Verdieping Impuls NASB en NASB sport
Annex 2 bij Beleidsdoorlichting Sport

In het kader van de Beleidsdoorlichting Sport van VWS

in opdracht van het Ministerie van VWS

Dorine Collard

© W.J.H. Mulier Instituut
’s-Hertogenbosch, mei 2011

wjh mulier instituut - centrum voor sociaal-wetenschappelijk sportonderzoek

W.J.H. Mulier Instituut
Centrum voor sociaal-wetenschappelijk sportonderzoek
Postbus 188
5201 AD ’s-Hertogenbosch
t 073-6126401
f 073-6126413
e info@mulierinstituut.nl
i www.mulierinstituut.nl

2

1.

Inleiding

5

2.
2.1
2.2

Methode
Impuls NASB
NASB sport

7
7
8

3.
3.1
3.1.1
3.1.2
3.2
3.2.1
3.2.2
3.2.3
3.3

Resultaten
Literatuur onderzoek
Impuls NASB
NASB sport
Interviews
Inzet van de Impuls NASB en NASB sport
Samenwerking binnen Impuls NASB en NASB sport
Rol van ander VWS beleid op Impuls NASB en NASB sport
Beweegnorm

9
9
9
14
16
16
17
18
18

4.

Conclusies en leerpunten

21

5.

Literatuur

25

Bijlage 1: Gemeenten die deelnemen aan Impuls NASB

27

Bijlage 2: Vragenlijst gebruikt als leidraad voor de interviews

28

Bijlage 3: Beweegprogramma’s Impuls NASB

29

Bijlage 4: Beschrijving van drie meest kansrijke beweegprogramma’s

32

Bijlage 5: Sportconcepten van NASB sport

35

3

Verdieping Impuls NASB en NASB sport

Inhoudsopgave

4

wjh mulier instituut - centrum voor sociaal-wetenschappelijk sportonderzoek

Inleiding
Een actieve en gezonde leefstijl van het individu is belangrijk voor de gezondheid. Sport en
bewegen dragen bij aan een actieve en gezonde leefstijl. Omdat een actieve en gezonde leefstijl
van belang is voor de gezondheid wordt er, al sinds 1996, beleid gevoerd op het terrein van
sport en bewegen (kabinetsnota: Wat sport beweegt, VWS). Een van de voorbeelden is de Flash
campagne die in 2003 werd gestart met de boodschap ‘Bewegen is lekker en gezond’. Door het
kabinet is er met behulp van de nota Tijd voor Sport (TvS) (2005) en Kracht van Sport (KvS)
(2008) extra nadruk gelegd op sport- en bewegingsstimulering.
Het programma dat wordt ingezet om mensen te stimuleren tot bewegen is het ‘Nationaal
Actieplan Sport en Bewegen’ (NASB). Een ex ante evaluatie van TNO en RIVM naar de
kosteneffectiviteit en gezondheidswinst van te behalen beleidsdoelen op gebied van bewegen en
overgewicht, toonde aan dat extra investering in lichaamsbeweging voordelig is om jaarlijks te
besparen in de zorgkosten (Wendel-Vos e.a., 2005). Het doel van deze ex ante evaluatie was om
de inrichting en ambities van het NASB te onderbouwen. Uit de resultaten bleken een aantal
belangrijke voorwaarden voor het uitvoeren van het NASB, onder andere een geïntegreerde
aanpak die door meer partijen wordt uitgevoerd en bestaat uit een mix van
interventiemaatregelen voor verschillende doelgroepen. Andere randvoorwaarden zijn
voldoende budget, goede coördinatie en voldoende ruimte voor onderzoek. Ten aanzien van de
aandachtsgroepen werd geconcludeerd dat er voor de jeugd, ouderen, chronisch zieken, mensen
met overgewicht, niet werkenden, werkenden in bewegingsarme bedrijfstakken en
beroepsgroepen en mensen met een niet Nederlandse herkomst meer aandacht nodig is. Tot slot
werd geadviseerd dat de interventiemaatregelen moeten bestaan uit een mix van
informatievoorziening, beweegprogramma’s en maatregelen op het niveau van omgeving en
beleid (Wendel-Vos e.a., 2005).
Het NASB richt zich primair op drie sectoren: gemeenten, de georganiseerde sport en het
bedrijfsleven en op vijf aandachtsgebieden: ‘thuis/wijk’, ‘school’, ‘werk’, ‘zorg’ en ‘sport’. Het
aandachtsgebied ‘thuis/wijk’ is vooral ingevuld via de Impuls NASB, een
stimuleringsprogramma voor gemeenten. Het aandachtsgebied ‘sport’ heeft een apart
deelprogramma. De ‘BeweegKuur’ is het belangrijkste deelprogramma binnen het
aandachtsgebied ‘zorg’. Het aandachtsgebied ‘werk’ wordt vooral uitgewerkt in voorbeelden die
werkgevers kunnen hanteren om hun medewerkers te faciliteren bij (meer) sporten en bewegen.
Het doel van het NASB is om te-weinig-actieven meer en structureel in beweging te brengen.
Met het terugdringen van bewegingsarmoede bij vooral te-weinig-actieve burgers wordt er
beoogd een bijdrage te leveren aan het verminderen van overgewicht en andere
gezondheidsproblemen. Het Nederlands Instituut voor Sport en Bewegen (NISB) vervult een
belangrijke (coördinerende) rol in de uitwerking van de meeste elementen van het NASB. Voor
het aandachtsgebied sport is dat NOC*NSF.
In het kader van de Beleidsdoorlichting Sport (Breedveld, e.a., 2011) die wordt uitgevoerd door
het Mulier Instituut in opdracht van het ministerie van VWS, is er een verdiepende studie
uitgevoerd van de beleidsonderdelen ‘Impuls NASB’ en ‘NASB sport’. Deze studie zal dieper
ingaan op de aandachtsgebieden ‘thuis/wijk’ en ‘sport’ en zal daarmee de Impuls NASB en
NASB sport bespreken. De Impuls NASB voorziet ongeveer 100 gemeenten vanuit het NASB
in middelen om beweegbeleid op te zetten. Binnen NASB sport werken NOC*NSF en tien

5

Verdieping Impuls NASB en NASB sport

1.

wjh mulier instituut - centrum voor sociaal-wetenschappelijk sportonderzoek

sportbonden aan de ontwikkeling van laagdrempelige sportactiviteiten om te-weinig-actieve
mensen meer te laten bewegen.
De doelstellingen voor het beleidsonderdeel ‘Bewegen’ van het sportbeleid van VWS,
waarbinnen onder andere de programma’s ‘Impuls NASB’ en ‘NASB sport’ vallen, zijn:
 In 2012 is het percentage volwassenen (18+) dat aan de beweegnorm1 voldoet minimaal
70 procent. (KvS’07, p31; BaS’09, p126) 2
 In 2012 is het percentage jeugdigen (4-17 jaar) dat aan de beweegnorm voldoet
minimaal 50 procent. (KvS’07, p31; BaS’09, p126)3
 In 2012 is het percentage inactieve volwassen Nederlanders maximaal 5 procent.
(KvS’07, p31; BaS’09, p126)4

1

Sinds 2005 wordt als beweegnorm de zogenaamde ‘combinorm’ gehanteerd: het voldoen
aan de Nederlandse Norm Gezond Bewegen (NNGB) en/of aan de Fitnorm. De NNGB voor
de jeugd (< 18 jaar) is dagelijks een uur matig intensieve lichamelijke activiteit, waarbij
de activiteiten minimaal twee maal per week gericht zijn op het verbeteren of handhaven
van lichamelijke fitheid (kracht, lenigheid en coördinatie). Voor volwassenen (> 18 jaar)
geldt een half uur matig intensieve lichamelijke activiteit op tenminste vijf, maar bij
voorkeur alle dagen van de week. De Fitnorm behelst minstens drie maal per week
gedurende 20 minuten intensief bewegen.
2
In Tijd voor sport is de doelstelling geformuleerd dat in 2010 minstens 65 procent van de
Nederlandse volwassenen voldoet aan de beweegnorm (TvS’05, p27). Deze doelstelling
is aangepast op advies van TNO en RIVM (Ooijendijk e.a., 2007).
3
In Tijd voor sport staat als doelstelling vermeld dat het aantal jeugdigen (12-17 jaar) dat
de beweegnorm haalt, stijgt van 35 procent in 2004 tot 40 procent in 2005 (TvS’05,
p37). Ook deze doelstelling is op advies van TNO en RIVM bijgesteld (Ooijendijk e.a.,
2007).
4
De doelstelling in Tijd voor sport was dat het deel van de volwassen bevolking dat
gemiddeld geen enkele dag per week voldoende beweegt in 2010 is teruggedrongen van
8 procent naar 7 procent (TvS’05, p27; SvS’06, p10).

6

Methode

2.1

Impuls NASB
Om de doelstelling van het NASB te bereiken is het belangrijk gemeenten te betrekken bij de
uitvoering van het programma. Gemeenten hebben op lokaal niveau de regierol om te-weinigactieven te stimuleren om meer te gaan bewegen. Om gemeenten te steunen in het ontwikkelen
en uitvoeren van het beweegbeleid krijgen ongeveer 100 geselecteerde gemeenten steun in de
vorm van een Impuls. De Impuls stelt niet alleen geld beschikbaar, maar biedt daarnaast advies
en ondersteuning. Daarnaast levert het NASB ook inzicht in effectieve beweegprogramma’s die
gemeenten kunnen uitvoeren. Om te zorgen voor advies en ondersteuning ontvangt NISB een
subsidie van VWS. De basis van de Impuls is een bestuurlijke afspraak tussen het rijk (VWS),
de gemeentelijke overheid (VNG) en de sportsector (NOC*NSF).
De Impuls NASB wordt vooral ingezet om te-weinig-actieven te stimuleren om te gaan
bewegen. Gemeenten die gebruik maken van de Impuls zijn verdeeld in een eerste en een
tweede tranche. De eerste tranche gemeenten, met 44 gemeenten, is medio 2008 gestart en
eindigt medio 2012. De tweede tranche gemeenten, met 58 gemeenten, is medio 2010 gestart en
eindigt medio 2014. De rijksbijdrage komt ook in twee tranches beschikbaar. De Impuls NASB
is gericht op gemeenten met naar verwachting de grootste gezondheidsachterstand (geschat op
basis van gegevens over sociaal economische status (SES)). In het algemeen komen
gezondheidsachterstanden vooral voor bij groepen met een lage SES
(www.gezondheidsachterstanden.nl).
Om te bepalen welke gemeenten in aanmerking komen voor de Impuls zijn de gemeenten door
het RIVM gerangschikt naar SES, zoals deze is berekend door het Sociaal en Cultureel
Planbureau (SCP). Gemiddeld inkomen, percentage huishoudens met een laag inkomen,
percentage inwoners zonder een betaalde baan en percentage huishoudens met gemiddeld een
lage opleiding zijn gebruikt als indicatoren voor een lage SES5. De gemeenten die deelnemen in
de eerste en tweede tranche zijn beschreven in bijlage 1.
VWS investeert in totaal 38 miljoen euro in de Impuls NASB. Gemeenten worden geacht
eenzelfde bedrag te investeren zodat er in totaal 76 miljoen euro beschikbaar is voor het
stimuleren van een actieve leefstijl. Gemeenten ontvangen de Impuls via het gemeentefonds in
de vorm van een zogenaamde decentralisatie-uitkering6. De gemeenten hebben een verklaring
ondertekend waarin ze aangeven dat zij cofinanciering regelen, sport- en beweegprogramma’s
uitvoeren, ervoor zorg dragen dat programma’s onderdeel gaan uitmaken van gemeentelijke
plannen voor het lokaal gezondheidsbeleid en dat zij aandacht geven aan de beweegvriendelijke
omgeving. Via de monitor-NASB wordt de realisatie van de afspraken gemonitord.

