4
Tijdelijke wet resolutieheffing 2014
Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Invoering van een tijdelijke heffing voor
de bankensector (Tijdelijke wet resolutieheffing 2014)
(33653).

wen. Die buffers zorgen er immers voor dat zij veel meer
krediet kunnen leveren. Veel meer krediet leveren betekent
toch ook dat zij in de toekomst veel meer winst zullen
maken? Herinneren de banken zich, als de buffers zijn aangevuld en er weer volop winst wordt gemaakt, nog wel dat
wij hen nu niet te veel mochten belasten en dat wij niet te
veel resolutieheffing mochten vragen, omdat zij volgens
de Nederlandsche Bank zo kwetsbaar zouden zijn dat zij
blijkbaar door het minste of geringste weer in de problemen
zouden komen?

De algemene beraadslaging wordt geopend.

De heer Merkies (SP):
Voorzitter. We hebben het vandaag over de resolutieheffing
op banken, waardoor een stukje van de kosten voor de
redding van SNS REAAL wordt vergoed. Het is goed om te
zien dat vrijwel iedereen het er nu over eens is dat de bankensector daar zelf ook aan moet bijdragen, maar het
overgrote deel van de rekening van 3,7 miljard die benodigd
was voor de redding van SNS, wordt nog steeds bij de
burger gelegd, die part noch deel heeft aan het bijna-faillissement. Als de Staat SNS niet had genationaliseerd, waren
de kosten voor andere banken een veelvoud geweest van
wat ze nu betalen. Ik heb het dan niet alleen over de 5 miljard, die alleen betrekking heeft op het depositogarantiestelsel. De werkelijke kosten zouden veel hoger zijn. Ik heb
overigens nog nooit een berekening daarvan gezien. Het
zou aardig zijn om die eens te zien.
Hoewel we de minister steeds hebben horen zeggen dat
de redding van banken door de sector zelf moet worden
betaald, was daar in dit geval geen sprake van. Dat komt
waarschijnlijk omdat de Nederlandsche Bank hier de scepter
zwaait. Door banken voor 1 miljard aan te slaan, wordt
volgens DNB de grens van het verantwoorde opgezocht.
De financiële stabiliteit zou in het geding zijn. Ik vraag mij
echter af of DNB niet de grens van het verantwoorde
opzoekt. DNB komt met een onderbouwing van de maximale hoogte van de resolutieheffing, waarbij de bandbreedte zo groot is dat iedereen eigenlijk voor zichzelf kan
uitmaken hoe groot de effecten van de heffing zouden zijn.
De daling in de kredietverlening zou tussen 500 miljoen en
16,5 miljard euro bedragen. Is dat geen erg grote bandbreedte? Kan DNB niet beter dan dat? DNB noemt twee
scenario's: of de kosten worden volledig doorbelast aan de
klanten of ze komen ten laste van de kapitaalbuffers. De
vraag is allereerst waarom ze niet ten laste komen van
winsten, bonussen of andere door de bank gemaakte kosten. Hoe reëel is de aanname dat alle belastingen een-opeen worden doorgestoten, dat die allemaal direct ten laste
komen van de klanten van banken? Is het overigens niet
vreemd dat het opbouwen van buffers altijd ten laste zou
komen van de winsten, en heffingen die aan banken worden
opgelegd, zoals de resolutieheffing, de transactietaks, de
bankenbelasting, niet? Ergens is dat natuurlijk vreemd. Dat
frame hebben de banken erin gebracht.
Banken hebben volgens dezelfde onderbouwing door DNB
nog 39 miljard nodig om te voldoen aan de Basel III-eisen.
Als het werkelijk zo zou zijn dat elke miljard aan buffer 33
miljard extra aan kredieten zou opleveren, wat betekent dat
dan in dit geval? Vervolgens komt er dan een astronomisch
bedrag aan kredieten op de markt. Je kunt daar blij mee
zijn en als dit gebeurt, zal ik dat ook zijn. De banken moeten
dan echter wel ophouden met te zeggen dat zij er ongelooflijk veel last van hebben dat zij die buffers moeten opbou-

Tweede Kamer

Tijdelijke wet resolutieheffing 2014

Laten wij wel zijn, het gaat niet om 1 miljard. Door het
depositogarantiestelsel op te schuiven, krijgen banken nu
te maken met een lastenverzwaring van 500 miljoen. Daarvan komt nog eens 270 miljoen voor rekening van ABN
AMRO en SNS. Dat komt dus eigenlijk ook voor rekening
van de Staat en dus voor rekening van de burgers. Eigenlijk
blijft er dan nog vrij weinig te betalen over voor de banken.
Zij zullen in hun vuistje lachen. Terwijl zij voor vele miljarden zijn gered, betalen zij in vergelijking daarmee een
schijntje. Dat is toch niet in lijn met hetgeen de minister
van Financiën in Europa bepleit?
Hoewel met de Nederlandsche Bank lobbywerk uit de sector
niet eens meer nodig is, presteert de Nederlandse Vereniging van Banken het om hier nog een schepje bovenop te
doen. Zij maakt het helemaal bont door te stellen dat er
wellicht zelfs spaargeld wordt weggetrokken uit de banken,
omdat er als gevolg van de eenmalige resolutieheffing
misschien een verlies moet worden gerapporteerd in een
kwartaal. Neemt de minister dit scenario serieus? Ziet hij
het voor zich dat klanten wegtrekken als gevolg van één
kwartaal rode cijfers of ziet de minister dit als het betere
lobbywerk?
De sector is altijd heel goed in het voorspiegelen van
rampscenario's als wij niet snel te hulp schieten met geld
of als wij later de rekening willen neerleggen bij de sector.
Ik vraag mij werkelijk af of dit in de praktijk niet heel anders
zal uitpakken. Laten wij in ieder geval kijken hoe deze
resolutieheffing uitpakt. Is de minister bereid om de werking
van de resolutieheffing enige tijd na invoering te evalueren
en om te bekijken in hoeverre de kredietverlening werkelijk
is beïnvloed door die heffing? Is hij bereid datzelfde te doen
voor de bankenbelasting?
De heer Tony van Dijck (PVV):
Dit gehoord hebbende, neem ik aan dat de SP het amendement van de PVV steunt dat beoogt dat het hele bedrag van
3,7 miljard door de sector wordt betaald?
De heer Merkies (SP):
Ik verwachtte deze vraag al. Wij zijn het daar uiteraard mee
eens, want wij zijn van mening dat de bankensector de
eigen broek moet ophouden.

De heer Tony van Dijck (PVV):
Voorzitter. Wij spreken over de Tijdelijke wet resolutieheffing. De fractie van de PVV vraagt zich oprecht af of deze
nationalisatie van SNS wel nodig was. Er lag namelijk een
CVC-scenario waarbij 1,8 miljard aan privaat geld in de bank
zou worden geïnjecteerd. Dat is precies het bedrag dat SNS
tekortkwam. Ook de grootbanken waren meer dan bereid

9 oktober 2013
TK 11

11-4-1

om te participeren. In de Europese Commissie werden om
verschillende redenen bezwaren geuit tegen de deelname
van de grootbanken. De Europese Commissie bood echter
tevens een opening voor participatie van de grootbanken
in bijvoorbeeld een bad bank. Er werd door die grootbanken
dan ook gelijk een due diligence geïnitieerd op Property
Finance. De zaak nog eens teruglezend, vind ik het vreemd
dat de heer Koopman van de Europese Commissie zich
heeft bedacht. Hij had toch bezwaar tegen het participeren
van de grootbanken? Wat heeft de minister gedaan om dit
bezwaar van de heer Koopman aan te vechten? Er lag een
oplossing, maar daar is niets mee gebeurd. De factor tijd
en de factor Brussel hebben een private oplossing voor
SNS geblokkeerd. De belastingbetaler krijgt daarvoor nu
de rekening gepresenteerd: 3,7 miljard euro aan belastinggeld voor een bank waar zowel het management als het
toezicht zwaar heeft gefaald. Waarom moet de belastingbetaler daar nu weer voor opdraaien? Waarom zijn alleen de
aandeelhouders en de juniorobligatiehouders daarvoor
aangeslagen en niet de seniorbondholders en de 100.000plusspaarders?
Vooral als het gaat over de bankenunie heeft de minister
de mond vol over een bail-in, maar als hij de daad bij het
woord kan voegen, geeft hij niet thuis. Hij had alle tools,
de interventieladder, in handen en toch liet hij de seniorbondholders en de 100.000-plusspaarders met rust.
Waarom? De PVV-fractie is van mening dat de minister te
gemakkelijk tot nationalisatie is overgegaan. Er lagen
alternatieven, maar die zijn door tijdsdruk en door Brussel
van tafel geveegd en de rekening is te gemakkelijk aan de
belastingbetaler gepresenteerd. Als SNS failliet was gegaan,
zou het depositogarantiestelsel in werking zijn getreden.
De financiële sector zou daardoor naar schatting 5 miljard
hebben moeten ophoesten, zoals de heer Merkies net al
zei. Met deze wet stelt de minister een bijdrage van de
banken van 1 miljard ter compensatie voor en wordt de
storting in het dgs-fonds met twee jaar uitgesteld. De banken lachen zich suf, want dit kost hun feitelijk helemaal
niets. De banken worden gematst, de seniorbondholders
worden gematst, de 100.000-plusspaarders worden gematst;
iedereen profiteert en iedereen wordt gematst, behalve de
belastingbetaler die 2,7 miljard mag neerleggen.
De PVV-fractie heeft eerder al voorgesteld om de financiële
sector te laten opdraaien voor deze interventie. Bij een
faillissement waren ze tenslotte ook 5 miljard lichter
geweest. Voor de financiële sector is dat nog steeds gunstig
en het ontlast de belastingbetaler.
De banken maakten vorig jaar, het jaar daarvoor en dit jaar
meer dan 7 miljard winst. Ze kunnen er bij mij dus niet mee
aankomen dat ze geen 5 miljard kunnen betalen voor de
redding van SNS. Dat dit ten koste gaat van dividend en
winst, is de harde dobber die de banken voor hun rekening
moeten nemen, maar nu is de belastingbetaler aan de beurt.

Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
Voorzitter. De VVD is voor het voorstel om de banken 1
miljard euro te laten bijdragen. In haar afweging heeft de
VVD-fractie meegenomen dat de banken ook fors hadden
moeten meebetalen indien SNS REAAL failliet was gegaan.
De vorige sprekers hadden het er ook al over dat het daarbij
om zo'n 5 miljard gaat. De VVD-fractie heeft ook gekeken
naar de opmerking van de Nederlandsche Bank dat 1 miljard

Tweede Kamer

Tijdelijke wet resolutieheffing 2014

euro nog net verantwoord is. Maar als het gaat om het
verder belasten van de banken, is dat het dan ook wel wat
de VVD-fractie betreft. Zeker als het gaat om maatregelen
die niet bijdragen aan de financiële stabiliteit, maar er wel
voor zorgen dat de kapitaalbuffers langzamer kunnen worden opgebouwd en een risico vormen voor de kredietverlening. De kredietverlening is cruciaal voor de economie en
de banen.
De PvdA en de VVD hebben bij het debat over de nationalisatie van SNS gevraagd om een nadere onderbouwing van
de eenmalige resolutieheffing. Hieraan is invulling gegeven
door DNB. DNB zegt dat met deze heffing en de bijbehorende compensatie, via het uitstel van de dgs-bijdrage, de
grens van het verantwoorde is opgezocht. De VVD vindt
het belangrijk dat we die grens niet overgaan. Wat kan het
kabinet doen als in de praktijk straks blijkt dat we die grens
toch zijn overgegaan? Het kabinet vindt dat er een redelijke
kans is dat deze heffing geen grote gevolgen heeft voor de
kredietverlening. Wat verstaat de minister onder "redelijke
kans" en onder "grote gevolgen"? De VVD maakt zich zorgen
over de gevolgen van deze resolutieheffing voor de kapitaalbuffers, maar ook over de gevolgen daarvan voor de
kredietverlening. Geschat wordt dat de gevolgen voor de
kredietverlening variëren van 500 miljoen euro tot 16,5
miljard euro. Daartussen zit een enorm verschil. Wat is
volgens de minister het meest realistische scenario? Heeft
de minister hierover overleg met de bankensector? Welke
afspraken zijn met de sector gemaakt om de gevolgen voor
de kredietverlening zo veel mogelijk te beperken?
Het kabinet wil niet speculeren over de gevolgen van deze
resolutieheffing voor de economische groei en de werkgelegenheid. Speculeren is natuurlijk nooit goed, maar je moet
je ogen zeker niet sluiten. Anders kun je niet tijdig en
effectief handelen. Ik vraag daarom wat volgens de minister
de gevolgen van deze resolutieheffing kunnen zijn voor de
economische groei. De economische groei mag niet worden
beperkt door te weinig krediet. De VVD heeft al eerder
gevraagd hoe bij de verschillende scenario's voor de economische groei aan de kredietbehoefte kan worden voldaan,
opdat wij daar wat meer zicht op kunnen krijgen. De VVD
hoopt dat deze scenario's echt uiterlijk eind 2013 gereed
zijn. Kan de minister dat toezeggen?
De afgelopen tijd is gebleken dat de totale kredietverlening
nog wel toeneemt, maar dat de kredietverlening in bepaalde
sectoren, vooral in het mkb, achterblijft, en dat terwijl het
mkb de motor van de economie is en in Nederland voor
veel banen zorgt. De VVD is blij dat het kabinet in de Miljoenennota 125 miljoen euro heeft vrijgemaakt voor het stimuleren van de kredietverlening aan het mkb. In het verslag
dat bij deze wet zit, zegt het kabinet dat het de ontwikkeling
van de kredietverlening zal volgen en bij een negatieve
ontwikkeling zal ingrijpen. De minister blijft vaag over de
mogelijkheden die er dan nog zijn om de kredietverlening
minder te belasten en over de instrumenten die daarvoor
ingezet kunnen worden. Kan hij zeggen welke mogelijkheden er dan nog zijn om de banken meer ruimte te geven
voor kredietverlening? Kan hij toezeggen dat het kabinet
ook zal ingrijpen als de kredietverlening aan het mkb enkele
opeenvolgende kwartalen negatief is of acuut krimpt, en
dat dan ook wordt gekeken naar instrumenten om de banken meer ruimte te geven voor kredietverlening? De VVD
hoopt dat de minister dit kan toezeggen. Anders overwegen
wij een motie in te dienen.

9 oktober 2013
TK 11

11-4-2

Hoe houdt de minister de Tweede Kamer op de hoogte van
de gevolgen van deze resolutieheffing voor de opbouw van
de kapitaalbuffers en voor de kredietverlening?
De heer Tony van Dijck (PVV):
Bij mevrouw De Vries heeft de bankenlobby kennelijk goed
gewerkt, want zij maakt zich heel druk over de kredietverlening. En terecht; dat kredietverlening een belangrijk iets is,
hebben wij allemaal in het vizier. Vindt mevrouw De Vries
dan niet dat er, zolang er een probleem is met de kredietverlening, geen dividend uitgekeerd moet worden, geen
megasalarissen boven de balkenendenorm uitgekeerd
moeten worden, geen bonussen uitgekeerd moeten worden
en geen gigantische pensioenregelingen afgesproken
moeten worden? Als die kredietverlening zo belangrijk is,
waarom stelt zij dan niet paal en perk aan dat soort riante
regelingen? Daar horen wij haar niet over; dat gaat gewoon
door.
Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
Bij de nationalisatie van SNS hebben wij daar wel degelijk
over gesproken, zeker ook over de salarissen binnen de
bankensector. Wij hebben ook opgeroepen tot een matiging.
Ik moet wel eerlijk zeggen dat het een illusie is om te denken
dat én de kapitaalopbouw van buffers én de kredietverlening
op peil houden kunnen worden gerealiseerd door de salarissen te matigen en in te houden op de winst. Dat zijn
enorme bedragen. U hebt net zelf het bedrag van 47 miljard
genoemd, dat nog nodig is voor de bufferopbouw. De kredietverlening mag naar onze mening niet in het geding
komen. Je moet dus een afweging maken: wat is nog verantwoord om de economische groei en de groei van het
aantal banen niet in het geding te brengen? U maakt zich
altijd zorgen, ook over de kredietverlening. Ik moet eerlijk
zeggen dat het mij dan ook verbaast dat u nu voorstelt om
3,7 miljard bij de banken neer te leggen. Dat zal de kredietverlening namelijk echt in gevaar brengen en het lukt echt
niet om dat via de maatregelen die u noemt, allemaal op
te lossen.

Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
De PVV noemt het bekende riedeltje op. U zegt altijd wel
dat u zich zo verschrikkelijk druk maakt over de kredietverlening, maar u doet ook geen boter bij de vis. De PVV zorgt
sowieso voor nog een extra belasting op de banken. De
PVV sluit de ogen voor de consequenties die dat heeft voor
de kredietverlening. Wij willen dat zeker niet doen.

