Schriftelijke inbreng van Robin Fransman
tbv het Rondetafelgesprek in de Tweede Kamer van 8 oktober 2020 over
“Alternatieven voor het toeslagenstelsel”.

Deze inbreng bestaat uit twee artikelen die in januari 2020 verschenen in economisch vakblad ESB.
Het eerste artikel behelst de problemen van het huidige stelsel van toeslagen en geeft daarmee aan
wat Nederland met mogelijke alternatieven voor het toeslagen stelsel moet oplossen.
Het tweede artikel schetst een alternatief inkomensondersteunend stelsel dat problemen die we nu
kennen sterk reduceert of helemaal wegneemt.

1

1. Schaf de toeslagen af
Het stelsel van toeslagen staat ook wel bekend als de
rondpompmachine. De overheid int eerst
inkomensafhankelijke belasting, om bij diezelfde
mensen daarna weer inkomensafhankelijk geld uit te
keren. Schaf die rondpompmachine af.
Het debacle met de kinderopvangtoeslag dat in volle hevigheid is losgebarsten de laatste
maanden heeft er gelukkig toe geleid dat meer mensen die overtuiging hebben. Maar er is
meer fout met de rondpompmachine dan de mogelijkheid tot machtsmisbruik en het menselijk
lijden dat daar de consequentie van is.
Dit is het eerste deel van een tweeluik, waarin de rondpompmachine en de onwenselijke
gevolgen ervan centraal staan. Het tweede deel gaat over hoe de rondpompmachine kan
worden afgeschaft en wat dan een alternatief kan zijn.

Wat is de rondpompmachine?
De rondpompmachine is het inkomensondersteuningssysteem waarbij we in Nederland eerst
bij burgers belasting heffen, op basis van persoonlijke omstandigheden, vermogen en hoogte
van het inkomen, en dat de overheid daarna burgers weer geld geeft, op basis van persoonlijke
omstandigheden, vermogen en de hoogte van het inkomen. Bij dat teruggeven gaat het dan in
eerste aanleg om huurtoeslag, kinderopvangtoeslag, kindgebonden budget en zorgtoeslag.
Maar ook de hypotheekrenteaftrek kun je hier toe rekenen, al is die minder hard gebonden aan
persoonlijke omstandigheden, vermogen en inkomen. De meeste mensen rekenen hem
daarom niet mee.
In Nederland krijgen ruim 6 miljoen huishoudens een dergelijke toeslag en in totaal gaat het
om een bedrag van ruim 15 miljard euro. De toeslagen zijn relatief nieuw. We kennen ze pas
in de huidige vorm sinds 2006-2008, al kenden we daarvoor wel al wat toen de huursubsidie
heette. En Nederland is er niet alleen in. Op meer plekken in de Westerse wereld zien we
sinds pak ‘m beet twintig jaar de opkomst van ‘in-work benefits’: uitkeringen van
overheidswege omdat mensen van hun loon of uitkering niet kunnen rondkomen.
De redenen om een toeslagensysteem in te voeren komen overal min of meer overeen.
Enerzijds werd het gezien als manier om meer mensen aan het werk te krijgen. Een hogere
participatiegraad was daarbij het doel, want de relatief vrijgevige welvaartsstaat van de jaren
tachtig had gezorgd voor een forse armoedeval: gaan werken leidde nauwelijks tot meer
inkomen. Door de uitkeringen (in relatieve zin) te verlagen, en op te plussen met toeslagen die
ook voor werkenden gold, kon de kloof tussen werken en niet-werken worden vergroot.
De tweede reden voor de groei van het systeem van toeslagen was de loonmatiging, die je
overal in meer of mindere mate in de Westerse wereld hebt gezien de afgelopen twintig jaar.
Onder druk van de opkomst van onder meer China was het in het Westen noodzakelijk om
door loonmatiging de werkgelegenheid te beschermen. Maar door de loonmatiging werd het
2

steeds lastiger om rond te komen van het minimumloon en daar net boven en werd het
relatieve belang van toeslagen steeds groter. In Nederland kwam daar de marktwerking in de
zorg en kinderopvang nog bij – burgers moesten wat te kiezen hebben en de prijzen van de
zorg en kinderopvang kunnen zien, zo was de gedachte. Maar met de eigen betaling van
zorgpremie en kinderopvang werden ook de toeslagen daar noodzakelijk.

