Evaluatie
subsidieregeling
PGO

13 mei 2011

‘PwC’ is het merk waaronder PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. (KvK 34180285), PricewaterhouseCoopers Belastingadviseurs N.V. (KvK 34180284),
PricewaterhouseCoopers Advisory N.V. (KvK 34180287), PricewaterhouseCoopers Professional Services B.V. (KvK 51414406), PricewaterhouseCoopers B.V. (KvK 34180289) en
andere vennootschappen handelen en diensten verlenen. Op deze diensten zijn algemene voorwaarden van toepassing, waarin onder meer aansprakelijkheidsvoorwaarden zijn
opgenomen. Op leveringen aan deze vennootschappen zijn algemene inkoopvoorwaarden van toepassing. Op www.pwc.nl treft u meer informatie over deze vennootschappen,
waaronder deze algemene (inkoop)voorwaarden die ook zijn gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel te Amsterdam.

PwC

Pagina 2 van 69

Managementsamenvatting/
conclusies en aanbevelingen
Ter versterking van de positie van de PGO-organisaties ten opzichte van zorgaanbieders, verzekeraars en
overheden is per 1 januari 2009 een nieuwe subsidiesystematiek ingevoerd. Met de nieuwe PGOsubsidiesystematiek wordt beoogd om de individuele gebruikers van zorg en ondersteuning een centrale,
sterke positie te geven en de regie op eigen leven te optimaliseren. Daarvoor zijn sterke PGO-organisaties
nodig die hun werk voor en namens hun achterban kunnen voortzetten en die zich tegelijkertijd verder
kunnen ontwikkelen.
De subsidieregeling PGO schrijft een evaluatie van de regeling voor, waarbij in het bijzonder de aandacht moet
uitgaan naar het geformuleerde Beleids- en beoordelingskader, waarin de subsidievoorwaarden zijn
opgenomen. In oktober 2010 heeft het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (hierna: VWS) ten
behoeve van haar directie Markt en Consument aan PwC de opdracht gegeven voor het uitvoeren van deze
evaluatie. Het doel van deze evaluatie is te komen tot aanbevelingen voor verbetering van het Beleids- en
beoordelingskader om te zorgen voor meer doeltreffendheid. Per subsidie-instrument – te weten de instellingen de projectsubsidie – zijn de doeltreffendheid en doelmatigheid van de regeling en de uitvoering ervan
onderzocht.
De evaluatie bestond uit een uitgebreide documentenanalyse en verkennende en toetsende interviews met
vertegenwoordigers van het ministerie van VWS, het CIBG, NCPF, CG-Raad en CSO, Landelijk Platform GGz
en het Platform VG. Daarnaast is onder de totale populatie van PGO-organisaties een internetenquête
afgenomen en er is met diverse PGO-organisaties gesproken tijdens de PGO-bijeenkomst in de Jaarbeurs op
10 december 2010. De evaluatie is onder toezicht van een begeleidingscommissie uitgevoerd waarin naast de
opdrachtgever tevens het CIBG, PGOsupport, het WMO-platform, NPV en Platform VG zitting hadden. De
evaluatie is uitgevoerd in de periode november 2010 tot en met april 2011.

Conclusies
PwC heeft op grond van de onderzoeksbevindingen het volgende geconcludeerd.
Conclusies instellingssubsidie:


De minister kan niet sturen op de wijze waarop de PGO-organisaties de subsidie alloceren over de
verschillende doelstellingen (dit is overigens een bewuste keuze, vanuit het perspectief van beperking
van administratieve lasten).



De kwaliteit van de prestaties die de PGO-organisatie levert, is geen beoordelingscriterium (ook dit is
een bewuste keuze vanuit het lastenperspectief; bovendien is de kwaliteit moeilijk te meten).



De beoordelingscriteria sluiten gedeeltelijk aan bij de beleidsdoelen.



De instellingssubsidie biedt mogelijkheden voor de door de minister beoogde professionalisering,
maar getuige de terugvordering van middelen vanwege onderbesteding of onjuiste besteding wordt de
subsidie niet optimaal benut.



De instellingssubsidie gaat weliswaar verdere versnippering van organisaties tegen, maar stimuleert
ze niet tot samenwerking.

Alles overziend, concluderen wij dat het Beleids- en beoordelingskader onvoldoende waarborgen biedt dat met
de instellingssubsidie de beoogde beleidsdoelstellingen worden bereikt. De doeltreffendheid van dit
instrument is daardoor niet optimaal.

PwC

Pagina 3 van 69



De subsidievoorwaarden zijn sober, concreet en toetsbaar en de aanvraagprocedure is relatief
eenvoudig.



Bij de beoordeling van aanvragen wordt het Beleids- en beoordelingskader strikt gevolgd; de toetsing
heeft een marginaal karakter.



De frequente terugvorderingen van subsidies en de afhandeling van bezwaren zijn de enige factoren
die in de subsidieprocedure administratieve lasten veroorzaken.

Alles overziend, concluderen wij dat het proces rond de instellingssubsidies doelmatig is ingericht.

Conclusies projectsubsidie:


De beoordelingscriteria van projectsubsidies zijn voor de PGO-organisaties onvoldoende duidelijk;
mede daardoor worden te veel projecten ingediend die niet of onvoldoende bijdragen aan het bereiken
van de beleidsdoelen.



De beoordelingscriteria sluiten redelijk aan bij de beleidsdoelen die de minister wil bereiken.



De projectsubsidies stimuleren de samenwerking tussen PGO-organisaties omdat gezamenlijk
indienen van projecten een grotere kans op toekenning van de subsidie biedt.



De wijze waarop de beoordelingscriteria worden toegepast, is voor de PGO-organisaties onvoldoende
transparant. Het is onvoldoende duidelijk voor hen op grond waarvan projecten worden afgewezen.



PGO-organisaties ervaren de aanvraagprocedure als belastend. Het proces rond de
voortgangsverslagen beoordelen zij echter als eenvoudig, en zij zijn positief over de ondersteuning
over PGOsupport.



Evenals bij de instellingssubsidie het geval is, veroorzaken de vele bezwaarprocedures administratieve
lasten aan het eind van het aanvraagproces.

Alles overziend, concluderen wij dat projectsubsidies in potentie bijdragen aan het bereiken van de
beleidsdoelen en daarmee doeltreffend zijn, maar dat de doeltreffendheid wordt belemmerd door de
onduidelijkheid over de inhoud van de beoordelingscriteria. De doelmatigheid van de subsidieprocedure is
door de onduidelijkheid over de toepassing van de beoordelingscriteria en de als hoog ervaren administratieve
lasten bij de aanvraag voor verbetering vatbaar.
NB. Omdat veel van de projecten nog niet of nog maar net zijn gestart, kon de mate waarin de doelen werkelijk
zijn behaald, niet worden onderzocht.

Conclusies subsidie H5-organisaties:


H5-organisaties vormen een categorie van uitzonderingen; daarom zijn voor hen de ‘reguliere’
subsidievoorwaarden uit de regeling niet van toepassing.



Het Beleids- en beoordelingskader bevat geen concrete beleidsdoelen die met de subsidie aan de H5organisaties moeten worden bereikt, en daarmee ook geen aan beleidsdoelen gerelateerde
subsidievoorwaarden. Wel zijn de doelen in brieven aan de organisaties vastgelegd, maar deze zijn niet
vertaald in subsidievoorwaarden. De doeltreffendheid van de subsidies is daardoor niet te beoordelen.



In veel gevallen zijn H5-subsidies een voortzetting van beleid van vóór 2008, in afwachting van het

PwC

Pagina 4 van 69

nog te formuleren beleid.


De formeel-administratieve subsidievoorwaarden zijn zwaarder dan bij reguliere PGO-organisaties
het geval is, maar omdat H5-organisaties over het algemeen grotere en professionele organisaties zijn,
leveren die eisen weinig problemen op.

Alles overziend, biedt de subsidieregeling voor wat betreft de H5-organisaties beperkte garanties voor het
bereiken van de beleidsdoelen. De doeltreffendheid laat daarmee te wensen over. De doelmatigheid van de
subsidieverstrekking aan H5-organisaties is groot.

Conclusie Programma Versterking CliëntenPositie
Het VCP-programma heeft een toegevoegde waarde op lokaal niveau, maar hoort mede daardoor niet thuis
binnen de subsidieregeling voor landelijke PGO-organisaties.

Beantwoording onderzoeksvragen
Aan de hand van deze conclusies luiden de antwoorden op de vijf hoofdvragen uit het onderzoek als volgt.

Onderzoeksvraag 1: in welke mate zijn met de Subsidieregeling
PGO de beleidsdoelen behaald die met de regeling zijn beoogd?

Een oordeel over daadwerkelijke doelbereiking is (nog) niet te
geven
De huidige regeling is per 1 januari 2009 in werking getreden. Na twee jaar in werking te zijn is het nog te
vroeg om uitspraken te doen over de daadwerkelijke doelbereiking, omdat er nog geen gegevens bekend zijn
over de effecten van de gesubsidieerde en uitgevoerde activiteiten. Omdat bij het verstrekken van de
instellingssubsidie niet wordt beoordeeld op de bijdrage van deze activiteiten aan de doelstellingen, kunnen
hier ook in de toekomst geen uitspraken over worden gedaan. Bij de projectsubsidies wordt vooralsnog wel
getoetst op bijdrage van het project aan de doelstellingen. Enige tijd na afloop van de projecten moet de vraag
inzake de doelbereiking dan ook wel te beantwoorden zijn.
Zie aanbeveling 1 & 2

Onderzoeksvraag 2: in welke mate draagt de inhoud van de
subsidieregeling bij aan het bereiken van de beleidsdoelen?

De inhoud van de subsidieregeling draagt gedeeltelijk bij aan het
bereiken van de beleidsdoelen
De inhoud van de subsidieregeling schept niet altijd optimale uitgangspunten voor het bereiken van de
beleidsdoelen. Dit wordt als volgt onderbouwd.

Instellingssubsidies zijn voor met name kleine PGO-organisaties een belangrijke
financieringsbron maar borgen kwaliteit en effectiviteit onvoldoende
De instellingssubsidie is voor met name kleine PGO-organisaties een belangrijke bron, soms zelfs de
belangrijkste bron van financiering. Zij geven aan dat zij deze inkomstenbron belangrijk vinden voor hun
verdere ontwikkeling.

PwC

Pagina 5 van 69

Voor wat betreft de instellingssubsidie draagt de regeling onvoldoende bij aan doelbereiking omdat er geen
borging is van kwaliteit en effectiviteit:
 Het Beleids- en beoordelingskader sluit niet volledig aan op de doelstellingen van de regeling. De
regeling laat de invulling van de kerntaken aan de organisaties zelf en de doelstellingen zijn niet
volledig doorvertaald in subsidievoorwaarden. Het is een bewuste keuze geweest om organisaties op
deze manier op eigen wijze invulling te laten geven aan hun kerntaken. Hierdoor kan echter niet
worden gestuurd op de mate waarin de uitgevoerde activiteiten bijdragen aan de doelbereiking.
 Subsidiëring geschiedt grotendeels op basis van historisch verworven rechten: de PGO-organisaties
die in het verleden recht hadden op subsidie, komt ook onder de nieuwe regeling in aanmerking, mits
wordt voldaan aan enkele formele eisen, zoals statuten, administratie en bestuur. Er zijn geen
inhoudelijke vereisten gesteld met betrekking tot activiteiten en het bereiken van doelstellingen.
Zie aanbeveling 1 & 2

Instellingssubsidies voorkomen verdere versnippering, maar stimuleren geen
samenwerking en/of innovatie
Het Beleids- en beoordelingskader stelt voorwaarden om versnippering van het veld tegen te gaan. Zo is het
onder de onderhavige regeling niet mogelijk voor een nieuwe landelijk opererende PGO-organisatie om een
instellingssubsidie toegekend te krijgen, als er voor de betreffende aandoening een PGO-organisatie is die een
instellingssubsidie ontvangt. Hierbij houdt de huidige regeling geen rekening met de kwaliteit van een PGOorganisatie of de mate waarin een bijdrage wordt geleverd aan doelbereiking. Dit is geen stimulans voor
verdere innovatie van bestaande of nieuwe PGO-organisaties.
Ondanks het feit dat (verdere) versnippering wordt voorkomen doordat er geen instellingssubsidie wordt
verleend aan nieuwe organisaties voor dezelfde aandoening, blijkt in de praktijk dat fusie of enige andere vorm
van vergaande samenwerking niet gebruikelijk is. Naar onze mening heeft dit twee mogelijke oorzaken.
Enerzijds maken wij uit ons onderzoek op dat PGO-organisaties vooral gericht zijn op het benadrukken van
verschillen met andere PGO-organisaties en hun eigen identiteit, in plaats van het benadrukken van
overeenkomsten. Dit wordt veroorzaakt door de sterke identificatie met de specifieke aandoening wat leidt tot
de wens voor daarbij passende specifieke belangenbehartiging. Anderzijds is het voor kleine en/of nieuwe
organisaties financieel onaantrekkelijk zich aan te sluiten bij een bestaande PGO-organisatie. Als zelfstandige
organisatie maken zij in ieder geval aanspraak op het ledenonafhankelijke startbedrag van € 30.000. Dit
laatste kan verdere versnippering van het veld juist in de hand werken. Het veld geeft zelf aan dat fusie, dan
wel samenwerking, efficiëntie in het veld kan versterken, bijvoorbeeld door bureautaken als
(leden)administratie en de loketfunctie gezamenlijk uit te voeren.
Zie aanbeveling 3 & 4

Voor projectsubsidies is het aspect kwaliteit een subsidievoorwaarde; dit stimuleert
verdere professionalisering
De voorwaarden van de projectsubsidie voorzien, in tegenstelling tot de instellingssubsidie, wel in waarborgen
voor kwaliteit en doelbereiking. Kwaliteit van het project is een onderdeel van de voorwaarden voor
projectsubsidie en dit stimuleert verdere professionalisering. PGOsupport speelt hierin een belangrijke rol. Zij
begeleidt de PGO-organisaties met het opstellen en indienen van aanvragen. Hier gaat een lerend effect van uit
en tevens blijkt dit succesvol.
De beoordelingscriteria voor de projectsubsidies in het Beleids- en beoordelingskader zijn weinig concreet
geformuleerd en hierdoor lastig meetbaar. Dit biedt enerzijds ruimte aan de professionaliteit van de
beoordelaar, anderzijds wordt door de ruimte de mogelijkheid van discussie over definities gecreëerd. Wat
wordt er nu exact bedoeld en waar wordt op getoetst en beoordeeld? Meer transparantie naar de aanvragers
zou hier op zijn plaats zijn. Het is onze verwachting dat dit tevens zal leiden tot betere aanvragen.
Zie aanbeveling 1 & 2

PwC

Pagina 6 van 69

H5-organisaties zijn een vreemde eend in de bijt
De regeling biedt de grondslag om ten behoeve van het PGO-beleid andere subsidies te verstrekken dan
vermeld in de regeling. Deze specifieke subsidies zijn opgenomen in hoofdstuk 5 van de regeling en
gesubsidieerden worden H5-organisaties genoemd. Deze organisaties zijn:

Platforms: Platform VG en Landelijk Platform GGZ (1);

Koepels: NCPF, CG-Raad en CSO (2);

Medezeggenschapsorganisaties: LOC-LPR, LSR, KansPlus/VraagRaak (3);

Per Saldo (4);

Landelijke Federatie Belangenbehartiging Onderling Sterk (LFB) (5);

Centrum Klantervaring Zorg (6).
De H5-organisaties vormen een categorie van uitzonderingen en de subsidie gaat veelal uit van een
voortzetting van beleid van vóór 2008. Het Beleids- en beoordelingskader bevat geen concrete doelstellingen
voor deze categorie, ook voor de individuele organisaties zijn geen meetbare doelstellingen benoemd in het
Beleids- en beoordelingskader. Deze doelstellingen zijn nader toegelicht in brieven aan de individuele
organisaties. De subsidieregeling, noch het Beleids- en beoordelingskader dragen hierdoor bij aan de
doelbereiking.
Zie aanbeveling 5
Zowel het VCP-programma als de ouderenorganisaties passen niet in de regeling die gericht is op landelijk
werkende organisaties die zich richten op de ‘versterking van de positie in de Nederlandse samenleving van
personen die een ziekte dan wel een lichamelijke of verstandelijke functiebeperking hebben’ . Het VCPprogramma heeft een toegevoegde waarde op lokaal niveau, maar hoort mede daardoor niet thuis binnen de
PGO-regeling. Ouderenorganisaties richten zich niet op een specifieke aandoening, beperking of ziekte. Ook
enkele van de hierboven genoemde H5-organisaties lijken niet binnen de doelgroep te passen maar komen wel
in aanmerking voor subsidies. De criteria en doelstellingen waarom deze organisaties zijn opgenomen in de
regeling is onduidelijk, het veld heeft hier duidelijk kritiek op.
Zie aanbeveling 5

Onderzoeksvraag 3: in welke mate draagt de uitvoering van de
subsidieregeling bij aan het bereiken van de beleidsdoelen?

De uitvoering van de subsidieregeling draagt gedeeltelijk bij aan
het bereiken van de beleidsdoelen
De uitvoering van een regeling is een cruciale factor in het succes van een regeling. In het geval van de
Subsidieregeling PGO biedt het Beleids- en beoordelingskader dan ook de nodige handvatten voor het
inrichten van de uitvoering. Wij concluderen uit het onderzoek dat de uitvoering van de regeling gedeeltelijk
bijdraagt aan het bereiken van de beleidsdoelen. Dit antwoord is als volgt onderbouwd.

De uitvoering van de instellingssubsidie is efficiënt ingericht maar biedt geen
borging van de kwaliteit
De aanvraag voor instellingssubsidie wordt beoordeeld aan de hand van een beperkt aantal concrete en
toetsbare indicatoren en is daarmee efficiënt ingericht. De voorwaarden waarop wordt getoetst zien onder
andere toe op doelstellingen, activiteiten, administratie en het bestuur van de PGO-organisatie. Aan de hand
van een eenvoudige checklist kan de beoordelaar via de statuten van de aanvrager het beperkte aantal
voorwaarden afvinken. Ook voor de PGO-organisatie vergt de aanvraag beperkte inzet nu er in de huidige
regeling niet langer een activiteitenverslag en begroting hoeft te worden ingediend.
Wij hebben eerder geconcludeerd dat de regeling zelf ten aanzien van de instellingssubsidie geen waarborgen
biedt als het gaat om de kwaliteit en effectiviteit van de subsidie. In de uitvoering zijn geen aanvullende
waarborgen ingebouwd, het Beleids- en beoordelingskader wordt één op één gevolgd.

PwC

Pagina 7 van 69

Het valt op dat bij de vaststelling wel wordt gekeken naar de aanwending van de subsidie voor de kerntaken en
dus rechtmatigheid van de bestedingen, maar niet op aansluiting met de beleidsdoelen en de effectiviteit van
de activiteiten. Er worden ook geen conclusies verbonden aan de wijze waarop de organisaties de subsidie over
de verschillende kerntaken verdelen. Dit maakt deel uit van de vrijheid die de organisaties hebben. Voor een
inhoudelijke toetsing ontbreekt er een richtlijn. Door het ontbreken van een inhoudelijk toetsingskader wordt
de vaststelling niet getoetst op de bijdrage van de verleende subsidie aan de beleidsdoelen van het ministerie.
Zie aanbeveling 1
Uit de recentelijk afgeronde vaststellingen voor het subsidiejaar 2009 blijkt dat van de 207 vastgestelde
instellingssubsidies zijn er 74 lager vastgesteld dan aanvankelijk toegekend1. De lagere vaststellingen zijn het
gevolg van het niet voldoen aan de voorwaarden van de instellingssubsidie, hetgeen door het CIBG achteraf
wordt geconstateerd op basis van de door subsidieontvangers ingediende jaarverslagen. In een behoorlijk
aantal gevallen is de lagere vaststelling het gevolg van een interpretatie door individuele PGO-organisaties van
de door het Beleids- en beoordelingskader benoemde kerntaken, waarbij die interpretatie niet is geaccepteerd
door het CIBG.
Deze lagere vaststellingen leiden tot terugvorderingen. Opvallend is dat vooral kleine organisaties het
ledenonafhankelijke startbedrag als (zeer) belangrijk ervaren, maar dat juist zij een groot deel van de
toegekende subsidie terug moeten storten. Er wordt hiermee afbreuk gedaan aan de behaalde efficiëntie van
de aanvraagbeoordeling, omdat zowel het terugvorderen als het afhandelen van de bezwaarprocedures die
worden gestart, een forse inspanning vragen van zowel het veld als de uitvoerder en het ministerie.
Zie aanbeveling 2

De uitvoering van de projectsubsidies sluit één op één aan bij het Beleids- en
beoordelingskader, maar is voor het veld onvoldoende transparant
Wij concluderen dat de voorwaarden van de projectsubsidie wel voorzien in waarborgen op kwaliteit en
doelbereiking. Maar tegelijkertijd merken wij op dat de beoordelingscriteria weinig concreet en meetbaar zijn
geformuleerd. In haar interne werkwijze zetten de Programmaraad en het ambtelijk secretariaat zich er voor
in om de beoordeling zoveel mogelijk te objectiveren en hier richting aan te geven. Deze wijze van beoordeling
is een interne handleiding waar de aanvragers niet mee bekend zijn, en die tevens niet doorslaggevend is voor
het uiteindelijke oordeel van de Programmaraad. De onbekendheid hiermee kan echter wel een mogelijke
oorzaak zijn van het geconstateerde onbegrip en onvrede ten aanzien van de beoordeling van projectsubsidies.
De uitvoering is zo efficiënt mogelijk vormgegeven op basis van het Beleids- en beoordelingskader.
Desalniettemin ontvangen de meeste aanvragers pas na een half jaar uitsluitsel, terwijl zij snel willen starten.
Dit kan problemen opleveren voor de continuïteit van een organisatie, daar men wel rekening moet houden
met capaciteit en middelen, maar dat men hier voordat het gunningsbesluit bekend is niet van uit kan gaan.
Zie aanbeveling 6 en 7

Onderzoeksvraag 4: in welke mate zijn de subsidiemiddelen door de PGOorganisaties ingezet voor de gestelde doelen?

