Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2304
Vragen van het lid Baudet (FvD) aan de Ministers van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport en van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over de
misstanden rondom de ontwikkeling van het nieuwe RIVM-gebouw
(ingezonden 22 februari 2021).
Antwoord van Minister Van Ark (Medische Zorg), mede namens de
Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (ontvangen
12 april 2021). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2020–2021,
nr. 2015.
Vraag 1
Klopt het dat het Rijksvastgoedbedrijf opdracht heeft gegeven om een zeer
trillingsgevoelig gebouw, namelijk het hoofdgebouw van het Rijksinstituut
voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en het College ter Beoordeling van
Geneesmiddelen (CBG), te bouwen naast één van de drukste snelwegen (A27
bij Utrecht) en pal langs een trambaan? Zo ja, op welke wijze zijn hierbij de
hoge veiligheidseisen die zulke gebouwen met zich meebrengen, meegenomen in het besluit voor deze locatie?
Antwoord 1
Het Ministerie van Volksgezondheid Welzijn en Sport en het Rijksvastgoedbedrijf hebben samen de opdracht gegeven voor de nieuwbouw van het RIVM
en CBG aan de Helsinkilaan in Utrecht. In de outputspecificatie (Programma
van Eisen) is, naast de eisen op het gebied van veiligheid voor de laboratoriumruimten, een trillingseis opgenomen om te zorgen dat de werkzaamheden
met gevoelige apparatuur niet worden verstoord. Deskundigen van advies- en
ingenieursbureaus Arcadis en Movares gaven in de periode 2012–2013 aan
dat het op deze locatie mogelijk is een gebouw te realiseren dat aan de
trillingseis voldoet. In de aanbesteding van deze nieuwbouw is dit onderwerp
eveneens uitgebreid aan de orde geweest.
Vraag 2
In hoeverre denkt u dat Nederland – met het oog op COVID-19 en eventueel
toekomstige pandemieën – in de toekomst een eigen biosafety level (BSL)
level 4-laboratorium nodig zal hebben?

ah-tk-20202021-2304
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

Antwoord 2
Voor het overgrote deel van de ziekteverwekkers, inclusief COVID-19, is een
BSL 3 laboratorium voldoende. Indien er, bij hoge uitzondering, een BSL 4
laboratorium nodig zou zijn, is hiervoor voldoende capaciteit in omringende
landen. Tevens zijn er standaardafspraken gemaakt met Duitsland over BSL 4
capaciteit. COVID-19 verandert niets aan de noodzaak voor BSL 4 capaciteit.
Vraag 3
Kan er in de toekomst toch een BSL level 4-laboratorium worden bijgebouwd
bij het huidige gebouw op Utrecht Science Park? Zo nee, wat moet dan
volgens u de oplossing zijn, aangezien de conclusie inmiddels is getrokken
dat het inefficiënt zou zijn om op meerdere plekken laboratoria te bouwen?
Antwoord 3
Ja. In het gebouw op het Utrecht Science Park is een laboratorium aanwezig
dat opgewaardeerd kan worden naar BSL level 4 niveau.
Vraag 4
Klopt het dat de kosten voor de bouw van het nieuwe RIVM-gebouw op
€ 267 miljoen zijn geraamd? Zo nee, wat zijn op dit moment de verwachte
totale kosten?
Antwoord 4
Ja, het genoemde geraamde bedrag klopt.
Vraag 5 en 6
Hoeveel wordt op jaarlijkse basis – rekening houdende met het feit dat het
hoofdkantoor van het RIVM en het CBG naar verwachting drie jaar te laat
wordt opgeleverd en het prijspeil inmiddels fors is gestegen – door Nederland betaald aan Bilthoven Biologics in verband met de huur van het huidige
complex?
Is het waar dat Nederland vanwege de vertraging van drie jaar ten minste
drie maal € 9,1 miljoen (totaal € 27,3 miljoen) extra dient te betalen aan
Bilthoven Biologics en dit als tegenvaller dient te registreren?
Antwoord 5 en 6
In 2020 is € 6.198.423 huur betaald aan Poonawalla Science Park, de eigenaar
van de panden die het RIVM huurt. De huur wordt jaarlijks verhoogd conform
het prijsindexcijfer CPI reeks alle huishoudens. In 2021 worden meer
vierkante meters gehuurd en is het huurbedrag € 6.669.580. Er is overigens
geen sprake van dubbele huisvestingskosten. De vergoeding voor de
nieuwbouw in Utrecht vangt pas aan nadat het nieuwe pand in gebruik is
genomen.