De heer Koolmees (D66):
Voorzitter. Als SNS niet was gered, was de bank waarschijnlijk failliet gegaan. De andere banken hadden dan garant
moeten staan voor de spaargelden bij SNS en dat had de
banken 5 miljard euro gekost. Zo bekeken, komen de banken
er met een belasting van 1 miljard genadig van af. D66 vindt
het daarom reëel dat de banken meebetalen aan de redding
van SNS. Toch heb ik een aantal vragen bij deze SNSbelasting. Ze gaan over het ontzien van de belastingbetalers,
de opbrengst en, tot slot, het depositogarantiestelsel en de
bankenunie.
De belastingbetaler wordt ontzien want de banken betalen,
aldus de minister. Dat is natuurlijk een te mooie voorstelling
van zaken — zo zeg ik ook in de richting van de heer Van
Dijck van de PVV — want de banken kunnen die heffing
natuurlijk eenvoudig doorberekenen aan hun klanten. En
wie zijn die klanten? Dat zijn natuurlijk weer de belastingbetalers. Zij gaan hier last van hebben, omdat het moeilijker
wordt om een hypotheek af te sluiten, de rentes op leningen
omhooggaan of betaalpakketten duurder worden. De
belastingbetaler wordt alleen gespaard als we de rekening
vooraf bij de financiële sector neerleggen en wanneer we
zorgen voor meer concurrentie in de bankensector. Alleen
dan gaan banken minder risico's nemen en moeten zij het
geld gaan zoeken in efficiëntie en salarissen, in plaats van
bij hun klanten. Maar het geld voor de SNS-redding zal
ergens vandaan moeten komen. Daarom vindt de D66fractie deze SNS-belasting acceptabel, maar het blijft
natuurlijk gewoon een belasting.

De heer Tony van Dijck (PVV):
Ook in dit regeerakkoord wordt de bankenbelasting verhoogd. Kennelijk zit er bij de banken nog genoeg vet op de
botten, gezien de bonussen, gezien de pensioenregelingen
en gezien de winstuitkeringen. Ik zeg tegen mevrouw De
Vries dat de financiële sector vorig jaar 8 miljard winst heeft
gemaakt. Van die 8 miljard had makkelijk 2,7 miljard, die
de belastingbetaler nu mag betalen, afgeroomd kunnen
worden. Dan was er iets minder dividend uitgekeerd en dan
was er uiteindelijk niks gebeurd met betrekking tot de kredietverlening of de buffers, want dit gaat nu als dividend
naar de aandeelhouders. Met andere woorden, zij houdt
de banken de hand boven het hoofd. Zij maakt zich, terecht,
zorgen over de kredietverlening, maar dat heeft niks te
maken met het feit dat nu de rekening van 2,7 miljard weer
bij de belastingbetaler wordt gelegd; dat is wel zo makkelijk.

Nu mijn vraag over de opbrengst. De heffing zou 1 miljard
euro moeten opleveren. Meer dan een kwart daarvan wordt
betaald door de staatsbanken: ABN AMRO staat voor 200
miljoen euro aan de lat en SNS moet zo'n 70 miljoen euro
betalen. Ik verbaas mij erover dat de minister geen idee
heeft van wat dat betekent voor de dividendopbrengsten.
Volgens mij is dat best makkelijk: het geld dat ABN AMRO
en SNS aan belasting moeten betalen, kunnen ze niet
gebruiken voor de opbouw van het eigen vermogen of voor
het uitkeren van dividend. Het opbouwen van eigen vermogen is nu belangrijker dan het uitkeren van dividend, want
we willen allemaal — ook in dit huis — dat de buffers zo
snel mogelijk omhooggaan. Het geld dat via de SNSbelasting de schatkist binnenkomt, stroomt er aan de andere
kant via een dividendtegenvaller weer uit. Wij voeren dit
debat, terwijl er tegelijkertijd een stevig gesprek wordt
gevoerd over de begroting, elke dag weer. Elk miljoen telt
in 2014. Ondertussen zegt de minister dat het onduidelijk
is wat dit betekent voor de dividendontvangsten. Denkt de
minister niet te lichtzinnig over de potentiële tegenvaller
van 270 miljoen euro? Ik heb hierover een aantal vragen
aan de minister. Wat gebeurt er als die dividendtegenvaller
er wel zal zijn? Gaat hij dan de resolutieheffing verhogen
of gaat hij extra bezuinigen?

Tweede Kamer

9 oktober 2013
TK 11

De voorzitter:
Mag ik u vragen om via de voorzitter te spreken?
Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
Excuus.

Tijdelijke wet resolutieheffing 2014

11-4-3

Tot slot mijn derde punt: een korte opmerking over het
depositogarantiestelsel. Een van de redenen waarom we
SNS moesten redden, was dat het depositogarantiestelsel
alleen werkt bij de redding van kleine banken. We hebben
al gezien dat het gewoon niet mogelijk is om de rekening
van een grotere bank bij de andere banken neer te leggen.
Bij SNS was het te duur om de banken te laten betalen voor
de garantie op het spaargeld. Zo komt de rekening steeds
weer bij de Staat. Dit laat meteen zien dat het een fabel is
dat Nederland in de Europese bankenunie alleen maar moet
betalen voor de redding van banken uit andere, Zuid-Europese, landen. Ook bij onze banken gaat het mis en is het
misgegaan in de afgelopen jaren. Met een Europees depositogarantiestelsel, gefinancierd door de financiële sector
zelf, bij voorkeur ex ante, zou de rekening niet bij de
Nederlandse belastingbetaler terechtgekomen zijn.
Ik sluit positief af. Ik blijf de minister aanmoedigen om
vooral vaart te maken met de bankenunie, inclusief een
Europees depositogarantiestelsel.

De heer Nijboer (PvdA):
Voorzitter. De nationalisatie van SNS heeft het geld van
vele spaarders in Nederland veiliggesteld. Het was een
verregaande, maar noodzakelijke ingreep. De PvdA steunt
en steunde het uitgangspunt van het kabinet dat de risico's
van deze nationalisatie en de kosten zo veel mogelijk door
private partijen gedragen moeten worden. Inmiddels wordt
dit internationaal de "Dijsselbloemdoctrine" genoemd.
Aandeelhouders en obligatiehouders, achtergestelde-obligatiehouders, worden onteigend. Dat is overigens geen
sinecure. We lezen dat in de krant en we zien het aan de
tussenstand bij rechtszaken. Ik vraag de minister hoe het
er nu mee staat. Hoe verloopt het proces verder? Hoe ziet
het tijdpad van de onteigening eruit voor de aandeelhouders
en achtergestelde-obligatiehouders?
Een faillissement van SNS zou leiden tot de inwerkingstelling van het depositogarantiestelsel. Daarmee zou 35 miljard
aan boedel verschoven worden naar de andere banken. De
risico's en kosten hiervan zouden waarschijnlijk 5 miljard
euro bedragen. Dat zou de stabiliteit van het hele financiële
stelsel en onze economie in gevaar brengen. Met de nationalisatie van SNS REAAL is dit voorkomen. Het is redelijk
dat hiervoor aan de sector een bijdrage wordt gevraagd.
Hij stond anders namelijk voor die 35 miljard, netto naar
verwachting 5 miljard, aan kosten aan de lat.
Nu ligt het wetsvoorstel voor dat deze bijdrage van de
financiële sector regelt. De kernvraag die de politiek hierbij
moet beantwoorden, is wat een redelijke verhouding is
tussen de bijdrage van de sector en die van de belastingbetaler. De PvdA vindt — het kabinet heeft hetzelfde uitgangspunt — dat de kosten van dergelijke zaken zo veel mogelijk
privaat moeten worden gedragen. De belastingbetaler moet
zo veel mogelijk worden ontzien. De risico's moeten immers
worden teruggedrukt.
De belastingbetaler staat voor 3,7 miljard euro aan de lat.
Voor de bancaire sector gaat het om bruto 1 miljard. Met
de compensatie door het uitstel van het depositogarantiestelsel gaat het netto om 0,5 miljard. Wil de minister ingaan
op de gekozen verhouding? Dan gaat het zowel om 0,5
miljard ten opzichte van 3,7 miljard voor burgers, belastingbetalers, als om 0,5 miljard ten opzichte van 5 miljard. Dat

Tweede Kamer

Tijdelijke wet resolutieheffing 2014

bedrag zou anders worden gedragen in het geval van een
faillissement.
De Partij van de Arbeid heeft al enige tijd enkele vragen
over de onderbouwing van de effecten van de belastingheffing op banken. Dezelfde onderbouwing die eerder werd
gebruikt bij de bankenheffing, wordt nu gebruikt bij de
resolutieheffing. Het begon bij de introductie van de bankenbelasting in 2011. De Nederlandsche Bank raamde dat
300 miljoen structurele heffing slechts een zeer geringe
impact op de kredietverlening zou hebben. Het geïsoleerde
effect was waarschijnlijk niet meetbaar.
Bij de verhoging naar 600 miljoen in 2013 — de heer Van
Dijck sprak er net in een interruptie al over — waren de
effecten ineens heel groot. DNB schreeuwde moord en
brand. De PvdA-fractie heeft toen grote vraagtekens gezet
bij die analyse. Deze hebben geleid tot een motie die ik
samen met de heer Harbers in februari bij het debat heb
ingediend, om zo tot een betere onderbouwing te komen
van de effecten van een eenmalige dan wel structurele
heffing op banken. Hier gaat het om een eenmalige heffing.
Bij de huidige 500 miljoen stelt DNB dat de grens van het
verantwoorde is opgezocht. De PvdA begrijpt dan ook dat
de minister op basis van deze conclusie niet tot een hogere
heffing is overgegaan. Wij hebben nog wel een aantal vragen. Deze hebben we verschillende malen ingediend, ook
bij de schriftelijke ronde. Ik heb nog vervolgvragen over de
wijze waarop dit oordeel van DNB tot stand is gekomen.
Mijn eerste vraag betreft het effect op de financiële stabiliteit. De Nederlandse banken hebben een balanstotaal van
2.400 miljard. Hoe kan het dat de prudentiële situatie in
gevaar dreigt te komen door een bijdrage van netto 0,5
miljard? Duidt dit niet op veel grotere problemen?
Mijn tweede vraag betreft het effect op de kredietverlening.
DNB raamt de effecten op de kredietverlening tussen 0,5
miljard en 16,5 miljard euro. Dat zijn eigenlijk twee extremen. Als ons begrotingsbeleid er zo uit zou zien, met een
maatregel die een effect zou hebben van 100 miljoen of 10
miljard — Kamer, stemt u maar in — kun je daar geen oordeel over geven. Hoe is die raming tot stand gekomen?
Mijn derde vraag is hoe de Nederlandsche Bank bij zo'n
bandbreedte zo eenduidig kan concluderen dat 1 miljard
echt het maximaal verantwoorde is? Hoe volgt dat daar
logisch op? Hoe kun je dat zo precies concluderen?
Ten vierde. Waarom zijn in de analyses van de Nederlandsche Bank de kostenbesparingen niet meegenomen?
Waarom is alleen naar winstinhouding en beprijzing gekeken?
Ten vijfde. Ik heb samen met de VVD gevraagd om ook een
verder uitstel van de vulling van het depositogarantiestelsel
bij de analyses te betrekken. Daar is ook voor gekozen door
het kabinet: twee jaar uitstel, 500 miljoen netto minder bijdrage. Een verder uitstel zou echter ook in de rede hebben
gelegen. Zou de minister willen ingaan op die variant?
Ten zesde. Hoe verhoudt de analyse van de Nederlandsche
Bank rond de onderbouwing van de heffing zich tot de
effecten die het CPB raamt, bijvoorbeeld bij verkiezingsprogramma's? Waarom heeft de minister niet ook nog een
andere instelling gevraagd, gegeven de grote bandbreedte

9 oktober 2013
TK 11

11-4-4

van de Nederlandsche Bank, om die inschatting te valideren? De Nederlandsche Bank heeft immers ook een belang,
namelijk financiële stabiliteit in Nederland. Dat hebben we
allemaal, maar het lijkt wel gemakkelijk om de kosten van
deze financiële stabiliteit op het bordje van de belastingbetaler te schuiven. Waarom is er geen second opinion
gevraagd?
Voorzitter. De Partij van de Arbeid steunt de keuze om de
kosten van de nationalisatie zo veel mogelijk privaat te
dragen, maar heeft vragen bij de onderbouwing van de
omvang. We vragen de minister dan ook serieus op ons
zestal vragen in te gaan.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Ik vind het wel verrassend dat de heer Nijboer nog zo veel
vragen heeft terwijl dit nu toch behandeld wordt in de
Kamer en we er morgen over zouden moeten stemmen. Ik
neem aan dat hij met al zijn vragen of de 1 miljard of
eigenlijk 0,5 miljard als bijdrage van de private sector wel
voldoende is en of het niet een tandje meer kan, wat wij
dus ook vinden, wel van mening is dat er morgen tot
stemming kan worden overgegaan. Ik neem aan dat die
vragen zo principieel zijn dat hij zich niet met een kluitje in
het riet laat sturen door deze minister.
De heer Nijboer (PvdA):
Ik laat mij nooit met een kluitje in het riet sturen. Ik heb deze
vragen ook schriftelijk gesteld. Een aantal vragen daarvan
zijn goed en precies beantwoord. Ik stel nu een aantal vervolgvragen, die ik graag in de eerste termijn van de minister
beantwoord zie.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Maar de vragen zijn zo principieel dat u zich terecht afvraagt
of de bijdrage van de private sector niet onder de maat is.
Dat klinkt gewoon in uw hele betoog door. De vraag is of
u het met mij eens bent dat de bijdrage van de private
sector ten aanzien van de nationalisatie van SNS wel een
tandje hoger kan, zo niet helemaal gedragen zou kunnen
worden door die sector.

Nederlandsche Bank dat we de afgelopen week hebben
gekregen, blijkt dat die kredietgroei echt helemaal tot stilstand is gekomen. Er is bijna geen sprake meer van groei
van de zakelijke kredietverlening. Tegelijkertijd zegt de
Nederlandsche Bank dat 2% tot 4% minder groei veroorzaakt
wordt doordat banken veel strenger zijn geworden op kredietverlening en doordat ze zo veel moeite hebben om de
bankbuffers te versterken. Het is dus niet alleen het gevoel
van de heer Knot dat hieraan ten grondslag ligt, er zijn ook
cijfers en feiten die dat staven. Mijn vraag is dan ook of de
heer Nijboer daar nog wel een beetje oog voor heeft.
De heer Nijboer (PvdA):
Jazeker. Ik deel die zorg ook. Daarom ben ik ook blij dat het
kabinet extra maatregelen heeft genomen en bijvoorbeeld
125 miljoen extra uittrekt om het kleinbedrijf tot €150.000
krediet te verstrekken en garanties te verlenen. Ik weet dat
de heer Van Hijum zich daar ook altijd sterk voor maakt,
bijvoorbeeld via de initiatiefnota die hij onlangs heeft
ingediend. Ik deel dus zijn zorgen. Als de nationalisatie niet
had plaatsgevonden, was de rekening 5 miljard geweest.
Die rekening moet verantwoord en eerlijk worden verdeeld.
Dat is de vraag die vandaag voorligt. Daar moet ook een
eerlijk antwoord op komen.
De heer Van Hijum (CDA):
Daar zijn we het natuurlijk over eens. Die afweging moet
worden gemaakt. Ik zal daar zo dadelijk ook nog iets over
zeggen. Het gaat mij erom dat de heer Nijboer hier allerlei
aannames over de doorwerking van de maatregel op de
reële economie relativeert, terwijl er volgens mij behoorlijk
stevige conclusies van de Nederlandsche Bank liggen over
de daadwerkelijke betekenis ervan voor de economie. Die
zouden weer tot de conclusie kunnen leiden dat we er weleens helemaal niet verstandig aan zouden kunnen doen.
Daar heb ik de heer Nijboer helemaal niet over gehoord.

De heer Nijboer (PvdA):
Om de bijdrage geheel door de private sector te laten dragen — ik heb uw amendement op dat punt ook gezien —
lijkt mij eigenlijk buiten proporties, want dat is de reden
waarom het gehele financiële stelsel in het geding zou
komen. Er moest dus een evenwicht worden gezocht tussen
een bijdrage van de financiële sector en een bijdrage van
de belastingbetaler. Daar is een onderbouwing voor gegeven. Bij die onderbouwing heb ik een zestal vragen gesteld.
Die zie ik graag beantwoord door de minister. Ik ben het
met u eens dat in die onderbouwing meer opwaarts
potentieel zit dan neerwaarts potentieel.

De heer Nijboer (PvdA):
Ik heb vooral kritiek geuit op de enorme bandbreedte. Als
de effecten 16,5 miljard zouden zijn — het andere extreme
scenario — dan hadden we hier een heel ander gesprek
gehad. Ik heb ook gewezen op de analyses van het Centraal
Planbureau. In het verkiezingsprogramma van de PvdA
stond een bankbelasting van 1 miljard. Die had een structureel effect op de economische groei van 0,08%. Het was
een neveneffect, maar het was wel structureel. Het gaat om
een incidentele bijdrage van 0,5 miljard. Dat is in die verhouding heel beperkt. Ik heb dus zeker oog voor kredietverlening. Ik heb er ook aandacht voor gevraagd. In de motie
van de heer Harbers en mij wordt daar ook expliciet aandacht voor gevraagd. Het is echter altijd zoeken naar een
evenwicht. Ik vind het evenwicht tussen de rekening voor
de belastingbetaler en die voor de financiële sector heel
relevant. Ik wil daar een heel precieze discussie over voeren.

De heer Van Hijum (CDA):
De heer Nijboer verdedigt hier de maatregel inzake de
resolutieheffing, wat ik mij op zich kan voorstellen, maar
hij doet dat zo stellig dat ik mij afvraag of hij ook nog oog
heeft voor de effecten op de reële economie, op de kredietverlening, op de groei en op de werkgelegenheid. Ik vraag
dat ook omdat uit het overzicht financiële stabiliteit van de

De heer Merkies (SP):
De heer Nijboer haalt de Dijsselbloem-doctrine aan en zegt
dat de sector veel mogelijk zelf de kosten moet dragen. Als
je dat niet invult, is dat natuurlijk een heel rekbaar begrip.
Hij vraagt de minister om dat in te vullen, maar ik wil hem
vragen om dat zelf in te vullen. De kosten die de banken
hebben gemaakt, zouden veel meer dan 5 miljard bedragen.

