Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

34 268

Wijziging van de Wet op de Raad voor het
openbaar bestuur en intrekking van de Wet op
de Raad voor de financiële verhoudingen in
verband met de herinrichting van de
adviesfunctie inzake de financiële verhoudingen

Nr. 4

VERSLAG
Vastgesteld 12 oktober 2015
De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken, belast met het voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel, heeft de eer als volgt verslag uit
te brengen van haar bevindingen.
Onder het voorbehoud dat de regering op de gestelde vragen en de
gemaakte opmerkingen tijdig en genoegzaam zal hebben geantwoord,
acht de commissie de openbare beraadslaging over dit wetsvoorstel
voldoende voorbereid.
Inhoudsopgave
1.
2.
3.
4.
5.

Inleiding
Taakomschrijving
Samenstelling
Personele en financiële gevolgen
Consultatieprocedure

1
3
3
4
4

1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de Raad voor het openbaar
bestuur en intrekking van de Wet op de Raad voor de financiële verhoudingen in verband met de herinrichting van de adviesfunctie inzake de
financiële verhoudingen. Graag willen zij enkele opmerkingen maken en
een aantal vragen aan de regering stellen.
Hoewel de leden van de VVD-fractie zich enkele jaren geleden nog konden
voorstellen dat de Raad voor de financiële verhoudingen als technisch
adviescollege zou blijven bestaan, een en ander als onderdeel van een
ander adviesstelsel, stemmen zij nu in met het intrekken van de Wet op de
Raad voor de financiële verhoudingen en het onderbrengen van de Raad
voor de financiële verhoudingen bij de Raad voor het openbaar bestuur.
Gelet op de ontwikkelingen in het openbaar bestuur, is het nodig om de
financiële verhoudingen meer in samenhang met de bestuurlijke
verhoudingen te bezien. Er is behoefte aan een meer integrale advisering

kst-34268-4
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 268, nr. 4

1

op het terrein van de financiële en bestuurlijke verhoudingen. Daar komt
bij dat het voorstel past in een soberder adviesstelsel, wat weer meer past
bij een kleinere overheid.
Nu de Raad voor de financiële verhoudingen als onafhankelijk adviesorgaan wordt opgeheven, vragen de leden van de VVD-fractie de regering
nader in te gaan op de vraag hoe de kennis inzake de financiële verhoudingen binnen de Raad voor het openbaar bestuur is dan wel wordt
gewaarborgd. Waarom heeft de regering besloten geen menskracht van
de Raad voor de financiële verhoudingen over te laten gaan naar de Raad
voor het openbaar bestuur? Hoe wordt de continuïteit van de financiële
kennis gewaarborgd? Hoe wordt geïnvesteerd in een krachtige kennisfunctie op het terrein van de financiële verhoudingen? Het gaat immers
om hele specifieke expertise die vereist is. Het vraagstuk van de financiële
verhoudingen mag in de nieuwe situatie niet ondersneeuwen. Gaarne
krijgen de leden van de VVD-fractie een reactie van de regering.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het voorliggende wetsvoorstel in verband met de herinrichting van de
adviesfunctie inzake de financiële verhoudingen. Deze leden onderschrijven de wenselijkheid van het integreren van de advisering op het
terrein van de financiële en de bestuurlijke verhoudingen. Wel hebben
deze leden nog enkele vragen over de concrete uitwerking in het
voorliggende wetsvoorstel.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van het wetsvoorstel.
Zij willen in het kader van de behandeling in herinnering roepen dat de
Raad voor het openbaar bestuur en de Raad voor de financiële verhoudingen niet alleen adviseur van de regering zijn, maar ook van het
parlement. Zij vragen zich in dat licht af of het niet in de rede gelegen had
het parlement eerder bij dit wetsvoorstel te betrekken.
De leden van de D66-fractie merken op dat zowel de Raad voor het
openbaar bestuur als de Raad voor de financiële verhoudingen in
bestuurlijk Nederland populaire adviescolleges zijn. Hun adviezen worden
goed gelezen en als relevant ervaren. Zeker voor het meer technische
advies dat vanuit de Rfv komt over bijvoorbeeld de decentralisaties of het
onderhoud van gemeente- en provinciefonds is dat opvallend te noemen.
De aan het woord zijnde leden hebben mede daarom nog vragen over de
noodzaak om beide adviestaken te integreren. Graag verkrijgen zij nadere
toelichting. Bovendien vragen deze leden zich af of het Ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties haar rol als opdrachtgever
alleen kan versterken als zij slechts één in plaats van twee raden hoeft aan
te sturen? Zijn die mogelijkheden niet ook te benutten zonder integratie
van beide raden?
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het voorstel van wijziging van de Wet op de Rob en intrekking
van de Wet op de Rfv in verband met de herinrichting van de adviesfunctie inzake de financiële verhoudingen. Deze leden kunnen zich de
wens van de regering voorstellen om bestuurlijke en financiële verhoudingen in samenhang te benaderen via één verantwoordelijk adviesorgaan, maar hebben daarbij nog wel enkele vragen.
Deze leden constateren dat bij de oprichting van de Rfv bewust is gekozen
voor een apart adviesorgaan met specialistische kennis van financiële
verhoudingen. De regering verwijst in haar onderbouwing van de keuze
om nu toch over te gaan tot een fusie met de Rob naar een aantal
evaluaties. Maar kan de regering ook inhoudelijk aangeven waarom nu
een meer integrale benadering passender is en de argumenten uit 1997
niet meer gelden? En kan de regering verduidelijken hoe wordt
voorkomen dat in een brede adviesraad de specialistische kennis over
financiële verhoudingen verdwijnt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 268, nr. 4

