Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 2549

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 april 2018
Bij brief van 21 december 2017 deed de vaste commissie voor Financiën
het verzoek om de ambtelijke instructies voor de raadswerkgroep ten
aanzien van het voorstel voor de Verordening Pan-Europees Persoonlijk
Pensioenproduct (PEPP-verordening) alsook de verslagen van de
ambtelijke werkgroepen op EU-niveau aan de Kamer toe te zenden. Bij
deze geef ik u graag een reactie op dit verzoek.
Afweging ten aanzien van de informatieverstrekking
De Kamer heeft eerder blijk gegeven van bijzondere interesse in de
PEPP-verordening. Op voordracht van de leden Lodders (VVD) en Omtzigt
(CDA)1 heeft de Kamer het kabinet verzocht zich uit te spreken tegen het
raamwerk voor Europese persoonlijke pensioenproducten in de derde
pijler. Deze kritische houding draagt Nederland uit in de onderhandelingen die nu gaande zijn in de Raad. Dat doet NL in de wetenschap dat de
besluitvorming over de PEPP-verordening plaats heeft op basis van een
gekwalificeerde meerderheid van stemmen.
Ik begrijp dan ook het verzoek om, naast de reguliere rapportages in de
vorm van geannoteerde agenda’s en verslagen van Raden, nadere
informatie te ontvangen inzake het verloop van de onderhandelingen rond
PEPP. Daarom bied ik u met deze brief een overzicht van alle belangrijke
onderwerpen die in de Brusselse onderhandelingen de revue zijn
gepasseerd en de essentie van de Nederlandse inbreng daarbij. Daarbij
komen ook de vier hoofdpunten uit het BNC-fiche ter sprake:
1. het voorstel dient niet te raken aan de verplichtstelling in de tweede
pijler;
2. het voorstel dient niet te raken aan de fiscaliteit;

1

kst-22112-2549
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Kamerstuk 21 501–07, nr. 1435

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 112, nr. 2549

1

3.

Nederland staat kritisch tegenover een rol voor EIOPA als directe
toezichthouder; en
4. Nederland spant zich in om de gedelegeerde handelingen in de
verordening tot een minimum te beperken.
Omdat letterlijke verstrekking van dagelijkse ambtelijke instructies en
verslagen geen onderdeel vormt van het reguliere verkeer tussen kabinet
en het parlement, kan ik die stukken niet toesturen.2 Met het in deze brief
verstrekte overzicht van de Nederlandse inzet in de onderhandelingen
probeer ik op andere wijze zoveel mogelijk aan het verzoek van de Kamer
tegemoet te komen, opdat u de stand van zaken van de onderhandelingen
rondom PEPP kunt beoordelen.
Inhoudelijk overzicht Nederlandse inbreng
A. Algemeen
PEPP is een verordening tot productregulering van een Pan-Europees
Persoonlijk Pensioenproduct in de derde pijler voor individueel pensioensparen. PEPP kan worden aangeboden door verzekeraars, banken,
pensioenfondsen, beleggingsinstellingen en beleggingsondernemingen.
Ook kan het product worden meegenomen wanneer de spaarder naar een
andere lidstaat verhuist.
Nederland blijft kritisch ten aanzien van het PEPP-voorstel. Waar
Nederland eerder uitdrukkelijk vraagtekens heeft geplaatst bij de analyse
die ten grondslag ligt aan het voorstel, wordt de focus – nu het voorstel in
meer detail wordt besproken – gelegd op de interactie met nationale
competenties en bestaande sectorale wetgeving voor financiële instellingen en de principiële en praktische keuzes bij de inrichting van het
product. Tevens vraagt Nederland nadrukkelijk aandacht voor de
uitgangspunten dat Europese bevoegdheden alleen aan de orde kunnen
zijn als nationaal niet adequaat in oplossingen kan worden voorzien en
dat Europese bevoegdheden niet verder moeten strekken dan strikt
noodzakelijk. Deze uitgangspunten spelen onder meer een rol in
gesprekken over de inrichting van het toezichtmodel, de inrichting van het
product en het al dan niet bieden van ruimte voor lagere regelgeving.
B. Nationale competenties en interactie met sectorale wetgeving
financiële instellingen
Nederland heeft in de werkgroepen onderstreept dat nationale competenties, ondermeer op het gebied van sociale, belasting- en contractwetgeving, dienen te worden gerespecteerd en niet mogen worden
doorkruist, ingeperkt of geharmoniseerd door bepalingen uit PEPP.
Benadrukt is dat de discussie louter zou moeten gaan over de voorgestelde productregulering en dat bestaande sectorale wetgeving voor
financiële instellingen als een gegeven moet worden beschouwd.
Voorstellen tot aanvulling of wijziging van deze sectorale wetgeving voor
financiële instellingen in relatie tot PEPP passen daar niet bij.
Nederland benadrukt telkenmale dat het PEPP-voorstel geen consequenties mag hebben voor vooral het systeem van verplichtstelling aan
bedrijfstakpensioenfondsen in de tweede pijler. Dit houdt volgens
Nederland in dat het voorstel ruimte moet laten voor het handhaven van
de huidige vormgeving van dit systeem, zowel voor als na de door het
kabinet beoogde vernieuwing van het pensioenstelsel. Evenmin passen in
het PEPP-voorstel verwijzingen naar een rol voor de werkgever. Pensioenproducten in de derde pijler vervullen in elke lidstaat een andere functie,
2

