Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

33 008

Partiële wijziging van het Wetboek van
Strafrecht in verband met het herstel van een
lacune in de regeling van de voorwaardelijke
beëindiging van de maatregel plaatsing in een
inrichting voor jeugdigen

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
ALGEMEEN DEEL
1. Inleiding
Dit wetsvoorstel ziet op de regeling voor verplichte nazorg bij de
maatregel plaatsing in een inrichting voor jeugdigen (pij-maatregel). Het
wil de tenuitvoerlegging van de verplichte nazorg vereenvoudigen.
Daarnaast wordt met het wetsvoorstel beoogd onnodige rechterlijke
procedures in het verband van de verplichte nazorg te voorkomen.
De regeling voor verplichte nazorg is nog jong. Zij maakt deel uit van de
wet van 13 december 2010 tot wijziging van de Beginselenwet justitiële
jeugdinrichtingen, het Wetboek van Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering en enige andere wetten, in verband met de aanpassing van
vrijheidsbenemende jeugdsancties (Stb. 2010, 818). Deze wet voorziet erin
dat de pij-maatregel van rechtswege een voorwaardelijk einde krijgt. Met
dit stelsel van voorwaardelijke beëindiging krijgt de verplichte nazorg
vorm.
Dit kabinet onderschrijft het belang van verplichte nazorg na vrijheidsbenemende jeugdsancties. Nazorg draagt bij aan het terugdringen van de
recidive. Daarmee draagt ook verplichte nazorg bij aan de doelstelling van
dit kabinet, zoals verwoord in het regeerakkoord, om Nederland veiliger te
maken (Kamerstukken II 2010/11, 32 417, nr. 14 blz. 32). Bij de implementatie van de nieuwe wettelijke regeling is gebleken dat zij op onderdelen
vragen oproept en aanleiding geeft tot discussie over de uitleg daarvan.
Dit wetsvoorstel beoogt hiervoor oplossingen aan te reiken. De wettelijke
regeling wordt daarmee eenvoudiger. Voor die gevallen waarin de nazorg
naar wens verloopt en de jeugdige zich gedraagt naar de aanwijzingen
van de reclassering, wordt voorgesteld de verplichte rechterlijke tussenkomst te laten vervallen. Het wetsvoorstel beoogt zo eveneens bij te
dragen aan de doelstelling van dit kabinet om daar waar mogelijk
onnodige bureaucratie terug te dringen. Van de gelegenheid wordt
overigens gebruik gemaakt om ook een enkele nadere wijziging in de
regeling van het jeugdstraf(proces)recht en de Beginselenwet justitiële
jeugdinrichtingen (Bjj) door te voeren.

