=22)

27%

Huur
Koop

46%

Onbekend

27%

Figuur B32

Eigendomssituatie woningen

De eigendomssituatie van de woningen is geanalyseerd op basis van de ingevulde
vragenlijsten. Hieruit blijkt dat 27% van de fatale woningbranden (N=6) in
huurwoningen heeft plaatsgevonden, waarvan vier maal in een sociale
huurwoning, eenmaal in een particuliere huurwoning en eenmaal in een
huurwoning waarvan niet bekend is of het particuliere of sociale huur is.
Van de fatale woningbranden heeft 27% (N=6) in koopwoningen plaatsgevonden,
en van nog eens 46% (N=10) is onbekend of het een huur- of koopwoning betrof.
Zie ook figuur B32.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

60

Fatale woningbranden 2009

B1.4

Menskenmerken

B1.4.1 Onderlinge sociale relatie
Aantal doden per brand
Bij 21 fatale woningbranden is één persoon overleden, bij één brand zijn vier
personen gelijktijdig overleden. De vier slachtoffers die bij één brand om het leven
zijn gekomen zijn jonge kinderen, die tijdens de slaap zijn overvallen door de
brand. Ze lagen in de ruimte waar de brand was ontstaan.
Sociale samenstelling van aanwezigen

Samenstelling van aanwezigen (n=22)

9%
Alleenstaand
14%

Institutioneel huishouden
45%

9%

Samenwonend, zonder
kinderen
Samenwonend, met kinderen
Samenwonend, overige
Eenoudergezin

14%
9%

Figuur B33

Sociale samenstelling aanwezigen

Bij 12 fatale woningbranden (54%) was op het moment van de brand één persoon
(het dodelijk slachtoffer) aanwezig. In twee gevallen was sprake van een
alleenwonende in een seniorenwoning en bij twee andere fatale woningbranden
betrof het een alleenwonende in een verzorgingstehuis (institutioneel
huishouden). Bij 18% (N=4) van de fatale woningbranden was sprake van brand
in een woning waar een gezin met kinderen aanwezig woonde, waarbij in twee
gevallen sprake was van een eenoudergezin. Bij drie fatale woningbranden was er
sprake van een gezin zonder thuiswonende kinderen (14%) en bij drie andere
fatale woningbranden (14%) was er sprake van familie- of vriendenrelatie tussen
de aanwezigen in de woning. Zie ook figuur B33.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

61

Fatale woningbranden 2009

B1.4.2 Profiel
Geslacht
Onder de 25 dodelijke slachtoffers van niet-opzettelijke fatale woningbranden
waren 9 vrouwen (36%) en 16 mannen (64%).
Leeftijd
In figuur B34 en B35 is de leeftijd van de dodelijke slachtoffers weergegeven.
Leeftijd doden (n=25

Figuur B34

91-95

1

onbekend

1

96-100

1

85-90

61-65

1

81-85

1

2

76-80

1

2

71-75

1

66-70

1

56-60

1

51-55

31-35

26-30

1

21-25

16-20

11-15

6-10

0-5

1

2

46-50

2

41-45

2

36-40

Aantal doden

4

Leeftijd van dodelijke slachtoffers

De meeste dodelijke slachtoffers (60%, N=18)) zijn kinderen of ouderen: zes
personen (24%) vallen binnen de leeftijdscategorie van '10 jaar en jonger' en
negen personen (36%) zijn 66 jaar of ouder. In totaal 36% (N=9) van de
dodelijke slachtoffers valt in de leeftijdscategorie '21 tot 65 jaar'. Bij één persoon
is de leeftijd niet bekend, maar het is wel bekend dat het een volwassen man
betreft in de leeftijdscategorie '21 tot 65 jaar'.

Leeftijd van doden (n=25)

24%
36%

4%

8%

Figuur B35

0-10
11-20
21-55
56-65
66-100

28%

Leeftijd van dodelijke slachtoffers geclassificeerd

De gemiddelde leeftijd van de dodelijke slachtoffers is 46,5 jaar, met een
standaarddeviatie van 30,7. Het jongste slachtoffer is 1 jaar en de oudste is 91
jaar oud. Bij de mannelijke dodelijke slachtoffers is de gemiddelde leeftijd 35,7

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

62

Fatale woningbranden 2009

jaar (SD = 29,4). Bij de vrouwelijke dodelijke slachtoffers ligt de gemiddelde
leeftijd hoger, namelijk 64,6 jaar (SD = 24,7).

B1.4.3 Mate van hulpbehoevendheid
Waarnemingsvermogen: zicht
Van 16 dodelijke slachtoffers (64%) is geen informatie bekend over het
zichtvermogen, 8 dodelijke slachtoffers (32%) konden goed zien en één dodelijk
slachtoffer (4%) was slechtziend.
Waarnemingsvermogen: gehoor
Van 17 dodelijke slachtoffers (68%) is niet bekend of zij goed konden horen, 8
dodelijke slachtoffers (32%) hadden geen gehoorbeperking.
Beoordelingsvermogen
Van 13 dodelijke slachtoffers (52%) is het beoordelingsvermogen niet bekend en
12 dodelijke slachtoffers (48%) hadden geen verstandelijke beperking.
Verplaatsingsvermogen
Van vijf dodelijke slachtoffers (20%) is de mate van mobiliteit niet bekend. Van de
dodelijke slachtoffers bij wie de mate van mobiliteit bekend is, is 48% (N=12)
zelfstandig mobiel. Zeven personen (28%) waren beperkt zelfstandig mobiel en
één persoon (4%) was niet zelfstandig mobiel. Dit betrof een eenjarig kind.