Kamerstuk 34 023, nr. 9.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 112, nr. 2549

2

doordat de inrichting van nationale pensioensystemen wezenlijk van
elkaar verschilt. Nederland heeft uitgedragen dat het PEPP-voorstel
daarom niet dwingend moet zijn ten aanzien van bijvoorbeeld keuzes voor
een bepaalde uitkeringsvorm of een rendementsgarantie. Ook wordt
telkens nadrukkelijk aandacht gevraagd voor het fiscale prerogatief van de
lidstaten en de consequenties daarvan voor het PEPP-ontwerp. Er is
bijvoorbeeld ingebracht dat standaardisatie van PEPP zijn beperkingen
kent, gezien de constatering in de impactstudie van de Commissie dat het
kunnen profiteren van fiscale stimulansen voor pensioenopbouw
belangrijk is voor het succes van PEPP, waarbij lidstaten in dat verband
verschillende voorwaarden hanteren en niet door dit voorstel verplicht
willen worden om deze stimulansen aan te passen. Ten aanzien van
andere financiële instellingen dan pensioenuitvoerders in de tweede pijler
dient bestaande sectorale regelgeving als een gegeven te worden
genomen en dient verderstrekkende harmonisatie ten behoeve van PEPP
te worden vermeden.
Nederland heeft onder meer vraagtekens gezet bij de uitvoerbaarheid van
PEPP die voorzien in een rendementsgarantie door beleggingsinstellingen, beleggingsondernemingen en kredietinstellingen en bij een
voorstel om beheerders van alternatieve investeringsinstellingen
eveneens de mogelijkheid te geven om een PEPP te voeren. Het Europees
paspoort van deze beheerders staat het direct aanbieden van hun
diensten aan consumenten niet toe, behoudens waar het zogenoemde
Europese langetermijninvesteringsfondsen (ELTIF)3 betreft.
Het PEPP-voorstel regelt tevens welke entiteiten als distributeur van PEPP
mogen optreden en hoe zij zich dan dienen te gedragen. Aangesloten
wordt bij bestaande Europese wet- en regelgeving voor distributeurs van
verzekerings- en beleggingsproducten. Voor de instellingen waar geen
Europees distributiekader voor beschikbaar is, stelt het PEPP-voorstel
aanvullende distributievoorwaarden. Nederland heeft ingebracht dat moet
worden uitgegaan van bestaande sectorale regelgeving voor financiële
instellingen, in casu de richtlijnen verzekeringsdistributie4 en markten in
financiële instrumenten5. Het introduceren van een additioneel distributieregime voor financiële instellingen waar dergelijke regels niet gelden zou
tot verderstrekkende harmonisatie van sectorale regelgeving leiden met
een veel bredere impact dan PEPP. Dat vereist een wezenlijk andere
discussie.
C. Keuzes bij de inrichting van het product
1. Regulering opbouwfase en uitkeringsfase
Het PEPP-voorstel laat lidstaten beperkte ruimte om nadere eisen te
stellen aan de opbouw- of uitkeringsfase in een PEPP. In het voorstel
wordt expliciet benoemd welke keuzes lidstaten uit sociale overwegingen
nog wél kunnen maken, zoals het beperken van de opnamemogelijkheden
tot het moment van pensioneren. Nederland heeft, in lijn met het
BNC-fiche, steeds benadrukt dat Europese productregulering geen inbreuk
mag maken op nationale competenties, zoals voor sociale, fiscale en
civiele wet- en regelgeving en dat lidstaten daarom vrij moeten zijn in het
stellen van eisen aan zowel de accumulatie- als decumulatiefase. Voorts

3

Verordening (EU) 2015/760 van het Europees Parlement en de Raad van 29 april 2015 betreffende Europese langetermijnbeleggingsinstellingen.
4
Richtlijn (EU) 2016/97 van het Europees Parlement en de Raad van 20 januari 2016 betreffende
verzekeringsdistributie.
5
Richtlijn 2014/65/EU van het Europees Parlement en de Raad van 15 mei 2014 betreffende
markten voor financiële instrumenten en tot wijziging van Richtlijn 2002/92/EG en Richtlijn
2011/61/EU.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 112, nr. 2549

