Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2016–2017

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1174
Vragen van lid Van Tongeren (GroenLinks) aan de Minister van Economische
Zaken over het Wob-verzoek inzake de besluitvorming aangaande de
gaswinning in Groningen d.d. 20 december 2016 (ingezonden 13 januari 2017).
Antwoord van Minister Kamp (Economische Zaken) (ontvangen 10 februari
2017).
Vraag 1
Bent u bekent met het bericht «NAM – working gas volume temporarily
lowered at UGS Norg Langelo»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Wat is de reden van de verlaging van het werkvolume?
Antwoord 2
Het bleek voor NAM niet mogelijk om het voorziene werkvolume van 7
miljard Nm` uit de ondergrondse gasopslag te produceren zonder de in het
huidige opslagplan opgenomen druklimieten te overschrijden. Er wordt
gewerkt aan een herzien opslagplan met drukgrenzen die dat wel mogelijk
maken.
Vraag 3
Hoe verhoudt zich dit tot de productie uit het Groningenveld?
Antwoord 3
De verlaging van het totale beschikbare werkvolume met ca. 1 miljard Nm` is
van beperkte invloed op de productie uit het Groningenveld.
Vraag 4
Hoe lang gaat de verlaging van het werkvolume duren en waarom?

1

ah-tk-20162017-1174
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2017

https://agsi.gie.eu/#/news/152

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

1

Antwoord 4
NAM werkt op dit moment aan een wijziging van het opslagplan met daarin
de onderbouwing om veilig tot een lagere druk te kunnen produceren.
Daardoor kan het beoogde werkvolume van 7 miljard Nm3 alsnog voor
opslag en productie worden gebruikt. Zodra NAM het bijgewerkte opslagplan
heeft ingediend, gaat de instemmingsprocedure lopen. Deze procedure neemt
maximaal 11 maanden in beslag.
Vraag 5
Kunt u uitleggen waarom volgens het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) de
seismiciteit bij een niveau van 25 miljard kubieke meter (NM3) wel weer
binnen vijf jaar zal toenemen en boven het niveau van 2015 zal uitkomen?2
Antwoord 5
In het model van NAM houden de aardbevingen in het Groningen-gasveld
verband met de samendrukking (compactie) van het gesteente, waaruit het
gas onttrokken wordt. Door de gasproductie te verlagen wordt het compactieproces vertraagd, maar het gaat wel door. Daardoor zal de seismiciteit op den
duur weer toenemen. Met dit model heeft NAM voor het winningsplan
uitgerekend hoeveel aardbevingen er jaarlijks te verwachten zijn bij verschillende productieniveaus. Volgens dit model zorgt het doorgaande compactieproces er na verloop van tijd voor dat er een toename van het jaarlijkse
aantal aardbevingen optreedt. Het tempo waarmee dit gebeurt, hangt af van
het productieniveau. Hoe lager het niveau, hoe later de toename plaatsvindt.
In het advies van SodM van mei 2016 worden op pagina 13 de uitkomsten
van het NAM-rekenmodel besproken. SodM adviseert om een jaarlijks
productieniveau aan te houden van 24 miljard Nm3 (niet 25 miljard Nm3,
zoals in de vraag wordt gesuggereerd), omdat dan aanvankelijk het aantal
aardbevingen (boven de 1,5 op de schaal van Richter) zal dalen en pas in
2021 weer boven het niveau van 2015 zal stijgen. SodM tekent daarbij aan dat
het rekenmodel van NAM een voorzichtig («worst case») model is. SodM
verwacht dat door het wegnemen van seizoensfluctuaties de seismiciteit
sterker zal afnemen dan het model van NAM voorspelt.
Vraag 6
Uit welke gegevens blijkt deze toename van de seismiciteit en zijn deze
gegevens openbaar of openbaar te maken?
Antwoord 6
De toename van de seismiciteit in het model van NAM blijkt onder meer uit
figuur 3.2a uit het «Supplement to the Technical Addendum for Winningsplan
Groningen 2016» (1 mei 2016), dat op de website van de Rijksdienst voor
Ondernemend Nederland is gepubliceerd.3 De daadwerkelijke ontwikkeling
van de seismiciteit kan worden gevolgd op de websites van NAM en van het
KNMI.4 Overigens concludeert SodM in een brief aan mij van 16 december
2016 dat de gemeten seismiciteit inderdaad meer is afgenomen dan op basis
van alleen de beperkingen in de productie verwacht mag worden. Het
wegnemen van de fluctuaties heeft nu een aangetoond positief effect.5
Vraag 7 en 8
Kunt u uitleggen waarom het tussen januari 2014 en januari 2017 niet is
gelukt om een op risico geoptimaliseerde verdeling over het veld uit te
werken en toe te passen, terwijl dit al is toegezegd bij winningsplan 2013?
Kunt u uitleggen wat de discrepantie was tussen de aangereikte kaders en
doel, randvoorwaarden parameters van het beoogde meet- en regelprotocol6?