Het is nog niet meetbaar in hoeverre subsidiemiddelen zijn ingezet
voor de gestelde doelen
Er kunnen geen valide uitspraken gedaan worden over de mate waarin de middelen subsidies zijn ingezet ten
behoeve van de door de minister gestelde doelen. Voor wat betreft de instellingssubsidies komt dit doordat er
niet wordt getoetst op de bijdrage aan de doelstellingen. Er is geen inzicht in de efficiëntie van de inzet van de
middelen en de effectiviteit van de middelen, omdat hier niet op wordt gestuurd in de regeling. Er wordt wel
naar gekeken bij de uitvoering, maar hier worden geen consequenties aan verbonden.
1 Voor 35 organisaties is de subsidie voor het jaar 2009 nog niet vastgesteld.

PwC

Pagina 8 van 69

Uit de enquêtes blijkt dat PGO-organisaties zelf aangeven het grootste gedeelte van hun budget te besteden
aan lotgenotencontact en voorlichting. Hoe groter de organisaties, des te groter het percentage dat besteed
wordt aan belangenbehartiging.
Ook over de inzet van de projectsubsidies ten behoeve van de doelen kunnen nog geen uitspraken worden
gedaan. Dat komt omdat dat gedurende het onderzoek de helft van de projecten pas recentelijk gestart is
(eerste ronde) en de ander helft nog moet starten (tweede ronde). Omdat in de regeling wel gestuurd wordt op
de aansluiting van het project bij de doelstellingen en bij aanvraag hier wel op wordt wel getoetst evenals op
kwaliteit, is deze vraag in de toekomst mogelijk wel te beantwoorden.
Zie aanbeveling 2

Onderzoeksvraag 5: hoe beleven de PGO-organisaties de regeling
en de uitvoering ervan?

PGO-organisaties ervaren de regeling positief, maar zijn kritischer
over de concrete invulling en uitvoering ervan
Uit de gesprekken met het veld en uit onze enquête komen verschillende signalen naar voren. Het zijn vooral
de kleine organisaties die aangeven dat zij met de instellingssubsidie hun organisatie kunnen
professionaliseren. Met name het startbedrag van € 30.000 levert hieraan een belangrijke bijdrage. Andere
organisaties geven aan dat het vanwege de gemaximeerde instellingssubsidie lastig is de continuïteit van de
organisatie te waarborgen. Dit betreft vooral grote organisaties, die sinds de nieuwe subsidieregeling van
kracht is te maken hebben gekregen met het maximum aan instellingssubsidie van €120.000. Deze
organisaties, vooral gehandicapten- en ouderenorganisaties, zijn daardoor veel sterker afhankelijk geworden
van projectsubsidies die vaak pas vlak voor de start van het nieuwe jaar worden toegekend.
Een groot deel van de organisaties geeft aan dat zij de omvang van de instellingssubsidie niet voldoende
vinden voor het uitvoeren van hun kerntaken. Bij de organisaties bestond de verwachting dat zij dit gat in hun
financiering konden vullen met projectsubsidies. In theorie is deze verwachting juist, daar het een extra
potentiële financieringsbron is. Echter de doelstellingen en voorwaarden zijn anders dan van de
instellingssubsidie en financiering is niet gegarandeerd. Deze – wellicht te rooskleurige – verwachtingen
hebben geleid tot misverstanden rondom het beoordelingsproces.
De PGO-organisaties ervaren veel onduidelijkheid over de criteria van de projectsubsidie waar op de
projectvoorstellen getoetst. De transparantie van het beoordelingsproces laat volgens de organisaties dan ook
te wensen over. Zij zijn niet bekend met wijze van de beoordeling door de Programmaraad. De vrijheid die de
beoordelaars hebben, veroorzaakt bij de indieners het gevoel van een ‘black box’ of een ‘tombola’ waarbij je
vooraf niet weet wat eruit komt. Deze onduidelijkheid veroorzaakt ook veel onvrede in het PGO-veld, is onze
observatie.
Zie aanbeveling 6
Uit onze enquête blijkt dat de PGO-organisaties vrijwel unaniem tevreden te zijn over de rol van PGOsupport.
Dit geldt zowel voor de ondersteuning die PGOsupport biedt in het algemeen, als specifiek bij de
ondersteuning van de projectsubsidies.
Deze verschillende resultaten overziend stellen wij vast dat – net zoals er geen inzicht is in de effectiviteit van
de middelen – er geen zicht is op de efficiëntie van de inzet van de middelen. Zoals de PGO-regeling nu is
vormgegeven ontbreekt het aan een stimulans om in te zetten op efficiëntie aangezien daarop niet gestuurd
wordt. Zowel niet bij de individuele PGO-organisatie als ook niet op de regeling als geheel. Dit biedt in de
toekomst kans om hierop te gaan sturen en hierdoor een mogelijkheid om tot betere prestaties te komen.

PwC

Pagina 9 van 69

Eindconclusie: een andere en heldere vormgeving van de
regeling en de uitvoering in de toekomst biedt kansen om
meer te bereiken of hetzelfde te bereiken met minder
middelen
Aanbevelingen
Aanbeveling 1: Richt de subsidieregeling in op doelbereiking: stuur en toets vooraf meer op effectiviteit en
kwaliteit. Dan ontstaat er meer inzicht in de mate waarin doelen worden bereikt en kan desgewenst tijdig
worden bijgestuurd.
Aanbeveling 2: Zorg voor heldere en meetbare doelstellingen. Vertaal doelstellingen in zo concreet
mogelijke, transparante criteria die één-op-één aansluiten op de beleidsdoelen; dit bevordert dat doelen
doeltreffend en doelmatig worden bereikt.
Aanbeveling 3: Beloon samenwerking (financieel), maak deze expliciet onderdeel van de
beoordelingscriteria en elimineer negatieve prikkels die samenwerking beperken.
Aanbeveling 4: Behoud ruimte voor diversiteit en nieuwe toetreders, maar geef duidelijk aan wie wel en wie
geen aanspraak kan maken op instellingssubsidies. Stel hierbij ook eisen aan de kwaliteit en effectiviteit van
de huidige PGO-organisaties. Een inhoudelijke toetsing geeft bestaande of nieuwe PGO-organisaties de
stimulans om te innoveren.
Aanbeveling 5: Maak keuzes welke doelgroepen wel en niet onder de regeling vallen en verbindt dit met de
doelstellingen. Wees duidelijk om discussies en misverstanden te voorkomen. Overweeg om organisaties uit
de regeling te halen die niet onder de algemene doelstelling vallen.
Aanbeveling 6: Geef bij de afhandeling van subsidieaanvragen ruim aandacht aan communicatie en ga na
wat verwachtingen van aanvragers zijn. Wees transparant naar de aanvragers over het beoordelingskader
en weging en communiceer hier tijdig over. Meer transparantie naar de aanvragers zal naar onze
verwachting leiden tot betere aanvragen.
Aanbeveling 7: Sluit aan bij de jaarcyclus van organisaties, zodat continuïteit beter is gewaarborgd.
Aanbeveling 8: Geef PGOsupport een rol in het stimuleren van meer efficiëntie en samenwerking door het
coördineren en ondersteunen van taken die gezamenlijk kunnen worden uitgevoerd (gedeelde backoffice).
Aanbeveling 9: Continueer succesvolle initiatievenen en breid deze uit. Geef PGOsupport een grotere rol als
begeleider van de professionalisering van PGO-organisaties.

PwC

Pagina 10 van 69

Inhoudsopgave
Managementsamenvatting/ conclusies en aanbevelingen

3

Conclusies

3

Beantwoording onderzoeksvragen

5

Een oordeel over daadwerkelijke doelbereiking is (nog) niet te geven

5

De inhoud van de subsidieregeling draagt gedeeltelijk bij aan het bereiken van de beleidsdoelen

5

De uitvoering van de subsidieregeling draagt gedeeltelijk bij aan het bereiken van de beleidsdoelen

7

Het is nog niet meetbaar in hoeverre subsidiemiddelen zijn ingezet voor de gestelde doelen

8

PGO-organisaties ervaren de regeling positief, maar zijn kritischer over de concrete invulling en uitvoering
ervan
9
Aanbevelingen

10

1.

Inleiding

13

1.1.

Subsidieregeling 2009 beoogt versterking PGO-organisaties

13

1.2.

Subsidieregeling omvat instellings- en projectsubsidie

13

1.3.

Evaluatie is gericht op aanbevelingen voor verbetering en vergroten van de doeltreffendheid

16

2.

Instellingssubsidie draagt onvoldoende bij aan bereiken doel subsidieregeling

19

2.1.

Ruim € 34 miljoen instellingssubsidie toegekend

19

2.2.

Beleids- en beoordelingskader biedt onvoldoende waarborgen voor bereiken beleidsdoelen

21

2.3.

Proces toekenning en vaststelling instellingssubsidie op hoofdlijnen doelmatig

25

3.

Projectsubsidies dragen in potentie bij aan beleids-doelen, maar transparantie is voor verbetering
vatbaar

29

3.1.

Aanvragen voor projectsubsidies worden in verschillende fases getoetst

29

3.2.

Onduidelijkheid beoordelingscriteria belemmert doeltreffendheid projectsubsidies

30

3.3.

Beoordelingscriteria sluiten redelijk aan bij beleidsdoelen

31

3.4.

Projectsubsidies stimuleren samenwerking

33

3.5.

Beoordeling aanvragen voor PGO-organisaties niet transparant

34

3.6.

De uitvoering is efficiënt ingericht, maar de lasten voor de aanvragers zijn relatief hoog

36

4.

Subsidie aan H5-organisaties biedt beperkte garanties voor doelbereiking

39

4.1.

Doeltreffendheid van H5-subsidies is in deze evaluatie niet vast te stellen

39

4.2.

Doelmatigheid subsidieverstrekking aan H5-organisaties is groot

41

4.3.

Specifieke subsidie: het Programma Versterking CliëntenPositie

42

PwC

Pagina 11 van 69

Bijlagen
A.

Onderzoeksverantwoording

457

B.

Bronnenlijst

50

C.

Geïnterviewden

52

D.

Vragenlijst Enquête

56

E.

Validatie

66

PwC

Pagina 12 van 69

1.

Inleiding

Dit rapport gaat over de subsidiëring van PGO-organisaties, dat zijn organisaties voor patiënten, organisaties
voor gehandicapten en ouderenbonden. Meer in het bijzonder: dit rapport doet verslag van de recent
uitgevoerde evaluatie van de subsidieregeling voor landelijk werkende PGO-organisaties. De evaluatie is
uitgevoerd in opdracht van de minister van VWS, die ook de subsidieregeling heeft vastgesteld.

1.1.

Subsidieregeling 2009 beoogt versterking PGOorganisaties

De subsidieregeling waar het in dit rapport om gaat, is ingevoerd per 1 januari 2009. De regeling vervangt de
regeling van 23 december 20052. De minister achtte een nieuwe regeling nodig om de positie van patiënten,
gehandicapten en ouderen te versterken. Dat kan het beste via hun vertegenwoordigers, de PGO-organisaties.
Het doel van de nieuwe regeling was om de ruim 200 PGO-organisaties in staat te stellen hun werk voor en
namens hun achterban voort te zetten en zich tegelijkertijd verder te ontwikkelen3. Op die manier kunnen
cliënten (in dit rapport de verzamelnaam voor patiënten, gehandicapten en ouderen) betere keuzes maken ten
aanzien van zorg en ondersteuning, volwaardiger gesprekspartner van hun behandelaars worden en een betere
regie voeren over hun eigen leven (maatschappelijk participatie)4.
Als belangrijke verbetering in de nieuwe subsidieregeling werd gezien dat alle organisaties gelijk behandeld
worden en gelijke kansen krijgen bij de verdeling van het subsidiebudget. Hiermee wilde de minister een einde
maken aan de ongelijkheid in subsidiëring die historisch was ontstaan5. Bovendien moest de nieuwe
systematiek eenvoudiger worden en de organisaties een grotere vrijheid geven ten aanzien van de besteding
van de middelen. Daarnaast is op grond van de regeling een onafhankelijke Programmaraad ingesteld om te
adviseren over de aanvragen voor projectsubsidies.
Gezien de soms aanzienlijke wijzigingen ten opzichte van de periode voor 2009 is voorzien in een
overgangsperiode waarin de organisaties in de gelegenheid worden gesteld toe te groeien naar de nieuwe wijze
van subsidiëren6.
Ondanks het feit dat de nieuwe regeling nog maar kort van kracht is, heeft de minister in 2010 op basis van de
eerste ervaringen een aantal wijzigingen doorgevoerd7. Wij komen daar gaandeweg het rapport op terug.

1.2. Subsidieregeling omvat instellings- en
projectsubsidie
De subsidieregeling 2009 kent twee soorten subsidies: de instellingssubsidie en de projectsubsidie. PGOorganisaties kunnen op beide tegelijkertijd een beroep doen.

2 Stichting Fonds PGO (2005), ‘Contouren nieuwe subsidieregeling bekend’, Nieuwsbrief, 3de jaargang nummer 2,

augustus 2005.
3 Tweede Kamer der Staten-Generaal,’Subsidiebeleid VWS’, vergaderjaar 2007 – 2008, 29214, nummer 30.
4 Idem.
5 Tweede Kamer der Staten-Generaal, ‘Subsidiebeleid VWS’, vergaderjaar 2009 – 2010, 29214, nummer 39.
6 Regeling van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, MC-U-2875343, houdende de regels omtrent het
verstrekken van subsidies in het kader van het patiënten-, gehandicapten- en ouderenbeleid (Subsidieregeling PGO). Het betreft
wijzigingen ten opzichte van de Regeling Functieverandering PGO-organisaties, de regeling algemene subsidiebepalingen, de tijdelijke
regeling ontwikkelingssubsidies 2008 en artikel 4:51 van de AwB.
7 De Werkgroep Wenkend Perspectief heeft in haar visie op de ‘sterke PGO-organisatie van de toekomst’ (juni 2009) suggesties gedaan
voor het Beleids- en beoordelingskader. Daarnaast heeft de Raad voor de Volksgezondheid in haar rapport ‘De patiënt als sturende kracht’
(maart 2010), aanbevelingen gedaan aangaande de rol en functies van PGO-organisaties. Ten slotte heeft de minister een overzicht
gegeven van de eerste bevindingen vanuit de nieuwe regeling middels kamerbrief nummer 39 dossier 29214 (december 2009).

PwC

Pagina 13 van 69

1.2.1.

Instellingsubsidie ondersteunt PGO-organisaties bij
uitvoering kerntaken

Met de instellingssubsidie wil de minister de PGO-organisaties ondersteunen bij het uitvoeren van hun
kerntaken: lotgenotencontact, voorlichting, belangenbehartiging en professionalisering. Op advies van de
Werkgroep ‘Wenkend Perspectief’8 kunnen PGO-organisaties sinds 1 januari 2010 de instellingssubsidie ook
aanwenden voor de optionele activiteiten kwaliteitstoetsing en dienstverlening9. Ten aanzien van de
instellingssubsidie heeft de minister de volgende vijf beleidsdoelen benoemd.
Beleidsdoelen instellingssubsidies:
1. door het uitvoeren van kerntaken ervoor zorgen dat patiënten, gehandicapten en ouderen beter de regie over hun
eigen leven kunnen voeren;
2. door het uitvoeren van kerntaken ervoor zorgen dat patiënten, gehandicapten en ouderen beter maatschappelijk
kunnen participeren;
3. professionaliseren van de PGO-organisatie, zodat deze de kerntaken nog beter kan uitvoeren;
4. diversiteit van het veld behouden, maar verdere versnippering voorkomen;
5. optioneel doel: inzetten op de activiteiten kwaliteitstoetsing en dienstverlening10; voor dit doel kunnen ook
aanvullende projectsubsidies worden gevraagd.

Organisaties krijgen de instellingssubsidie niet zomaar: ze moeten voldoen aan een aantal voorwaarden. Deze
voorwaarden zijn neergelegd in het zogeheten Beleids- en beoordelingskader11. Wij gaan verderop in dit
rapport op de voorwaarden in.
Nieuwe PGO-organisaties moeten bovendien kunnen aantonen dat zij een groep personen vertegenwoordigen
met een ziekte dan wel beperking waarvoor nog geen organisatie werkzaam is die in 2008 al subsidie
ontving12. Die regel is ingesteld om versnippering van subsidie te voorkomen.
De instellingssubsidie bestaat uit twee onderdelen: een startbedrag van € 30.00013, niet afhankelijk van het
aantal leden, en een basisdeel dat wél ledenafhankelijk is14. Organisaties geven zelf aan of zij van het
startbedrag 100% of een lager percentage willen ontvangen. Het maximale bedrag aan instellingssubsidie dat
een PGO-organisatie kan aanvragen – dus startbedrag plus basisdeel – komt op € 120.000. Sommige
organisaties besteden méér aan hun kerntaken, maar in het Beleids- en beoordelingskader is gekozen voor een
maximum om uitdrukking te geven aan de verantwoordelijkheid van de organisaties om zelf te zoeken naar
andere bronnen van inkomsten, zoals giften en bijdragen van gezondheidsfondsen.
Voor de PGO-organisaties die in 2008 meer dan € 120.000 aan instellingssubsidie ontvingen, geldt een
afbouwregeling waarmee het totaalbedrag in 2012 zal zijn teruggebracht naar € 120.000.
De voorwaarden om voor subsidie in aanmerking te komen, zijn aangegeven in de twee nu volgende schema’s.
De voorwaarden voor organisaties die in 2008 al subsidie ontvingen, verschillen van de voorwaarden voor
nieuwe organisaties (box 1 en box 2).

8 De Werkgroep Wenkend Perspectief werd ingesteld per besluit van de minister van VWS d.d. 5 juni 2008 (Staatscourant 13 juni 2008,

112 / pagina 27) en had als doel het ontwikkelen van een toekomstvisie op een sterke PGO-organisatie.
9 Zie voor de begripsomschrijving van kerntaken en optionele activiteiten bijlage 1 van het Beleids- en beoordelingskader behorend bij de
subsidieregeling PGO.
10 Beleids- en beoordelingskader: “De taken kwaliteitstoetsing en dienstverlening zijn per 1 januari 2010 toegevoegd als optionele
activiteiten waaraan een organisatie haar instellingssubsidie ook mag besteden. Deze taken zijn nieuw en zijn niet gelijk aan de
basisactiviteiten van een pgo-organisatie en kunnen dus ook voor projectsubsidie in aanmerking komen, mits de activiteiten aanvullend
projectmatig zijn en aan de overige criteria voldoen.”
11 Voor organisaties die reeds in 2008 instellingssubsidie ontvingen geldt dat zij in de toekomst moeten (blijven) voldoen aan de
voorwaarden gesteld in Box 1.
12 Organisaties die voor het eerst aanspraak willen maken op instellingssubsidie dienen te voldoen aan de voorwaarden gesteld in Box 2.
13 Dit startbedrag was in 2009 een ontwikkelingssubsidie en specifiek gericht op het professionaliseren van de PGO-organisatie. In 2010
is dit bedrag van maximaal €30.000 omgevormd tot een startbedrag en hier hoeft niet langer separaat verantwoording over afgelegd te
worden.
14 Berekend op basis van het aantal betalende natuurlijke personen dat lid of donateur is op 1 april voorafgaand aan het jaar waarvoor
subsidie wordt aangevraagd en het door de desbetreffende organisatie vastgestelde minimumbedrag dat deze leden/donateurs voor het
jaar waarvoor subsidie wordt aangevraagd (gaan) betalen.

PwC

Pagina 14 van 69

Box 1 Voorwaarden basisdeel voor organisaties die in 2008 subsidie van de Stichting Fonds
PGO ontvingen
1. de organisatie is een vereniging of stichting en heeft geen winstoogmerk;
2. de organisatie is landelijk werkzaam; een landelijk werkende organisatie kan bij de uitvoering van de
activiteiten regionale of lokale organisaties wel betrekken;
3. de organisatie heeft leden of donateurs in de vorm van natuurlijke personen die zich hebben verplicht
de jaarlijks door de organisatie vastgestelde minimumbijdrage te betalen;
4. in de statutaire doelstelling alsmede in de activiteiten van de organisatie komt tot uiting dat de
organisatie primair is gericht op versterking van de positie in de Nederlandse samenleving van
personen die:

een ziekte dan wel een lichamelijke of verstandelijke functiebeperking hebben, of

55 jaar of ouder zijn;
5. in het bestuur van de organisatie komt de betrokkenheid van de doelgroep tot uiting;
6. de activiteiten van de organisatie worden uitgevoerd vanuit het perspectief en de
ervaringsdeskundigheid van de betrokken doelgroep;
7. de organisatie houdt een registratie bij van de leden en donateurs.

Box 2 Voorwaarden basisdeel voor organisaties die in 2008 geen subsidie van de toenmalige
Stichting Fonds PGO ontvingen.
1. de organisatie vertegenwoordigt een groep personen met een ziekte dan wel lichamelijke of
verstandelijke functiebeperking, waarvoor nog geen organisatie werkzaam is die instellingssubsidie
ontvangt op grond van de Subsidieregeling PGO;
2. de organisatie is een vereniging of stichting en heeft geen winstoogmerk;
3. de organisatie is landelijk werkzaam; een landelijk werkende organisatie kan bij de uitvoering van de
activiteiten regionale of lokale organisaties wel betrekken;
4. de organisatie heeft leden of donateurs in de vorm van natuurlijke personen die zich hebben verplicht
de jaarlijks door de organisatie vastgestelde minimumbijdrage te betalen;
5. in de statutaire doelstelling alsmede in de activiteiten van de organisatie komt tot uiting dat de
organisatie primair is gericht op versterking van de positie in de Nederlandse samenleving van
personen die een ziekte dan wel een lichamelijke of verstandelijke functiebeperking hebben;
6. in het bestuur van de organisatie komt de betrokkenheid van de doelgroep tot uiting;
7. de activiteiten van de organisatie worden uitgevoerd vanuit het perspectief en de
ervaringsdeskundigheid van de betrokken doelgroep;
8. de organisatie houdt een registratie bij van de leden en donateurs;
9. de organisatie is toegankelijk voor alle in Nederland woonachtige personen die een bepaalde ziekte,
lichamelijke of verstandelijke functiebeperking gemeenschappelijk hebben dan wel de
vertegenwoordigers van deze personen wanneer zij wils- of handelingsonbekwaam zijn. Dit wil zeggen
niet beperkt tot bijvoorbeeld mensen met een bepaald geslacht of mensen met een bepaalde leeftijd of
geloofsovertuiging.

De gestelde voorwaarden zijn met name formele vereisten inzake statuten, administratie en bestuur van de
PGO-organisatie en geen inhoudelijke vereisten met betrekking tot de activiteiten en doelstellingen.

