Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2015–2016

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

10
Vragen van het lid Leijten (SP) aan de Staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport over dehumanisering in zorginstellingen (ingezonden
25 augustus 2015)
Antwoord van Staatssecretaris Van Rijn (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 15 september 2015). Zie ook Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2014–2015, nr. 3353
Vraag 1, 2, 3, 4 en 5
Wat is uw reactie op het bericht «Camera spiedt in verpleeghuizen»?1
Wat vindt u ervan dat verpleegkundig en verzorgend personeel vervangen
wordt door camera’s en een toezicht- centrum (domoticacentrum) op afstand?
Deelt u de mening dat juist ook in de centrale ruimtes, naast cameratoezicht
in de openbare ruimtes, de gangen en de woonkamers, voldoende personeel
aanwezig zou moeten zijn? Kunt u uw antwoord toelichten?
Vindt u ook dat het een vorm van dehumanisering is als bewoners via een
camera in de gaten worden gehouden gedurende hun verblijf in een
openbare ruimte? Zo nee, kunt u uitleggen op welke wijze dit menswaardige
zorg is? Zo ja, bent u bereid zorginstellingen die personeel vervangen door
camera’s en een toezichtcentrum op afstand hierop aan te spreken?
Deelt u de analyse dat, als een bewoner op de alarmknop drukt en hij of zij
geen medewerker langs krijgt maar contact krijgt met een meldkamer, dit wel
degelijk een ontwikkeling is die ten koste gaat van het menselijke contact?
Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 1, 2, 3, 4 en 5
Ik heb kennis genomen van het artikel in het Algemeen Dagblad van
24 augustus met de titel «Camera houdt oogje in het zeil in Haagse verpleegcentra».
De Minister en ik hebben in onze brief «e-health en zorgverbetering» van
2 juli 2014 aangegeven welke kansen en mogelijkheden een goede inzet van
techniek en ICT biedt om de zorg te verbeteren. Technologische ontwikkelingen, waaronder cameratoezicht, bieden in mijn opinie kansen om niet alleen
de zorg efficiënter te organiseren, maar ook de zelfredzaamheid en de
kwaliteit van leven van mensen te vergroten. Ik heb in het land vele
voorbeelden gezien waar met de inzet van ICT de contactmomenten in de

1

ah-tk-20152016-10
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2015

Camera spiedt in verpleeghuis, Algemeen Dagblad, 24 augustus 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

