Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

23 987

Uitbreiding van de Europese Unie

Nr. 117

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 juni 2011
Naar aanleiding van de motie van het Lid van Bommel d.d. 22 juni stuur ik
u hierbij, vooruitlopend op het reguliere verslag van de Europese Raad,
informatie over het beoogde monitoringsmechanisme voor Kroatië.
De minister van Buitenlandse Zaken,
U. Rosenthal

kst-23987-117
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 23 987, nr. 117

1

Europese Raad en IGC
De Europese Raad van 23–24 juni besloot dat de toetredingsonderhandelingen met Kroatië zullen worden afgesloten. Tevens sprak de Europese
Raad de verwachting uit dat het toetredingsverdrag voor het einde van
2011 zal worden ondertekend. Daarna zal het Verdrag aan de parlementen
van de lidstaten ter goedkeuring worden voorgelegd.
De Europese Raad spoort Kroatië aan om zijn hervormingen te blijven
implementeren, in het bijzonder op het vlak van de rechtelijke macht en
fundamentele rechten. De ER concludeert voorts dat er toezicht
(monitoring) komt op deze hervormingen. Mede op Nederlands
aandringen stelt de ER voorts dat de Raad, op voorstel van de Commissie
en met gekwalificeerde meerderheid passende maatregelen kan nemen.
Op 30 juni 2011 zullen de lidstaten (in een Intergouvernementele
Conferentie) en Kroatië bijeenkomen. De vier resterende hoofdstukken
(8/mededinging; 23/rechtelijke macht en fundamentele rechten;
33/budgettaire bepalingen; 35/overige bepalingen) zullen dan worden
afgesloten. Als separaat besluit zullen daarmee de toetredingsonderhandelingen formeel worden afgerond.
Het streven is het toetredingsverdrag vervolgens in december 2011 te
ondertekenen. Daarna moet het toetredingsverdrag door alle
overeenkomst-sluitende staten worden bekrachtigd volgens hun
grondwettelijke bepalingen (art. 49 EU Verdrag). Voor Nederland betekent
dit dat het toetredingsakkoord ter uitdrukkelijke goedkeuring zal worden
voorgelegd aan het parlement conform de Rijkswet goedkeuring en
bekendmaking verdragen. Nadat alle partijen het verdrag hebben
geratificeerd, treedt het in werking en zal Kroatië toetreden tot de
Europese Unie.
Monitoring
Mede gezien het hierboven geschetste tijdpad voor afronding van de
toetredingsonderhandelingen en de door de Tweede Kamer op 22 juni
aanvaarde motie-Van Bommel, hecht het Kabinet er aan u nu reeds te
informeren over het beoogde monitoringsinstrument betreffende Kroatië.
De Europese Commissie stelde in haar slotaanbeveling van 10 juni 2011
dat de ingezette koers van de hervormingen in Kroatië duurzaam en
onomkeerbaar is. Het kabinet deelt deze inschatting. Wel zal Kroatië
verder moeten werken aan de ontwikkeling van een «track record». Veel
hervormingen zijn immers van recente datum.
Vanuit een grondhouding van vertrouwen, wil het Kabinet zekerheden
inbouwen voor de periode tussen afronding van de toetredingsonderhandelingen en daadwerkelijke EU toetreding. Een verscherpt monitoringsinstrument waarborgt dat Kroatië ook bij toetreding nog steeds geheel
gereed is om als volwaardig 28ste lid aan de EU deel te nemen.
1. Het monitoringsinstrument wordt vastgelegd in onderhandelingshoofdstuk 35 (overige bepalingen) èn vervolgens in het toetredingsverdrag.
2. De monitoring zal betrekking hebben op het gehele acquis. Waarbij
toezicht zal worden gehouden of de ingezette hervormingen in
Kroatië verder verduurzamen. In het najaar van 2011 en 2012 zal de
Commissie alomvattende voortgangsrapportages hierover presenteren. Deze zullen worden gestuurd naar de Eerste en Tweede Kamer
en in de Raad Algemene Zaken worden besproken. De Commissie zal
hierbij ook gebruik maken van bijdragen van het maatschappelijk
middenveld en «peer reviews» waarbij lidstaten worden betrokken.
Via de structuren van de Stabilisatie- en Associatieovereenkomst

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 23 987, nr. 117

2

3.

4.

5.