Tweede Kamer

9 oktober 2013
TK 11

Tijdelijke wet resolutieheffing 2014

11-4-5

Dat is alleen maar het depositogarantiestelsel. De banken
hebben er dus enorm baat bij gehad. De gewone-obligatiehouders hebben geen greintje pijn gehad, omdat alleen de
achtergestelde-obligatiehouders er last van hebben gehad.
Wat zou nu een reële verdeling zijn volgens de heer Nijboer
zelf?
De heer Nijboer (PvdA):
Dat is de heer Merkies volledig bekend. De PvdA is er
voorstander van dat de risico's zo veel mogelijk — bijna
volledig — bij volledig bij de private sector liggen. Dat kan
door een bail-ininstrumentarium, door de mogelijkheid om
obligatiehouders er in de toekomst ook bij te betrekken. De
heer Merkies weet net als ik dat de huidige wetten en
omstandigheden in de markt het niet mogelijk maken om
de gewone-obligatiehouders aan te slaan. Er lopen nu
rechtszaken over de onteigening van aandeelhouders en
achtergestelde-obligatiehouders. Ik ben er voorstander van
dat dat wordt doorgezet. Ik ben er ook, met de heer Koolmees, voorstander van dat er vooraf een fonds door de
sector wordt gevuld. Dan heb je helemaal geen belastingbetaler meer nodig. Daar werken we ook aan. We hebben
zojuist nog een VAO gehad over een voorstel voor een
bankenunie in Europees verband. Dat moet echt allemaal
veel meer gebeuren. Hier zijn al veel meer risico's bij de
private sector gelegd, bijvoorbeeld ten opzichte van ABN
AMRO. Dat steunt de PvdA. In de toekomst moet dat nog
verder worden doorgevoerd.
De heer Merkies (SP):
Als je ABN AMRO als de norm gaat nemen, dan stelt het
natuurlijk niet veel voor. De vraag is: vindt de heer Nijboer
dat de lasten hier eigenlijk veel te veel zijn neergelegd bij
de Staat, en dus bij de burgers, en niet bij de private sector
oftewel de banken? Vindt hij ook dat dit door een bankenbelasting of door een resolutieheffing alsnog moet worden
geregeld?
De heer Nijboer (PvdA):
Het uitgangspunt is dat de financiële sector zo veel mogelijk
bijdraagt en dat de aandeelhouders op de blaren moeten
zitten. Ik stel vast dat die op nul zijn gewaardeerd en dat
daar rechtszaken over lopen. Ik stel voorts vast dat de achtergestelde-obligatiehouders op nul zijn gewaardeerd. Het
gaat bij elkaar om meer dan een miljard. De financiële sector
moet een bijdrage leveren. Dat steunt de PvdA-fractie.
De heer Koolmees (D66):
Uit het hele betoog van de heer Nijboer maak ik toch op
dat hij die 1 miljard eigenlijk wel wat aan de lage kant vindt.
Het is maar 1 miljard op een balans van 2.400 miljard en
de effecten op de kredietverlening zullen niet zo groot zijn,
althans heel twijfelachtig, want het CPB heeft een ander
cijfer. De heer Van Dijck vroeg net of de heer Nijboer dan
zijn amendement van 3,7 miljard steunt, maar dat vindt hij
te hoog, dus ik ben een beetje op zoek naar het standpunt
van de PvdA-fractie over de hoogte van de resolutieheffing.
Is dan bij wijze van spreken 2 miljard euro wel een goed
bedrag?

Tweede Kamer

Tijdelijke wet resolutieheffing 2014

De heer Nijboer (PvdA):
Het uitgangspunt is helder. Wij willen een zo groot mogelijke bijdrage van de private sector, maar dat moet wel
verantwoord gebeuren, met het oog op de kredietverlening
en met het oog op de financiële stabiliteit. De Nederlandsche Bank zegt dat dit op de grens is van het verantwoorde.
Ik heb dan ook aangegeven dat ik begrijp dat de minister
besluit om geen hogere heffing op te leggen. Maar bij de
onderbouwing om tot dat besluit te komen heb ik wel een
aantal vragen gesteld die ik graag beantwoord zie.
De heer Koolmees (D66):
Dat is toch een dubbele boodschap: ik accepteer de heffing,
want ik accepteer de uitspraak van de Nederlandsche Bank
over de grens van het gevaarlijke die wordt genaderd, maar
ondertussen heb ik heel veel vraagtekens bij de onderbouwing daarvan. Eigenlijk suggereert de heer Nijboer met zijn
hele betoog dat het best wat hoger kan zijn. Dat roept een
beetje vertwijfeling op in deze zaal, zo merk ik bij mijn collega's. Stelt de heer Nijboer nu dat het 1 miljard is — daar
zijn wij voor — of opent hij de discussie naar een hogere
resolutieheffing? Dat wil ik graag van hem weten.
De heer Nijboer (PvdA):
Ik kan me voorstellen dat de minister niet een besluit neemt
om meer dan 1 miljard te heffen, gegeven de opstelling
van de Nederlandsche Bank, maar ik heb wel kritische vragen over de onderbouwing om tot die 1 miljard te komen.
Die heb ik hier zojuist in de eerste termijn voorgelegd.
Daarop verwacht ik zo meteen antwoord. Dan zal ik ook de
balans opmaken.
De voorzitter:
U had al een interruptie gehad, mijnheer Van Dijck, maar
als u nog iets wilt vragen, ga uw gang.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Ik hoor de heer Nijboer altijd een goede bail-in propageren,
maar nu zegt hij weer dat de belastingbetaler niet aan de
beurt moet zijn. Nu hebt u de kans, mijnheer Nijboer, nu
zit u aan de knoppen, met een PvdA-minister op Financiën.
Nu kunt u ervoor zorgen dat de belastingbetaler wordt
ontlast bij zo'n farce als wat bij SNS gebeurde, maar nu
doet u het niet, want u laat de gewone-obligatiehouders
met rust. U laat de 100.000-plusspaarders met rust.
De voorzitter:
Mijnheer Van Dijck, wat is uw vraag?
De heer Tony van Dijck (PVV):
Toen het over Cyprus ging, was u de eerste die zei: wat
goed dat die obligatiehouders, die 100.000-plusspaarders,
worden aangepakt. Nu laat u ze allemaal met rust. U legt
de rekening neer bij de Nederlandse belastingbetaler.
De voorzitter:
Mijnheer Van Dijck, wat is uw vraag?

9 oktober 2013
TK 11

11-4-6

De heer Tony van Dijck (PVV):
De vraag is waarom u hier een verhaal houdt alsof u het
opneemt voor de Nederlandse belastingbetaler en vervolgens een rekening van 2,7 miljard neerlegt bij diezelfde
belastingbetaler, terwijl u de mogelijkheden hebt om dat
te voorkomen.
De heer Nijboer (PvdA):
Ik wil de ondernemers wel eens zien die €100.000, €200.000
of €300.000 voor hun kleine bedrijf op de bank hadden staan
en dat geld kwijt waren geweest als het voorstel van de
heer Van Dijck was gevolgd. Dat zou de economie om zeep
hebben gebracht. Het is ook geen reële optie. Het is dan
ook niet verwonderlijk dat de PvdA-fractie dat standpunt
niet huldigt.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Maar voorzitter …
De voorzitter:
Nee, mijnheer Van Dijck, ik heb u de mogelijkheid gegeven
om een tweede interruptie te plegen. Daar wil ik het dan
ook bij laten, want dit is een herhaling van zetten.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Nee, het is geen herhaling van zetten, want wij hebben het
niet over ongedekte-obligatiehouders gehad tot nu toe. Een
interruptie gaat in tweeën. Ik wil graag van mijn tweede …
De voorzitter:
Ja, maar u had al een interruptie gehad, dus ik ben al heel
coulant.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Dit is mijn tweede interruptie, en een interruptie gaat in
tweeën.
De voorzitter:
Dan stel ik u in de gelegenheid om een vraag te stellen en
niet een heel betoog te houden. Wat is uw vraag aan de
heer Nijboer?
De heer Tony van Dijck (PVV):
Mijn vraag is: toen het ging over Cyprus en dat kleine
sigarenboertje met €300.000 stond de PvdA voorop om te
zeggen: goed dat die gepakt wordt, goed dat die 100.000plusspaarders ook worden aangepakt. Nu gaat het over
Nederland en de Nederlandse belastingbetaler, voor wie u
zegt op te komen, en nu laat u ze met rust. Dat is hypocriet.
De voorzitter:
Dat was geen vraag.

zwart geld op Cypriotische rekeningen maar de Nederlandse
mkb-ondernemer met spaargeld in de steek laat, laat ik
volledig voor rekening van de heer Van Dijck.

De heer Van Hijum (CDA):
Voorzitter. We spreken vandaag over het wetsvoorstel tot
invoering van een eenmalige resolutieheffing voor banken.
Het gaat om een heffing op deposito's. De regering denkt
daarmee 1 miljard euro op te halen, waardoor het begrotingstekort in 2014 wordt verminderd. Mijn fractie had
daarbij overigens dezelfde vraag als die de heer Koolmees
net stelde, namelijk of dit een nettobedrag is en of daarbij
ook de consequenties van mogelijk verminderde dividenden
van staatsbanken zijn ingecalculeerd.
De belangrijkste motivatie is dat met deze heffing een deel
van de kosten van de nationalisatie van SNS REAAL wordt
verhaald op de bancaire sector. Mijn fractie heeft begrip
voor die argumentatie. Als SNS failliet was gegaan, waren
de banken als gevolg van het depositogarantiestelsel
immers ook met kosten geconfronteerd geweest. Een aantal
collega's heeft daar ook op gewezen.
Tegelijkertijd hebben wij wel bedenkingen bij de timing van
de maatregel en het effect op de kredietverlening. Uit het
Overzicht Financiële Stabiliteit van de Nederlandsche Bank
blijkt dat het herstel van kapitaalbuffers ten koste gaat van
de kredietverlening. De winsten staan onder druk door de
zwakke economische groei en door de Europese schuldencrisis. Ook het aantal probleemleningen van huishoudens
en bedrijven neemt hierdoor toe. De Nederlandsche Bank
waarschuwt daarom voor een vicieuze cirkel tussen zwakke
bankbalansen, kredietrantsoenering en een lage economische groei. Volgens de Nederlandsche Bank doet elk miljard
aan winstbelasting in de huidige economische omstandigheden de kredietverlening met maar liefst 33 miljard afnemen. Ook de Raad van State waarschuwt ervoor dat de
lastenverzwaring ten koste gaat van het herstel van kapitaalbuffers en daarmee van de kredietverlening. Bovendien
wordt de voeding van het ex-antedepositogarantiefonds
uitgesteld. Dat fonds zou echter een bijdrage moeten leveren aan de stabiliteit van de financiële sector. De regering
geeft er in de memorie van toelichting en vooral ook in de
nota naar aanleiding van het verslag niet echt blijk van dat
zij deze zorgen serieus neemt. Op onze vraag hierover wordt
immers nauwelijks ingegaan.
Opnieuw wordt beloofd dat de effecten op de kredietverlening zullen worden gemonitord. Maar wanneer is de grens
bereikt? Uit het Overzicht Financiële Stabiliteit blijkt dat de
kredietverlening momenteel al nauwelijks tot niet groeit.
Volgens de Nederlandsche Bank drukken het strengere
kredietbeleid en de balansversterking de zakelijke kredietgroei met 2 tot 4 procentpunt, hetgeen investeringen van
bedrijven met 1% tot 2% drukt. Het heeft dus een effect op
de reële economie. Dat komt boven op de vraaguitval naar
krediet door de crisis. Door de crisis is er immers minder
economische activiteit en minder behoefte aan krediet.
Vooral het midden- en kleinbedrijf worden hierdoor
getroffen.

De heer Nijboer (PvdA):
Voorzitter. Mijn verwondering is niet kleiner geworden na
deze inbreng. Dat de PVV zich sterk maakt voor Russisch

Ik hoop dat de minister, behalve de toezegging om het
geheel te gaan monitoren, ook duidelijk aangeeft wanneer
wat hem betreft de grens is bereikt en wanneer matiging

Tweede Kamer

9 oktober 2013
TK 11

Tijdelijke wet resolutieheffing 2014

11-4-7

met de stapeling van maatregelen betracht zou moeten
worden. De CDA-fractie maakt zich namelijk vooral zorgen
over de stapeling van regels en heffingen: de resolutieheffing, de bankenbelasting, afdrachten voor het ex-antedepositogarantiefonds, mogelijke bijdragen voor een Europees
resolutiefonds en wellicht op de lange termijn ook nog een
financiëletransactietaks. Kan de regering aangeven wat de
samenhang tussen al deze nationale en internationale
maatregelen is? Sommige van die maatregelen spekken de
schatkist en andere maatregelen voeden fondsen die de
stabiliteit van de sector moeten versterken. Op welke wijze
draagt dit geheel bij aan herstel van de bancaire sector, die
uiteindelijk weer van belang is voor economisch herstel?
Erkent de regering de schadelijke effecten op de gezondmaking van banken en de kredietverlening?
In dat kader vraag ik mij ook af of de regering heeft overwogen om de opbrengst van 1 miljard euro niet in de schatkist
te laten vloeien, maar te storten in een resolutiefonds. Voor
een toekomstige bankenresolutie moet er volgens de
Europese Centrale Bank immers ook nog achtervang worden georganiseerd. Welke publieke achtervang heeft de
regering in 2014 beschikbaar voor de balance sheet
assessments — ik kan niets doen aan het grote aantal
Engelse termen, voorzitter — voor de doorlichting van
bankbalansen. Dit zal het komende jaar een belangrijke
gebeurtenis zijn. Ook daar heeft de Europese Centrale Bank
van aangegeven dat er publieke achtervang georganiseerd
zou moeten worden, wat mogelijk consequenties heeft voor
het EMU-saldo.
De voorzitter:
De minister wil graag tien minuten schorsing voor zijn
beantwoording.
De vergadering wordt van 11.18 uur tot 11.30 uur geschorst.

Minister Dijsselbloem:
Voorzitter. Dank aan de leden voor de inbreng en de
gestelde vragen. De inbreng tot nu toe laat zich als volgt
samenvatten: ongeveer de helft van de fracties vindt de
heffing te laag, de helft van de fracties vindt de heffing te
hoog en alleen de heer Koolmees steunt de heffing. Ik vat
het even samen, maar ik ga de leden nog overtuigen van
de wijsheid van dit wetsvoorstel, ook om de kans op de
steun ervoor te vergroten.
We zitten, als je het geheel overziet, in een transitiefase die
buitengewoon ongelukkig is. In de discussie loopt door
elkaar wat wij op dit moment in de transitiefase voor de
kiezen krijgen en wat wij straks in — nee, laat ik geen
Engelse woorden gebruiken — de meer stabiele situatie
zouden vinden, dus als wij een aantal zaken op orde zouden
hebben gebracht, zoals wat dan een goede wet- en regelgeving en een goede belastingdruk op banken zijn. Hoe kenmerken die zich? We zitten in de eerste plaats met een
economische crisis, waardoor banken verliezen moeten
nemen in hun mkb-kredietportefeuille en in hun vastgoedportefeuille. Ze lopen met de hypotheekportefeuille ook
meer risico's dan in het verleden. Voorts is de kwaliteit van
de kredietaanvragen minder. Ook die factor speelt mee bij
wat er nu met de kredietverlening gebeurt.

