Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

29 023

Voorzienings- en leveringszekerheid energie

31 239

Stimulering duurzame energieproductie

Nr. 443

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR KLIMAAT EN ENERGIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 juni 2023
Het Nederlandse elektriciteitsnet staat van oudsher garant voor een
toereikend en zeer betrouwbaar aanbod aan elektriciteit. Het levert
daarmee een belangrijke bijdrage aan onze welvaart en ons vestigingsklimaat. De elektrificatie van de Nederlandse economie en maatschappij is
in de afgelopen jaren in een stroomversnelling gekomen. Dat is een
succes voor de verduurzaming van ons energiesysteem.
De vraag naar het transport van elektriciteit groeit explosief. Bij TenneT
werd vorig jaar ruim 53 Gigawatt aan transportcapaciteit aangevraagd,
terwijl dit in de jaren daarvoor gemiddeld zo’n 6 tot 8 Gigawatt was. De
snelle elektrificatie leidt steeds vaker tot netcongestie: een vol stroomnet
waar nieuwe aansluitingen moeten wachten op voldoende ruimte op het
net. Dat kan ingrijpende gevolgen hebben voor de industrie, woningbouw,
maatschappelijke organisaties en vele andere netgebruikers. Bedrijven
zullen de komende jaren de gevolgen van schaarste ondervinden met
langere wachttijden voor verduurzaming en aansluitingen.
Het aanpakken van netcongestie is daarom topprioriteit voor het kabinet,
medeoverheden, netbeheerders en marktpartijen. Netbeheerders zetten
maximaal in op het verzwaren en uitbreiden van het net, met investeringen van ongeveer 4 miljard euro per jaar. Voor 2030 worden 15.000
stations uitgebreid en voor 2050 moet er 80.000 kilometer aan extra kabels
de grond in. Tegelijkertijd is ook duidelijk dat we het met alleen
uitbreiding en verzwaring van het elektriciteitsnet niet gaan redden.
Netcongestie heeft nu en de komende jaren ingrijpende gevolgen voor de
industrie, woningbouw, maatschappelijke organisaties en vele andere
netgebruikers. Deze partijen kunnen niet wachten tot het elektriciteitsnet
over een aantal jaren verzwaard is, dat zou leiden tot forse maatschappelijke schade. We moeten het bestaande net dus niet alleen op maximaal
tempo uitbreiden, maar ook beter benutten. In congestiegebieden zit het
net alleen op een paar piekmomenten per dag vol; er is ruimte voor
flexibel gebruik van het net. Netgebruikers maken daarbij even geen
gebruik van het elektriciteitsnet tijdens de volle piekmomenten, maar
kunnen de overige tijd wel het elektriciteitsnet gebruiken.

kst-29023-443
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 023, nr. 443

1

Flexibiliteit is de sleutel om te voorkomen dat Nederland op slot gaat
tijdens de verbouwing van het elektriciteitsnet. De overgang van
permanent gebruik naar meer flexibel gebruik van het elektriciteitsnet
gaat niet vanzelf. Daarom wijs ik deze zomer een speciale coördinator
flexibiliteit aan om de knelpunten en onzekerheden bij het investeren in
flexibiliteit op te lossen, zodat we veel sneller dan nu bedrijven kunnen
aansluiten op het net.
Het kabinet neemt de opgave van netcongestie zeer serieus en doet een
beroep op netbeheerders en bedrijven om gezamenlijk, creatief en actief
bij te dragen aan oplossingen om de internationale koppositie van
Nederland met een betrouwbaar net, een aantrekkelijk vestigingsklimaat
en versnelde verduurzaming te handhaven en waar mogelijk te
versterken.
Met deze brief informeer ik uw Kamer over:
• De versnelling van energietransitie;
• De actuele ontwikkeling van netcongestie in verschillende regio’s;
• Het sneller uitbreiden en verzwaren van het net;
• Acties voor meer flexibiliteit en de rol die de industrie hierbij heeft;
• De situatie op het laagspanningsnet.
In de bijlage bij deze brief licht ik een aantal concrete acties toe:
• Sneller bouwen en prioriteren in tijden van schaarste;
• Beter benutten van het net en vergroten flexibel vermogen.
Versnelling van de energietransitie
De ambitie van het kabinet is dat Nederland klimaatneutraal is in uiterlijk
2050. In lijn met deze ambitie, is de verwachting dat in 2030 ongeveer 85%
van onze elektriciteitsproductie hernieuwbaar is (KEV 2022). Deze opgave
vergt aanzienlijke investeringen in duurzame opwek, in elektrificatie van
processen in de industrie, de mobiliteit, de gebouwde omgeving én in het
elektriciteitsnet. De Nederlandse elektrificatie is in de afgelopen jaren in
een stroomversnelling gekomen door onder andere de stijging van de
energieprijzen en verduurzamingsmaatregelen. De netbeheerders zien een
explosieve groei van de vraag naar het transport van elektriciteit. Bij
TenneT werd vorig jaar ruim 53 Gigawatt aan transportcapaciteit
aangevraagd, terwijl dit in de jaren daarvoor gemiddeld zo’n 6 tot 8
Gigawatt was. Het huidige elektriciteitsnet kan deze vraag helaas niet
overal faciliteren, waardoor er in veel gebieden netcongestie is ontstaan.
Actuele ontwikkeling van de netcongestie
In de afbeelding hiernaast is een indicatie gegeven van de transportcapaciteit op het regionale elektriciteitsnet, nog zonder de recente ontwikkeling
in Overijssel. Ik ga in op de rode en oranje gebieden, waar nu geen of
beperkt nieuwe partijen aangesloten kunnen worden.
Situatie regio «Flevopolder, Gelderland en Utrecht»
In deze regio doet TenneT een congestieonderzoek. Voor de oorzaken en
achtergronden verwijs ik naar de Kamerbrief van 17 november 2022
(Kamerstuk 29023, nr. 358). Het lopend congestieonderzoek naar afname
voor Flevopolder, Gelderland en Utrecht, toont nog geen positieve
(tussen)resultaten, er is nog onvoldoende flexibel vermogen gevonden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 023, nr. 443

2

Er is gedurende het onderzoek een extra zorgpunt bijgekomen; de
onverwachte snelle groei van kleingebruikers, zowel MKB als particulieren) op het laagspanningsnet. Er is weliswaar ruimte gereserveerd voor
deze groei, maar deze ruimte dreigt overschreden te worden. Wanneer
geen flexibel elektriciteitsvermogen kan worden gevonden, dan kunnen
op enkele plekken in deze regio al in 2025 de «fysieke grenzen» van het
net in beeld komen. De urgentie om flexibiliteit te vinden is in deze regio
dus des te hoger, gezien de te verwachten consequenties bij het uitblijven
van voldoende flexibele capaciteit.
Acties van de netbeheerders om in dit gebied meer flexibiliteit te ontsluiten zijn onder meer:
• het verbeteren van de uitvoering van congestiemanagement om te zorgen dat er minder
barrières zijn voor netgebruikers om flexibel vermogen aan te bieden;
• het actief benaderen van alle netgebruikers met een aansluiting groter dan 1 Megawatt,
provincies, gemeenten en andere stakeholders;
• het doen van uitvragen bij partijen die elektriciteit invoeden met extra nadruk om flexibiliteit;
• TenneT rondt het congestieonderzoek naar verwachting eind deze zomer af, waarna met
relevante marktpartijen contracten worden gesloten.