2

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/wob-verzoeken/2017/01/03/besluit-op-wob-verzoekover-de-besluitvorming-aangaande-de-gaswinning-in-groningen, p. 41
3
Zie http://www.rvo.nl/sites/default/files/2016/06/
Technical%20Addendum%20to%20the%20Winningsplan.pdf
4
Zie www.nam.nl/feiten-en-cijfers en www.knmi.nl
5
Zie https://www.sodm.nl/documenten/publicaties/2016/12/20/brief-aan-minister-betrefthalfjaarlijkse-rapportage-ontwikkeling-seismiciteit-in-groningen
6
idem, p.42

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

2

Antwoord 7 en 8
Aan het instemmingsbesluit van 30 januari 2015, dat betrekking heeft op het
winningsplan 2013, heb ik destijds het voorschrift verbonden dat NAM in het
winningsplan 2016 aandacht zou moeten besteden «aan de mogelijkheden tot
het beperken van het seismische risico door preventieve maatregelen aan de
productiekant». Daarbij diende NAM «rekening te houden met de differentiatie van het seismisch risico in de verschillende deelgebieden». Het winningsplan 2016, dat NAM op 1 april 2016 indiende, voldeed echter op dit punt niet
aan de verwachtingen van SodM. Dat blijkt uit het advies van SodM van mei
2016. Ik heb dit advies overgenomen en aan mijn instemmingsbesluit het
voorschrift verbonden (artikel 3, 2e lid) dat NAM uiterlijk 1 november 2017 bij
mij een nieuw rapport moet indienen, dat wel aan de verwachtingen van
SodM voldoet.
De kaders voor het meet- en regelprotocol (randvoorwaarden en signaalparameters) zijn voorafgaande aan het opstellen van het winningsplan aan NAM
kenbaar gemaakt door het Ministerie van Economische Zaken en openbaar
beschikbaar op de website van SodM.7 Het doel van een meet- en regelprotocol is het vastleggen van een risicobeheerssystematiek, waarmee het
seismische risico, schade en overlast – rekening houdend met de verdeling
hiervan over de verschillende regio’s – zoveel mogelijk worden beperkt,
terwijl de gaswinning toch doelmatig wordt uitgevoerd. Naar mijn oordeel,
dat is gebaseerd op het advies van SodM van mei 2016, voldoet het meet- en
regelprotocol dat NAM in april 2016 heeft ingediend niet aan het doel en de
kaders die vooraf aan NAM zijn verstrekt. Zo zijn de grenswaarden voor de
signaalparameters zodanig hoog gekozen dat het zeer onwaarschijnlijk is dat
ze overschreden zullen worden. In het advies van SodM wordt uitvoeriger
ingegaan op de discrepanties tussen het verwachte en het ingediende meeten regelprotocol (zie advies SodM, pagina 44–46).
Vraag 9
Kunt u uitleggen waarom alleen voor het gasjaar 2016/2017 de berekeningen
door de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) zijn gegeven en niet voor
volgende jaren8?
Antwoord 9
In het winningsplan stelt NAM voor om voor het gasjaar 2016/2017 (1 oktober
2016 tot 1 oktober 2017) de productie te handhaven op 27 miljard Nm3. NAM
geeft aan dat voor de periode ná 1 oktober 2017 de productie jaarlijks
neerwaarts of opwaarts zou kunnen worden aangepast, op een beheerste en
gelijkmatige wijze. Het meet- en regelprotocol, dat NAM bij het winningsplan
heeft gevoegd, beschrijft hoe het productieniveau en de productieverdeling
kunnen worden bijgesteld op basis van actuele gegevens over het aantal
aardbevingen en de gemeten grondversnelling (beide gerapporteerd door het
KNMI) en de voortgang op het gebied van de risicoreductie via onder meer
het bouwkundig versterken. Als maximale bovengrens voor het opwaarts
bijstellen van de gasproductie houdt NAM 33 miljard Nm3per gasjaar aan.
Hoewel NAM alleen voor het eerste gasjaar 2016/2017 een exact productieniveau voorstelt en niet voor de jaren erna, heeft NAM voor de berekening van
het seismisch risico wel berekeningen uitgevoerd over meerdere jaren (5
jaar). Die berekeningen zijn gebaseerd op scenarios. Het gaat dan om drie
productiescenario’s: 21, 27 en 33 miljard Nm3 per jaar.
Vraag 10
Kunt u aangeven wat volgens SodM exact de redenen zijn om de uitkomsten
van de berekeningen van het veiligheidsrisico in twijfel te trekken en wat
bedoeld wordt met onzekerheden in de gehanteerde modellen en wat
bedoeld wordt met de genoemde aannames, die gedaan zijn in de gebruikte
modellen9?