5

In 1995, 1998, 2002 en 2006 is er door SCP voor elk vierpositie postcodegebied een SESscore berekend. Vervolgens is deze SES-score geaggregeerd op gemeenteniveau door het
berekenen van een voor het inwonerstal gewogen gemiddelde voor alle in de gemeente
liggende postcodegebieden (Knol, 1998).
6
Voor het berekenen van het beschikbare bedrag per gemeente wordt een
schijvensysteem toegepast met als verdeelsleutel een aflopend bedrag per inwoner.

7

Verdieping Impuls NASB en NASB sport

2.

wjh mulier instituut - centrum voor sociaal-wetenschappelijk sportonderzoek

2.2

NASB sport
De georganiseerde sport en ook andere sportaanbieders zijn belangrijke bondgenoten bij het
realiseren van de doelstellingen van het NASB. Sportverenigingen zouden ervoor moeten
zorgen dat sport voor iedereen toegankelijk is, ook voor ouderen en inactieven die nu vaak niet
betrokken zijn bij de georganiseerde sport. Om een breed en toegankelijk sportaanbod te creëren
hebben NOC*NSF en tien sportbonden binnen NASB sport (2008-2010) gewerkt aan de
ontwikkeling in uitvoering van laagdrempelige sportactiviteiten om te-weinig-actieve mensen
meer te laten bewegen. Indien relevant en van meerwaarde voor zowel gemeente als
sportbond/vereniging, worden de sportactiviteiten gekoppeld aan gemeenten die
lichaamsbeweging via sport willen stimuleren.
NASB sport heeft als algemene doelstelling dat meer mensen voldoende sporten en bewegen en
dat minder mensen inactief zijn. Het doel is om bij 93.000 mensen het beweeggedrag te
veranderen (van inactief naar semi-actief of van semi-actief naar actief volgens de combinorm).
De specifieke doelstelling voor NASB sport is dat meer mensen lid worden van de
georganiseerde sport en dat het sportaanbod voor hen geschikt(er) wordt gemaakt. Een tweede
specifieke doelstelling is dat er meer activiteiten worden ontplooid waardoor de eigen leden in
grotere getale voldoen aan de combinorm.
De ambitie voor NASB sport is om 260.000 mensen te laten deelnemen aan de sportconcepten.
Een tweede doel is om van de 260.000 mensen 90.000 lid te laten worden van de
sportvereniging/bond. Uiteindelijk moet NASB sport ervoor zorgen dat meer mensen van
inactief naar semi-actief gaan of van semi-actief naar norm-actief.
Vanaf 2008 zijn tien sportbonden betrokken bij NASB sport. Deze tien sportbonden hebben 13
laagdrempelige sportconcepten ontwikkeld. In 2010 zijn vier sportbonden, met ieder een
laagdrempelig sportconcept, toegevoegd aan de bestaande 13 sportconcepten. Met behulp van
de laagdrempelige sportactiviteiten passen de sportbonden hun traditionele aanbod aan naar de
wensen en behoeften van minder actieve mensen.
Om de Impuls NASB en NASB sport te evalueren worden er in opdracht van het ministerie van
VWS, NISB en NOC*NSF verschillende evaluaties uitgevoerd. Sommige evaluaties zijn reeds
afgerond, een aantal andere evaluaties zullen in 2011 of later afgerond worden. In deze
verdiepende studie worden de resultaten uit de verschillende evaluatiestudies bijeengebracht om
op die manier een overzicht te verkrijgen van wat de Impuls NASB en NASB sport opgeleverd
hebben.
Naast een overzicht van alle resultaten uit de literatuur zijn er binnen deze verdiepende studie
aanvullend twee interviews uitgevoerd. Deze interviews zijn gehouden met de projectmanager
van de Impuls NASB en de projectleider van NASB sport. De interviews zijn beide afgenomen
aan de hand van een aantal van te voren opgestelde vragen (zie bijlage 2). De interviews zijn
uitgewerkt en ter terugkoppeling aan de geïnterviewden voorgelegd. Wijzigingen naar
aanleiding van de feedback van de geïnterviewden zijn meegenomen.

8

Resultaten
Hieronder worden de resultaten van de verdieping weergegeven. Eerst worden de belangrijkste
resultaten, verkregen vanuit de literatuur over de Impuls NASB en NASB sport, op outputniveau weergegeven. Vervolgens worden de resultaten van de interviews weergegeven. Tot slot
worden de resultaten op outcome-niveau, de beweegnorm, beschreven.

3.1

Literatuur onderzoek

3.1.1 Impuls NASB
Om de Impuls NASB te evalueren zijn er verschillende evaluaties uitgevoerd of nog in
uitvoering (zie tabel 1).
Ten eerste is er door het NIVEL in opdracht van het ‘Nationaal Instituut Sport en Bewegen’
(NISB) onderzocht hoe een overzicht met bewezen effectieve en/of kansrijke programma’s
gemaakt kon worden. Tevens werd er een overzicht samengesteld met kansrijke
beweegprogramma’s die gemeenten kunnen raadplegen (Ooms & Veenhof, 2008). Het idee
hiervan is dat gemeenten uit een overzicht met bewezen effectieve en kansrijke
beweegprogramma’s kunnen kiezen om deze programma’s binnen de gemeente in te zetten. In
2009 is er een update gemaakt van het overzicht (Leemrijse e.a., 2009).
Ten tweede hebben het ministerie van VWS en de ‘Vereniging van Nederlandse Gemeenten’
(VNG) BMC7 gevraagd om samen met NISB een NASB-monitor te ontwikkelen om de output
van de Impuls op gemeentelijk niveau te evalueren. De monitor bevat vragen als in hoeverre de
beweegprogramma’s worden toegepast, welke doelgroepen de gemeente beoogt te bereiken en
in hoeverre de beweegprogramma’s verankerd zijn in het gemeentelijke beleid (Van den Heuvel
e.a., 2009; Heijkoop & van den Heuvel, 2010; Heijkoop e.a., concept-2010).
Daarnaast voert ‘TNO Kwaliteit van Leven’, in opdracht van NISB, een jaarlijkse monitor uit
onder professionals in het werkveld van sport en bewegen om de output van de Impuls NASB te
evalueren (Chorus & Stubbe, 2008; Stubbe & Chorus, 2009; Stubbe & Chorus 2010a; Stubbe &
Chorus 2010b). Om gemeenten niet dubbel te belasten zijn de twee vragenlijsten samengevoegd
in een monitor.
Ten vierde heeft ‘TNO Kwaliteit van Leven’ op verzoek van NISB een procesevaluatie
uitgevoerd binnen vier gemeenten die gebruik maken van de Impuls NASB. Inzicht werd
verkregen in de wijze waarop beleid betreffende beweegstimulering op strategisch niveau is
gerealiseerd, de wijze waarop netwerken van samenwerkende organisaties zijn gerealiseerd en
de werking van de Impuls NASB. Op basis van deze informatie kan bekeken worden wat
succes- en faalfactoren zijn van een succesvolle verankering van beweegstimulering in beleid en
lokale structuren (Tak e.a., 2009).

7

BMC groep heeft SGBO overgenomen per 1 april 2009. De nulmeting over de eerste
tranche van de monitor Impuls-NASB is uitgevoerd onder de naam van SGBO. De
vervolgmetingen zijn onder de naam van BMC uitgevoerd. In deze verdieping zal alleen
de naam BMC gebruikt worden om verwarring te voorkomen.

9

Verdieping Impuls NASB en NASB sport

3.

wjh mulier instituut - centrum voor sociaal-wetenschappelijk sportonderzoek

Tot slot is er in opdracht van de directie Sport van het ministerie van VWS aan TNO Kwaliteit
van Leven gevraagd om op basis van OBiN8 gegevens een evaluatieonderzoek uit te voeren naar
het beweeggedrag van de inwoners in 44 gemeenten die de Impuls NASB ontvangen. Het
beweeggedrag van de inwoners van de NASB-gemeenten wordt vergeleken met het landelijke
referentiebestand (Chorus e.a., 2010).
Tabel 1 Evaluaties van de Impuls NASB
Opdrachtgever

Uitvoerder

Doelgroep

Doel onderzoek

Jaar

NISB

NIVEL

Gemeenten

Overzicht met bewezen

2008 &

effectieve en/of kansrijke

2009

programma’s

VWS & VNG

BMC

Gemeenten

Monitor: output van de

2009,

Impuls NASB evalueren

2010(feb),
2010(dec)

NISB

TNO

Gemeenten

Procesevaluatie binnen NASB-

2009

gemeenten

NISB

TNO

Professionals in het

Monitor: output van de

2008,

werkveld

Impuls NASB evalueren

2009,

Bevolking

Evaluatieonderzoek naar het

2010

2010
VWS

TNO

beweeggedrag van de
inwoners van NASBgemeenten

Kansrijke beweegprogramma’s
In 2008 is door het NIVEL, met behulp van een lijst met criteria waarin met name relevantie,
effectiviteit, uitvoerbaarheid en kosten centraal stonden, een overzicht gemaakt van kansrijke
beweegprogramma’s. Er zijn 61 bestaande beweegprogramma’s beoordeeld op deze criteria en
op basis van scores ingedeeld in de volgende drie categorieën: ‘Koplopers’ (n=8),
‘Achtervolgers’ (n=12) en ‘Peloton’ (n=33). Acht interventies vielen af vanwege te lage scores
(Ooms en Veenhof, 2008). NISB heeft op basis van de resultaten van dit onderzoek in 2008 een
onderbouwd overzicht gemaakt van kansrijke beweegprogramma’s, die gemeenten kunnen
raadplegen.
In 2009 is er door het NIVEL een vervolg op dit onderzoek uitgevoerd (Leemrijse e.a., 2009).
De in 2008 ontwikkelde toetsingslijst met criteria is aangepast tot een meer transparante en
onderscheidende lijst met criteria. Vervolgens is gezocht naar mogelijke nieuwe

8

10

OBiN is de monitor Ongevallen en Bewegen in Nederland. Dit is een permanente
bevolkingsenquête in opdracht van VWS naar ongevalletsels (verkeer, werk, privé en
sport), bewegen en sportdeelname.