kst-33008-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 33 008, nr. 3

1

2. Advisering naar aanleiding van het wetsvoorstel
Het oorspronkelijke wetsvoorstel maakte deel uit van het voorstel tot
partiële wijziging van een aantal wetten op het gebied van Veiligheid en
Justitie (Verzamelwet Veiligheid en Justitie 2011). Na de consultatie is
ervoor gekozen dit wetsvoorstel afzonderlijk in te dienen, vanwege het
ontbreken van voldoende inhoudelijke samenhang met de overige delen
van dat reparatiewetsvoorstel.
De Nederlandse Orde van Advocaten, de Raad voor de rechtspraak, de
Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak en het College van procureursgeneraal zijn in de gelegenheid gesteld zich over de reparatiewet uit te
laten. De Raad voor de rechtspraak is in zijn advies ook ingegaan op de
onderdelen die betrekking hadden op het jeugdstraf(proces)recht en die
nu van dit afgezonderde wetsvoorstel deel uitmaken. Het advies luidde op
onderdelen instemmend en heeft aanleiding gegeven het wetsvoorstel en
de memorie van toelichting op onderdelen aan te passen en te verhelderen. Waar daarvan sprake is, is dit in deze memorie van toelichting tot
uitdrukking gebracht.
3. Samenhang met andere wetsvoorstellen
Met het wetsvoorstel voorwaardelijke sancties (Kamerstukken I 2010/11,
32 319, A) heeft de regeling van pij-maatregel reeds aanpassing
ondergaan. Zo voorziet artikel 77tb Sr in de mogelijkheid om jeugdige
pij-ers tijdens de nazorg aan te houden, wanneer zij de in dat verband
geldende voorwaarden niet naleven.
Bij brief van 25 juni 2011 heb ik de Tweede Kamer geïnformeerd over de
op handen zijnde totstandkoming van een wetsvoorstel tot invoering van
een adolescentenstrafrecht en de strafdienstplicht (Kamerstukken II
2010/11 28 741, nr. 17). Het voornemen hiertoe is aangekondigd in het
regeerakkoord. Het wetsvoorstel tot invoering van een adolescentenstrafrecht en de strafdienstplicht zal ook gevolgen hebben voor de inrichting
van het jeugdstraf(proces)recht. Het kabinet heeft met de hier voorgestelde wijzigingen van technische aard niet willen wachten tot de
indiening van dat wetsvoorstel. Beoogd wordt de met dit wetsvoorstel
aangepaste wettelijke regeling voor verplichte nazorg van toepassing te
laten zijn voor de eerste jeugdigen die met verplichte nazorg na een
pij-maatregel in aanraking komen. Het bij wet van 13 december 2010
voorziene overgangsrecht, in combinatie met het voorstel dit wetsvoorstel
te laten terugwerken tot de datum van inwerkingtreding van de wet van
13 december 2010, maken dit mogelijk. Omwille van de voortgang is in dit
afzonderlijke wetsvoorstel voorzien. Daarbij is volstaan met de technische
reparatie van gebleken omissies.
4. De voorwaardelijke beëindiging van de pij-maatregel
Met de wet van 13 december 2010 is voorzien in een stelsel van voorwaardelijke beëindiging van de pij-maatregel. Met het voorwaardelijk eindigen
van de maatregel ontstaat een periode van reclasseringstoezicht. Tijdens
deze periode dient de jeugdige zich aan een aantal in artikel 77ta Sr
opgesomde voorwaarden te houden. Bij niet-naleving van deze
voorwaarden, vindt door de reclassering terugmelding plaats aan het
openbaar ministerie. Dit zal dan leiden tot de in artikel 77tb Sr neergelegde rechterlijke procedure. In die procedure kan de rechter – onder meer
– beslissen tot verlenging van de voorwaardelijke beëindiging of tot
terugplaatsing van de jeugdige in een justitiële (jeugd)inrichting. Ook kan
hij bijzondere voorwaarden stellen die het gedrag van de jeugdige
betreffen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 33 008, nr. 3

2

Bij de implementatie van de wettelijke regeling is gebleken dat zij aldus
kan worden begrepen dat de in artikel 77tb beschreven procedure ook
noodzakelijk is om de pij-maatregel tot een onvoorwaardelijk einde te
laten komen in de gevallen waarin de nazorg naar wens is verlopen. In die
gevallen zou het openbaar ministerie, ook zonder dat er een terugmelding
door de reclassering heeft plaatsgevonden, de in artikel 77tb bedoelde
procedure aanhangig moeten maken. Dit is onnodig en onwenselijk. Het
wetsvoorstel reikt hiervoor oplossingen aan.
Een tweede knelpunt is geconstateerd bij de mogelijkheid van terugplaatsing van de jeugdige in een justitiële (jeugd)inrichting. Na een
terugplaatsing zou de pij-maatregel tot een onvoorwaardelijk einde
komen. Na een dergelijke – eenmalige – terugplaatsing, zou de jeugdige
de inrichting alsnog zonder enige vorm van nazorg verlaten. Bij de
implementatie is gebleken dat de regeling aan kracht zou winnen wanneer
een terugplaatsing kortdurend en tijdelijk zou kunnen zijn. Daarmee wordt
een zogenoemde «time-out» mogelijk. De mogelijkheid van terugplaatsing
kan daarmee door de rechter worden ingezet om de jeugdige te stimuleren zich beter aan de gestelde voorwaarden te houden gedurende de
periode van de voorwaardelijke beëindiging. Een dergelijke time-out kan
ten hoogste tweemaal worden toegepast. De mogelijkheid van terugplaatsing wordt zo meer dienstbaar gemaakt aan de doelstelling om in
alle gevallen in nazorg te voorzien.
5. Financiële gevolgen van het wetsvoorstel
Het wetsvoorstel heeft geen gevolgen voor de begroting van het
Ministerie van Veiligheid en Justitie. De regeling beoogt te verhelderen
dat voor het eindigen van de pij-maatregel geen rechterlijke tussenkomst
noodzakelijk zal zijn. Ook met de oorspronkelijke regeling werd dit niet
beoogd. In de mogelijkheden de jeugdige terug te plaatsen in een
justitiële jeugdinrichting en de mogelijkheid bijzondere voorwaarden te
stellen, komt geen wijziging.
ARTIKELSGEWIJS
Artikel I, onderdelen A, B, D en G, I en J
De wijzigingen in deze onderdelen betreffen het herstel van redactionele
onvolkomenheden.
Artikel I, onderdeel C
Dit onderdeel ziet op artikel 77s, zevende lid, onderdeel c. De hier
voorgestelde wijzigingen leiden ertoe dat de termijn van de maatregel
tijdens de voorwaardelijke beëindiging doorloopt. Als gevolg hiervan
komt de maatregel, een jaar nadat deze reeds voorwaardelijk was
geëindigd, door tijdsverloop ook tot een onvoorwaardelijk einde. De duur
van de voorwaardelijke beëindiging bedraagt daarmee – behoudens
verlenging – één jaar. Rechterlijke tussenkomst is daarvoor dan niet langer
vereist. In het advies van de Raad voor de rechtspraak heb ik daarnaast
aanleiding gezien de hiermee samenhangende verplichting om binnen
drie tot zes maanden na de aanvang van de voorwaardelijke beëindiging
de in artikel 77tb Sr bedoelde procedure aanhangig te maken, te laten
vervallen (onderdeel F).
Artikel I, onderdeel E
Met dit onderdeel komt artikel 77ta, derde lid, te vervallen. Dit artikellid
ziet op het gelijktijdig opleggen van de pij-maatregel met de maatregel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 33 008, nr. 3