Wat zijn de gevolgen van de rondpompmachine?
Inmiddels kennen we het systeem van toeslagen een kleine twintig jaar en in alle landen waar
ze het hanteren zien we vergelijkbare gevolgen en problemen.

De rondpompmachine leidt tot hoge marginale belastingdruk
Wellicht het grootste economische probleem van de romdpompmachine is de hoge marginale
lastendruk die het veroorzaakt. De marginale belastingdruk is de belasting die burgers betalen
over elke extra verdiende euro. Die druk loopt op tot boven de 95 procent voor één op de
twintig huishoudens (MinFin, 2019). Als deze mensen een loonsverhoging krijgen van 100
euro, of voor 100 euro overwerk doen, dan houden ze daar 5 euro van over, omdat ze niet
alleen belasting betalen, maar door het hogere inkomen ook minder toeslagen krijgen. Om
dezelfde reden heeft ene grote groep huishoudens een marginale druk van meer dan 70
procent. En het gaat dan niet om de hoge inkomens. Het gaat dan vooral om mensen die
25.000 tot 35.000 euro per jaar verdienen. Er zijn zelfs mensen met een marginale druk van
zelfs boven de 100 procent, al zijn dat er niet veel. De hoge druk is op zichzelf voor velen niet
moreel verdedigbaar, van lagere inkomens vragen om meer dan de helft van hun extra
verdiende euro’s in te leveren voedt gevoelens van onrechtvaardigheid. En verplaats u even in
werkgever: stel, je geeft je medewerker een loonsverhoging van 1.000 euro per jaar, of een
bonus of gratificatie van 1.000 euro voor extra mooi werk. Met werkgeverslasten mee is dat
zomaar 1.300 euro aan kosten voor de werkgever, en de medewerker houdt er soms maar 50
euro netto van over.

De rondpompmachine leidt tot problematische schulden
Een tweede probleem is dat toeslagen vaak leiden tot problematische schulden. Toeslagen
worden toegekend op basis van een schatting van het inkomen en andere gegevens, zoals het
aantal uren opvang of de hoogte van de huur. Achteraf vinden er dan correcties plaats. Dat
leidt ertoe dat toeslagen in 40 procent van de gevallen achteraf worden verlaagd
(Rekenkamer, 2019).En dan moet er worden terugbetaald. Dus stel je voor, je collega wordt
ziek en je baas vraagt of je die uren tijdelijk wil overnemen. Het extra geld dat je daarmee
verdient is een meevaller en geef je deels uit. Maar je hebt geen rekening gehouden met de
marginale belastingdruk van meer dan 70, 80 of 90 procent (want wie verwacht zo’n druk bij
lage inkomens überhaupt) en dan moet je terugbetalen. Elk jaar leidt dat bij een half miljoen
huishoudens tot problematische schulden. Dat zijn schulden waarbij het langer dan twee jaar
duurt om ze terug te betalen. Schulden van duizenden euro’s, voor huishoudens met relatief
lage inkomens. De Belastingdienst (2019) schat dat er inmiddels 8 miljard euro aan oninbare
toeslagschulden uitstaat.

De rondpompmachine leidt tot tekorten op de arbeidsmarkt
Een derde probleem is dat de toeslagen tekorten op de arbeidsmarkt in de hand werken. In
Nederland werken heel veel mensen parttime. Juist ook in sectoren waar al arbeidstekorten
zijn, zoals de zorg en het onderwijs. Het toeslagensysteem versterkt die trend. Het loont niet
om meer te gaan werken. Juist in sectoren en beroepen waar voltijdscontracten tussen de
3

25.000 tot 50.000 euro aan jaarinkomen opleveren, is het voor veel mensen aantrekkelijker
om drie dagen per week te werken. Elke extra dag levert nauwelijks extra geld op. Op die
vierde of vijfde dag werk je dan voor netto drie, vier of vijf euro netto per uur. Als mensen in
de zorg of onderwijs gemiddeld vier uur extra per week zouden werken zouden de
arbeidstekorten in één keer weg zijn. De rondpompmachine is zeker niet de enige oorzaak van
de personeelstekorten, maar wel een forse factor.