7

Zie https://www.sodm.nl/documenten/publicaties/2016/06/21/30---presentatie-meet--enregelprotocol-kaders-voor-het-managen-van-het-seismisch-risico-in-groningen
8
idem, p.44
9
idem, p.49

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

3

Antwoord 10
SodM plaatst in haar advies van mei 2016 vier kanttekeningen bij de door
NAM gebruikte modellen. Kort samengevat:
1. Onzekerheden: De onzekerheden in de verschillende onderdelen van het
model zijn groot en niet volledig en consistent meegenomen. Dit geldt
met name voor het compactiemodel, het dynamisch model, de Ground
Motion Prediction Equations (GMPE) en het seismologisch model.
2. Modelkeuzes: In een vroeg stadium zijn keuzes in modellen en parameters gemaakt, die een grote invloed op de berekende risico’s hebben.
3. Seismologische model: NAM gebruikt alleen compactie als maatgevend
(«proxy») voor de seismiciteit. Dat is alleen gerechtvaardigd zolang er
geen significante fluctuaties in de productie optreden.
4. Kwetsbaarheid gebouwen: de analyse van NAM is niet volledig.
In het advies van SodM van mei 2016 (pag. 34–43) worden deze kanttekeningen nader uitgewerkt. Met «onzekerheden» worden zowel statistische of
toevallige (aleatorische) onzekerheden, als onjuistheden, onnauwkeurigheden
en onvolledigheid in gebruikte modellen en ingebrachte parameters, dat wil
zeggen epistemische onzekerheden, bedoeld. In het advies van SodM worden
deze begrippen nader uitgelegd (zie pagina 63). Onder de «aannames» wordt
bijvoorbeeld bedoeld: de keuze voor «compactie» als maatgevend in het
seismologisch model, terwijl ook andere uitgangspunten wetenschappelijk
even valide zijn.
Vraag 11
Wat zijn de door Technische commissie bodembeweging (Tcbb) en SodM
bedoelde maatregelen precies10?
Antwoord 11
De Tcbb en SodM doelen op maatregelen die NAM zou moeten nemen om
schade door bodembeweging te voorkomen of te beperken. Het gaat dan
zowel om preventieve maatregelen «aan de bron» (beperken van seismiciteit,
bijvoorbeeld door het verminderen van productie) als om mitigerende
maatregelen (reparaties aan gebouwen om ergere schade te voorkomen). De
Tcbb en SodM vinden dat NAM onvoldoende aandacht heeft besteed aan
preventieve maatregelen.
Vraag 12
Heeft u NAM scenario’s laten onderzoeken met geleidelijke afname van de
productieniveau’s, zoals de Tcbb adviseert11? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 12
De Tcbb adviseerde om NAM de gevolgen van een geleidelijke afname van
het productieniveau te laten onderzoeken. Dit advies was gebaseerd op het
winningsplan van NAM, dat uitging van een productieniveau van 27 miljard
Nm3 in het gasjaar 2016–2017 en in de jaren daarna een variërend jaarlijks
productieniveau met een bovengrens van 33 miljard Nm3, afhankelijk van de
ontwikkelingen (zie het antwoord op vraag 9). Ik heb echter besloten om voor
de eerstkomende vijf gasjaren niet uit te gaan van een geleidelijk afname,
maar van een substantieel lager basis productieniveau van 24 miljard Nm3
per jaar, in overeenstemming met het advies van SodM.
Vraag 13 en 14
Waarom is Norg nog niet in het huidige winningsplan opgenomen als
onderdeel van Groningensysteem, zoals de Tcbb adviseert12?
Wat zouden de consequenties zijn voor de overige inhoud van het winningsplan als Norg al wel zou zijn opgenomen in het huidige winningsplan? Kun u
dit specificeren?