Tweede Kamer

Tijdelijke wet resolutieheffing 2014

Het tweede element dat deze transitiefase karakteriseert, is
dat wij achterstallig onderhoud hebben in de eisen die wij
aan banken stellen. De eisen die aan banken sinds het
midden van de jaren negentig werden gesteld, waren
onverantwoord laag. Dat was een zeer harde les voor ons
allen. Die eisen, de kapitaalsvereisten voor hoe de balans
van banken moet zijn samengesteld, zodat zij zelf ook
risico's kunnen opvangen, gaan omhoog. Daar is ook brede
steun voor. Sommigen vinden dat het te snel gaat, anderen
vinden dat het nog veel sneller moet en dat de eisen nog
meer omhoog moeten. Dat is het tweede element in de
transitiefase.
Het derde element is dat wij niet goed hebben geregeld wie
de rekening betaalt als een bank te veel risico heeft genomen of te veel verliezen heeft moeten accepteren. Het is
mijn opvatting dat we toe moeten naar een situatie waarbij
de eigenaren van banken en de beleggers in banken de
eersten zijn die de klap opvangen. Nee, ik moet het preciezer
formuleren. In de eerste plaats moeten banken zelf veel
solider zijn. Ze moeten reserves en buffers hebben en zelf
een belangrijk deel van hun verliezen kunnen dragen. Ze
moeten minder snel instabiel worden. Dan zijn de eersten
die moeten worden aangeslagen de beleggers en de eigenaren van banken. In de toekomst moet dit nog veel verder
gaan. De heer Van Dijck en anderen hebben daar ook aan
gerefereerd. Ik denk dat er inmiddels breed draagvlak voor
is dat dit verder gaat. Toen wij SNS bij de afgrond wegtrokken, was er nog niets geregeld. De Interventiewet en de
nationale wetgeving op dat punt waren nog nooit toegepast.
Het aanslaan van private beleggers, eventueel zelfs tot en
met de grote depositiehouders, was in Nederland ook nog
nooit gebeurd. In Europa was dat ook zeer ongebruikelijk.
Er zijn alleen voorbeelden te vinden in Denemarken, maar
die waren in het verleden niet in alle opzichten geslaagd.
Inmiddels zijn wij veel verder. Wij hebben het gedaan. Het
is inmiddels in andere landen gebeurd. De Europese Commissie heeft nu een staatssteunregime afgekondigd. Als er
overheden optreden om een bank te redden, moet ze
voortaan altijd die minimale bail-in doen. Die hebben wij
bij SNS ook gedaan. Sinds deze zomer is dat gewoon een
standaardregime in Europa. We hebben nu ook wet- en
regelgeving in voorbereiding. Er is ook al overeenstemming
over de BRRD, de resolutie- en herstelrichtlijn, althans op
Raadsniveau. Daar staat de ingangsdatum van 2018 in,
maar wat ons betreft wordt het eerder. Het Europees Parlement is er nu mee bezig. Mogelijk wordt het ook eerder.
Dan hebben we ook op dat punt de transitiefase gehad,
want dan liggen er goede, nieuwe regels. Dat is nu nog niet
zo. In vele opzichten moeten wij het beste maken van een
ongelukkige situatie, een economische crisis, de banken
die nog niet op orde zijn en de wet- en regelgeving die nog
niet op orde is. In die situatie hebben wij moeten interveniëren en SNS moeten nationaliseren. Daar komt een rekening
uit naar voren die in deze situatie ten dele kon worden
omgeslagen over beleggers. Ten dele wordt er een heffing
opgelegd aan de bankensector. Daarover gaat het wetsvoorstel dat wij vandaag bespreken. Voor het overige gaat de
rekening naar de Nederlandse overheid. Het bedrag daarvan
had ik graag kleiner gezien. De overheid wordt daarmee
eigenaar van een bank, maar de rekening moet wel eerst
worden betaald. Dat is de situatie waarin wij nu zitten.
Degenen die zeggen dat het zo niet had gemoeten en dat
het in de toekomst anders moet, hebben eigenlijk gelijk.
Het had ook niet zo gemoeten. Ten eerste hadden wij het
nooit zo ver moeten laten komen met de financiële sector.
Ten tweede hadden wij onszelf meer instrumenten, stren-

9 oktober 2013
TK 11

11-4-8

gere eisen en beter toezicht moeten verschaffen, zodat wij
adequater hadden kunnen ingrijpen. Dat is allemaal overgangsproblematiek, die mij evenzeer spijt als sommige van
de geachte leden.
In dit wetsvoorstel introduceren wij een resolutieheffing
met drie heffingsmomenten, die in 2014 zal worden geheven
van de Nederlandse banken. De meningen zijn zeer verdeeld
over de vraag of dat acceptabel is of te laag. Ik ga eerst in
op het advies van de Nederlandsche Bank daarover. Uiteindelijk is het natuurlijk een beslissing geweest van het kabinet om het zo te doen. Ook de omvang en de grondslag
zijn gebaseerd op een beslissing van het kabinet. De
Nederlandsche Bank heeft daarover geadviseerd en dat
advies roept natuurlijk vragen op en soms zelfs kritiek. Het
advies heeft een vrij brede range. Wat is nu het effect hiervan op de kredietverlening? Dat is een hoofdvraag. Een
tweede hoofdvraag is wat het zou betekenen voor de stabiliteit als je de heffing hoger had gemaakt.
Wat de stabiliteit betreft: Nederlandse banken zijn, gegeven
hun structuur en gegeven het karakter van de Nederlandse
pensioenfondsen, voor hun financiering sterk afhankelijk
van de internationale financiële markten. Wanneer wij een
heel hoge heffing hadden gelegd op de Nederlandse banken, zou dat hun financierbaarheid, hun kredietwaardigheid,
in internationaal opzicht direct hebben aangetast. Kun je
daar een bedrag op pinnen? Wat zou het effect zijn geweest
op de reële economie? Wat zou het effect zijn geweest op
de financierbaarheid van de Nederlandse banken? Dat is
allemaal moeilijk te zeggen, maar het advies van de
Nederlandsche Bank is: pas daarmee op en denk aan de
positie, het aanzien en de kredietwaardigheid van de
Nederlandse financiële instellingen.
Een tweede aspect van de financiële stabiliteit betreft een
ander scenario, namelijk dat waarin wij niet zouden hebben
geïntervenieerd, en SNS failliet was gegaan. Dan zou het
depositogarantiestelsel in werking zijn getreden. Dat werkt
zo dat dan alle andere banken de middelen die rekeninghouders van de SNS hebben, per direct beschikbaar moeten
stellen. Het ging om een bedrag van ten minste 35 miljard,
alleen al voor gewone rekeninghouders. Het zou een grote
impact hebben gehad op de andere banken, die dit per
direct beschikbaar hadden moeten stellen. Vervolgens
hadden zij uit de afwikkeling van de failliete inboedel van
de bank het geld moeten zien terug te halen. De inschatting
is dat daarbij grote verliezen zouden zijn geleden. Er had
dan een groot bedrag op tafel gelegd moeten worden. In
de tweede plaats zou er sprake zijn geweest van onzekerheid: welke verliezen zitten erin en wat betekent dit voor
de balansen van de Nederlandse banken? Dat heeft ook
weer impact op de financierbaarheid vanuit de internationale markten. Het derde aspect is het reële verlies dat dan
moet worden genomen. Dat zijn allemaal aspecten die onze
banken aantasten, in een situatie waarin verliezen moeten
worden genomen, reserves en buffers moeten worden
versterkt en wij tegelijkertijd de kredietverlening op gang
willen brengen. De Nederlandse regering is van oordeel
dat het doorschuiven van deze rekening of het volledig
neerleggen van de dgs-rekening bij de banken onverantwoord zou zijn geweest voor onze banken. Wij willen het
risico niet nemen.
Dan kun je nog twisten over de vraag: waarom dan 1 miljard? Had dit bedrag niet hoger kunnen zijn? Er wordt dan
verwezen naar de range. De Nederlandsche Bank zegt: het

Tweede Kamer

Tijdelijke wet resolutieheffing 2014

kan een gering effect hebben op de kredietverlening, maar
ook een heel groot effect. Dat type sommetje is zeer
afhankelijk van de vraag of de Nederlandse banken de
rekening die zij moeten betalen, direct naar de rekeninghouders kunnen doorvertalen. Dat is waar de heer Koolmees
op wijst: dit bedrag van 1 miljard zal voor een fors deel of
helemaal worden doorberekend aan rekeninghouders. Dit
is zeer afhankelijk van de bank, de portefeuille en de kredietmarkt. Kan de rente zomaar omhoog? Wat doet de concurrentie? Dus mensen die zeggen "gooi die heffing maar
omhoog, want ik wil de belastingbetaler ontzien", moeten
daar wel bij vertellen dat dit zich, voor een zeer groot deel
— en ook dat kunnen we niet exact kwantificeren van
tevoren — zal vertalen naar hogere rentetarieven in
Nederland, wat ten laste gaat van mensen die geld lenen,
consumenten, huishoudens, het mkb. De vraag welk effect
het zal hebben op de kredietverlening is dus rechtstreeks
verbonden met de vraag hoezeer de rentetarieven omhoog
zullen gaan als deze heffing wordt opgelegd c.q. verhoogd.
De heer Nijboer heeft gevraagd naar de derde weg. Hij wees
op het aspect van de kosten en zei: er kunnen gewoon
kosten worden bespaard in de sector. Dat ben ik zeer met
hem eens. Dat weet hij ook van mij. Ik druk zeer op het
kostenniveau in de Nederlandse sector. Dat moet en kan
verder omlaag, te beginnen met de lonen, het loongebouw,
van boven naar beneden. Ook daarin wordt voortgang
geboekt in de nieuwe cao's, stel ik vast. De bonuspraktijk
is al sterk aangepast bij de Nederlandse banken en volgend
jaar ontvangt de Kamer wetgeving om dat verder te reguleren. Is er kostenbesparing te halen? Zeker. Is deze voldoende om de kosten van deze operatie te financieren?
Nee. Dan zouden we een rechtstreekse en heel grote looningreep moeten doen, wat alleen al op juridische bezwaren
zou stuiten, omdat mensen ook recht hebben op de contractueel overeengekomen loonsommen.
De heer Merkies (SP):
Ik weet dat wij hier eerder een debat over hebben gevoerd.
Dat ging ook over de kosten en toen heb ik tegen de
minister gezegd dat er toch ook andere kosten zijn dan
alleen de loonkosten. In dat debat heeft de minister daarop
gezegd: ik ga daar nog nader naar kijken. Ik hoop dat hij
zegt dat niet alleen de lonen omlaag moeten, maar ook de
algehele kosten bij de banken. Dan is natuurlijk de vraag
of hij dat op een of andere manier gaat monitoren.
Minister Dijsselbloem:
Ik herken niet wat de heer Merkies zegt, dat ik gezegd zou
hebben dat ik verder ging kijken naar andere kosten. Ik vind
dat er kostenbesparingen mogelijk zijn. Ik heb dat in eerdere
debatten onderbouwd door de loonkostenontwikkeling in
de financiële sector sinds de crisis, maar ook in de achterliggende jaren, te vergelijken met de ontwikkeling in andere,
vergelijkbare, sectoren. Dan zie je dat de lonen in de financiële sector nog steeds ruim zijn. Dat moet gewoon gecorrigeerd worden. Daar spreek ik ook over met de banken.
Men is het daarmee eens. De vakbonden zijn het er niet
altijd mee eens, zo zal de Kamer begrijpen, maar toch is de
neerwaartse trend inmiddels ingezet. Ik ben geen bankdirecteur. Als de Kamer van mij verwacht dat ik nu met de
stofkam door de banken ga om de kosten omlaag te drukken, moet ik zeggen: zo werkt het niet. Het is echter evident
dat de banken hun kostenniveau moeten drukken.

9 oktober 2013
TK 11

11-4-9

De heer Koolmees heeft daarvan terecht gezegd dat concurrentie een van de meest effectieve methodes daarvoor is.
Dat is een debat dat we ook op andere momenten met
elkaar hebben gevoerd. De concurrentie moet weer terugkomen in de Nederlandse bankensector, bijvoorbeeld door
meer buitenlandse partijen, bijvoorbeeld door de beklemming die de Europese Commissie op concurrentiegedrag
van banken heeft gezet, zo snel mogelijk eraf te krijgen. We
zijn er al bijna vanaf. In april hopen we daar helemaal vanaf
te zijn. En over de SNS zijn we nu in gesprek met de Commissie. Dat zijn manieren om het kostenniveau langs die
weg omlaag te krijgen.

effect op de kredietverlening zo groot is. Volgens het CPB
zal de bankenbelasting in hoge mate worden doorgerekend
in de rente. Geen van beide is voordelig. Ook rente raakt
de koopkracht van huishoudens, ook rente raakt de investeringsmogelijkheden van bedrijven. Maar u hebt gelijk: daar
zit een verschil tussen.

De heer Merkies (SP):
We hebben het hierover gehad in een debat over kredieten,
afgelopen jaar. Ik zou het zonde vinden als de minister dat
echt alleen maar vertaalt in "wij moeten de kosten omlaag
brengen, dus de lonen moeten omlaag", net alsof er geen
andere kosten bij banken zijn. In de schriftelijke ronde heeft
ook de PvdA daar vragen over gesteld. Toen is aangegeven
dat er nog een enorme slag te maken is als je de meest
efficiënte banken vergelijkt met de gemiddelde. Blijkbaar
wil de minister wel kijken naar kosten. Hij kijkt tenslotte ook
naar de loonkosten. Kijkt hij dan ook naar alle kosten?

Daarmee kom ik op de vraag die verschillende van u hebben
gesteld, volgens mij ook de heer Van Hijum, maar in ieder
geval mevrouw De Vries en de heer Merkies: gaat u dat
monitoren en wanneer bereiken we een kritische grens?
We monitoren het en we rapporteren daarover ook aan u.
De Nederlandsche Bank monitort het ook. Ten aanzien van
de kritische grens zien we voor het eerst dat de kredietverlening, zij het niet tot nul, maar in ieder geval in omvang
tot stilstand gekomen is. Dat is buitengewoon zorgelijk,
daarin zit de ernst van de crisis van dit moment. Tegelijkertijd is het kabinet vastbesloten om zich daar niet bij neer te
leggen. We hebben in de Miljoenennota een extra pakket
aan maatregelen genomen om de mkb-kredietverlening
verder te ondersteunen en op gang te houden, alleen al 100
miljoen in de sfeer van credits en andere faciliteiten. We
zijn in de Catshuissessies in gesprek geweest met pensioenfondsen, verzekeraars en andere institutionele beleggers.
Een van de uitkomsten van die gesprekken is dat de verzekeraars nu een mkb-kredietfonds opzetten, waarmee wij
nauw samenwerken. We zorgen ervoor dat onze instrumenten en dat fonds elkaar aanvullen. In dat fonds komt ongeveer 200 miljoen vanuit die sector. Dat is de laatste stand
die mij is gemeld. Ook vanuit de banken zijn er initiatieven
voor kredietverlening. Er gebeurt dus heel veel op dit
moment. Het kabinet trekt ook het komende jaar extra geld
uit voor het ondersteunen van de kredietverlening.

Minister Dijsselbloem:
Ik denk dat de SP iets anders aankijkt tegen mijn verantwoordelijkheid in relatie tot banken. Ik kijk naar kosten, zegt de
heer Merkies, maar wat betekent dat? Binnen de bankensector zijn de loonkosten inderdaad een grote factor. Daar is
wel degelijk een besparing mogelijk. Een ander negatief
effect is het aantal mensen dat werkzaam is in de sector.
Wat wij daarvan ook vinden, heel veel mensen hebben
sinds de financiële crisis hun werk in de financiële sector
verloren. Ook dat proces is nog volop gaande, de banken
zijn nog steeds aan het indikken en kantoren aan het sluiten.
Er zit ook een trend achter van burgers in Nederland die
massaal zijn overgestapt op internetbankieren. De werkgelegenheid wordt minder, kostenniveaus worden minder en
cao's worden op dit moment versoberd. Een andere factor
is de ICT. Juist in een tijd met internetbankieren, waaraan
risico's zitten zoals aanvallen op websites, moeten banken
veel investeren in de ICT-sector; dat is onvermijdelijk. Mijn
bemoeienis reikt niet verder dan met de bankensector te
spreken over het belang van kostenbesparing en om druk
te zetten, zeker waar het staatsbanken betreft zoals sommigen van u dat hebben genoemd, om ervoor te zorgen dat
de loonkostenniveaus en cao's worden versoberd. Daar
richt mijn bemoeienis zich op, maar verder dan dat reikt
dat niet.
Misschien nog een enkele opmerking over de DNB-analyse.
De heer Nijboer heeft specifiek gevraagd hoe de DNB-analyse zich verhoudt tot die van het CPB. In de doorrekening
van verkiezingsprogramma's gaat het CPB ervan uit dat de
bankenbelasting — dat was de vergelijking die werd
getrokken — zich grotendeels vertaalt in een verhoging van
de rente met enkele basispunten. Er zijn dus in hoofdlijn
twee opties. Ik abstraheer even van het element kosten,
waar natuurlijk een deel van de besparing gehaald kan
worden. Het is dan of kredietverlening, of rentedoorberekening. De DNB heeft niet gezegd dat alles wordt gehaald in
minder kredietverlening, maar de DNB heeft gezegd dat,
als er niets zou kunnen worden doorberekend, het maximale

Tweede Kamer

Tijdelijke wet resolutieheffing 2014

Ik heb over de bandbreedte van de inschatting van de DNB,
het effect op kredietverlening, gezegd dat het niet te pinpointen is; het is geen puntschatting, het is een bandbreedte. Voor de crisis zou het waarschijnlijk dichter bij de
500 miljoen hebben gelegen en zou de prijs van krediet
slechts beperkt zijn toegenomen.

De voorzitter:
Mijnheer Merkies, ik zie dat u wilt interrumperen. Ik stel
voor dat wij twee interrupties doen, in tweeën.
De heer Merkies (SP):
Ik heb niet gevraagd of er in het algemeen wordt gemonitord maar of er een evaluatie kan plaatsvinden van de kredietverlening en de mate waarin de resolutieheffing invloed
heeft gehad op de kredietverlening. Ik heb al een motie
klaarliggen om hierom te vragen. Ik vraag het nu direct aan
de minister van Financiën, dan is die motie niet meer nodig.
Is hij bereid om na enige tijd die evaluatie te laten uitvoeren? Liever niet door de Nederlandsche Bank, want ik zou
graag een onafhankelijke toets willen. Vooral gezien de
uitspraken van de heer Knot deze week, zie ik de Nederlandsche Bank niet als een onafhankelijke instelling. De instelling
moet dus onafhankelijk zijn. Het mag het ministerie zelf zijn,
maar niet de Nederlandsche Bank, ook al niet vanwege de
uitspraken van DNB in dit kader. Is de minister bereid tot
zo'n evaluatie?