Situatie in Noord-Brabant en Limburg
In juni informeerde ik uw Kamer over de start van het congestieonderzoek in Noord-Brabant en Limburg (Kamerstuk 29 023, nr. 311).
Hoewel er eind 2022 extra ruimte is gevonden om de wachtrij voor
grootzakelijke klanten bij de start van het congestie-onderzoek (juni 2022)
te faciliteren, bleek dit niet genoeg om de iedereen in de verdriedubbelde
wachtrij van begin 2023 aan te sluiten. Het vooruitzicht is dat grootzakelijke klanten in Noord-Brabant en Limburg de komende jaren nog met
wachttijden te maken zullen hebben tot benodigde uitbreidingen van het
hoog- en middenspanningsnet gerealiseerd zijn. Partijen in de wachtrij die
kiezen voor flexibele contracten kunnen mogelijk wel sneller van
transportvermogen worden voorzien. De provincie Limburg heeft 2,75
miljoen euro beschikbaar hebben gesteld voor financiering van projecten
voor het ontwikkelen van slimme energiesystemen, slimme netwerken en
opslag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 023, nr. 443

3

Situatie in de haven Rotterdam
In het lopende congestieonderzoek (Kamerstuk 29 023, nr. 358) hebben de
netbeheerders in de afgelopen maanden de aangesloten en wachtende
partijen actief benaderd over de mogelijkheden om meer capaciteit te
ontsluiten. Recent is aan netgebruikers de oproep gedaan tot leveren van
flexibel vermogen. De resultaten worden verwacht in augustus of
september 2023, waarna met relevante marktpartijen contracten worden
gesloten.
Situatie in Groningen, Drenthe en Overijssel
In deze provincies is TenneT een nieuw congestieonderzoek gestart naar
invoeding van elektriciteit, door de snelle groei van het aantal zonneparken dat zich hier wil vestigen. De publicatie wordt verwacht eind 2023.
In Drenthe loopt momenteel ook een congestieonderzoek voor afname
van elektriciteit, waarvan de verwachtte publicatiedatum begin deze
zomer is. Provincie Drenthe heeft ruim een miljoen euro beschikbaar
gesteld voor slimme oplossingen om meer transportcapaciteit te creëren.
Op 19 juni heeft Enexis aangekondigd dat het elektriciteitsnet in delen van
Overijssel ook vol is voor afname van elektriciteit, daar start binnenkort
een congestieonderzoek.
Situatie in Noord-Holland
In Noord-Holland is al ruim twee jaar sprake van netcongestie, door
woningbouw, datacentra, glastuinbouw, mobiliteit en vele andere
oorzaken. De provincie, TenneT en Liander werken nauw samen in de
Taskforce Energie-infrastructuur. Daarnaast is door betrokken partijen
gestart met circa honderd projecten voor investeringen in het net. De
provincie Noord-Holland investeert 1,5 miljoen euro in slimme oplossingen en heeft een «fixer» aangesteld die bedrijven langsgaat om op
korte termijn tot slimme oplossingen te komen.
Situatie in Friesland
Voor invoeding van elektriciteit is 161 Megawatt aan capaciteit gevonden,
groeiend tot ruim 370 Megawatt in 2024 (totaal voor Friesland, Flevopolder, Gelderland en Utrecht). De wachtrij bestaat uit bijna 1000
Megawatt, dus is er weinig ruimte voor nieuwe partijen die terug willen
leveren aan het net. Voor afname van elektriciteit loopt het Friese net ook
steeds voller, hoewel daar nog wel mogelijkheden zijn. De netbeheerders
zetten zich daarom in voor flexibel vermogen in Friesland.
Succesverhalen door congestiemanagement
De netbeheerders hebben door een combinatie van maatwerk onder specifieke omstandigheden, creatieve oplossingen en goede samenwerkingen met bestaande en wachtende
partijen toch nieuwe aansluitingen kunnen realiseren in congestiegebieden. Op die manier
heeft Liander bijvoorbeeld negen nieuwe bedrijven kunnen aansluiten door een capaciteitsbeperkingscontract te tekenen met een kwekerij in Leimuiden, die in de winter het licht
uitdoet. Doordat één organisatie met meerdere aansluitingen op een specifieke locatie kon
schuiven met netcapaciteit in combinatie met eigen opwek, kon een nieuw bedrijf worden
aangesloten op deze bestaande aansluiting. Dit laat zien dat er daadwerkelijk nieuwe
aansluitingen mogelijk zijn door creatieve oplossingen met elkaar te zoeken. Ik roep
netbeheerders op deze aanpak te intensiveren en meer netgebruikers met flexibele
contracten aan te sluiten.

Het sneller uitbreiden en verzwaren van het net
Netbeheerders investeren op grote schaal in verzwaring en uitbreiding
van het elektriciteitsnet, de afgelopen jaren ongeveer 4 miljard euro per

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 023, nr. 443

4

jaar. De komende jaren zullen, naar verwachting, deze investeringen nog
verder stijgen. Om te illustreren hoe groot de opgave is: voor 2030
breiden de netbeheerders 15.000 stations uit en voor 2050 is 80.000
kilometer aan kabels nodig voor verzwaring en vernieuwing van het net.
Acties voor de versnelling van netuitbreidingen:
• MIEK, pMIEK en prioriteit voor MIEK-projecten;
• Inzet Rijkscoördinatieregeling (RCR)
• Meer regie op provinciaal niveau, het Rijk stelt hiervoor ook financiering beschikbaar;
• Versnelling van vergunningverleningen.
In onderstaande passage worden bovenstaande acties kort toegelicht.

Het nationaal Meerjarenprogramma Infrastructuur & Klimaat (MIEK) richt
zich op het versnellen van een aantal specifieke uitbreidingen van
bijzonder belang. Dit jaar zijn ook de provinciale MIEK’s opgeleverd
waarmee provincies, samen met gemeenten en netbeheerders, zelf
prioriteit geven aan energie-infrastructuurprojecten waarvan zij de
realisatie willen versnellen.
In overleg met partners heb ik in het nationale MIEK al verschillende
netinvesteringen geprioriteerd.
Voor wat betreft de uitbreiding van het 220/380 kV hoogspanningsnetwerk
ben ik in samenwerking met TenneT en mede overheden gestart met de
ruimtelijke inpassing van een viertal grote nieuwe verbindingen (door
inzet RCR), bijvoorbeeld van provincie Groningen naar provincie
Noord-Holland, en start ik in het najaar met twee nieuwe verbindingen.
Gezien het belang van het realiseren van netuitbreidingen, heb ik dit
voorjaar in het pakket klimaatmaatregelen de komende vier jaar 84
miljoen euro beschikbaar gesteld om bij provincies en eventueel bij
regiogemeenten het voorbereidingstraject van netverzwaringen en
uitbreidingen te versnellen (Kamerstuk 32 813, nr. 1230). In elke provincie
zijn het afgelopen jaar «energy boards» opgezet om in samenwerking met
gemeenten en netbeheerders de regie hierop te nemen. De financiering
van het klimaatpakket kan ook gebruikt worden voor slimme oplossingen,
zoals recent provincies Drenthe, Noord-Holland en Limburg samen ruim 5
miljoen euro beschikbaar hebben gesteld voor slimme oplossingen om
meer transportcapaciteit te creëren.
Het «maakbaarheidsgat»
Het wordt steeds duidelijker dat niet alle uitbreidingen van het elektriciteitsnet tijdig kunnen worden gerealiseerd. Dit wordt veroorzaakt door
diverse knelpunten, zoals het gebrek aan arbeidscapaciteit, de lange
doorlooptijden voor de vereiste vergunningen (o.a. ten gevolge van de
stikstofproblematiek, zo dreigen bijna 3000 projecten te vertragen of stil te
vallen), de ruimtelijke inpassing van grotere uitbreidingsprojecten en de
beschikbaarheid van kritische materialen en componenten. Dit noemen
we ook wel het «maakbaarheidsgat», het verschil tussen wat volgens de
scenario’s in 2030 aan netuitbreidingen zou moeten worden behaald om
de klimaatdoelstellingen te halen en wat de netbeheerders kunnen
realiseren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 023, nr. 443

5

Acties om het «maakbaarheidsgat» te verkleinen:
• Arbeidsmarkt, het kabinet zet in op het Actieplan Groene en Digitale Banen, inzet Groeifonds en verdere out of the box ideeën;
• Ruimte, het kabinet zet in op voldoende ruimte via onder andere het Programma Energiehoofdstructuur en Verbindingen Aanlanding Wind op Zee;
• Stikstof: verkenning geen of minder beperkingen, dit licht ik hieronder toe;
• Samenwerking netbeheerders en marktpartijen in de bouw;
• Right to challenge: bedrijven sluiten zichzelf aan, netbeheerders werken dit uit en gaan het
zo snel mogelijk toepassen.
In de bijlage worden deze acties verder toegelicht.