3

betreffende het gedrag van de jeugdige (artikel 77w Sr; kortweg GBM). In
dat geval zou de verplichte nazorg vorm moeten krijgen in de GBM die
dan ná de pij-maatregel wordt tenuitvoergelegd. De inhoud van het
programma van de GBM wordt bij het opleggen van de maatregel al
vastgesteld. Dit is ruim voordat de maatregel feitelijk ten uitvoer wordt
gelegd. Daarnaast staat de duur van de pij-maatregel niet vantevoren
vast. Deze maatregel bereikt zijn maximale duur pas na (herhaalde)
verlenging. Het voorgaande maakt dat op maat gesneden nazorg na een
pij-maatregel in het kader van de GBM niet goed mogelijk is. Nu met het
stelsel van voorwaardelijke beëindiging van de pij-maatregel is voorzien
in een specifiek voor het bieden van nazorg bestemd stelsel, acht ik het
niet langer noodzakelijk om ook de GBM, na een pij-maatregel, voor het
bieden van nazorg beschikbaar te houden.
Daarnaast voorzag artikel 77ta, derde lid, Sr in de situatie dat met een
machtiging op grond van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen, de verplichte nazorg tot een einde kwam. Dit is thans
tot uitdrukking gebracht in het voorgestelde artikel 77tb, zesde lid, Sr
(onderdeel F).
De wijziging in artikel 77ta, eerste lid, Sr strekt er tenslotte toe te verhelderen dat niet alleen de jeugdreclassering, maar ook een reclasseringsinstelling voor volwassenen kan worden betrokken bij de verplichte nazorg.
Daarmee wordt aansluiting gezocht bij de praktijk rond de nazorg, waarin
de reclassering voor volwassenen reeds aan de nazorg uitvoering geeft.
Artikel I, onderdeel F
Dit onderdeel ziet op artikel 77tb Sr. De artikelleden drie tot en met zes zijn
in dit wetsvoorstel om redactionele redenen opnieuw weergegeven.
Inhoudelijk wijken zij slechts op ondergeschikte punten af van artikel 77tb
Sr zoals dat deel uitmaakt van de wet van 13 december 2010. Op de
verschillen wordt in dit deel van de toelichting nader ingegaan.
In het voorgestelde artikel 77tb, eerste lid, Sr komt tot uitdrukking dat
wanneer de rechter een beslissing neemt die strekt tot verlenging van de
voorwaardelijke beëindiging, hij ook de duur van deze verlenging dient
vast te stellen. De aan het tweede lid toegevoegde volzin beoogt zeker te
stellen dat wanneer de jeugdige zich aan het toezicht onttrekt, dit niet tot
gevolg heeft dat de termijn van de voorwaardelijke beëindiging – en
daarmee de titel om de jeugdige te verplichten zich aan de gestelde
voorwaarden te houden – gewoon doorloopt. Een soortgelijke voorziening
geldt op grond van het voorgestelde artikel 77s, zevende lid, onderdeel c,
zoals hiervoor werd toegelicht.
De wijzigingen in artikel 77tb, derde lid, Sr hebben in de eerste plaats
betrekking op het eindigen van de pij-maatregel zonder rechterlijke
tussenkomst. In artikel 77tb, derde lid, was voorheen bepaald dat de
rechter op zijn vroegst drie maanden en op zijn laatst zes maanden na het
voorwaardelijk eindigen van de maatregel een beslissing zou nemen over
de voorwaardelijke beëindiging. Deze verplichting komt nu te vervallen.
Gelet op de voorgestelde wijziging van artikel 77s, zevende lid, onderdeel
c, kan de maatregel ook door tijdsverloop tot een onvoorwaardelijk einde
komen, zoals hiervoor (bij onderdeel C) is toegelicht.
Het voorgestelde artikel 77tb, vierde lid, houdt in dat wanneer de rechter
bij niet-naleving van de voorwaarden een bevel geeft tot terugplaatsing
van de jeugdige in een justitiële inrichting, hij daarbij ook de duur van de
terugplaatsing bepaalt. Nieuw is daarbij dat deze terugplaatsing kan
worden herhaald. Het doel van een – eventueel te herhalen – terugplaatsing van korte duur, is de jeugdige maximaal te stimuleren om zich