1

zorg beter werden afgestemd op de behoeften van de bewoner, in plaats van
contact op het moment dat het in de «ronde» van het personeel past.
Dat wil niet zeggen dat alle inzet van technologie tot betere zorg leidt. Ik heb
niet de illusie dat de overheid kan bepalen in welke gevallen de inzet van ICT
leidt tot goede zorg. Dit laat ik aan het oordeel van de zorgprofessional en
(vertegenwoordigers van) bewoners. Van belang is wel dat besluitvorming
hierover met de cliëntenraad en met personeel is afgestemd, om te borgen
dat het past bij de behoeften van de bewoners en werknemers. Daarnaast
moet de toepassing van technologie in de zorg goed worden besproken met
de individuele cliënt en/of zijn vertegenwoordiger, waarbij de wensen en
behoeften van de cliënt en eventuele risico’s van de toepassing betrokken
worden.
Meer specifiek ingaand op de casus die aan de orde is, kan cameratoezicht –
als het op een goede manier wordt ingezet – bijdragen aan betere zorg.
Bijvoorbeeld omdat het bewoners meer rust geeft omdat zij ‘s nachts minder
gestoord worden en het personeel wordt ontlast doordat zij langer bij een
bewoner kunnen blijven die wakker is, als de rest van de bewoners rustig
liggen te slapen. De snelheid van het contact met een hulpverlener in een
meldkamer als bewoners op de alarmknop drukken kan hen juist een veilig
gevoel bieden, als goed is geregeld dat er vervolgens snel hulp komt als dat
nodig is.
Vraag 6
Hoe ziet een dergelijk «domoticacentrum» eruit? Hoeveel mensen werken
daar, en wat voor achtergrond hebben de mensen die daar werken? Kennen
de medewerkers van het «domoticacentrum» de mensen waar ze toezicht op
moeten houden? Kunnen de mensen in het «domoticacentrum» het gedrag
van de verpleeghuisbewoners goed interpreteren? Neemt de veiligheid voor
de bewoners van verpleeghuizen door dergelijke «domoticacentra» volgens u
toe? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 6
Er is geen vastomlijnde definitie van wat een «domoticacentrum» is. In het
algemeen geldt dat de zorgaanbieder verplicht is om goede kwaliteit van zorg
te leveren, zoals is vastgelegd in de Kwaliteitswet zorginstellingen. Een
onderdeel van die verplichting is dat mensen die een rol in de zorgverlening
hebben, in staat moeten zijn die rol te kunnen vervullen. Bij de inrichting en
bezetting van een «domoticacentrum» zal dus goed moeten zijn nagedacht
over wie op welk moment informatie krijgt en moet zijn geborgd dat zij in
staat zijn om die informatie goed te beoordelen.
Vraag 7
Bent u ervan op de hoogte dat verschillende Haagse aanbieders momenteel
experimenteren met dergelijke toezichtsystemen? Zo ja, kunt u aangeven
hoeveel en welke verpleegzorgaanbieders in Nederland dergelijke experimenten hebben lopen, waarbij personeel vervangen wordt door cameratoezicht
op afstand? Kunt u daarbij aangeven wat tot nu toe de resultaten zijn van
deze experimenten? Is de veiligheid van de bewoners in de periode van het
experiment toe- of afgenomen? Is de tevredenheid van de bewoners over de
zorg die zij ontvangen in het verpleeghuis in de periode van het experiment
toe- of afgenomen? Indien u niet over deze informatie beschikt, bent u dan
bereid dit uit te zoeken en de Kamer hierover te informeren? Zo nee, waarom
niet?
Antwoord 7
Ik weet van een aantal instellingen dat zij hiermee experimenteren. Een
landelijk dekkend overzicht heb ik niet. Aanbieders meten zelf de ervaringen
en tevredenheid van cliënten en professionals. De manier waarop resultaten
gemeten worden varieert en hangt mede af van het soort toepassing en de
doelstellingen van de pilots. Hoe organisaties hier mee omgaan is aan hen,
waarbij ik er van uitga dat zij dit, zoals zij ook wettelijk verplicht zijn, in
afstemming doen met hun cliënten. Ik zie geen meerwaarde in het verzamelen van deze informatie.
In mijn brief over e-health en zorgverbetering van 2 juli 2014 ga ik onder
andere in op het gebruik van slimme toepassingen zoals cameratoezicht en
domotica in de zorg. Dit draagt eraan bij dat mensen veilig langer thuis