In het kader van stikstof verkent het Rijk of het mogelijk is om voor de
toestemmingverlening op grond van de Wet natuurbescherming geen of
minder beperkingen op te leggen aan energietransitieprojecten die op
korte termijn een toename van stikstofuitstoot en -depositie veroorzaken,
maar op de langere termijn een substantiële afname leveren en bijdragen
aan natuurherstel. De derde herziening van de hernieuwbare energierichtlijn (REDIII) en de recente Europese noodverordening vergunningverlening1 worden daar waar dit mogelijk is toegepast bij de beoordeling
voor de afgifte van vergunningen. Verschillende bevoegde gezagen
handelen bij vergunningverlening voor urgente en noodzakelijke
energie-infrastructuurprojecten al in lijn met deze noodverordening.
REDIII lijkt in de mogelijkheid te kunnen voorzien dat na een Plan-MER
geen passende beoordeling meer nodig is voor energie-infrastructuur in
aangewezen gebieden. Dat kan – na implementatie – betekenen dat er
geen vergunningplicht meer geldt voor de kleine en tijdelijke stikstofdeposities bij de bouw van deze energie-infrastructuur, maar hiervoor is dan
een wetswijziging noodzakelijk.
Meer inzicht in het «maakbaarheidsgat»
In lijn met de nader gewijzigde motie van leden Kröger en Thijssen
(Kamerstuk 29 023, nr. 414) en zoals toegezegd bij het commissiedebat
van 9 maart (Kamerstukken 31 239 en30 196, nr. 372), heb ik de netbeheerders gevraagd om een kwantitatieve indicatie te geven van dit
maakbaarheidsgat. De netbeheerders maken deze indicatie bij het
opstellen van de investeringsplannen, die einde van dit jaar worden
gepubliceerd. Ik zal uw Kamer hier nader over informeren.
Inzicht in de situatie en de wachtrij
Veel organisaties en bedrijven vragen terecht om perspectief en inzicht in
de situatie van netcapaciteit op hun specifieke locatie. De netbeheerders
werken de komende periode aan het geven van meer inzicht en
perspectief om huidige en toekomstige netgebruikers tijdig op de hoogte
te kunnen stellen van de actuele en te verwachten situatie op het net en
de wachtrij aan aanvragen. Ik dring bij de netbeheerders aan op goede en
gerichte informatievoorziening, zodat bedrijven en andere gebruikers
weten waar ze aan toe zijn en wat ze in de toekomst kunnen verwachten.
Ik verwacht de eerste resultaten eind dit jaar en zal uw Kamer periodiek
informeren over de voortgang. Ik verwacht van alle betrokken partijen een
proactieve houding, waarbij ik netbeheerders wil uitdagen bij te dragen
aan oplossingen die wél mogelijk zijn.

1

Verordening (EU) 2022/2577 van de Raad van 22 december 2022 tot vaststelling van een kader
om de inzet van hernieuwbare energie te versnellen. Datum inwerkingtreding 30 december
2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 023, nr. 443

6

Acties voor meer flexibiliteit en de rol die de industrie hierbij
heeft
Het belang van flexibiliteit
Er staan momenteel 5600 bedrijven op een wachtlijst die een (grotere)
aansluiting op het elektriciteitsnet willen.2 Dit betekent onder andere dat
bestaande bedrijven pas later kunnen verduurzamen en dat nieuwe
bedrijven zich niet overal kunnen vestigen. Dit probleem doet zich breed
voor bij onder andere grote nieuwe woonwijken, voorzieningen voor
elektrisch vervoer en maatschappelijke organisaties zoals ziekenhuizen en
scholen. Deze partijen kunnen niet wachten tot het elektriciteitsnet over
een aantal jaren verzwaard is dus dit vraagt om een beter gebruik van het
net. In gebieden met congestie, is om die reden nog wel ruimte voor
flexibele aansluitingen, dat wil zeggen dat een gebruiker een overeenkomst aangaat waarbij hij enkel buiten de piekmomenten gebruik maakt
van het net. Deze mogelijkheid bestaat zowel voor bestaande als voor
nieuwe gebruikers. Dit biedt de mogelijkheid nieuwe gebruikers aan te
sluiten ondanks het op bepaalde momenten volle elektriciteitsnet. In
onderstaande voorbeeld is te zien dat er in dit voorbeeld 22 uur per
etmaal wel capaciteit beschikbaar is. Dit is een voorbeeld, deze situatie
verschilt per (knel)punt in het elektriciteitsnet. Ik vraag de netbeheerders
om dit nog verder inzichtelijk en toegankelijk te maken, zodat bedrijven
beter kunnen inschatten wanneer er flexibiliteit in netgebruik nodig is.

Niet alleen de actuele situatie maar ook het lange termijn perspectief
vraagt om een ingrijpende verandering van (het gebruik van) de elektriciteitsinfrastructuur. Ik stuur uw Kamer voor het zomerreces het concept
Nationaal Plan Energiesysteem (NPE), waar expliciet gepleit wordt om een
sterke inzet op flexibiliteit.
Relevant voor deze discussie is dat er verschillende vormen van flexibiliteit zijn:
1. Flexibiliteit voor het net. Partijen maken alleen gebruik van het
elektriciteitsnet wanneer er ruimte is op het net.
2. Flexibel vermogen voor het handhaven van de balans op het net
(evenwicht tussen invoeding en afname in «real time», via balansmarkten).
3. Flexibiliteit in de markt en handel, op zonnige en winderige dagen en
momenten is meer en goedkopere elektriciteit beschikbaar zijn dan
op donkere en windstille dagen en momenten
Voor netgebruikers biedt flexibiliteit mogelijkheden, bijvoorbeeld
elektriciteit te gebruiken op momenten bij een groot aanbod (veel zon en
wind) en minder als elektriciteit schaars en duur is. Flexibiliteit die
ontstaat bij bedrijven, die inspelen op prijsschommelingen, zou ook
2

Stand van zaken per 9 mei 2023. Bron: https://www.netbeheernederland.nl/nieuws/wachtlijstenvoor-stroomaansluitingen-nemen-toe-1640.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 023, nr. 443

7

ingezet kunnen worden om ruimte op het net te creëren. Maar de vormen
van flexibiliteit kunnen elkaar ook in de weg zitten, bijvoorbeeld omdat
een bedrijf door netcongestie niet kan inspelen op de prijsschommelingen
in de markt. Ik werk samen met netbeheerders en netgebruikers aan een
nadere analyse van knelpunten en aan mogelijkheden om meer flexibiliteit te stimuleren en om te voorkomen dat de vormen van flexibiliteit
elkaar in de weg zitten.
Acties voor meer flexibiliteit:
• Financiering van flexoplossingen: ruim 700 miljoen euro uit Klimaatfonds voor o.a.
batterijen, opslag en energy hubs;
• Voortvarende implementatie van congestiemanagement;
• Faciliteren van flexoplossingen, o.a. flex contracten (waaronder groepscapaciteitsbeperkingscontracten), cable pooling, aansluiten batterijen;
• Communicatie- en educatieoffensief.