De rondpompmachine leidt tot hoge kosten en controles op burgers
En een laatste economisch bezwaar: de rondpompmachine is natuurlijk niet gratis. Er zijn
forse uitvoeringskosten mee gemoeid. Niet alleen om ze te verstrekken, maar daarna ook om
ze te controleren en dus in ruim 40 procent van de gevallen terug te vorderen. In totaal kost
het de overheid circa 300 miljoen euro per jaar. Dan rekenen we de oninbare vorderingen nog
niet mee. Maar dat zijn niet de enige kosten. In feite gebruiken we huishoudens als
administratie-, doorsluis- en controlekantoor: de zorgtoeslag gaat niet naar huishoudens, maar
naar zorgverzekeraars. de huurtoeslag gaat niet naar huishoudens maar naar verhuurders en de
kinderopvangtoeslag gaat niet naar huishoudens maar naar de kinderopvang. We gebruiken de
rekening van huishoudens alleen als tussenstation. En de burger moet toeslagen aanvragen,
formulieren invullen, achteraf aangifte doen, wijzigingen doorgeven, bewijs opsturen,
terugbetalen. Allemaal kosten die we niet berekenen. Juist de mensen die het meest kwetsbaar
zijn en die er het minste op toegerust zijn, confronteren we het meeste met bureaucratie.

De rondpompmachine leidt tot onvrijheid
Naast de economische effecten heeft de rondpompmachine ook een sociaal effect. Het maakt
mensen onvrij. Ze kunnen veelal geen kant op. Het ontbreekt aan handelingsperspectief om
hun leven financieel beter te maken. Huishoudens die moeite hebben om elke maand rond te
komen kunnen daar weinig tot niets aan doen. Meer werken? Zinloos door de hoge marginale
lastendruk. Samenwonen? Zinloos want dat gaat ten koste van huursubsidie. Ouder of kind in
huis nemen? Zinloos want kostendelersregeling in uitkeringen. Salarisverhoging? Verhuizen?
Andere baan? Elke vorm van synergie of verbetering wordt door de overheid weg belast bij de
lagere inkomens. Er is geen ontsnappen mogelijk. Is het niet met de landelijke toeslagen, dan
verlies je het wel met de gemeentelijke armoederegelingen die wegvallen. Mensen zitten in
een inkomensval. De overheid trekt alle synergievoordelen van samenwonen en samen kosten
delen naar zich toe. Althans, voor de lagere inkomens. Niet voor de hogere.

Conclusie
Concluderend kun je stellen dat de rondpompmachine ten koste gaat van menselijke
waardigheid. Miljoenen huishoudens die afhankelijk zijn van gunsten van de overheid. Die
zich eindeloze controles moeten laten welgevallen. Terwijl het niet nodig is. Terwijl ze goed
van lijf en leden zijn en gewoon werken. De marginale lastendruk ontneemt de waardigheid
van werk. De eindeloze controles van burgers ontneemt de waardigheid van vertrouwen. De
problematische schulden ontnemen de waardigheid van baas zijn over je eigen portemonnee.
En gevangen zitten in een inkomensval zonder uitzicht op verbetering ontneemt de
waardigheid van autonomie. Dit moet stoppen. De Rondpompmachine moet worden
afgeschaft.

4

2. Zo kunnen we de
toeslagen afschaffen
Het stelsel van toeslagen staat ook wel bekend als de
rondpompmachine. De overheid int eerst
inkomensafhankelijke belasting, om bij diezelfde
mensen daarna weer inkomensafhankelijk geld uit te
keren. Deze rondpompmachine heeft schadelijke
gevolgen, liet ik in het eerste deel van dit tweeluik
zien. In dit tweede deel een overzicht van hoe je de
toeslagen zou kunnen afschaffen.

