Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

23 645

Openbaar vervoer

25 295

Infectieziektenbestrijding

Nr. 723

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 juni 2020
Het coronavirus heeft grote impact op onze samenleving. Sinds het begin
van de crisis – in maart – is het openbaar vervoer blijven rijden, bijvoorbeeld om mensen in een vitaal beroep van en naar hun werk te brengen.
Door de daling van het aantal reizigers en daarmee de reizigersinkomsten
lijden ov-bedrijven verliezen. Het treffen van maatregelen om het vervoer
van passagiers qua gezondheid zo veilig mogelijk te maken en de
naleving en handhaving van de getroffen maatregelen leiden daarnaast
tot extra kosten.
Het kabinet heeft de openbaarvervoerbedrijven gevraagd om per 1 juni de
dienstregeling weer op te schalen, waarbij het doel is met een optimale
inzet van personeel en materieel te streven naar een maximale capaciteit1.
Dat geldt voor de treinen van de NS, de trams, bussen en metro van de
stadsvervoerders HTM, GVB en RET, de bussen en treinen van de
regionale vervoerders zoals Arriva en Connexxion en de veerdiensten
naar de Friese Waddeneilanden. Voor al deze vervoerdiensten gelden
concessieafspraken tussen de decentrale overheden of rijksoverheid en de
bedrijven. Ik heb daarom namens het kabinet voor het openbaar vervoer
afspraken gemaakt met betrokken partijen. In deze brief informeer ik u
over de afspraken die ik heb gemaakt in relatie tot de bijzondere
inspanning die door de betreffende bedrijven wordt geleverd.
Beschikbaarheidsvergoeding openbaar vervoer
Het kabinet heeft vandaag besloten tot een beschikbaarheidsvergoeding
voor het openbaar vervoer. Bij het verzoek van het kabinet om een
volwaardige dienstregeling aan te bieden, terwijl de reizigersaantallen en
dus de inkomsten nog beperkt zijn, hoort een vergoeding.

1

kst-23645-723
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Kamerstukken 23 645 en 25 295, nr. 716

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 23 645, nr. 723

1

Het kabinet heeft na overleg met de OV-partijen besloten tot een
vergoeding om te komen tot een kostendekkingsgraad van 93% voor de
periode 1 maart – 31 december 2020, die naar verwachting circa 1,5
miljard euro kost. In lijn met het doorbetalen van de decentrale overheden
aan de regionale concessies, draagt het Ministerie van IenW 167 mln euro
bij door de concessievergoeding die zij ontvangt van NS hiervoor in te
zetten. Daarmee wordt door het kabinet additioneel circa 1,3 miljard euro
uitgetrokken. De budgettaire gevolgen van deze maatregel worden in een
suppletoire begrotingswet aan u voorgelegd. Normaliter wordt nieuw
beleid in uitvoering genomen nadat de Staten-Generaal de begrotingswet
heeft geautoriseerd. Aangezien uitvoering van deze spoedeisende
maatregel in het belang van het Rijk is, kan mogelijk niet worden gewacht
tot formele autorisatie van beide Kamers der Staten-Generaal en zal het
kabinet indien nodig de uitvoering van de maatregel starten. In dat geval
wordt uw Kamer hierover geïnformeerd. Hiermee wordt gehandeld
conform lid 2 van artikel 2.27 van de Comptabiliteitswet 2016. Een
eventuele NOW-vergoeding kan niet gecombineerd worden met de
beschikbaarheidsvergoeding ov en dient – indien reeds aangevraagd –
volledig te worden terugbetaald.
De vergoeding is bestemd voor al het openbaar vervoer onder een
concessie (gebiedsconcessies, lijnconcessies en lijnovereenkomsten) in
Nederland en loopt tot het einde van 2020. De partijen die een beroep
doen op de vergoeding zullen volledig meewerken aan het gevraagde
inzicht in de kosten en in de opbrengsten die wel binnenkomen. De
decentrale overheden betalen de bijdragen vanuit de huidige concessieafspraken volledig door. Voor de OV-studentenkaart geldt dat het Ministerie
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap conform de reguliere systematiek
blijft betalen. De vergoeding wordt door concessieverleners verwerkt in –
en zo nodig aanpassing van – de bestaande concessieafspraken, dan wel
dient er een noodconcessie ex artikel 5.5 1370/2007/EC te worden
verleend.
Het kabinet hecht eraan dat de vervoerders zelf ook een passende bijdrage
leveren. Deze is vastgesteld op maximaal zeven procent van de kosten. De
komende periode zullen de afspraken nader worden uitgewerkt. Nu weer
meer sectoren langzaam worden geopend, is het de verwachting dat het
aantal reizigers zal toenemen en dat daardoor ook dat de reizigersinkomsten weer zullen toenemen. Daarbij zal ik bij het Outbreak
Management Team advies vragen of en hoe de capaciteit van het
openbaar vervoer veilig kan worden verhoogd.
De vergoeding wordt ingericht op basis van nacalculatie. Vervoerders en
(decentrale) concessieverleners richten met elkaar een bedrijfseconomisch zo optimaal mogelijke dienstregeling in, gegeven de vereisten ter
voorkoming van verdere verspreiding van covid-19 en de benodigde
vervoerscapaciteit.
Een vervoerder kan verzoeken om een verhoging van maximaal 2%-punt
bovenop de gegarandeerde 93% afdekking van de vervoerskosten.
Toekenning geschiedt enkel indien de vervoerder overtuigend kan
aantonen dat er bedrijfseconomisch geen andere mogelijkheid is dan de
dienstverlening af te schalen om continuïteit te borgen. Het doel is dat het
aanbod van openbaar vervoer niet alsnog hoeft te worden afgeschaald.
Daarnaast wordt een aantal voorwaarden gesteld ter voorkoming van
misbruik en oneigenlijk gebruik. Vervoerders keren verder geen dividend
uit, er worden geen bonussen voor Raad van Bestuur en hoger
management of ontslagvergoedingen voor bestuurders verstrekt en geen
eigen aandelen ingekocht. Omdat de decentrale overheden concessiever-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 23 645, nr. 723

2

lener zijn voor een groot deel van de concessies en daarmee de financiële
relatie hebben, kennen zij een belangrijke functie bij de implementatie.
Het Rijk zal als concessieverlener voor de Friese Waddenveren en het
hoofdrailnet de implementatie oppakken. Bij de uitvoering van de
vergoeding wordt daarnaast een monitor ingericht. In lijn met de
comptabiliteitswet zal deze maatregel worden geëvalueerd – al dan niet in
samenhang met andere covid-19-maatregelen. Over opzet en planning
van deze evaluatie zal ik de Kamer nader informeren.
Tot slot
Ik heb grote waardering voor de inspanning die sinds medio maart door
alle medewerkers in het openbaar vervoer wordt geleverd. Ik wil het
personeel van alle ov-bedrijven en Waddenveren dan ook danken voor de
grote betrokkenheid die ik vanuit hen ervaar om openbaar vervoer op een
veilige wijze aan te blijven bieden.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
S. van Veldhoven-van der Meer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 23 645, nr. 723

3