Flexibiliteit is van belang voor alle netgebruikers, zoals de industrie,
bedrijven, huishoudens en voorzieningen voor elektrisch vervoer en biedt
mogelijkheden voor efficiënt gebruik van het net voor zoveel mogelijk
netgebruikers. Voor de laagspanningsnetten speelt het flexibel gebruik
van huishoudens (bijvoorbeeld warmtepompen) en elektrisch vervoer een
grote rol. Hier ga ik later in deze brief verder op in. Voor de hoogspanningen middenspanningsnetten speelt het flexibel gebruik van de industrie
een grote rol.
De rol die de industrie kan spelen bij flexibiliteit
De industrie heeft een cruciale vliegwielfunctie in de energietransitie.
Door bij de elektrificatie van verbruiksprocessen te investeren in flexibiliteit, maakt de industrie de snelle uitrol van met name wind op zee
mogelijk en kan het net vollediger benut worden. De vraag naar
windstroom moet immers bij voorkeur gelijke tred houden met het
aanbod. Industriële elektrificatie en productie van waterstof bij aanlandlocaties vormen verreweg de belangrijkste routes om duurzame opwek in te
passen. Industriële flexibiliteit is een voorwaarde om de komende jaren
netcongestie landinwaarts te voorkomen, maar ook een cruciaal middel
om de economische schade van de huidige congestieproblematiek te
minimaliseren. Het moet daarom voldoende haalbaar en aantrekkelijk zijn
voor die industriële partijen om flexibiliteit aan te bieden.
Wanneer grootverbruikers meer gebruik (kunnen) maken van congestiemanagement, kan het elektriciteitsnet vollediger worden benut en meer
transport worden gefaciliteerd. Bedrijven die op een wachtlijst staan voor
een nieuwe of zwaardere aansluiting kunnen, wanneer flexibiliteit in het
productieproces mogelijk is, een contract afsluiten voor daluren en eerder
aangesloten worden. Het vergroten van de industriële flexibiliteit is dus
cruciaal. Elk moment van de dag en jaar dezelfde hoeveelheid elektriciteit
afnemen, ook wel baseload, wordt een duur product. Een deel van de
industriële bedrijven zal zijn processen niet kunnen flexibiliseren en
afhankelijk blijven van baseload. De uitdaging is om een energiesysteem
te bouwen waarin flexibel gebruik zo aantrekkelijk mogelijk is, maar er ook
mogelijkheden zijn voor continue verbruik en bedrijven die niet flexibel
kunnen produceren.
De overgang van continue naar meer flexibel gebruik van elektriciteit en
het elektriciteitsnet is echter groot. De permanente beschikbaarheid van
het net en betaalbare elektriciteit is decennialang de norm geweest, en
bijna alle processen in de economie en de samenleving zijn daarop
ingericht. Flexibel gebruik vergt een hele andere manier van denken en
doen, van netgebruikers, netbeheerders, overheden en bedrijven. Voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 023, nr. 443

8

afnemers, en zeker industriële partijen, kan het technisch complex zijn om
een verbruiksprofiel aan te passen van constant energieverbruik naar
flexibel verbruik.
De urgentie om het aanbod van flexibele capaciteit te vergroten is groot.
Tegelijkertijd begrijp ik de terughoudendheid van bedrijven om dit aan te
bieden. Daarom benoem nog deze zomer een speciaal coördinator
flexibiliteit die in verschillende regio’s met de netbeheerders aan de slag
gaat om gericht (clusters van) bedrijven te benaderen en met ze in
gesprek te gaan over de belemmeringen die zij ervaren en hoe daaraan
tegemoet kan worden gekomen, om zo het aanbod van flexibele capaciteit
te vergroten. Ik vraag deze coördinator om oplossingen te zoeken voor
knelpunten en belemmeringen die bedrijven ervaren.
De businesscase voor investeringen in flexibiliteit zal de komende jaren
naar verwachting (verder) verbeteren. Dat komt vooral door de toenemende volatiliteit in de elektriciteitsprijzen en dat er in de toekomst meer
mogelijkheden komen voor het afsluiten van flexibele contracten, met
bijbehorende lagere nettarieven. Dit maakt het bijvoorbeeld aantrekkelijker om te investeren in technieken om «overtollige», goedkope
elektriciteit flexibel te benutten.
Acties voor meer flexibiliteit specifiek in de industrie:
• Benoemen van een speciaal coördinator flexibiliteit deze zomer.
• Verkenning knelpunten en onzekerheden bij investeren in flexibiliteit in de industrie. Ik
verwacht eind dit jaar de eerste resultaten.
• Onderzoek naar flexibiliteit in de CES-clusters, ontwikkeling data safe house en ontwikkeling methodiek flexibiliteit industrie (alle drie recent afgerond).

Situatie op het laagspanningsnet
Tijdens het commissiedebat Elektriciteitsnet, energie-infrastructuur en
RES (d.d. 9 maart 2023) heb ik uw Kamer toegezegd om de situatie op het
laagspanningsnet als apart spoor toe te voegen aan het LAN. Daarnaast
heb ik in reactie op een vroegtijdig signaal van netbeheerders, aangekondigd een onafhankelijk coördinator aan te stellen voor de congestieproblematiek op de laagspanningsnetten en uw Kamer voor de zomer te
informeren over een aanpak van deze problematiek.
Sinds dit voorjaar werkt een onafhankelijk coördinator, Stephan Brandligt
(voormalig wethouder Delft), ondersteunt door een projectleider vanuit
EZK, samen met netbeheerders, VNG, IPO, BZK, IenW, EZK, kennisinstellingen en marktpartijen, aan een gezamenlijke actieagenda. In deze
actieagenda worden verschillende initiatieven bij elkaar gebracht,
aangevuld, verder uitgewerkt in concrete acties, versterkt en waar
mogelijk versneld. Ik verwacht deze actieagenda eind dit jaar gereed te
hebben en zal uw Kamer hierover informeren.
Knelpunten
Op dit moment ervaren klanten met name knelpunten als gevolg van
overspanning, die vrijwel 1-op-1 te relateren is aan de groei van het aantal
zonnepanelen. Bij te veel opwek ontstaat overspanning en slaan
omvormers van zonnepanelen af, waardoor klanten tijdelijk niet kunnen
terugleveren aan het net, wat leidt tot beperkt verlies van de opwek van
elektriciteit. In de komende jaren zullen steeds meer klanten dit soort
knelpunten ervaren, met name als gevolg van de verdere groei van het
aantal zonnepanelen. De prognose van de netbeheerders is dat het aantal
knelpunten als gevolg van overspanning door de groei van het aantal
zonnepanelen tot 2030 snel zal toenemen en daarna zal afvlakken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 023, nr. 443

9

Het aantal klanten dat knelpunten ervaart als gevolg van onderspanning
(met als gevolgen knipperende lampen en het uitvallen van warmtepompen of laadpalen) en overbelasting (uit veiligheid schakelen netten of
componenten uit) is nu nog beperkt, maar zal zonder mitigerende
maatregelen snel stijgen. De prognose van de netbeheerders is dat het
aantal knelpunten als gevolg van onderspanning door de groei van het
aantal warmtepompen en elektrisch vervoer tot 2030 in beperkte mate zal
toenemen en vanaf 2030 sneller zal toenemen. Dit wordt onder andere
geïllustreerd in de analyse die door E-Laad is gemaakt met betrekking tot
de netimpact van elektrische mobiliteit.3
Oplossingen en de rol van slim laden
Net als bij de hoogspanning en middenspanning zijn de oplossingen te
vinden in het verzwaren van het net, het efficiënter gebruikmaken van het
net en betere communicatie. Ook zal worden ingezet op voorlichting en
handelingsperspectief voor o.a. netgebruikers en gemeenten. Voor het
efficiënter gebruik van het net zijn netbewust laden en vraagsturing met
slimme apparatuur belangrijkste oplossingsrichtingen. Voor elektrisch
vervoer is in het kader van de NAL (Nationale Agenda Laadinfrastructuur)
het project Slim Laden voor iedereen ingericht. Doel van het project is
slim laden voor zowel elektrische auto’s, bestelwagens en vrachtwagens
toe te passen. Hierdoor kunnen elektrische voertuigen een bijdrage
leveren aan het oplossen van de netcongestie (laagspanning en middenspanning). Daarnaast worden met regionale partners in de NAL mitigerende maatregelen voor het oplossen van de netcongestie in kaart
gebracht.
Zowel het oplopende capaciteitstekort als de genoemde oplossingsrichtingen zullen gevolgen hebben voor netgebruikers en de duurzaamheidsambities in de gebouwde omgeving. Zo moeten klanten bijvoorbeeld
langer wachten op verzwaring van een bestaande aansluiting of een
nieuwe aansluiting om (extra) zonnepanelen, een warmtepomp of een
laadpaal in gebruik te kunnen nemen. Ook zal op veel plekken de straat
open moeten voor verzwaring van het net en zal een groot aantal extra
transformatorstations moeten worden geplaatst in de wijken. Bedrijven en
organisaties uit de bouw- en infrasector zullen daarom ook bij het
opstellen van de actieagenda worden betrokken. Ook wordt ingezet op
voorlichting en het bieden van handelingsperspectief.
Tot slot
De opbouw van het Nederlandse elektriciteitssysteem is ruim 100 jaar
geleden begonnen. Sindsdien heeft het Nederlandse elektriciteitsnet zich
ontwikkeld tot één van de meest betrouwbare netten ter wereld waarmee
kon worden voorzien in betaalbare en (vrijwel) permanent beschikbare
elektriciteit voor iedereen.
In de Nederlandse huiskamers zijn in deze periode steeds meer apparaten
aangesloten en door het zeer geringe aantal storingen is vrijwel nooit
vergeefs een beroep gedaan op de vraag naar elektriciteit. Bedrijven
binnen en buiten Nederland zien ook vandaag de dag in het betrouwbare
elektriciteitsnet een gedegen voedingsbodem voor economische activiteit,
het is een belangrijke randvoorwaarde voor het vestigingsklimaat. Alles is
erop gericht deze verworven zekerheid te behouden.
Tegelijkertijd stelt de grootschalige en versnelde verduurzaming die door
bedrijven en huishoudens recent in gang is gezet, het elektriciteitsnet voor
een historische uitdaging. Daarbij zet het kabinet alles op alles om het net
3

https://elaad.nl/netimpactrapportages-mobiliteit-2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 023, nr. 443