9 oktober 2013
TK 11

11-4-10

Minister Dijsselbloem:
Ik wil het volgende doen en ik hoop dat ik de heer Merkies
hierin tegemoetkom. Wij monitoren de kredietverlening en
dat blijven wij doen. Wij benutten daar ook de Nederlandsche Bank voor, maar ik rapporteer aan de Kamer, dus men
mag mij erop aanspreken. Wij zullen ook in de fase waarin
de resolutieheffing geïnd wordt — het gaat in drie stappen
— een en ander inzichtelijk maken voor de eerste drie
kwartalen. Wij kunnen heel moeilijk ceteris paribus de
andere factoren ervan abstraheren en zeggen wat het geïsoleerde effect is van de bankenheffing. Wij kunnen bekijken
of wij er iets over kunnen zeggen in kwalitatieve zin, maar
kwantitatief kunnen wij het niet uit elkaar trekken om vervolgens te zeggen wat precies het effect is geweest van
deze heffing op de kredietverlening. Dat is ook niet te doen
voor de bankenbelasting of andere factoren, economische
et cetera, die kredietverlening beïnvloeden.
De heer Merkies (SP):
Als dat zo is, is het natuurlijk gek dat de Nederlandsche
Bank moord en brand schreeuwt en zegt dat het enorme
effecten op de stabiliteit heeft als je ook maar iets meer dan
1 miljard aan belasting heft, terwijl tegelijkertijd blijkt dat
je er eigenlijk geen slag naar kunt slaan en het zelfs ook
niet achteraf kunt zien. Dan zou ik helemaal zeggen dat die
1 miljard op lucht gebaseerd is. Laten wij in ieder geval
achteraf bekijken wat het effect is geweest van de resolutieheffing — ik bedoel natuurlijk niet hoe de kredietverlening
in het algemeen is verlopen, want daarop zijn veel zaken
van invloed — op de kredietverlening. Dat is tenslotte de
reden dat de Nederlandsche Bank zegt dat wij niet meer
dan 1 miljard mogen heffen.
Minister Dijsselbloem:
Geen misverstand, de Nederlandsche Bank heeft niet
gezegd dat wij iets wel of niet mogen. Zo zitten de verhoudingen immers niet in elkaar. De Nederlandsche Bank heeft
aangegeven — men heeft dat inderdaad ook bij de bankenbelasting gedaan — dat dit type belastingen en heffingen
natuurlijk een impact heeft, óf op de rente óf op de omvang
van de kredietportefeuille. De mate waarin — dat is die
range — is gewoon niet te puntschatten. Dat wil niet zeggen
dat je dat risico maar aan de kant moet schuiven en veronachtzamen. Er zal een effect zijn. Als het amendement van
de heer Van Dijck zou worden aangenomen en wij de heffing verhogen naar 3,7 miljard, dan heeft dat een grote
impact op een proces dat nu gaande is, namelijk het nemen
van verliezen in combinatie met het opbouwen van buffers
en tegelijkertijd het op gang willen houden van de kredietverlening. Die drie dingen zijn nu tegelijkertijd gaande. Er
zijn dus effecten op de kredietverlening, ook van deze heffing; daar kunnen wij niet omheen draaien. Vandaar dat wij
deze zo voorzichtig hebben vastgesteld, maar zelfs deze
heffing vinden sommige leden te hoog.
De heer Van Hijum (CDA):
De minister wijst op een aantal initiatieven van het kabinet
om de kredietverlening weer op gang te brengen, ook in
de richting van het midden- en kleinbedrijf. Mijn fractie
juicht deze zeker toe. Tegelijkertijd wringt dat een beetje
met een aantal maatregelen die ertoe leiden dat juist bij de
grote banken de kredietverlening op zijn zachtst gezegd
niet wordt bevorderd. Nu is mijn vraag of de minister iets

Tweede Kamer

Tijdelijke wet resolutieheffing 2014

concreter kan aangeven wanneer volgens hem het effect
zo schadelijk is dat je ook de maatregelen zelf zou moeten
heroverwegen.
Minister Dijsselbloem:
Ook dat laat zich niet in een punt formuleren. We hebben
in de maand augustus zelfs een krimp gehad van de kredietverlening. Dat is voor het eerst. In de periode na de financiële crisis is de kredietverlening eerst nog jarenlang
gegroeid, gemiddeld 2 tot 4%. De laatste jaren is zij sterk
teruggelopen, maar nog wel positief. In augustus was zij
negatief en dat is zorgwekkend. Ik ga nu niet zeggen dat als
zij nog twee maanden negatief blijft, ik de bankenbelasting
afschaf. Als de heer Van Hijum dat zou willen, moeten we
het ook hebben over de dekking aangezien zij ook onderdeel
is van de begroting. We volgen het zeer alert. Op het
moment dat het beeld verder verslechtert, zullen we er hier
met elkaar over spreken. Ondertussen zitten we niet op
onze handen en nemen we waar mogelijk initiatieven met
banken, verzekeraars en andere beleggers om ervoor te
zorgen dat een kredietstroom op gang blijft komen voor
ondernemers, ook voor het mkb en voor startende ondernemers met veel groeipotentie.
De heer Van Hijum (CDA):
Als de maatregel op zichzelf de kredietverlening schaadt,
en daarmee de investeringen door bedrijven schaadt, kost
dat de minister ook belastingopbrengsten. Dit wordt niet
becijferd, maar is wel schadelijk voor de schatkist. Ik hoor
graag concreter hoe de minister dit wil gaan doen en bij
welke grens of drempel er wordt gezegd dat het niet meer
aanvaardbaar is. Ik vraag dit mede omdat de minister destijds bij het depositogarantiefonds al heeft aangegeven dat
hij gaat monitoren wat de effecten ervan zijn op de kredietverlening. Welke maatstaven hanteert de minister hiervoor?
Minister Dijsselbloem:
Ik ga daar nu niet met een meetlat langslopen. De discussie
over het depositogarantiestelsel is wel een mooi voorbeeld.
Toen wij daarover spraken, ging het over de invoering van
een ex-anteheffing, specifiek de heffing om een dgs-fonds
aan te leggen. Nu hebben we gezegd dat er een acuut probleem is — de kosten van de redding van de SNS — en dat
het reëel, verantwoord en verdedigbaar is dat de banken
daaraan bijdragen, maar dat dan wel de dgs-heffing wordt
uitgesteld. Zo gaat het Nederlandse kabinet daarmee om.
Wij kijken voortdurend naar wat we van de banken vragen
en of dat in deze tijd kan. De dgs-heffing hebben we om die
reden dus uitgesteld, niet afgesteld.
De heer Nijboer (PvdA):
Ik blijf even bij het vorige punt waarnaar ook de heer Merkies vroeg. De minister geeft aan dat het niet mogelijk is
een puntschatting te maken van het effect op kredietverlening. Enerzijds begrijp ik dat, anderzijds vind ik een range
van 0,5 miljard tot 16,5 miljard zo ongelooflijk breed dat
het weinig basis biedt om een besluit op te baseren. Ik vind
het verzoek van de heer Merkies om volgend jaar te kijken
wat de effecten zijn, heel redelijk. Wil de minister hier nog
eens op ingaan?

9 oktober 2013
TK 11

11-4-11

Minister Dijsselbloem:
Ik heb de heer Merkies ook niet van onredelijkheid beticht.
Ik zou niet durven. Tegelijkertijd heb ik aangegeven hoe
moeilijk dat is. Je kunt kredietverlening monitoren en dat
doen wij ook. Daarbinnen vervolgens isoleren wat het effect
van de bankenbelasting is geweest op de ontwikkeling,
uitbreiding of inkrimping van de kredietportefeuilles, is
gewoon niet mogelijk. Dit was het verzoek van de heer
Merkies: kan de minister evalueren wat het effect is op de
kredietverlening op deze heffing, geïsoleerd? Ik heb gezegd
dat wij daarover rapporteren en er mogelijk kwalitatief iets
over kunnen zeggen. Dit effect kwantitatief isoleren is niet
mogelijk.
De heer Nijboer (PvdA):
Ik deel met de minister dat het moeilijk is. Toch doen wij
dat op vele fronten wel. Als er een nieuwe belasting wordt
ingevoerd of als een andere maatregel wordt aangekondigd,
wordt toch door de regering een zo precies mogelijke
inschatting van de effecten gemaakt? Hiervoor zijn methoden beschikbaar, die zeker bij de Nederlandsche Bank
bekend zijn. Ik zou prijs stellen op het in ieder geval kwalitatief proberen te analyseren van de effecten, maar ook op
het pogen een iets preciezer beeld te geven, in bandbreedtes bijvoorbeeld. Dit is zeker achteraf mogelijk wanneer de
effecten bekend zijn en wanneer is gekeken hoe de banken
zich hebben ontwikkeld, hoe de winst zich heeft ontwikkeld,
hoe de kredietverlening zich heeft ontwikkeld, hoe de bufferopbouw zich heeft ontwikkeld en hoe de heffing in de
praktijk heeft uitgewerkt, ook omdat we op voorhand toch
wel zo'n grote bandbreedte hebben gekregen dat we
eigenlijk alleen maar moeten vertrouwen op de mededeling
van DNB dat meer onverantwoord is.
Minister Dijsselbloem:
Ik zal proberen de Kamer daarin zo veel mogelijk tegemoet
te komen. Een aantal aspecten die de heer Van Hijum nu
noemt, zoals de ontwikkeling van de buffers, de winsten
en de dividenduitkeringen, kunnen we inzichtelijk maken
nadat kwartaalcijfers, halfjaarcijfers et cetera beschikbaar
zijn. We moeten met elkaar afspreken op welk moment dat
moet gebeuren. Ik wil er zeer voor waarschuwen om, als
het tegenvalt, te zeggen dat de heffing moet worden
teruggegeven of omhoog moet. Het is aan de Kamer om
tot dat soort oordelen te komen, maar ik geef slechts de
waarschuwing mee dat het niet goed is voor de stabiliteit
van de banken als zij niet weten waarmee zij moeten rekenen omdat het perspectief en de opgave die zij voor zich
hebben, niet bekend zijn. Ik heb tegen hen gezegd dat ik bij
hen een miljard zal ophalen. Tegelijk stellen we de vulling
van het depositogarantiefonds twee jaar uit. Daarmee bied
ik zekerheid aan de banken. Ze weten dan waarmee ze
rekening moeten houden. Dat is ook voor institutionele
beleggers belangrijk; die willen weten wat van banken
gevraagd wordt. We moeten hier niet uit elkaar gaan met
een wolk van onzekerheid voor Nederlandse banken in een
tijd die al buitengewoon complex is. We vragen immers al
veel van hen. Ik vraag niet om medelijden met de Nederlandse banken, maar om de nuchtere vaststelling te volgen
dat zij zekerheid moeten hebben over wat wij van hen vragen. Dit wetsvoorstel vraagt van hen 1 miljard in 2014. Dat
bedrag wordt verdeeld over drie momenten. Het dgs-fonds
wordt twee jaar uitgesteld. Daarachter zit een afweging van
de effecten daarvan op de rentetarieven voor klanten, op

Tweede Kamer

Tijdelijke wet resolutieheffing 2014

de kredietportefeuilles in een tijd waarin de kredietverlening
toch al onder druk staat en op de opbouw van buffers. We
moeten zo snel mogelijk door deze transitiefase heen. Als
wij de heffing vele malen groter zouden maken, weet ik
zeker dat het proces van het door de transitiefase heen gaan
en het aanleggen van buffers nog veel langer gaan duren.
De voorzitter:
Ik neem aan dat dit het antwoord was op de vragen van de
heer Nijboer en niet op die van de heer Van Hijum.
Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
Ik ga nog even door op het punt dat de heer Van Hijum
heeft aangekaart: de kredietverlening. De minister zegt dat
er voor hem niet echt een grens is waarbij er gekeken zou
moeten worden naar ingrijpen of het nemen van maatregelen. Als ik het verslag met de antwoorden op de vragen
over dit wetsvoorstel goed heb begrepen, heeft de minister
aangegeven dat het reden kan zijn om in te grijpen als de
kredietverlening enkele opeenvolgende kwartalen negatief
is of als er een forse krimp van de bancaire kredietverlening
optreedt. Op dat moment kan ook bestudeerd worden of
er instrumenten zijn om de kredietverlening minder te
belasten. Is dat de grens voor de minister? Aan welke
instrumenten denkt hij? Hij heeft aangegeven dat de bankenbelasting geen optie is, maar welke opties zijn er dan
wel?
Minister Dijsselbloem:
In het scenario dat in de nota is behandeld, waarin er
meerdere kwartalen sprake is van krimp van kredietverlening, hebben we te maken met een heel forse voortzetting
van onze crisis. In dat scenario moet het kabinet sowieso
acteren. Als het kabinet ertoe zou besluiten om de bankenbelasting te verlagen, kom ik als eerste terug bij de Kamer,
want dan hebben we ook een financieel probleem. Er zijn
ook in dit dossier geen gratis ritjes te vergeven. Het is van
tweeën één. Of we betalen de rekening als overheid, maar
dan gaat die terug naar de belastingbetaler. Ook dan landt
die in lasten van mensen, in minder toeslagen of in andere
uitgavenbeperkingen. Of we vragen van de banken een
bijdrage die gegeven de huidige omstandigheden redelijk
is. Of — maar dit is een toekomstscenario — we slagen er
nog veel verder in om de rekening volledig terug te dringen
en dus ook de risico's terug te dringen in de sector. Dat is
het langetermijnperspectief. Ik ga er niet op vooruitlopen.
De banken hebben recht op zekerheid en helderheid over
wat wij van hen vragen. Wat wij van hen vragen, vinden
wij in de huidige omstandigheden in alle redelijkheid verdedigbaar. Sommigen van u vinden het te veel, anderen
vinden het te weinig, wij vinden het verdedigbaar in de
huidige omstandigheden die buitengewoon zwaar zijn, ook
voor Nederlandse banken. Ik zal niet vooruitlopen op de
vraag wat wij dan doen met deze heffing, bankenbelasting
of andere instrumenten.
Als wij door deze transitiefase heen zijn, de banken hun
buffers op orde hebben gebracht en wij de wet- en regelgeving hebben afgerond, dit laatste hopelijk in de loop van
volgend jaar, komen wij bij de Kamer terug met een analyse
van waar wij staan met de belastingen en van de heffingen
op de sector. Zoals bekend hebben wij een ex-ante-dgsheffing die weliswaar twee jaar is uitgesteld tot medio 2015,

9 oktober 2013
TK 11

11-4-12

maar intussen wordt in Europa gediscussieerd over in ieder
geval harmonisatie van depositogarantiestelsels. Uit die
discussie komt waarschijnlijk een plicht voor alle landen
voort om een dgs-fonds aan te leggen, en dus om te heffen.
In Europa wordt in het kader van de bankenunie gesproken
over de mogelijkheid om te komen tot een resolutiefonds.
Ook dat zou kunnen leiden tot een heffing. Dan hebben wij
in Nederland de bankenbelasting, wij hebben nu driemaal
eenmalig een resolutieheffing, en er komt een moment dat
wij, het geheel overziend, moeten afwegen hoe wij omgaan
met de lastendruk op de bankensector. Dat hoeft niet nu te
gebeuren. Wij zitten nu in een resolutiefase waarin wij een
evenwicht moeten zoeken tussen balansherstel bij de banken, kredietverlening en de kosten voor de burger c.q. de
belastingbetaler. In de steady state, de situatie waarin helderheid is ontstaan en wij deze transitie achter ons hebben
gelaten, moeten wij een keer het totaal aan heffingen dat
op de bankensector afkomt, overzien. Dit kan ook consequenties hebben voor de bankenbelasting, die de een te
hoog en de ander te laag vindt.
De heer Van Hijum (CDA):
Ik heb nog een vraag over dit laatste punt. Ik heb daarover
een motie voorbereid, maar nu zegt de minister dat hij van
plan is om dat samenstel van heffingen en belastingen te
bezien. Op welke termijn kunnen wij daarover met de
minister van gedachten wisselen? De klacht van de sector
dat die heffingen en regels cumuleren, ligt er natuurlijk al
een tijdje.
Minister Dijsselbloem:
Ja, maar laat ik eerst iets relativerends zeggen over die
klacht. Ik begrijp die klacht, maar de sector zal zich ook
moeten realiseren dat er na de enorme maatschappelijke
schade die is aangericht door de financiële crisis, alle reden
is om te praten over wet- en regelgeving — inderdaad
nieuwe regels voor deze sector — en ook over belastingheffing c.q. het terugdringen van risico's en rekeningen naar
die sector. Dit ter relativering.
Ik stel voor om de discussies in Europa af te wachten. Ik
verwacht dat wij medio 2014 helderheid hebben over de
resolutieheffingen in het kader van de bankenunie en de
harmonisatie van nationale dgs-heffingen. Sommigen zullen
ook spreken over een Europees dgs, maar zo ver ben ik nog
niet. De bankenbelasting kennen wij al en de resolutieheffing is eenmalig en verdwijnt weer. Medio 2014 kunnen wij
dat overzien. Mocht het in Europa sneller gaan en mochten
wij sneller duidelijkheid hebben over de vraag waartoe wij
ons in Europa verplichten, dan kom ik eerder naar de Kamer
terug. Wij maken dan die analyse en kunnen dan ook spreken over de vraag welke lastendruk op de sector op wat
langere termijn gewenst is.
De heer Van Hijum (CDA):
Dit is helder. Overigens ter relativering van mijn kant: het
gaat mij niet primair om de vraag of de banken ook niet
een rekening mogen betalen. Mijn zorg betreft primair de
gevolgen daarvan voor de maatschappelijke rol van de
banken in de vorm van kredietverlening. Wat de minister
nu schetst, is vooral een reactieve benadering van de
voorstellen die in Europees verband worden ontwikkeld
voor een resolutiefonds of een depositogarantiefonds. Heeft