EU-Kroatië (Stabilisatieraad, Stabilisatiecomité, sub-comité»s) zal
over deze vraagstukken met Kroatië worden overlegd.
In het bijzonder zal de Commissie aandacht besteden aan de «track
record» van Kroatië op de volgende gebieden:
– rechtelijke macht en fundamentele rechten (waaronder het
functioneren van de rechterlijke macht; de strijd tegen corruptie;
en de afhandeling van lokale oorlogsmisdaden-zaken);
– justitie, veiligheid (waaronder grensbewaking, politie samenwerking, bestrijding georganiseerde misdaad, en justitiële samenwerking in civiele en strafzaken);
– mededinging (waaronder de herstructurering van de scheepswerven).
Bovenstaande aandachtspunten zullen ook expliciet in het toetredingsverdrag worden opgenomen.
De Commissie zal over deze specifieke onderwerpen separate,
zesmaandelijkse, rapportages opstellen.
Deze bepalingen in het toetredingsverdrag voor Kroatië zijn geheel
nieuw in het uitbreidingsdossier. Nederland heeft zich hier vanaf het
begin van de onderhandelingen sterk voor gemaakt. Enkele andere
(grote) lidstaten hebben zich bij onze positie aangesloten. Maar er
was aanvankelijk in de Raad ook aanzienlijk verzet aangezien vele
landen betoogden dat Kroatië een dergelijk vorm van toezicht niet
nodig heeft omdat het land voldoet aan alle criteria en zelfs op
onderdelen beter presteert dan sommige lidstaten van de EU.
Mocht er op bepaalde punten van het acquis terugval worden
geconstateerd, dan zal de Commissie vroegtijdige waarschuwingsbrieven sturen. Er zal voorts een bepaling worden opgenomen dat bij
structurele problemen «passende maatregelen» kunnen worden
genomen. De besluitvorming over het inroepen van deze maatregelen zal plaatsvinden conform de vaste bepaling in het Werkingsverdrag van de EU (dwz: gekwalificeerde meerderheid op voorstel van
de Commissie). Zoals het Kabinet stelde tijdens het plenair debat met
de Tweede Kamer op 22 juni, verstaat Nederland hieronder in ultimo
ook de mogelijkheid om de toetredingsdatum voor Kroatië uit te
stellen.
Als Kroatië eenmaal lid is van de EU, zal de Commissie te zijner tijd
een rapport opstellen dat zal worden meegewogen bij het besluit dat
de Raad zal nemen over de eventuele toetreding van Kroatië tot de
Schengen zone. In dit rapport zullen expliciet de verplichtingen aan
de orde komen die Kroatië is aangegaan in de toetredingsonderhandelingen op onderwerpen die relevant zijn voor het Schengen-acquis.
Nederland is sterk voorstander geweest van deze (nieuwe) bepaling
die ook zal worden opgenomen in het toetredingsverdrag.
Een groot aantal lidstaten was aanvankelijk geen voorstander van
deze bepaling.

Vrijwaringsmaatregelen
Naast de monitoringsstructuur zal het toetredingsverdrag met Kroatië ook
de gebruikelijke vrijwaringsmaatregelen bevatten.
– een algemene vrijwaringsmaatregel (tot drie jaar ná Kroatische
toetreding kunnen lidstaten maatregelen nemen indien er – als gevolg
van de Kroatische toetreding – serieuze problemen ontstaan in een
bepaalde economische sector).
– een specifieke vrijwaringsmaatregel over het functioneren van de
interne markt.
– een specifieke vrijwaringsmaatregel over vraagstukken mbt Justitie en
Binnenlandse Zaken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 23 987, nr. 117

3

Slot
De hierboven geschetste robuuste monitoringsstructuur moet in
samenhang worden bezien met de (in 2006) aanzienlijke aanscherping van
de methodiek van de toetredingsonderhandelingen. Na de laatste
toetreding (van Roemenië en Bulgarije) is het strenge stelsel met
openings- en sluitingsijkpunten ingevoerd. Ook werd het cruciale
hoofdstuk 23 (rechtelijke macht en fundamentele rechten) geïntroduceerd.
De EU geeft naar het oordeel van het Kabinet opvolging aan de
verscherpte uitbreidingsstrategie van 2006 en de geleerde lessen uit
voorgaande toetredingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 23 987, nr. 117

4