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

2

kunnen wonen. Het doel dat de Minister en ik in deze brief hebben gesteld is
dat iedereen die zorg en ondersteuning thuis ontvangt binnen 5 jaar de
mogelijkheid heeft om – desgewenst – via een beeldscherm 24 uur per dag
met een zorgverlener te communiceren. De ontwikkeling hiervan wordt
gemonitord en Uw Kamer wordt hierover via voortgangsrapportages
geïnformeerd.
Vraag 8
Kunt u aangeven hoeveel geld de verschillende zorginstellingen jaarlijks kwijt
zijn aan het «domoticacentrum» en het personeel van het «domoticacentrum»? Hoeveel verpleegkundigen en verzorgenden kunnen daarvoor
aangesteld worden? Indien u niet over deze informatie beschikt, bent u dan
bereid dit uit te zoeken en de Kamer hierover te informeren? Zo nee, waarom
niet?
Antwoord 8
Informatie over de kosten wordt niet meegenomen in de voortgangsrapportage e-health en zorgvernieuwing. Welke kosten er gemoeid zijn met de inzet
van cameratoezicht is afhankelijk van de lokale situatie. Ik vind niet alleen van
belang wat de kosten van technologie zijn maar ook wat de maatschappelijke
baten en de meerwaarde voor de cliënt en personeel zijn. Voor de inzet van
technologie in algemene zin kan gesteld worden dat hieraan op al die vlakken
een positieve businesscase ten grondslag ligt. Kwaliteit en doelmatigheid
kunnen prima hand in hand gaan.
Vraag 9
Erkent u dat, als u zou zeggen dat u geen ontwikkelingen wilt waarbij
personeel vervangen wordt door cameratoezicht op afstand, deze uitspraak
een normerende werking zal hebben voor de verpleeghuissector? Bent u
bereid afstand te nemen van deze manier van «zorgverlening»? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 9
Zoals ik in mijn antwoord op bovenstaande vragen heb aangegeven ben ik
van mening dat de inzet van technologie, waaronder ook cameratoezicht,
mits goed ingezet en in nauw overleg met cliënten en professionals, kansen
biedt om de zorg efficiënter te organiseren en de zelfredzaamheid en kwaliteit
van het leven van mensen te vergroten.
Vraag 10, 11 en 12
Bent u ervan op de hoogte dat in de jaarrekening 2014 van Stichting
Eykenburg als toelichting bij de Personeelskosten staat: «wegens dreigende
onderbezetting op enkele cruciale functies is er in 2014 een beroep gedaan op
externe organisaties voor de inhuur van medewerkers. Dit gebeurde onder
andere bij de medische dienst en afdeling ICT»? Wat is uw reactie hierop? Is
er momenteel nog steeds sprake van een dreigende onderbezetting? Zo nee,
hoe is deze opgelost en speelt het «domoticacentrum» een rol in deze
oplossing? Zo ja, vindt u het verantwoord dat Stichting Eykenburg haar
financiële middelen inzet voor camera’s in plaats van voor het oplossen van
een dreigende onderbezetting?
Vindt u het wenselijk dat WoonZorgcentra Haaglanden (WZH), een organisatie
met een resultaat boekjaar van € 1.359.050, een eigen vermogen van
€ 31.799.967, en de bestuurder een bezoldiging ontvangt van € 230.425, op
personeelskosten bespaart door camera’s toezicht te laten houden op de
bewoners? Kunt u uw antwoord toelichten?2
Vindt u het wenselijk dat Stichting Zorggroep Florence, een organisatie met
een resultaat boekjaar van € 943.367, een eigen vermogen van € 47.215.751,
en waar de bestuurders een bezoldiging ontvangen van respectievelijk
€ 227.050 en € 188.965, op personeelskosten bespaart door camera’s toezicht
te laten houden op de bewoners? Kunt u uw antwoord toelichten?