Evaluatie Impuls NASB bij gemeenten
Om de output van de Impuls NASB op gemeentelijk niveau te evalueren heeft BMC een
jaarlijkse rapportage. Met betrekking tot de eerste tranche gemeenten is er een 0-meting, 1meting en 2-meting uitgevoerd. Met betrekking tot de tweede tranche gemeenten is er vlak na
de start, in november 2010, een 0-meting uitgevoerd. De 1- en 2-meting van de tweede tranche
worden nog uitgevoerd. Hieronder zullen de resultaten van de 0-, 1- en 2-meting van de eerste
tranche gemeenten worden samengevat. Het is nog te vroeg om iets te kunnen zeggen over de
output van de Impuls NASB bij de tweede tranche gemeenten.
 Aandacht voor de doelgroep te-weinig-actieven in beleid en projecten
Begin 2010 blijkt dat nagenoeg alle NASB-gemeenten (95%) in het beleid specifiek aandacht
besteden aan te-weinig-actieven. Ook nagenoeg alle gemeenten voeren begin 2010 activiteiten
uit die zijn bedoeld voor deze doelgroep. Negentig procent van de gemeenten wil begin 2010
een beweegvriendelijke omgeving realiseren. In 2010 wordt er een lichte daling gerapporteerd
met betrekking tot specifieke aandacht in beleid voor te-weinig-actieven en het uitvoeren van
activiteiten om deze doelgroep te bereiken. De aandacht voor het realiseren van een
beweegvriendelijke omgeving is eind 2010 gedaald naar 78 procent.
In vergelijking met niet NASB-gemeenten hebben wel NASB-gemeenten begin 2010 significant
meer aandacht voor te-weinig-actieven in zowel beleid als binnen projecten. Ook hebben
NASB-gemeenten meer oog voor het realiseren van een beweegvriendelijke omgeving dan niet
NASB- gemeenten.
 Bereik van de doelgroepen
De gemeenten willen met de inzet van beweegprogramma’s vooral de lagere schooljeugd en de
doelgroep algemene bevolking dienen. Er wordt minder expliciet gefocust op inwoners met een
lage SES score, evenals allochtonen, gehandicapten en chronisch zieken. Dit beeld blijft
gedurende de metingen in de verschillende jaren gelijk.
 Verankering van beleid en overleg
De programma’s en activiteiten zijn bij alle gemeenten vaak ingebed in het lokale sportbeleid.
Echter een groot deel van de gemeenten besteedt ook in het lokaal gezondheidsbeleid en het
welzijnsbeleid aandacht aan sport en bewegen. Beleidsverankering binnen de verschillende
11

Verdieping Impuls NASB en NASB sport

beweegprogramma’s welke nog niet waren opgenomen in het overzicht van 2008. Tot slot zijn
alle beweegprogramma’s (ook de reeds beoordeelde programma’s in 2008) beoordeeld aan de
hand van het vernieuwde toetsingsformulier. Van de 53 beweegprogramma’s uit het overzicht
van 2008, staan er 44 ook op het overzicht van 2009. In 2009 werden er in totaal 23 nieuwe
beweegprogramma’s aangemeld, waarvan 18 nieuwe programma’s in het overzicht werden
opgenomen. In totaal zijn er nu 62 beweegprogramma’s opgenomen in het overzicht. De
beweegprogramma’s staan beschreven in bijlage 3. Geconcludeerd werd dat er drie
programma’s bewezen effectief, goed uitvoerbaar en dus het meest kansrijk zijn te weten:
‘COACH methode’, ‘JUMP-in’ en ‘Revalidatie, Sport en Bewegen’. De ‘COACH methode’
valt binnen de settings wijk, zorg en werk en is bedoeld voor alle doelgroepen. ‘JUMP-in’ past
binnen de settings wijk, school en sport en richt zich op kinderen van 4-12 jaar met een lage
SES en overgewicht. ‘Revalidatie, Sport en Bewegen’ is gericht op volwassenen en jeugd die in
het ziekenhuis of revalidatiecentrum in behandeling zijn (Leemrijse e.a., 2009). Meer informatie
over de drie programma’s is terug te vinden in bijlage 4. Medio 2011 verschijnt een nieuwe
update van het overzicht met effectieve en kansrijke beweegprogramma’s.

wjh mulier instituut - centrum voor sociaal-wetenschappelijk sportonderzoek

beleidsterreinen blijkt bij de meeste NASB-gemeenten goed geregeld, met uitzondering van het
beleidsterrein ruimtelijke ordening. De inzet van beweegprogramma’s is eveneens bij het
merendeel van de NASB-gemeenten in diverse nota’s opgenomen. Ruim de helft van de NASBgemeenten heeft structureel overleg met relevante partijen.
Vergeleken met niet NASB-gemeenten maken sport en bewegen bij NASB-gemeenten
significant vaker deel uit van de beleidsterreinen onderwijs en jeugd. Ook zitten niet NASBgemeenten minder vaak met relevante partijen rond de tafel voor overleg.
 Bekendheid en inzet van beweegprogramma’s
Uit de rapportage van eind 2010 blijkt dat het beweegprogramma ‘Beweegkriebels’ het meest
bekend is en door ruim de helft van de gemeenten uitgevoerd wordt. De aanpak ‘Communities
in Beweging’ geniet ook redelijke bekendheid, maar wordt door slechts vier gemeenten ingezet.
Het merendeel van de 15 beweegprogramma’s, die bij de respondenten werden voorgelegd,
blijkt bij het grootste deel van de gemeenten onbekend en wordt dus ook niet op grote schaal
gebruikt. Over het algemeen zijn de NASB-gemeenten wel beter bekend met de kansrijke
beweegprogramma’s uit het overzicht dan de niet-NASB gemeenten.
Naast de monitor die BMC uitgevoerd heeft, heeft ‘TNO Kwaliteit van Leven’ een
procesevaluatie uitgevoerd binnen vier gemeenten die gebruik maken van de Impulsregeling
van het NASB. Opgemerkt moet worden dat in de meeste gemeenten de uitvoeringsfase nog
niet van start was gegaan. De resultaten geven inzicht in wie belangrijke ‘stakeholders’ zijn, wat
de belangrijkste succes- en faalfactoren van de verankering van beweegstimulering in het beleid
zijn en welke randvoorwaarden van belang zijn voor continuering van de NASB-aanpak. De
resultaten betreffen bevindingen uit de voorbereidingsfase.
Uit de resultaten blijkt dat de samenstelling van betrokken ‘stakeholders’ per gemeente
verschilt. Naast de beleidsambtenaar van de gemeente speelt in het begin vooral de provinciale
sportraad een rol (in de rol van NASB adviseur), al dan niet aangevuld met NISB. Daarnaast
betrekken een aantal gemeenten lokale partijen. Zij worden vanaf het begin betrokken en
kunnen meebeslissen over welke activiteiten er worden uitgevoerd. Lokale partijen zijn naast de
traditionele samenwerkingspartners voor sport- en beweegstimulering ook nieuwe partners op
andere beleidsterreinen zoals zorg en welzijn. Over het algemeen zijn de meeste partijen bereid
deel te nemen mits het voor hen duidelijk is wat het hen kost en oplevert.
Omdat de resultaten alleen informatie geven over vier gemeenten die (succesvol) met de Impuls
NASB werken, is het niet mogelijk een volledig beeld te krijgen van de succes- en faalfactoren
met betrekking tot de verankering van het beweegbeleid. Wel blijkt dat er een aantal factoren te
noemen zijn die bij de gemeenten aanwezig waren om verankering te laten slagen. Een aantal
belangrijke factoren zijn: politiek draagvlak op alle niveaus, zichtbare uitkomsten van succes
(gemeenten geven aan bij gebleken succes de ambitie te hebben om beweegstimulering te
continueren), financiële ruimte (de financiering loopt vaak achter op het besluit om deel te
nemen en lijkt nog incidenteel), vroeg betrekken van andere partijen (door partijen vroeg te
betrekken en input te laten leveren zal hun inzet langer gehandhaafd blijven) en de kennispositie
van de ambtelijke organisatie (goede actuele informatie is noodzakelijk om voldoende ‘know
how’ te hebben om beweegstimulering in te zetten).
Tot slot worden er een aantal belangrijke en kritische randvoorwaarden genoemd, namelijk
expertise binnen de gemeente is soms beperkt, contrafinanciering is niet altijd tijdig geregeld,
verankering in beleidsnota’s is nu nog incidenteel, te veel projectmatig werken waardoor

12

Evaluatie Impuls NASB bij professionals
In de periode 2007-2010 is er door ‘TNO Kwaliteit van Leven’ ook een monitor uitgevoerd met
als doel inzicht verkrijgen in de verwachtingen, wensen en behoeften van onder andere
professionals die werkzaam zijn in de settings uit het NASB. De professionals zijn werkzaam
bij algemene organisaties, landelijke organisaties, met chronisch zieken, in de kinderopvang, in
het onderwijs, bij wooninstellingen of stichting welzijn ouderen en ambtenaren sport,
gezondheid en welzijn en tot slot projectleiders WMO werkzaam bij NASB en niet-NASB
gemeenten.
 Kansrijke beweegprogramma’s
Zesennegentig procent van de professionals is in 2010 bekend met het overzicht kansrijke
beweegprogramma’s. Dit is een significante verbetering in vergelijking met 2009. Toen was
nog maar 66 procent van de professionals bekend met het overzicht. Professionals werkzaam bij
een NASB-gemeente zijn beter bekend met het overzicht dan professionals van niet-NASBgemeenten. Het overzicht werd in 2010 door 84 procent van de professionals als zeer nuttig
ervaren.
 Bekendheid NASB
Uit de rapportages blijkt dat de bekendheid met het NASB bij professionals groot is. Ongeveer
drie kwart van de professionals was in 2009 bekend met het NASB. Dit was een significante
stijging in vergelijking met 2008. In 2010 is de bekendheid met het NASB significant gestegen
naar 84 procent. De bekendheid met het NASB was in 2010 nog het laagst onder de groep
professionals werkzaam bij welzijnsorganisaties en Stichting Welzijn Ouderen. In 2010 is de
bekendheid met de nieuwsbrief onder professionals werkzaam bij NASB-gemeenten 93%. Alle
NASB-professionals zijn in 2010 bekend met de website. NASB-professionals waren, evenals
in 2008 en 2009, beter bekend met de website dan hun collega’s van niet-NASB -gemeenten.
In de meting in 2010 is ook gevraagd naar de bekendheid met overige NASB-producten te
weten: de ‘NASB-gemeentecheck’, de menukaart ‘Sport en Bewegen’, de beleidswijzer ‘Sport
en Bewegen’, de monitoring en evaluatiewijzer ‘Sport- en Beweegbeleid’, subsidie- en
tarievenwijzer ‘Sport- en Beweegbeleid’, stappenplan in 3 fasen, NASB-relatiedag, adviesuren
voor gemeenten en de workshop-NASB. Geconcludeerd wordt dat de bekendheid met de
producten erg hoog is onder professionals werkzaam bij NASB-gemeenten. De professionals
vinden de producten ook nuttig voor hun eigen werkzaamheden. De bekendheid met de nieuwe
producten is aanmerkelijk lager.
 Ondersteuning
Met betrekking tot de ondersteuning blijkt dat in 2008 79 procent van de professionals
werkzaam bij een NASB- gemeente (heel) tevreden was met de ondersteuning bij het tot stand
komen van de NASB-overeenkomst en de informatie over de cofinanciering. Vijfenzeventig
procent gaf aan (heel) tevreden te zijn met de ondersteuning van de NASB-adviseur van de
Provinciale Sportraad bij de praktische uitvoering van het NASB. Tot slot bleek dat 45 procent
(heel) tevreden was over de ondersteuning van NISB bij de praktische uitvoering van het
NASB. De tevredenheid met de ondersteuning is in 2009 en 2010 weer nagevraagd waaruit
bleek dat het merendeel van de professionals werkzaam bij NASB-gemeenten (eerste en tweede