B1.4.4 Opmerkzaamheid
Wakend of slapend
Om de mate van alertheid te bepalen is gevraagd of de dodelijke slachtoffers
wakend of slapend waren op het moment van het ontstaan van de brand. Hieruit
is gebleken dat 4 dodelijke slachtoffers wakker waren en 15 dodelijke slachtoffers
lagen te slapen toen de brand uitbrak. Van 6 personen is niet bekend of zij wakker
waren of sliepen.
Om een schatting te kunnen maken van de omstandigheid op het moment van de
brand is bij deze 6 personen onderzocht op welk tijdstip de brand bij de
brandweer is gemeld. Verder is gekeken naar de beschrijving van de brand. Er
wordt aangenomen dat de dodelijke slachtoffers bij de fatale woningbranden die in
de vroege en late nacht (22.00-06.00u) zijn gemeld, lagen te slapen. Bij één
brand die in de ochtend heeft plaatsgevonden komt uit de beschrijving van de
brand naar voren dat de persoon vermoedelijk lag te slapen. Op basis hiervan kan
worden aangenomen dat 3 personen vermoedelijk lagen te slapen.
De verdeling tussen wakend en slapend, inclusief de aanname over de dodelijke
slachtoffers waarvan de mate van alertheid niet in de database is gemeld, is
hieronder weergegeven.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

63

Fatale woningbranden 2009

Mate van alertheid (n=25)

12%
Slapend
16%

Vermoedelijk slapend
Wakend
Vermoedelijk wakend
60%

12%

Figuur B36

Mate van alertheid

Uit figuur B36 komt naar voren dat 72% van de dodelijke slachtoffers
(vermoedelijk) lag te slapen en 28% (vermoedelijk) wakker was.
Onder invloed van verdovende middelen
Bij één dodelijke slachtoffer is de (mogelijke) invloed van alcohol in de
beschrijving van de brand aangegeven. Overigens was de alertheid van deze
persoon al laag aangezien deze sliep.

B1.4.5 Fysieke positie
Bij twee dodelijke slachtoffers is niet bekend waar zij zijn aangetroffen.
Van de dodelijke slachtoffers van wie wel bekend is waar zij zijn aangetroffen is
68% (N=17) in de woon- of slaapkamer aangetroffen. Dertien (52%) dodelijke
slachtoffers zijn in de slaapkamer zijn aangetroffen, twee (8%) in de woonkamer
en twee (8%) in een gecombineerde woon- en slaapkamer. Vier dodelijke
slachtoffers zijn in de keuken aangetroffen, één in de hal en een ander dodelijk
slachtoffer is in een schuur aangetroffen. Zie ook figuur B37.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

64

Fatale woningbranden 2009

Ruimte waarin dodelijk slachtoffer is aangetroffen

Mate van alertheid (n=25)

4%
4%

8%
Slaapkamer
Woonkamer
Woon/slaapkamer

16%
52%

Keuken
Hal
Schuur/kelderbox/garagebox

8%

Onbekend
8%

Figuur B37

Ruimte waarin dodelijk slachtoffer is aangetroffen

Bijna de helft (48%, N=12) van de dodelijke slachtoffers is aangetroffen in de
ruimte waarin de brand is ontstaan. Elf dodelijke slachtoffers zijn niet in de
ontstaansruimte van de brand aangetroffen. Bij twee dodelijke slachtoffers is niet
bekend waar de brand is ontstaan, of waar het dodelijke slachtoffer is
aangetroffen.
Bij de dertien dodelijke slachtoffers die in de slaapkamer zijn aangetroffen, is in
46% (N=6) van de gevallen de brand ook in de slaapkamer ontstaan. Bij de vier
fatale woningbranden waar het dodelijke slachtoffer in de woonkamer of woon/slaapkamer is aangetroffen, is de brand ook in die ruimte ontstaan. Zie ook
figuur B38.
Ruimte waarin slachtoffer is aangetroffen (n=25)
Onbekend

1

Schuur/kelderbox/garagebox

1

1

Ontstaansruimte
Niet ontstaansruimte
Onbekend

Hal

1

Keuken

1

3

Woon/slaapkamer

2

Woonkamer

2

Slaapkamer

6

6

1

Figuur B38
Ruimte aantreffen dodelijke slachtoffer in relatie tot
ontstaansruimte

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

65

Fatale woningbranden 2009

Fysieke positie waarin dodelijke slachtoffer is aangetroffen

Fysieke positiek dode (n=22)