Vraag 7
Kunt u aangeven of de thans verwachte oplevering in het najaar van 2021 wel
met zekerheid wordt gehaald? Zo nee, wat is dan de nieuw verwachte
opleverdatum?
Antwoord 7
Nee. De Kamer wordt middels een brief separaat geïnformeerd over de
nieuwe opleverdatum.
Vraag 8
Klopt het dat twee van de drie gecontracteerde bouwmaatschappijen,
namelijk Heijmans en Hurks, reeds voor aanvang van de bouw met ruzie zijn
vertrokken wegens het niet kunnen starten met de bouw, omdat er door het
Rijksvastgoedbedrijf geen aanvangscertificaat kon worden afgegeven
vanwege het niet kunnen voldoen aan de trillingsvereisten?
Antwoord 8
Het klopt dat er door het Rijksvastgoedbedrijf in 2015 in eerste instantie geen
aanvangscertificaat kon worden afgegeven vanwege het niet kunnen voldoen
aan de trillingsvereisten. Het consortium heeft het Rijksvastgoedbedrijf niet
geïnformeerd over de reden waarom twee van de drie bouwbedrijven
besloten hebben het consortium te verlaten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

Vraag 9
Klopt het dat het Rijksvastgoedbedrijf de opdracht heeft gegeven aan het
bouwconsortium, namelijk Strukton, Heijmans en Hurks, die door een second
opinion van het bedrijf Arup al snel ontdekten dat het oorspronkelijke
ontwerp van dit consortium voor het nieuwe hoofdgebouw van het RIVM en
CBG absoluut niet aan de vereiste trillingsvereisten zou voldoen?
Antwoord 9
Het Rijksvastgoedbedrijf gunde het project in juli 2014 aan het consortium
van Strukton, Hurks en Heijmans. De bouw kan starten nadat het Rijksvastgoedbedrijf het zogenoemde aanvangscertificaat (AC) verstrekt. Dit certificaat
bevestigt dat het consortium het ontwerp voldoende kwalitatief heeft
uitgewerkt en dat aan de gestelde eisen wordt voldaan om de nieuwe
huisvesting van RIVM en CBG te kunnen bouwen. In november 2015, ruim
één jaar later, werd bij de toetsing van het uitwerkings- en realisatieplan
duidelijk dat niet werd voldaan aan de trillingseis en dat het AC daarom op
dat moment niet kon worden verstrekt.
Vraag 10
Heeft de Nederlandse staat zich volgens u aan alle wettelijke regels rondom
aanbesteding gehouden, ook nadat twee van de drie bouwmaatschappijen
zijn vertrokken en er reeds voor de bouw begon, grote tekorten aan het
ontwerp van de huidige overgebleven aannemer (Strukton) zijn vastgesteld?
Antwoord 10
Ja. De Nederlandse staat heeft zich gehouden aan de wettelijke aanbestedingsregels.
Vraag 11
Vindt u niet dat Nederland, bij het tijdig ontdekken van deze gebreken en het
overblijven van slechts een derde van het oorspronkelijke bouwconsortium,
opnieuw een aanbestedingsronde had moeten organiseren?
Antwoord 11
Nee. Voortzetting van de samenwerking was de beste optie gezien de diverse
risico’s die zich zouden voordoen bij een nieuwe aanbestedingsronde.
Vraag 12
Is het waar dat de bouw ruim een jaar heeft stilgelegen, teneinde nieuwe
berekeningen uit te voeren met betrekking tot de vraag hoe het gebouw wél
aan de trillingsvereisten zou kunnen voldoen?
Antwoord 12
Dit is juist. In 2016–2017 heeft de bouw omwille van de uitwerking van de
trillingsvereisten ruim een jaar stilgelegen.
Vraag 13, 14 en 15
Klopt het dat, teneinde aan de trillingsvereisten te voldoen, er extra materiaal
– in de vorm van onder andere heipalen – ter waarde van € 21 miljoen
benodigd is, welke kosten voor 40% door de Nederlandse staat worden
gedragen?
