Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

24 515

Preventie en bestrijding van stille armoede en
sociale uitsluiting

Nr. 529

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 april 2020
Bij de begrotingsbehandeling van het Ministerie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid (SZW) heeft uw Kamer de motie van de leden Gijs van
Dijk en Bruins (Kamerstuk 35 300 XV, nr. 65) aanvaard. Deze motie
verzoekt de regering bij de inzet van de middelen kinderarmoede het
principe «pas toe of legt uit» te hanteren en van gemeenten te verlangen
dat zij verantwoorden hoe de besteding van deze middelen bijdraagt aan
het bestrijden van armoede bij kinderen. Via deze brief informeer ik u,
mede namens de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
(BZK), over de wijze waarop ik invulling zal geven aan deze motie.
Sinds 2017 ontvangen gemeenten jaarlijks 85 miljoen euro extra voor de
aanpak van kinderarmoede. Deze middelen ontvangen gemeenten via een
decentralisatie-uitkering (DU) waarmee de middelen dus onderdeel
uitmaken van het gemeentefonds. Over de beoogde maatschappelijke
doelen en resultaten van de middelen zijn bestuurlijke afspraken gemaakt
tussen het Ministerie van SZW en de Vereniging Nederlandse Gemeenten
(VNG) (Kamerstuk 24 515, nr. 380). De keuze voor een DU brengt met zich
mee dat gemeenten beleidsvrijheid en bestedingsvrijheid hebben bij de
inzet van deze middelen en de wijze waarop concreet vorm wordt
gegeven aan de gemaakte afspraken.
In het Verantwoordingsonderzoek 2018 heeft de Algemene Rekenkamer
aandacht gevraagd voor een zorgvuldige inzet van decentralisatieuitkeringen en geconcludeerd dat het instrument DU meerdere malen
onjuist is toegepast, omdat onvoldoende sprake is van beleids- en
bestedingsvrijheid. Dit is onder andere het geval bij de inzet van de
middelen ter bestrijding van kinderarmoede. Zoals in de Kamerbrief van
6 september 2019 (Kamerstukken 35 000 B en 35 000 C, nr. 13) wordt
aangegeven, is het vanzelfsprekend onwenselijk wanneer het Rijk aan een
decentralisatie uitkering voorwaarden verbindt, die niet zijn toegestaan.

kst-24515-529
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 24 515, nr. 529

1

Naar aanleiding van het oordeel van de Algemene Rekenkamer hebben de
fondsbeheerders, de Minister van BZK en de Staatssecretaris van
Financiën, een toetsingskader gemaakt waaraan alle bestaande en nieuwe
DU’s dienen te voldoen. Hiermee dient te worden voorkomen dat
ongeoorloofde eisen worden gesteld aan de besteding van de betreffende
middelen.
Ten aanzien van de DU kinderarmoede hebben de fondsbeheerders in
samenspraak met het Ministerie van SZW geconstateerd dat de paragraaf
over de evaluatie en monitoring in de bestuursafspraken tussen SZW en
de VNG de indruk zou kunnen wekken dat er voorwaarden zijn verbonden
aan het al dan niet halen van beleidsdoelstellingen. De bewuste passage
spreekt over de mogelijkheid van het heroverwegen van het instrument
(hier dus de DU) indien de doelstelling voor het bestrijden van armoede
onder kinderen niet wordt bereikt. Hiermee is niet bedoeld dat de
middelen onder voorwaarden worden verstrekt of dat er middelen
teruggevorderd worden indien het doel niet is bereikt. Bedoeld is slechts
dat het beleidsinstrument, na evaluatie van beleidsresultaten, kan worden
herzien als daarmee het maatschappelijk doel beter bereikt zou kunnen
worden. Het kabinet respecteert de beleids- en bestedingsvrijheid van
gemeenten volledig.
Het bovenstaande betekent dat het niet past als het kabinet in het licht van
bovenstaande motie verantwoording zou vragen van individuele
gemeenten over de besteding van de middelen. De colleges van burgemeester en wethouders leggen verantwoording af aan de gemeenteraad.
Ook de schijn of sfeer van verantwoording aan het Rijk dient te worden
voorkomen. Ik hecht eraan te onderstrepen dat het kabinet bij de inzet van
de middelen kinderarmoede wel hecht aan een zorgvuldige evaluatie (in
nauwe samenwerking met de VNG) om daarmee de doeltreffende inzet
van de middelen te beoordelen. Dit past bij de stelselverantwoordelijkheid
die ik draag en rijksbrede afspraken over evaluatie van beleid. Daarom wil
ik invulling geven aan de motie door in de evaluaties van de bestuurlijke
afspraken enkele extra vragen op te nemen over de inzet van middelen.
Het streven is de extra tussentijdse evaluatie in het kader van de motie
van het lid Bruins c.s. (Kamerstuk 24 515, nr. 479) in het tweede kwartaal
van 2020 aan uw Kamer aan te bieden. De vervolgevaluatie volgt in 2021.
Op deze wijze geeft het kabinet invulling aan de motie die past bij het
karakter van de DU. Indien uw Kamer meer verantwoording zou willen
ontvangen over de inzet van deze extra middelen, zou dit vragen om een
andere verdeling van verantwoordelijkheden tussen rijk en gemeenten op
het terrein van armoedebeleid.
De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
T. van Ark

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 24 515, nr. 529

2