4%

5%

14%

Zittend op bank of stoel
Liggend in bed

18%

Naast bed
Nabij brandhaard
27%

9%

Liggend op grond, na vluchtpoging
In puinhopen na de brand

9%
14%

Figuur B39

Bij (buiten)deur /in hal

Anders

Fysieke positie dodelijke slachtoffers

In figuur B39 is de fysieke positie van de dodelijke slachtoffers weergegeven. Van
3 dodelijke slachtoffers is geen informatie gegeven over de fysieke positie waarin
het slachtoffer is aangetroffen.
Van de overige 22 dodelijke slachtoffers zijn negen personen (41%) in of naast
bed aangetroffen en drie personen (14%) zijn zittend op een bank of stoel
aangetroffen. Twee personen (9%) zijn nabij de brandhaard aangetroffen;
namelijk in één geval in de keuken, waarbij de brand is ontstaan door koken, en
in het andere geval nabij de kachel die de brand heeft veroorzaakt. Het aantal
dodelijke slachtoffers dat nabij de brandhaard is aangetroffen is feitelijk hoger,
aangezien twee personen in een brandende stoel zijn aangetroffen, één persoon in
een brandend bed en drie anderen zijn naast een brandend bed aangetroffen.
Daarmee zijn in totaal acht personen (36%) nabij de brandhaard aangetroffen.
Eén dodelijk slachtoffer (4,5%) is pas na de brand in de puinhopen aangetroffen.
Van negen dodelijke slachtoffers (41%) is bekend dat zij een vluchtpoging hebben
ondernomen. Vier van deze dodelijke slachtoffers zijn liggend op de grond in de
woning aangetroffen, waarbij één slachtoffer na een eerste succesvolle
vluchtpoging terug de woning was ingegaan om een huisdier te zoeken. Twee
dodelijke slachtoffers zijn vlakbij een buitendeur aangetroffen, namelijk vlak voor
de voordeur en vlakbij de deur naar het balkon. Eén persoon heeft geprobeerd het
slaapkamerraam in te slaan: het binnenblad van de dubbele ruit was gebroken,
maar het buitenblad was nog intact. Een andere persoon was slecht ter been en is
tijdens de vluchtpoging van de trap gevallen. Deze persoon is uiteindelijk in de
keuken aangetroffen (waar de sleutel van de voordeur lag).
B1.4.5 Taakcommitment
Eén persoon is overleden tijdens een poging om een huisdier te redden uit de
vuurzee. Van 21 dodelijke slachtoffers is bekend dat zij niet zijn overleden als
gevolg van een poging tot het redden van anderen. Bij 5 dodelijke slachtoffers is
niet bekend of zij zijn overleden tijdens, of als gevolg van een reddingspoging.
Van 20 dodelijke slachtoffers is bekend dat zij niet zijn overleden als gevolg van

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

66

Fatale woningbranden 2009

een bluspoging. Bij 5 dodelijke slachtoffers is het niet bekend of zij zijn overleden
tijdens, of als gevolg van een bluspoging.

B1.5

Algemene kenmerken

B1.5.1 Slachtofferkenmerken
Plaats van overlijden

Plaats van overlijden (n=25)
20%

Ter plaatse
In ziekenhuis

80%

Figuur B40

Plaats overlijden

In figuur B40 is de plaats van overlijden weergegeven. De meerderheid, namelijk
20 slachtoffers (80%), is op de brandlocatie (ter plaatse) overleden, vijf personen
(20%) zijn in het ziekenhuis overleden.
Moment van overlijden

Moment van overlijden (n=25)

4%

8%

20%
Voor melding van de brand
Voor aankomst brandweer
Na aankomst brandweer

4%

Na af voer naar het ziekenhuis
Onbekend
64%

Figuur B41

Moment van overlijden

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

67

Fatale woningbranden 2009

Bij 72% (N=18) van de slachtoffers was redding door de brandweer niet meer
mogelijk aangezien de slachtoffers al voor aankomst van de brandweer waren
overleden, van wie twee slachtoffers al waren overleden voordat de brand was
gemeld. Eén persoon is na aankomst van de brandweer, maar voordat het
slachtoffer naar het ziekenhuis gebracht kon worden, overleden. Bij 20% (N=5)
van de slachtoffers heeft het overlijden plaatsgevonden na vervoer naar het
ziekenhuis. Bij één slachtoffer is het moment van overlijden onbekend. Zie ook
figuur B41.
B1.5.2 Fataliteitfactor
De respondenten is in een open vraag gevraagd naar de factor die volgens hen
het meest van invloed is geweest op de fataliteit van de brand. Hierbij konden
meerdere antwoorden gegeven worden. De antwoorden zijn gegroepeerd. De
meest genoemde factoren zijn een snelle ontwikkeling en uitbreiding van de
brand, rookontwikkeling en verminderde zelfredzaamheid. Zie ook tabel B1.
Het gaat om de genoemde factor die volgens de respondent het meest van invloed
is geweest. Dit wil echter niet zeggen dat er geen andere factoren zijn geweest die
ook invloed op de fataliteit gehad hebben.
Tabel B1