2

www.jaarverslagenzorg.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

3

Antwoord 10, 11 en 12
Ik heb kennis genomen van de jaarrekening van Stichting Eykenburg. Het is
aan de Raad van Bestuur om besluiten te nemen over de inzet van middelen
van de Stichting en het is aan de Raad van Toezicht om hierop toe te zien. Dit
geldt ook voor de inzet van camera’s, zoals bij een toenemend aantal
instellingen (waaronder de door u genoemde Stichting Eykenburg, WoonZorgcentra Haaglanden en Stichting Zorggroep Florence) gebeurt.
Zoals ik ook in mijn antwoord op bovenstaande vragen heb geantwoord is
het wel van belang dat dergelijke beslissingen worden genomen in afstemming met de cliëntenraad en het personeel. De inzet van camera’s, bewegingssensoren en andere technologie kan onder meer tot voordeel hebben
dat er minder vrijheidsbeperkende maatregelen hoeven te worden genomen
(cliënten kunnen zich vrijer bewegen binnen een afgesproken gebied) en dat
de nachtrust van cliënten minder wordt verstoord door controles van het
verzorgend personeel.
Vraag 13
Is een zorgorganisatie eigenlijk al niet te groot geworden als deze zich kan
veroorloven een apart «domoticacentrum» te maken en bewoners met behulp
van camera’s in de gaten moet houden? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 13
Het hebben van een domoticacentrum hoeft niets te zeggen over de grootte
van een instelling. Er zijn ook voorbeelden van kleinschalige initiatieven die
vanuit doelmatigheidsoverwegingen gezamenlijk een domoticacentrum of
meldkamer hebben ingericht. Die ontwikkeling zien we ook in de curatieve
zorg.
Vraag 14 en 15
Zou u het acceptabel vinden als in de kinderopvang toezicht wordt gehouden
op de kinderen met behulp van camera’s, in plaats van door daarvoor
opgeleid personeel? Kunt u uw antwoord toelichten?
Zou u het acceptabel vinden als in het basisonderwijs toezicht wordt
gehouden op de kinderen met behulp van camera’s, in plaats van door
daarvoor opgeleid personeel? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 14 en 15
Het is niet aan mij om een opvatting met uw Kamer te delen over het gebruik
van camera’s in de kinderopvang en het basisonderwijs. Dat is aan respectievelijk de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) en de
Minister van Onderwijs Cultuur en Wetenschap (OCW).
Vraag 16
Vindt u het menswaardige zorg dat de bewoners van zorgcentrum BurgHaamstede, die in staat zijn te verhuizen naar een aanleunappartement,
moeten verhuizen als de nieuwbouwlocatie klaar is, omdat geacht wordt dat
deze ouderen weer moeten leren op eigen benen te staan? Vindt u het niet
ontzettend triest dat er zo gesold wordt met ouderen? Kunt u uw antwoord
toelichten?3
Antwoord 16
Met de hervorming van de langdurige zorg en ondersteuning worden cliënten
in de toekomst meer in hun eigen omgeving geholpen. De trend dat mensen
langer thuis blijven wonen is al langer zichtbaar en is ook iets waar instellingen zich op voorbereiden (of al op hebben voorbereid) door bijvoorbeeld
verzorgingshuizen om te vormen tot moderne woonzorgcentra waar mensen
op basis van het scheiden van wonen en zorg geholpen worden. Voor
cliënten die met een indicatie voor een laag ZZP in een instelling verblijven
en niet in staat zijn om op zichzelf te gaan wonen, geldt dat zij het recht
houden op een plek in een zorginstelling. In mijn brief van 13 juli 2015 (TK
2014–2015, 31 765, nr. 159) heb ik aangekondigd dat ik voornemens ben om
voor cliënten met een indicatie voor een laag ZZP die op 31 december 2014

3

http://www.pzc.nl/regio/schouwen-duiveland/opeens-moet-bijna-blinde-opa-zelf-koffie-zetten1.5167737?ref=vp-element.page_teaser&refid=7.396661