2

De leden van de SGP-fractie kunnen instemmen met het toevoegen van
de taken van de Raad voor de financiële verhoudingen aan de taak van de
Raad voor het openbaar bestuur. Wel hebben deze leden een aantal
vragen bij dit wetsvoorstel.
De leden van de SGP-fractie constateren dat de taakomschrijving rond
financiële verhoudingen in het wetsvoorstel niet helemaal overeenstemt
met de taakomschrijving in de Wet op de financiële verhoudingen. Daarin
wordt ook gesproken over een adviestaak inzake uitvoering van de
wetgeving. Ook wordt er gesproken over adviezen die van uitvoerende
aard kunnen zijn. Deze leden vernemen graag of het een bewuste keuze is
om deze onderdelen te schrappen in het wetsvoorstel. Waarom is
hiervoor gekozen?
De leden van de SGP-fractie constateren dat de regering meer wil kiezen
voor inhoudelijk opdrachtgeverschap. Hoe ziet de regering in het
algemeen de invulling van het inhoudelijk opdrachtgeverschap voor zich?
Hoe wordt de onafhankelijkheid van de advisering gewaarborgd?
Een specifiek onderdeel betreft het voorkomen dat vraagstukken rond de
financiële verhoudingen niet ondersneeuwen. Deze leden vragen zich af
hoe de regering dit concreet voor zich ziet. Wat moet gedaan worden om
dat «ondersneeuwen» te voorkomen?
2. Taakomschrijving
In de tekst van het wetsvoorstel wordt, zo lezen de leden van de
SGP-fractie, net als in de bestaande wet gesproken over het functioneren
van de «overheid». Dit wordt niet specifiek toegespitst op de rijksoverheid
en de decentrale overheden. Deze leden vragen zich af of het niet beter
zou zijn om uitdrukkelijk te benoemen dat het gaat om zelfstandige
overheden die ieder een eigen taak hebben en dat het daarom goed is ook
in de algemene adviseringstaak uitdrukkelijk te benoemen dat het gaat om
de rijksoverheid en de decentrale overheden.
Juist als er sprake zou zijn van inhoudelijke sturing vanuit het ministerie,
is het voor de leden van de SGP-fractie van belang dat de zelfstandigheid
van de andere overheden gewaarborgd wordt. Heeft de regering ook
overwogen om naast de uitgangspunten van de democratische rechtsstaat ook specifiek aandacht te vragen voor het gedecentraliseerde
karakter van de overheden en de eigen taken en verantwoordelijkheden
van gemeenten en provincies? Zou dat de taakomschrijving niet nauwkeuriger maken?
De regering stelt dat de beleidsmatige aspecten van de financiële
verhoudingen onderdeel uit zullen maken van de advisering over de
inrichting en het functioneren van de overheid. De leden van de
SGP-fractie vernemen graag waaraan hierbij precies gedacht moet
worden?
3. Samenstelling
Met het intrekken van de Wet op de raad voor de financiële verhoudingen
vervalt de functie van voorzitter van de Raad voor de financiële verhoudingen en vervallen ook de functies van de leden van deze raad. In de
memorie van toelichting wordt voorts gesteld dat. als nieuwe vaste leden
van de Raad voor het openbaar bestuur worden aangetrokken, gezorgd
zal worden voor een evenwichtige samenstelling wat betreft kennis van
zowel de bestuurlijke als de financiële verhoudingen. De leden van de
VVD-fractie vragen zich af of overwogen is om de voorzitter en de leden
van de huidige Raad voor het openbaar bestuur uit hun functie te
ontheffen en de «nieuwe« Raad voor het openbaar bestuur opnieuw
samen te stellen, opdat vanaf het begin van de nieuwe raad sprake is van
een evenwichtig samengestelde Raad voor het openbaar bestuur. Zo
neen, waarom is dit niet overwogen? Is tevens overwogen een nieuwe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 268, nr. 4