1.2.2. Projectsubsidie is ingericht voor de financiering van
aanvullende activiteiten
Naast de instellingssubsidie is er de projectsubsidie. Die is bestemd voor aanvullende activiteiten gericht op
het versterken van de positie van gehandicapten, patiënten en ouderen. Voor de projectsubsidie geldt een
aanvraagprocedure met een subsidieplafond waarbij de projecten van de hoogste kwaliteit als eerste in
aanmerking komen voor subsidiering.
Organisaties kunnen projectsubsidies zelfstandig of in samenwerking met andere organisaties aanvragen. De
maximale duur van de projectsubsidies is vier jaar. Aanvragen worden vooraf beoordeeld op inhoud en
kwaliteit van het voorstel. De eerder genoemde onafhankelijke Programmaraad adviseert de minister van
VWS over het al dan niet toekennen van aanvragen. Tot op heden zijn er twee aanvraagrondes geweest,
namelijk in 2009 en in 2010.

PwC

Pagina 15 van 69

1.2.3. Afhandeling aanvragen opgedragen aan CIBG en
Programmaraad
PGO-organisaties kunnen voor ondersteuning bij de subsidieaanvraag een beroep doen op PGOsupport, dat is
een stichting in oprichting, waarvoor het initiatief is genomen door een aantal organisaties van patiënten en
gehandicapten. Een onafhankelijke Programmaraad besluit over de toekenning of afwijzing van
subsidieaanvragen.

1.3. Evaluatie is gericht op aanbevelingen voor
verbetering en vergroten van de doeltreffendheid
De Subsidieregeling PGO schrijft voor dat er in 2011 – dus twee jaar na de start van de uitvoering van de
subsidieregeling – een evaluatie wordt uitgevoerd. Bij die evaluatie dient de aandacht in het bijzonder uit te
gaan naar mogelijke verbeteringen in het Beleids- en beoordelingskader. De evaluatie is bedoeld om de
effectiviteit van de subsidieregeling te vergroten en nadrukkelijk niet om het bestaan of de doelstellingen van
de regeling ter discussie te stellen of om het functioneren van de PGO-organisaties door hun leden te laten
beoordelen.
De evaluatie dient antwoord te geven op de vraag in hoeverre de nieuwe manier van subsidiëren bijdraagt aan
het behalen van de doelstellingen van de subsidieregeling. De minister heeft deze centrale vraag
geoperationaliseerd in de volgende vijf hoofdonderzoeksvragen:
1. de mate waarin de benoemde doelen zijn behaald;
2. de mate waarin de inhoud van de subsidieregeling aan de doelbereiking heeft bijgedragen;
3. de mate waarin de uitvoering van de subsidieregeling aan de doelbereiking heeft bijgedragen;
4. de mate waarin de subsidiemiddelen door de PGO-organisaties voor de benoemde doelen zijn ingezet;
5. de beleving door PGO-organisaties van de subsidieregeling en de uitvoering daarvan.
Daarnaast dient er in deze evaluatie expliciet aandacht te zijn voor het programma Versterking
CliëntenPositie. Dit onderdeel wordt nader toegelicht in paragraaf 4.3.
De onderzoeksvragen kunnen worden samengevat als de vraag naar de doeltreffendheid en de vraag naar de
doelmatigheid van de subsidies.

Wij maken bij de beantwoording de volgende kanttekening. Binnen het bestek van dit onderzoek hebben wij
niet kunnen onderzoeken in hoeverre de doelen van de subsidieregeling (een sterkere positie) werkelijk zijn
behaald. Dat komt enerzijds omdat de regeling nog te kort bestaat om dit te kunnen vaststellen, en anderzijds
omdat niet vast te stellen is – althans niet binnen dit onderzoek – in hoeverre een sterke of minder sterke
positie nu werkelijk is veroorzaakt door de subsidie en niet (mede) door andere factoren. Wat wél is
onderzocht, is of de subsidie bijdraagt aan het behalen van de doelstellingen van de regeling.
De minister heeft PwC gevraagd de evaluatie uit te voeren. Dat gebeurde in een tijd, waarin duidelijk werd dat
met het aantreden van het nieuwe kabinet in 2010 de hoogte van de subsidies onder druk zou kunnen komen
te staan. De evaluatie staat daar echter los van en heeft niet de hoogte van de subsidies tot onderwerp.
De opbouw van het rapport is als volgt. Allereerst wordt in hoofdstuk 2 de instellingssubsidie besproken,
vervolgens komt in hoofdstuk 3 de projectsubsidie aan bod en tot slot wordt in hoofdstuk 4 aandacht
geschonken aan de zogeheten H5-organisaties (H5 genoemd omdat ze aan de orde komen in hoofdstuk 5 van
de subsidieregeling). Het onderzoeksrapport sluit af met conclusies en aanbevelingen in – eveneens – een
hoofdstuk 5.
Om de regeling te kunnen evalueren, hebben wij relevante documenten bestudeerd maar ook het veld aan het
woord gelaten. PGO-organisaties konden hun input leveren via een enquête en via gesprekken. Ook met
stakeholders hebben wij gesprekken gevoerd. Aan de enquête hebben 196 van de 312 benaderde organisaties
deelgenomen (63% respons); 155 hebben de vragenlijst volledig of bijna volledig ingevuld, 41 organisaties
hebben de vragenlijst gedeeltelijk ingevuld.

PwC

Pagina 16 van 69

De onderzoeksmethodiek wordt in bijlage A nader toegelicht. Bijlage B bevat een lijst van de geraadpleegde
documenten. Bijlage C bevat de namen van de geïnterviewde personen en bijlage D bevat de vragenlijst die is
gehanteerd voor het afnemen van een enquête onder PGO-organisaties. Bijlage E tenslotte bevat de resultaten
van een validatie van de resultaten van de evaluatie onder PGO-organisaties.

PwC

Pagina 17 van 69

PwC

Pagina 18 van 69

2. Instellingssubsidie draagt
onvoldoende bij aan bereiken
doel subsidieregeling
In dit hoofdstuk bespreken wij de doeltreffendheid en doelmatigheid van de instellingssubsidie. Allereerst
enkele feiten en opmerkingen over de verdeling van de subsidie. In het tweede deel van het hoofdstuk gaan wij
in op de effectiviteit van het Beleids- en beoordelingskader: de mate waarin de beleidsdoelen worden gediend.
In het derde deel gaan wij in op de doelmatigheid: zijn de subsidievoorwaarden voldoende concreet en
toetsbaar en zijn ze proportioneel in relatie tot de hoogte van de subsidie.

2.1. Ruim € 34 miljoen instellingssubsidie toegekend
In 2009 is ruim € 34 miljoen instellingssubsidie (startbedrag plus ledenafhankelijk deel) toegekend aan 207
PGO-organisaties. In tabel 2-1 een overzicht. Het beeld voor 2010 en 2011 is vergelijkbaar.
Tabel 2-1: instellingssubsidie 2009

Grootteklasse naar
omvang
instellingssubsidie

Aantal
organisaties

Percentage van
totale aantal
organisaties

Toegekend bedrag

Percentage van
het totale bedrag

Minder dan € 50.000

52

25,1%

€ 1.728.478

5,1%

Meer dan € 50.000
minder dan € 100.000

70

33,8%

€ 4.782.535

13,9%

Meer dan € 100.000

85

41,1%

€ 27.782.406

81,0%

Totaal

207

100%

€ 34.293.419

100%

De tabel laat zien dat de kleine organisaties15 een kwart van het totale aantal PGO-organisaties vormen, maar
niet meer dan 5% van de instellingssubsidie ontvangen. De reguliere instellingssubsidie varieert van € 30.000
tot € 120.000. Voor een aantal organisaties die sinds 2009 recht hebben op een veel lagere instellingssubsidie
dan daarvoor bestaan overgangsregelingen, waardoor zij in de evaluatieperiode een hoger bedrag dan €
120.000 ontvingen. Ook bestaan er specifieke instellingssubsidies voor een aantal organisaties die in
hoofdstuk 5 van het Beleid- en beoordelingskader bij naam worden genoemd. In hoofdstuk 4 van dit rapport
gaan wij nader in op deze zogenoemde H5-organisaties.

2.1.1. Grote organisaties geconfronteerd met vermindering
subsidie
Uit de enquête die voor dit onderzoek is gehouden, blijkt dat 61 van de PGO-organisaties die aan de enquête
hebben deelgenomen, aangeven dat zij er voor wat betreft de instellingssubsidie met de nieuwe
subsidieregeling financieel op achteruit zijn gegaan. Dat is 18,1% van het aantal organisaties dat aan de
enquête heeft deelgenomen en 10% van het totale aantal organisaties. Het zijn relatief vaak de grote
organisaties met meer dan 5 fte betaalde medewerkers, die met een subsidievermindering zijn
geconfronteerd.
15 Op een enkele uitzondering na hebben de organisaties die minder dan € 50.000 instellingssubsidie ontvangen in totaal minder dan 500

leden en donateurs.

PwC

Pagina 19 van 69

Het gaat met name om gehandicaptenorganisaties en ouderenbonden. Overigens geldt voor deze organisaties
zoals gezegd de afbouwregeling, waardoor de subsidie niet ineens maar geleidelijk wordt verminderd. In 2009
is zodoende nog 3016 maal een instellingsubsidie van meer dan € 120.000 vastgesteld17.
Tabel 2-2: Financieel effect nieuwe subsidieregeling, per grootteklasse (uitgedrukt in aantal betaalde medewerkers)
Vraag 22: Met de nieuwe Subsidieregeling PGO is de omvang van de instellingssubsidie voor een aantal organisaties veranderd.
Wat is het effect geweest van de nieuwe Subsidieregeling op uw organisatie
Aantal betaalde medewerkers
Totaal

Financieel vooruit
40,2%

Financieel achteruit
18,1%

Geen verschil

N
41,7%

127

Nee, wij werken alleen met vrijwilligers

50,8%

6,6%

42,6%

61

Ja, 1 fte betaalde medewerker

36,4%

36,4%

27,3%

22

Ja, 1-5 fte betaalde medewerkers

40,0%

5,0%

55,0%

20

Ja, >5 fte betaalde medewerkers

16,7%

41,7%

41,7%

24

De grote organisaties geven aan dat zij een deel van de vermindering van inkomsten hebben kunnen opvangen
met projectsubsidies. Zij zien dit echter niet als structurele oplossing, omdat de projectsubsidies van tijdelijke
aard zijn en bovendien pas kort voor de start van een project duidelijkheid ontstaat over de toekenning dan
wel afwijzing. Al met al stellen grote organisaties dat zij door de nieuwe subsidieregeling in financiële
onzekerheid verkeren.

2.1.2. Positie ouderenorganisaties nader uit te werken
De ouderenbonden nemen om verschillende redenen een bijzondere positie in. Deze organisaties zijn niet
georganiseerd rond een specifiek ziektebeeld, maar kennen hun oorsprong in verschillende doelgroepen
(rooms-katholiek, protestant, migranten, gepensioneerden). De activiteiten van de ouderenbonden richten
zich op de maatschappelijke positie van ouderen.
Het Beleids- en beoordelingskader sluit nieuwe ouderenorganisaties uit van instellingssubsidie, omdat nieuwe
organisaties primair gericht moeten zijn op de ‘versterking van de positie in de Nederlandse samenleving van
personen die een ziekte dan wel een lichamelijke of verstandelijke functiebeperking hebben’.
Zes ouderenorganisaties ontvangen wel instellingssubsidie (ANBO, Fos’ten, Molukse Ouderen Nederland,
NOOM, PCOB en Unie KBO), omdat zij tot de groep organisaties behoren die in 2008 al instellingssubsidie
ontvingen. Vanuit het verleden ontvangen twee van de ouderbonden een subsidiebedrag dat ver boven het
maximum van € 120.000,- ligt. De organisaties vallen onder de eerder besproken afbouwregeling. Deze
organisaties hebben aangegeven dat zij zwaar worden getroffen door de teruggang in subsidiegelden.
In de gesprekken met de ouderenbonden en andere stakeholders is aangegeven dat een nadere uitwerking van
de positie van de ouderenbonden en de wijze waarop zij al dan niet binnen de PGO-regeling passen, gewenst
is.

16 Het gaat om minder dan 30 organisaties, omdat een enkele organisatie op basis van verschillende aanspraken meerdere malen

instellingssubsidie krijgt toegekend.
17 Financieel overzicht 2009, Fonds PGO.

PwC

Pagina 20 van 69

2.1.3. 45% PGO-organisaties besteedt meeste subsidie aan
informatie en voorlichting
In de enquête hebben wij gevraagd aan welke kerntaak de PGO-organisaties meer dan 50% van hun
instellingssubsidie besteden. De resultaten zijn verwerkt in onderstaande tabel.
Tabel 2-3: besteding > 50% instellingssubsidie naar grootteklasse (uitgedrukt in aantallen betaalde medewerkers).
Vraag 24: Aan welke van de hieronder genoemde kerntaken heeft u de meerderheid (meer dan 50% van het bedrag) van uw instellingssubsidie besteed?
Professionalisering van de
Lotgenotencontact Belangenbehartiging Informatie en voorlichting organisatie
Aantal betaalde medewerkers
N
Totaal

20,3%

14,4%

45,1%

20,3%

153

Nee, wij werken alleen met vrijwilligers

23,1%

9,0%

42,3%

25,6%

78

Ja, 1 fte betaalde medewerker

25,9%

18,5%

40,7%

14,8%

27

Ja, 1-5 fte betaalde medewerkers

13,6%

13,6%

63,6%

9,1%

22

Ja, >5 fte betaalde medewerkers

11,5%

26,9%

42,3%

19,2%

26

Bijna de helft van de PGO-organisaties, 45,1%, besteedt het merendeel van de instellingssubsidie aan
informatie en voorlichting. In de groep organisaties met 1-5 betaalde medewerkers is dat percentage zelfs 63,6.
Slechts 14,4% besteedt het merendeel van de subsidie aan belangenbehartiging; grote organisaties vaker dan
kleine.

2.2. Beleids- en beoordelingskader biedt onvoldoende
waarborgen voor bereiken beleidsdoelen
Wij constateren een zekere spanning tussen de wens van de minister om de PGO-organisaties vrijheid te
bieden bij de besteding van middelen18 en de wens om via de subsidie de beleidsdoelen te bereiken. Door af te
zien van zware sturing, is het risico aanwezig dat middelen uit oogpunt van doelrealisatie suboptimaal worden
ingezet. Al met al concluderen wij dat het Beleids- en beoordelingskader onvoldoende borgt dat de
doelstellingen van de subsidieregeling worden bereikt.

2.2.1. Geen sturing op verdeling middelen mogelijk
De minister heeft er voor gekozen met de voorwaarden voor toekenning van subsidie niet te toetsen op de
verdeling van middelen over de verschillende kerntaken, en PGO-organisaties niet te verplichten zich op alle
kerntaken te richten. Deze keuze is te begrijpen uit oogpunt van eenvoud van de regeling, maar de minister
heeft daardoor geen mogelijkheid te sturen op de verdeling van middelen tussen de verschillende kerntaken.
Daarmee kan niet worden uitgesloten dat een of meer van de beleidsdoelen niet wordt behaald, omdat daar
binnen de subsidie onvoldoende middelen voor worden bestemd.

2.2.2. Kwaliteitstoetsing geen onderdeel subsidievoorwaarden
Bij de toekenning van de subsidie wordt weliswaar getoetst of de middelen zijn besteed aan de taken waarvoor
zij waren bedoeld, maar weegt de kwaliteit van de geleverde prestaties niet mee. Dat zou ook een bijna
onmogelijke opgave zijn, omdat het moeilijk zal zijn om het begrip kwaliteit te operationaliseren en nog
moeilijker – en bovendien arbeidsintensief en kostbaar – om de kwaliteit te meten. Door echter de kwaliteit
van de uitvoering van de kerntaken niet te betrekken in de subsidieverlening, is naar wij verwachten ook de
impuls om kwaliteit te leveren minder groot.
Dit aspect werd met name zichtbaar in de discussie over de wenselijkheid om organisaties die zich richten op
dezelfde aandoening als een organisatie die al subsidie krijgt, toch instellingssubsidie te verlenen. De regeling
sluit dit uit, maar niet iedereen vindt dat terecht. Op die manier is er geen concurrentie en kan het gebeuren
dat een nieuwe organisatie betere kwaliteit levert – bijvoorbeeld, zo werd gesteld, door een frisse blik –, maar
dat deze toch geen subsidie krijgt. De historische situatie is bepalend.

18 Beleids- en beoordelingskader paragraaf 2.1.

PwC

Pagina 21 van 69

2.2.3. Kader sluit niet volledig aan op de doelstellingen van de
regeling
In het vorige hoofdstuk zijn de vijf doelen benoemd die de minister met het instrument instellingssubsidie
beoogt te bereiken. Om inzicht te verkrijgen in de doeltreffendheid van de subsidieregeling hebben wij
onderzocht in hoeverre er een relatie is tussen deze beleidsdoelen en de subsidievoorwaarden uit het Beleidsen beoordelingskader19.
Tabel 2-4: relatie beleidsdoelen ministerie en voorwaarden Beleids- en beoordelingskader instellingssubsidies.

Beleidsdoelen instellingssubsidies

Relatie met
voorwaarden box 1
(organisaties die in
2008 al subsidie
ontvingen)

Relatie met
voorwaarden box 2
(nieuwe organisaties)

1. Door het uitvoeren van kerntaken zorgen dat
patiënten, gehandicapten en ouderen beter de regie
over hun eigen leven kunnen voeren.

Ja: nr. 4

Ja: nr. 5

2. Door het uitvoeren van kerntaken zorgen dat
patiënten, gehandicapten en ouderen beter
maatschappelijk kunnen participeren.

Ja: nr. 4

Ja: nr. 5

3. Professionaliseren van de PGO-organisatie, zodat de
organisatie kerntaken nog beter kan uitvoeren.

Ja: nr. 3, 7

Ja: nr. 4, 8

4. Diversiteit van het veld behouden, maar verdere
versnippering voorkomen.

Ja: nr. 2

Ja: nr. 3, 9

5. Inzetten op kwaliteitstoetsing en dienstverlening
(doel is optioneel en met ingang van 2010
toegevoegd).

Nee

Nee

Uit de tabel blijkt dat de eerste vier beleidsdoelen een relatie hebben met voorwaarden uit het Beleids- en
beoordelingskader; het vijfde optionele doel heeft dat niet. Verder blijkt dat niet alle voorwaarden uit het
kader ook aan een beleidsdoel gekoppeld kunnen worden. Dit geldt in box 1 voor voorwaarde 1, 5 en 6 en voor
bij
box 2 voor de voorwaarden 1, 2, 6 en 7. Dit betekent dat er voorwaarden gesteld worden die niet aansluiten op
beleidsdoelen. Hiermee heeft de minister een kans laten liggen om optimaal te sturen op de doelstellingen van
de regeling.

2.2.4. Instellingssubsidie biedt mogelijkheid tot professionalisering,
maar wordt niet altijd optimaal besteed
In bijlage 1 van het Beleids- en beoordelingskader wordt professionalisering omschreven als “de verdere
ontwikkeling van de organisatie. Daarbij kan het zowel gaan om de professionalisering van de interne
organisatie als professionalisering van de activiteiten”. Ten behoeve van professionalisering is het
ontwikkeldeel van de instellingssubsidie à € 30.000 beschikbaar voor organisaties die instellingssubsidie
ontvangen.
In tabel 2-3 is te zien dat 20,3% van de organisaties het merendeel van hun instellingssubsidie uitgeven aan
professionalisering. Toch kan daaruit niet worden afgeleid dat de instellingssubsidie voor de
professionalisering van minder belang is. Tabel 2-5 laat dit zien.

19 Er bestaat geen vastgestelde objectieve vertaling van de doelen naar de subsidievoorwaarden. Het al of niet bestaan van een relatie is

via expert judgment van PwC vastgesteld.

PwC

Pagina 22 van 69

Tabel 2-5: mate van belang ontwikkelsubsidie van € 30.000 voor de ontwikkeling (professionalisering) van de organisatie per
grootteklasse (uitgedrukt in aantallen betaalde medewerkers).
Vraag 23: In 2009 werd een ontwikkelsubsidie verstrekt van 30.000 euro. In hoeverre is dit belangrijk geweest voor de ontwikkeling van uw organisatie?
Aantal betaalde medewerkers

Zeer belangrijk

Totaal

Belangrijk

46,8%

Neutraal
36,5%

Onbelangrijk
10,3%

Zeer onbelangrijk
2,4%

N

4,0%

126

Nee, wij werken alleen met vrijwilligers

45,9%

42,6%

6,6%

3,3%

1,6%

61

Ja, 1 fte betaalde medewerker

71,4%

19,0%

4,8%

0,0%

4,8%

21

Ja, 1-5 fte betaalde medewerkers

40,0%

45,0%

15,0%

0,0%

0,0%

20

Ja, >5 fte betaalde medewerkers

33,3%

29,2%

20,8%

4,2%

12,5%

24

In totaal beoordeelt 83,3% van de organisaties het startbedrag als belangrijk tot zeer belangrijk voor de
professionalisering van hun organisatie. Onder de grote organisaties is dat percentage het laagst, 62,5%. 6,4%
van de organisaties geeft aan dat het startbedrag voor hen onbelangrijk tot zeer onbelangrijk is geweest.
Voor de kleine organisaties is het startbedrag van maximaal € 30.000,- hoog in vergelijking met de totale
begroting en in vergelijking met het bedrag dat vóór 2009 aan instellingssubsidie werd ontvangen. Wellicht
mede daardoor moest 19,5%20 van de kleine organisaties een deel van de instellingssubsidie over 2009
terugbetalen, omdat het toegekende bedrag niet volledig of niet aan de juiste activiteiten was besteed.
Tabel 2-6: toegekende en teruggevorderde instellingssubsidie per grootteklasse, uitgedrukt in omvang instellingssubsidie.