Deze blog is het tweede deel van de tweeluik over het toeslagenstelsel.
Lees deel één hier:

Schaf de toeslagen af

Wat willen we bereiken?
We willen alle nadelige gevolgen van de toeslagen wegnemen. Dat kan alleen als we de
toeslagen zo veel als mogelijk afschaffen, en waar dat niet mogelijk is, proberen om het aantal
huishoudens dat ervan afhankelijk is zoveel als mogelijk te reduceren. Tenslotte willen we
daar waar huishoudens nog wel een beroep moeten doen op toeslagen die zo klein mogelijk
willen houden.
Tegelijkertijd willen we de kernfunctie van de toeslagen – de inkomensondersteuning voor
lagere inkomens – handhaven. Het alternatief moet niet leiden tot herverdeling ten opzichte
van de huidige situatie. Dat kan op zich natuurlijk wel, maar dat is een andere, meer politieke
discussie.
Het eerste uitgangspunt is daarom dat we herverdelingseffecten van het afschaffen van de
toeslagen zoveel als mogelijk te vermijden, maar tegelijkertijd zullen die effecten er
onvermijdelijk zijn, en moet dat met flankerend beleid worden opgelost. Sowieso is het
waarschijnlijk dat afschaffing van de toeslagen alleen politiek mogelijk is als het gepaard gaat
met een forse lastenverlichting als ‘smeerolie’. Het tweede uitgangspunt is dat we proberen
om de afschaffing van de toeslagen wel zoveel mogelijk via de fiscale route te laten lopen.
5

Als we de onderliggende systemen wijzigen, zoals het zorgstelsel, de woningmarkt en de
kinderopvang wordt het nog ingewikkelder, dus dat proberen we zoveel mogelijk te
vermijden.
De doelstellingen bij de afschaffing van de toeslagen volgen verder uit de lijst met
onwenselijke gevolgen van de toeslagen die in deel 1 van dit tweeluik geschetst zijn: het
verlagen van de marginale belastingdruk, het wegnemen of minimaliseren van het risico op
problematische schulden als gevolg van een terugbetaalplicht, het wegnemen van de
ontmoediging om meer uren te werken, het beperken van de controlelast voor burgers en het
herstellen van de handelingsvrijheid van burgers

Elementen van een alternatief
De vraag is dan, hoe bereik je die doelstellingen? Het in één keer afschaffen van de toeslagen
zonder allerlei andere maatregelen is niet mogelijk, dat zou immers een enorme herverdeling
van arm naar rijk met zich meebrengen. Tegelijkertijd de belastingen verlagen is ook geen
volledige oplossing, want toeslagen worden ook ontvangen door mensen die niet werken,
omdat ze student, gepensioneerde of ziek zijn. De oplossing, welke die ook gaat worden, zal
dan ook waarschijnlijk een combinatie zijn van aanpassingen in belastingen, arbeidsbeloning,
werknemersverzekeringen, uitkeringen en de toeslagen zelf. En al die aanpassingen moeten
gezamenlijk logisch op elkaar aansluiten.
Vanzelfsprekend zijn er meerdere combinaties van maatregelen die de doelstellingen in meer
of mindere mate kunnen bereiken. En allemaal zullen ze net iets andere effecten hebben op de
economie in termen van werkgelegenheid, bestedingen, koopkracht, participatie en groei.
Welke de uiteindelijke voorkeur zal krijgen zal afhangen van hoe goed ze scoren en het
dominante mens- en maatschappijbeeld van de dan regerende coalitie.
Het is dan ook nu nog te vroeg om een variant aan te wijzen die superieur is, we hebben ten
eerste nog geen overzicht van alle mogelijke varianten, en geen enkele variant is
doorgerekend of gemodelleerd. Waar we nu wel mee kunnen beginnen is met het schetsen van
mogelijke varianten zodat we een idee krijgen waar Nederland naar toe kan gaan. Een variant
die ik kansrijk en aantrekkelijk acht bevat een aantal elementen.