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 33 008, nr. 3

4

aan de gestelde voorwaarden te houden. Van terugplaatsing kan tenslotte
slechts sprake zijn tijdens de periode van de voorwaardelijke beëindiging.
Dit komt in artikel 77tb, derde lid, aanhef tot uitdrukking. Daar is bepaald
dat de terugplaatsing kan worden bevolen tijdens de voorwaardelijke
beëindiging. Hieruit vloeit overigens voort dat de terugplaatsing de duur
van de voorwaardelijke beëindiging niet te buiten kan gaan. Dit is ook in
de tweede volzin van artikel 77tb, vierde lid, nog eens tot uitdrukking
gebracht. In voorkomende gevallen zal het bij een terugplaatsing van
langere duur dan ook noodzakelijk zijn eveneens de termijn van de
voorwaardelijke beëindiging te verlengen binnen de daarvoor in artikel
77tb, tweede lid, Sr genoemde grenzen.
De inhoud van het vijfde lid komt overeen met de inhoud van het huidige
artikel 77tb, zesde lid.
Het voorgestelde zesde lid ziet op de situatie waarin tijdens de verplichte
nazorg een machtiging op grond van de Wet bijzondere opnemingen in
psychiatrische ziekenhuizen wordt gegeven. De verplichte nazorg en de
pij-maatregel komen daarmee tot een (onvoorwaardelijk) einde. Dit was
reeds geregeld met artikel 77ta, derde lid, Sr dat met dit voorstel komt te
vervallen (zie onderdeel E).
Artikel I, onderdeel H
Met dit onderdeel worden wijzigingen doorgevoerd in artikel 77x Sr.
Daarmee wordt verhelderd dat een pij-maatregel wel geheel voorwaardelijk, maar niet gedeeltelijk voorwaardelijk kan worden opgelegd.
Aanleiding hiervoor is een recent vonnis waarin een pij-maatregel wel
gedeeltelijk voorwaardelijk werd opgelegd. Een dergelijke beslissing is
onverenigbaar met de wettelijke systematiek van de pij-maatregel. De
minimale duur van de maatregel is wettelijk vastgelegd in artikel 77s Sr.
De maximale duur van de maatregel kan worden bereikt doordat de
rechter de pij-maatregel kan verlengen. De rechter beziet bij de verlengingsbeslissing telkens opnieuw de noodzaak de jeugdige te behandelen
in de gesloten omgeving van een justitiële jeugdinrichting en wordt
daarbij voorgelicht door gedragsdeskundigen. Met het voorgaande is
onverenigbaar dat de rechter de wettelijke duur van de maatregel en de
behandeling die de jeugdige in de jeugdinrichting ondergaat, kan
beperken door te bepalen dat deze gedeeltelijk niet ten uitvoer zal worden
gelegd. Ook met de invoering van de verplichte nazorg met de wet van
13 december 2010 (Stb. 2010, 818) is deze mogelijkheid niet verenigbaar.
Bij de totstandkoming van deze wet is immers tot uitdrukking gebracht dat
met de invoering van een stelsel van voorwaardelijke beëindiging niet is
beoogd de duur van de behandeling in het verband van de pij-maatregel
in te korten of te verlengen (Kamerstukken I 2009/10, 31 915, C, blz. 10 en
11). Nu artikel 77x Sr naar de letter genomen ruimte laat voor een andere
interpretatie, zie ik in voormelde beslissing reden met redactionele
aanpassingen het gedeeltelijk voorwaardelijk opleggen van een
pij-maatregel wettelijk uit te sluiten.
Met de in dit onderdeel voorgestelde wijzigingen wordt daarnaast het
voorwaardelijk opleggen van een GBM uitgesloten. Deze maatregel biedt
een juridisch kader om de jeugdige een op de problematiek toegesneden
en mogelijk intensief behandelprogramma te laten ondergaan. De
uitvoering van dit behandelprogramma vergt voorbereiding, tijdige
beschikbaarheid van noodzakelijk geachte gedragsinterventies en
ondersteuning vanuit de (jeugd-)reclassering. Zoals hiervoor bij onderdeel
E uiteen is gezet, komt de inhoud van dit programma bij het opleggen van
de GBM reeds vast te staan. Bij de vaststelling van dit persoonsgerichte
behandelprogramma, wordt uitgegaan van de noodzaak de jeugdige op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 33 008, nr. 3

