Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3100
Vragen van de leden Bergkamp (D66) en Van Toorenburg (CDA) aan de
Ministers van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en voor Rechtsbescherming
over onnodig confronterende vragen op evaluatieformulieren voor ouders van
kinderen met zeer ernstige verstandelijke en meervoudige beperkingen
(ZEVMB) (ingezonden 17 augustus 2018).
Antwoord van Minister De Jonge (Volksgezondheid, Welzijn en Sport), mede
namens de Minister voor Rechtsbescherming (ontvangen 5 september 2018).
Vraag 1
Bent u bekend met de berichtgeving rondom onnodig confronterende vragen
op evaluatieformulieren voor ouders van kinderen met zeer ernstige
verstandelijke en meervoudige beperkingen (ZEVMB)?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Hoeveel kinderen zijn er in Nederland die te maken hebben met ZEVMB?
Hoeveel ouders zijn curator van kinderen met ZEVMB in Nederland?
Antwoord 2
Er zijn ongeveer 2.000 mensen met ZEVMB in Nederland. Naar schatting zijn
ruim 400 kinderen ouder dan 18 en hebben een curator. In veel gevallen zijn
dat de ouders.
Van de Raad voor de rechtspraak heeft de Minister voor Rechtsbescherming
vernomen dat kantonrechters voor personen met ZEVMB niet altijd onder
curatele instellen. Soms stelt de kantonrechter een combinatie van beschermingsbewind en mentorschap in.
Vraag 3
Kunt u aangeven welke formulieren ouders van kinderen met ZEVMB in
moeten vullen om curator te worden van hun kinderen? Hoe vaak moeten
deze formulieren ingevuld worden?

1

ah-tk-20172018-3100
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

https://twitter.com/cordeva/status/1029028445123227648

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

1

Antwoord 3
Om curatele te verzoeken en tot curator te worden benoemd, moeten ouders
een aanvraagformulier invullen en dit aan de griffie van de rechtbank sturen.
De kantonrechter beslist op het verzoek. Zodra de kantonrechter het verzoek
heeft toegewezen, moet de curator eenmalig een boedelbeschrijving
indienen. De curator is gehouden jaarlijks rekening en verantwoording af te
leggen (hiervoor is een formulier van de rechtspraak beschikbaar), tenzij de
kantonrechter een andere termijn bepaalt. Om de vijf jaar dient de curator de
periodieke evaluatie in te vullen (art. 1:385, tweede lid, Burgerlijk Wetboek).
Hieronder schets ik de achtergrond van deze evaluatie, die ook van belang is
bij de beantwoording van de volgende vragen van de leden Bergkamp en Van
Toorenburg.
In het burgerlijk recht staat zelfbeschikking voorop. Omdat curatele, beschermingsbewind en mentorschap een beperking van de zelfbeschikking van het
individu vormen, mogen deze beschermingsmaatregelen niet verder ingrijpen
en niet langer duren dan noodzakelijk is. In dit licht is de periodieke evaluatie
geïntroduceerd bij de Wet wijziging curatele, beschermingsbewind en
mentorschap (hierna ook: de wetswijziging; Stb. 2013, 414). Een van de
uitgangspunten van de wetswijziging is dat beschermingsmaatregelen
passend zijn en – waar mogelijk – de zelfredzaamheid bevorderen (Kamerstuk
33 054, nr. 3, p. 3). Daarbij past dat periodiek wordt bezien of de maatregel
nog moet voortduren of door een andere, meer passende maatregel kan
worden vervangen. Met het opnemen van deze evaluatieplicht in de wet werd
een reeds bestaande kantonrechterlijke praktijk op wetsniveau geformaliseerd
(Kamerstuk 33 054, nr. 3, p. 15–16).
Genoemde wetswijziging komt mede voort uit het VN-verdrag inzake de
rechten van personen met een handicap dat bepaalt dat maatregelen zoals
curatele, beschermingsbewind en mentorschap de rechten, wil en voorkeuren
van de betrokkene respecteren, proportioneel zijn en toegesneden op de
omstandigheden van de betrokkene, van toepassing zijn gedurende een zo
kort mogelijke periode en onderworpen zijn aan een regelmatige beoordeling
door een bevoegde, onafhankelijke en onpartijdige autoriteit of gerechtelijke
instantie (art. 12, vierde lid). De Nederlandse wet geeft hiervan rekenschap
door als uitgangspunt te nemen dat een beschermingsmaatregel niet verder
ingrijpt dan in de gegeven situatie noodzakelijk is en door de periodieke
evaluatie.
Met name indien er een mogelijkheid is tot herstel van de situatie die tot de
maatregel aanleiding heeft gegeven, is van belang dat de curator, beschermingsbewindvoerder of mentor de kantonrechter hierover periodiek
rapporteert. Indien de aanleiding voor de beschermingsmaatregel is
verdwenen, kan de curator, beschermingsbewindvoerder of mentor opheffing
van de maatregel verzoeken (Kamerstuk 33 054, nr. 3, p. 12).
Zoals toegezegd bij de plenaire behandeling van de Wet wijziging curatele,
beschermingsbewind en mentorschap in de Tweede Kamer, is de wetswijziging na drie jaar geëvalueerd. De uitkomsten van de evaluatie zijn recentelijk
door de Minister voor Rechtsbescherming aan uw Kamer gezonden (Kamerstuk 33 054, nr. 23). De periodieke evaluatie van de beschermingsmaatregelen
maakt deel uit van deze wetsevaluatie. Kantonrechters oordelen positief over
de periodieke evaluaties, omdat deze leiden tot opschoning van achterhaalde
dossiers en dikwijls tot beëindiging of overheveling naar een lichtere
maatregel. Curatoren, beschermingsbewindvoerders en mentoren oordelen
uiteenlopend over de periodieke evaluaties. Als sterk punt wordt vooral het
reflectiemoment op de noodzaak tot voortzetting van de maatregel ervaren.
Weerstanden tegen de periodieke evaluatie bestaan onder andere bij
onveranderbare situaties, zoals bij mensen met ZEVMB (WODC, «Werking
Wet wijziging curatele, beschermingsbewind en mentorschap», Bureau
Bartels, juli 2018, p. 23–28).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