10

sneller te bouwen en uit te breiden, flexibel en slim gebruik van het net te
aan te moedigen en zo nodig te verplichten en tegelijkertijd noodzakelijke
verduurzaming te stimuleren. Het kabinet en betrokken partijen zetten nu
en komende jaren volledig in op grootschalige uitbreidingen van het net
en, vooruitlopend hierop, op slim gebruik van het net en voldoende
beschikbare flexibele capaciteit. Zo willen we verdere verduurzaming
mogelijk maken en een betrouwbaar elektriciteitsnet blijven garanderen.
De Minister voor Klimaat en Energie,
R.A.A. Jetten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 023, nr. 443

11

Bijlage: Acties
Onderstaand een overzicht van de belangrijkste acties en initiatieven op
het gebied van netcongestie, waarbij wordt ingezet op:
I.
II.

Sneller bouwen en prioriteren in tijden van schaarste
Beter benutten van het net en vergroten van het flexibele vermogen

In het overzicht zijn ook de acties opgenomen die ik samen met
medeoverheden, netbeheerders, de ACM en netgebruikers in het kader
van het Landelijk Actieprogramma Netcongestie (LAN) uitvoer (Kamerstuk
29 023, nr. 385).
I: Sneller bouwen en prioriteren in tijden van schaarste
1. Verkleinen van het «maakbaarheidsgat»
a) Arbeidsmarkt,
b) Benodigde ruimte, stikstofruimte en (voor) financiering
c) Samenwerking netbeheerders en marktpartijen in de bouw
d) right to challenge
2. Versnelling realisatie van specifieke netuitbreidingen en verzwaringen
a) Versnellingstrajecten EZK
b) Op landelijk niveau: RCR en MIEK
c) Op provinciaal niveau: pMIEK en Energievisie
3. Versnellingen voor realisatie netuitbreidingen uit het LAN
a) Regie op provinciaal niveau
b) Versnelling van vergunningverleningen
c) Vereenvoudigen zoektocht naar geschikte locaties voor netuitbreidingen
4. Vergroten transparantie t.a.v. netuitbreidingen en verzwaringen:
a) Verbeteren van investeringsplannen van netbeheerders
b) Inzichtelijker maken van het «maakbaarheidsgat»
c) Meer inzicht voor netgebruikers in het net en de wachtrijen voor transportcapaciteit
5. Prioriteren in tijden van schaarste
a) Prioriteren van netuitbreidingen
b) Prioriteren van aansluit- en transportverzoeken
II: Beter benutten van het net en vergroten van het flexibele vermogen
1) Voortvarende implementatie van de nieuwe netcode congestiemanagement
2) Faciliteren van flexoplossingen, o.a. flex contracten, cable pooling, aansluiten batterijen
3) Ontwikkelen van een communicatie- en educatieoffensief
4) Financiering van flexoplossingen: ruim 700 miljoen euro uit Klimaatfonds
5) Energiehubs
6) Vergroten industriële flexibiliteit: onderzoek CES -clusters, verkenning knelpunten

I: Sneller bouwen en prioriteren in tijden van schaarste
1. Verkleinen van het «maakbaarheidsgat»
a) Arbeidsmarkt
Actieplan Groene en Digitale Banen (SZW, OCW en EZK, februari
2023). Met maatregelen om de krapte op de arbeidsmarkt aan te
pakken, in sectoren met banen die belangrijk zijn voor de klimaat- en
digitale transitie. De omscholing van mensen naar banen in de
energietransitie stimuleren we door Leven Lang Ontwikkelen (LLO) te
faciliteren. Er is een aantal toegekende Groeifonds voorstellen, zoals
een pilot LLO katalysator voor de energie-en grondstoffentransitie die
in 2023 start. Ik verken verdere out of the box ideeën en mogelijkheden, zo heb ik dit voorjaar in het pakket klimaatmaatregelen financiering beschikbaar gesteld waarmee de netbeheerders statushouders
kunnen omscholen (Kamerstuk 32 813, nr. 1230).
b) Benodigde ruimte, stikstofruimte en (voor) financiering
Benodigde ruimte: Voor de realisatie van de energie-infrastructuur is
de schaarse ruimte (fysiek en qua milieu) één van de belangrijke
knelpunten. Ik werk samen met de Minister voor Volkshuisvesting en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 023, nr. 443

12

Ruimtelijke Ordening aan het Programma Energiehoofdstructuur
(PEH), ingaat op de benodigde ruimte voor de energie hoofdinfrastructuur van een klimaatneutraal energiesysteem in 2050. Uit het Programma Energiehoofdstructuur blijkt dat een proactieve sturing nodig
is om op tijd voldoende ruimte beschikbaar te hebben voor energieinfrastructuur en andere onderdelen van het energiesysteem. Voor de
zomer stuur ik uw kamer het Programma Energiehoofdstructuur en het
concept Nationaal Plan Energiesysteem (NPE). In het concept-NPE zal
ik nader ingaan op de noodzaak voor een meer planmatige uitbreiding
van de elektriciteitsinfra en toekomstbestendige investeren door de
netbeheerders.
Daarnaast zijn voor de korte termijn in 2021 de Verkenningen Aanlanding Wind Op Zee afgerond en voor de middellange termijn zijn de
Verbindingen Aanlanding Wind op Zee 2031–2040 naar verwachting
begin 2025 gereed.
Stikstof:
EZK organiseert na de zomer een kennissessie met netbeheerders en
provincies over de aanpak van stikstofknelpunten bij hoog-, middenen laagspanning. De kansen van REDIII, de noodverordening en de
mogelijkheden van een stikstofbank worden besproken.
Eind 2023 zal een energietransitie stikstofbank gereed zijn om
vergunningverlening te ondersteunen. Het bieden van marktwerkoplossingen voor MIEK-projecten door EZK en TenneT t.b.v. bepaling
route naar vergunningen.
(Voor) financiering:
Gezien de forse investeringen van de netbeheerders is het essentieel
dat de netbeheerders beschikking hebben over voldoende kapitaal
(vreemd vermogen en eigen vermogen) om deze grote investeringen
te kunnen voorfinancieren. Het kabinet zet zich in voor voldoende
eigen vermogen bij TenneT en de regionale netbeheerders. In 2022 is
het Afsprakenkader Kapitaalbehoefte Regionale Netwerkbedrijven
afgesproken met de voorwaarden waaronder de Staat in regionale
netwerkbedrijven kan participeren als dit noodzakelijk is voor de
investeringsbehoefte.
c) Samenwerking netbeheerders en marktpartijen in de bouw
Daarnaast werken netbeheerders en marktpartijen nauw samen om
waar mogelijk versnelling aan te brengen in uitbreiding en verzwaring
van het net.
Netbeheerders (Netbeheer Nederland) zijn met de bouw- en infrabedrijven (Bouwend Nederland) en installatiebedrijven (Techniek
Nederland) in gesprek om te komen tot slimmere, meer efficiënte
samenwerkingsvormen en tot betere (contractuele) condities voor het
snel en voortvarend uitvoeren van grotere hoeveelheden werk. In dit
kader wordt gestreefd naar meer gezamenlijkheid, partnerschap in de
hele keten van planvorming tot en met realisatie van energieinfrastructuur, om zo optimaal elkaar expertises te kunnen benutten.
Ook wordt onderzocht of de keten meet gezamenlijke kan werken aan
(fondsen voor) innovatie, verduurzaming en werving en opleiding van
personeel.
d) Right to challenge
In vervolg op het onderzoek in 2022 n.a.v. de gewijzigde motie van het
lid Boucke c.s. (Kamerstuk 35 925 XIII, nr. 65), werken de netbeheerders
dit jaar het concept «klant sluit zichzelf aan» verder uit. Bij dit concept
kiest de klant zelf een door de netbeheerder erkende installateur en
aannemer om de aansluiting in één arbeidsgang te realiseren.
Vraagstukken die daarbij aan de orde komen: opleiden en certificeren,
juridische reguleringsaspecten, processen, digitale informatie en data,
communicatie en aanbestedingsstrategie. Ik zal uw Kamer eind dit jaar
informeren over de voortgang, conform de motie van het lid Erkens,
ingediend op 20 juni jl. (Kamerstuk 32 813, nr. 1254)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 023, nr. 443