5

dat moment met de van het programma deel uitmakende gedragsinterventies in aanraking te brengen. Het voorwaardelijk opleggen van een
GBM, waarbij de tenuitvoerlegging van dat programma afhankelijk wordt
gesteld van mogelijke nieuwe strafbare feiten in de toekomst, miskent
deze gedachte. Daarbij gaat het voorwaardelijk opleggen van de jeugdsanctie in de regel gepaard met het formuleren van bijzondere
voorwaarden die het gedrag van de jeugdige betreffen. Bij het opleggen
van een voorwaardelijke GBM roept dit de vraag op waarom deze
voorwaarden dan niet van het programma van de GBM zelf deel uit
zouden kunnen maken.
Artikel III, onderdelen A en B
Ook de wijziging in artikel 1 van de Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen (Bjj) betreffen het herstel van redactionele onvolkomenheden. De
wijzigingen in onderdeel B zien op artikel 77 Bjj. Daar is geregeld dat de
jeugdige beroep kan instellen tegen de beslissing van de Minister die
strekt tot weigering van het verlenen van een machtiging tot deelname
aan een scholings- en trainingsprogramma (STP). De voorgestelde
wijzigingen verhelderen dat dit rechtstreekse beroep ook kan worden
ingesteld wanneer een tijdige beslissing op de aanvraag voor deelname
aan het STP uitblijft. Ook een beslissing tot intrekking van een machtiging,
zo althans luidt het voorstel, wordt vatbaar voor rechtreeks beroep.
Artikel IV
Dit artikel beoogt terugwerkende kracht te verlenen aan de met de
artikelen I, onderdelen C, E en F, II, onderdeel B en III, onderdeel B,
voorgestelde wijzigingen. Als gevolg van het overgangsrecht bij de wet
waarmee deze voorwaardelijke beëindiging werd ingevoerd
(Stb. 2010, 818) zal het stelsel van voorwaardelijke beëindiging van de
pij-maatregel daardoor gelden voor jeugdigen aan wie de pij-maatregel
werd opgelegd in verband met strafbare feiten die zijn begaan ná
inwerkingtreding van die wet. De hier voorgestelde aanpassingen zullen,
nu daaraan terugwerkende kracht wordt verleend, reeds betrekking
kunnen hebben op de eerste jeugdigen die ingevolge het nieuwe stelsel
met verplichte nazorg in aanraking komen.
De staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
F. Teeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 33 008, nr. 3

6