2

Vraag 4
Deelt u de mening van onderzoekers van de Rijksuniversiteit Groningen dat
gezien «de specifieke problemen» die de kinderen met ZEVMB hebben en de
gevolgen, dat ’erkenning van de eigenheid van deze groep en van de
gezinnen met deze kinderen noodzakelijk» is?2
Antwoord 4
Ja, zoals de onderzoekers beschrijven is erkenning van de eigenheid van deze
kinderen en gezinnen als aparte subgroep binnen de groep mensen met een
verstandelijke beperking belangrijk. De combinatie van de ernstige lichamelijke en verstandelijke beperking en de bijkomende medische problematiek
maakt dat mensen met ZEVMB 24 uur per dag 7 dagen in de week intensieve
zorg nodig hebben. Dit maakt ook dat deze mensen een uniek ontwikkelingsprofiel hebben en daarbij passende eigen ondersteuningsbehoeften. Om recht
te kunnen doen aan de zeer intensieve zorgbehoefte en te kunnen komen tot
een passende benadering en passende ondersteuning, is het belangrijk deze
groep te onderscheiden van andere (aanverwante) doelgroepen.
In de brief aan uw Kamer van 6 juli 2017 (Kamerstuk 34 104, nr. 162) staat
daarom dat de definitie zoals opgesteld door de Rijksuniversiteit Groningen
uitgangspunt is voor de Werkgroep Wij zien je Wel (hierna ook: de Werkgroep). De Werkgroep is door mijn voorganger ingesteld om een impuls te
geven aan de kwaliteit van leven van mensen met ZEVMB en hun gezinnen
en om de organisatie van de zorg te vereenvoudigen (zie ook www.wijzienjewel.nl).
Vraag 5
Erkent u dat het ontwikkelperspectief van kinderen met ZEVMB op het gebied
van zelfredzaamheid over het algemeen zeer beperkt is, ondanks het feit dat
dit niet betekent dat er geen mogelijkheid tot leren of ontplooiing is?
Antwoord 5
Ja, de aanwezige beperkingen bij deze groep zijn zo ernstig dat deze mensen
vanuit zichzelf geen tot minimale mogelijkheden hebben. Dat betekent dat zij,
ook voor de uiterst primaire levensbehoeften zoals eten en drinken, volledig
afhankelijk zijn van anderen. Het ontwikkelingsperspectief is over het
algemeen zeer beperkt en de volledige afhankelijkheid blijft levenslang
bestaan.
Vraag 6
Deelt u voorts de mening dat vragen op evaluatieformulieren, zoals «wat
heeft u de afgelopen 5 jaar gedaan om de zelfredzaamheid van betrokkene te
bevorderen» of «wat denkt u de aankomende 5 jaar te doen om de zelfredzaamheid van betrokkene te bevorderen», confronterend en pijnlijk kunnen
zijn voor ouders van kinderen met ZEVMB?3
Antwoord 6
Ja, ik kan mij goed voorstellen dat terugkerende vragen over de zelfredzaamheid van kinderen met ZEVMB confronterend en pijnlijk kunnen zijn voor
ouders.
Vraag 7, 8, 9
Bent u bereid de uitkomst van het overleg dat, volgens de berichtgeving4,
gevoerd gaat worden binnen de rechtbank Midden-Nederland te delen met de
Kamer? Zo nee, waarom niet?
Bestaat op dit moment de mogelijkheid om op formulieren die ouders van
kinderen met ZEVMB in moeten vullen, bijvoorbeeld vanuit hun rol als
curator, vragen over te slaan of «niet van toepassing» aan te geven? Zo niet,
zijn de ministers bereid om de mogelijkheid te onderzoeken en de Kamer hier
voor het einde van 2018 over te informeren? Zo nee, waarom niet?