13

2. Versnelling realisatie van specifieke netuitbreidingen en
verzwaringen
a) Versnellingstrajecten EZK
EZK verkent in overleg met stakeholders en mede-departementen
kansrijke versnellingsvoorstellen voor de aanleg van energieinfrastructuur en de verankering daarvan in wet- en regelgeving. Om
snelheid te maken sluit ik zoveel mogelijk aan bij wetstrajecten die al
lopen of die voorzien zijn, waaronder een wijziging van de Omgevingswet of daaronder liggende regelgeving. In de MIEK-brief later dit jaar
zal ik u in meer detail informeren over de voortgang van de verschillende trajecten.
b) Op landelijk niveau: RCR en MIEK
RCR: Regie op ruimtelijke besluitvorming en vergunningencoördinatie
wordt gevoerd via de Rijkscoördinatieregeling. De ervaring met RCR is
dat het eerder betrekken van de omgeving leidt tot beter onderling
begrip en het tijdig inzicht krijgen in belangen en wensen. Later in de
procedure levert dit in de regel versnelling op. In het najaar 2023 wordt
u geïnformeerd over de voortgang van de MIEK- en RCR projecten.
Voor wat betreft de RCR uitbreiding van het 220/380 kv hoogspanningsnetwerk ben ik in samenwerking met Tennet en mede overheden
gestart met de ruimtelijke inpassing van een viertal grote nieuwe
verbindingen. Namelijk tussen de hoogspanningsstations
Vierverlaten–Ens, Ens–Diemen, Geertruidenberg–Crayestein of
Krimpen aan de IJsel, en een verbinding vanaf het Noordzeekanaalgebied naar de kop van Noord-Holland). Daarnaast start ik in het najaar
ook voor een nieuwe 380 kv verbinding tussen Eindhoven–Maasbracht
en tussen Borselle-Terneuzen de RCR procedure. De komende jaren
moeten juist deze verbindingen verlichting bieden.
MIEK: Ten behoeve van de energietransitie is het versnellen van een
aantal specifieke uitbreidingen van bijzonder belang. Hiertoe is eerder
al het nationaal Meerjarenprogramma Infrastructuur & Klimaat (MIEK)
gestart. Het MIEK zet in op het versnellen van projecten door onder
andere het tijdig samenbrengen van de betrokken partijen, het
verbeteren van inzicht van infrastructuurbehoefte middels het
afstemmen van vraag naar en aanbod van duurzame energie-en
grondstoffeninfrastructuur en het via een gestructureerd proces
toewerken naar besluitvorming door en commitment van betrokken
partijen.
c) Op provinciaal niveau: pMIEK en Energievisie
pMIEK: Dit jaar zijn ook de provinciale MIEK’s opgeleverd waarmee
provincies, samen met gemeenten en netbeheerders, prioriteit geven
aan energie-infrastructuurprojecten waar extra versnelling nodig is
vanwege hun maatschappelijk belang en/of complexiteit. Diverse
provincies hebben hun pMIEKs al opgeleverd, alle hebben toegezegd
dit uiterlijk voor 1 juli te doen. Na de zomer wordt gestart met de 2de
ronde die begin 2025 wordt opgeleverd. Provincies voeren regie op
uitvoering van specifieke projecten. Ook pMIEK projecten krijgen
prioriteit en extra gewicht in de investeringsplannen van de netbeheerders, via het prioriteringskader. Ook op provinciaal niveau worden
afspraken gemaakt tussen provincie, netbeheerders en betrokken
gemeenten over versnelde realisatie van de geselecteerde pMIEK
projecten.
Energievisie: Elke provincie gaat bovendien een energievisie opleveren. Deze energievisie geeft een overzicht van ontwikkelingen in
energievraag,-aanbod en -infrastructuur, schetst belangrijke algemene
principes voor het toekomstige energiesysteem in het gebied en maakt
de structurerende keuzes voor het gebied inzichtelijk. Het dient als
basis voor de selectie van de pMIEK projecten in de volgende ronde.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 023, nr. 443

14

3. Versnellingen voor realisatie netuitbreidingen uit het LAN
a) Regie op provinciaal niveau
In het kader van het LAN is per provincie in de afgelopen maanden een
governancestructuur opgezet t.b.v. versterking regie op sneller
bouwen, het beter regionaal programmeren van energie-infrastructuur
en oplossingen voor het slimmer gebruiken van het net. Dit gebeurt
bijvoorbeeld in een «energy board». Elke provincie heeft op dit
moment een structuur ingericht, komende maanden zal deze nader
uitgewerkt en uitgebreid worden. EZK heeft 84 miljoen euro beschikbaar gesteld voor versterking van de capaciteit bij provincies en
mogelijk ook regiogemeenten om het voorbereidingstraject van
netverzwaringen en uitbreidingen te versnellen (Kamerstuk 32 813, nr.
1230).
b) Versnelling van vergunningverleningen
In het kader van het LAN werken de gezamenlijke overheden en
netbeheerders aan verdere versnelling van vergunningverlening via
het instellen van zogenoemde inpassingsteams per provincie. In deze
inpassingsteams kunnen netbeheerders en overheden processen
versnellen door in bouwteamverband samen te werken aan projecten
en stappen parallel in plaats van serieel te zetten. Ook maken de
gezamenlijke overheden en netbeheerders werken afspraken over wie
bevoegd gezag is en onderlinge werkafspraken over versnelling. Ook
wordt gewerkt aan maatwerkopties om binnen stedelijke gebieden
sneller elektriciteitsinfrastructuur in te kunnen passen in de leefomgeving. De eerste resultaten worden verwacht in het najaar. Tot slot
wordt verkend of afspraken rondom grondprijzen tussen netbeheerders onderling of met publieke partijen kunnen helpen bij het
versnellen van infrastructuurprojectrealisatie.
c) Vereenvoudigen zoektocht naar geschikte locaties voor netuitbreidingen
EZK heeft een handreiking voor gemeenten gemaakt voor het
vereenvoudigen van de zoektocht naar geschikte locaties voor
netuitbreidingen en het beschikbaar krijgen van grond, in samenspraak
met het Nationaal Programma Regionale Energie Strategieën (NP
RES). Geemten worden ondersteunt via de expertpool van het NP RES.
4. Vergroten transparantie t.a.v. netuitbreidingen en
verzwaringen
a. Verbeteren van investeringsplannen van netbeheerders
EZK ACM, netbeheerders en brancheorganisaties brengen in kaart de
gewenste verbeteringen in de informatievoorziening t.a.v. onder andere
de beschikbare transportcapaciteit, zogenaamde belastingsprofielen op
stationsniveau en de planning van netuitbreidingen en eventuele
knelpunten daarbij. EZK is nu met de netbeheerders in gesprek hoe daar
verdere invulling aan te geven. Een aantal verbeteringen is al doorgevoerd waaronder een intensievere betrokkenheid van brancheorganisaties
bij de vertaalslag van scenario’s naar investeringsplannen t.b.v. investeringsplannen van 2024.
b. Inzichtelijker maken van het «maakbaarheidsgat»
Zoals eerder in de Kamerbrief vermeld werken we gezamenlijk aan het
inzichtelijker maken aan de discrepantie tussen de benodigde infrastructuur en hetgeen netbeheerders hebben aangegeven daadwerkelijk te
kunnen realiseren in hun investeringsplannen. Een nadere uitwerking is
november 2023 gereed.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 023, nr. 443