Tweede Kamer

Tijdelijke wet resolutieheffing 2014

de minister een inzet gekozen voor de discussie over de
vraag hoe je heffingen en belastingen wat meer zou kunnen
stroomlijnen? Zouden die discussies niet wat eerder moeten
worden gevoerd?
Minister Dijsselbloem:
Ik zou dan moeten ingaan op mijn visie op het Europese
resolutiefonds, op de harmonisatie van dgs et cetera. Ik ga
dat ook doen.
Allereerst ga ik in op het resolutiefonds. Voor de banken
die straks onder het Europese toezicht vallen, moet een
adequaat fonds beschikbaar komen. In de eerste plaats zijn
dat de grote banken, maar in de toekomst zijn dat mogelijk
meer banken. Het fonds moet een zodanige omvang hebben
dat het ook kan acteren op het moment dat grote financiële
instellingen in de problemen komen. De schattingen zijn
dat er 50 miljard voor die functie nodig is. Dat geld zit nu
niet in het fonds en dat fonds zal dus moeten worden
opgebouwd. Als het fonds eerder wordt gebruikt, zal het
moeten worden voorgefinancierd en vervolgens met een
ex-post-heffing moeten worden opgehaald in de sector. De
grondslag of de verdeling, dus wie welk deel van die heffing
betaalt en waarop dat wordt gebaseerd, is daarbij cruciaal.
Mijn insteek is dat die grondslag sterk wordt ingegeven
door de risico's die worden aangegaan. Het moet dus risicogestuurd zijn. Voor de banken moet er ook een prikkel
van uitgaan om daar zorgvuldig mee om te gaan. In de
tweede plaats moet in die heffingsgrondslag wat mij betreft
een link worden aangebracht met het bail-inbare kapitaal.
De heer Nijboer heeft er vaak op gewezen dat naarmate
kapitaal verder is verpand, en dus niet bail-inbaar is, een
kleiner deel van de rekening kan worden betaald door de
beleggers in de bank en een groter deel naar het fonds gaat.
Dat betekent ook dat je een hogere heffing betaalt. Zo sta
ik dus in de discussie over de grondslag.
Ben ik voor zo'n fonds? Ja, maar uiteraard onder de voorwaarde dat de banken een oplossing hebben voor hun
historisch ontstane kapitaalstekorten. Door dat proces gaan
we nu heen. Alle bankbalansen worden doorgelicht en
mogelijk komen daaruit problemen naar voren. Voordat
men onder het systeem wordt gebracht en toegang krijgt
tot het resolutiefonds, moeten de tekorten op de balansen
worden opgelost. Europese dgs-harmonisatie zal ertoe leiden dat we allemaal ook echt een dgs-faciliteit moeten
aanleggen. Dat verschilt zeer per land, zoals de Kamer weet.
Sommige landen hebben daarvoor fondsen, maar andere
niet. Als er een aanslag is op het dgs, moeten de banken
dat geld in een keer neerleggen of de overheid moet het
geld weer fourneren. We willen daarvan af. Als je dat wilt,
moet je ex ante dgs-fondsen aanleggen. We hebben die
stap in Nederland al gezet en vervolgens, in het licht van
deze heffing, ook weer uitgesteld. We zijn het er echter over
eens dat het noodzakelijk is.
Ik weet niet hoelang de voorzitter mijn exposé wil aanhoren.
De heer Van Hijum heeft gevraagd of ik alvast kon ingaan
op dat grotere verhaal. Dat heb ik hiermee alvast voor een
stukje gedaan.
De voorzitter:
Voor dit moment lijkt me dat ook voldoende.

9 oktober 2013
TK 11

11-4-13

Minister Dijsselbloem:
Zodra we meer weten over wat dit in kwantitatieve zin gaat
betekenen voor de Nederlandse banken en zodra we het
geheel kunnen overzien, moeten we met elkaar de discussie
voeren over wat dat betekent voor nationale belastingen
c.q. heffingen.
De FTT is een dynamisch dossier dat tegelijkertijd zeer stil
ligt. Het is dynamisch omdat de meningen daarover zeer
uiteenlopen en er voortdurend nieuwe voorstellen uit
allerlei hoeken komen. Tegelijkertijd ligt het stil omdat de
besluitvorming blijkbaar zo complex is dat er geen voortgang wordt geboekt. De Kamer kent de Nederlandse positie
daarin. We zijn terughoudend omdat aan de drie zeer harde
voorwaarden van Nederland in de voorstellen tot nu toe
niet wordt voldaan.
Nu we het toch over fondsen hebben, ga ik nog even in op
een vraag van de heer Van Hijum. Hij vroeg of de regering
heeft overwogen om de opbrengst van de resolutieheffing
in een fonds te storten voor een volgende keer. Nee. Het is
op dit moment echt de bedoeling om de sector te laten
bijdragen, gezien het feit dat de Nederlandse overheid weer
heeft moeten optreden. Het alternatieve scenario was dat
we dat niet hadden gedaan. Dan was dgs in werking
getreden en was SNS langs de afgrond gegaan. De sector
had dan veel meer moeten betalen. Om die reden vonden
we het legitiem en rechtvaardig om de sector te laten
meebetalen. Dit is echt bedoeld om de kosten van deze
operatie voor de belastingbetaler te beperken.
De heren Koolmees en Van Hijum hebben gevraagd naar
de relatie tussen de resolutieheffing op de staatsbanken,
de staatsdeelnemingen, en de dividenduitkering die de
Staat van hen ontvangt. Natuurlijk zal daar een effect van
uitgaan. Tegelijkertijd is het antwoord op de vraag of ik
daar al rekening mee houd en al een tegenvaller heb ingeboekt, "nee". Dat is ook niet bij voorbaat nodig. We weten
immers helemaal niet hoe de winst van de banken zich
verder ontwikkelt, of men erin slaagt het kostenniveau te
beheersen et cetera et cetera. Overigens vallen dividendontvangsten van ABN en SNS conform begrotingsregel 24
buiten het uitgavenkader. Sinds de crisis zijn de dividenduitkeringen al zeer beperkt, maar er staat wel een geraamde
opbrengst. Om die reden werd de vraag gesteld. Ik heb dus
geen tegenvaller geraamd en ik ga daar ook geen maatregelen voor nemen.
De heer Van Dijck heeft gevraagd waarom niet is verdergegaan met de bail-in. Die vraag heb ik al beantwoord. Op
dat moment was er nog nauwelijks ervaring en er was geen
juridische grondslag. Het was slechts nationaal en het zou
dus internationaal impact hebben gehad.
De heer Van Dijck heeft nog een keer gevraagd of de nationalisatie wel nodig was. Hij heeft daar ook zijn opvatting
over gegeven. Het debat daarover hebben wij nu een paar
keer met elkaar gevoerd. Zoals hij weet, wordt dit geëvalueerd. Misschien is het zinvol en beter om de discussie over
de vraag of de redding van SNS goed is verlopen en of die
wel nodig was, te voeren aan de hand van de evaluatie die,
zoals het er nu naar uit ziet, de Kamer zeer aan het begin
van volgend jaar zal bereiken. Ik heb eerder gezegd dat deze
eind van het jaar gereed zou zijn, maar de evaluatiecommissie heeft mij laten weten dat zij zich nu richt op januari.

Tweede Kamer

Tijdelijke wet resolutieheffing 2014

Misschien is het goed om nog in te gaan op het amendement van de heer Van Dijck dat ertoe strekt om de
opbrengst van de resolutieheffing te verhogen tot 3,7 miljard. Mijn advies is om dat niet te doen. Ik ontraad dit
amendement. Het zou echt een grote aanslag betekenen
op het proces. Ik zei al dat wij zoeken naar de goede balans
tussen het overeind houden van de kredietverlening, het
versterken van balansen en het tegelijkertijd financierbaar
houden van de Nederlandse bankensector in internationaal
perspectief. Dat is op dit moment een grote opgave. Bij die
opgave is het verantwoord om in drie stappen 1 miljard op
te halen onder een gelijktijdig uitstel van de dgs-heffing.
Het zou echter niet verantwoord zijn om de heffing de facto
te verzesvoudigen, en bijna te verzevenvoudigen, van 0,5
naar 3,7.
De heer Nijboer (PvdA):
Ik wijs nog op twee vragen die ik heb gesteld. De eerste
vraag is of de minister heeft overwogen om de vulling van
het depositogarantiestelsel verder uit te stellen en dit te
combineren met een hogere heffing. Zij wordt nu twee jaar
uitgesteld.
Mijn tweede vraag ging over de analyse van het CPB. Gezien
de grote bandbreedte is ook overwogen om het CPB dan
wel een andere instantie een second opinion te laten geven.
Minister Dijsselbloem:
Ik ga eerst in op de eerste vraag. Met het oog op de Europese discussie en de harmonisatie van de nationale dgsregelgeving lijkt het mij niet mogelijk om nu al te zeggen
dat wij die verder uitstellen. Dat staat dan nog los van de
vraag of je dat wenselijk vindt. Wij vinden immers dat er
een dgs-fonds moet komen; dat was althans de breed in
de Kamer gedragen opvatting van januari 2016. Die Europese discussie zal begin volgend jaar meer helderheid bieden. Als ik het op dit moment moet inschatten, denk ik dat
hieruit zal volgen dat alle lidstaten zich zullen verplichten
om zo'n fonds ex ante aan te leggen, mogelijkerwijs met
ingang van januari 2016. Ik heb nu de start van de ex-anteheffing voor een Nederlands fonds uitgesteld tot medio
2015. Als ik nu de Europese discussie bekijk, verwacht ik
dat het vanaf januari 2016 gewoon voor alle landen verplicht
zal zijn om zo'n fonds aan te gaan leggen. Dat is op zich
verstandig. Er zit dan nog een halfjaar tussen. De logische
uitkomst kan zijn dat ik de Kamer inderdaad voorstel om
vanaf 1 januari 2016 van start te gaan, en niet al medio
2015; daar zit dan een halfjaar tussen. Ik stel voor dat wij
dit begin 2014 bezien, zodra de Europese discussie over de
harmonisatie van depositogarantiestelsels is afgelopen.
Een second opinion hebben wij niet overwogen. De
Nederlandsche Bank is ten aanzien van stabiliteit echt mijn
belangrijkste adviseur. Niemand is gevrijwaard van kritiek,
ook de Nederlandsche Bank niet, maar deze is en blijft in
zijn onafhankelijkheid mijn belangrijkste adviseur over de
stabiliteit van de Nederlandse financiële sector. Het klopt
dat wij een grote bandbreedte hebben aangegeven. Ik heb
liever dat instellingen in hun advies een bandbreedte aangeven en daarbij zeggen waarom de zaak met zo veel
onzekerheid is omgeven dan dat zij een schijnzekerheid
suggereren en zeggen dat iets op een bepaalde manier zal
zijn, terwijl dat niet volledig valt in te schatten. Nogmaals,
dit heeft erg te maken met de vraag of de banken in staat

9 oktober 2013
TK 11

11-4-14

zullen zijn om, gegeven de concurrentie en het economische
landschap, de rekening via de rentetarieven door te schuiven naar hun klanten, ofwel dat het gewoon ten koste zal
gaan van de ruimte om kredieten te verlenen. Hier zit een
onzekerheid in. Het spijt me, maar met die bandbreedte
zullen we gewoon moeten gaan werken. Dus nee, ik heb
geen second opinion gevraagd. We moeten het met deze
bandbreedte doen.

een te forse invloed heeft op de kredietverlening aan
bedrijven en gezinnen;
verzoekt de regering, de effecten van de resolutieheffing
op de kredietverlening door een onafhankelijke partij te
laten evalueren,
en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitter:
Ik dank de minister voor zijn beantwoording in eerste termijn. Nu is de tweede termijn van de Kamer aan de orde,
te beginnen met de heer Merkies.

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Merkies. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.

De heer Merkies (SP):
Voorzitter. SNS is voor vele miljarden gered en dat heeft
banken vele miljarden bespaard. Daartegenover staat die
500 miljoen die ze moeten betalen, waarvan nog 270 miljoen
van SNS en ABN AMRO. Ze betalen dus eigenlijk gewoon
heel erg weinig. Op de vraag of dat niet meer kan zijn, zegt
de minister van Financiën dat hij graag zekerheid voor de
banken wil. Ik denk dan: ik wil graag zekerheid voor de
burgers in dit land. Uiteindelijk is de afweging: bij wie
komen die lasten te liggen? Je kunt alleen maar kijken naar
nu, naar dit jaar. Je kunt dan zeggen dat er ruimte is, al kun
je daar ook nog twijfels over hebben. Maar laten we ook
wat verder in de toekomst kijken. Laten we niet vergeten
dat de banken in het verleden, nog vóór de crisis, in één
jaar 25 miljard winst maakten. Dat zou in de toekomst ook
weer kunnen, vooral als zij hun buffers weer op orde hebben.

De heer Tony van Dijck (PVV):
Voorzitter. De PVV heeft geen moties, maar zoals bekend
heeft de PVV wel een amendement ingediend. De PVV blijft
erbij dat deze nationalisatie voorkomen had kunnen worden.
Dat hebben we in rondetafelgesprekken en hoorzittingen
ook van andere stakeholders kunnen horen. De minister
heeft het gewoon op tijdsdruk erdoorheen gedrukt. Brussel
heeft de oplossingen die er lagen, geblokkeerd. Dat is jammer en, wat de PVV betreft, was dit niet nodig geweest.

Met die bandbreedte heb ik toch wel problemen. De
Nederlandsche Bank komt met een enorme bandbreedte
en zegt op basis daarvan dat het niet meer dan 1 miljard
kan zijn. Dan vind ik het juist heel logisch om wel naar een
second opinion te kijken, want om alles wat de Nederlandsche Bank zegt, aan te nemen en als heilig te beschouwen,
lijkt me te ver gaan. Als je het niet van tevoren kunt zien,
bekijk het dan in ieder geval achteraf. De minister van
Financiën zei tegen mij dat de effecten van één maatregel
niet in isolement bekeken kunnen worden, maar dat doen
we heel vaak. We bekijken heel vaak de effecten van maatregelen, zoals belastingmaatregelen. Op die manier kun je
beleid maken.
Op basis hiervan kom ik tot mijn motie, die ik al had aangekondigd.

Motie

Zij krijgt nr. 8 (33653).

We vinden ook dat de rekening weer te gemakkelijk wordt
neergelegd bij de belastingbetaler. Deze minister heeft op
de televisie altijd de mond vol van uitspraken als "ons beleid
is erop gericht om de belastingbetaler zo veel mogelijk te
ontzien". Nu kan hij een keer de daad bij het woord voegen,
namelijk bij de nationalisatie van SNS, en doet hij het niet.
Weer legt hij de rekening bij de belastingbetaler. De seniorbondholders worden ontzien. De grote spaarders, de
100.000-plusspaarders, worden ontzien. Zelfs de sector
wordt grotendeels ontzien. De minister roept steeds dat
alle interventie erop gericht is om de belastingbetaler te
ontzien, maar dat doet hij dus niet.
Ik heb al in de eerste termijn gezegd dat de banken dikke
winst maken. Er zijn dikke salarissen en dikke bonussen.
Met de banken hoef je dus, wat dat betreft, geen medelijden
te hebben. Ook in 2012 maakten ze bijna 8 miljard winst.
Ze hadden die winst kunnen gebruiken om deze nationalisatie te faciliteren, maar dat gebeurt nu niet. Dat is een
gemiste kans.

Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
Voorzitter. Voor de VVD zijn toch nog wat vragen blijven
liggen. We hebben gevraagd of de minister overleg heeft
met de bankensector over de kredietverlening, om de
gevolgen van deze resolutieheffing zo veel mogelijk te
beperken. Daar heb ik nog geen reactie op gehad.

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat niet met zekerheid kan worden aangegeven wat de effecten van de resolutieheffing op de kredietverlening zijn;
overwegende dat daardoor moeilijk is, te beoordelen welke
bijdrage van banken kan worden gevraagd, zonder dat deze

Tweede Kamer

Tijdelijke wet resolutieheffing 2014

Dan kom ik op de economische groei. De minister heeft
gezegd dat hij niet te veel op de zaken vooruit wil lopen,
ook niet op de vraag welke instrumenten er zijn om banken
meer ruimte te geven, mocht de kredietverlening heel erg
beperkt worden. Ik vind dit wel een beetje onbevredigend,
moet ik eerlijk zeggen. Je kunt daarmee ook niet aangeven
wat je zou kunnen doen. Het blijft een beetje bij loze woorden. Ik krijg hier graag nog een reactie op van de minister.
Over de kredietverlening voor het mkb dien ik samen met
het CDA de volgende motie in.