Hogere arbeidsbeloning
Het eerste element betreft de lonen. Toeslagen bestaan ook omdat veel huishoudens, ook als
er voltijds gewerkt wordt, daarmee niet genoeg verdienen om in hun levensonderhoud te
voorzien. Daarom ondersteunt de overheid hun inkomens met toeslagen. Een voor de hand
liggende manier om de rol van toeslagen te verkleinen is dan ook hogere lonen. In het
Verenigd Koninkrijk hebben ze voor deze benadering gekozen. Sinds 2015 is het wettelijk
minimumloon verhoogd van circa 6 naar 9 pond per uur en zijn toeslagen en belastingen
verlaagd. De komende jaren gaat dat door: het wettelijk minimumloon wordt naar
verwachting verder verhoog richting 10 pond of zelfs 11 pond per uur, of circa 60 tot 65
procent van het mediane loon.
Die 60 procent is geen toeval. Uit onderzoek in het Verenigd Koninkrijk en in de Verenigde
Staten blijkt dat een wettelijk minimumloon tot 60 procent van het mediane loon geen
negatieve effecten voor de werkgelegenheid heeft, en zeer kleine effecten van 60 tot 65
procent van het mediane loon. Die effecten zijn mede zo klein omdat minimumlonen weinig
voorkomen in sectoren die exporteren of gevoelig zijn voor importsubstitutie. Minimumlonen
komen vooral voor in binnenlandse dienstverlening, zoals horeca, beveiliging, transport,
catering, schoonmaak, zorg enzovoorts. Bedrijven in deze sectoren concurreren alleen met
6

elkaar en kunnen in reactie op hogere lonen hun prijzen verhogen en incidenteel ook
automatiseren – ook dat laatste is overigens economisch wenselijk omdat de productiviteit
ervan stijgt.
Eventuele hogere prijzen als gevolg van het hogere minimumloon uiten zich in iets hogere
inflatie die vooral de hogere inkomens betalen; in die zin is er iets aan herverdeling van hoge
en middeninkomens naar lagere inkomens. Maar daar kan iets tegenover staan. Zo vallen veel
toeslagen weg of worden veel kleiner en met die opbrengst kunnen de belastingen omlaag. En
hogere lonen zorgen ook voor hogere belastinginkomsten: die kunnen worden teruggesluisd
via lagere belastingen.
Op dit moment staat het wettelijk minimumloon in Nederland volgens cijfers van de OESO
op 47 procent van het mediane loon. Verhoging van het wettelijk minimumloon naar 60
procent van het mediane loon betekent in Nederland een verhoging naar iets onder de 13 euro
per uur, 65 procent komt uit net onder de 14 euro. Een dergelijke stijging doen we natuurlijk
niet in één keer, maar we nemen daar bijvoorbeeld vier jaar voor. Wie dan voltijds werkt heeft
niet of nauwelijks nog toeslagen nodig. Een voltijds minimuminkomen bedraagt 28.000 tot
30.000 euro, dat is al boven de inkomensgrens voor sommige toeslagen.
Voor mensen met een flexibel contract, zoals een oproepcontract, uitzendcontract of nul-uren
contract kan een hoger minimumloon worden ingevoerd. De rechtvaardiging daarvoor is
enerzijds dat deze mensen ondernemingsrisico overnemen van de werkgever en daarvoor
beloond moeten worden, en anderzijds dat het aanbod van deze vorm van arbeid door de
overheid gesubsidieerd wordt. Een flexopslag van 4 euro per uur is denkbaar. Dat schept ook
ruimte om naar een hoger minimumtarief voor zelfstandigen zonder personeel te gaan.