3

naam te bedenken, om zo het verschil tussen de oude Raad voor het
openbaar bestuur en de nieuwe organisatie duidelijk te maken? Zo neen,
waarom niet? Gaarne krijgen de leden van de VVD-fractie een reactie van
de regering.
De leden van de VVD-fractie hechten zeer aan een zorgvuldige overgangsprocedure om de continuïteit van het werk van de Raad voor de financiële
verhoudingen te waarborgen. Op welke gaat de regering dit waarborgen?
Gaarne krijgen de leden van de VVD-fractie een reactie.
Voorts vragen de leden van de VVD-fractie zich af of overwogen is de
«nieuwe» Raad voor het openbaar bestuur aan te vullen met iemand die
gespecialiseerd is in financiële verhoudingen. De huidige Raad voor het
openbaar bestuur bestaat uit negen leden, terwijl het kabinetsbeleid
uitgaat van maximaal tien leden van adviescolleges. De «nieuwe» Raad
voor het openbaar bestuur zou in die gedachte tijdelijk uit tien personen
kunnen bestaan. Gaarne krijgen zij een reactie van de regering.
Overigens vragen de leden van de VVD-fractie hoe in de tussenliggende
tijd, gedoeld wordt tot het moment dat er nieuwe leden worden aangetrokken, er voor wordt gezorgd dat er binnen het adviescollege voldoende
expertise op het terrein van de financiële verhoudingen is. Gaarne krijgen
zij een reactie van de regering.
De leden van de SGP-fractie onderstrepen met de regering het belang dat
bij het aantrekken van nieuwe leden van de raad gezocht zal worden naar
een evenwichtige samenstelling qua kennis. Naar aanleiding hiervan
vragen deze leden zich af waarom niet uitdrukkelijk in de wet wordt
opgenomen dat zowel bestuurlijke als financiële kennis aanwezig dient te
zijn. Zou het niet logischer zijn om op zijn minst tijdelijk enkele leden van
de Raad voor de financiële verhoudingen toe te voegen aan de Raad voor
het openbaar bestuur (nieuwe stijl) (Rob)? Of is deze kennis al op een
andere manier gewaarborgd bij de huidige bezetting van de Rob?
4. Personele en financiële gevolgen
Aan het secretariaat van de Rob worden tot 2018 twee medewerkers
toegevoegd. Zullen deze medewerkers expertise op het terrein van de
financiële verhoudingen hebben, zo vragen de leden van de VVD-fractie.
De leden van de D66-fractie lezen dat ook de regering erkent dat de
spoeling in expertise op het gebied van financiële verhoudingen erg dun
is. Bestaat de kans dat die expertise nog verder afneemt als er geen naar
buiten toe herkenbare raad is die over dat onderwerp adviseert? Er is na
de laatste evaluatie van de Rfv ook sprake geweest van een versterking
van de kennis over de financiële verhouding bij het CPB. Hoe staat het
daar nu precies mee? Is die versterking structureel? Wordt de Rob dan
uitgebreid met leden met kennis over de financiële verhouding? De
expertise van de huidige leden van de Raad voor het openbaar bestuur is
immers vooral op het gebied van de financiële verhoudingen. Zij zijn
aangesteld omwille van advisering op het openbaar bestuur. Op welke
wijze wordt in een geïntegreerde raad continuïteit in en werving van de
relevante kennis over financiële verhoudingen geborgd?
5. Consultatieprocedure
Er zal een verkenning worden uitgevoerd inzake de externe toetsing van
artikel 12 aanvragen in het kader van de Financiële verhoudingswet.
Wanneer zal deze verkenning gereed zijn? Gaarne krijgen de leden van de
VVD-fractie een reactie van de regering.
De Raad voor het openbaar bestuur heeft een reactie op het wetsvoorstel
gegeven. Van de Raad voor de financiële verhoudingen daarentegen is
geen reactie ontvangen. Waarom heeft de Raad voor de financiële