15

c. Meer inzicht voor netgebruikers in het net
Zoals eerder in de Kamerbrief vermeld werken de netbeheerders aan
inzicht geven in de huidige situatie op het net. De eerste resultaten
worden eind 2023 verwacht.
5. Prioriteren in tijden van schaarste
a) Prioriteren in netuitbreidingen
Via het prioriteringskader voor de uitbreidingsinvesteringen van
netbeheerders, waarover ik uw Kamer op 17 maart jl. heb geïnformeerd (Kamerstukken 29 826, 31 239 en 30 196, nr. 174), stuurt het
kabinet op het realiseren van netuitbreiding met een zo groot
mogelijke maatschappelijke impact. Met het prioritingskader kunnen
netbeheerders extra gewicht geven aan MIEK projecten, zowel voor
het nationale uit het provinciale MIEK.
De Minister voor Energie en Klimaat stelt, na bestuurlijk overleg met in
ieder geval mede-overheden (IPO en VNG) en netbeheerders, de
geselecteerde MIEK-projecten van nationaal schaalniveau vast. Dit
proces op nationaal schaalniveau is in 2021 gestart. De provinciale
MIEK-projecten worden vastgesteld door gedeputeerde staten van de
provincie in afstemming met onder andere netbeheerders en gemeenten. Dit proces van regionaal schaalniveau is vorig jaar gestart en eind
maart 2023 zijn de eerst provinciale MIEK’s vastgesteld.
De netbeheerders nemen deze projecten mee tijdens het toepassen
van het prioriteringskader voor de netuitbreidingen. De netbeheerders
zullen zich inspannen om de overige provinciale MIEK’s die voor de
zomer door gedeputeerde staten worden vastgesteld, mee te nemen in
de consultatiefase van de investeringsplannen. Najaar 2023 volgt er
besluitvorming over nieuwe projecten en een nieuw overzicht van
MIEK projecten. Ik informeer uw Kamer eind 2023 over de voortgang
van de MIEK-projecten.
b) Prioriteren van aansluit- en transportverzoeken
De ACM heeft begin maart aangekondigd het mogelijk te willen maken
voor netbeheerders om, in gebieden waar congestie is afgeroepen,
voorrang te geven aan partijen van publiek belang en aan partijen die
bijdragen aan het verminderen van congestie4. Hiertoe is de ACM een
codewijzigingstraject gestart. In tegenstelling tot het prioriteringskader
voor uitbreidingsinvesteringen betreft dit individuele verzoeken voor
transport bij de netbeheerders. Op dit moment geldt het principe van
first-come-first-serve- bij het faciliteren van deze verzoeken.
Zoals toegezegd bij het afgelopen commissiedebat Elektriciteitsnet,
energie-infrastructuur & RES van 9 maart (Kamerstukken 31 239 en
30 196, nr. 372) informeer ik uw Kamer middels deze brief over welke
opvolging er wordt gegeven aan de door de ACM geboden ruimte. Het
proces wordt gecoördineerd door de ACM. Medeoverheden hebben
via IPO en VNG, zoals bij nader gewijzigde motie verzocht aan de
regering door de leden Kröger en Thijssen (Kamerstuk 29 023, nr. 419),
een nadrukkelijke rol bij het ontwikkelen van het concept afwegingskader. De ACM zal het concept afwegingskader opnemen in de codewijziging dat zij zullen consulteren zodra gereed. Ik zal uw Kamer op de
hoogte houden van de ontwikkelingen.

4

https://www.acm.nl/nl/publicaties/acm-maakt-maatschappelijk-prioriteren-door-netbeheerdersmogelijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 023, nr. 443

16

II: Betere benutting van het net en vergroten van het flexibele
vermogen
1. Voortvarende implementatie van de nieuwe netcode
Elektriciteit
De nieuwe netcode Elektriciteit (november 2022) biedt netbeheerders
meer ruimte om contracten te sluiten met bedrijven om tegen een
vergoeding tijdelijk minder gebruik te maken van het net om zo het net te
ontlasten (congestiemanagement).
Stappen die in de afgelopen maanden door netbeheerders gezet zijn om
de code voortvarend te implementeren: o.a. werken met standaard
voorbeeldcontracten en het uitvoeren van een marktconsultatie waarin
bedrijven actief benaderd worden en geïnformeerd worden over de
mogelijkheden en vergoedingen t.a.v. het aanbieden van flexibel
vermogen (o.a. webinars en 1 op 1 gesprekken). Resultaten van de acties
vallen vooralsnog tegen, vooral als het gaat om afname.
Extra stappen die de komende maanden gezet worden om meer flexibiliteit in de markt te kunnen contracteren o.a.:
• Verdere standaardisatie van contracten;
• Het oprichten van een denktank door netbeheerders en brancheorganisaties die deze zomer acties uitwerkt om congestiemanagement beter
te laten aansluiten bij de behoeften van bedrijven (zomer 2023 gereed);
• De verdere uitwerking van de verplichting voor grootschalige
netgebruikers om flexibiliteit aan te bieden;
• Nadere verkenning van aanvullende mogelijkheden voor flexibiliteit,
zoals tenders en quick scans.
• De ACM evalueert op dit moment de regels in de netcode en zal de
evaluatie naar verwachting in september afronden. Op basis hiervan
zal de ACM in overleg met betrokken partijen bekijken welke nadere
acties en/of aanpassingen nodig zijn.
2. Faciliteren van flexoplossingen
Meer flexibele contracten mogelijk maken
Er zijn verschillende vormen van flexibele contracten.
Groepscapaciteitsbeperkingscontracten bieden flexibiliteit voor partijen
binnen de eigen groep, wat belangrijk is voor de realisatie van een
energyhub of meedoen aan congestiemanagement. Ik werk samen met de
ACM, netbeheerders en marktpartijen om flexibele contracten te laten
vaststellen en toepassen, waaronder groepscapaciteitsbeperkingscontracten, conform de motie van het lid Erkens, ingediend op 20 juni jl.
(Kamerstuk 32 813, nr. 1254) Net als de heer Erkens vind ik het belangrijk
dat netbeheerders proactief flexibele contracten aanbieden aan bedrijven
en daarbij aansluiten bij de behoefte van de bedrijven en ze mogelijk
stimuleren in de omslag naar flexibel netgebruik.
Er wordt gewerkt aan alternatieve contractvormen voor transportcapaciteit voor klanten die in staat zijn om alleen buiten de pieken het net te
gebruiken, bijvoorbeeld elektrische boilers, elektrisch vervoer, batterijen
en elektrolysers. Door de invoering van dergelijke alternatieve transportrechten worden klanten beloond voor systeemefficiënt gedrag en kunnen
zij eerder aangesloten worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 023, nr. 443