Uitkeerbare heffingskorting
Het tweede element vormt een uitkeerbare heffingskorting voor mensen die inkomen uit
huidige arbeid verdienen en geen bijstand, AOW, IOW of studiefinanciering ontvangen. Een
korting op de belasting die voor iedereen individueel geldt. De heffingskorting bedraagt 600
euro per huishouden, plus 600 euro per volwassene en 300 euro per kind onder de 18 in het
huishouden. Deze heffingskorting wordt verrekend met de verschuldigde belasting, een
eventueel restant wordt uitgekeerd. Deze inhouding en uitkering loopt voor werknemers via
de loonbelastingaangifte en verrekening van de werkgever. Werknemers hoeven dan ook niets
aan te vragen of te regelen. Voor hen vindt het automatisch plaats.
De kinderbijslag en het kindgebonden budget worden afgeschaft, die zijn niet meer nodig.
Bovendien zijn met de invoering van de uitkeerbare heffingskorting de bestaande
heffingskortingen voor werkenden niet langer noodzakelijk. De algemene heffingskorting, de
arbeidskorting en de Inkomensafhankelijke combinatiekorting kunnen allemaal vervallen. De
zelfstandigenaftrek is niet langer noodzakelijk en ook de hypotheekrenteaftrek kan vervallen
waarbij het eigen huis geheel gedefiscaliseerd kan worden. Ook het eigen woning forfait kan
dan vervallen. De eigen woning kan dan eventueel ook naar box 3, in combinatie met een
hoge vrijstelling.

Brede grondslag belasting op inkomen uit arbeid
Het derde element: de inkomstenbelasting gaat tellen vanaf de eerste tot met de laatste
verdiende euro. De uitkeerbare heffingskorting zorgt er immers al voor dat lage inkomens
effectief geen belasting betalen en dat de belastingdruk toeneemt als het inkomen stijgt. Een
vlaktaks kan worden overwogen, of een systeem met twee schijven. De laagste schijf tot
60.000 euro per jaar heeft dan een tarief van circa 40 procent, daarboven een tarief van 50

7

procent. Het gaat dan om een geheel individueel belastingsysteem. Of je een partner hebt en
of die al of niet werkt of inkomen heeft doet er niet toe.
Het marginale belastingtarief is in een dergelijk systeem altijd 40 procent tot 75.000 euro
inkomen en 50 procent daarboven. Werken loont altijd.

Aanpassing uitkeringen
Het vierde element betreft de hoogte va de uitkeringen. De verhoging van het wettelijk
minimumloon zorgt ervoor dat de koppeling van de lonen met de uitkeringen tijdelijk moet
worden losgelaten. AOW en bijstand moeten ontkoppeld worden totdat het minimumloon
haar nieuwe hoogte heeft bereikt, anders wordt de operatie niet alleen onbetaalbaar, maar ook
onrechtvaardig. Mensen die werken krijgen weliswaar meer loon, maar verliezen ook
toeslagen, dus vasthouden aan de koppeling zou een enorme herverdeling van werkenden naar
inactieven met zich meebrengen. De koppeling met de werknemersverzekeringen blijft
gewoon bestaan voor nieuwe uitkeringen.
Wel kunnen de uitkeringen uit zowel volks als werknemersverzekeringen nominaal verhoogd
worden met een bedrag van circa 100 euro per maand, zodat de zorgtoeslag integraal kan
worden afgeschaft. Die is dan niet langer nodig. De combinatie van hogere AOW en
afschaffing van zorgtoeslagen zou wel een herverdeling betekenen naar gepensioneerden met
een goed pensioen, dus daar is iets aan flankerend beleid nodig door de ouderenkorting anders
te richten.
Ter compensatie van het afschaffen van kindgebonden budget en kinderbijslag wordt de
bijstand zodanig aangepast dat de zorg voor minderjarige kinderen meeweegt in de hoogte
van de bijstandsuitkering.