13

Verdieping Impuls NASB en NASB sport

verankering niet kan plaatsvinden, en ruimtelijke ordening wordt nog te weinig betrokken bij
terrein van beweegstimulering.

wjh mulier instituut - centrum voor sociaal-wetenschappelijk sportonderzoek

tranche) (heel) tevreden was met de ondersteuning van de NASB-adviseur van de Provinciale
Sportraad. In 2010 blijkt dat professionals vooral behoefte hebben aan ondersteuning ten
aanzien van geschikte sport- of beweegprogramma’s om mensen in beweging te krijgen, het
bereiken van specifieke doelgroepen, campagne activiteiten om mensen in beweging te krijgen
en cijfers over bewegen. De ondersteuning willen ze graag door middel van schriftelijke
materialen.
Evaluatie Impuls NASB bij de bevolking
Om specifiek te onderzoeken wat het effect van de Impuls NASB op het beweeggedrag van
volwassenen en jongeren is, is door ‘TNO Kwaliteit van Leven’ het beweeggedrag van
inwoners in 44 NASB-gemeenten (n=2500) vergeleken met het landelijke beweeggedrag (derde
kwartaal 2009 en 2010) (Chorus e.a., 2010). Op basis van de resultaten wordt geconcludeerd dat
1 jaar na planvorming voor de besteding van het geld nog geen eenduidig beeld te vormen is
over de effecten van de Impuls NASB op het uiteindelijke beweeggedrag bij inwoners van de
NASB-gemeenten. Een aanbeveling wordt gedaan om een herhaling van dit onderzoek uit te
voeren op het moment dat uit de procesevaluatie is gebleken dat de gemeenten een substantieel
pakket aan activiteiten hebben geïnitieerd op gemeentelijk niveau, waaraan ook een substantieel
aantal inwoners zijn gaan meedoen.
3.1.2 NASB sport
In 2008 is door NIVEL met subsidie van NOC*NSF een evaluatie uitgevoerd naar de succes- en
faalfactoren van verschillende sportconcepten in de pilotfase van NASB sport (zie tabel 2). Het
onderzoek bestond uit een effectevaluatie op het niveau van deelnemers aan de sportactiviteit en
een procesevaluatie op het niveau van de organiserende sportbonden. Om de 13 sportconcepten
die op dit moment vanaf 2008 binnen NASB sport lopen te evalueren is NIVEL in opdracht van
NOC*NSF bezig met een effect- en procesevaluatie van de sportconcepten (zie tabel 2). De
resultaten van deze evaluatie worden eind 2011 verwacht.
Tabel 2: Evaluatie van NASB sport
Opdrachtgever

Uitvoerder

Doelgroep

Doel onderzoek

Jaartal

NOC*NSF

NIVEL

Deelnemers van

Effectevaluatie bij

2008

sportconcepten en

deelnemers en

organiserende

procesevaluatie bij

sportboden

sportbonden van de
pilot sportconcepten

NOC*NSF

NIVEL

Deelnemers van

Effect- en

Verwacht 2011

sportconcepten en

procesevaluatie van

(in 2010 zijn

organiserende

de sportconcepten

3 factsheets

sportboden

verschenen)

In 2008 is er een rapport verschenen met de resultaten van het onderzoek waarin de activiteiten
in de pilotfase van NASB sport zijn geëvalueerd (Pisters & Veenhof, 2008). Binnen NASB
sport heeft NOC*NSF verschillende sportbonden uitgenodigd om sportconcepten te
ontwikkelen.

14

Uiteindelijk zijn er vanaf 2008 13 laagdrempelige sportconcepten bij tien sportbonden van start
gegaan om meer mensen te stimuleren tot sport. In 2010 zijn vier sportbonden, met ieder een
‘high potential’ laagdrempelig sportconcept, toegevoegd aan de bestaande 13 sportconcepten. In
bijlage 5 staan de 17 verschillende sportconcepten beschreven.
Op dit moment wordt er een effect- en procesevaluatie uitgevoerd om de 13 laagdrempelige
sportconcepten die in 2008 zijn gestart te evalueren. Dit onderzoek evalueert de sportconcepten
met behulp van vragenlijsten naar onder andere beweeggedrag, lidmaatschap en waardering van
het sportconcept. De laatste metingen zijn afgerond in 2010 en de evaluatie wordt eind 2011
afgesloten.
Van drie sportconcepten zijn in 2010 factsheets verschenen met gegevens over de effecten. Er
zijn factsheets verschenen van de volgende sportconcepten: ‘Start to Run’, ‘Fiets-Fit’ en
‘Denken en Doen’. Uit de factsheets blijkt dat ‘Start to Run’ een positief effect heeft op het
beweeggedrag van de deelnemers. Een significante stijging werd gerapporteerd in het
percentage deelnemers dat voldoet aan de Nederlandse Norm Gezond Bewegen (NNGB),
fitnorm en combinorm, zowel direct na afloop van het programma als na zes maanden.
Daarnaast blijkt ‘Start to Run’ een relatief grote groep minder actieve mensen aan te trekken
(Ooms & Veenhof, 2010). Het sportconcept ‘Denken en Doen’ lijkt een positief effect te hebben
op het bewegen van ouderen. Er is geen effect gevonden op het bestrijden van eenzaamheid, de
tweede doelstelling van ‘Denken en Doen’. Het sportconcept wordt door de ouderen zeer
gewaardeerd en de deelnemers hebben de intentie om ermee door te gaan (Leemrijse e.a., 2010).
Tot slot zijn ook de effecten van het sportconcept ‘Fiets-Fit’ beschreven in een factsheet.

15

Verdieping Impuls NASB en NASB sport

In totaal zijn er voor de pilot vanuit 16 sportbonden 22 verschillende sportconcepten
ontwikkeld. De ontwikkelde sportconcepten zijn geëvalueerd op effect en proces. De
effectevaluatie is bij 20 sportconcepten uitgevoerd. Bij negen sportconcepten vond een voor- en
nameting plaats, bij de overige elf concepten heeft er alleen een voor- of een nameting
plaatsgevonden. De procesevaluatie bestond uit een semigestructureerd interview met
vertegenwoordigers van de sportbonden.
Het onderzoek gaf inzicht in de succes- en faalfactoren van de ontwikkelde pilot
sportconcepten. Op basis van de resultaten is besloten welke sportconcepten kansrijk bleken en
daarmee in aanmerking kwamen voor landelijke implementatie in 2008. Over het algemeen
werden de sportconcepten goed gewaardeerd door de deelnemers (cijfer hoger dan een 6). Bij
zes sportconcepten kon inzichtelijk worden gemaakt of deelname resulteerde in een toename
van het aantal mensen dat voldoet aan de beweegnorm of afname van het aantal inactieve
mensen. Alleen bij het sportconcept ‘Start to Run’ voldeden er na deelname significant meer
mensen aan de beweegnorm. Bij vier sportconcepten (‘Disc Golf’, ‘Denken en Doen’, ‘Judo op
School’ en ‘Fit en Veilig’) bleek dat het gelukt was om een meerderheid (>50%) inactieven te
werven. Bij negen sportconcepten bleek dat het merendeel van de deelnemers lid was geworden
of de intentie had lid te worden van de sportvereniging/bond. Het werven van voldoende
deelnemers bleek één van de grootste uitdagingen te zijn tijdens de pilotfase. Het bleek dat
samenwerking met andere partijen en sectoren, zoals scholen en gemeente, van groot belang is
voor het bereiken van de juiste doelgroep. Een andere faalfactor die uit het onderzoek bleek is
de beperkte actieve inzet van betrokken partijen. Om de sportactiviteiten aan te bieden zijn
sportverenigingen bijvoorbeeld aangewezen op vrijwilligers. Beperkte beschikbaarheid en
financiële middelen voor scholing en begeleiding bij de organisatie van het sportconcept bleken
faalfactoren.

wjh mulier instituut - centrum voor sociaal-wetenschappelijk sportonderzoek

Geconcludeerd kan worden dat er een significante stijging is in het percentage deelnemers dat
voldoet aan de NNGB, fitnorm en combinorm, zowel direct na afloop van het programma als na
zes maanden. Het ‘Fiets-Fit’, dat gericht was op inactieve mensen en beginnende fietsers, blijkt
vooral actieve deelnemers aan te trekken. Er zou winst gehaald kunnen worden als de
doelpopulatie, inactieven, beter bereikt kan worden (Ooms & Veenhof, 2010).
Uit voorlopige officieuze tussentijdse resultaten blijkt dat de gestelde doelstelling voor NASB
sport (binnen 4 jaar 260.000 deelnemers aan sportconcepten en 90.000 lidmaatschappen bij
sportverenigingen/bonden) mogelijk gehaald kan worden. NASB sport loopt tot 30 juni 2011 en
de stand van zaken op 1 juni 2010 geeft aan dat er ongeveer 236.000 mensen hebben
deelgenomen aan de activiteiten van de sportconcepten. Daarvan zijn er 50.000 doorgestroomd
naar lidmaatschap bij een vereniging of bond. De definitieve cijfers zullen worden beschreven
in de eindrapportage die het NIVEL in 2011 publiceert.

3.2

Interviews
Om naast de beschikbare literatuur nog meer inzicht te krijgen in het effect en proces van de
Impuls NASB en NASB sport is er een interview gehouden met de projectmanager van de
Impuls NASB (werkzaam bij NISB) en de projectleider van NASB sport (werkzaam bij
NOC*NSF). De resultaten van beide interviews worden hieronder samengevat.