Zijn bij u, naast de meerkosten voor het materiaal ten opzichte van het
oorspronkelijke bouwplan, nog meer materiële tegenvallers bekend geworden? Zo ja, kunt u deze kosten specificeren?
Klopt het dat de Nederlandse staat eveneens heeft ingestemd om een deel,
namelijk € 5 miljoen van de in totaal beraamde € 25 miljoen, te betalen voor
het meerwerk van het personeel?
Antwoord 13, 14 en 15
Op 30 juni 2017 heeft een Commissie van Deskundigen, in lijn met het
contract tussen de Staat en het consortium, een bindend advies gegeven over
de financiële gevolgen van de trillingenproblematiek. De Commissie
oordeelde dat de trillingenproblematiek dermate complex was, dat deze voor
het bouwconsortium en de Nederlandse Staat niet te voorzien was en dat een
deel van de financiële gevolgen, een percentage van 40%, voor rekening van
de Nederlandse Staat kwam. Dit resulteerde in een bedrag van € 36,5 mil-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

joen. Het bedrag is opgebouwd uit de directe kosten voor de mitigerende
maatregelen, waaronder de kosten voor de funderingspalen en de funderingsplaat, de vertragingskosten organisatie, de prijsontwikkeling van het
investeringsdeel en de inflatiecorrectie. Deze meerkosten t.a.v. de trillingenproblematiek zijn vanwege financiële meevallers door een lager rentepercentage en een langere afschrijvingstermijn binnen de begroting opgevangen.
Vraag 16
Kunt u aangeven hoeveel meerkosten in totaal zijn gemaakt? Kunt u deze
kosten specificeren?
Antwoord 16
De totale meerkosten zijn nog niet bekend, omdat het project nog niet is
afgerond.
Vraag 17
Kunt u garanderen dat, gezien dit enorm complexe bouwproces en uitzonderlijk stroeve verloop van dit project, het later opgeleverde gebouw aan alle
trillings-en veiligheidsvereisten voldoet en het oorspronkelijk beoogde
gebruik bij aanvang van het project, in de vorm van een nieuw hoofdkantoor
voor het RIVM en CBG plus BSL 1,2 en 3 laboratoria, mogelijk is?
Antwoord 17
Ja. Het RIVM en RVB geven aan dat een belangrijke eis voor de laboratoria is
dat conform het Validatiemasterplan (VMP) gewerkt moet zijn. In dit plan zijn
de procedures, procesafspraken en toetsmomenten vastgelegd voor het
doorlopen van het ontwerp- en het realisatieproces van de laboratoria. Doel
van het VMP is om er voor zorg te dragen dat de laboratoria en de daaraan
gerelateerde technische installaties en laboratorium apparatuur en processen
zullen voldoen aan de gestelde eisen en de wettelijke eisen m.b.t. biologische
en radiologische veiligheid en beveiliging en aantoonbaar goed en veilig
functioneren.
Het ontwerp van het gebouw is door externe partijen doorgerekend op het
trillingenrisico. Aanvullend is een borgingsplan gemaakt om specifiek op dit
onderdeel aan te tonen dat gebouwd is conform het ontwerp. Als het gebouw
wordt gerealiseerd conform het goedgekeurde ontwerp (waarop strikt wordt
toegezien), zou het aan de trillingseisen moeten voldoen. Mocht dit zeer
onverwacht niet het geval zijn, dan kunnen beheersmaatregelen worden
genomen die het beoogde gebruik van het gebouw niet in de weg staan. Een
voorbeeld hiervan is de aanschaf van trillingvrije laboratoriumtafels
Vraag 18
Bent u nog steeds van mening dat het verstandig is om een gebouw met
zulke strenge eisen te plaatsen in één van de dichtstbevolkte gebieden van
Europa en pal naast een snelweg en trambaan?
Antwoord 18
Ja. Het RIVM staat als kennisinstituut midden in de maatschappij en zoekt
actief kennisuitwisseling op met wetenschap en bedrijfsleven. De locatie op
het Utrecht Science Park in Utrecht biedt voor deze kennisuitwisseling ideale
omstandigheden. Tegelijkertijd moeten de laboratoria de onderzoeksactiviteiten optimaal ondersteunen. Vandaar de voorkeur van het RIVM voor deze
locatie. Met de juiste maatregelen is het goed mogelijk om op deze locatie
een gebouw te realiseren dat aan de trillingseisen voldoet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4