10

idem, p. 50
idem, p. 50 en 51
12
idem, p. 51
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

4

Antwoord 13 en 14
De Tcbb heeft geadviseerd om «in de toekomst» het Groningen-gasveld en de
ondergrondse gasopslag in Norg in één winningsplan op te nemen. De Tcbb
voert hiervoor als argumenten aan dat beide velden nauw met elkaar
verbonden zijn en dat de risico’s in samenhang beoordeeld zouden kunnen
worden. Aan het advies van de Tcbb is geen gevolg gegeven. De reden is dat
het hier gaat om twee verschillende gasvelden, die niet aan elkaar grenzen en
qua bodembeweging niets met elkaar te maken hebben. Daarnaast hebben
beide velden een geheel verschillende functie: Norg wordt gebruikt voor
gasopslag, Groningen voor gaswinning. Daarom is een samenvoeging van
beide velden in een winnings/opslagplan niet aan de orde.
Vraag 15, 16 en 17
Wat wordt bedoeld met «onzekerheden ten aanzien van de toekomstige
beschikbaarheid van capaciteitsmiddelen»13?
Wat wordt bedoeld met «of de bestaande marktmiddelen de komende jaren
beschikbaar blijven»14?
Welke onzekerheden kunnen leiden tot een capaciteitsgebrek in de periode tot
202015?
Antwoord 15, 16 en 17
De beschikbare capaciteit bestaat uit de capaciteit uit gasopslagen en
stikstofinstallaties en de capaciteit die op het Groningenveld beschikbaar is.
Voor wat betreft de gasopslagen wordt met «onzekerheden» bedoeld dat de
algemene marktomstandigheden voor gasopslagen momenteel ongunstig
zijn, waardoor er een risico op sluiting van deze gasopslagen bestaat. Voor
wat betreft het Groningenveld wordt met «onzekerheden» een reductie van
de op dit moment op het veld beschikbare capaciteit bedoeld, omdat het
huidige winningsniveau met minder capaciteit geproduceerd zou kunnen
worden.
Vraag 18
Hoe groot is het bedoelde capaciteitsoverschot16?
Antwoord 18
Het bedoelde potentiële capaciteitsoverschot bij het in stand houden van alle
bestaande middelen bedraagt op basis van de destijds beschikbare informatie
in de periode 2017–2021 tussen de 1,5 en 2,5 miljoen m3/h.
Vraag 19
Wordt inmiddels de nieuwe «limited damage» Nederlandse Praktijkrichtlijn
(NPR) gebruikt en toegepast17? Zo ja, waar is de nieuwe NPR openbaar
vindbaar? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 19
De laatste versie van de NPR die door de NEN is opgesteld en die als
uitgangspunt wordt gehanteerd voor de versterkingsopgave is de NPR 9998
van 2015. Alle gebouwen zullen tot de norm 10-5worden versterkt. Conform
bouwregelgeving geldt hiervoor het niveau «Near Collapse». De NCG heeft
eind 2016 de NEN gevraagd om de huidige NPR (9998–2015) te actualiseren.
De eerste resultaten hiervan worden op zijn vroegst medio dit jaar verwacht.
Er is dus nog geen nieuwe versie van de NPR. Per half jaar (1 juli en
1 januari) zal beoordeeld worden of er inzichten zijn die door de NEN zijn
verwerkt in de NPR en vanaf dat moment in de uitvoering kunnen worden
toegepast.
Vraag 20
Klopt het dat in de wob documenten noodscenario’s voor de reactie van EZ
op een zware aardbeving in Groningen weggelakt zijn? Zo ja, waarom
worden dergelijke plannen geheim gehouden?
13

