Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Vragen gesteld door de leden der Kamer

2020Z02627
Vragen van het lid Van Helvert (CDA) aan de Minister van Buitenlandse Zaken
over het bezoek van de Minister aan Zuid-Afrika (ingezonden 11 februari 2020).
Vraag 1
Klopt het dat u met een «ambitieuze agenda»1 Zuid-Afrika bezocht heeft op 3
en 4 februari jl.?
Vraag 2
Heeft u, naast het «benutten van kansen, zowel politiek als economisch» ook
aandacht gevraagd voor de mensenrechtensituatie in Zuid-Afrika?
Vraag 3
Heeft u conform de motie-Van Helvert/Van der Staaij2 duidelijk stelling
genomen dat de voorgenomen landonteigening van blanke boeren in
Zuid-Afrika, zonder compensatie, in strijd is met de mensenrechten?
Vraag 4
Heeft u bovendien druk uitgeoefend op Zuid-Afrika om ervan af te zien? Zo ja,
welke en met welk resultaat? Zo nee, waarom niet?
Vraag 5
Klopt het dat de voorgenomen wijziging van de Zuid-Afrikaanse Grondwet
erop neerkomt particulieren geen eigendom kunnen verkrijgen over de door
de overheid onteigende grond, maar slechts toegang en dat de overheid dus
enige eigenaar van de grond blijft3? Wat vindt u hiervan?
Vraag 6
Klopt het bovendien dat blanke Zuid-Afrikanen niet tot de begunstigden
behoren, die dergelijke toegang kunnen verkrijgen? Betekent dit dat blanke
mensen op basis van ras en/of huidskleur door de overheid uitgesloten gaan
worden van de toebedeling van grond door de overheid? Wat vindt u
hiervan?
1

https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2020/02/02/minister-blok-bezoekt-zuid-afrika-metambitieuze-agenda
2
Kamerstuk 32 735, nr. 262
3
https://www.afriforum.co.za/en/afriforum-envisages-several-legal-actions-againstexpropriation-without-compensation/

kv-tk-2020Z02627
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Vragen

1

Vraag 7
Deelt u de vrees dat dergelijke praktijken buitenlandse investeerders
afschrikken, omdat ze geen grond in eigendom kunnen verkrijgen, maar
slechts kunnen «leasen» van de overheid?
Vraag 8
Deelt u de vrees dat onteigening zonder compensatie ook Nederlandse
bedrijven en hun investeringen in Zuid-Afrika kan raken, aangezien ZuidAfrika per 1 mei 2014 eenzijdig het bilaterale investeringsakkoord heeft
opgezegd, dat onder meer beschermingsclausules bevat tegen onteigening
zonder rechtvaardige compensatie? Welke uitleg heeft Zuid-Afrika gegeven
voor deze unilaterale stap?
Vraag 9
Bent u inmiddels in overleg met Zuid-Afrika om te komen tot een nieuw
investeringsakkoord? Zo nee, waarom niet? Wat bent u bereid te doen om het
Nederlandse bedrijfsleven te beschermen tegen onteigeningen zonder
compensatie?
Vraag 10
Herinnert u zich uw antwoorden op vragen van het lid Van Helvert4 over de
toenemende onzekerheid van eigendom en investeringen in Zuid-Afrika?
Vraag 11
Zijn de zorgen van Europese en Nederlandse ondernemers in Zuid-Afrika op
het hoogste niveau onder de aandacht gebracht, zoals tijdens het EU-ZuidAfrika topoverleg in 2018 en daarna? Met welk resultaat tot nu toe?
Vraag 12
Wat is er gebeurd met de zorgen over het (discriminatoire) Broad-Based Black
Economic Empowerment-beleid, dat Europese investeringen afschrikt, door
de beleidsonzekerheid, de recente strengere eisen voor «black ownership» en
de daaruit voortvloeiende (hoge) kosten?
Vraag 13
Heeft u bij uw bezoek aandacht gevraagd voor de «Plaasmoorde», de brute
aanvallen op blanke boeren en het falende optreden van de Zuid-Afrikaanse
autoriteiten? Zo nee, waarom niet?
Vraag 14
Hoe beoordeelt u het optreden van president Ramaphosa5, die oud-president
van Zimbabwe, Mugabe, die de blanke boeren heeft laten verjagen en
vermoorden, als een held vereerd heeft?
Vraag 15
Deelt u de vrees dat de voorgenomen landonteigening, in combinatie met het
extreme geweld tegen blanke boeren, kan uitmonden in dezelfde rampzalige
toestanden zoals in Zimbabwe, waarbij de voedselvoorziening, voedselkwaliteit en veiligheid in gevaar komen?
Vraag 16
Bent u bereid om de landonteigening en de Plaasmoorde binnen de EU te
agenderen in de relaties met Zuid-Afrika en de Afrikaanse Unie? Zo nee,
waarom niet?
Vraag 17
Is het waar dat het Afrikaans, een officiële taal in Zuid-Afrika, die sterk en
nauw verwant is met het Nederlands, onder druk staat?

4

Beantwoording schriftelijke vragen van het lid Van Helvert over de toenemende onzekerheid
van eigendom en investeringen in Zuid-Afrika, 18 juli 2018 (Aanhangsel van de handelingen,
vergaderjaar 2017–2018, nr. 2792).
5
https://www.news24.com/SouthAfrica/News/mugabe-was-a-towering-figure-againstcolonialism-ramaphosa-20190920

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Vragen

2

Vraag 18
Bent u ook verheugd over de overeenkomst6 die de Nederlandse Taalunie en
de Afrikaanse Taalraad, een verbond van veertig organisaties die zich inzetten
voor het Afrikaans, op 30 januari jl. hebben getekend om kennis en ervaring
uit te wisselen en samen te werken om het Nederlands en het Afrikaans te
bevorderen?
Vraag 19
Op welke wijze wil het kabinet hier invulling aan geven? In hoeverre biedt
internationale culturele samenwerking met Zuid-Afrika op dit punt kansen en
mogelijkheden?
Vraag 20
In hoeverre werkt de Zuid-Afrikaanse overheid mee aan samenwerking met
de Nederlandse Taalunie? Klopt het dat Zuid-Afrika in 2014 aangegeven heeft
de gezamenlijke intentieverklaring tot samenwerking uit 2010 te betreuren en
af te willen zien van verdere samenwerking7? Zo ja, waarom?
Vraag 21
Bent u bereid de Zuid-Afrikaanse regering te attenderen op het belang van
het behoud en bescherming van het Afrikaans? Zo nee, waarom niet?
Vraag 22
Bent u bereid een verslag van uw reis aan de Kamer te doen toekomen?

6

https://taalunie.org/actueel/108/taalunie-en-afrikaanse-taalraad-tekenen-overeenkomst-om-hetnederlands-en-het-afrikaans-te-bevorderen
7
https://maroelamedia.co.za/afrikaans/sa-regering-betreur-ooreenkoms-oor-taalsamewerking/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Vragen

3