Omvang
instellingssubsidie

Aantal
organisaties

Toegekend bedrag

Bedrag na
vaststelling terug
te betalen

Deel van het
toegekende
bedrag dat moet
worden
terugbetaald

Minder dan € 50.000

52

€ 1.728.478

€ 337.733

19,5%

Meer dan € 50.000
minder dan €
100.000

70

€ 4.782.535

€ 520.834

10.9%

Meer dan € 100.000

85

€ 27.782.406

€ 621.043

2,2%

Totaal

207

€ 34.293.419

€ 1.479.610

4,3%

De tabel laat zien dat het met name de kleinere organisaties21 zijn die met een terugvordering te maken
krijgen. Daaruit leiden wij af dat de effectiviteit van de inzet van het startbedrag niet optimaal is.
Concluderend kan gesteld worden dat de instellingsubsidie voor veel PGO-organisaties een basis vormt die
gebruikt kan worden om de organisatie te professionaliseren. Het ledenonafhankelijk startbedrag wordt over
het algemeen als (zeer) belangrijk voor de professionalisering ervaren. Het bedrag wordt echter niet altijd
volledig of juist besteed.

2.2.5. Instellingssubsidie gaat verdere versnippering tegen,maar
draagt niet direct bij aan samenwerking
Uit het Beleids- en beoordelingskader blijkt dat de minister versnippering van subsidie wil tegengaan en
samenwerking en fusies tussen PGO-organisaties wil stimuleren22.
20 Financieel overzicht 2009, Fonds PGO

21 Op een enkele uitzondering na hebben de organisaties die minder dan € 50.000 instellingssubsidie ontvingen in totaal minder dan 500

leden en donateurs.

PwC

Pagina 23 van 69

Het Beleids- en beoordelingskader bevat een bepaling om het opsplitsen van een PGO-organisatie financieel
onaantrekkelijk te maken en daarmee verdere versnippering van het veld te voorkomen.
“Wanneer een organisatie, die in 2008 al een subsidie kreeg van de toenmalige Stichting Fonds PGO of
subsidie ontvangt op grond van de Subsidieregeling PGO, zichzelf opsplitst of uiteenvalt in meerdere
organisaties, dan kan de oude organisatie (indien deze nog deels bestaat) en de nieuw ontstane
organisatie(s) gezamenlijk slechts aanspraak maken op een instellingssubsidie ter hoogte van de
instellingssubsidie waarop de oude organisatie aanspraak kon maken. Hierbij geldt dat het bedrag waarop
de oude organisatie aanspraak kon maken verdeeld wordt over de nog bestaande en de nieuw ontstane
organisatie(s), mits zij voldoen aan de subsidievoorwaarden, naar rato van het aantal aangesloten
(natuurlijke) leden of donateurs”23.
Gegevens over (mogelijke) opslitsingen worden door het CIBG niet geregistreerd, waarmee wij niet hebben
kunnen vaststellen of bovenstaande bepaling het aantal opsplitsingen heeft beïnvloed. Het registreren van
afsplitsingen is overigens ook niet eenvoudig te registreren omdat vaak niet met zekerheid gesteld kan worden
dat hiervan sprake is. Onder de huidige regeling zijn mogelijke afgesplitste organisaties net als anderen
getoetst aan de voorwaarden uit het Beleids- en beoordelingskader.
Vanuit de wens om samenwerking te stimuleren, borgt het Beleids- en beoordelingskader dat fuseren op korte
termijn voor de betreffende PGO-organisaties geen nadelige gevolgen heeft. Op de middellange termijn is die
zekerheid er overigens niet.
“Vanaf 1 januari 2009 geldt dat gesubsidieerde organisaties geen nadeel ondervinden van een fusie. Wanneer
gesubsidieerde organisaties fuseren na 1 januari 2009 bieden wij de zekerheid dat de nieuwe organisatie die
na de fusie ontstaat tot en met 2012 de instellingssubsidies waar de fusiepartners op moment van fusie recht
op hadden behoudt, inclusief de voorziene afbouw en mits de gefuseerde organisatie aan de eisen voor
subsidie blijft voldoen”24.
Wij hebben in het onderzoek niet vast kunnen stellen in hoeverre deze bepaling een drempel om te fuseren
weg heeft kunnen nemen. Uit de gesprekken en de enquête is gebleken dat voor PGO-organisaties fuseren of
samenwerken geen gebruikelijke weg is. PGO-organisaties identificeren zich met de aandoening waar zij zich
voor inzetten en richten zich meer op de verschillen met andere PGO-organisaties dan op de overeenkomsten.
Onderstaande figuur illustreert dit aan de hand van de beantwoording van de enquêtevraag waarin
respondenten een rangorde konden aanbrengen in de thema’s die het Beleid- en beoordelingskader noemt
voor projecten die in aanmerking komen voor projectsubsidie. Het thema “Samenwerken” wordt het minst
vaak het als belangrijkste thema gerangschikt en het vaakst als het minst belangrijke van de genoemde vier
thema’s.

22 Beleids- en beoordelingskader, pagina 11: “Hoewel wij de diversiteit van het huidige pgo-veld respecteren, willen wij verdere

versnippering van het pgo-veld tegengaan.”; Pagina 5: “Meer samenwerking en verdere professionalisering kunnen een wezenlijke
bijdrage leveren aan een verdere verster-king van het pgo-veld. De nieuwe subsidiesystematiek stimuleert pgo-organisaties daartoe.”
23 Beleids-en beoordelingskader paragraaf 2.3.2.
24 Beleids-en beoordelingskader paragraaf 2.3.2.

PwC

Pagina 24 van 69

Figuur 2-1: relatief belang dat PGO-organisaties
organisaties hechten
h
aan thema’s projectsubsidie.

Samenwerken

11 14

Betrokkenheid van de doelgroep

31

42

92
60

51

17

Aantal maal gekozen als 1e
Aantal maal gekozen als 2e

Maatschappelijke participatie

33

51

42

33

Aantal maal gekozen als 3e
Aantal maal gekozen als 4e

Clientenperspectief

84
0

50

34
100

24

17
150

200

Daarnaast is ‘samenwerking’ een van de thema’s
thema’s die erg duidelijk naar voren komen in de antwoorden die
worden gegeven op de vraag “Wat
Wat zijn volgens u de drie belangrijkste verbeterpunten voor de subsidieregeling
PGO?”.
In de gesprekken is wel naar voren gekomen dat fusie of samenwerking de efficiency kan versterken
versterken. Dat kan
bijvoorbeeld door bureautaken zoals
als (leden)administratie en de loketfunctie gezamenlijk uit te voeren. Over
het algemeen worden deze functies door iedere
i
organisatie apart uitgevoerd. In de afgelopen twee jaar zijn,
voor zover ons bekend,
end, twee fusies doorgevoerd.
Een belangrijke bevinding uit het onderzoek is dat het voor nieuwe organisaties die zich richten op een
‘nieuwe aandoening’ financieel voordeliger
voordeliger is om als zelfstandige organisatie subsidie aan te vragen dan om
zich aan te sluiten bij een bestaande PGO-organisatie.
PGO
Als zelfstandige organisaties kunnen zij aanspraak
maken op in
n ieder geval het ledenonafhankelijke startbedrag van € 30.000. In dee gesprekken is herhaaldelijk
aan dit feit gerefereerd als drempel voor samenwerking.
Wij concluderen dat de huidige opzet
pzet van de instellingssubsidie niet of nauwelijks bijdraagt
draagt aan de
samenwerking tussen organisaties. In het volgende hoofdstuk komt de rol van projectsubsidies bij
samenwerking aan de orde.

2.3. Proces toekenning en vaststelling instellingssubsidie
op hoofdlijnen doelmatig
2.3.1. Subsidievoorwaarden
voorwaarden sober, concreet en toetsbaar en
aanvraagprocedure niet ingewikkeld
De subsidievoorwaarden voor de instellingssubsidie hebben betrekking op onder andere de doelstellingen,
activiteiten, administratie en het bestuur van de PGO-organisatie.
PGO organisatie. Voor zowel de voorwaarden gesteld in box 1
en box 2 geldt dat zij concreet en toetsbaar zijn. Aan de hand van een eenvoudige checklist kan de beoordelaar
het beperkte aantal voorwaarden afvinken.
Uit de enquête, zowel uit de beantwoording van de gesloten vragen als uit de toelichting blijkt dat organisaties
de aanvraagprocedure over het algemeen niet als ingewikkeld ervaren. Uit de enquête die is uitgezet onder de
PGO-organisaties blijkt dat 25,4% van de organisaties de aanvraagprocedure eenvoudig of zeer eenvoudig
vindt en dat een zeer groot percentage, 56,2%, de procedure ‘neutraal’ beoordeelt. 18
18,5% vindt de procedure
voor ingewikkeld en 0% zeer ingewikkeld. In de toelichting benadrukken veel organisaties dat de procedure
zeer eenvoudig is en een verbetering ten aanzien van 2008 toen nog een activiteitenverslag en begroting
moesten worden ingediend.

PwC

Pagina 25 van 69

Tabel 2-7: beoordeling aanvraagprocedure.

Vraag 10: Hoe ervaart u de aanvraagprocedure van instellingssubsidie?
Percentage
Total

N
100,0%

130

Zeer eenvoudig

3.1%

4

Eenvoudig

22.3%

29

Neutraal

56.2%

73

Ingewikkeld

18.5%

24

Zeer ingewikkeld

0.0%

0

2.3.2. Beleids- en beoordelingskader één op één gevolgd; toetsing
bij vaststelling marginaal
Na aanvraag van een instellingssubsidie wordt nagegaan of er sprake is van een bekende aanvrager of een
nieuwe aanvrager. De aanvraag van een bekende aanvrager wordt getoetst aan de voorwaarden in box 1, die
van een nieuwe aanvrager aan de voorwaarden uit box 2. De toetsing van de aanvraag wordt uitgevoerd aan de
hand van een checklist die één op één overeenkomt met de voorwaarden genoemd in box 1 en box 2.
Alle organisaties die instellingssubsidie ontvangen, moeten binnen zes maanden na afloop van het jaar
waarvoor de subsidie ontvangen is een aanvraag tot vaststelling van de instellingssubsidie indienen. Deze
aanvraag moet voorzien zijn van een activiteitenverslag en een financieel verslag. Indien de instellingssubsidie
groter was dan € 125.000 moet de organisatie ook een accountantsverklaring meesturen met de aanvraag tot
vaststelling25.
Aan de hand van twee checklists wordt beoordeeld of het toegekende bedrag ook het bedrag is dat kan worden
vastgesteld. In de eerste plaats wordt nagegaan welk percentage van de toegekende subsidie aan welke
kerntaak besteed wordt. Aan de verdeling wordt geen conclusie verbonden26. In de tweede plaats wordt
gecheckt of de subsidie correct is opgenomen in de jaarrekening en in hoeverre het volledige subsidiebedrag is
gebruikt. Een inhoudelijke toetsing is er dus niet en de toetsing is marginaal.

2.3.3. Terugvorderingen en bezwaren doen afbreuk aan de
doelmatigheid van de uitvoering
2009 was het eerste jaar dat organisaties geen activiteitenplan en begroting hoefden in te dienen. Hiermee is
de administratieve druk bij de aanvraag van subsidie voor de organisaties afgenomen. Bij vaststelling wordt
wel gevraagd om een activiteitenplan en een financieel verlag. Hier wordt ook een toetsing op gedaan. Uit de
recentelijk afgeronde vaststellingen voor het subsidiejaar 2009 blijkt dat van de 207 vastgestelde
instellingssubsidies er 74 lager zijn vastgesteld dan aanvankelijk toegekend, dat is 35,7%27. Dit betekent dat de
instellingssubsidie door deze organisaties niet volledig of niet aan de juiste activiteiten besteed is. Daarbij is al
rekening gehouden met het inboeken van een egalisatiereserve. De lagere vaststellingen leiden tot
terugvorderingen.
Het feit dat bij ruim een derde van de organisaties terugvordering nodig is, betekent een administratieve
inspanning voor zowel het PGO-fonds als de PGO-organisatie.
Uit de enquête blijkt verder dat 11% van de instellingen bezwaar heeft ingediend tegen een beschikking inzake
de aanvraag voor instellingssubsidie28. Ook het indienen en afhandelen van bezwaren is een administratieve
25 Beleids- en beoordelingskader paragraaf 3.4.2.
26 In een van de onderzochte dossiers kwam naar voren dat er normen zouden zijn voor de verdeling van de subsidie over de kerntaken.

Uit gesprekken bij het Fonds PGO blijkt dat deze normen niet ‘hard’ zijn maar nieuwe medewerkers handvatten bieden voor het
signaleren van onjuiste aanwending van de subsidiemiddelen. Uit de dossiers blijkt dan ook dat er geen consequenties worden verbonden
aan overschrijding van de gestelde normen.
27 Voor 35 organisaties is de subsidie voor het jaar 2009 nog niet vastgesteld.
28 Er is geen onderscheid gemaakt tussen bezwaar bij toekenning en vaststelling.

PwC

Pagina 26 van 69

belasting. Het Fonds PGO heeft aangegeven dat niet alleen het afhandelen van bezwaar veel tijd kost, maar
ook het beantwoorden van het grote aantal vragen dat gesteld wordt over de nieuwe subsidiesystematiek.
Wij concluderen dat het forse aantal terugvorderingen, bezwaarschriften en verduidelijkingsvragen afbreuk
doet aan de initiële eenvoud en doelmatigheid van de subsidieprocedure.
In het Uniforme Subsidiekader dat per 1 januari 2010 Rijksbreed is ingevoerd en waaraan ook de
Subsidieregeling PGO uiterlijk 1 januari 2012 moet voldoen, is bepaald dat het zwaartepunt van beoordeling
van een subsidieaanvraag verschuift van verantwoording achteraf naar afspraken vooraf. Dit vereist dat nog in
2011 moet worden bezien hoe de subsidieprocedure kan worden herzien om te voldoen aan de nieuwe
vereisten.
Conclusies instellingssubsidie:


De minister kan niet sturen op de wijze waarop de PGO-organisaties de subsidie alloceren over de
verschillende doelstellingen (dit is overigens een bewuste keuze, vanuit het perspectief van beperking
van administratieve lasten).



De kwaliteit van de prestaties die de PGO-organisatie levert, is geen beoordelingscriterium (ook dit is
een bewuste keuze vanuit het lastenperspectief; bovendien is de kwaliteit moeilijk te meten).



De beoordelingscriteria sluiten gedeeltelijk aan bij de beleidsdoelen.



De instellingssubsidie biedt mogelijkheden voor de door de minister beoogde professionalisering,
maar getuige de terugvordering van middelen vanwege onderbesteding of onjuiste besteding wordt de
subsidie niet optimaal benut.



De instellingssubsidie gaat weliswaar verdere versnippering van organisaties tegen, maar stimuleert
ze niet tot samenwerking.

Alles overziend, concluderen wij dat het Beleids- en beoordelingskader onvoldoende waarborgen beidt dat met
de instellingssubsidie de beoogde beleidsdoelstellingen worden bereikt. De doeltreffendheid van dit
instrument is daardoor niet optimaal.


De subsidievoorwaarden zijn sober, concreet en toetsbaar en de aanvraagprocedure is relatief
eenvoudig.



Bij de beoordeling van aanvragen wordt het Beleids- en beoordelingskader strikt gevolgd; de toetsing
heeft een marginaal karakter.



De frequente terugvorderingen van subsidies en de afhandeling van bezwaren zijn de enige factoren
die in de subsidieprocedure administratieve lasten veroorzaken.

Alles overziend, concluderen wij dat het proces rond de instellingssubsidies doelmatig is ingericht.

PwC

Pagina 27 van 69

PwC

Pagina 28 van 69

3. Projectsubsidies dragen in
potentie bij aan beleidsdoelen, maar transparantie
is voor verbetering vatbaar
In dit hoofdstuk staan de projectsubsidies centraal. Evenals het geval was bij de instellingssubsidies,
onderzoeken wij de mate waarin de productsubsidie bijdragen aan de beleidsdoelen (doeltreffendheid) en de
doelmatigheid. Daarbij merken wij op dat veel van de projecten waarvoor subsidie is verkregen, nog niet of
nog maar net zijn gestart. In die gevallen kan de doeltreffendheid niet worden vastgesteld.

3.1. Aanvragen voor projectsubsidies worden in
verschillende fases getoetst
Figuur 3-1: schematisch overzicht afhandeling aanvragen projectsubsidies.
Ingangsvoorwaarden
organisatie
(Box 4)

Ingangsvoorwaarden
projectplan
(Box 5)

Inhoudelijke
beoordeling
ambtelijk

Inhoudelijke
beoordeling
twee leden
Programmaraad

Indien
noodzakelijk,
bespreking in
Programmaraad

Het ambtelijk secretariaat van de Programmaraad bereidt de besluitvorming voor, de Programmaraad beslist
over toekenning of afwijzing. Na binnenkomst van de aanvraag toetst het secretariaat of een indienende
organisatie voldoet aan de ingangsvoorwaarden. Hiertoe moeten zij aan kunnen tonen dat zij in aanmerking
komen voor instellingssubsidie. Organisaties die in aanmerking komen voor instellingssubsidie, komen
automatisch ook in aanmerking voor het aanvragen van projectsubsidie. Organisaties die geen
instellingssubsidie ontvangen worden getoetst aan de voorwaarden in box 4 van het Beleids- en
beoordelingskader29. Deze toets wordt uitgevoerd door het cluster beschikkingen van CIBG, die ook de
aanvragen tot instellingssubsidie behandelt en derhalve bekend is met de verschillende organisaties.
In het Beleids- en beoordelingskader voor 2010 is overigens aangegeven dat projecten van PGO-organisaties
de voorkeur hebben. Er is maar één voorbeeld van een organisatie die geen PGO-organisatie is en toch
projectsubsidie heeft ontvangen. Dat voorbeeld stamt uit de aanvraagronde van 2009, in 2010 is dit niet meer
voorgekomen.
Indien een organisatie aan deze voorwaarden voldoet, wordt het projectplan getoetst op volledigheid conform
box 5 van het Beleids- en beoordelingskader. In 2009 was het nog noodzakelijk om een vierjarige visie in te
dienen, in 2010 was dit niet langer nodig en kon de organisatie volstaan met een visie ten aanzien van de
doelstellingen en het projectplan. De aanvraag kent verder geen vormvereisten. Wel is een checklist bijgevoegd
bij het aanvraagformulier, die de aanvrager richting geeft. Indien organisaties niet voldoen aan de
ingangseisen van box 4 en box 5, ontvangen zij direct een negatieve beschikking.
Vervolgens wordt het voorstel inhoudelijk beoordeeld door de ambtelijk (adjunct)secretaris van de
Programmaraad. Daarop komen wij nog terug. Na de ambtelijke beoordeling worden de voorstellen, verdeeld
in meerdere batches, voorgelegd aan de voorzitter van de Programmaraad en een per batch verschillend lid
van de Programmaraad. De twee leden voeren een eigen beoordeling uit, separaat van elkaar, en beoordelen of
zij het eens zijn met de ambtelijke beoordeling. Als dat niet het geval is of als er twijfel bestaat, wordt het
voorstel ter bespreking voorgelegd aan de volledige Programmaraad. Ook complexe projecten waar wel
29 Kort samengevat dient een organisatie: a) een vereniging of stichting te zijn zonder winstoogmerk; b) landelijk werkzaam te zijn; c)

gericht te zijn op versterking van de positie van personen met een ziekte, lichamelijke of verstandelijke functiebeperking, dan wel van 55
jaar en ouder.

PwC

Pagina 29 van 69

akkoord over is, worden ingebracht in de Programmaraad. Op deze wijze beoordelen meerdere personen los
van elkaar het voorstel. De uitersten, zowel qua goedkeuring als afkeuring worden op deze wijze eruit gefilterd
en alle tussenliggende gevallen worden in de Programmaraad besproken. Hier wordt na discussie, en soms na
aanvullende informatie, een definitief oordeel geveld. Dit oordeel kan zowel positief of negatief zijn.
Omdat er voor projectsubsidie een gelimiteerd budget is, worden de aanvragen beoordeeld en toegekend
volgens een procedure waarbij de beste voorstellen het eerst in aanmerking komen voor subsidiëring. Echter
wat de beste voorstellen zijn, kan pas worden bepaald als alle voorstellen beoordeeld zijn. Dit heeft als
resultaat dat het definitieve uitsluitsel voor aanvragers relatief laat komt, in zowel de eerste als de tweede
ronde pas enkele dagen voor de beoogde startdatum. Dit late oordeel brengt onzekerheid met zich mee voor
aanvragers die rekening moeten houden met mensen en middelen. Tegelijkertijd is de doorlooptijd van het
beoordelingsproces nodig om de grote hoeveelheid aan aanvragen gedegen te kunnen beoordelen.

3.2. Onduidelijkheid beoordelingscriteria belemmert
doeltreffendheid projectsubsidies
In tabel 3-2 is een overzicht opgenomen van de inhoudelijke beoordelingscriteria die worden gehanteerd bij de
afhandeling van subsidieaanvragen. Anders dan de aanvragen voor instellingssubsidies, worden aanvragen
voor projectsubsidies getoetst aan zowel inhoudelijke als administratieve criteria. In deze paragraaf komen de
inhoudelijke criteria aan de orde, in paragraaf 3.4 de administratieve.
Tabel 3-1: beoordelingscriteria projectsubsidies ronde 2009 en 2010.

Ronde 2oo9
Criterium

Subcriterium

Aanvullende
activiteiten
Inhoudelijke
relevantie

Ronde 2010
Criterium

Subcriterium

Aanvullende
activiteiten
Bijdrage aan versterking positie

Aansluiting bij
beleidsthema’s

Inbrengen van cliëntperspectief

Actief betrekken doelgroep

Maatschappelijke participatie

Passen binnen beleidsprioriteit

Betrokkenheid van de doelgroep
Samenwerking

Kwaliteit

Geen subcriteria, wel
aandachtspunten

Kwaliteit

Geen subcriteria, wel aandachtspunten

In het Beleids- en beoordelingskader zijn de doelstellingen van de projectsubsidies opgenomen. Het kader is
op 21 december 2009 gewijzigd30, waarbij een belangrijke wijziging het richtinggevender maken van de
doelstellingen voor projectsubsidies betrof. In het eerste Beleids- en beoordelingskader (vastgesteld op 10
december 2008) is de centrale doelstelling als volgt verwoord:
“Deze subsidies [projectsubsidies] worden verleend om organisaties aanvullende projectmatige activiteiten
te laten uitvoeren die ertoe strekken patiënten, gehandicapten en ouderen een centrale sterke positie te geven
in de stelsels van zorg en ondersteuning en hun mogelijkheden om de regie op eigen leven te voeren en
maatschappelijk te participeren te vergroten…… Met de recente vernieuwingen … is het van groot belang dat
30 Brief dd 23 december 2009.