idem, p. 58
idem, p. 59
15
idem, p.60
16
idem, p. 67
17
idem, p.84
14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

5

Antwoord 20
Nee. In de documenten die in het kader van de Wob openbaar zijn gemaakt,
zijn geen noodscenario’s weggelakt.
Vraag 21
Klopt het dat Gasunie Transport Services (GTS) een andere definitie van
strenge winter hanteert dan in Europa gebruikelijk is? Zo ja, waarom hanteert
GTS een andere definitie en wat is het effect op de benodigde hoeveelheid
gas als de Europese definitie gevolgd zou worden?
Antwoord 21
GTS is gehouden aan de leveringsnorm uit het Besluit leveringszekerheid
Gaswet. Deze gaat uit van een extreme situatie die zich eens in de 50 jaar
voordoet. De Europese regelgeving schrijft voor dat de leveringszekerheid in
ieder geval moet kunnen worden gegarandeerd bij een extreme situatie die
zich eens in de 20 jaar voordoet. Dit verschil betekent in de praktijk dat er
piekcapaciteit beschikbaar is om de leveringszekerheid te garanderen bij een
temperatuur van -17 °C (eens in de 50 jaar) ten opzichte van een temperatuur
van -15,5 °C (eens in de 20 jaar). Een aanpassing van de leveringsnorm leidt
tot een vermindering van de piekcapaciteitsbehoefte (met 500.000 m` per uur)
en niet of nauwelijks tot vermindering van het benodigde volume uit het
Groningenveld.
Vraag 22
Welke gascentrales draaien nog op Gronings gas? Welke plannen hebben u
en de eigenaren om het verbruik van Gronings gas af te bouwen?
Antwoord 22
Er zijn in totaal vijf gascentrales die op laagcalorisch gas draaien (NUON
Diemen, Eneco Utrecht, Uniper Leiden, Uniper Den Haag en Uniper Rotterdam). Deze centrales beleveren ook allemaal stadsverwarmingsnetten. In mijn
brief van 12 september 2016 (Kamerstuk 33 529, nr. 283) heb ik aangegeven
dat het kabinet heeft besloten om vanwege verwachte lagere seismiciteit,
gecombineerd met de vanaf 2020 sterk teruglopende benodigde volumes uit
Groningen, eerst de effecten van vlak winnen op een lager niveau op de
seismiciteit af te wachten alvorens tot een definitief oordeel te komen over de
mogelijkheden tot ombouw van industriële grootverbruikers. Later dit jaar
kunnen over het effect van vlak winnen mogelijk meer onderbouwde
conclusies worden getrokken. Er dient dan ook te worden meegewogen dat,
gezien de transitie naar een CO2-arme energievoorziening, investeringen in
duurzame alternatieven voor aardgas aantrekkelijker zijn dan investeringen in
de ombouw van laag- naar hoogcalorisch gas.
Vraag 23 en 24
Waarom wordt de ombouw van industriële installaties naar hoogcalorisch
gas niet in gang gezet, maar «voorlopig achter de hand gehouden18?
Wat is er voor nodig om de ombouw van industriële installaties naar
hoogcalorisch gas in gang te zetten?
Antwoord 23 en 24
Zoals ik in mijn brief van 12 september 2016 (Kamerstuk 33 529, nr. 283) heb
aangegeven, heeft het kabinet besloten om vanwege verwachte lagere
seismiciteit, gecombineerd met de vanaf 2020 sterk teruglopende benodigde
volumes uit Groningen, eerst de effecten van vlak winnen op een lager
niveau op de seismiciteit af te wachten alvorens tot een definitief oordeel te
komen over de mogelijkheden tot ombouw van industriële grootverbruikers.
Later dit jaar kunnen over het effect van vlak winnen mogelijk meer onderbouwde conclusies worden getrokken. In deze brief heb ik aangegeven dat de
door de ombouw te realiseren besparingen relatief beperkt zijn (capaciteit:
300.000 tot 500.000 m`/uur; volume: 2 miljard Nm`) terwijl de kosten
aanzienlijk zijn, te weten ca. € 130 miljoen. De helft van deze kosten betreft
het doen van aanpassingen aan de gasinfrastructuur van GTS en de andere
helft betreft het doen van aanpassingen bij en door de bedrijven om hun
18