3.2.1 Inzet van de Impuls NASB en NASB sport
Ongeveer 100 gemeenten ontvangen in twee tranches de Impuls NASB. Binnen de Impuls
NASB is er voor gekozen om de gemeenten vrij te laten in de keuzes die zij maken om het
beleid te intensiveren. Deze keuze heeft als voordeel dat gemeenten de vrijheid hebben om op
de lokale situatie in te spelen. Echter, de projectmanager van de Impuls NASB geeft aan dat
deze vrijheid ook een nadeel kent. Volgens hem zijn de gemeenten hierdoor lastig te sturen,
waardoor landelijke doelen, zoals borging in beleid, inzet van effectieve beweegprogramma’s
en aandacht voor een beweegvriendelijke omgeving niet altijd door de gemeenten als
speerpunten worden gekozen. Gemeenten willen over het algemeen erkenning dat ze eigen
verantwoordelijkheid nemen, en dus de ruimte krijgen om zelf te bepalen wat er gebeurt. Echter,
hier en daar zijn er volgens de projectmanager vanuit de gemeente ook signalen gekomen dat ze
graag meer richtlijnen willen omdat zij niet precies weten hoe ze om moeten gaan met de
vrijheid.
Dat de gemeenten vrij worden gelaten is een bewuste keuze. De Impuls NASB is inmiddels de
derde Impuls, na de ‘Impuls Buurt, Onderwijs en Sport’ (BOS) en de ‘Breedte Sport Impuls’
(BSI). Op basis van de ervaringen met de ‘BOS’ en ‘BSI’, waar de gemeenten meer aan de hand
werden genomen, krijgen de gemeenten bij de Impuls NASB meer vrijheid om hun eigen beleid
vorm te geven.
NASB sport heeft 13 sportconcepten ontwikkeld die op ongeveer 1300 plekken door heel
Nederland worden aangeboden. Het ene concept blijkt beter aan te slaan dan het andere concept.
Ook al komt er meer bewijs dat de sportconcepten van NASB sport werken, de activiteiten
worden volgens de projectleider nog niet in alle NASB-gemeenten uitgevoerd. Doordat de
gemeenten zelf kunnen kiezen waar ze in investeren worden soms programma’s die al 10 jaar
lopen met de Impuls NASB doorgefinancierd. De regioadviseurs kunnen richting de gemeenten
alleen een advies uitbrengen, maar de gemeenten bepalen zelf waar ze in investeren. De

16

3.2.2 Samenwerking binnen Impuls NASB en NASB sport
De Impuls NASB wordt uitgevoerd met samenwerking tussen VWS, NISB, VNG, NOC*NSF,
VSG, provinciale sportraden, GGD-en en provinciale welzijnsorganisaties. Drie tot vier keer per
jaar is er een voortgangsoverleg met VWS door NISB. Daarnaast is er twee tot drie keer per jaar
een breed voortgangsoverleg met VWS, NISB, VNG, VSG en NOC*NSF. De rolverdeling
tussen de verschillende partijen is volgens de projectmanager goed. De rol van VSG is om
gemeenten op bestuurlijk terrein advies te geven. De rollen van VSG en NISB scheppen volgens
de projectmanager wel eens verwarring bij de gemeenten. Voor gemeenten is het soms lastig te
bepalen voor wat ze bij welke organisatie moeten zijn. Bij de eerste tranche gemeenten die met
de Impuls NASB van start gingen was de rol van VSG groot omdat iedereen van het begin op
moest starten. Nu de tweede tranche gemeenten gestart is, is de rol van VSG af en toe
verwarrend omdat er op lokaal niveau al NASB-regioadviseurs rondlopen. De rollen van NISB
en VSG lopen nu er gestart is met een tweede tranche door elkaar, aldus de projectmanager.
Efficiënter zou het volgens de projectmanager zijn om de rol bij één van de partijen neer te
leggen. Aanvullend gaf hij in het interview aan dat er een verbetering zou kunnen zijn in de rol
van GGD-en en welzijnsorganisaties om effectiviteit en doelmatigheid te verbeteren. Op dit
moment worden de partijen wel betrokken bij informatie uitwisseling maar zijn zij geen
integraal onderdeel van de ondersteuning.
Binnen NASB sport is er een samenwerking tussen NOC*NSF, sportbonden, verenigingen,
gemeenten, onderwijsinstellingen en commerciële partners. De laatste vier organisaties zijn de
intermediairs die de sportbonden gebruiken om de sportconcepten neer te zetten. De vereniging
en de commerciële partners zijn de uitvoerders van de sportconcepten. Het onderwijs is meestal
de omgeving waar de activiteit plaatsvindt. De gemeenten spelen vaak een faciliterende rol in
het mogelijk maken van het uitvoeren van de sportconcepten. De rolverdeling binnen NASB
sport wordt door de projectleider als goed ervaren. Echter meer aandacht is volgens hem nodig
voor de implementatie op het lokale niveau. De stap van sportbonden die de activiteit hebben
ontwikkeld naar de uitvoerende partijen blijkt nu te groot. Uitvoerende partijen zijn volgens de
ervaringen van de projectleider te weinig betrokken bij de ontwikkeling van de concepten. Zij
zouden hierin beter betrokken moeten worden en er zou meer aandacht moeten komen voor een
goede implementatiestrategie. Nu blijkt het moeilijk sportclubs/verenigingen te betrekken en
worden de commerciële partners makkelijker betrokken. Een ander mogelijk verbeterpunt
volgens de projectleider is de rol van de regioadviseurs. De regioadviseurs hebben te weinig de

9

Elke provincie heeft zijn eigen NASB-regioadviseur. Hij of zij is werkzaam bij de
provinciale sportraad. NASB-regioadviseurs hebben kennis van en ervaring met onder
andere het schrijven van gemeentelijk beleid en projectplannen, intersectorale
samenwerking op het gebied van sport en bewegen in de gemeente, kansrijke
interventies, te-weinig-actieve groepen, het matchen van interventies en te-weinig-actieve
groepen en het opbouwen van (regionale) netwerken.

17

Verdieping Impuls NASB en NASB sport

projectleider van NASB sport zou liever zien dat de regioadviseurs9 bijvoorbeeld een soort
menukaart aan de gemeenten aanbieden met voor iedere doelgroep effectieve
beweegactiviteiten. Doordat iedere gemeente vrij is om eigen beleid vorm te geven zullen de
gemeenten verschillende speerpunten kiezen.

wjh mulier instituut - centrum voor sociaal-wetenschappelijk sportonderzoek

regie naar de gemeenten genomen. Het zou beter zijn om regioadviseurs in te schakelen die
beter de match kunnen maken tussen verenigingen en gemeenten die lokale netwerken kunnen
vormen. De lokale netwerkvorming kan nog beter georganiseerd worden, aldus de projectleider.
De doelmatigheid en effectiviteit van NASB sport zou volgens de projectleider kunnen worden
verbeterd door aan te sluiten bij andere partijen zoals fysiotherapie of geestelijke
gezondheidszorg. De concepten van NASB sport zouden bijvoorbeeld mogelijk gebruikt kunnen
worden voor revalidatieprogramma’s.
3.2.3 Rol van ander VWS beleid op Impuls NASB en NASB sport
Naar aanleiding van de vraag of ander VWS beleid invloed heeft op de Impuls NASB geeft de
projectmanager aan dat er naast de Impuls NASB ook een ‘Impuls Brede School, Sport en
Cultuur’ (gericht op de combinatiefunctionarissen) is. Beide Impulsen kunnen volgens de
projectmanager mooi op elkaar aansluiten. Bijvoorbeeld als jeugd als speerpunt wordt genomen,
kunnen de combinatiefunctionarissen een rol spelen in de uitvoering. Echter, dat beide Impulsen
bestaan heeft ook een nadeel, aldus de projectmanager. Zeker in de tijd van crisis moeten
gemeenten keuzes maken omdat zij vaak niet beide Impulsen kunnen hebben. Volgens de
projectmanager wordt er in werkelijkheid nu vaak binnen gemeenten gekozen voor één van
beide Impulsen. Hij geeft aan dat dit in zijn ogen zonde is omdat de Impulsen elkaar juist
kunnen versterken. Een ander nadeel dat de projectmanager aanhaalt, is dat er door de crisis op
het gemeentefonds wordt gekort. De Impuls NASB vraagt van de gemeenten een
cofinanciering, maar door de bezuinigingen op het gemeentefonds kunnen de gemeenten
moeilijk cofinanciering regelen.
Een positief effect van ander VWS beleid is volgens de projectmanager de landelijke aandacht
voor effectieve interventies, bijvoorbeeld via het beleidskader ‘Sport, Bewegen en Onderwijs’
waar veel aandacht is voor effectieve interventies. Doordat hier veel aandacht voor is vanuit
verschillende richtingen wordt het belang van effectieve interventies benadrukt.
Dezelfde vraag over de invloed van ander VWS beleid is ook gesteld aan de projectleider van
NASB sport. Hij geeft aan dat er, om de doelstelling van NASB sport te bereiken, naast NASB
sport ook andere middelen worden ingezet die samen bijdragen aan de doelstelling: meer
mensen die bewegen. Naast de ‘Impuls NASB’, ‘NASB-werk’ en de campagne
‘30minutenbewegen’ zijn er ook programma’s zoals ‘Nieuwe sportmogelijkheden: Proeftuinen’
en het programma ‘Meedoen’ die allen bijdragen aan het behalen van de doelstellingen. Deze
beleidsonderdelen sluiten volgens de projectleider goed op elkaar aan. Daarnaast geeft hij ook
aan dat er aandacht is voor het Olympisch Plan 2028 waarmee gefocust wordt op de
breedtesport ambitie en welzijnsambitie. Sport als middel wordt vanuit allerlei hoeken erg
geprofileerd, aldus de projectleider.

3.3

Beweegnorm
Het doel van het NASB is om te-weinig-actieven meer en structureel in beweging te brengen.
Met behulp van dit actieplan wordt samen met de gemeenten en de sportsector gewerkt aan het
realiseren van sport- en beweegprogramma’s en wordt gestimuleerd dat deze interventies
onderdeel gaan uitmaken van gemeentelijke plannen voor het lokaal gezondheidsbeleid.

18

Om deze resultaatafspraken te behalen wordt onder andere het NASB ingezet. Opgemerkt moet
worden dat ook andere onderdelen naast de Impuls NASB en NASB sport worden ingezet om
dit doel te bereiken. Een voorbeeld zijn de campagnes. Ook ander beleid, zoals ‘BOS’ en
fietspromotie, zal het beweeggedrag van de bevolking moeten beïnvloeden.
De meest recente rapportage van het Trendrapport Bewegen en Gezondheid 2008/2009
beschrijft het percentage volwassenen en kinderen dat voldoet aan de beweegnorm over de
periode 2000-2009 (Hildebrandt e.a., 2010). In tabel 3 zijn de percentages voor de periode 2003
tot en met 2009 terug te vinden.