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

4

zorg kregen in de vorm van een VPT, te regelen dat zij ook in de toekomst
hun zorg kunnen blijven ontvangen in de vorm van een VPT vanuit de Wlz.
Vraag 17, 18, 19 en 20
Wat vindt u ervan dat een bewoner die bijna blind is zelf koffie moet zetten,
terwijl hij niet goed voor zichzelf kan zorgen? Kunt u uw antwoord toelichten?
Wat vindt u ervan dat bewoners gedwongen op zichzelf aangewezen worden,
en voor dagelijkse zaken hun kinderen of thuiszorg moeten inschakelen?
Vindt u dit getuigen van goede zorg? Kunt u uw antwoord toelichten?
Vindt u het ook niet ver gaan dat er stickers op deuren worden geplakt, zodat
vrijwilligers onderscheid kunnen maken tussen bewoners die wel en niet
zelfstandig koffie of thee kunnen zetten? Deelt u de mening dat ouderen recht
hebben op een onbezorgde dag, en dat het wel heel triest is dat zelfs op
koffie en thee bezuinigd wordt onder het mom u moet maar weer zelfstandig
worden?
Vindt u het ook een vorm van dehumanisering dat een sticker bepaalt of
iemand een kopje koffie mag krijgen? Waarom kan niet gewoon iedereen
koffie aangeboden worden?
Antwoord 17, 18, 19 en 20
Zoals ik in Waardigheid en Trots (Kamerstuk 31 765, nr. 124) heb aangegeven,
draait goede zorg voor ouderen in de verpleeghuizen in essentie om
maximaal behoud van kwaliteit van leven. Dat betekent zorg die aansluit bij
de wensen en mogelijkheden van de cliënt met warme betrokkenheid van
familie en naasten. Wanneer een cliënt nog mogelijkheden heeft om in
bepaalde opzichten zijn of haar zelfstandigheid te behouden, draagt dat bij
aan het gevoel zelf regie te hebben op het leven en nuttig bezig te zijn.
Het gaat daarbij uiteraard om persoonlijk maatwerk. Iedere individuele casus
is anders. Het is aan de cliënt en professional om samen de wensen en
mogelijkheden ten aanzien van eigen zelfstandigheid goed in beeld te
brengen en daarbij te bezien wat mensen nog wel zelf kunnen en willen en
wat door de zorgverleners overgenomen moet worden.
Hoe aanbieders hier in praktijk mee omgaan, hoe zij kenbaar maken welke
cliënt waarin ondersteund wordt, dat bespreken aanbieders met cliënten en
met het personeel. Dit varieert per aanbieder. Sommige aanbieders leggen dit
vast in het persoonlijk plan van de cliënt. Deze aanbieder gebruikt als
geheugensteuntje een sticker. Het is belangrijk dat medewerkers en cliënten
met elkaar bespreken wat werkt en wat men prettig vindt.
Vraag 21
Deelt u de mening dat bewoners niet zomaar in een verzorgingshuis terecht
komen, en dat er niet van hen geëist mag worden weer zelfstandig te gaan
wonen? Zo ja, wat gaat u hieraan doen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 21
Zoals ik in mijn antwoord op vraag 16 heb aangegeven geldt voor cliënten
die met een indicatie voor een laag ZZP in een instelling verblijven en niet in
staat zijn om op zichzelf te gaan wonen, dat zij het recht houden op een plek
in een zorginstelling. In mijn brief van 13 juli 2015 (TK 2014–2015, 31 765, nr.
159) heb ik aangekondigd dat ik voornemens ben om voor cliënten met een
indicatie voor een laag ZZP die op 31 december 2014 zorg kregen in de vorm
van een VPT, te regelen dat zij ook in de toekomst hun zorg kunnen blijven
ontvangen in de vorm van een VPT vanuit de Wlz.
Vraag 22
Zijn de zorginstellingen die personeel vervangen door camera’s, en die via
stickers bepalen wie wel en geen koffie krijgt; zorginstellingen die volgens de
Inspectie voor de Gezondheidszorg «onderaan» bungelen in het kwaliteitslijstje of juist niet?4

4

www.langdurigezorg.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

5

Antwoord 22
Wanneer een zorgaanbieder besluit om de zorg voor cliënten te ondersteunen
met de inzet van domotica, bijvoorbeeld voor het toezicht tijdens de nacht, is
voor de Inspectie voor de Gezondheidszorg van belang dat er per individuele
cliënt een risico-inschatting is gemaakt en de (on)mogelijkheden van
domotica goed in beeld zijn. Belangrijk is bovendien dat dit met de cliënt
en/of zijn familie (wettelijk vertegenwoordiger) goed wordt besproken. Tot
slot toetst de Inspectie of het personeel goed in kan spelen op deze technische veranderingen, voldoende alert is op mogelijk gevaar en tijdig kan
signaleren als het gebruik van domotica niet werkt. De Inspectie geeft aan dat
het inzetten van domotica, waar dus strenge eisen voor gelden, vaak gebeurt
in instellingen die de zorg goed op orde hebben en deze verandering aan
kunnen.
Vraag 23
Hebben deze zorgorganisaties in het kader van het plan «waardigheid en
trots, liefdevolle zorg voor onze ouderen» ook plannen ingediend om de
ouderenzorg te verbeteren? Zo ja, behelst dat plan dan het vervangen van
personeel door camera’s? Kunt u de Kamer deze plannen toesturen?
Antwoord 23
De zorgorganisatie Allévo, waar Duinoord onderdeel van is, heeft een
verbeterplan ingediend in het kader van Waardigheid en Trots. De essentie
van alle verbetervoorstellen wordt op de website www.langdurigezorg.nl
geplaatst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

6