stuk 33, p. 2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

6

installaties en processen geschikt te maken voor hoogcalorisch gas.
Bovendien dient er te worden meegewogen dat, gezien de transitie naar een
CO2-arme energievoorziening, investeringen in duurzame alternatieven voor
aardgas aantrekkelijker zijn dan investeringen in de ombouw van laag- naar
hoogcalorisch gas.
Vraag 25
Hebben NAM of SodM een analyse gemaakt van het effect van het stil leggen
van de productie op de seismiciteit? Zo ja, waarom is die niet openbaar
gemaakt of meegenomen in het gasbesluit? Zo nee, waarop is dan de
zinsnede in stuk 38 gebaseerd dat» voor wat betreft de seismiciteit bij 0 bcm
zijn de laatste inzichten dat de aardbevingen naar verwachting sneller zullen
stoppen dan eerder gedacht»?
Antwoord 25
Nee, deze analyse is niet gemaakt. De zinsnede in stuk 38 is gebaseerd op het
feit dat in 2014 op basis van modellen werd ingeschat dat het 6–9 maanden
zou duren voordat de seismiciteit het effect van de afname in productie zou
laten zien. De waarnemingen hebben echter laten zien dat de seismiciteit veel
sneller reageert (namelijk binnen enkele maanden) op de verlaging van de
productie in het Loppersumgebied. Bij andere seismisch actieve gasvelden
(bijvoorbeeld Roswinkel) is ook waargenomen dat de seismiciteit binnen
enkele maanden na het stopzetten van de productie is opgehouden.
Vraag 26
Hoe is het jaarvolume uit het winningsplan voor het «principe van vlakke
winning» omgezet naar (geo)fysiche parameters, zoals verandering in
productievolume op uurbasis? Wat is de wetenschappelijke onderbouwing
van de gekozen parameters met het «principe van vlakke winning?
Antwoord 26
Vlakke winning houdt in dat snelle productiefluctuaties op een tijdschaal van
weken of maanden, en seizoensfluctuaties, zoveel mogelijk worden vermeden. Het belangrijkste advies van SodM ten aanzien van het winningsplan is
dan ook om fluctuaties zo veel mogelijk te vermijden en indien wisselingen
noodzakelijk zijn (vanwege onderhoud of plotseling intredende koude) deze
zo beheerst mogelijk plaats te doen vinden. Dit advies heb ik overgenomen
en als voorwaarde (artikel 4) aan mijn instemmingsbesluit verbonden.
Veranderingen in het productievolume op uurbasis spelen geen aantoonbare
rol op de seismiciteit. De wetenschappelijke onderbouwing hiervan is terug te
vinden in het advies van SodM van december 2015 (pagina 39).
Vraag 27
Is onderzocht hoe een vlakke of gelijkmatige winning is te realiseren door
gas-opslag in te zetten (achter de hand te houden) als buffer om grote
productie veranderingen op uur- of dagbasis te voorkomen?
Antwoord 27
Ja. Zie ook antwoord op vraag 3. De ondergrondse gasopslag in Norg wordt
gebruikt om een vlakke productie van het Groningen-gasveld te ondersteunen. Door de opslag in de zomer gedurende periode van lage gasvraag op te
vullen, kan tijdens de winter in koude periodes het gas worden geleverd
zonder hoge pieken in productie vanuit het Groningen-gasveld.
Vraag 28
Is het mogelijk de bruto winningscijfers te krijgen, dat wil zeggen de
informatie over alle stoffen die meekomen bij de gaswinning (water, slib, etc),
zoals toegezegd door de directeur van de NAM, de heer Schotman, en u? Zo
nee, waarom niet?
Antwoord 28
Alle maandcijfers over de hoeveelheden aardolie, aardgas, condensaat en
water die uit de diepe ondergrond worden gewonnen (of daarin worden
geïnjecteerd), worden gepubliceerd op de website van het Nederlandse Olieen Gasportaal (www.nlog.nl). Zie ook antwoord 8 in mijn brief van 2 maart
2016 (Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2015–2016, nr. 1684).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