Tabel 3: Ontwikkeling beweegnorm (combinorm) voor volwassenen en jongeren en
inactieve volwassenen over de periode 2003-2009 (in percentages)
Doelstelling

Volwassenen,
beweegnorm
4-17 jarigen,
beweegnorm1

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2012

55.1

59.1

63.1

67.7

64.0

67.9

68.2

≥ 70

-

-

-

46.9

43.3

47.3

45.7

≥ 50

8.5

8.2

5.8

5.3

5.2

6.1

5.5

≤5

Inactieve
volwassenen

1. Er zijn geen cijfers over 2003-2005 bekend.
Bron: TNO Kwaliteit van Leven (OBiN)

Geconcludeerd wordt dat het beweeggedrag van Nederlanders in de afgelopen tien jaar positief
is veranderd. Het aantal Nederlanders dat zegt genoeg te bewegen is sinds 2003 duidelijk en
consequent gestegen. Opgemerkt wordt dat het wel lijkt dat de stijgende trend afvlakt. De
overheid heeft zich ten doel gesteld dat in 2012 70 procent van de Nederlanders voldoet aan de
beweegnorm. Dat betekent dat in 2010 en 2011 nog een stijging van 1 procent per jaar
gerealiseerd moet worden. Het feit dat de aanvankelijke stijging steeds meer afvlakt, geeft aan
dat een forse inspanning nodig zal zijn om het beoogde doel daadwerkelijk te behalen.
Voor de jeugd blijkt er over de periode 2006-2009 weinig verandering ten opzichte van het
percentage 4-17 jarigen dat aan de beweegnorm voldoet. Om er in 2012 voor te zorgen dat
minimaal 50 procent van de jeugd aan de beweegnorm voldoet, is er nog veel te doen.

19

Verdieping Impuls NASB en NASB sport

De resultaatafspraken binnen het beleidsonderdeel, ofwel beleidspijler, ‘Bewegen’ van het
sportbeleid van Ministerie van VWS zijn als volgt:
- In 2012 is het percentage volwassenen (18+) dat aan de beweegnorm voldoet minimaal
70 procent.
- In 2012 is het percentage jeugdigen (4-17 jaar) dat aan de beweegnorm voldoet
minimaal 50 procent.
- In 2012 is het percentage inactieve volwassen Nederlanders maximaal 5 procent.

20

wjh mulier instituut - centrum voor sociaal-wetenschappelijk sportonderzoek

Conclusies en leerpunten
De Impuls NASB en NASB sport worden vooral ingezet om te-weinig-actieven te stimuleren
om te gaan bewegen. Om gemeenten te steunen in het ontwikkelen en uitvoeren van het
beweegbeleid krijgen ongeveer 100 geselecteerde gemeenten steun in de vorm van een Impuls.
Een positief aspect is dat niet alleen grote gemeenten worden betrokken bij de Impuls. Ook voor
de kleine en middelgrote gemeenten is de Impuls toegankelijk.
Binnen NASB sport is er een breed en toegankelijk sportaanbod ontwikkeld. Om te-weinigactieven meer te laten bewegen zijn er 13 laagdrempelige sportconcepten door 10 sportbonden
ontwikkeld en ingezet.
Uit de evaluaties van de Impuls NASB en NASB sport blijkt dat er positieve resultaten zijn
bereikt door het invoeren van de Impuls en de sportconcepten. Hieronder worden de
belangrijkste resultaten kort besproken. Uit de evaluaties zijn ook een aantal leerpunten ten
aanzien van de Impuls NASB en NASB sport naar voren gekomen. Ook deze zullen hieronder
besproken worden.
Bekendheid NASB
De bekendheid van het NASB onder professionals10 en gemeenten is groot. Ook de NASBproducten, zoals onder andere de NASB gemeente-check, zijn bij de professionals goed bekend.
De nieuwste NASB-producten blijken minder bekend onder professionals. De professionals
vinden de producten ook nuttig voor hun werkzaamheden. Het blijkt dat de bekendheid met het
NASB vooral nog verbeterd moet worden bij de professionals werkzaam bij
welzijnsorganisaties en Stichting Welzijn Ouderen.
Tevredenheid over ondersteuning
Uit de monitor onder professionals in het werkveld blijkt dat de professionals die werkzaam zijn
bij NASB-gemeenten tevreden zijn met de ondersteuning bij het tot stand komen van de Impuls
NASB overeenkomst, de informatie over de cofinanciering en met de ondersteuning van de
NASB-adviseurs van de Provinciale Sportraden bij de praktische uitvoering van de Impuls. De
gemeenten waren minder tevreden met de ondersteuning van NISB bij de praktische uitvoering
van de Impuls NASB.
Inzet van beweegprogramma’s en sportconcepten
Om gemeenten te ondersteunen levert het NASB een onderbouwd overzicht van kansrijke
beweegprogramma’s. In 2009 bestaat dit overzicht uit 63 beweegprogramma’s. De
beweegprogramma’s zijn aan de hand van scores ingedeeld in de volgende drie categorieën:
‘Koplopers’, ‘Achtervolgers’ en ‘Peloton’. Drie programma’s uit het overzicht zijn bewezen

10

De professionals waren werkzaam bij algemene organisaties, landelijke organisaties,
met chronisch zieken, in de kinderopvang, in het onderwijs, bij wooninstellingen of
stichting welzijn ouderen en ambtenaren sport, gezondheid en welzijn en tot slot
projectleiders WMO werkzaam bij NASB en niet-NASB gemeenten.

21

Verdieping Impuls NASB en NASB sport

4.

wjh mulier instituut - centrum voor sociaal-wetenschappelijk sportonderzoek

effectief en goed uitvoerbaar dus het meest kansrijk, te weten ‘COACH methode’, ‘JUMP-in’
en ‘Revalidatie, Sport en Bewegen’.
Uit de monitor bij gemeenten blijkt echter dat het grootste deel van de gemeenten niet bekend is
met de beweegprogramma’s uit het overzicht, en deze dus ook niet inzetten. De kansrijke en
effectieve beweegprogramma’s zijn bij de professionals in het werkveld iets beter bekend.
Om meer mensen lid te laten worden van de georganiseerde sport en om het sportaanbod voor
hen geschikt(er) te maken heeft NASB sport 13 sportconcepten ontwikkeld. De 13
sportconcepten worden op ongeveer 1300 plekken door heel Nederland aangeboden. De
evaluatie van het proces- en effect van de 13 sportconcepten wordt verwacht in 2011.
Tussentijdse resultaten laten zien dat in ieder geval 3 sportconcepten (‘Start to Run’, ‘Fiets-Fit’
en ‘Denken en Doen’) effectief zijn op het stimuleren van bewegen. Tevens laten tussentijdse
resultaten zien dat met de sportconcepten veel mensen bereikt kunnen worden. Ondanks het
groeiende bewijs voor de effectiviteit van de sportconcepten worden de sportconcepten niet in
alle NASB-gemeenten uitgevoerd. Een leerpunt dat is gebleken tijdens de ontwikkeling van de
sportconcepten is dat de uitvoerende partijen te weinig zijn betrokken bij de ontwikkeling van
de sportconcepten. Hierdoor blijkt het moeilijk om sportclubs/verenigingen bij de implementatie
te betrekken.
Het is belangrijk om meer aandacht te besteden, vooral bij gemeenten, aan het inzetten van
effectieve beweegprogramma’s en sportconcepten. Ook zou er meer aandacht moeten komen
voor een goede implementatiestrategie van de sportconcepten.
Bereik van de doelgroep
Bijna alle NASB-gemeenten besteden specifiek aandacht aan te-weinig actieven. Gemeenten
voeren gericht activiteiten uit die bedoeld zijn voor deze doelgroep. Daarnaast schenken NASBgemeenten ook aandacht aan het realiseren van een beweegvriendelijke omgeving. Echter, eind
2010 wordt er wel een lichte daling gerapporteerd met betrekking tot de specifieke aandacht in
het beleid voor weinig-actieven, het uitvoeren van activiteiten om deze doelgroep te bereiken en
het realiseren van een beweegvriendelijke omgeving. Ook valt op dat gemeenten vooral inzetten
op de doelgroepen lagere schooljeugd en algemene bevolking. Specifieke doelgroepen zoals
chronisch zieken en niet werkenden krijgen minder aandacht.
Samenwerking met andere partijen
Uit de monitor van de Impuls NASB bij gemeenten en de procesevaluatie bij vier NASBgemeenten blijkt dat activiteiten om inactieven te stimuleren tot bewegen niet alleen zijn
ingebed in sportbeleid maar ook in gezondheidsbeleid en welzijnsbeleid. Het beleidsterrein
ruimtelijke ordening wordt nog niet goed betrokken. De helft van de gemeenten heeft
structureel overleg met relevante partijen. Meer aandacht bij de gemeenten voor samenwerking
met andere relevante partijen en beleidsterreinen is dus nodig.
Inzet van de Impuls NASB en NASB sport
Binnen de Impuls NASB is ervoor gekozen om gemeenten de vrijheid te geven om het beleid op
hun eigen manier te intensiveren. Dit heeft voordelen zoals de erkenning naar gemeenten dat zij
een eigen verantwoordelijkheid hebben. Daarbij wordt een verantwoordingsplicht door
gemeenten vaak als belastend ervaren. Echter, een nadeel van deze vrijheid is dat gemeenten
lastig te sturen zijn waardoor landelijke doelen, zoals inzet van effectieve beweegprogramma’s

22

Beweeggedrag
De doelstelling van het beleidsonderdeel ‘Bewegen’, waarbinnen de programma’s ‘Impuls
NASB’ en ‘NASB sport’ vallen, is het bevorderen van volwassenen en jeugd om aan de
beweegnorm te voldoen en het verminderen van het percentage inactieve volwassenen. Als er
specifiek wordt gekeken naar het beweeggedrag binnen NASB-gemeenten zien we dat het
beweeggedrag van volwassenen en de jeugd wonend in een NASB-gemeente niet anders is dan
het beweeggedrag van volwassenen en de jeugd die niet in een NASB-gemeente wonen.
Opgemerkt moet worden dat deze meting slechts een jaar na planvorming van de Impuls NASB
is uitgevoerd. Ook als er gekeken wordt naar de verandering in beweeggedrag over de periode
2000-2009 blijkt het percentage van de bevolking dat aan de beweegnorm voldoet stabiel te
blijven. Hieruit kan geconcludeerd worden dat er vooralsnog nog geen effecten zijn op de
outcome-maat, namelijk beweeggedrag, binnen de bevolking.
Aanbevelingen
Geconcludeerd kan worden dat er op output-niveau positieve resultaten zijn bereikt door de
Impuls NASB en NASB sport. Echter op outcome-niveau, verandering in beweeggedrag bij de
bevolking, zijn er tot nu toe geen positieve effecten gevonden. De Impuls NASB en NASB sport
zijn in 2008 gestart en lopen tot 2014. Mogelijk worden effecten op outcome-niveau zichtbaar
als het onderzoek in de toekomst herhaald wordt.
Met betrekking tot de effecten op output-niveau blijkt dat men zeer goed bekend is met het
NASB en dat gemeenten en professionals over het algemeen tevreden zijn over de
ondersteuning. Echter, het blijkt ook dat er meer aandacht moet worden besteed aan de
ondersteuning ten aanzien van geschikte sport- of beweegprogramma’s, het bereiken van
specifieke doelgroepen en de geïntegreerde aanpak door samen te werken met andere partijen
(bijvoorbeeld ruimtelijke ordening). Ook moeten de voor- en nadelen van de manier waarop de
gemeenten vrij worden gelaten om de Impuls NASB vorm te geven tegen elkaar worden
afgewogen. Tot slot geven de professionals aan dat er meer aandacht besteed moet worden aan
campagne activiteiten en cijfers over bewegen.