9 oktober 2013
TK 11

11-4-15

de bankensector doorvertaald moet gaan worden naar de
consumenten.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat het midden- en kleinbedrijf de banenmotor van onze economie is;
overwegende dat toegang tot kredietverlening cruciaal is
voor het midden- en kleinbedrijf;
constaterende dat de invoering van deze resolutieheffing
kan leiden tot verdere beperking van de kredietverlening
met maximaal 16.5 miljard;
constaterende dat het kabinet de groei van de kredietverlening nauwlettend in de gaten houdt, en wanneer deze
enkele opeenvolgende kwartalen negatief is en/of een acute
krimp van de bancaire kredietverlening plaatsvindt, dit een
reden kan zijn voor het kabinet om in te grijpen om de kredietverlening minder te belasten;
verzoekt de regering, in te grijpen om de kredietverlening
minder te belasten als de groei van de kredietverlening aan
het mkb enkele opeenvolgende kwartalen negatief is en/of
acuut krimpt,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Aukje de Vries en
Van Hijum. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 9 (33653).
De heer Tony van Dijck (PVV):
Ik erger mij een beetje. Mevrouw De Vries heeft het de hele
tijd over kredietverlening, maar het hele beleid van dit
kabinet is erop gebaseerd om bedrijven failliet te laten gaan
en mensen werkloos te maken. Een kwart van de bedrijven
zit in bijzonder beheer bij de banken. Is het dan zo raar dat
de banken wel drie keer nadenken voordat ze een krediet
geven? Een kwart van de bedrijven staat op omvallen en
10.000 bedrijven zijn dit jaar al omgevallen. Met andere
woorden: u hebt het over kredietverlening, maar dan moet
u ervoor zorgen dat de economie een slinger krijgt, dat de
belastingen verlaagd worden en dat er meer mensen aan
het werk komen. Dan krijg je vanzelf kredietverlening.
Banken hebben geen liquiditeitsprobleem, banken hebben
een vertrouwensprobleem en dat komt helemaal door het
beleid van dit kabinet. Dus waar hebt u het over, kredietverlening?
Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
De PVV geeft aan dat het het doel van dit kabinet zou zijn
om banen te schrappen. Nou, dat is juist niet het geval. Het
beleid is er juist op gericht om de economie, de overheidsfinanciën en de financiële sector op orde te brengen. Daar
moet je afwegingen in maken. Ik vind het dan wel een beetje
wrang dat de heer Van Dijck zegt dat we de belastingen
moeten verlagen terwijl de PVV nu bezig is juist een heel
grote belastingverhoging door te voeren die ook weer door

Tweede Kamer

Tijdelijke wet resolutieheffing 2014

De heer Tony van Dijck (PVV):
Kredietverlening heeft te maken met de vraag of banken
genoeg geld hebben om door te kunnen lenen aan hun
klanten. Ik zie geen liquiditeitsprobleem bij de banken. De
kapitaalmarkt staat open. Banken kunnen gemakkelijk
terecht op de kapitaalmarkt. Waarom lenen banken niets
uit? Omdat ze terughoudend zijn, gezien het feit dat de
economie op zijn gat ligt. Waarom ligt die economie op zijn
gat? Omdat het beleid van dit kabinet erop gebaseerd is
om alleen maar de lasten te verhogen, waardoor mensen
niets meer kopen en bedrijven hun deuren moeten sluiten.
U zegt dat het beleid erop is gericht dat er banen en werkgelegenheid komen, maar alleen al dit jaar zijn er 150.000
banen verloren gegaan en komend jaar gaan er weer 70.000
banen verloren.
De voorzitter:
Wat is uw vraag?
De heer Tony van Dijck (PVV):
Als de VVD zo begaan is met kredietverlening dan moet zij
een ander beleid voeren en dan komt de kredietverlening
vanzelf op gang. Maar zolang een kwart van de bedrijven
bij bijzonder beheer zit, vind ík het niet raar dat banken
terughoudend zijn met kredietverlening. En dat heeft niets
met deze heffing te maken.
De voorzitter:
Ik hoor geen vraag, maar mevrouw De Vries wil misschien
nog wel reageren.
Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
Als we de actie zouden uitvoeren zoals in het amendement
van de PVV staat, zal dat ook banen gaan kosten. Daar heb
ik de PVV helemaal niet over gehoord. U kunt nu heel mooie
woorden spreken over allerlei maatregelen, maar bij deze
maatregel is dat voor de PVV opeens niet meer belangrijk.
En dat begrijp ik als VVD-lid in ieder geval niet.
De heer Merkies (SP):
Is mevrouw De Vries het eigenlijk eens met het principe dat
de bankensector zelf zo veel mogelijk de redding van banken
moet betalen?
Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
De VVD is van mening dat de band die er is tussen de bankensector, de financiële sector en de overheid, doorgesneden moet worden. Daar moet je een heleboel maatregelen
voor treffen. Daar moet je bail-inmaatregelen voor treffen
en daar moet je resolutiemechanismen voor hanteren. Ik
ben mijn verhaal begonnen met de uitspraak dat wij het
redelijk vinden dat de bankensector ook een bijdrage levert
aan de redding van SNS REAAL, maar dat dit, ook gelet op
de woorden van DNB, niet moet doorslaan naar onverantwoorde maatregelen. DNB geeft aan dat dit het maximaal
verantwoorde is.

9 oktober 2013
TK 11

11-4-16

De heer Merkies (SP):
Dan moet mevrouw De Vries het ook met mij eens zijn dat
het overgrote deel nu niet door de sector zelf wordt betaald.
Zij zegt dat dit te maken heeft met het effect op de kredietverlening. Wat nu als blijkt dat de kredietverlening juist
enorm toeneemt, dat banken weer winst gaan maken? Geldt
het dan ook andersom? Mag de belasting dan ook worden
verhoogd, zodat we het bedrag dat we niet hebben gekregen van de banken, maar waar de VVD blijkbaar wel een
voorstander van is, alsnog binnenhalen?
Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
We hebben aangegeven dat dit in deze periode verantwoord
is, dat je dit maximaal kunt doen. Ik ga niet over toekomstige scenario's en als-dansituaties praten.
De heer Merkies (SP):
Dat is dus erg eenzijdig …
De voorzitter:
Nee, mijnheer Markies. We beperken ons tot één interruptie
met een vervolgvraag.
Het woord is aan de heer Koolmees.

De heer Koolmees (D66):
Voorzitter. Ik dank de minister voor de heldere beantwoording en verdediging van dit voorstel. Ik heb nog een korte
vraag over de dividenden. Er is geen rekening gehouden
met een tegenvaller. Die is in ieder geval niet geraamd. Er
zijn echter wel indicaties dat er een tegenvaller is voor de
begroting van volgend jaar. Dat is toch een bedrag van 270
miljoen dat ergens vandaan moet komen. Ik ben benieuwd
of daar contact over is geweest.
De minister heeft geconstateerd dat de fractie van D66
instemt met de hoogte van de heffing. Dat klopt. Natuurlijk
heeft het ook effect. De heer Van Dijck stelt dat de belastingbetaler niet moet opdraaien voor deze rekening. Uiteindelijk
zijn de consequenties van deze heffing ook voor de belastingbetaler in de vorm van hogere rentes en hogere
betaalpakketten. Dat is de consequentie van het huidige
bankenlandschap en het gebrek aan concurrentie. Ik hoop
dus dat we daar iets aan kunnen doen en dat we niet elke
keer deze discussie over de belastingbetaler gaan herhalen.
Ik ben benieuwd naar de conclusie van de heer Nijboer. Ik
schat zo in dat hij toch akkoord gaat met deze resolutieheffing. Ik zie dat hij knikt. Dat klopt dus. Anders was het
immers in de laatste Miljoenennota wel in dat pakket van
6 miljard geland. Ik zie dat de heer Nijboer me ook op dit
punt gelijk geeft. Ik kan dus alleen maar constateren dat
het heel veel retoriek is geweest.

De heer Nijboer (PvdA):
Voorzitter. Dat was uitlokking van de heer Koolmees. We
voeren hier een vrij precies debat. Ik ga dat gewoon voortzetten. De heer Koolmees zal dat ongetwijfeld nalezen in
de Handelingen.
Ik heb in eerste termijn een aantal kritiekpunten naar voren
gebracht over de onderbouwing van de resolutieheffing.
De minister heeft een aantal van die punten weggenomen.
Ik heb gevraagd waarom het dgs niet verder uitgesteld is.
De minister antwoordt daarop dat dit niet kan vanwege
Europese afspraken die per 2016 ingaan. Ik vind dat een
adequate redenering.
Wij hebben veel bedenkingen bij de grote bandbreedte ten
aanzien van de kredietverlening. De minister geeft aan dat
een puntschatting niet mogelijk is. Hij wil liever eerlijk zijn
over onzekerheid dan dat hij schijnzekerheid creëert. Dat is
natuurlijk in zijn algemeenheid waar, maar het is wel
moeilijk om beslissingen te baseren op zo'n grote bandbreedte van effecten. De PvdA-fractie hecht er toch wel erg
aan dat, zeker in de toekomst maar ook wat dit betreft, dan
maar achteraf een zo goed mogelijke inschatting wordt
gemaakt van de effecten. We nemen immers op basis
daarvan een besluit. Wat is verantwoord? DNB heeft gezegd
dat een bedrag van 1 miljard verantwoord is. De PvdAfractie hecht eraan dat achteraf wordt getoetst of dat een
goede conclusie is geweest, zeker gezien de grote bandbreedte die vooraf is gegeven. Ik laat in het midden of die
toetsing moet worden gedaan door een onafhankelijke
partij, maar ik steun de motie van de SP om een dergelijk
verzoek aan de regering te doen.
De minister heeft in zijn beantwoording aangegeven dat
hij zal nagaan wat de stapeling van effecten ten aanzien
van buffers, regulering, heffingen, bankenbelasting en
resolutieheffing betekent voor banken. Ik steun dat. Ik vind
het ook goed om dat in kaart te brengen. Ik zou bij die
analyse wel de algehele positie van de financiële sector in
het bijdragen van belasting in dit land willen betrekken,
bijvoorbeeld het gegeven dat er geen btw bestaat op
financiële dienstverlening, terwijl bijvoorbeeld mkb-ondernemers, tegen het zere been van sommigen in deze Kamer,
21% belasting betalen. Ik juich dit toe, ik vind het ook
terecht, gegeven de aandacht die andere fracties hebben
om dit analyseren, maar ik zou het wel in het bredere perspectief willen zien van de belasting die andere sectoren
ook betalen. Dan krijgt het een eerlijke en evenwichtige
plaats. Hierover zou ik dan graag het debat vervolgen.

De voorzitter:
U hebt de heer Nijboer wel een beetje uitgedaagd. Ik zie
dat hij opstaat. Hij geeft echter aan dat hij geen interruptie
wil plegen. Dan geef ik hem gewoon het woord.

De heer Van Hijum (CDA):
Voorzitter. Om te beginnen dank aan de minister voor zijn
antwoorden in de eerste termijn. Hij liet blijken dat de
regering heeft gezocht naar een balans tussen een bijdrage
van de financiële sector en de mogelijke schadelijke effecten
van zo'n bijdrage op de kredietverlening. Mijn fractie kan
instemmen met de uitkomst daarvan, dus ik zal mijn fractie
adviseren voor dit wetsvoorstel te stemmen. Ik vind daarbij
de monitoring wel een belangrijk punt. Mevrouw De Vries
heeft daarover mede namens mij ook een motie ingediend.
Het is belangrijk dat wij de effecten op de kredietverlening
en op de economische groei, en daarmee ook op de
inkomsten van de Staat, goed scherp hebben, omdat wij

Tweede Kamer

9 oktober 2013
TK 11

Voorzitter. Ik moet het debat helaas verlaten.

Tijdelijke wet resolutieheffing 2014

11-4-17

onszelf met die heffing uiteindelijk niet in de eigen voet
moeten schieten, als samenleving en als overheid.
Op één vraag zou ik graag toch nog een wat concreter antwoord willen. Ik heb geopperd om de opbrengsten van de
resolutieheffing niet in de schatkist te storten maar die ook
te reserveren als mogelijke dekking voor een resolutiefonds.
Ik snap de bezwaren daartegen, want het is nu natuurlijk
ook ingeboekt voor de begroting voor 2014. Tegelijkertijd
weten wij met elkaar dat er een doorlichting aan zit te
komen van banken, waarover de Europese Centrale Bank
zegt, ook tegen de Nederlandse overheid: u moet daarvoor
een publieke achtervang organiseren. Ik zou graag willen
dat de minister op het element van die publieke achtervang
nog ingaat, want als wij op dat punt met een tegenvaller
worden geconfronteerd, hebben wij daar per saldo ook niet
zo heel veel aan.
Als het gaat om de stapeling van heffingen en de vraag wat
nu de samenhang is tussen al die heffingen als bijdragen
van de sector, was de minister begonnen met een interessante uiteenzetting, totdat hij een beetje door u werd afgekapt, voorzitter. Dit zeg ik uiteraard met begrip voor de orde.
Ik zou de minister toch willen uitdagen om nog een stapje
verder te zetten en ik doe dat met de volgende motie.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de eenmalige resolutieheffing komt
bovenop de verplichte versterking van kapitaalbuffers,
bankbelasting, afdrachten aan een ex ante depositogarantiefonds en mogelijke bijdragen aan een resolutiefonds in
het kader van de bankenunie;
constaterende dat volgens de Nederlandsche Bank in de
huidige economische situatie elk miljard aan extra winstbelasting van banken de kredietverlening met circa 33 miljard
doet afnemen;
overwegende dat verlaging van het kapitaalbeslag via
zakelijke kredietverlening een significant risico vormt voor
het herstel van de Nederlandse economie;
verzoekt de regering, te komen met een integrale visie op
de financiële bijdrage van de banken aan gezondmaking
van de financiële sector, en een spoedig herstel van de
kredietverlening daarbij centraal te stellen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Van Hijum. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 10 (33653).
De heer Nijboer (PvdA):
Deze motie kan ik op zichzelf volgen. Die past ook bij het
betoog van de minister. Deelt de heer Van Hijum de wens
van de PvdA-fractie om hierbij ook de algehele belastingpositie van de financiële sector in Nederland te bekijken?

Tweede Kamer

Tijdelijke wet resolutieheffing 2014

Verzekeraars betalen 21% assurantiebelasting, die natuurlijk
uiteindelijk door consumenten wordt betaald. Ondernemers
betalen btw. Wil hij ook die vergelijking daarin meenemen?
De heer Van Hijum (CDA):
Dat lijkt mij een zinvolle aanvulling. Als we er van tevoren
over hadden overlegd, had ik het nog in de tekst kunnen
opnemen. Op zichzelf ben ik bereid om de suggestie mee
te nemen.
De heer Nijboer (PvdA):
Deze verheldering in het debat is wat mij betreft voldoende.
De motie hoeft dus niet te worden aangepast.
Ik heb ook nog een vraag over de motie-Aukje de Vries/Van
Hijum op stuk nr. 9 over kredietverlening. Die motie vind
ik op zichzelf sympathiek. Ik heb haar net goed gelezen.
Daarin staat: als er acuut minder krediet wordt verleend,
moet de minister ingrijpen. Dat kan ik volgen, maar er staat
ook dat de minister moet ingrijpen als de kredietverlening
in opeenvolgende kwartalen daalt. Daarover wil ik graag
nog wat meer weten, voordat ik de motie kan steunen. De
heer Van Hijum is zelf pleitbezorger voor het op andere
wijze verstrekken van kredieten, bijvoorbeeld door middel
van kredietunies en mkb-obligaties. Er kan echter ook sprake
zijn van meer eigen vermogen of van economische krimp.
Hoe moet ik die motie precies lezen? Als er van kwartaal
op kwartaal een beetje krimp is, bijvoorbeeld omdat er op
een andere wijze financiering wordt gevonden, zou ik niet
willen dat de minister ingrijpt. Ik juich die ontwikkeling juist
toe.
De heer Van Hijum (CDA):
Uiteraard veronderstellen wij dat er een causale relatie
bestaat tussen de maatregelen van de regering, de heffingen, en de kredietverlening. Op het moment dat je ervan
overtuigd bent dat de maatregelen ten koste gaan van de
kredietverlening, moet je ingrijpen. We zijn in dit debat op
zoek geweest naar een maatstaf daarvoor. De minister heeft
gezegd dat hij het moeilijk vindt om een en ander te kwantificeren en om daar een norm voor neer te leggen.
Mevrouw De Vries heeft het in haar motie wel geconcretiseerd. Ik heb dat gesteund. Aan de hand daarvan zou ik
graag verder willen spreken. Ik vind dat uit de cijfers van
de Nederlandsche Bank voldoende aannemelijk wordt dat
de vermindering van de kredietverlening niet alleen het
gevolg is van het feit dat er een recessie is en bedrijven
minder krediet nodig hebben. Ook door de balansversterking op zichzelf wordt de kredietverlening verminderd. Het
feit dat we winstbelastingen zullen opleggen, die de kapitaalbufferversterking weer vertragen, heeft daar dus effect
op. Het is een ingewikkelde redenering, maar ik denk dat
we met elkaar alert moeten zijn op de gevolgen van deze
maatregelen.
De voorzitter:
Mijnheer Merkies, u mag alleen nog een korte vraag stellen.
U hebt immers al twee interrupties gehad.