7

Vraag 29
Is het mogelijk om een leesbare versie van figuur 15 uit «brief aan Minister
betreft halfjaarlijkse rapportage ontwikkeling seismiciteit in Groningen» op
bladzijde 18 van bijlage 2 aan de Kamer te verstrekken19? Zo nee, waarom
niet?
Antwoord 29
Ja. De figuur is in vergrote vorm bij deze brief gevoegd20. De gegevens zijn
in nog meer detail te zien op de website van NAM, onder «feiten en cijfers»
en vervolgens het thema «gasdruk».
Vraag 30
Bent u er mee bekend of er een contourenkaart, zoals bijvoorbeeld opgenomen als figuur 2.1 in het «supplement to the winningsplan»21, bestaat van de
olie- en gaswinning in Nedersaksen? Zo nee, kunt u dit navragen bij
Nedersaksen en deze aan de Kamer verstrekken?
Antwoord 30
Het Nedersaksische Landesamt für Bergbau, Energie und Geologie (LBEG),
dat de gegevens over olie- en gasvelden beheert, heeft mij verzekerd dat zij
niet beschikt over kaarten die vergelijkbaar zijn met figuur 2.1 uit het
«supplement to the winningsplan» (kaarten met prognoses over bodemdaling
door olie- en gaswinning).
Vraag 31
Kunt u deze vragen beantwoorden voorafgaand aan het voorziene plenaire
debat mijnbouw?
Antwoord 31
Ja.

19

https://www.sodm.nl/documenten/publicaties/2016/12/20/brief-aan-minister-betrefthalfjaarlijkse-rapportage-ontwikkeling-seismiciteit-in-groningen
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer
21
http://www.nam.nl/algemeen/mediatheek-en-downloads/winningsplan-2016/_jcr_content/par/
textimage_996696702.stream/1462205911632/b7437e6dac3b7fbf19298f4e2a2181bd3fa4bbee
0e998ab80735077a369ce481/supplement-to-the-winningsplan-groningen-2016.pdf.
20

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

8