Fataliteitfactor

Slapend of wakend

Factor voor fataliteit
(meerdere antwoorden mogelijk)

Slapende slachtoffers (N=15)

Niet of beperkt mobiel

3

Alcoholgebruik

1

Wakende slachtoffers
(N=4)

Slapend/wakend onbekend
(N=6)

Aantal malen
genoemd

Late/geen ontdekking

9

Snelle brandontwikkeling

7

Rook en hitte

5

Geblokkeerde vluchtweg

2

Uitvoeren van een reddingspoging

1

Onbekend

1

Niet of beperkt mobiel

1

Snelle brandontwikkeling

2

Brandbare kleding

1

Rook en hitte

1

Niet of beperkt mobiel

2

Late/geen ontdekking

1

Snelle brandontwikkeling

1

Rook en hitte

2

Onbekend

2

Bij slapende slachtoffers werden vooral het laat of niet ontdekken van de brand,
de snelle brandontwikkeling en rook en hitte genoemd als factoren die de meeste
invloed hadden op de fataliteit.
Het aantal wakende slachtoffers is beperkt (N=4). Bij wakende slachtoffers waren
een snelle brandontwikkeling, beperkte mobiliteit, brandbare kleding en rook en
hitte factoren voor fataliteit.
Bij zes personen is niet bekend of men wakend of slapend was ten tijde van de
brand.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

68

Fatale woningbranden 2009

B1.5.3 Redding
Overlevenden
Er waren in totaal 44 personen in de 22 woningen aanwezig. Bij deze fatale
woningbranden zijn in totaal 25 aanwezigen overleden. De overige 19 personen
hebben de brand overleefd. Het gaat hierbij zowel om mensen die gewond geraakt
zijn als mensen die geen letsel hebben opgelopen. Omdat dit onderzoek zich
specifiek richt op fataliteit, zijn de overlevenden niet in de analyse opgenomen.
Reddingspogingen
Bij 36% van de fatale woningbranden (N=8) is er tenminste één reddingspoging
uitgevoerd door anderen dan de bewoners. Bij 41% (N=9) is er geen
reddingspoging uitgevoerd, en bij vijf fatale woningbranden is dit onbekend. Bij
vier fatale woningbranden is er één reddingspoging uitgevoerd, en bij vier fatale
woningbranden zijn er twee reddingspogingen uitgevoerd. Zie ook figuur B44.

Reddingspoging door derden (n=22)

23%
36%
Ja
Nee
Onbekend

41%

Figuur B44

Reddingspogingen uitgevoerd door anderen dan dodelijke
slachtoffers,uitgezet naar aantal fatale woningbranden

In de meeste gevallen werd de reddingspoging uitgevoerd door de buren (N=7) of
de brandweer (N=5). Tweemaal is een reddingspoging uitgevoerd door
omstanders, tweemaal door de politie en eenmaal door een verpleegkundige.
In figuur B45 zijn de uitvoerders van de reddingspoging weergegeven.
Reddingspogingen zijn soms door meerdere actoren uitgevoerd, zoals door
omstanders en buren gezamenlijk.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

69

Fatale woningbranden 2009

Uitvoerders reddingspoging (n=8)

7
5

2

2
1

Brandweer

Figuur B45

Politie

Buren

Omstanders/
voorbijgangers

Overig

Uitvoerder reddingspoging

Bij zes fatale woningbranden is de poging voortijdig afgebroken.
Eenmaal is er een geslaagde reddingspoging uitgevoerd, waarbij de geredde de
brand heeft overleefd. Eenmaal was de reddingspoging in eerste instantie
geslaagd, maar is het slachtoffer later alsnog overleden. Bij een brand met twee
reddingspogingen is de ene reddingspoging geslaagd en de andere helaas niet.
Reddingspogingen die voortijdig zijn afgebroken, hadden als oorzaken, onder
andere, de rook- en hitteontwikkeling, het niet kunnen openen van een deur
vanwege een kierstandhouder, een te korte ladder tegen de gevel. Er zijn bij de
reddingspogingen door anderen dan de bewoners geen redders omgekomen.
B1.5.4 Blussing

Bluspoging door derden (n=22)

18%

18%

Ja
Nee
Onbekend

64%

Figuur B46

Bluspoging door derden

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

70

Fatale woningbranden 2009

In figuur B46 is weergegeven dat in een ruime meerderheid van de gevallen
(64%, N=14) er geen bluspoging door derden, anders dan de brandweer, is
uitgevoerd. Bij vier fatale woningbranden is een bluspoging uitgevoerd. Het ging
hierbij drie maal om een buurman/-vrouw, eenmaal om een omstander en
eenmaal om een verpleegkundige. Bij vier fatale woningbranden is het onbekend
of er een bluspoging is uitgevoerd. Van tenminste één bluspoging is bekend dat
deze is gestaakt in verband met de rookontwikkeling in de woning.
In tabel B2 is een overzicht gegeven van de aanwezigheid en het gebruik van
blusmiddelen.
Tabel B2