2

https://www.wijzienjewel.nl/sites/default/files/mensen-meerv-bep-pos-pap-van-derputten2017.pdf
3
https://twitter.com/cordeva/status/1029028445123227648
4
https://twitter.com/RechtspraakNL/status/1029624750551834624

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

3

Bent u bereid te bezien of de formulieren die ingevuld moeten worden door
ouders van kinderen met ZEVMB geen onnodig confronterende en pijnlijke
vragen bevatten, deze vragen zo veel mogelijk aan te passen en de Kamer
hierover voor het einde van 2018 te informeren? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 7, 8, 9
De Raad voor de rechtspraak bericht de Minister voor Rechtsbescherming dat
meerdere klachten zijn ontvangen van ouders die curator of bewindvoerder
zijn (zgn. familievertegenwoordigers) voor hun gehandicapte kind. Naar
aanleiding van deze klachten heeft de landelijke kantonrechtelijke expertgroep
Curatele, Bewind en Mentorschap van het Landelijk Overleg Vakinhoud Civiel,
Kanton en Toezicht (hierna: de expertgroep) gesproken over de vraagstelling
in het evaluatieformulier en de wijze waarop het is opgesteld. Dit heeft geleid
tot herziening van het formulier: bij de tweede periodieke evaluatie kan de
beantwoording van de vragen veel korter zijn via een «afslag», die specifiek is
gericht op ZEVMB. Hierdoor kunnen curatoren en bewindvoerders vragen
overslaan als zij aantonen dat sprake is van ZEVMB, bijvoorbeeld door bij het
evaluatieformulier een medische verklaring te verstrekken. Indien nog voor de
eerste periodieke evaluatie een medische verklaring aan de kantonrechter
wordt overlegd, zou dit voor hem aanleiding kunnen zijn om reeds bij de
eerste periodieke evaluatie te beslissen dat vragen overgeslagen kunnen
worden; het is aan de kantonrechter om hierover in individuele gevallen te
beslissen. Op deze manier wordt de confrontatie voor familievertegenwoordigers met vragen over de zelfredzaamheid van degenen die zij bijstaan
beperkt. De expertgroep is voornemens het gewijzigde evaluatieformulier
voor het einde van dit jaar voor familievertegenwoordigers beschikbaar te
maken. Van de rechtbank Midden-Nederland begrijp ik dat het via twitter
aangekondigde overleg bij de rechtbank een intern overleg betreft.
Zoals is aangegeven in de beantwoording van vraag 3 maakt de periodieke
evaluatie onderdeel uit van de recentelijk afgeronde wetsevaluatie. Naar
aanleiding van die evaluatie is de Minister voor Rechtsbescherming voornemens een stakeholderbijeenkomst te organiseren met onder meer de Raad
voor de rechtspraak en de (branche)verenigingen van curatoren, beschermingsbewindvoerders en mentoren. Deze bijeenkomst dient ertoe inzicht te
krijgen welke uitkomsten van de evaluatie aanleiding zouden kunnen geven
tot veranderingen in de praktijk of aanpassing van regelgeving. De periodieke
evaluatie maakt onderdeel uit van het gesprek met de praktijk, dat uiterlijk dit
najaar zal plaatsvinden. Hierin zal ook de vraag worden betrokken op welke
manier het beste kan worden omgegaan met de periodieke evaluatie in
onveranderbare situaties, zoals bij mensen met ZEVMB. De Werkgroep Wij
zien je Wel heeft mij bericht hiervoor input te leveren vanuit het perspectief
van ouders die curator zijn. Na het gesprek met de praktijk zal de Minister
voor Rechtsbescherming uw Kamer nader informeren.
Van ouders begrijp ik dat ook andere instanties vragen stellen die confronterend zijn voor ouders van kinderen met ZEVMB. Zoals aangegeven in mijn
brief over cliëntondersteuning (Kamerstuk 31 476, nr. 22) start in september
2018 een pilot met gespecialiseerde cliëntondersteuners (co-piloten genoemd)
voor gezinnen met een ZEVMB kind. Ik zal aan de Werkgroep Wij zien je Wel
vragen om via deze co-piloten te inventariseren of, en zo ja welke, formulieren onnodig confronterende en pijnlijke vragen bevatten. Ik verwacht dat de
Werkgroep aandacht besteedt aan dit onderwerp in de voortgangsrapportage,
die in september 2018 verschijnt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

4