PwC

Pagina 30 van 69

het PGO-veld zich ontwikkelt tot een volwaardige gesprekspartner van zorgverzekeraars, aanbieders van
zorg en/of ondersteuning, overheden en andere maatschappelijke organisaties (‘derde partij rol’).”
Het gaat dus om de volgende drie doelstellingen:
1. Door het uitvoeren van projecten zorgen dat patiënten, gehandicapten en ouderen beter de regie op
eigen leven kunnen voeren.
2. Door het uitvoeren van projecten zorgen dat patiënten, gehandicapten en ouderen beter
maatschappelijk kunnen participeren.
3. Sterke gesprekspartner zijn van verzekeraars, aanbieders van zorg en ondersteuning, overheden en
andere maatschappelijk organisaties (derde partij rol).
In het Beleidskader van 2009 is bovendien opgenomen:
“Met projectsubsidies willen wij PGO-organisaties stimuleren om naast basisactiviteiten, aanvullende
projectmatige activiteiten te verrichten die zich richten op de ontwikkeling van PGO-organisaties tot een
sterke speler met een eigen positie in de stelsels van zorg en ondersteuning. Het gaat daarbij in het bijzonder
om activiteiten waarin de specifieke ervaringsdeskundigheid van patiënten, gehandicapten en ouderen een
belangrijke centrale plaats inneemt.”
Aan deze toevoeging ontlenen wij de volgende doelstelling, door het ministerie benoemd als hoofddoelstelling:
Door het inbrengen van ervaringsdeskundigheid ontwikkelen tot een sterke PGO-organisatie met een
eigen positie in de stelsels van zorg en ondersteuning.
In de ‘Samenvatting van de wijzigingen in het Beleids- en beoordelingskader’ behorende bij de brief van de
minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (hierna: VWS) aan de Tweede Kamer (d.d. 23 december
2009) staat expliciet vermeld dat om voor projectsubsidie in aanmerking te komen, projectactiviteiten zich
dienen te richten op deze doelstelling.
Naast deze nadere invulling van de doelstellingen van projectsubsidies zijn in het Beleids- en
beoordelingskader de te subsidiëren activiteiten scherper ingekaderd. Daartoe is mede besloten op basis van
het advies van de Programmaraad, gesprekken met het veld en PGOsupport. Er is nu expliciet verwoord dat
projectsubsidies zijn bestemd voor aanvullende projectmatige activiteiten, en dat basisactiviteiten, zoals
lotgenotencontact, voorlichting, belangenbehartiging en professionalisering daar niet onder vallen.
Tegelijkertijd is het inbrengen van ervaringsdeskundigheid toegevoegd als criterium.
In het eerste Beleids- en beoordelingskader (vastgesteld op 10 december 2008) kon nog projectsubsidie
aangevraagd worden voor projectmatige activiteiten op het gebied van lotgenotencontact,
belangenbehartiging, voorlichting of professionalisering. Hierbij werd de kanttekening gemaakt dat voor
dezelfde uitgaven slechts één keer geld beschikbaar werd gesteld en dat het hier om aanvullende activiteiten
zou moeten gaan. In de praktijk van de eerste ronde waren veel van de aanvragen gericht op deze kerntaken.
De Programmaraad heeft zichzelf echter de vraag gesteld in hoeverre deze activiteiten ook daadwerkelijk
zouden leiden tot een sterke positie van de patiënt, gehandicapte of oudere. Hij oordeelde dat het toch veelal
activiteiten betrof die meer in algemene zin betrekking hadden op de kerntaken van een PGO-organisatie en
niet aanvullend hierop. Dit onderscheid is uiterst lastig te maken, zoals ook blijkt uit de enquête is het voor
veel PGO-organisaties onduidelijk wanneer een activiteit als aanvullend kan worden bestempeld of als
kerntaak. De wijziging beoogde dan ook terecht meer richting te geven aan de projectsubsidie en
onduidelijkheid weg te nemen.

3.3. Beoordelingscriteria sluiten redelijk aan bij
beleidsdoelen
Eerste ronde: kwaliteit en inhoudelijke relevantie
In de eerste ronde projectsubsidies werden projecten beoordeeld op inhoudelijke relevantie en kwaliteit. De
inhoudelijke relevantie zou idealiter moeten aansluiten bij de geformuleerde beleidsdoelen. De kwaliteit van

PwC

Pagina 31 van 69

de projecten staat daar los van. Een project kan goed aansluiten bij de doelen, maar toch zijn vertaald in een
niet-adequaat plan van aanpak.
Wat betreft de inhoudelijke relevantie zijn de projectvoorstellen beoordeeld op de volgende subcriteria:
I.
In welke mate draagt het project bij aan de versterking van de positie van patiënten, gehandicapten
en/of ouderen?
II.
In welke mate wordt de doelgroep actief betrokken bij het project?
III.
In welke mate past het project binnen één of meerdere van onderstaande beleidsprioriteiten?
a. Verbeteren van de inbreng van het perspectief van patiënten, gehandicapten en ouderen bij
verbetering van kwaliteit van zorg en ondersteuning.
b. Verbeteren van informatiepositie van patiënten, gehandicapten en ouderen.
c. Maatschappelijk participatie.
In tabel 3-2 is schematisch weergegeven welke subcriteria volgens onze analyse aansluiten bij de verschillende
beleidsdoelen.
Tabel 3-2: relatie beleidsdoelen en criterium inhoudelijke relevantie projectsubsidies eerste ronde.

Beleidsdoelen VWS

Relatie met criterium inhoudelijke
relevantie

Door het uitvoeren van projecten zorgen dat patiënten,
gehandicapten en ouderen beter de regio op eigen leven kunnen
voeren.

Ja: I,
IIIb

Door het uitvoeren van projecten zorgen dat patiënten,
gehandicapten en ouderen beter maatschappelijk kunnen
participeren.

Ja: I
Ja: IIIc

Sterke gesprekspartner zijn van verzekeraars, aanbieders van zorg en
ondersteuning, overheden en andere maatschappelijk organisaties
(derde partij rol).

Ja: I,
IIIa

Uit de tabel blijkt dat alle doelstellingen terug te vinden zijn in de beoordelingscriteria, maar andersom niet.
De relatie met subcriterium II is niet duidelijk.
Tweede ronde: kwaliteit en aansluiting bij de beleidsthema’s
In het gewijzigde Beleids- en beoordelingskader zijn ook de beoordelingscriteria gewijzigd, met het oogmerk
de eerder geformuleerde criteria te verduidelijken31.
Bij de tweede ronde projectsubsidies zijn de projecten beoordeeld aan de hand van de criteria ‘aansluiting bij
de beleidsthema’s’ en ‘kwaliteit’. Het criterium ‘aansluiting bij de beleidsthema’s’ zou idealiter aan moeten
sluiten bij de geformuleerde beleidsdoelen. Ook hier is de kwaliteit van de projecten een beoordeling op zich,
die los staat van de aansluiting met de beleidsthema’s. Een project kan goed aansluiten bij de beleidsdoelen,
maar toch worden vertaald in een niet-adequaat plan van aanpak.
Wat betreft de aansluiting bij beleidsthema’s zijn de projectvoorstellen beoordeeld op de volgende subcriteria:
1. Inbrengen van cliëntenperspectief;
2. Maatschappelijke participatie;
3. Betrokkenheid van de doelgroep;
4. Samenwerken.

31 Wijzigingen B&B kader

PwC

Pagina 32 van 69

Tabel 3-3: relatie beleidsdoelen en criterium aansluiting beleidsthema’s tweede ronde.

Beleidsdoelen VWS

Relatie met criterium aansluiting
beleidsthema’s

Door het uitvoeren van projecten zorgen dat patiënten,
gehandicapten en ouderen beter de regio op eigen leven kunnen
voeren.

Ja: 1,2

Door het uitvoeren van projecten zorgen dat patiënten,
gehandicapten en ouderen beter maatschappelijk kunnen
participeren.

Ja: 1,2

Sterke gesprekspartner zijn van verzekeraars, aanbieders van zorg en
ondersteuning, overheden en andere maatschappelijk organisaties
(derde partij rol).

Ja: 1,2,4

Door het inbrengen van ervaringsdeskundigheid ontwikkelen tot een
sterke PGO-organisatie met een eigen positie in de stelsels van zorg
en ondersteuning.

Ja: 1,2,3

Alle doelstellingen zijn terug te vinden in de subcriteria voor aansluiting bij de beleidsthema’s, zij het dat deze
aansluiting niet altijd even concreet is geformuleerd. De subcriteria zijn vooral gericht op het inbrengen van
ervaringsdeskundigheid. De achterliggende gedachte is dat door de inbreng van ervaringsdeskundigheid de
derde partij rol beter kan worden gerealiseerd en de positie van patiënten, gehandicapten en ouderen
uiteindelijk wordt versterkt.
Het viel ons op dat de betrokkenheid van de doelgroep als subcriterium voor het subsidiëren van projecten
rechtstreeks in verband wordt gebracht met het aansluiten bij de beleidsdoelen. Hoe meer betrokkenheid, hoe
relevanter het project of hoe groter de kans dat de positie van de PGO-organisatie wordt versterkt. Datzelfde
geldt voor het criterium samenwerking, een criterium in de tweede ronde in 2009. Strikt genomen is dat
verband er niet – naar ons oordeel. Betrokkenheid van de doelgroep en samenwerking zijn zeer relevante
criteria, maar niet voor de beoordeling van de mate waarin het project inhoudelijk relevant is dan wel aansluit
bij beleidsthema’s. Onderbrengen van deze twee criteria in de beoordeling van de kwaliteit van het project zou
mogelijk beter passen.

3.4. Projectsubsidies stimuleren samenwerking
In hoofdstuk 2 kwam naar voren dat de instellingssubsidies de samenwerking tussen PGO-organisaties niet
direct stimuleren. Ze bevatten zelfs een prikkel die samenwerken in de vorm van fusies onaantrekkelijk maakt.
De projectsubsidies daarentegen bevatten een duidelijke prikkel die samenwerking wél stimuleert. Het
gezamenlijk indienen van projecten levert punten op en dus een grotere kans van slagen.
In de enquête gaf 65% van de organisaties aan in 2009 een projectvoorstel te hebben ingediend samen met
andere organisaties, in 2010 (toen samenwerking een prominentere plaats in de boordeling heeft gekregen)
was dit 79%. Een grote meerderheid dient dus gezamenlijk projecten in. De Programmaraad merkt in zijn
advies aan de minister d.d. 1 december 2010 wel op dat in een aantal projecten sprake is van een optelsom van
projectactiviteiten van de organisaties in plaats van geïntegreerde samenwerking.
Organisaties kunnen zelf kiezen op welke wijze zij gezamenlijk een projectvoorstel indienen. Zij kunnen elk
apart een aanvraag indienen met daarnaast een overkoepelend projectplan en begroting. Het project wordt
dan als één geheel beoordeeld, maar per aanvrager wordt een beschikking afgegeven. Dit is de meest
voorkomende vorm. Het is ook mogelijk dat één organisatie een projectvoorstel indient namens alle
deelnemende organisaties. In dat geval ontvangt alleen de indienende organisaties een beschikking en is deze
ook verantwoordelijk voor de onderlinge verdeling van de werkzaamheden en de bijbehorende middelen. Dit
is dus een verdergaande vorm van samenwerking.

PwC

Pagina 33 van 69

3.5. Beoordeling aanvragen voor PGO-organisaties niet
transparant
Ondanks de aanscherping in 2009 zijn het beoordelingskader en de toepassing daarvan voor de organisaties
echter nog steeds niet helder. Uit de enquête bleek dat het voor 67% van de organisaties van wie de aanvraag
voor projectsubsidie bij de eerste ronde was afgewezen, niet duidelijk was op welke criteria dit is gebeurd.
Voor de tweede ronde projectsubsidies was dit 62%.
De onduidelijkheden komen de doeltreffendheid van de subsidieregeling niet ten goede. Projecten dienen
optimaal aan te sluiten bij de doelstellingen om effectief te kunnen zijn; echter als er onduidelijkheid blijft
bestaan over de kaders is er minder garantie voor het bereiken van de gestelde doelen.

3.5.1. Inhoud criteria niet altijd duidelijk
Onduidelijkheid bestaat vooral over de vraag wanneer een activiteit nu ‘aanvullend’ is. Bij veel organisaties
bestond de verwachting dat een projectsubsidie de mogelijkheid bood om de instellingssubsidie aan te vullen,
daar waar deze laatste niet voldoende was voor de taakuitvoering. Een aantal organisaties beargumenteert in
het verlengde daarvan dat een activiteit voor hen aanvullend is als deze niet binnen de huidige
(instellings)subsidie gerealiseerd kan worden, ook als de activiteit behoort tot een basistaak.
Een aantal organisaties geeft bovendien aan het lastig te vinden om het project zo te formuleren dat het aan de
beoordelingscriteria voldoet, terwijl het project volgens hen wel bijdraagt aan de beleidsdoelen. Met andere
woorden: de relatie tussen de criteria en de beleidsdoelen is voor hen niet duidelijk.
Voor wat betreft het criterium ‘kwaliteit van projectvoorstellen’ zijn er geen subcriteria benoemd, alleen
aandachtspunten die terug moeten komen in het voorstel. Tussen de beide subsidierondes zit weinig verschil.
In de meeste gevallen betreft het louter aandachtspunten ‘besteed aandacht aan…’. Maar in een aantal
gevallen wordt ook aangegeven wanneer een project beter scoort. Bijvoorbeeld: “…hoe meer de resultaten
bijdragen aan andere activiteiten hoe beter het project scoort…”. Deze formulering is echter weinig concreet
en meetbaar en biedt dan ook geen handvatten voor de aanvragers of beoordelaars. Het is helder aan welke
punten gedacht moet worden en wat beschreven moet worden, maar wat is ‘goed’ en wat is ‘voldoende’?
De beoordelaars hebben dit ondervangen door een interne handleiding op te stellen als handvat voor de
toepassing van het Beleids- en beoordelingskader en een vast format waarlangs de beoordeling opgesteld dient
te worden. Dat maakt de beoordeling wel eenduidiger, maar niet transparanter.

3.5.2. Weging en afhandeling roepen vragen op
In het gewijzigde Beleids- en beoordelingskader staat dat de subcriteria ‘cliëntenperspectief’ en
‘maatschappelijke participatie’, beide behorend bij het criterium ‘aansluiten bij beleidsthema’s’ extra prioriteit
verdienen. De Programmaraad heeft daarop besloten punten toe te kennen aan de verschillende onderdelen
om de weging op deze wijze te objectiveren en in ieder geval de beoordelingen vergelijkbaar te maken. De
punten per onderdeel worden bij elkaar opgeteld om tot een oordeel te komen, zie tabel 3-4.

PwC

Pagina 34 van 69

Tabel 3-4: puntentelling en weging subcriteria Beleids- en beoordelingskader 2009.

Subcriteria bij
Maximale aantal Weging
criterium aansluiten punten
bij beleidsthema

Aandachtspunten Maximale aantal
kwaliteit
punten

Cliëntenperspectief

10

1,5

Doelstelling en
resultaten

10

1

Maatschappelijke
participatie

10

1,5

Plan van aanpak

10

1

Betrokkenheid
Doelgroep

10

1

Projectorganisatie en
samenwerking

10

1

Samenwerking

10

1

Borging van
resultaten

10

1

Totaal

Hoog (35 – 50)
Voldoende (25 – 34)
Laag (0 – 24)

Totaal

Weging

Goed (31 – 40)
Voldoende (20 – 30)
Matig (15 – 19)
Onvoldoende (0 – 14)

PGO-organisaties vinden niet alleen de criteria zelf onduidelijk, maar ook puntentelling, de weging en de
vertaling naar een eindoordeel. 53% van de organisaties geeft aan de besluitvorming van de Programmaraad
onvoldoende transparant te vinden; 25% heeft er geen mening over, en 22% vindt de besluitvorming wel
voldoende transparant.
Voor de PGO-organisaties bleek niet altijd duidelijk te zijn dat meer punten worden behaald voor het oordeel
over beleidsthema’s naarmate het voorstel meer beleidsthema’s raakt. Een projectvoorstel dat zich richt op
cliëntperspectief én maatschappelijke participatie bijvoorbeeld scoort hoger dan een project dat zich op een
van beide richt. In de eerste ronde was die relatie (toen de relatie met inhoudelijke relevantie) er niet. Een
voorstel met één thema kon even relevant zijn als een voorstel met twee thema’s.
Voor het criterium ‘aansluiting bij de beleidsthema’s’ is in het Beleids- en beoordelingskader een nietlimitatieve lijst van voorbeelden opgenomen. De rol van deze voorbeelden roept vragen op: leidt het tot een
‘goede’ beoordeling als het voorbeeld wordt overgenomen? Vervolgens wordt het project ‘in een vak geplaatst’.
Zie tabel 3-5.
Tabel 3-5: plaatsing projecten in vakken.

Oordeel beleidsthema`s
Oordeel kwaliteit
Goed
Voldoende
Matig
Onvoldoende

Hoog

Voldoende

Laag

1
2
5
-

3
4
6
-

-

De Programmaraad ziet de puntentelling en de plaatsing in de vakken niet zozeer als een absoluut kader maar
als een houvast om onderscheid te maken tussen de voorstellen waarvan vrij snel duidelijk is of ze wel of niet
in aanmerking komen en de voorstellen die hier tussenin liggen. Van projecten in vak 1 tot en met 4 is
duidelijk dat ze – in deze rangorde – voor subsidie in aanmerking komen; als het budget dit tenminste toelaat.
Indieners van projecten in vak 5 en 6 krijgen, mits er voldoende ruimte in het budget resteert, de gelegenheid
om de als matig beoordeelde kwaliteit van hun plan van aanpak aan te passen.
De puntentelling en plaatsing in de vakken wordt door het secretariaat van de Programmaraad voorbereid.
De Programmaraad beoordeelt of hij het met de redenatie en het oordeel eens is of niet. Leden van de
Programmaraad brachten in de interviews naar voren dat zij met grote zorgvuldigheid de twijfelgevallen
bezien; dat zijn bijvoorbeeld de situaties waar één punt het verschil kan maken tussen toekennen en afwijzen.
De selectiewijze met het bovenbeschreven ‘meer-ogen’ principe) biedt enige mate van objectivering.

PwC

Pagina 35 van 69

Het hierboven beschreven proces van puntentoekenning is niet gecommuniceerd naar de aanvragers, omdat
het door de Programmaraad werd gebruikt om richting te geven aan het beoordelingsproces, maar niet
doorslaggevend is geweest voor het uiteindelijke oordeel. Aanvragers krijgen als onderbouwing van het besluit
tot toekenning of afwijzing een totaalbeoordeling toegezonden in kwalitatieve termen (goed, voldoende, et
cetera). De PGO-organisaties ervaren dit als een gebrek aan inzicht in het beoordelingsproces. Dit
gecombineerd met de onduidelijkheid over wat nu als ‘goed’ wordt beoordeeld, voedt het gevoel van de PGOorganisaties dat het besluitvormingsproces niet transparant is.

3.6. De uitvoering is efficiënt ingericht, maar de lasten
voor de aanvragers zijn relatief hoog
3.6.1. Het proces van beoordelen is zo efficiënt mogelijk ingericht
gegeven de kaders
Ingediende projectvoorstellen worden op verschillende manieren getoetst. Dit proces is in het onderstaande
figuur schematisch weergegeven.
Ingangsvoorwaarden
organisatie
(Box 4)

Ingangsvoorwaarden
Projectplan
(Box 5)

Inhoudelijke
beoordeling
ambtelijk

Inhoudelijke
beoordeling
twee leden
Programmaraad

Indien
noodzakelijk,
bespreking in
Programmaraad

Allereerst wordt getoetst of een indienende organisatie voldoet aan de ingangsvoorwaarden. Hiertoe moeten
zij aan kunnen tonen dat zij in aanmerking komen voor instellingssubsidie. Organisaties die geen
instellingssubsidie ontvangen worden getoetst aan de voorwaarden in Box 4 van het Beleids- en
beoordelingskader32. Deze toets wordt gedaan door het cluster beschikkingen van CIBG, welke ook de
aanvragen tot instellingssubsidie behandelt en derhalve bekend is met de verschillende organisaties.
Indien een organisatie aan deze voorwaarden voldoet wordt het projectplan getoetst op volledigheid conform
Box 5 van het Beleids- en beoordelingskader. In 2009 was het nog noodzakelijk om een vierjarige visie in te
dienen, in 2010 was dit niet langer nodig en kon de organisatie volstaan met een visie ten aanzien van de
doelstellingen en het projectplan. Bovendien is het aantal onderdelen waar in 2010 op getoetst wordt qua
volledigheid (in deze fase wordt niet inhoudelijk getoetst) uitgebreider. De aanvraag kent verder geen
vormvereisten. Wel is een checklist bijgevoegd bij het aanvraagformulier wat de aanvrager richting geeft.
Indien organisaties niet voldoen aan de ingangseisen van box 4 en box 5, ontvangen zij direct een negatieve
beschikking.
Vervolgens wordt het voorstel inhoudelijk beoordeeld door de ambtelijk (adjunct)secretaris van de
Programmaraad. Dit gebeurt op de wijze zoals in paragraaf 3.3.1 is toegelicht. Na de ambtelijke beoordeling
worden alle voorstellen (per batch) voorgelegd aan de voorzitter van de Programmaraad en een (roulerend per
batch) lid van de Programmaraad. Deze voeren vervolgens afzonderlijk van elkaar beoordeling uit, waarin zij
vaststellen of zij het eens zijn met de ambtelijke beoordeling. Indien dit laatste het geval is, wordt het voorstel
op deze wijze in een vak geplaatst conform het ambtelijk voorstel.
Indien de beoordeling van de leden niet overeenkomt met de ambtelijke beoordeling of die van het andere lid,
indien er twijfel bestaat, of onduidelijkheid is wordt het voorstel ter bespreking voorgelegd in de volledige
Programmaraad. Ook complexe projecten waarover men het eens is, worden ingebracht in de
Programmaraad. Op deze wijze beoordelen drie personen los van elkaar het voorstel en worden de
overduidelijk goede en slechte voorstellen uitgefilterd. Ondanks dat de inhoudelijke beoordeling op criteria
plaatsvindt die lastig meetbaar zijn, biedt ook deze selectie wijze (het ‘zes-ogen’ principe) enige mate van
objectivering. Alleen de twijfelgevallen worden in de Programmaraad besproken en hier wordt na discussie, en
soms na aanvullende informatie, een definitief oordeel geveld. Dit oordeel kan zowel positief of negatief zijn.