23

Verdieping Impuls NASB en NASB sport

en aandacht voor specifieke doelgroepen niet altijd door de gemeenten als speerpunten worden
gekozen.
Uit de resultaten van de monitor bij gemeenten komt naar voren dat bij gemeenten weinig
gebruik wordt gemaakt van effectieve beweegprogramma’s, terwijl dit wel wenselijk is. Ook
blijkt dat gemeenten nog maar weinig effectieve sportconcepten, ontwikkeld binnen NASB
sport, inzetten. Door de gemeenten vrijheid in hun keuze te geven kan men de gemeenten
slechts adviseren te kiezen voor effectieve programma’s of concepten. Met betrekking tot
aandacht voor de doelgroep blijkt dat bijna alle gemeenten inzetten op de doelgroep lagere
schooljeugd. De gemeenten zijn vrij deze keuze te maken, maar wenselijk is dat er ook aandacht
is voor andere doelgroepen zoals chronisch zieken, mensen met overgewicht en allochtonen.
Deze doelgroepen worden nu (nog) te weinig betrokken.

24

wjh mulier instituut - centrum voor sociaal-wetenschappelijk sportonderzoek

Literatuur
Breedveld, K., H van der Poel, M de Jong & D. Collard. (2011) Beleidsdoorlichting sport
(artikel 46 ministerie van VWS): Hoofdrapport. ‘s-Hertogenbosch; W.J.H. Mulier Instituut.
Chorus, A.M.J. & J.H. Stubbe (2008). Monitor onder professionals in het werkveld van sport en
bewegen: resultaten 2007. Leiden; TNO Kwaliteit van Leven.
Chorus, A.M.J., F. Galindo Garre, & C.M. Bernaards (2010). Evaluatie beweeggedrag in 44
NASB-gemeenten. Leiden; TNO Kwaliteit van Leven.
Heijkoop, C. & A. van den Heuvel (2010). Monitor Impuls Nationaal Actieplan Sport en
Bewegen: 1 meting – gemeenten eerste tranche. Amersfoort; BMC.
Heijkoop, C., A. van den Heuvel, & M. de Jong (2010). Monitor Impuls Nationaal Actieplan
Sport en Bewegen: concept-rapportage 2-meting en nulmeting – gemeenten eerste en tweede
tranche. Amersfoort; BMC.
Heuvel, A., van den, J. van Nimwegen, & C. Heijkoop (2009). Evaluatie van de Impuls
Nationaal Actieplan Sport en Bewegen (NASB): 0 meting – gemeenten eerste tranche. Den
Haag; SGBO.
Hildebrandt V., A.M.J. Chorus & J.H. Stubbe (2010). Trendrapport Bewegen en Gezondheid
2008/2009. Leiden; TNO Kwaliteit van Leven.
Knol, F. (1998). Van hoog naar laag, van laag naar hoog; de sociaal-ruimtelijke ontwikkeling
van wijken in de periode 1971-1995. SCP-Cahier 152. Den Haag; Elsevier Bedrijfsinfromatie.
Leemrijse, C., L. Ooms & C. Veenhof (2009). Evaluatie van kansrijke beweegprogramma’s om
lichaamsbeweging in de bevolking te bevorderen: Fase 2. Utrecht; NIVEL.
Leemrijse, C., L. Ooms & C. Veenhof (2010). Denken en Doen zet ouders samen in beweging.
Factsheet Paramedische zorg, Sport bewegen en gezondheid. Utrecht; NIVEL.
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2005) Tijd voor Sport – Bewegen, Meedoen,
Presteren. Den Haag; ministerie van VWS.
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2007) De kracht van sport. Den Haag;
ministerie van VWS.
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2008) Vaststelling van de begrotingsstaten
van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2009. Den Haag;
ministerie van VWS.
NOC*NSF (2010). Nationaal Actieplan Sport en Bewegen: setting Sport 2010 – 2011:
Overzicht NASB interventies ten behoeve van bewegingsstimulering.
http://www.nasb.nl/downloadpool/brochure-nasb_noc-nsf.pdf

25

Verdieping Impuls NASB en NASB sport

5.

wjh mulier instituut - centrum voor sociaal-wetenschappelijk sportonderzoek

Ooms, L. & C. Veenhof (2008). Evaluatie van kansrijke interventies om lichaamsbeweging in
de bevolking te bevorderen. Utrecht; NIVEL.
Ooms, L. & C. Veenhof (2010). Meer bewegen met Start to Run. Factsheet Paramedische zorg,
Sport bewegen en gezondheid. Utrecht; NIVEL.
Ooms, L. & C. Veenhof (2010). Vaker op de fiets met Fiets-Fit! Factsheet Paramedische zorg,
Sport bewegen en gezondheid. Utrecht; NIVEL.
Pisters, M. & C. Veenhof (2008). Evaluatie pilotfase van het Nationaal Actie Plan Sport &
Bewegen: setting sport. Utrecht; NIVEL.
Stubbe, J.H. & A.M.J. Chorus (2009). Monitor onder professionals in het werkveld van sport en
bewegen: resultaten 2008. Leiden; TNO Kwaliteit van Leven.
Stubbe, J.H. & A.M.J. Chorus (2010a). Monitor onder professionals in het werkveld van sport
en bewegen: resultaten 2009. (juni 2010) Leiden; TNO Kwaliteit van Leven.
Stubbe, J.H. & A.M.J. Chorus (2010b). Monitor onder professionals in het werkveld van sport
en bewegen: resultaten 2010. (december 2010) Leiden; TNO Kwaliteit van Leven.
Tak E.C.P.M., M.W. Verheijden & J.H. Stubbe (2009). Procesevaluatie NASB-Impuls regeling.
Leiden; TNO Kwaliteit van Leven.
Wendel-Vos, G.C.W., Ooijendijk, W.T.M., van Baal, P.H.M., Storm, I., Vijgen, S.M.C., Jans,
M., Hopman-Rock, M., Schuit, A.J., de Wit, G.A. & Bemelmans, W.J.E. 2005.
Kosteneffectiviteit en gezondheidswinst van behalen beleidsdoelen bewegen en overgewicht:
Onderbouwing Nationaal Actieplan Sport en Bewegen. Bilthoven; RIVM.
www.nasb.nl
www.gezondheidsachterstanden.nl

26

Gemeenten die deelnemen in de eerste tranche van de Impuls NASB
- Amsterdam

- Brunssum

- Echt-Susteren

- Enschede

- Hoogeveen

- Kerkrade

- Marum

- Roermond

- Steenwijkerland

- Winschoten

- Arnhem

- Cuijk

- Eemsmond

- Ferwerderadiel

- HoogezandSappemeer

- Leerdam

- Menterwolde

- Rotterdam

- Tilburg

- Baarle-Nassau

- Dantumadeel

- Eindhoven

- Gaasterlân-Sleat

- Littenseradiel

- Nijefurd

- Rozenburg

- Twenterand

- Bellingwedde

- Delft

- Emmen

- Groesbeek

- Losser

- Nijmegen

- Scheemda

- Venlo

- Bolsward

- Delfzijl

- Enkhuizen

- Grootegast

- Maastricht

- Reiderland

- Stadskanaal

- Vlieland

- Wûnseradiel

Gemeenten die deelnemen in de tweede tranche van de Impuls NASB
- Achtkarspelen

- Den Helder

- Heerenveen

- Middelburg

- 's-Gravenhage

- Vaals

- Alkmaar

- Deventer

- Heerlen

- Neder-Betuwe

- Sittard-Geleen

- Veendam

- Almelo

- Doesburg

- Hengelo (O.)

- Noord-

-Skarsterlân

- Vlaardingen

- Smallingerland

- Vlagtwedde

Beveland
- Appingedam

- Dordrecht

- Hoorn

- Ooststellingwerf

- Assen

-Franekeradeel

- Landgraaf

- Opmeer

- Sneek

- Vlissingen

- Bedum

- Geertruidenberg

- Leek

- Opsterland

- Stede Broec

- Wageningen

- Leeuwarden

- Peel en Maas

- Stein

- Weststelling

/Raamsdonksveer
- Bergen op

- Goes

Zoom

werf

- Borger-Odoorn

- Groningen

- Lelystad

- Pekela

- Terneuzen

- Coevorden

- Hardenberg

- Lemsterland

- Reusel-De

- Tholen

- Zaanstad

Mierden
- De Marne

- Harlingen

- Meppel

- Schiedam

- Utrecht

27

Verdieping Impuls NASB en NASB sport

Bijlage 1: Gemeenten die deelnemen aan Impuls NASB

wjh mulier instituut - centrum voor sociaal-wetenschappelijk sportonderzoek

Bijlage 2: Vragenlijst gebruikt als leidraad voor de
interviews

28



Voor welk probleem is de Impuls NASB/NASB sport de oplossing?



Is er voldoende bekend over de oorzaken van het probleem? Hoe is men aan de
kennis over de oorzaken gekomen? is het programma ontworpen om die
oorzaken aan te pakken (toelichting waar blijkt dat uit?). Zo niet, waar komen
de doelstellingen vandaan?



Zou de Impuls NASB/NASB sport door intensivering, grote schaal toepassen of
aanpassing nog effectiever en/of doelmatiger kunnen worden ingezet
(probleem oplossen?) (zo ja, onderbouwing?)



Zijn er andere vormen van beleid die een positieve of negatieve invloed hebben
op het bereiken van de doelstelling van de Impuls NASB/NASB sport



Zijn er positieve of negatieven neveneffecten van de Impuls NASB/NASB sport
zichtbaar binnen of buiten de wereld van de sport? (bv enthousiasme overslaan
naar anderen)



Welke partijen zijn er betrokken bij Impuls NASB/NASB sport (VWS, NOC*NSF,
NISB, VNG, VSG)? Hoe is de rol verdeling geweest tussen betrokken partijen bij
Impuls NASB (bent u tevreden, wat anders, verbeterpunten)



Kan de effectiviteit en doelmatigheid van de Impuls NASB/NASB sport worden
verbeterd door een andere taakverdeling? (Zo ja, hoe dan?)



Kan de effectiviteit en doelmatigheid van de Impuls NASB/NASB sport worden
verbeterd door het betrekken van andere partijen bij de opzet en/of uitvoering.
(Zo ja, welke, en waarom die?)