Lagere premies werknemers- en zorgverzekeringen
De invoering van de uitkeerbare heffingskorting maakt dat het belang van de
werknemersverzekeringen tegen werkloosheid en arbeidsongeschiktheid voor het inkomen
afneemt. Door de invoering van de uitkeerbare heffingskortingen is het daarom mogelijk om
een franchise in te bouwen in deze verzekeringen van circa 900 euro. Daardoor kunnen de
premies van deze verzekeringen met circa 35 tot 40 procent dalen. Dit voordeel is voor de
werkgevers en compenseert deels het effect van het hogere wettelijke minimumloon op de
loonkosten.
Daarnaast schaffen we de maximumbijdrage-inkomen in de inkomensafhankelijke premie
voor de Zorgverzekeringswet (Zvw) af. De Zvw-premie loopt niet tot een bepaald inkomen,
maar gaat over het gehele inkomen gelden, waardoor het premie percentage naar beneden kan
van de huidige 5,7 naar circa 3,6 procent. De totale last voor werkgevers blijft dan gelijk,
maar er vindt wel een herverdeling plaats van werkgevers met gemiddeld lage lonen naar
werkgevers met gemiddeld hogere lonen. Ook dat levert een gedeeltelijke compensatie op
voor de hogere loonkosten door het hogere wettelijke minimumloon, juist voor werkgevers
met relatief lage lonen.

Kinderopvang
Tenslotte is er de kinderopvang. Hiervoor hanteren we een vlak tarief voor de eigen bijdrage
van ouders van 15 procent van het opvangtarief, dat zou nu uitkomen op gemiddeld ongeveer
1 euro per uur. We houden hier geen rekening meer met het inkomen of het aantal uren dat
iemand werkt, of eerste of tweede kind. Ouders betalen die bijdrage zelf aan de
kinderopvanginstelling. En het is betaalbaar voor iedereen, zelfs voor hen met een baan op het
niveau van het nieuwe wettelijke minimumloon. Door een percentage te hanteren blijft het
8

commerciële tarief dat de instelling hanteert relevant voor ouders, en zo blijft er een prikkel
tot efficiëntie bestaan. De kinderopvangtoeslag komt geheel te vervallen, de
overheidsbijdrage wordt direct door de overheid aan de kinderopvanginstelling betaald.

Resultaat
Met bovenstaande combinatie van maatregelen hebben we afgeschaft: de kinderbijslag, het
kindgebonden budget, de zorgtoeslag, de kinderopvangtoeslag en de teruggave
hypotheekrente. De huurtoeslag blijft wel bestaan. Ik zie geen mogelijkheden om die af te
schaffen als je niet terug wil naar de inefficiënte en onrechtvaardige objectgebonden subsidies
uit de jaren zeventig. Maar de combinatie van bovenstaande maatregelen zorgt er wel voor dat
het aantal ontvangers van huurtoeslag sterk daalt van miljoenen naar honderdduizenden
huishoudens, waardoor de met huurtoeslag verbonden negatieve effecten navenant afnemen.
In dit nieuwe systeem worden mensen niet meer ontmoedigd om te gaan werken of meer te
gaan werken. Niet meer ontmoedigd om samen te wonen of kinderen te krijgen. De kans op
hoge schulden en terugbetalingen nemen sterk af. Handelingsperspectief en
menselijke waardigheid nemen toe. Uitvoeringskosten nemen af. What’s not to like?
De kamerleden Bruins en van Weyenberg dienden in december 2019 een motie in waarin ze
het constateerden dat “ons land wellicht beter af is zonder toeslagen” en het kabinet
verzochten om: “in het kader van het bouwstenentraject voor een beter belastingstelsel en de
brede maatschappelijke heroverwegingen diverse varianten uit te werken, waarbij het
toeslagenstelsel geheel verdwijnt en wordt vervangen door bijvoorbeeld alternatieve
inkomensafhankelijke arrangementen, (uitkeerbare) heffingskortingen, decentralisatie van
toeslagen en/of verhoging van het wettelijk minimumloon en uitkeringen”
Ik hoop dat ik met dit stuk de betrokken ambtelijke werkgroepen van munitie heb voorzien en
dat we in 2025 (grotendeels) van de toeslagen af zijn.

Literatuur
Belastingdienst (2019) Beleidsdoorlichting uitvoering toeslagen door Belastingdienst.
MinFin (2019) Marginale druk: op het randje van de mogelijkheden.
Rekenkamer (2019) Toeslagen terugbetalen.

9