Branden waarbij blusmiddelen aanwezig waren en gebruikt zijn

Blusmiddelen
Brandblusapparaat
Blusdeken
Waterslang

Aanwezig
2
0
2

Waarvan
gebruikt
2
0
1

Niet aanwezig

Onbekend

11
11
11

9
11
9

In totaal is bij twee fatale woningbranden een brandblusser aanwezig geweest. In
beide gevallen is er ook gebruik gemaakt van dit blusmiddel. Bij een van deze
fatale woningbranden is tevens gebruik gemaakt van een waterslang.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

71

Fatale woningbranden 2009

Bijlage 2

Vragenlijst fatale woningbranden 2009

1. Welkom
Hartelijk dank voor uw deelname aan het onderzoek naar fatale woningbranden. U
krijgt straks vragen voorgelegd over de algemene situatie, de brandlocatie, de
gebouwkenmerken, de kenmerken van de slachtoffers en aanwezigen, kenmerken
van de brand en ten slotte enkele vragen over redding en blussing.
Alle gegevens die u invult worden vertrouwelijk behandeld.
Dit betekent ook dat de ingevulde gegevens in de rapportage niet naar een
incident te herleiden zijn.
Het invullen van de vragenlijst kost, mits voorbereid, en afhankelijk van het aantal
aanwezige bewoners tijdens de brand, 30 tot 45 minuten. U dient de vragenlijst in
één keer in te vullen. Tussendoor afbreken is helaas niet mogelijk.
Mocht u het antwoord op een vraag (nu) niet weten, vul dan 'onbekend' in. U kunt
eventuele aanvullingen later altijd nog mailen naar uw contactpersoon bij het
NIFV.

2. Korpsgegevens

Vul de korpsgegevens alstublieft in:
Brandweerkorps:
Kazerne:
Contactpersoon (uw naam):
Gemeentelijk incidentnummer:

3. Algemene vragen

3.1 Geef de dag en datum van de brand aan (bijvoorbeeld maandag 17
november)
3.2 Wat was het:
• Vermoedelijke tijdstip ontstaan van de brand in uren en minuten
• Tijdstip melden van de brand in uren en minuten
• Tijdstip aankomst brandweer in uren en minuten
• Tijdstip eerste inzet brandweer in uren en minuten

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

72

Fatale woningbranden 2009

4.
4.1 Beschrijf kort het incident (denk aan situatie, slachtoffers,
bijzonderheden)
4.2 Waardoor heeft volgens u juist deze brand geleid tot dodelijke
slachtoffers? Met andere woorden: wat had volgens u de grootste invloed
op de fataliteit? (denk aan: kenmerken slachtoffers, gebouw,
brandontwikkeling)

5.
5.1 Was er bij de brand (vermoedelijk) sprake van moord en/of
zelfmoord?
O Ja, er zijn aanwijzingen voor (zelf)moord
O Mogelijk wel, er loopt nog een onderzoek
O Nee, er zijn geen aanwijzingen voor (zelf)moord

6. Gegevens brandlocatie
6.1 Brandadres (straat, huisnummer, postcode en plaats)
6.2 Hoe is de ligging van de brandlocatie?
O Binnenstad
O Woonwijk
O Platteland
O Industrieterrein
O Anders, namelijk ....

7.
7.1 Heeft de bereikbaarheid van de brandlocatie invloed gehad op de
opkomsttijd?
O Ja
O Nee
O Onbekend
7.2 Wat is de naam van de wijk waarin de brandlocatie ligt?

8.Gebouwkenmerken
8.1 Bouwjaar woning
O Voor 1945
O 1945-1975
O 1976-1992
O 1993-2003
O Na 2003
O Onbekend

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

73

Fatale woningbranden 2009

8.2 Type bebouwing
O Vrijstaand
O Rijtjeswoning
O 2-onder-1-kap
O Appartement of flatwoning
O Anders, namelijk ...

9.
9.1 Geef aan welke situatie(s) van toepassing is/zijn (meerdere
antwoorden mogelijk):
Portiekflat, galerijflat, senioren/aanleunwoning, verzorgingstehuis, studentenhuis,
kamerverhuur, boerderij, woning boven bedrijf/winkel, eensgezinswoning, anders,
namelijk...., geen van de genoemde situaties.
9.2 Wat is de eigendomssituatie van de woning?
O Huurwoning
O Koopwoning
O Onbekend
(indien een koopwoning of onbekend, ga naar vraag 11)

10.
10.1 Betreft het een sociale of particuliere huurwoning?
O Sociale huurwoning (via woningcorporatie)
O Particuliere huurwoning
O Onbekend

11.
11.1 Aantal bouwlagen van het WONING (de begane grond telt wel mee,
de kelder telt niet mee)
O1
O2
O3
O4
O5
O6
O meer dan 6, namelijk ...
O Onbekend
11.2 Op welke bouwlaag van de WONING is de brand ontstaan?
O Begane grond
O Eerste verdieping
O Tweede verdieping
O Derde verdieping
O Vierde verdieping
O Vijfde verdieping
O Zesde verdieping
O Zevende verdieping of hoger
O Totaal onbekend