32 Kort samengevat dient een organisatie: a) een vereniging of stichting te zijn zonder winstoogmerk; b) landelijk werkzaam te zijn; c)

gericht te zijn op versterking van de positie van personen met een ziekte, lichamelijke of verstandelijke functiebeperking, dan wel van 55
jaar en ouder.

PwC

Pagina 36 van 69

Omdat er voor projectsubsidie een gelimiteerd budget is, worden de aanvragen beoordeeld en toegekend
volgens een procedure waarbij de beste voorstellen het eerst in aanmerking komen voor subsidiëring. Echter
wat de beste voorstellen zijn, is pas te bepalen als alle voorstellen beoordeeld zijn. Dit heeft als resultaat dat
het definitieve uitsluitsel voor aanvragers relatief laat komt, in zowel de eerste als de tweede ronde pas enkele
dagen voor de beoogde startdatum. De termijn voor vak 5 en vak 6 voorstellen om verbeteringen in te dienen
wordt op deze wijze dan ook na de beoogde startdatum geplaatst. Het late oordeel brengt onzekerheid met zich
mee voor aanvragers die rekening moeten houden met mensen en middelen, tegelijkertijd is de doorlooptijd
van het beoordelingsproces nodig om de grote hoeveelheid aan aanvragen gedegen te kunnen beoordelen.

3.6.2. Aanvraagproces als belastend ervaren
In 2010 is een vereenvoudiging in de aanvraagprocedure doorgevoerd en werd het indieningsformat vrij. De
reden hiertoe was dat PGO-organisaties hadden aangegeven hun verhaal niet kwijt te kunnen in de daarvoor
gestelde kaders. Het vrije format biedt de aanvragers meer ruimte, maar kan tegelijkertijd onduidelijkheid
scheppen. Een gestructureerd format maakt het voor de aanvrager immers direct duidelijk welke informatie
hij moet geven, en de beoordelaar hoeft niet te zoeken of bepaalde informatie aanwezig is. PGOsupport heeft
de aanvragers wel voorzien van een format waarlangs de aanvraag kan worden opgesteld.
Ondanks de vereenvoudiging blijkt uit de enquête dat het aanvraagproces door een groot deel (62%) van de
PGO-organisaties als complex wordt ervaren. Met name kleine organisaties, gerund door vrijwilligers, geven
aan niet over de capaciteit te beschikken om een goede aanvraag te schrijven. Organisaties zoeken
ondersteuning bij PGOsupport, of bij een koepel of derde partij. Drie kleine organisaties, die patiënten met
een zeldzame aandoening vertegenwoordigen, hebben aangegeven dat de aanvraag hen zoveel tijd kost dat dit
niet opweegt tegen de mogelijke opbrengst.

3.6.3. Format voortgangsverslag overzichtelijk
De PGO-organisaties die projectsubsidie ontvangen, moeten jaarlijks een voortgangsverslag indienen. Hierin
moet gerapporteerd worden over de inhoudelijke en de financiële voortgang volgens een vast format. Dit
wordt door de PGO-organisaties niet als complex ervaren.

3.6.4. Aanvragers positief over ondersteuning door PGOsupport
Organisaties kunnen zoals aangegeven gebruik maken van de ondersteuning van PGOsupport bij het indienen
van hun aanvragen. Deze ondersteuning varieert van het geven van advies en antwoord op technische vragen
over de procedure tot het assisteren bij het schrijven van de aanvraag. 70% van de organisaties die
ondersteuning heeft ontvangen heeft dit als positief ervaren, zo blijkt uit de enquête. PGOsupport wordt
gezien als meedenkend, bereidwillig en laagdrempelig. PGOsupport fungeert ook als vraagbaak voor
aanvragers als het gaat om praktische vragen over de regeling. Het CIBG verwijst dan ook actief door naar
PGOsupport in het geval van vragen.
Ondanks de positieve waardering, geven de organisaties aan dat PGOsupport niet direct de slagingskans van
de voorstellen heeft vergroot. Men wijt dit met name aan de onduidelijkheid over de criteria waarop de
aanvragen worden beoordeeld, waar ook de adviseurs van PGOsupport geen duidelijkheid in kunnen
verschaffen. Uit de cijfers blijkt echter wel dat PGOsupport effect heeft op de slagingskans. In de eerste ronde
aanvragen had PGOsupport 96 van de 151 projectaanvragen begeleid. Van de 41 projecten waaraan uiteindelijk
subsidie is toegekend of die een verbetervoorstel mochten indienen, waren er 35 door PGOsupport begeleid. 33

3.6.5. Bezwaarprocedures veroorzaken administratieve lasten aan
het eind van het proces
Zoals reeds geconstateerd is het voor de organisaties niet duidelijk op basis van welke criteria zij zijn
afgewezen. (67% en 62% in respectievelijk 2009 en 2010). Bij een afwijzing worden naast het besluit tevens de
volledige beoordeling en het advies van de Programmaraad meegestuurd. Desondanks bestaat er bij de
organisaties nog steeds het sterke gevoel dat activiteiten en de bijdrage daarvan aan de doelstellingen ten
onrechte negatief worden beoordeeld.
33 Tijdens onze evaluatie was deze analyse voor de tweede ronde projectsubsidies nog niet beschikbaar.

PwC

Pagina 37 van 69

In beide rondes zijn veel projecten afgewezen en is het subsidieplafond niet bereikt34 (zie tabel 3-1). De vele
afwijzingen hebben geleid tot veel bezwaren (71 bezwaarschriften in totaal betreffende 61 projecten35). Enkele
organisaties hebben aangegeven bezwaar in te willen dienen, maar er simpelweg de capaciteit noch de kennis
voor hebben om dit ook daadwerkelijk te doen. De indiening en afhandeling van bezwaren hebben tot gevolg
dat er een grote administratieve last aan het einde van het proces komt te liggen, zowel voor de uitvoerder als
voor de aanvrager.
Conclusies projectsubsidies:


De beoordelingscriteria van projectsubsidies zijn voor de PGO-organisaties onvoldoende duidelijk;
mede daardoor worden te veel projecten ingediend die niet of onvoldoende bijdragen aan het bereiken
van de beleidsdoelen.



De beoordelingscriteria sluiten redelijk aan bij de beleidsdoelen die de minister wil bereiken.



De projectsubsidies stimuleren de samenwerking tussen PGO-organisaties omdat gezamenlijk
indienen van projecten een grotere kans op toekenning van de subsidie biedt.



De wijze waarop de beoordelingscriteria worden toegepast, is voor de PGO-organisaties onvoldoende
transparant. Het is onvoldoende duidelijk voor hen op grond waarvan projecten worden afgewezen.



PGO-organisaties ervaren de aanvraagprocedure als belastend. Het proces rond de
voortgangsverslagen beoordelen zij echter als eenvoudig, en zij zijn positief over de ondersteuning
over PGOsupport.



Evenals bij de instellingssubsidies het geval was, veroorzaken de vele bezwaarprocedures
administratieve lasten aan het eind van het aanvraagproces.

Alles overziend, concluderen wij dat projectsubsidies in potentie bijdragen aan het bereiken van de
beleidsdoelen en daarmee doeltreffend zijn, maar dat de doeltreffendheid wordt belemmerd door de
onduidelijkheid over de inhoud van de beoordelingscriteria. De doelmatigheid van de subsidieprocedure is
door de onduidelijkheid over de toepassing van de beoordelingscriteria en de als hoog ervaren administratieve
lasten bij de aanvraag voor verbetering vatbaar.

34 Het subsidieplafond voor 2011 is wel bereikt, wat betekent dat vak 5 en vak 6 aanvragers, indien de hernieuwde aanvraag is

goedgekeurd, pas in 2012 kunnen starten.
35 Het aantal bezwaren ligt hoger omdat een aantal samenwerkingsprojecten uit meerdere aanvragers bestaat, welke elk op hun eigen
beschikking bezwaar maken.

PwC

Pagina 38 van 69

4. Subsidie aan H5-organisaties
biedt beperkte garanties voor
doelbereiking
Dit hoofdstuk gaat de doeltreffendheid en doelmatigheid van de instellingssubsidies die worden toegekend aan
de zogeheten H5-organisaties, dat zijn organisaties die met name worden genoemd in paragraaf 5.1.1 van
‘hoofdstuk 5’: Specifieke organisaties en subsidies” van het Beleids- en beoordelingskader behorende bij de
Subsidieregeling PGO.
Het gaat om de volgende organisaties:
1. Platforms: Platform VG en Landelijk Platform GGZ (1);
2. Koepels: NCPF, CG-Raad en CSO (2);
3. Medezeggenschapsorganisaties: LOC-LPR, LSR, KansPlus/VraagRaak (3);
4. Per Saldo (4);
5. Landelijke Federatie Belangenbehartiging Onderling Sterk (LFB) (5);
6. Centrum Klantervaring Zorg (6).
Naast de bovengenoemde organisaties zijn specifieke groepen subsidieontvangers bij naam genoemd in de
paragrafen 5.2 en 5.3 van het Beleids- en beoordelingskader:
 organisaties die subsidie ontvangen uit hoofde van de meerjarenafspraken gehandicapten (hierna:
MJAG/VCP);
 de hierboven genoemde koepels NCPF, CG-Raad en CSO die naast hun individuele instellingssubsidie
gezamenlijk een specifieke projectsubsidie ontvangen voor het in samenwerking met de twee
platforms aanbieden van ondersteuning aan PGO-organisaties voor professionalisering. Deze
ondersteuning wordt aangeboden door PGOsupport.
Tevens is uit hoofde van hoofdstuk 5 een aantal specifieke subsidies verstrekt aan de CG-Raad. Dit betreft:
 juridische ondersteuning 2011;
 subsidieaanvraag GOGcz.

4.1. Doeltreffendheid van H5-subsidies is in deze
evaluatie niet vast te stellen
Wij concluderen dat het op basis van de voor deze evaluatie beschikbare gegevens niet mogelijk is om vast te
stellen in welke mate de doelen van de uit hoofde van hoofdstuk 5 verstrekte subsidies zijn gehaald. Dat heeft
verschillende oorzaken, waarop wij hieronder ingaan.

4.1.1. H5-organisaties vormen een ‘categorie van uitzonderingen’
Hoofdstuk 5 van het Beleids- en beoordelingskader is opgesteld om een aantal diverse organisaties te
accommoderen in de Subsidieregeling PGO. Het is dus een ‘gemêleerd gezelschap’, waardoor geen
gezamenlijke beleidsdoelen te formuleren zijn. Die bevat het Beleids- en beoordelingskader dan ook niet.

4.1.2. Beleids- en beoordelingskader bevat geen concrete
doelstellingen
Voor de H5-subsidies zijn in het Beleids- en beoordelingskader evenmin specifieke doelstellingen per
organisaties opgenomen. Er zijn wel doelstellingen in algemene termen opgenomen per organisatie of groep
van organisaties, maar niet concreet genoeg gemaakt om vast te stellen of en in welke mate zij behaald zijn.
Het Beleids- en beoordelingskader biedt hiervoor niet het juiste houvast.

PwC

Pagina 39 van 69

Hieronder staan de doelstellingen die geformuleerd zijn onder de kopjes 1 (platforms) en 2 (koepels) in
paragraaf 5.1.1 van het Beleids- en beoordelingskader.
1. “Deze subsidie is bedoeld als bijdrage in de kosten van extra activiteiten op het gebied van
voorlichting, lotgenotencontact, belangenbehartiging, professionalisering en juridische
dienstverlening die kunnen bijdragen aan de opheffing van de hierboven genoemde
achterstandspositie.”
Niet duidelijk is hoe wordt gedefinieerd welke activiteiten van de platforms ‘extra’ zijn en welke niet. Ook
wordt niet nader toegelicht hoe zal worden vastgesteld of activiteiten ‘kunnen bijdragen aan de opheffing van
de hierboven genoemde achterstandspositie’.
2. “Ten einde de CG-Raad, CSO en NPCF in staat te stellen hun kerntaken voor het PGO-veld uit te
voeren, is het mogelijk hen een instellingssubsidie, ter hoogte van de instellingssubsidie die zij in
2008 hebben ontvangen van Fonds PGO, te verstrekken als bijdrage in de kosten voor ondermeer
collectieve belangenbehartiging en voorlichting.”
Deze formulering bevat geen expliciete doelstelling van de subsidie.
Onder de kopjes 3, 4, 5 en 6 van paragraaf 5.1.1 staan geen doelstellingen van de subsidies aan de daar
genoemde organisaties geformuleerd (zie ook paragraaf 4.1.1.3 hieronder). Wel vermeldt hoofdstuk 5 dat de
betrokken organisaties per brief nader zullen worden geïnformeerd. Sommige van deze brieven gaan in op de
doelstellingen van de subsidie die de betreffende organisatie mocht aanvragen, in andere brieven worden de
doelstellingen niet genoemd. In geen van de brieven waarin doelstellingen staan, zijn deze concreet en
meetbaar geformuleerd.
Het Beleids- en beoordelingskader bevat wel een achtergrondschets per (type) organisatie, waarin kort wordt
uiteengezet waarom een organisatie voor subsidie in aanmerking komt (de toegevoegde waarde van die
organisatie). Ook wordt de aanvraag- en verantwoordingsprocedure beschreven, met andere woorden de wijze
waarop de subsidie tot stand komt. Niet opgenomen in de tekst is een concrete beschrijving van wat een
organisatie met de subsidie moet doen.
Al met al zijn de doelstellingen van de subsidies uit hoofde van hoofdstuk 5 slechts beperkt transparant en
kunnen niet als referentiekader dienen voor de evaluatie.

4.1.3. In veel gevallen zijn H5-subsidies een voortzetting van beleid
van vóór 2008, in afwachting van nog te formuleren nieuw
beleid
Voor de drie koepels, de in hoofdstuk 5 genoemde medezeggenschapsorganisaties, Per Saldo, de Landelijke
Federatie Belangenbehartiging Onderling Sterk en het Centrum Klantervaring Zorg geldt dat zij recht
behouden op dezelfde subsidie als in 200836. Voor de medezeggenschapsorganisaties wordt in het Beleids- en
beoordelingskader een beleidswijziging aangekondigd die zal ingaan per 1 januari 2011. De huidige
verwachting is dat het nieuwe beleid van kracht wordt in 2012. Voor de overige organisaties wordt geen datum
voor een beleidswijziging in het Beleids- en beoordelingskader aangekondigd.
De platforms VG en GGZ vormen in twee opzichten een uitzondering binnen de H5-organisaties. Zij krijgen
sinds de invoering van de Subsidieregeling PGO een specifieke subsidie voor het opheffen van de achterstand
van hun doelgroep binnen het PGO-veld. Daarnaast mogen zij, anders dan de meeste andere H5-organisaties,
ook het startbedrag van € 30.000 aanvragen uit hoofde van hoofdstuk 2 van het Beleids- en
beoordelingskader. Deze laatste uitzondering wordt ook gemaakt voor KansPlus en LSR.

36 Dit staat vermeld onder punten 2 tot en met 5 onder de titel ‘5.1.1 Specifieke organisaties’ van hoofdstuk 5 (pagina 31 en 32 van het

Beleids- en beoordelingskader).

PwC

Pagina 40 van 69

4.1.4. Enquêteresultaten geven indicaties voor de ontoereikendheid
van het subsidiebedrag
Hoewel wij geen analyse hebben uitgevoerd van de kosten die H5-organisaties maken, geven de tien H5organisaties die hebben gereageerd op de enquête aan dat het bedrag van hun instellingssubsidie ontoereikend
is (gemiddelde score 3,14; waarbij 1 = zeer toereikend en 4 = zeer ontoereikend). Voor de andere PGOorganisaties geldt dit in iets mindere mate, zij scoren gemiddeld 2,66.

4.2. Doelmatigheid subsidieverstrekking aan H5organisaties is groot
Door de H5-organisaties en uitvoeringsorganisatie CIBG worden naar verhouding van het subsidiebedrag
relatief lage kosten gemaakt voor respectievelijk het aanvragen en het beoordelen van subsidie aan H5organisaties. Dit lichten wij hieronder toe.

4.2.1. H5-organisaties kennen relatief beperkte eisen aan
aanvraag en verantwoording
De H5-organisaties moeten, in tegenstelling tot de andere PGO-organisaties, bij het aanvragen van de
instellingssubsidies een werkplan en begroting indienen. Daarmee wordt van H5-aanvragers meer gevraagd.
Het extra vereiste is naar onze mening gezien de hoogte van de subsidies niet disproportioneel.
Voor de verantwoording van de subsidies wordt een inhoudelijk en financieel verslag gevraagd. De
organisaties kunnen volstaan met aan te geven welke activiteiten met de subsidie zijn uitgevoerd tegen welke
kosten. Niet noodzakelijk is om de activiteiten te relateren aan de doelstellingen van de subsidies of om het
kostenniveau te rechtvaardigen aan de hand van een norm. Wel wordt voor alle subsidies groter dan
€ 125.000 een accountantsverklaring geëist.
Bovenstaande eisen zijn voor organisaties met verschillende beroepskrachten in dienst eenvoudig te noemen
en sluiten dicht aan bij de administratieve verplichtingen die de H5-organisaties intern en naar andere
financiers en stakeholders hebben. Daarmee zijn de lasten relatief beperkt in verhouding tot de
professionaliteit van de H5-organisaties. Dit feitelijke beeld wordt bevestigd in de resultaten van de enquête,
waarin H5-organisaties aangeven dat zij de verantwoording van de instellingssubsidie relatief eenvoudig
vinden (gemiddeld 2,57 tegen 2,9 voor alle respondenten; waarbij 1 = zeer eenvoudig en 5 = zeer ingewikkeld).

4.2.2. Het CIBG hoeft relatief weinig controles uit te voeren en heeft
dus relatief weinig uitvoeringskosten
Ten opzichte van de verantwoording die voor H2-instellingssubsidies wordt gevraagd, stelt VWS geen extra
eisen aan de verantwoording van H5-subsidies anders dan een jaarverslag en een jaarrekening. Dat betekent
dat het CIBG, afgezien van het beoordelen van een werkplan en begroting bij de aanvraag, voor subsidies aan
H5-organisaties geen bijzondere verantwoording hoeft te beoordelen. Wel toetst het CIBG de verantwoording
aan het ingediende werkplan en begroting.
Deze toetsing is meer werk dan voor de andere instellingssubsidies, maar daarentegen zijn de H5-organisaties
als gevolg van hun omvang in vergelijking met H2-organisaties relatief professioneel en bieden zij dus (in het
licht van controlevereisten) een ‘goede’ verantwoording aan. Hierdoor hoeft het CIBG normaliter geen extra
informatie op te vragen, worden de subsidies over het algemeen conform toekenning vastgesteld en is minder
vaak sprake van bezwaarprocedures dan bij H2-instellingssubsidies.

4.2.3. H5-organisaties dienen relatief weinig bezwaren in tegen
instellingssubsidie
De H5-organsaties dienen weinig bezwaar in tegen de beschikkingen van het CIBG. In 2010 (dus deels met
betrekking tot in 2009 door het CIBG verzonden beschikkingen) werden twee bezwaarprocedures over
instellingssubsidies gestart door H5-organisaties. Eén daarvan was een gezamenlijk bezwaar van verschillende

PwC

Pagina 41 van 69

organisaties over het zelfde onderwerp. In 2010 was een van de vier beroepsprocedures tegen een beslissing
over een instellingssubsidie gestart door een H5-organisatie.
De cijfers de eerste twee maanden van 2011 (tot peildatum 24 februari 2011 en dus betrekking hebbend op in
2010 verzonden beschikkingen) laten een ander beeld zien: voor instellingssubsidies zijn door de H5organisaties vooralsnog geen bezwaren ingediend. Mogelijk heeft dit ermee te maken dat er nog een
beroepsprocedure loopt.
Voor projectsubsidies is het beeld anders, de H5-organisaties hebben zowel na de eerste ronde als de tweede
ronde (respectievelijk 5 en 6) bezwaren ingediend. Tegen beslissingen over projectsubsidies lopen geen
beroepsprocedures van H5-organisaties.
Conclusies subsidie H5-organisaties


H5-organisaties vormen een categorie van uitzonderingen; daarom zijn voor hen de ‘reguliere’
subsidievoorwaarden uit de regeling niet van toepassing.



Het Beleids-en beoordelingskader bevat geen concrete beleidsdoelen die met de subsidie aan de H5organisaties moeten worden bereikt, en daarmee ook geen aan beleidsdoelen gerelateerde
subsidievoorwaarden. Wel zijn de doelen in brieven aan de organisaties vastgelegd, maar deze zijn niet
vertaald in subsidievoorwaarden. De doeltreffendheid van de subsidies is daardoor niet te beoordelen.



In veel gevallen zijn H5-subsidies een voortzetting van beleid van vóór 2008, in afwachting van nog te
formuleren nieuw beleid.



De formeel-administratieve subsidievoorwaarden zijn zwaarder dan bij reguliere PGO-organisaties
het geval is, maar omdat H5-organisaties over het algemeen grotere en professionele organisaties zijn,
leveren die eisen weinig problemen op.

Alles overziend, biedt de subsidieregeling voor wat betreft de H5-organisaties beperkte garanties voor het
bereiken van de beleidsdoelen. De doeltreffendheid laat daarmee te wensen over. De doelmatigheid van de
subsidieverstrekking aan H5-organisaties is groot.

4.3. Specifieke subsidie: het Programma Versterking
CliëntenPositie
Hieronder gaan wij bij wijze van casusbeschrijving in op het programma Versterking CliëntenPositie (VCP),
dat uit hoofde van hoofdstuk 5 van het Beleids- en beoordelingskader mede wordt gefinancierd. Ten aanzien
van de Meerjarenafspraken Gehandicapten (MJAG; concreet ingevuld met het VCP) is in het Beleids- en
beoordelingskader bepaald dat bij de evaluatie van de subsidiesystematiek zal worden bezien of het nog langer
opportuun is dat de middelen voor MJAG onder deze specifieke noemer gehandhaafd blijven. Zo wordt
bijvoorbeeld de juridische dienstverlening VG-sector niet langer uit de MJAG gesubsidieerd, maar vanuit de
instellingssubsidie ten behoeve van Platform VG. De MJAG-middelen zijn daartoe overgeheveld.

