Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

28 385

Evaluatie Meststoffenwet

Nr. 133

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 april 2009
Door middel van deze brief informeer ik u, mede namens de minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, over de resultaten van het onderzoek naar denitrificatie (afbraak van nitraat) in het grondwater (hierna:
denitrificatiestudie). Dit onderzoek heb ik toegezegd door middel van mijn
brief van 30 november 2007 (Kamerstuk 28 385, nr. 94). De minister van
LNV heeft u op 13 december 2007 nader geïnformeerd over de opzet van
het onderzoek (Kamerstuk 28 385, nr. 104). Op 29 september 2008 en
8 oktober 2008 heb ik u geïnformeerd over het verloop van de eerste
review van het onderzoek (Kamerstukken 28 385, nrs. 115 en 118). Het
onderzoek is tevens besproken tijdens het Algemeen Overleg met uw
Kamer op 6 december 2007 (Kamerstuk 28 385, nr. 103), het Verslag Algemeen Overleg van 13 december 2007 (Handelingen der Kamer II,
vergaderjaar 2007–2008, nr. 36, blz. 2820–2822) en het Algemeen Overleg
op 2 oktober 2008 (Kamerstuk 28 385, nr. 119).
Achtergrond
De denitrificatiestudie had tot doel meer inzicht te genereren in de afname
van nitraat in de eerste vijf meter van het grondwater en de bijdrage van
de afbraak van nitraat (denitrificatie) en uitspoeling hierin. De achterliggende beleidsvraag hierbij was of afname van nitraat in de eerste vijf
meter van het grondwater ook wezenlijk is voor het bepalen van de
beleidsopgave voor landbouwbedrijven. De rol van uitspoeling staat
hierbij centraal opdat bij de toetsing rekening kan worden gehouden met
afwenteling op het te beschermen dieper grondwater en oppervlaktewater. Bescherming hiervan is noodzakelijk voor het behoud van schone
drinkwatervoorraden en om te voldoen aan de Kaderrichtlijn Water door
het bereiken van een goede ecologische oppervlaktewaterkwaliteit.

KST129816
0809tkkst28385-133
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 28 385, nr. 133

1

Review Nederlands onderzoek door internationale
wetenschappers
De denitrificatiestudie is uitgevoerd door het RIVM in samenwerking met
Alterra en Deltares (vhn. TNO). Teneinde de aanpak en resultaten te
toetsen is de studie tweemaal onderworpen aan een internationale review
door wetenschappers uit 5 verschillende landen. De eerste review vond
plaats voorafgaand aan het uitvoeren van het onderzoek. Over de uitkomst van deze eerste review bent u per genoemde brief van 29 september 2008 geïnformeerd (Kamerstuk 28 385, nr. 115).
Conclusies denitrificatiestudie
Uit eerdere veldstudies is gebleken dat de nitraatconcentratie onder droge
zandgronden binnen de eerste vijf meter van het grondwater gemiddeld
niet afneemt met de diepte, maar onder de neutrale en natte zandgronden
wel. Modelberekeningen bevestigen dit beeld, uitgaand van de huidige
situatie waarbij de bemesting met de jaren afneemt. Ook in de droge
gronden treden verliezen van nitraat op met de diepte. Het grondwater op
vijf meter diepte is echter ouder en is geïnfiltreerd in een tijd dat het mestgebruik hoger was, waardoor er oorspronkelijk meer nitraat in het water
zat. De afname die optreedt door natuurlijke bodemprocessen wordt daardoor teniet gedaan door het feit dat de oorspronkelijke concentratie hoger
was dan in het water dat meer recent is geïnfiltreerd en zich nu in de
bovenste meter bevindt. In de toekomst, bij een situatie van constante
bemesting, wijzen berekeningen uit dat ook onder droge zandgronden een
afname in de nitraatconcentratie zal optreden in de eerste vijf meter van
het grondwater. Hierbij kan een onderscheid worden gemaakt tussen de
afname die optreedt tussen maaiveld en de gemiddeld laagste grondwaterstand, en de afname in de vijf meter onder gemiddeld laagste grondwaterstand. Denitrificatie treedt vooral op in de laag tussen maaiveld en de
gemiddeld laagste grondwaterstand. Bij de huidige systematiek van toetsing wordt het merendeel van de denitrificatie daarmee dus al meegenomen. In de laag tussen gemiddeld laagste grondwaterstand en vijf
meter onder gemiddeld laagste grondwaterstand treedt een verdere
afname in de nitraatconcentraties op. Een beperkt deel van deze afname is
het gevolg van denitrificatie. In deze laag wordt de afname van de nitraatconcentraties met de diepte voornamelijk veroorzaakt door uitspoeling
naar het oppervlaktewater en het diepere grondwater.
Vaststelling reviewcommissie
De resultaten van de denitrificatiestudie zijn voorgelegd aan de wetenschappelijke reviewcommissie voor een tweede review. De reviewcommissie oordeelt dat de resultaten van de denitrificatiestudie geen
handvat bieden om de conclusies die aan de hand van eerder onderzoek
zijn getrokken te veranderen. De onderbouwing van dit oordeel is opgenomen in het verslag van de tweede review dat is verwerkt in het bij deze
brief gevoegde RIVM-rapport.1
Conclusie

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Op basis van de resultaten van de denitrificatiestudie en de conclusies van
de reviewcommissie trek ik de volgende conclusies voor het meten van
nitraatgehalten in het grondwater.
De huidige meetdiepte, de bovenste meter van het grondwater blijft ongewijzigd. Deze meetdiepte geeft het beste en snelste inzicht in de effecten
van het beleid en het handelen van de agrariërs. Bovendien wordt het
grootste deel van de denitrificatie op deze manier reeds meegenomen in
de metingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 28 385, nr. 133

2

Het onderzoek laat zien dat daarnaast nog enige afname van het nitraatgehalte plaatsvindt tussen de huidige meetdiepte en een meetdiepte tot
5 meter onder het niveau van het bovenste grondwater. Voor het 4e
nitraatactieprogramma (4e AP) heeft deze uitkomst geen gevolgen. De
komende jaren treedt deze afname nog niet op vanwege naijling en de
reductieopgave is op zandgronden nog groot. De komende jaren zal de
sector met ondersteuning van de overheid alles op alles moeten zetten
om door innovatieve technieken de stikstofverliezen op zandgronden te
verlagen. In het 4e AP, dat doorkijkt naar het 5e AP, is deze opgave duidelijk beschreven.
Ter voorbereiding van het 5e AP waarmee tegemoet gekomen zal worden
aan de eisen voor grond- en oppervlaktewaterkwaliteit, wordt dan alle
kennis betrokken die beschikbaar is, inclusief de uitkomsten van deze
studie.
Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.
De minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer,
J. M. Cramer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 28 385, nr. 133

3