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

74

Fatale woningbranden 2009

11.3 Was de woning waar de brand woedde onderdeel van een
woongebouw met meerdere woningen?
O Ja
O Nee
(Indien nee, ga naar vraag 13)
12.
12.1 Aantal bouwlagen van het WOONGEBOUW (de begane grond telt wel
mee, de kelder telt niet mee)
O1
O2
O3
O4
O5
O6
O meer dan 6, namelijk ...
O Onbekend
12.1 Op welke bouwlaag van het WOONGEBOUW is de brand ontstaan?
O Begane grond
O Eerste verdieping
O Tweede verdieping
O Derde verdieping
O Vierde verdieping
O Vijfde verdieping
O Zesde verdieping
O Zevende verdieping of hoger
O Totaal onbekend

13.
13.1 Het bouwmateriaal van de vloer in het gedeelte waarin de brand
heeft gewoed was van (meerdere antwoorden mogelijk)
Hout, beton, onbekend, anders namelijk....., of eventueel toelichting.
13.2 Heeft dit invloed gehad op de brand of de fataliteit van het
slachtoffer?
O Ja
O Nee
O Onbekend
Evt. toelichting

14.
14.1 De beglazing in het gedeelte waarin de brand heeft gewoed was:
(meerdere antwoorden mogelijk)
O Enkel glas
O Thermopane
O Onbekend
Evt. toelichting

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

75

Fatale woningbranden 2009

14.2 Heeft dit invloed gehad op de brand of de fataliteit van het
slachtoffer?
O Ja
O Nee
O Onbekend
Evt. toelichting

15.
15.1 Waren er (metalen) rolluiken aanwezig voor ramen en/of deuren?
O Ja
O Nee
O Onbekend
Indien ja, waren ze gesloten op het moment van de brand?
15.2 Heeft dit invloed gehad op de brand of de fataliteit van het
slachtoffer?
O Ja
O Nee
O Onbekend
Evt. toelichting

16.
16.1 De staat van de elektrische installatie in de woning was:
O Onbekend
O In orde
O Niet in orde, namelijk
16.2 Heeft dit invloed gehad op de brand of de fataliteit van het
slachtoffer?
O Ja
O Nee
O Onbekend
Evt. toelichting

17.
17.1 De woning werd verwarmd door middel van:
(meerdere antwoorden mogelijk)
O CV
O Gaskachels
O Houtkachel / Open haard
O Oliekachels
O Stadsverwarming
O Elektrische verwarming
O Onbekend
O Anders, namelijk

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

76

Fatale woningbranden 2009

17.2 Heeft dit invloed gehad op de brand of de fataliteit van het
slachtoffer?
O Ja
O Nee
O Onbekend
Evt. toelichting

18.
18.1 Hoe was het dak van de woning geïsoleerd?
(meerdere antwoorden mogelijk)
O Steen- of glaswol
O Schuimplaten
O Stro
O Niet
O Onbekend
O Anders, namelijk

18.2 Heeft dit invloed gehad op de brand of de fataliteit van het
slachtoffer?
O Ja
O Nee
O Onbekend
Evt. toelichting

19.
19.1 Waren er rookmelders aanwezig in de woning?
O Ja
O Nee
O Onbekend
Evt. toelichting

20.
20.1 Hoeveel rookmelders hingen er in de woning?
20.2 Waar hingen de rookmelders?
20.3 Om welk type rookmelders ging het?
O Uitsluitend rookmelders met batterijen
O Uitsluitend rookmelders aangesloten op het lichtnet
O Beide bovenstaande types
O Onbekend
Evt. toelichting
20.4 Hoe hebben de rookmelders gefunctioneerd? (hoeveel gingen er af,
waren ze gekoppeld, waarom gingen ze wel/niet af)

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

77

Fatale woningbranden 2009

21.
21.1 Waren er brandblusmiddelen aanwezig in de woning en werden ze
gebruikt?
Aanwezig?
Gebruikt?
Brandblusser
Ja/Nee
Ja/Nee
Blusdeken
Ja/Nee
Ja/Nee
Bij vlam in de pan: deksel
Ja/Nee
Ja/Nee
Waterslang
Ja/Nee
Ja/Nee
Anders, namelijk

22.
Tot zover de vragen over de gebouwkenmerken. Er volgen nu enkele vragen over
de aanwezigen tijdens de brand.

23. Menskenmerken
23.1 Beschrijf kort de omstandigheden van de slachtoffers

24.
24.1 Aantal aanwezigen in de woning tijdens de brand?
Let op! Het gaat om de woning, niet het gehele woongebouw.
Indien u twijfelt over wat u als woning definieert: ga uit van een
subbrandcompartiment.
24.2 Vul het aantal van deze personen in dat:
• zelfstandig is gevlucht
• (levend) door omstanders naar buiten is gebracht*
• (levend) door de brandweer naar buiten is gebracht*
• overleden is in het pand
* Het gaat om personen die op het moment van naar buiten brengen nog leefden,
dus ook personen die later zijn overleden.
25.
25.1 Welke van de onderstaande woonsituaties is van toepassing?
O Samenwonenden zonder thuiswonende kinderen
O Samenwonenden met thuiswonende kinderen
O Eenoudergezin
O Institutioneel huishouden (verzorgingshuis, internaat etc.)
O Overig
O Onbekend