4.3.1. Wat is VCP?
Het programma Versterking Clientenpositie is een initiatief van de CG-Raad gericht op het helpen van lokale
belangenbehartigers met informatie, advies en concrete hulp en begeleiding. VCP wil bijdragen aan zichtbare,
effectieve belangenbehartiging van mensen met beperkingen op lokaal niveau.
De CG-Raad werkt in het project samen met het Platform VG.

4.3.2. Wat is de positie van VCP in de Subsidieregeling PGO?
De subsidieregeling biedt de grondslag om ten behoeve van het PGO-beleid andere subsidies te verstrekken
dan specifiek vermeld in de regeling. Voorwaarde is wel dat de mogelijkheid tot het verstrekken van andere
subsidies in het beleidskader is opgenomen.

PwC

Pagina 42 van 69

De specifieke subsidies zijn in Hoofdstuk 5 van het Beleids- en beoordelingskader opgenomen. Het gaat om 3
typen subsidies:
1. Specifieke organisaties: komen in aanmerking voor een op hun specifieke situatie toegesneden
instellingssubsidie.
2. Specifieke subsidie tbv ondersteuning van het pgo-veld: CG-Raad, CSO en NPCF ontvangen subsidie
voor PGOsupport. (1,5 miljoen 2009-2012)
3. MJAG: meer specifiek het programma Versterking ClientenPositie (VCP) een initiatief van de CGRaad. VCP ontvangt jaarlijks 2,8 miljoen euro. Dit wordt als instellingssubsidie verstrekt aan de CGRaad, aangezien VCP geen zelfstandige instelling is, maar een programma.

4.3.3. De doelstellingen van het VCP-programma sluiten niet aan
bij de doelstellingen van de Subsidieregeling PGO
Sec bekeken passen specifieke subsidies binnen de huidige regeling, daar er formeel de mogelijkheid toe
bestaat. Inhoudelijk wijken de doelstellingen van het VCP echter af van de doelstellingen van de
Subsidieregeling PGO.
De Subsidieregeling PGO richt zich op landelijke activiteiten, daar waar het VCP-programma erop is gericht
om lokale belangenbehartigers breed te ondersteunen op het gebied van Wet maatschappelijke ondersteuning
(Wmo), de Wet sociale werkvoorziening (Wsw), vervoer, onderwijs en inclusief beleid. In 2008 is in overleg
met de minister, het VCP-programma en andere belanghebbenden besloten dat de functies lokale
belangenbehartiging en cliëntenparticipatie in de Wmo meer op elkaar afgestemd moesten worden.
Uitvoering geven aan de Wmo valt primair onder de verantwoordelijkheid van de gemeenten. Het VCPprogramma richt zich dan ook juist op de lokale belangenbehartigers en clientenparticipatie op lokaal niveau.
Dit staat haaks op de subsidievoorwaarden van de andere stromen binnen de subsidieregeling, waar
activiteiten expliciet een nationaal karakter moeten hebben. Omdat de VCP-activiteiten een lokaal karakter
hebben en een aanvulling zouden moeten zijn op lokaal beleid, zou ook de financieringsverantwoordelijkheid
decentraal belegd moeten worden.

4.3.4. Het VCP-programma heeft ook ander financieringsbronnen
Het VCP-programma beperkt zich niet tot mogelijkheden die de PGO-subsidie biedt, maar onderneemt ook
vanuit haar expertise projecten op andere terreinen en ontvangt daarvoor financiering. Zo ontvangt het VCP
ook een projectsubsidie van de minister van SZW voor een project op het terrein van arbeidsparticipatie.
Tevens is er een gezamenlijke projectsubsidie van V&W, VWS en OCW voor een project op het terrein van
vervoer, en ontvangt VCP gelden van VNG, SZW en VWS voor het project ‘Kanteling Wmo’.

4.3.5. Uit gesprekken blijkt toegevoegde waarde van het VCPprogramma
In het kader van dit deelonderzoek naar het VCP-programma is gesproken met een vijftal lokale en regionale
organisaties. Betrokkenen zijn van mening dat veel kennis en expertise aanwezig is bij het VCP-programma en
dat zij vanuit die rol een toegevoegde waarde hebben ten aanzien van de lokale belangenbehartigers en de
inbreng in het lokale beleid. Men geeft aan kennis en ervaring uit te wisselen en de onderlinge contacten
waardevol te vinden. Zo werd het voorbeeld genoemd dat men een specifieke vraag van een lokale organisatie
beter kon beantwoorden vanwege de onderlinge contacten met medewerkers van het VCP programma.
Tegelijkertijd wordt opgemerkt dat er enige overlap bestaat met andere organisaties die lokaal actief zijn op
het vlak van de Wmo. Ook deze organisaties houden zich bezig met het ondersteunen van oganisaties op het
gebied van lokale belangenbehartiging. Het gaat dan met name om de informatieverstrekking en het
signaleren van knelpunten en problemen en het samenbrengen van cliënten. Een organisatie kan kiezen bij
welk ondersteuningsloket hij aanklopt voor assistentie. Tegelijkertijd komt uit de gespreken naar voren dat
VCP ook actief de samenwerking zoekt op verschillende vlakken. Zo worden bijvoorbeeld gezamenlijk
informatiebijeenkomsten georganiseerd voor patiënten en organisaties.

PwC

Pagina 43 van 69

In een van de interviews werd aangegeven dat er momenteel gesprekken gaande zijn om regionale organisaties
onderling en ook bij de landelijke moederorganisatie beter te laten aansluiten. De geïnterviewde gaf aan dat
daar nog verbeteringen mogelijk zijn, met name waar het de onderlinge afstemming van werkzaamheden
betreft. De zelfde geïnterviewde gaf aan te vinden dat ondanks de lokale activiteiten het Rijk wel een rol heeft
in het financieren van de taken van VCP-organisaties, vanwege de meerwaarden van de coördinatie door een
centrale organisatie met landelijke dekking.
Conclusie VCP-programma
Het VCP-programma heeft een toegevoegde waarde op lokaal niveau, maar hoort mede daardoor niet thuis
binnen de subsidieregeling voor landelijke PGO-organisaties.

PwC

Pagina 44 van 69

Bijlagen

PwC

Pagina 45 van 69

PwC

Pagina 46 van 69

A. Onderzoeksverantwoording
Hieronder gaan wij in op de randvoorwaarden van het onderzoek, de gehanteerde onderzoeksmethoden en de
gebruikte gegevens. Voor overzichten van gegevens en specifieke details per onderzoeksmethode zullen wij
verwijzen naar de overige bijlagen bij dit rapport.

A.1. Randvoorwaarden en Begeleidingscommissie
Het onderzoek is uitgevoerd onder een aantal randvoorwaarden, die in overleg met de opdrachtgever zijn
vastgesteld. Deze randvoorwaarden zijn:
 De evaluatie betreft zowel de Subsidieregeling PGO als de uitvoering van die regeling. De effecten van
de regeling zijn binnen 2 jaar na de invoering niet vast te stellen. Wel gaat de evaluatie in op de
 De evaluatie stelt de achterliggende doelstellingen van de subsidie niet ter discussie.
 Een beoordeling van het functioneren van de PGO-organisaties door hun leden is geen onderdeel van
de evaluatie.
Het onderzoek is uitgevoerd onder toezicht van een Begeleidingscommissie. De Begeleidingscommissie had
een drieledige taak:
 toezien op de uitvoering van het onderzoek conform het plan van aanpak dat door VWS en PwC is
overeengekomen;
 toezien op het onafhankelijke karakter van het onderzoek;
 corrigeren van feitelijke onjuistheden.
De volgende personen hadden zitting in de Begeleidingscommissie:
Jan Beumer (WMO Platform)
Julitta Cheung (secretaris, VWS)
Sanne Elbrink (VWS/MC)
Theo Gallee (CIBG/(adjunct)secretaris Programmaraad)
Ment Gillissen (PGOsupport)
Annelous Meij (VWS/DMO)
Ruth Seldenrijk (NPV)
Margriet Spiering-Wolter (CIBG/cluster beschikkingen)
Henny Vermolen (LPGGz/Platform VG)

A.2. Documentanalyse
De start van het onderzoek werd gevormd door een analyse van de Subsidieregeling PGO, het bijbehorende
Beleids- en beoordelingskader en het achterliggende beleid. Ook zijn documenten betreffende de uitvoering
van de regeling door het CIBG geanalyseerd. Gaandeweg het onderzoek is de set documenten verder
uitgebreid met specifieke documentatie over bijvoorbeeld de werkwijze van het CIBG. Een volledig overzicht
van de geanalyseerde documenten is opgenomen in Bijlage B.
Naast beleidsdocumenten is ook een selectie bestudeerd van de subsidiedossiers die het CIBG aanhoudt voor
de verstrekte en afgewezen instellings- en projectsubsidies. Bij het dossieronderzoek is onder andere
vastgesteld welke aspecten van aanvragen voor toekenning en vaststelling van instellingssubsidie door het
CIBG worden beoordeeld en hoe die beoordeling in de praktijk plaatsvindt. Voor projectsubsidies is een
vergelijkbare analyse uitgevoerd, met het verschil dat voor projectsubsidies die onder de Subsidieregeling PGO
zijn toegekend nog geen vaststellingsaanvragen zijn ontvangen, omdat de looptijd van de in 2009 toegekende
subsidies nog niet is afgelopen.

PwC

Pagina 47 van 69

In totaal zijn 10 subsidiedossiers onderzocht. De dossiers zijn door de onderzoekers geselecteerd, waarbij is
uitgegaan van vier dossiers toekenning instellingssubsidie en vier dossiers toekenning projectsubsidie, in
beide categorieën verdeeld over aanvragen uit 2009 en 2010. Daarnaast zijn twee dossiers geselecteerd waarin
een vaststelling van een instellingssubsidie die in 2009 was toegekend zichtbaar werd. Binnen de genoemde
categorieën zijn de dossiers door de onderzoekers willekeurig gekozen.

A.3. Interviews
A.3.1. Verkennende interviews
In de beginfase van het onderzoek zijn verkennende interviews gevoerd met vertegenwoordigers van VWS, het
CIBG, de koepels NCPF, CG-Raad en CSO, het Platform VG, het Landelijk Platform GGZ en PGOsupport.
Tevens hebben de onderzoekers een deelsessie georganiseerd op de Jaarbeurssessie voor PGO-organisaties die
plaatsvond op 10 december 2010. Tijdens de deelsessie is in vier groepsinterviews gesproken met circa 40
vertegenwoordigers van PGO-organisaties.

A.3.2. Toetsende interviews
Naar aanleiding van het bestuderen van de documenten zijn toetsende interviews afgenomen bij alle leden van
de Programmaraad. Om agendatechnische redenen zijn deze interviews in meerderheid telefonisch afgenomen
bij individuele leden van de Programmaraad.
Daarnaast is een toetsend interview afgenomen bij twee vertegenwoordigers van het CIBG.
Alle toetsende interviews met leden van de Programmaraad zijn volgens de zelfde gestructureerde vragenlijst
afgenomen. Deze interviewleidraad is opgenomen in Bijlage C, net als een volledig overzicht van alle
geïnterviewden.

A.4. Internetenquête
Volgend op de dossieranalyse en de verkennende interviews is via internet een enquête uitgevoerd onder alle
bij VWS, het CIBG en PGOsupport bekende PGO-organisaties. In totaal zijn 312 organisaties benaderd om de
enquête in te vullen en hebben 196 aan dat verzoek gehoor gegeven. Daarmee ligt het responspercentage van
de internetenquête op 63%. Bij een aantal van de in dit rapport vermelde resultaten is de respons lager dan
196. Dit lagere getal vindt zijn oorzaak in het volgende:
Sommige vragen zijn niet aan alle respondenten voorgelegd, omdat de antwoorden op eerdere vragen in de
enquête inhielden dat specifieke vervolgvragen niet van toepassing waren voor deze organisaties. Deze
zogenaamde “routing” leidt ertoe dat organisaties geen vragen krijgen voorgelegd, die niet op hen van
toepassing zijn. Als organisaties bijvoorbeeld in 2009 geen projectsubsidie hebben aangevraagd, werd hen niet
gevraagd of zij die projectsubsidie ook hadden toegekend gekregen. De vragenlijst die in de enquête aan de
PGO-organisaties is voorgelegd, is opgenomen in bijlage D. In de meest rechter kolom in die bijlage staat per
vraag vermeld of daarop routing van toepassing was.

A.5. Deelonderzoek Programma Versterking
CliëntenPositie
Als separaat deelonderzoek is ons gevraagd te onderzoeken in hoeverre het VCP-programma aansluit bij de in
de Subsidieregeling PGO geformuleerde doelstellingen.
Om op deze vraag een antwoord te kunnen geven binnen de bredere evaluatie van de Subsidieregeling PGO
hebben wij allereerst alle relevante documenten, waaronder het subsidiedossier, werkplannen en
jaarverslagen, bestudeerd om een feitelijke beschrijving te kunnen geven van de doelstellingen en activiteiten
van het VCP. Aanvullend zijn een vijftal interviews gehouden met vertegenwoordigers van MEE organisaties,
Zorgbelang en gemeenten om inzicht te krijgen in de positionering van het programma en de waardering van
belangrijke stakeholders. De gebruikte bronnen en geïnterviewde personen zijn in respectievelijk bijlage B en
bijlage C van dit rapport opgenomen.

PwC

Pagina 48 van 69

A.6. Validatie van de onderzoeksresultaten in het veld
Aan het slot van het onderzoek is een validatie van de onderzoeksresultaten uitgevoerd door de
managementsamenvatting van dit rapport publiek te maken en om reactie te vragen van PGO-organisaties. Dit
is gebeurd in de periode 29 april – 11 mei via de website van PGOsupport, www.pgosupport.nl. PGOsupport
heeft tevens de mogelijkheid om op de managementsamenvatting te reageren aangekondigd via zijn
nieuwsbrief. In bijlage E zijn opgenomen de tekst die op de website is geplaatst door PGOsupport op verzoek
van PwC en VWS en een samenvatting van de reacties.

PwC

Pagina 49 van 69

B. Bronnenlijst
Wet- en regelgeving


Subsidieregeling VWS Subsidies, 8 juni 2006



Wijziging Subsidieregeling VWS Subsidies, 29 juni 2010



Subsidieregeling PGO



Beleids- en beoordelingskader 2009



Beleids- en beoordelingskader 2010



Brief inzake wijziging beleids- en beoordelingskader 2010, 23 december 2009

Achtergronddocumenten


Brancherapport, Patienten- en gehandicaptenorganisaties in 2008



De kracht van diversiteit, rapportage werkgroep wenkend perspectief, juni 2009



De patient als sturende kracht, Raad voor de Volksgezondheid en Zorg, mart 2010

Documenten benut voor de analyse


Diverse statusoverzichten en financiële overzichten CIBG



Besluitenlijsten periodiek overleg CIBG -VWS



Subsidiedossiers instellingssubsidie steekproefdossiers



Subsidiedossiers projectsubsidie steekproefdossiers



Verslagen Programmaraad



Subsidiedossier instellingsubsidie VCP 2009 en 2010.



Meerjarenplan VCP 2010-2012



Jaarverslag VCP 2009



Werkplannen VCP voor de jaren 2009, 2010 en 2011

PwC

Pagina 50 van 69

PwC

Pagina 51 van 69

C. Geïnterviewden
C.1. Verkennende fase
Organisatie

Geïnterviewden

VWS

Sanne Elbrink

CIBG

Margriet Spiering-Wolter

CIBG

Theo Gallee

Platform VG

Wim Drooger

CG-raad & NPCF

Ad Poppelaars/Fini de Paauw en Wilna Wind

CSO

Wim Van Minnen

LPGGz

Marjan ter Avest

PGOsupport

Ment Gillissen

C.2. Procesanalyse
Organisatie

Geïnterviewden

CIBG

Margriet Spiering-Wolter & Theo Gallee

Programmaraad

Mevr. J. van Leeuwen

Programmaraad

De heer prof. R.A. Huijsman MBA

Programmaraad

De heer D.C. Kaasjager

Programmaraad

De heer drs. J. Hamel

Programmaraad

De heer B.J. van der Vlies

Programmaraad

De heer drs. M.A.J.M. Bos

C.3. Vragenlijst telefonische interviews leden
Programmaraad in het kader van de procesanalyse


Wij hebben begrepen dat er voorafgaand aan de bijeenkomsten van de Programmaraad een
preselectie wordt gemaakt door de voorzitter van de Programmaraad in samenwerking met een van de
leden. Hebt u weleens een preselectie uitgevoerd?

PwC

Pagina 52 van 69



Hoe vindt de preselectie in de praktijk plaats?



Had u inzage in alle projectaanvragen van de besproken dossiers toen u deelnam aan de preselectie?



En toen u deelnam aan vergaderingen van de Programmaraad?



Hoe weegt de Programmaraad om met de scores die door het CIBG zijn gegeven in het pre-advies?



Hebt u als lid van de Programmaraad voldoende informatie om u een oordeel te kunnen vormen over
de behandelde aanvragen voor projectsubsidie?



Hoe garandeert de Programmaraad de consistente toepassing van beoordelingscriteria op de
verschillende aanvragen?



Welke maatregelen heeft de Programmaraad genomen om de onafhankelijkheid van zijn
beoordelingen te garanderen?



Hoe vindt u dat die maatregelen werken?



Welke verbeterpunten ziet u voor de transparantie van de beoordelingen richting het PGO-veld?



Wat is de oorzaak van de onderschrijding van het subsidiebudget in de laatste ronde projectsubsidies?

C.4. Deelonderzoek Programma Versterking
CliëntenPositie
Organisatie

Geïnterviewden

Zorgbelang Brabant

De heer S. den Hartog

Gemeente Gouda

Mevrouw N. Kats

MEE Gelderse Poort

De heer S. Koops

Gemeente Almere

Mevrouw A. Lelyveld

Zorgbelang Nederland

Peter van der Loo

MEE Rotterdam

Mevrouw J. de Vrieze

Naast de bovengenoemde partijen is de CG-Raad benaderd voor een interview over het VCP-programma.
Vanuit de CG-Raad is echter niet gereageerd op herhaaldelijke verzoeken hiertoe die zowel telefonisch als per
e-mail zijn gedaan.

PwC

Pagina 53 van 69

C.5. Vragenlijst telefonische interviews inzake
Programma Versterking CliëntenPositie
De interviews in het kader van het VCP-programma zijn semi-gestructureerd gehouden volgens onderstaande
lijst met onderwerpen:


Introductie: rol en taken organisatie



Bekendheid met VCP-programma



Ervaring met en waardering van VCP-programma



Samenwerking met VCP-programma



Ervaring met en waardering van VCP-programma



Aanvullende suggesties

PwC

Pagina 54 van 69

PwC

Pagina 55 van 69

D. Vragenlijst Enquête
Nummer Vraag
Organisatie- en functiegegevens
1.
Voor wat voor type organisatie bent u werkzaam?

1b.

1c.

Bent u werkzaam bij een organisatie die valt onder de
zogeheten hoofdstuk 5 van de Subsidieregeling PGO en
komt uw organisatie dus in aanmerking voor een
specifieke subsidie?
Binnen welke groep van organisaties behoort de
organisatie waarvoor u werkzaam bent?

2.

Wat is uw functie?

3.

Wat is de rechtsvorm van uw organisatie?

4.

Hoeveel leden heeft uw organisatie?

5.

Hoeveel donateurs heeft uw organisatie?

Antwoordopties

Routing

[kies hetgeen het beste bij uw organisatie past]

Patientenorganisatie

Gehandicaptenorganisatie
Gericht op een lichamelijke beperking
Gericht op een verstandelijke beperking

Ouderenorganisatie

Clientenorganisatie GGZ

Familie/ouderorganisatie

Anders

Nee

Ja

-






















LPGGZ of Platform VG
CG-Raad, CSO of NPCF
Medezeggenschapsorganisaties
Per Saldo, LFB of Centrum Klantervaring Zorg
Directeur
Bestuurder
Staf/beleidsmedewerker
Anders, namelijk……
Vereniging
Stichting
Anders
< 250 leden
250 – 500 leden
500 – 2000 leden
>2000 leden
Geen donateurs
1 – 250 donateurs
250 – 500 donateurs
500 – 2000 donateurs
>2000 donateurs

Ja – vraag 1c
Nee – vraag 2
-

-

Vereniging – vraag 4
Stichting – vraag 5
Anders – vraag 4
-

-

‘PwC’ is het merk waaronder PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. (KvK 34180285), PricewaterhouseCoopers Belastingadviseurs N.V. (KvK 34180284), PricewaterhouseCoopers Advisory N.V. (KvK 34180287), PricewaterhouseCoopers Professional
Services B.V. (KvK 51414406), PricewaterhouseCoopers B.V. (KvK 34180289) en andere vennootschappen handelen en diensten verlenen. Op deze diensten zijn algemene voorwaarden van toepassing, waarin onder meer aansprakelijkheidsvoorwaarden zijn
opgenomen. Op leveringen aan deze vennootschappen zijn algemene inkoopvoorwaarden van toepassing. Op www.pwc.nl treft u meer informatie over deze vennootschappen, waaronder deze algemene (inkoop)voorwaarden die ook zijn gedeponeerd bij de
Kamer van Koophandel te Amsterdam.

6.

Heeft uw organisatie betaalde medewerkers in dienst?

Instellingssubsidie
7.
De minister van VWS heeft een aantal doelen met de
instellingssubsidie. Kunt u de volgende doelstellingen
rangschikken naar de mate waarin u deze belangrijk
vindt?






Nee, wij werken alleen met vrijwilligers
Ja, 1 fte betaalde medewerker
Ja, 1 – 5 fte betaalde medewerkers
Ja, >5 fte betaalde medewerkers

-



Door het uitvoeren van kerntaken zorgen dat patiënten,
gehandicapten en ouderen beter de regie op hun eigen
leven kunnen voeren
Door het uitvoeren van kerntaken zorgen dat patiënten,
gehandicapten en ouderen beter maatschappelijk
kunnen participeren
Professionaliseren van de PGO-organisatie, zodat de
organisatie kerntaken nog beter kan uitvoeren
Diversiteit van het veld behouden, maar verdere
versnippering voorkomen
Inzetten op kwaliteitstoetsing en dienstverlening
Ja, voor 2009, 2010 en 2011
Ja, voor 2010 en 2011
Ja, voor 2009 en 2010
Ja, alleen voor 2011
Ja, alleen voor 2010
Ja, alleen voor 2009
Nee

-





8.

Hebt u voor de jaren 2009, 2010 en/of 2011 een
aanvraag ingediend voor instellingssubsidie?

9.
10.