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 268, nr. 4

4

verhoudingen niet op het voorstel gereageerd? In de brief van de Raad
voor het openbaar bestuur is in ieder geval geen reactie van de Raad voor
de financiële verhoudingen opgenomen. Gaarne krijgen de leden van de
VVD-fractie een reactie van de regering.
De leden van de CDA-fractie onderkennen de wens van de VNG, dat een
onafhankelijke instantie de aanvraag in het kader van artikel 12 toetst
omdat de aanvullende bijdrage wordt opgebracht door de collectiviteit
van de gemeenten. De regering kondigt aan op korte termijn een
verkenning te zullen uitvoeren naar de vraag of een dergelijke toetsende
rol behouden moet blijven. Wanneer kan de Kamer de resultaten van die
verkenning en de daarop gebaseerde voorstellen van de regering
tegemoet zien, zo vragen deze leden.
De leden van de CDA-fractie onderschrijven de stelling van de Unie van
Waterschappen, dat de financiële positie van de waterschappen weliswaar
een andere is dan die van de gemeenten en de provincies, maar dat ook
de waterschappen worden geconfronteerd met besluiten van het Rijk,
alsmede met soortgelijke algemene ontwikkelingen als die waar de
provincies en gemeenten mee te maken hebben en die op hun financiële
positie nadrukkelijk van invloed kunnen zijn. Is het ontbreken van een
grondwetsbepaling over de financiële verhouding met de waterschappen
een overwegend bezwaar om de waterschappen op te nemen in de tekst
van het voorliggende wetsvoorstel, zo vragen deze leden.
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat aanvragen van
gemeenten voor steun op grond van art. 12 Fvw extern worden getoetst
door de Rfv. Zij hebben zorgen over de borging van deze toetsing na het
in werking treden van de onderhavige wet en stellen daarover enkele
vragen.
Kan de regering aangeven wat volgens haar het belang is van een externe
toets van een art. 12 aanvraag? Klopt het dat in ongeveer een kwart van
de gevallen het advies van de Rfv anders uitvalt dan het rapport van de
inspecteur? Kan de regering aangeven hoe vaak dit precies het geval was?
Kan de regering tevens inzichtelijk maken in hoeveel gevallen de Minister
het afwijkende oordeel van de Rfv volgt?
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of de regering gezien
het belang van externe toetsing van art. 12 aanvragen overwogen heeft
deze externe toets wettelijk te verankeren? Zo nee, waarom niet en zo ja
op welke wijze?
De leden van de fractie van de ChristenUnie lezen dat de regering de
toetsing van dit artikel eigenlijk niet vindt aansluiten bij het voorgestelde
takenpakket van de Rob. Waarom kiest de regering er dan toch voor om
de toets voorlopig daar te borgen?
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen waarom de regering
er niet voor gekozen heeft de opheffing van de Rfv te laten plaatshebben
nadat er voor de externe toetsing van art. 12 Fvw-aanvragen een
passende en duurzame oplossing is uitgewerkt?
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen de regering hoe de
expertise voor de externe toetsing van art. 12 Fvw-aanvragen in de
nieuwe situatie gewaarborgd wordt? Ook vragen deze leden de regering
wanneer de verkenning van de toekomst van de externe toetsing van art.
12 Fvw wordt verwacht en door wie deze wordt uitgevoerd?
De leden van de SGP-fractie vragen zich af, nu er terecht aandacht is
gevraagd voor de artikel-12-procedure. door wie onderzocht wordt of een
dergelijke vorm van externe toetsing gehandhaafd moet blijven. Wat is de
precieze vraag die onderzocht wordt? Wanneer is het resultaat te
verwachten? Zou een onafhankelijke toetsing niet hoe dan ook gehand-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 268, nr. 4

5

haafd moeten blijven? Zou het dan niet beter meteen in dit wetsvoorstel
als afzonderlijke taak benoemd kunnen worden?
Op het punt van het benoemen van de waterschappen vragen de leden
van de SGP-fractie zich af of het niet inderdaad beter zou zijn om de
waterschappen ook in de wettekst te noemen. Kan mede in het licht van
het bestaande bestuurlijke overleg aangegeven worden waarom de
waterschappen daarbij wel betrokken worden en niet in deze wet?
De voorzitter van de commissie,
Berndsen-Jansen
Adjunct-griffier van de commissie,
Hendrickx

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 268, nr. 4

6