26.
Graag willen wij enkele kenmerken weten van de aanwezigen in de woning. Wij
willen u vragen per aanwezige (slachtoffer of geen slachtoffer) de volgende
vragen te beantwoorden. Begin alstublieft met de aanwezige(n) die de brand niet
overleefde(n). U kunt na elke reeks vragen aangeven of er nog andere personen
aanwezig waren in de woning. U vult dus telkens een aantal dezelfde

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

78

Fatale woningbranden 2009

vragen in voor elke aanwezige in de woning. Let op: U krijgt de vragen over de
persoonskenmerken maximaal 7 keer, afhankelijk van het aantal aanwezigen
tijdens de brand. Als er meer dan 7 personen aanwezig waren, vul dan de
vragenlijst in voor de eerste 7 personen (begin bij de personen die omkwamen en
gewond raakten).

2717
27.1 Leeftijd
27.2 Geslacht
O Man
O Vrouw
27.3 Kenmerken van deze persoon
Mobiliteit

Verstandelijke
beperking
O Ja
O Nee
O Onbekend

Gehoor

O Zelfstandig
O Goed
mobiel
O Slechthorend
O Beperkt
O Doof
zelfstandig
O Onbekend
mobiel
O Niet
zelfstandig
mobiel
O Onbekend
Evt. toelichting op de mate van zelfredzaamheid

Zicht

O Goed
O Slechtziend
O Blind
O Onbekend

Op het moment
van de brand
(vermoedelijk)
O Wakend
O Slapend
O Onbekend

27.4 Heeft deze persoon de brand overleefd?
O Ja
O Nee

28. Indien ja
28.1 Is deze persoon gewond geraakt?
O Ja
O Nee
O Onbekend
Indien ja, wat was de aard van de verwondingen?
28.2 Heeft deze persoon zichzelf in veiligheid gebracht?
O Ja
O Nee
O Onbekend

17
Vraag 27-34 worden voor elke persoon herhaald, dus vraag 35-42 voor persoon 2, vraag 43-50 voor
persoon 3 etc.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

79

Fatale woningbranden 2009

29. Indien ja
29.1 Indien ja, hoe heeft deze persoon zichzelf in veiligheid gebracht?
O Gevlucht via de normale verkeersruimte
O Gesprongen uit raam of van balkon
O Op veilige plaats gewacht op redding
O Anders, namelijk ...

30. Indien niet overleefd
30.1 Waar is de persoon overleden?
O Ter plaatse
O Op weg naar het ziekenhuis
O In het ziekenhuis
O Elders
O Onbekend
31.
31.1 In welke ruimte is deze persoon aangetroffen?
O Slaapkamer
O Woonkamer
O Keuken
O Badkamer
O Hal/overloop
O Onbekend
O Anders, namelijk...
31.2 Was dit de ruimte waarin de brand is ontstaan?
O Ja
O Nee
O Onbekend
32.
32.1 Was deze persoon bezig met het uitvoeren van een reddingspoging
(van mensen, dieren of eigendommen)?
O Ja
O Nee
O Onbekend
Indien ja, graag aangeven wat het doel was, en een korte toelichting

33.
33.1 Was deze persoon bezig met het uitvoeren van een bluspoging?
O Ja
O Nee
O Onbekend
Indien ja, graag een korte toelichting

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

80

Fatale woningbranden 2009

33.2 Welke van de onderstaande situaties was (vermoedelijk) van
toepassing op dit slachtoffer? (meerdere antwoorden mogelijk)
O Overvallen in de slaap
O Rookinhallatie
O Ingesloten door de brand
O Verbrand
O Overleden door de hitte
O Overleden door vluchtpoging
O Geen van bovenstaande
O Onbekend
33.3 Wat was het vermoedelijke moment van overlijden?
O Voor de melding van de brand
O Voor aankomst van de brandweer
O Na aankomst van de brandweer
O Na afvoer naar het ziekenhuis
O Totaal onbekend

34.
34.1 Waren er nog andere mensen aanwezig in de woning?
O Ja18
O Nee

83.
83.1 Waren er sociale spanningen (denk aan drugs-, alcoholgebruik,
relatieproblemen etc.) aanwezig tussen de aanwezigen in de woning?
O Ja
O Nee
O Onbekend
Indien ja, geef een korte omschrijving van de situatie.

84.
Tot zover de vragen over de aanwezigen.
Er volgen nu enkele vragen over de brand zelf.

85. Brandkenmerken
85.1 Wat was de situatie bij aankomst van de brandweer?
Uitslaand?
Rook?
Situatie
O Uitslaand
O Redelijk zicht door rook
O Niet uitslaand
O Nauwelijks zicht door rook
O Onbekend
O Onbekend
85.2 Was is de (vermoedelijke) oorzaak van de brand?