9 oktober 2013
TK 11

11-4-18

De heer Merkies (SP):
Het is inderdaad een korte vraag. Een van de constateringen
is dat volgens de Nederlandsche Bank in de huidige economische situatie elk miljard aan extra winstbelasting voor
banken de kredietverlening met circa 33 miljard doet afnemen. De heer Van Hijum heeft dus voor het gemak maar
de bovengrens genomen, begrijp ik.
De heer Van Hijum (CDA):
Dat doe ik niet. Ik vraag de heer Merkies om de rapportage
van de Nederlandsche Bank te lezen. Daarin staat dat het
zeer aannemelijk is dat je juist in deze economische recessie, waarin banken met allerlei problemen worden geconfronteerd en de winstgroei afneemt, aan de bovengrens zit.
Dat is niet mijn constatering. Dat is de constatering van de
Nederlandsche Bank. We spreken hier over 16,5 miljard,
maar dat is na aftrek van het uitstel van het depositogarantiefonds. Per saldo komt er in 2014 een resolutieheffing van
1 miljard. Dit effect is dus het meest aannemelijk, als ik de
conclusie van de Nederlandsche Bank volg.
De heer Merkies (SP):
Men komt met een range van 500 miljoen tot 16,5 miljard
…
De voorzitter:
Nee, mijnheer Merkies. Dit doen we niet op deze manier.

suggereerde dat ik die 270 miljoen gewoon moest verwerken. In de eerste plaats hoeft dat niet qua begrotingsregels,
maar het is nog helemaal niet zeker dat zich wat dit betreft
een tegenvaller zal voordoen. De winsten of dividenden
van de banken — het gaat vooral om SNS en ABN — worden niet alleen beïnvloed door de resolutieheffing. Er zijn
heel veel factoren die dit beïnvloeden. Ik vond dat zeer
prematuur. Ik begreep niet waar de stelligheid van de heer
Koolmees vandaan kwam.
Ik kom bij de moties. In de eerste motie wordt gevraagd
om een evaluatie door een onafhankelijke partij. Ik ontraad
die motie. Ik heb al vaker, ook vanwege eerdere moties van
de Kamer, onder anderen van de heer Van Hijum en
mevrouw De Vries, gesproken over het blijven volgen van
de dienstverlening en het informeren van de Kamer. Ik heb
toegezegd dat ik in die rapportages ook zo goed en gedetailleerd mogelijk zal ingaan op het effect van de resolutieheffing, zonder dat ik die helemaal kan isoleren, want dat
is de beperking. Ik heb dat al toegezegd, en dat past bij
eerdere toezeggingen aan andere leden van de Kamer. Deze
motie heeft geen toegevoegde waarde. Ik heb ook bezwaar
tegen het gestelde over een onafhankelijke partij. Op zichzelf
klinkt dat heel goed en logisch, maar de indiener heeft nog
wel een bepaalde context aangegeven, in die zin dat hij de
Nederlandsche Bank niet vertrouwt als onafhankelijke partij.
Daar heb ik bezwaar tegen. Ook om die reden ontraad ik
de motie.
De tweede motie zie ik als ondersteuning van het beleid. Ik
ben zeer bereid om die motie uit te voeren.

De heer Van Hijum (CDA):
Ik zal de heer Merkies zo dadelijk graag de pagina aanwijzen
waar het staat.

De heer Merkies (SP):
Als ik het woordje "onafhankelijke" eruit zou halen, zou de
minister de motie dan wel steunen?

De voorzitter:
De heer Van Hijum heeft zijn antwoord hiermee gegeven.

Minister Dijsselbloem:
Dan vervalt mijn argument op dat punt, namelijk dat DNB
niet onafhankelijk is — daar neem ik afstand van — maar
mijn eerste bezwaar blijft bestaan. Het is ook een kwestie
van hoe je met elkaar omgaat in de Kamer. Er liggen al
moties. Er liggen al toezeggingen van mij aan andere leden.
Daar komt deze dan weer overheen. Het is aan de Kamer,
maar ik ontraad de motie, want ik heb die niet nodig. Ik vind
die overbodig in het licht van eerdere toezeggingen op
eerdere moties.

De minister kan gelijk antwoorden.

Minister Dijsselbloem:
Voorzitter. De heer Merkies ging uit van de winstgevendheid
in de bankensector. Hij vroeg of dat geen reden is om een
grotere bijdrage te vragen. Voor de crisis maakten banken
25 miljard euro winst, maar sinds de crisis is die winst
uiteraard fors lager. De laatste jaren is de winst voor de
banken in de orde van grootte van 5 tot 8 miljard. Die winsten zijn voor een belangrijk deel nodig om verliezen te
nemen, voorzieningen te treffen en buffers te versterken.
Dat is een opgave die veel eerder had moeten worden
geregeld, in de gouden jaren, maar toen is het niet gebeurd.
Het moet nu in slechte omstandigheden alsnog gebeuren.
Dat is de reden waarom wij het niet verstandig vinden om
op dit moment een grotere bijdrage te vragen. Dan de vraag
welk effect een en ander heeft op de kredietverlening. Als
het minder effect heeft op de kredietverlening, heeft het
direct effect op de rentetarieven. Ook dat raakt burgers en
bedrijven.
De heer Koolmees kwam terug op de 270 miljoen als
tegenvaller. Hij sprak erover alsof die al zou zijn gerealiseerd, maar daar is geen sprake van. De heer Koolmees

Tweede Kamer

Tijdelijke wet resolutieheffing 2014

De heer Merkies (SP):
De minister ontraadt de motie in ieder geval.
De voorzitter:
Dat zegt hij. De motie is overbodig en daarom ontraadt de
minister de motie.
Minister Dijsselbloem:
Ik omarm de tweede motie, als dat een officiële kwalificatie
is, want die past uitstekend in mijn voornemen om de vinger
nauwgezet aan de pols te houden, zeker ten aanzien van
het mkb. Vragen wat wij in die situatie doen en welke
instrumenten wij inzetten, zullen we dan nader bezien. Ik
ben het met de indieners eens dat er in die situatie iets moet
gebeuren.

9 oktober 2013
TK 11

11-4-19

Ik heb ook nog een vraag van de heer Van Hijum. Hij vroeg
naar de kwestie van de publieke achtervang. Laat ik daar
heel helder over zijn. De Europese Centrale Bank gaat een
proces in met de grote Europese banken om de bankbalansen door te lichten. Daar zullen ongetwijfeld problemen uit
voortkomen. We weten niet waar en bij welke banken en
we weten niet in welke omvang. Mijn opvatting hierover is
dat het in de eerste plaats aan de banken zelf is om binnen
een bepaalde termijn naar een oplossing te zoeken. Dat kan
herstructurering van het bedrijf zijn of verkoop van onderdelen. Het kan ook zijn dat zij naar de kapitaalmarkten gaan
et cetera. Als dat niet voldoende oplossing biedt, moet er
sprake zijn van een minimale bail-in voordat er überhaupt
kan worden gekeken naar publieke middelen. Die bail-in
hebben wij nu al geregeld. Wat mij betreft moet dat zo snel
mogelijk de diepere bail-in van de BRRD worden. Die hebben wij nu nog niet en dus hanteren wij in ieder geval de
minimale bail-inregels die de Europese Commissie, DG
Competitie, hanteert. Dan kan er sprake zijn van nationale
resolutiefondsen, als die beschikbaar zijn. De nationale
resolutiefondsen kunnen daarvoor geld lenen en dat met
een ex-postheffing alsnog op hun financiële sector verhalen.
Dan pas zou er in mijn visie sprake kunnen zijn van nationale publieke middelen. In deze fase vind ik dat de logische
volgorde. Als de nationale overheden niet in staat zijn om
de gaten in hun banken aan te vullen, of als hun eigen kredietwaardigheid daardoor in gevaar komt, zijn er mogelijkheden vanuit het ESM, in de vorm van een landenprogramma of een bankenprogramma.
De bestaande mogelijkheden zijn niet aantrekkelijk, want
zij gaan gepaard met strenge eisen en conditionaliteiten,
maar dit is wel de volgorde. Waarom zeg ik dat zo stellig?
Welnu, naar mijn mening wordt te gemakkelijk en te vaak
gezegd dat er gewoon nationale of Europese publieke
middelen klaar moeten staan. Ik verwijt het de heer Van
Hijum niet, maar ik lees het ook in de financiële pers en
hoor het vanuit de wereld van centrale bankiers. Dames en
heren, de tijd dat elk probleem van banken direct naar de
publieke overheid en de publieke middelen wordt geschoven, is voorbij. De volgorde zal zijn de bank zelf, de eigenaren en beleggers, nationale resolutiefondsen die door de
sectoren zelf worden betaald en dan pas de overheden, en
wel in de volgorde — zeker in de huidige situatie — nationaal en, als achtervang daarachter eventueel in een crisissituatie, het ESM. Zo kijk ik daartegenaan.
De heer Van Hijum vraagt: zou het niet goed zijn om in het
licht van de problemen die mogelijk uit de asset quality
review naar voren komen, die 1 miljard apart te zetten in
een fonds? Dat ga ik niet doen. Ik ben daar maar klip-enklaar over: het is een bijdrage in de klap die de redding van
de SNS aan de begroting van de Nederlandse overheid
heeft toegebracht. Om die klap enigszins te beperken, vragen wij een bijdrage van 1 miljard. Het is eigenlijk een expostheffing. De overheid heeft het probleem al weer opgelost en nu halen wij nog ex post een miljard bij de banken
op. Dat is iets anders dan wat de heer Van Hijum bepleit,
namelijk een ex-anteheffing: wij hebben het nu opgehaald;
laten wij het in een fonds stoppen voor een volgende probleem.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Waarom wordt er in de financiële pers geschreven dat er
een publieke achtervang moet komen? Welnu, de feiten
zijn gewoon dat elke keer weer als er iets aan de hand is,

Tweede Kamer

Tijdelijke wet resolutieheffing 2014

de belastingbetaler aan de beurt is. Al die mooie woorden
van de minister over interventie en noem maar op, zogenaamd om de belastingbetaler uit de wind te houden, zijn
niets waard op het moment dat hij in het geval van SNS de
rekening van 2,7 miljard aan de belastingbetaler presenteert.
Er waren legio mogelijkheden om dat te voorkomen. De
minister zei zojuist zelf: als er niet genoeg in zo'n Europees
resolutiefonds zit, kan het geld door lenen alsnog ex post
worden binnengehaald. Dat had deze minister bij SNS ook
kunnen doen. Wij hadden bij SNS ook kunnen kiezen voor
een lening van het dgs-fonds en die over een aantal jaren
kunnen verhalen op de bank. Dat heeft deze minister allemaal niet gedaan. Hij vraagt een schijntje van de banken,
houdt obligatiehouders uit de wind en legt de rekening bij
de belastingbetaler. U had de kans om het te doen. Doe het
dan, en laat de belastingbetaler met rust.
De voorzitter:
Mijnheer Van Dijck, wilt u via de voorzitter spreken en bij
een interruptie een vraag stellen?
Minister Dijsselbloem:
In het betoog van de heer Van Dijck, dat inderdaad een zeer
open vraagstelling bevat, heb ik de volgende uitdaging
geproefd: waarom heeft de minister het bedrag niet veel
hoger vastgesteld? Die vraag is de kern van dit debat.
Waarom niet? Omdat we nu in een situatie zitten, waarin
we te maken hebben met een economische crisis, waarin
banken ten eerste grote verliezen lijden en voorzieningen
moeten treffen, en ten tweede sowieso veel grotere buffers
moeten aanleggen, zodat men in de toekomst risico's zelf
kan opvangen en niet elke keer naar de overheid kijkt voor
een oplossing van de problemen. Ten derde willen we in
dit transitieproces ook de kredietverlening weer op gang
brengen. De heer Van Dijck gaat daaraan voorbij en zegt:
de banken moeten gewoon de volle mep betalen. Dat zou
de banken en de kredietverlening op dit moment ontwrichten. We zorgen ervoor dat dit in de toekomst beter geregeld
zal zijn, dat de banken stabieler worden en dat zij de risico's
voor hun eigen rekening nemen. Zij zullen dan dus ook
anders omgaan met risico's en zelf een fonds aanleggen
voor het geval die risico's zich toch mochten voordoen.
De voorzitter:
De heer Van Dijck, kort.
De heer Tony van Dijck (PVV):
Het gaat om het eerlijke verhaal. Met woorden wordt hier
gezegd dat de belastingbetaler uit de wind wordt gehouden,
maar de feiten zijn dat de belastingbetaler iedere keer als
eerste aan de lat staat. Nu is er een asset quality review
gaande of die gaat nog beginnen. Straks blijkt dat de banken
ondergekapitaliseerd zijn en waar komt de regeling dan
weer terecht? Bij de publieke sector! Daarom schrijft de
pers dat er een publiek vangnet moet zijn. Er is niets anders
dan een publiek vangnet. U moet hier gewoon het eerlijke
verhaal vertellen! Zolang de banken ondergekapitaliseerd
zijn en andere Europese landen in grote financiële problemen zitten, is de Nederlandse belastingbetaler gewoon het
haasje. Vertel dat gewoon eerlijk, dan weten de belastingbetalers in Nederland waar ze aan toe zijn met Europa!

9 oktober 2013
TK 11

11-4-20

De voorzitter:
De heer Van Dijck heeft een andere definitie van kort dan
ik. Het woord is nu aan de minister.
Minister Dijsselbloem:
Ook in dit betoog zat een zeer open vraag waar ik graag op
in wil gaan. Het betoog rammelt aan alle kanten. In de eerste
plaats hebben we in de casus van SNS voor het eerst van
beleggers in de bank een bijdrage gevraagd. Ik heb niet
voor niets inmiddels vele rechtszaken aan mijn broek hangen, omdat we dat hebben gedaan. Dat was bepaald niet
onomstreden. In de tweede plaats vragen we een bijdrage
van de banken. Dat is dit wetsvoorstel, waarvan sommige
fracties zich afvragen of het eigenlijk wel kan en of het
eigenlijk wel verantwoord is. In de derde plaats: als je doet
wat de heer Van Dijck bepleit, namelijk de volle 3,7 miljard
bij de banken in rekening brengen, dan zullen linksom of
rechtsom óf de rentetarieven enorm omhooggaan, met
grote economische schade voor burgers en bedrijven —
waarvoor de heer Van Dijck hier juist zegt te pleiten — óf
de kredietverlening krijgt de komende jaren een enorme
klap te verwerken, met alle economische effecten van dien.
Dan zal het pas echt faillissementen van bedrijven regenen.
De heer Van Dijck probeert het verhaal goedkoop of zelfs
gratis te maken. Er zijn geen gratis reddingen van banken,
in de huidige situatie niet en overigens ook in de toekomstige situatie niet.
Dan heb ik, geloof ik, nog niet gereageerd op de motie-Van
Hijum op stuk nr. 10.
De voorzitter:
Dat klopt.

een spoedig herstel van de kredietverlening centraal moet
worden gesteld ... Dat is weer transitieproblematiek, terwijl
ik denk dat het goed is om een keer — dat zou medio volgend jaar kunnen — stil te staan bij het langeretermijnbeeld
van heffing en belastingdruk op de financiële sector.
Natuurlijk is er ook op langere termijn een relatie met kredietverlening en buffers, maar ook met belastingdruk. Mag
ook de financiële sector gewoon belasting betalen in
Nederland? Hoeveel dan en hoe? Het lijkt mij goed om juist
voor de langere termijn een visie te ontwikkelen en deze
met elkaar te delen. Als dat de portee en de kern van de
motie is, dan zie ik haar als ondersteuning van beleid.
De heer Van Hijum (CDA):
Omdat er ook wat af te dingen valt op de formulering en
de heer Nijboer een aantal aanvullende suggesties had, lijkt
het mij verstandig om mijn motie in te trekken, na deze
toezegging van de minister.
De voorzitter:
Aangezien de motie-Van Hijum (33653, nr. 10) is ingetrokken, maakt zij geen onderwerp van beraadslaging meer uit.
De algemene beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter:
Ik dank de minister van Financiën voor de beantwoording
in tweede termijn. Ik dank de leden voor hun inbreng en ik
dank de aanwezigen op de publieke tribune voor hun
belangstelling. Donderdag wordt er gestemd over de
moties, het amendement en het wetsvoorstel.
De vergadering wordt van 13.03 uur tot 13.30 uur geschorst.

Minister Dijsselbloem:
Daar heb ik wel enkele opmerkingen bij. De heer Van Hijum
zegt dat de eenmalige resolutieheffing bovenop komt en
dan volgt er een hele reeks. Dat is natuurlijk niet zo. Bijvoorbeeld de bijdrage aan een ex-antedepositogaranatiefonds
hebben we uitgesteld. Ik vind dat al feitelijk niet juist. Het
is niet zo dat in de huidige economische situatie elk miljard
aan extra winstbelasting van banken leidt tot 33 miljard
minder kredietverlening. Dat is een range. Het is zeer de
vraag in hoeverre de banken de kosten kunnen doorberekenen in de tarieven, wat ook niet fijn is voor burgers en
bedrijven. Iedereen die zich druk maakt over de kredietverlening, moet zich ook realiseren dat, als DNB daar al te
zwaar in zou zijn en een te groot nummer maakt van de
risico's, de andere mogelijkheid, namelijk dat de rentetarieven omhooggaan, ook niet aantrekkelijk is.

Voorzitter: Van Miltenburg

Dan kom ik op het dictum van de motie op stuk nr. 10, een
integrale visie op de financiële bijdrage et cetera. Met de
toevoeging die in het interruptiedebatje met de heer Nijboer
is gewisseld, wil ik dat zoals gezegd sowieso doen. Daarin
vind ik de motie ondersteuning van beleid. In de eerste helft
van 2014 hoop ik de balans te kunnen opmaken van het
geheel aan heffingen waar we nu tegenaan kijken. De eenmalige resolutieheffing verdwijnt dan natuurlijk weer uit
de boeken; daarom heet die ook eenmalig. Ik vind wel dat
het dan moet gaan om het beeld op wat langere termijn.
Daar komt mijn twijfel weer. In het dictum staat: een integrale visie op spoedig herstel van de kredietverlening. Of

Tweede Kamer

Tijdelijke wet resolutieheffing 2014

9 oktober 2013
TK 11

11-4-21