3

heeft Nederland aangegeven dat productregulering voor de accumulatieen decumulatiefase in PEPP niet kan voorgaan op eventuele nationale
fiscale bepalingen, daar dit in nationale competenties zou treden.
2. Pan-Europees
Het PEPP-voorstel vereist dat aanbieders voor alle landen van de Unie een
compartiment ontwikkelen, teneinde een waarlijk Pan-Europees Pensioenproduct te introduceren. Nederland heeft zich, in lijn met het BNC-fiche,
uitgesproken tegen deze verplichting, omdat dit het aantal aanbieders
drastisch zou inperken en niet in het belang van de gemiddelde
consument is. Wel heeft Nederland opgemerkt dat consumenten de
mogelijkheid moeten hebben om over te stappen van aanbieder, mocht
geen compartiment beschikbaar zijn.
3. Advies
Het PEPP-voorstel biedt, op uitdrukkelijk verzoek van consumentenorganisaties, de mogelijkheid om zonder advies een product aan te kunnen
schaffen. Een PEPP moet dan aan een aantal voorwaarden voldoen. Ook
wordt voorgeschreven hoe in dat geval toch moet worden getoetst of de
consument het juiste product krijgt aangeboden. Nederland is
voorstander van deze mogelijkheid en heeft dit tijdens de werkgroepen
onderstreept. Hierbij is aangegeven dat het aanbieden wel zorgvuldig
dient te gebeuren met oog voor het belang van de consument.
4. Informatie
Het PEPP-voorstel bevat bepalingen over de verstrekking van informatie
bij het aanbieden van het product en vereisten voor de verstrekking van
informatie gedurende de looptijd van het product. Deze vereisten zijn
afzonderlijk opgenomen en voorzien in zowel een key information
document en een pension benefit statement. Hiervoor wordt aangesloten
bij de relevante bepalingen in respectievelijk de PRIIPS-verordening6 en
de IORP-II-richtlijn.7 Nederland zet in op nationale vergelijkbaarheid van
informatie, zodat een consument een heldere vergelijking van eerste,
tweede en derde pijler inclusief PEPP kan maken.
D. Toezicht en gedelegeerde en/of uitvoeringshandelingen
Het PEPP-voorstel introduceert een directe rol voor de Europese
Verzekerings- en Pensioenautoriteit (EIOPA) door haar de autoriserende
bevoegdheid voor een PEPP-product te geven. Hierbij dient EIOPA op
basis van de gestelde eisen in het PEPP-voorstel te toetsen of het product
voldoet (en blijft voldoen) aan de gestelde eisen. De Europese Commissie
heeft in haar voorstel aangegeven dat centrale autorisatie zorgt voor
vertrouwen in het label «PEPP» en tot toezichtconvergentie leidt. Het
doorlopend toezicht op de aanbieder blijft de verantwoordelijkheid van de
nationale competente autoriteiten. Nederland heeft zich, in lijn met het
BNC-fiche, duidelijk uitgesproken tegen een directe rol voor EIOPA in de
autorisatie van een PEPP. Door hun kennis van zowel de aanbieder, het
soort product en eventuele specifieke nationale vereisten is het
uitgangspunt dat het toezicht op activiteiten die zien op producten die
6

Verordening (EU) nr. 1286/2014 van het Europees Parlement en de Raad van 26 november 2014
over essentiële-informatiedocumenten voor verpakte retailbeleggingsproducten en verzekeringsgebaseerde beleggingsproducten (PRIIP’s).
7
Richtlijn (EU) 2016/2341 van het Europees Parlement en de Raad van 14 december 2016
betreffende de werkzaamheden van en het toezicht op instellingen voor bedrijfspensioenvoorziening (IORPs).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 112, nr. 2549

4

direct aan consumenten worden aangeboden bij de nationale competente
autoriteiten ligt. Bovendien heeft Nederland aangegeven dat beslissingen
over de rol van EIOPA genomen dienen te worden in het licht van de
lopende herziening van het Europees Systeem van Financieel
Toezichthouders.
Het PEPP-voorstel omvat vijf gedelegeerde handelingen, die de Europese
Commissie de mogelijkheid geven om nadere regels op te stellen.
Nederland heeft gepleit voor het verwijderen van de gedelegeerde
handelingen.
E. Conclusie
Het voorgaande overzicht biedt inzicht in de posities die Nederland heeft
ingenomen in de afgelopen Raadswerkgroepen. Voorop blijft staan dat het
PEPP-voorstel geen invloed op het functioneren van het bestaande
Nederlandse stelsel van verplichtstelling in de tweede pijler moet hebben
en dat de nationale competenties van lidstaten voor ondermeer
contractrecht, fiscaal recht en sociaal recht dienen te worden gerespecteerd. Zoals aangegeven zal Nederland zich blijven inzetten om de
hoofdpunten uit het BNC-fiche in de werkgroepen van de Raad over het
PEPP-voorstel naar voren te brengen, ook aangaande toezicht en
gedelegeerde handelingen. Het uiteindelijke oordeel over de verordening
als geheel blijft natuurlijk aan uw Kamer.
De Minister van Financiën,
W.B. Hoekstra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 112, nr. 2549

5