Waarom hebt u geen aanvraag ingediend?
Hoe ervaart u de aanvraagprocedure van
instellingssubsidie?

11.

Wat heeft u als eenvoudig/ingewikkeld ervaren in de
aanvraagprocedure?
[formulering vraag afhankelijk van antwoord vraag 10]

PwC









Open
[Likert scale]
1. Zeer eenvoudig
2. Eenvoudig
3. Neutraal
4. Ingewikkeld
5. Zeer ingewikkeld
Open

Nee --- vraag 9
Ja, --- vraag 10

--- vraag 27
Indien antwoord is niet Neutraal
– vraag 11

Pagina 57 van 69

12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.

Hebt u voor 2009 instellingssubsidie toegekend
gekregen?
Wat was kort samengevat de reden van afwijzing?
Hebt u voor 2010 instellingssubsidie toegekend
gekregen?
Wat was kort samengevat de reden van afwijzing?
Hebt u voor 2011 instellingssubsidie toegekend
gekregen?
Wat was kort samengevat de reden van afwijzing?
Hebt u bezwaar ingediend tegen een beschikking
aangaande uw aanvraag voor instellingssubsidie?
Hoe hebt u de afhandeling van uw bezwaar ervaren?



Open


Open


Open









Indien vraag 8:
Ja, alleen voor 2009 --- vraag 12
(en 13)
Ja, alleen voor 2010 --- vraag 14
(en 15)
Ja, alleen voor 2011 --- vraag 16
(en 17)
Ja, voor 2009 en 2010 --- vraag
12 (13) en vraag 14 (15)
Ja, voor 2010 en 2011 --- vraag
14 (15) en vraag 16 (17)
Ja, voor 2009, 2010 en 2011 --vraag 12 (13), vraag 14 (15) en
vraag 16 (17)
Nee --- vraag 13

Ja
Nee
Ja
Nee

Nee --- vraag 15

Ja
Nee

Nee --- vraag 17

Ja
Nee
Ik ben positief over de uitkomst en positief over de
procedure
Ik ben positief over de uitkomst, maar negatief over de
procedure
Ik ben negatief over de uitkomst, maar positief over de
procedure
Ik ben negatief over de uitkomst en negatief over de
procedure
Ik ben negatief over de procedure, maar heb nog geen
uitsluitsel over de uitkomst
Ik ben positief over de procedure, maar heb nog geen
uitsluitsel over de uitkomst

Ja --- vraag 19

Indien vraag 12 = Ja --- vraag 20
Indien vraag 11 = Nee of nvt --vraag 25

PwC

Pagina 58 van 69

20.

Hoe ervaart u de verantwoording die u moest indienen
voor uw instellingssubsidie 2009?

20b

Wat heeft u als eenvoudig/ingewikkeld ervaren bij de
verantwoording van uw instellingssubsidie?
[formulering vraag afhankelijk van antwoord vraag 20]
Hebt u de afgelopen twee jaar een controlebezoek
ontvangen van een accountant die handelde in opdracht
van Fonds PGO van CIBG?
Kostte deze controle u veel tijd?

21.
22.

23.

24.

Met de nieuwe subsidieregeling PGO is de omvang van
de instellingssubsidie voor een aantal organisaties
veranderd. Wat is het effect geweest van de nieuwe
Subsidieregeling PGO op uw organisatie?
In 2009 werd een ontwikkelsubsidie verstrekt van
€ 30.000. In hoeverre is dit belangrijk geweest voor de
ontwikkeling van uw organisatie?

25.

Aan welk van de hiernaast genoemde kerntaken heeft u
de meerderheid (meer dan 50% van het bedrag) van uw
instellingssubsidie besteed?

26.

Is het bedrag van de instellingssubsidie toereikend om
de kerntaken van uw organisatie uit te kunnen voeren?
[toelichtingsbox: wat zijn kerntaken]

PwC

[Likert scale]

Zeer eenvoudig

Eenvoudig

Neutraal

Ingewikkeld

Zeer ingewikkeld
Open



Neutraal – 21

Ja --- vraag 22
Nee --- vraag 23

Ja
Nee

[Likert scale]
Dit kostte mij of een van mijn collega’s:
1. Zeer veel tijd
2. Veel tijd
3. Neutraal
4. Weinig tijd
5. Zeer weinig tijd

Mijn organisatie is er financieel op vooruit gegaan

Mijn organisatie er financieel op achteruit gegaan

Voor mijn organisatie maakt het financieel geen verschil
[Likert scale]
1. Zeer belangrijk
2. Belangrijk
3. Neutraal
4. Onbelangrijk
5. Zeer onbelangrijk
Toelichtingsbox : Open

Lotgenotencontact

Belangenbehartiging

Informatie en voorlichting

Professionaliseren van de organisatie

Exploitatiekosten
1. Zeer toereikend
2. Toereikend
3. Ontoereikend
4. Zeer ontoereikend

Pagina 59 van 69

Projectsubsidie
27.
De minister van VWS heeft een aantal doelen met de
projectsubsidie. Kunt u de volgende doelstellingen
rangschikken naar de mate waarin u deze belangrijk
vindt?








Sterke gesprekspartner zijn van verzekeraars,
aanbieders van zorg en ondersteuning, overheden en
andere maatschappelijke organisaties
Inbrengen van ervaringsdeskundigheid om kwaliteit
van zorg en ondersteuning beter af te stemmen op
wensen en behoeften
Krachtenbundeling en samenwerken daar waar
mogelijk
Inzetten op aanvullende activiteiten anders dan de
kerntaken
Door het uitvoeren van projecten zorgen dat patiënten,
gehandicapten en ouderen beter de regie op hun eigen
leven kunnen voeren
Door het uitvoeren van projecten zorgen dat patiënten,
gehandicapten en ouderen beter maatschappelijk
kunnen participeren
Cliëntenperspectief
Maatschappelijke participatie
Betrokkenheid van de doelgroep
Samenwerken






Ja, in 2009 en in 2010
Ja, alleen in 2010
Ja, alleen in 2009
Nee







28.

29.

30.
31.

32.

32b.

PwC

Sinds 2010 dienen projecten aan te sluiten bij één of
meer beleidsthema’s zoals gesteld in het Beleids- en
beoordelingskader. Kunt u deze beleidsthema’s
rangschikken naar de mate waarin u deze belangrijk
vindt?
Hebt u in 2009 en/of 2010 één of meerdere aanvragen
ingediend voor projectsubsidie?

Waarom hebt u geen aanvraag ingediend?
De aanvraagprocedure voor projectsubsidie 2009
verschilde van de procedure in 2010. Hoe hebt u dit
ervaren?
[toelichtingsbox: wat was het verschil]
Hoe ervaart u de aanvraagprocedure van
projectsubsidie?

Wat heeft u als eenvoudig/ingewikkeld ervaren in de
aanvraagprocedure? [formulering vraag afhankelijk van
antwoord vraag 25]

Open




Nee --- vraag 30
Ja, in 2009 en in 2010 --- vraag
31
Ja, alleen in 2009 / Ja, alleen in
2010 --- vraag 32
--- vraag 47

De procedure was in 2009 beter dan in 2010
De procedure was in 2010 beter dan in 2009
Tussen de procedures ervaar ik geen verschil

[Likert scale]
1. Zeer eenvoudig
2. Eenvoudig
3. Neutraal
4. Ingewikkeld
5. Zeer ingewikkeld
Open

Neutraal – vraag 33

Pagina 60 van 69

33.
33b
34.

35.
36.

36b.
37.
37b
38.

39.

Met hoeveel organisaties heeft u in 2009 samen een
aanvraag voor projectsubsidie ingediend?
Waarom heeft u niet gekozen voor samenwerking in een
project?
Hebt u projectsubsidie in 2009 toegekend gekregen?

Wat was kort samengevat de reden dat uw aanvraag /
een aantal van uw aanvragen zijn afgewezen?
Is voor u duidelijk op welke criteria u bent afgewezen?

Kunt u dit nader toelichten?
Met hoeveel organisaties heeft u in 2010 samen een
aanvraag voor projectsubsidie ingediend?
Waarom heeft u niet gekozen voor samenwerking in een
project?
Hebt u projectsubsidie in 2010 toegekend gekregen?

40.

Wat was kort samengevat de reden dat uw aanvraag /
een aantal van uw aanvragen zijn afgewezen?
Is voor u duidelijk op welke criteria u bent afgewezen?

40b.

Kunt u dit nader toelichten?

41.

Hoe ervaart u de Programmaraad als onafhankelijk
adviesorgaan?

PwC

Indien vraag 29:
Ja, alleen in 2009 --- vraag 33 –
36b
Ja, alleen in 2010 --- vraag 37 –
40b
Ja, in 2009 en 2010 --- vraag 3336b + vraag 37 – 40b
0 – vraag 33b

Keuzeoptie: 0 tot 10/>10
Open



Open

Ja, mijn aanvraag/al mijn aanvragen zijn toegekend
Ja, een aantal van mijn aanvragen is toegekend
Nee

[Likert scale]
1. Zeer duidelijk
2. Voldoende duidelijk
3. Onvoldoende duidelijk
4. Zeer onduidelijk
Open
Keuzeoptie: 0 tot 10 / >10

Nee /Ja, een aantal--- vraag 35
en vraag 36

0 --- vraag 37b

Open



Open

Ja, mijn aanvraag/al mijn aanvragen zijn toegekend
Ja, een aantal van mijn aanvragen is toegekend
Nee

[Likert scale]
1. Zeer duidelijk
2. Voldoende duidelijk
3. Onvoldoende duidelijk
4. Zeer onduidelijk
Open
[Likert scale]
1. Zeer onafhankelijk
2. Voldoende onafhankelijk
3. Onvoldoende onafhankelijk
4. Absoluut niet onafhankelijk
5. Geen mening

Pagina 61 van 69

Nee / Ja, een aantal--- vraag 39
en vraag 40

42.

Hoe ervaart u de besluitvorming van de
Programmaraad?

43.

Hebt u bezwaar ingediend tegen een beschikking
aangaande uw aanvraag voor projectsubsidie?

44.

Hoe hebt u de afhandeling van uw bezwaar ervaren?

[Likert scale]
1. Zeer transparant
2. Voldoende transparant
3. Onvoldoende transparant
4. Absoluut niet transparant
5. Geen mening

Ja

Nee







45.
46.

46b.

Hebt u reeds een tussenrapportage ingediend voor uw
projectsubsidie?
Hoe ervaart u de verantwoording die u moest indienen
middels deze tussenrapportage?

Wat heeft u als eenvoudig/ingewikkeld ervaren bij deze
tussenrapportage [formulering vraag afhankelijk van
antwoord vraag 46]

PGOsupport
47.
Hebt u in de afgelopen twee jaar PGOsupport benaderd
voor ondersteuning bij uw subsidieaanvraag?

48.

PwC

Waarom wel/niet?
[formulering afhankelijk van antwoord vraag 47]

Ik ben positief over de uitkomst en positief over de
procedure
Ik ben positief over de uitkomst maar negatief over de
procedure
Ik ben negatief over de uitkomst, maar positief over de
procedure
Ik ben negatief over de uitkomst en negatief over de
procedure
Ik ben negatief over de procedure, maar heb nog geen
uitsluitsel over de uitkomst
Ik ben positief over de procedure, maar heb nog geen
uitsluitsel over de uitkomst
Indien vraag 34 en/of 38 = Ja /
Ja, een aantal --- vraag 45
Indien vraag 34 én vraag 38 =
Nee --- vraag 47
Ja --- vraag 46


Ja

Nee
[Likert scale]

Zeer eenvoudig

Eenvoudig

Neutraal

Ingewikkeld

Zeer ingewikkeld
Open





Open

Ja --- vraag 44

Ja, zowel in 2009 als in 2010
Ja, in 2009
Ja, in 2010
Nee

Pagina 62 van 69

49.

Hebt u uiteindelijk ook ondersteuning gekregen van
PGOsupport bij uw subsidieaanvraag?

49b.

Waarom niet?

49c.

Heeft u van een andere partij ondersteuning gekregen
bij uw projectaanvraag?
Was het aantal uur ondersteuning dat u heeft ontvangen
toereikend?

50.

51.

Hoe hebt u de ondersteuning van PGOsupport bij uw
aanvraag ervaren?

52.

Hebt u de afgelopen twee jaar gebruik gemaakt van
PGOsupport bij andere aspecten van uw
werkzaamheden?
Communicatie over de subsidieregeling
53.
Hoe was u op de hoogte van de Subsidieregeling PGO?

54.

PwC

Hoe hebt u de communicatie over de nieuwe regeling in
2009 ervaren?







Ja, zowel in 2009 als in 2010
Ja, in 2009
Ja, in 2010
Nee
Organisatie werd als niet kansrijk genoeg beoordeeld
door PGOsupport

Project werd als niet kansrijk genoeg beoordeeld door
PGOsupport

Anders, nl…….

Nee

Ja, nl van….
[Likert scale]

Zeer toereikend

Toereikend

Ontoereikend

Zeer ontoereikend
[Likert scale]

Zeer positief

Positief

Neutraal

Negatief

Zeer negatief

Ja

Nee


Ik ben aangeschreven door Fonds PGO van CIBG of
VWS

Via de koepelorganisatie of het platform waarbij mijn
organisatie aangesloten is

Via PGOsupport

Anders, nl…..
[Likert scale]

Zeer duidelijk

Duidelijk

Neutraal

Onduidelijk

Zeer onduidelijk

Pagina 63 van 69

Ja --- vraag 50
Nee --- vraag 49b en 49c

--- vraag 52

55.

Tot slot
56.
57.

Hoe hebt u de communicatie over de wijzigingen in de
regeling in 2010 ervaren?

Bent u bekend met de inhoud van het rapport Wenkend
Perspectief?
[plaatje + link naar rapport tonen]
Herkent u zich in het rapport Wenkend Perspectief?

58.

Onderschrijft u de conclusies en aanbevelingen van het
rapport Wenkend Perspectief?

59.

Bent u bekend met de inhoud van het RVZ Advies ‘De
patiënt als sturende kracht’? [plaatje +link naar rapport
tonen]
Herkent u zich in het advies van de RVZ ?

60.

61.

Onderschrijft u de conclusies en aanbevelingen van het
RVZ advies?

62.

Wat zijn volgens u de drie belangrijkste verbeterpunten
voor de Subsidieregeling PGO?

63.

Zijn er aspecten die niet aan bod zijn gekomen en die u
wel aan het onderzoeksteam wilt meegeven?

PwC

[Likert scale]

Zeer duidelijk

Duidelijk

Neutraal

Onduidelijk

Zeer onduidelijk

Ik was niet op de hoogte dat er wijzigingen hebben
plaatsgevonden



Ja
Nee

Ja --- vraag 57
Nee ---vraag 59

[Likert scale]

Zeer goed

Goed

Onvoldoende

Helemaal niet
[Likert scale]

Volledig

Deels

Niet

Ja

Nee

Ja --- vraag 60
Nee --- vraag 62

[Likert scale]

Zeer goed

Goed

Onvoldoende

Helemaal niet
[Likert scale]

Volledig

Deels

Niet
Open
1.
2.
3.
Open

Pagina 64 van 69

‘PwC’ is het merk waaronder PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. (KvK 34180285), PricewaterhouseCoopers Belastingadviseurs N.V. (KvK 34180284), PricewaterhouseCoopers
Advisory N.V. (KvK 34180287), PricewaterhouseCoopers Professional Services B.V. (KvK 51414406), PricewaterhouseCoopers B.V. (KvK 34180289) en andere vennootschappen
handelen en diensten verlenen. Op deze diensten zijn algemene voorwaarden van toepassing, waarin onder meer aansprakelijkheidsvoorwaarden zijn opgenomen. Op leveringen aan
deze vennootschappen zijn algemene inkoopvoorwaarden van toepassing. Op www.pwc.nl treft u meer informatie over deze vennootschappen, waaronder deze algemene
(inkoop)voorwaarden die ook zijn gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel te Amsterdam.

E. Validatie
Om de bevindingen van de evaluatie te toetsen is de managementsamenvatting van de evaluatie
subsidieregeling PGO ter validatie voorgelegd aan de PGO-organisaties zelf, door de managementsamenvatting
op de site van PGO-support te plaatsen. De PGO-organisaties konden via een openbare pagina op deze site via
een voor het brede publiek openbare webpagina een reactie geven op de verschillende conclusies en
aanbevelingen. De PGO-organisaties hebben van 29 april tot en met 11 mei de mogelijkheid gehad te reageren.
De reactietermijn stond in eerste instantie op 8 mei, maar is mede naar aanleiding van opmerkingen uit het
veld verlengd.
Hieronder volgt eerst de tekst die op de website van PGOsupport geplaatst is en vervolgens een samenvatting
van de reacties.

E.1. Aankondigingstekst
Onderstaand figuur toont de tekst die op de website van PGOsupport is geplaatst . PGO-organisaties zijn
daarover door PGOsupport geïnformeerd via de website en de PGOsupport-nieuwsbrief die in de ochtend van 11
mei is verstuurd.

PwC

Pagina 66 van 69

E.2. Overzicht van de reacties
Via de website van PGOsupport zijn naar aanleiding van de managementsamenvatting zestien reacties
geplaatst, door zestien verschillende personen. De reacties zijn zeer divers. Zo schrijft een respondent: ‘De
samenvatting ziet er goed uit. Er is geluisterd naar wat de patiëntenorganisaties hebben ingebracht. PwC
heeft de vinger op enkele zwakke plekken gelegd’, terwijl een andere respondent het volgende meegeeft: ‘Wat
een slecht rapport van PwC. Het mist de kern van de problematiek en de conclusies en aanbevelingen zijn,
laat ik het netjes zeggen, voor verbetering vatbaar’.
Deze diverse reacties overziend kunnen we concluderen dat er vier typen reacties te onderscheiden zijn
1.

Specifieke inhoudelijke reacties op de conclusies en aanbevelingen;

2. Algemene standpunten:
3. Procesreacties;
4. Aanvullende reacties.
Per type reactie geven wij hieronder een samenvatting.
1. Specifieke inhoudelijk reacties op de conclusies en aanbevelingen: Elf van de reacties gaan
(gedeeltelijk) specifiek in op de conclusies een aanbevelingen uit de managementsamenvatting. Het valt op dat
de aanbevelingen of conclusies nauwelijks inhoudelijk ter discussie worden gesteld. Alleen de conclusie dat de
VCP-programma niet in de huidige subsidieregeling past wordt door twee organisaties bestreden. De
respondenten daarnaast de volgende reacties:


Samenwerking wordt door de meeste organisaties als een belangrijk middel ervaren om
professionaliteit en efficiency te verbeteren. Het mag echter geen doel op zich zijn. Eén organisatie geeft
aan wel te geloven in het uitwisselen van kennis, expertise en ervaring, maar geen toegevoegde waarde
te zien in structurele organisatorische samenwerking.



Onderschreven wordt dat de procedure voor de aanvraag van projectsubsidies onvoldoende duidelijk is
en dat de instellingssubsidie een bijdrage levert aan verdere professionalisering van het veld. In dit
kader wordt aangegeven dat het proces voor het verkrijgen van projectsubsidie niet klantvriendelijk is
en een focus op instellingssubsidie gewenst is. Waarbij de doelmatigheid van de instellingsubsidie nog
verbeterd kan worden. Een van de organisaties stelt dat de projectsubsidies op papier zeer doeltreffend
zijn, maar in de praktijk met name werk voor consultants opleveren.



Onderschreven wordt dat heldere en duidelijke doelstellingen en duidelijke regelgeving, waarmee
onder andere duidelijker wordt welke organisaties wel en niet onder de regeling vallen, de
doeltreffendheid van de regeling zullen vergroten. Aanvullend onderschrijft een organisatie dat de
huidige regeling, waarbinnen de toegang tot subsidie voor een deel bepaald wordt door historie
(ontving de organisatie in 2008 ook al subsidie), niet bijdraagt doeltreffendheid en innovatie.



Eén organisatie geeft aan de toegevoegde waarde en kennis van de accountmanagers van PGOsupport
zeer gering te vinden.

2. Algemene standpunten: Drie organisaties geven aan in zijn algemeenheid niet achter de conclusies en
aanbevelingen te staan. Elf organisaties zijn neutraal of positief.
3. Procesreacties: Een aantal instellingen is kritisch over het proces. Zij geven aan (ook na verlenging van de
responstermijn) dat de reactietermijn te kort was. Tevens is men kritisch op het feit dat het totale rapport niet
op de site geplaatst is en dat de plaatsing van de samenvatting twee keer is uitgesteld.

PwC

Pagina 67 van 69

4. Aanvullende reacties: De respondenten hebben ook een aantal aanvullende reacties geplaatst. Het gaat
dan om onderwerpen die geen onderdeel waren van de evaluatie of om de algemene visie van een individu of
organisatie op het PGO-veld:


Een organisatie roept PGO-organisaties via de site van PGOsupport op hun stem te laten aan de
Tweede Kamer.



Twee organisaties gaan in op de rol van de H5-organisaties. Zij geven aan de toegevoegde waarde
van de koepels te betwijfelen.



Belangenbehartiging door patiënten zelf is van belang. In dit kader zouden alleen verenigingen
recht op subsidie moeten hebben, omdat de leden stemrecht hebben.



Steeds meer grote en kleine organisaties houden zich bezig met belangenbehartiging. De
doelmatigheid van deze kernactiviteit is moeilijk te meten.



Gezien de decentralisatie van zorg is belangenbehartiging op regionaal en lokaal niveau steeds
belangrijker.



De derdepartijrol is van essentieel belang voor consumentgerichte zorg. Dit vergt een financiële
investering van het ministerie, maar zal kostenbesparend en kwaliteitsverhogend werken. In dit
kader wordt het ministerie geadviseerd de huidige subsidiemiddelen voor het PGO-veld in stand te
houden en goed te luisteren naar de verschillende PGO-organisaties (zowel grote als kleine).



Aangegeven wordt dat de PGO-organisaties goed en doelmatig werk verrichten.



Eén organisatie geeft aan het systeem van bonussen niet te begrijpen. (Niet duidelijk is waar deze
reactie op gericht is).



Het ministerie houdt te weinig rekening met kleine PGO-organisaties die werken met vrijwilligers.
(Dit is niet verder toegelicht).

De reacties naar aanleiding van de managementsamenvatting op de site van PGOsupport hebben geen
aanleiding gegeven om de conclusies een aanbevelingen in het eindrapport aan te passen.

PwC

Pagina 68 van 69

PwC

Pagina 69 van 69