Zijn de verschillende partijen die deel uitmaken van de Impuls NASB/NASB sport
voldoende en adequaat betrokken bij het ontwerp en de uitvoering van de
Impuls?



Wat zijn opvallende positieve ervaringen die naar voren zijn gekomen tijdens
het verloop van de Impuls NASB/NASB sport?



Wat zijn opvallende leerpunten die naar voren zijn gekomen tijdens het verloop
van de Impuls NASB//NASB sport?

Verdieping Impuls NASB en NASB sport

Bijlage 3: Beweegprogramma’s Impuls NASB

29

30

wjh mulier instituut - centrum voor sociaal-wetenschappelijk sportonderzoek

Verdieping Impuls NASB en NASB sport

31

wjh mulier instituut - centrum voor sociaal-wetenschappelijk sportonderzoek

Bijlage 4: Beschrijving van drie meest kansrijke
beweegprogramma’s
Naam programma : JUMP-in
Setting: Wijk, school, sport
Organisatie(s):
Dienst Maatschappelijke Ontwikkeling (DMO)

Functie(s)
Initiatiefnemer, ondersteuner

GGD Amsterdam
Stadsdeel (gemeente), scholen, sportverenigingen

Initiatiefnemer, ondersteuner
Uitvoerders

Website: www.jumpin.nl
Projectomschrijving: ‘JUMP-in’ is een mix van programma’s met als doel kinderen in
de basisschoolleeftijd meer te laten bewegen zodat zij de Nederlandse Norm Gezond
Bewegen halen. De volgende programma’s maken deel uit van ‘JUMP-in’: Het Leerlingvolgsysteem, Oudervoorlichting, De klas Beweegt!, Bewegen doe je ZO!, Sport op
school en Club Extra/MRT. Tevens is er een website www.jumpin.nl.
Doelstelling: Het doel van ‘JUMP-in’ is dat kinderen in de basisschoolleeftijd gaan voldoen aan de Nederlands Norm Gezond Bewegen. Voor de jeugd is deze norm
vastgesteld op dagelijks minimaal 1 uur matig intensieve lichamelijke activiteit, waarbij
de activiteiten minimaal tweemaal per week gericht zijn op het verbeteren of
handhaven van de lichamelijke fitheid (kracht, lenigheid, coördinatie).
Einddoelgroep: Kinderen op de basisschool van 4-12 jaar. ‘JUMP-in’ richt zich vooral
op scholen met leerlingen met een lage sociaal economische status.
Totale duur van het programma (start-eind): In principe kan ‘JUMP-in’ gedurende een
heel schooljaar worden uitgevoerd. Ook in opeenvolgende schooljaren.
Frequentie: De volgende programma’s behoren tot ‘JUMP-in’: 1. Het Leerlingvolgsysteem; 2. Oudervoorlichting; 3. De klas Beweegt; 4. Bewegen doe je ZO!; 5. Sport op
school; 6. Club Extra/MRT. De school kan zelf invulling geven aan hoe vaak een
bepaald onderdeel wordt uitgevoerd.
Bereik: Bij deelname van een school aan ‘JUMP-in’ kunnen in principe alle leerlingen
worden bereikt.

32

Setting: Wijk, zorg, werk
Organisatie(s):
Centrum voor beweging en Onderzoek,
Groningen (CBO)

Instituut voor
Bewegingswetenschappen
Rijksuniversiteit Groningen (RuG)

Functie(s)
Eigenaar, uitvoerder, ondersteuner (o.a.
training exercise counselor en afnemen
fittesten, zorgen voor materialen, evaluatie,
rapportage)
Eigenaar, uitvoerder, ondersteuner (o.a.
training exercise counselor en afnemen
fittesten, zorgen voor materialen, evaluatie,
rapportage)

Landelijk COACH projectteam:
- Dr. Mathieu de Greef (RuG)
- Drs. Siska Sprenger (CBO)
- Brechje Houët (CBO)
Website: www.coachmethode.nl
Projectomschrijving: De ‘COACH methode’ is een evidence-based methode voor het
stimuleren van lichamelijke activiteit van mensen met bewegingsarmoede. Het doel van
de ‘COACH methode’ is het stimuleren van lichamelijke activiteit van mensen met bewegingsarmoede doormiddel van het bevorderen van activiteiten in het dagelijks leven
zoals wandelen, fietsen en traplopen. In het COACH programma wordt het stimuleren
van lichamelijke activiteiten in het dagelijks leven ondersteund door ‘Exercise
Counseling ‘ en er wordt gebruik gemaakt van een stappenteller. De nadruk ligt hierbij
op het bevorderen van de intrinsieke motivatie van de deelnemers. Daarnaast wordt er
aan het begin en aan het eind van het programma een fittest afgenomen. De ‘COACH
methode’ is geschikt voor verschillende groepen mensen met bewegingsarmoede:
Volwassenen, kinderen, werknemers en mensen met een chronische aandoening. Elke
doelgroep kan een op maat aangepast programma krijgen.
Doelstelling: Het doel van de ‘COACH methode’ is het stimuleren van lichamelijke
activiteit van mensen met bewegingsarmoede doormiddel van het bevorderen van
activiteiten in het dagelijks leven zoals wandelen, fietsen en traplopen.
Einddoelgroep: Jeugd, volwassenen, werknemers, mensen met chronische
aandoening, mensen met lage SES
Totale duur van het programma (start-eind): Dit verschilt per project. De looptijd van
een basis COACH project is 3 tot 4 maanden. Het is mogelijk om voor specifieke
doelgroepen een COACH vervolgtraject aan te bieden (follow-up). Dit traject duurt 6-18
maanden.
Frequentie: Wervingsprotocol, meetprotocol (2 fittesten en dagelijks dragen stappenteller), gedragsveranderingsprotocol (Exercise Counseling 4-6 gesprekken), evaluatieprotocol.
Bereik: Het aantal personen per programma varieert.

33

Verdieping Impuls NASB en NASB sport

Naam programma : COACH methode

wjh mulier instituut - centrum voor sociaal-wetenschappelijk sportonderzoek

Naam programma : Revalidatie, Sport en Bewegen
Setting: Zorg
Organisatie(s):
Gehandicaptensport Nederland
Revalidatie Nederland
Revalidatiecentra, ziekenhuizen,
sportorganisaties, patiëntenorganisaties,
Provinciale sportraden, gemeente

Functie(s)
Eigenaar (oprichter), uitvoerder,
ondersteuner
Uitvoerder (medeoprichter)
Uitvoerders
Ondersteuners, uitvoerders

Website: http://www.revalidatieensport.nl/
Projectomschrijving: Het doel van ‘Revalidatie, Sport en Bewegen’ is het stimuleren
van sportdeelname en een lichamelijk actieve leefstijl voor revalidanten en patiënten.
Dit wordt gedaan door binnen een revalidatiecentrum of ziekenhuis een
doorverwijzing-systematiek op te zetten die ervoor zorgt dat alle
revalidanten/patiënten worden geïnformeerd en gestimuleerd om (meer) aan sport en
bewegen te doen en een actieve leefstijl te gaan ontwikkelen. Zowel tijdens als na de
revalidatie/behandeling wordt er aandacht besteed aan sport en bewegen, het belang
ervan maar ook de mogelijkheden die revalidanten/patiënten hebben om te sporten en
bewegen (er worden o.a. activiteiten aangeboden) binnen en buiten het
revalidatiecentrum/ziekenhuis.
Doelstelling: De hoofddoelstelling is om binnen het centrum/ ziekenhuis een doorverwijzingsystematiek op te zetten die ervoor zorgt dat alle revalidanten worden
geïnformeerd en gestimuleerd om (meer) aan sport en bewegen te doen en een actieve
leefstijl te gaan ontwikkelen. Ook is het de bedoeling om meer mensen met een
chronische aandoening of beperking aan het sporten en bewegen te krijgen en te
houden. Tenslotte moeten revalidanten op de hoogte zijn van de mogelijkheden van
sport en bewegen na de revalidatie.
Einddoelgroep: mensen met een chronische aandoening of beperking die in het
ziekenhuis of revalidatiecentrum in behandeling zijn.
Totale duur van het programma (start-eind): Het programma loopt tijdens de
revalidatie/behandeling van de revalidant/patiënt. Na de revalidatie/behandeling zijn
er telefonische consulten na ongeveer 1 maand, 1 kwartaal, een half jaar en een jaar na
ontslag uit het revalidatiecentrum of ziekenhuis. Na het laatste telefonische consult is
er voor de ex-revalidant/ex-patiënt nog de mogelijkheid om met vragen en problemen
bij de revalidatie, sport- en bewegingsmedewerker te komen.
Frequentie: Tijdens de revalidatie/behandeling wordt de revalidant/patiënt meerdere
malen gestimuleerd (via consulten) om te sporten en bewegen. Er worden ook sporten beweegactiviteiten aangeboden. Na de revalidatie/behandeling zijn er nog 4
telefonische consulten.
Bereik: In principe worden binnen een revalidatiecentrum of ziekenhuis alle mensen
bereikt die hiervoor in aanmerking komen. In de praktijk met huidig aantal projecturen
maximaal 100 patiënten op jaarbasis

34

Verdieping Impuls NASB en NASB sport

Bijlage 5: Sportconcepten van NASB sport
Interventie

Sportbond

Doelgroep (leeftijd)

Beachvolleybal

Nederlandse Volleybal Bond

4 - 45 jaar

Cool Moves Volley

Nederlandse Volleybal Bond

6 - 12 jaar

Denken en Doen

Nederlandse Bridge Bond

50+ jaar

Fiets-Fit

Nederlandse Toer Fiets Unie

18 - 65 jaar

Fiets & Geniet Natuurlijk!

Nederlandse Toer Fiets Unie

45+ jaar

Judo op School

Judo Bond Nederland

4 - 12 jaar

Knotshockey

Koninklijke Nederlandse Hockey Bond

50+ jaar

Masters Trendweken

Koninklijke Nederlandse Gymnastiek Unie

45+ jaar

Mijnzwemcoach.nl /

Koninklijke Nederlandse Zwem Bond

16+ jaar

KNBLO Wandelsport- organisatie Nederland

35 - 55 jaar

Start to Run

Atletiekunie

Alle leeftijden

Trio-Triathlon

Nederlandse Triathlon Bond

12 - 18 jaar

Uurchallenge
Start met je eigen Walk
Challenge

25 - 45 jaar
Ultimate Volley Xperience

Nederlandse Volleybal Bond

12 - 18 jaar

45+ Voetbal

Koninklijke Nederlandse Voetbal Bond

45+ jaar

Koninklijke Nederlandse Krachtsport en

18 - 80 jaar

Go! Fit met Power

Fitnessfederatie

KorfbalFit

Koninklijk Nederlands Korfbalverbond

35+ jaar

Schoolgolf

Nederlandse Golf Federatie

8 - 12 jaar

35