17

Mogelijk maken van cable pooling
Bij cablepooling kunnen meerdere duurzame opwekinstallaties gebruik
maken van één aansluiting wat voor een betere benutting van het net
zorgt. Cable pooling is nu alleen mogelijk voor het aansluiten van zon en
wind achter één aansluiting, maar zou onder de Energiewet ook voor
opslag en energieconversie kunnen gaan gelden. Er wordt nog onderzocht
of ook afname onder het toepassingsbereik zou kunnen vallen en wat de
snelste methode is om juridische zekerheid te bieden. Ik verwacht de
resultaten dit najaar.
Meer inzetten van de spitsstrook
Er wordt gewerkt aan het breder inzetten van de mogelijkheden om
gebruik te maken van AMvB n-1 (de spitstrook van het elektriciteitsnet),
die op 1 januari 2022 van kracht is gegaan. Ik heb deze AMvB recent laten
evalueren, bijgaand treft u deze evaluatie aan. Uit deze evaluatie blijkt dat
de spitsstrook in de onderzochte periode nog beperkt is ingezet. Dit is
conform verwachting gezien de korte periode tussen inwerkingtreding en
evaluatie. Daarnaast bestaan volgens de evaluatie nog enkele onduidelijkheden. Ik ben voornemens om deze onduidelijkheden weg te nemen en
kom hier, gezien de complexiteit van dit onderwerp, in voorjaar 2024 bij
uw Kamer op terug.
Herziening tarievenstructuur
Netbeheerders, (brancheorganisaties van) marktpartijen en ACM werken
aan voorstellen voor de herziening van nettarieven. Hierbij worden veel
verschillende mogelijkheden onderzocht zoals locatiedifferentiatie, meer
dynamische tijdsdifferentiatie, en voorwaarden voor alternatieve
transportrechten buiten congestiegebieden. Gezien de complexiteit en de
belangen zijn de definitieve resultaten niet dit jaar te verwachten
Werken aan randvoorwaarden voor het congestieneutraal aansluiten van
batterijen
Uit onderzoek van CE Delft is gebleken dat aanvullend beleid nodig is om
batterijen congestieneutraal aan te kunnen sluiten of te laten bijdragen
aan het verminderen van congestie. Daarom is EZK in gesprek met
TenneT, IPO en VNG over de locatiebepaling van grootschalige batterijen.
Batterijen in de buurt van opwek kunnen er voor zorgen dat pieken
worden verlaagd. Er loopt nog een vervolgonderzoek bij CE Delft naar de
impact van batterijen bij invoedingscongestie. Dit onderzoek volgt dit
najaar.
Werken aan aanvullende voorwaarden voor het aansluiten zon-PV in de
SDE++
CE Delft voert in opdracht van NBNL een studie uit naar mogelijke
aanvullende voorwaarden in de SDE++ om de (negatieve) impact van
zonne-energie op het elektriciteitsnet te beperken (Q3 2023). Op basis van
dit rapport zal EZK bezien of aanpassing van de SDE++ nodig is voor
zon-PV. Tevens wordt onderzocht welke opties bestaan voor de stimulering van zon en wind op land, die een lichtere mate van ondersteuning
bieden, maar wel voldoende investeringszekerheid bieden om de uitrol
niet te laten stagneren, waarbij ook naar het maatschappelijk belang van
netcongestie wordt gekeken. Over het vervolg van de SDE++ zal de Kamer
dit najaar worden geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 023, nr. 443

18

3. Ontwikkelen van een communicatie- en educatieoffensief
Een belangrijke stap naar meer flexibel vermogen is het vergroten van het
bewustzijn van nut en noodzaak van flexibel vermogen nu en in de
toekomst en het bieden van concreet handelingsperspectief. I.h.k.v. het
LAN is met alle betrokken partijen in de afgelopen gewerkt aan (de
content van) een communicatie- en educatieoffensief met als doel het
verstrekken van kennis en informatie over flexibel gebruik van het net
(waaronder congestiemanagement) en flexibel gebruik en invoeding van
elektriciteit. Het offensief is nadrukkelijk ook bedoeld om de samenwerking tussen stakeholders te bevorderen om ervoor te zorgen dat
belemmeringen voor flexibel gebruik adequaat opgepakt worden.
De eerste praktijkverhalen van ondernemers die aan de slag zijn gegaan
met flex, antwoorden op de meest gestelde vragen en een eerste versie
van een toolkit met flexibiliteitsoplossingen worden al ontsloten op een
gezamenlijk platform dat deze maand, juni 2023, online gaat. De komende
maanden wordt het platform verder uitgebouwd met o.a. nieuwe
praktijkverhalen en handelingsperspectieven.
4. Financiering van flexoplossingen
In totaal wordt er meer dan 700 miljoen euro beschikbaar gesteld vanuit
het klimaatfonds voor de financiering van flexoplossingen.
• Vanuit het Klimaatfonds is dit voorjaar een bedrag van 166 miljoen
euro tussen 2024–2030 beschikbaar gesteld voor een Stimuleringsprogramma Energiehubs. Onderdeel van dit programma is o.a. de
ontwikkeling van een toolkit met standaarden voor het delen van data
en contracten tussen partijen.
• De 84 miljoen euro die in het Klimaatfonds beschikbaar is voor het
versterken van capaciteit bij provincies, kan door provincies ook
worden ingezet voor innovatieve oplossingen en voor zogenaamde
«fixers» om bedrijven en maatschappelijke instellingen te ondersteunen.
• Ook is een bedrag van 416,6 miljoen euro beschikbaar voor investeringen in batterij-innovaties en het plaatsen van batterijen bij grootschalige zonneparken.
• En er is 125 miljoen euro beschikbaar gesteld voor de opslag van
moleculen, waaronder gasopslagen en de opslag van waterstof in
zoutcavernes (Routekaart Energieopslag, Kamerstuk 29 023, nr. 430)
5. Energiehubs
Vanuit het perspectief van het energiesysteem is er sprake van een
«energiehub» als er in een afgebakend gebied sprake is van slimme
sturing van vraag en aanbod van energie. In deze hub is opslag en
conversie mogelijk en kunnen netwerken van verschillende energiedragers met elkaar in verbinding staan. Pieken in de elektriciteitsproductie
van wind en zon kunnen met energiehubs worden opgevangen en
aangepast aan de vraag. Ook kunnen hubs worden gecombineerd met de
lokale behoefte aan warmte (of waterstof). Energiehubs kunnen hierdoor
vraag en aanbod van verschillende energiedragers efficiënt bij elkaar
brengen en daardoor congestie in het elektriciteitsnet voorkomen of
oplossen. Ook kunnen ze leiden tot een besparing van geld, ruimte en
middelen als ze netverzwaring voorkomen. Specifiek voor de ontwikkeling
van energiehubs heeft het kabinet 166 miljoen euro vrijgemaakt voor het
opzetten van een stimuleringsprogramma van lokale en regionale
energiehubs, gericht op bedrijven die op locatie elektriciteit willen
opwekken, gebruiken en opslaan. Primair is het programma gericht op het
tegengaan van netcongestie, maar in een breder perspectief richt het zich

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 023, nr. 443

19

op de ontwikkeling van een meer decentraal energiesysteem. Onderdeel
van dit programma is onder andere de ontwikkeling van een toolkit met
standaarden voor het delen van data en contracten tussen partijen.
6. Vergroten industriële flexibiliteit
Onderzoek naar flexibiliteit in de CES-clusters
In het Cluster Energie Strategieën (CES) van 2022 is gevraagd naar het
opgestelde flexibele vermogen en in de Integrale Infrastructuurverkenning
3050 (II3050) is een gedetailleerde data-uitvraag bij de basisindustrie
uitgevoerd. Het bleek voor de industrie complex om deze data aan te
leveren, omdat zij vaak nog onvoldoende zicht hebben welke vormen van
flexibiliteit, zoals vraagsturing en opslag, een groot potentieel hebben en
onder welke omstandigheden investeringen in flexibiliteit rendabel zijn.
De Minister van EZK heeft daarom een methodiek laten ontwikkelen om
de industrie handvatten moet bieden om dat inzicht te vergroten
(Kalavasta, 2023)5. Ook is gewerkt aan de ontwikkeling van een data safe
house die een veilige uitwisseling van data met de netbeheerder mogelijk
moet maken (Data Safe House Rotterdam, 2023).
Verkenning vergroten industriële capaciteit
Er is meer gedetailleerd inzicht nodig in de knelpunten en de onzekerheden die de industrie ervaart bij investeringen in flexibiliteit. Deze ga ik
met de Minister van Economische Zaken en de industrie en netbeheerders
in kaart brengen, ook met het oog op de belangrijke rol die de industrie
kan spelen in de verlichting van de acute netcongestie. Op basis van deze
verkenning ga ik afspraken maken met netbeheerders, overheden en de
industrie welke inspanning van een ieder nodig is om knelpunten te
adresseren om zo de industriële flexibiliteit te vergroten.

5

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2023/05/17/cluster-energie-strategieenuitvraagmethodiek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 023, nr. 443

20