18
Indien ja wordt gekozen, worden de vragen als in vraag 27-34 opnieuw gesteld, tot een maximum
van zeven personen. Indien nee wordt gekozen, wordt gesprongen naar vraag 83.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

81

Fatale woningbranden 2009

86.
86.1 In welke ruimte is de brand (vermoedelijk) ontstaan?
O Slaapkamer
O Woonkamer
O Keuken
O Badkamer
O Hal/overloop
O Meterkast
O Onbekend
O Anders, namelijk...
86.2 Heeft de brand zich uitgebreid binnen het vertrek en naar andere
vertrekken?
O Ja
O Nee
Indien ja, graag een toelichting
87.
87.1 Wat was het object van ontstaan (denk aan bed of bedtextiel, stoel,
bank, tafel, kast)?

88.

88.3 Was er sprake van brand door een elektrisch apparaat?
O Ja
O Nee
O Onbekend
Indien ja: door welk apparaat?

89.

89.1 Is de brand (vermoedelijk) ontstaan door een onjuiste
(bouw)constructie? Denk aan een onjuist rookkanaal, verkeerd
aangelegde elektriciteit, verkeerd geplaatste spotjes.
O Ja
O Nee
O Onbekend
Indien ja, graag een korte toelichting.
89.2 Is de brand (vermoedelijk) ontstaan als gevolg van menselijk
handelen?
O Ja
O Nee
O Onbekend

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

82

Fatale woningbranden 2009

Indien ja, graag een korte toelichting
90. Indien ja
90.1 Was (een van) de dode(n) de vermoedelijke veroorzaker van de
brand?
O Ja
O Nee
O Onbekend
Indien nee, wie of wat veroorzaakte de brand?
91.
91.1 Was er een factor aanwezig die de ontwikkeling van de brand
versnelde? (denk aan schuimrubbers, papieren versiering, vluchtige
stoffen etc.)
O Ja
O Nee

Indien ja, graag een toelichting
91.2 Was er een factor aanwezig die heeft geleid tot een grote
rookontwikkeling?
O Ja
O Nee

Indien ja, graag een toelichting

92.
92.1 Heeft de brand tot schade bij de buren geleid?
O Ja
O Nee
O Onbekend
Indien nee, ga naar vraag 94

93.
93.1 Wat voor soort schade is bij de buren ontstaan? (meerdere
antwoorden mogelijk)
O Brandschade
O Rookschade
O Waterschade
O Anders, namelijk

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

83

Fatale woningbranden 2009

94. Redding en blussing
94.1 Door wie is de brand als eerste ontdekt?
O Bewoner(s)
O Buren
O Omstanders/voorbijgangers
O Politie
O Onbekend
O Anders, namelijk ...
94.2 Hoe hebben de aanwezigen in de woning de brand ontdekt?
(meerdere antwoorden mogelijk)
O Rookmelder die afging
O Zelf waarnemen van de brand
O Gewaarschuwd door anderen
O De bewoners hebben de brand niet ontdekt
O Onbekend
O Anders, namelijk ...
94.3 Door wie is de brand (als eerste) gemeld?
O Bewoner(s)
O Buren
O Omstanders/voorbijgangers
O Politie
O Onbekend
O Niet van toepassing
O Anders, namelijk ...

95.
95.1 Wat was de melding aan de alarmcentrale?
95.2 Is er een reddingspoging ondernomen door anderen dan de
bewoners?
O Ja
O Nee
O Onbekend
Indien nee of onbekend, ga naar vraag 101.
96.
96.1 Hoeveel reddingspogingen zijn er geweest?
96.2 Wie heeft de reddingspoging ondernomen? (meerdere antwoorden
mogelijk)
O Brandweer
O Buren
O Omstanders/voorbijgangers
O Politie
O Onbekend
O Anders, namelijk ...

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

84

Fatale woningbranden 2009

97.
97.1 De reddingspoging(en) zijn: (meerdere antwoorden mogelijk)
O Voortijdig afgebroken
O Geslaagd
O Anders, namelijk ...
97.2 Beschrijf de reddingspoging(en).

98.
98.1 Hoeveel mensen zijn gered?
98.2 Zijn één of meer redders bij de brand omgekomen?
O Ja
O Nee
Indien ja, wie?

99.
99.1 Is er een bluspoging ondernomen door anderen dan de bewoners?
O Ja
O Nee
O Onbekend

100.
100.1 Wie heeft de bluspoging ondernomen?
(meerdere antwoorden mogelijk)
O Brandweer
O Buren
O Omstanders/voorbijgangers
O Politie
O Onbekend
O Anders, namelijk...
100.2 Hoe verliep(en) de bluspoging(en) en waarmee?

101.
Einde van de vragenlijst.

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

85

Fatale woningbranden 2009

Bijlage 3
ANP
BZK
NBDC
NIFV
SD
VROM
WWI

Afkortingen

Algemeen Nederlands Persbureau
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Nederlands Brandweer Documentatie Centrum
Nederlands Instituut Fysieke Veiligheid Nibra
standaarddeviatie
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
Wonen, Wijken en Integratie

NEDERLANDS INSTITUUT FYSIEKE VEILIGHEID Nibra

86