Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

31 322

Kinderopvang

Nr. 69

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR
EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 november 2009
1. Inleiding
Gemeenten zijn op basis van de Wet kinderopvang verantwoordelijk voor
het toezicht op en de handhaving van de kwaliteit van de kinderopvang.
Voor deze wettelijke taak is door mij geld beschikbaar gesteld in het
Gemeentefonds (in 2009: € 11,9 miljoen). Dit geld is niet geoormerkt.
Gemeenten dienen wettelijk het feitelijke toezicht op de kindercentra en de
gastouderopvang te laten uitvoeren door de GGD. De GGD-en voeren dit
toezicht uniform uit op basis van landelijk gestandaardiseerde criteria,
waarin de eisen uit de Wet kinderopvang en de normen uit de beleidsregels één op één zijn overgenomen en zijn geconcretiseerd. De uitvoering
van de handhaving geschiedt op basis van gemeentelijk beleid. Het is de
taak van de Inspectie van het Onderwijs (IvhO) te onderzoeken hoe de
gemeenten het toezicht en de handhaving op de kwaliteit van de kinderopvang uitvoeren. Daarnaast diept de IvhO, als zij daartoe aanleiding ziet,
een bepaald thema nader uit, zoals bij dit onderzoek naar de jaarlijkse
GGD-inspecties.

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Hierbij bied ik u het door de Inspectie van het Onderwijs uitgebrachte
onderzoekrapport: «Inspecteren is vooruitkijken- Inventarisatie van
factoren die van invloed zijn op het uitvoeren van inspecties kinderopvang
door GGD-en» aan.1
Aanleiding voor dit onderzoek was dat in 2007 dertig procent van de
wettelijk verplichte jaarlijkse inspecties niet werden uitgevoerd. Signalen
vanuit gemeenten en GGD-en wezen erop dat er onvoldoende capaciteit
beschikbaar zou zijn om deze verplichte inspecties uit te voeren. Voor een
deel kon dat worden verklaard uit de sterke groei van de kinderopvang.
Echter ook andere factoren zouden van invloed kunnen zijn op het al dan
niet tijdig uitvoeren van alle jaarlijkse inspecties. Waarom slagen sommige gemeenten en GGD-en daar beter in dan andere gemeenten en
GGD-en, zo was de vraag van de IvhO. Vandaar dat de IvhO besloot hiernaar nader onderzoek te doen, met als doel het bieden van inzichten die

KST137543
0910tkkst31322-69
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 322, nr. 69

1

1

aanleiding zouden kunnen geven tot een verbetering van de uitvoering bij
gemeenten en GGD-en.
In deze brief ga ik zowel in op de inhoud van dit rapport als op de beleidsconclusies die ik hieraan verbind. De beleidsconclusies worden ondersteund door de VNG en GGD Nederland.
2. Het onderzoekrapport «Inspecteren is vooruitkijken»
Het onderzoek «Inspecteren is vooruitkijken» is uitgevoerd bij alle GGD-en
en bij een aselecte steekproef van gemeenten. De resultaten zijn representatief. In het onderzoek zijn de GGD-en in drie categorieën verdeeld: de
GGD-en die in 2007 van de jaarlijkse inspecties: 75–99%, 50–74% of
minder dan 50% hebben uitgevoerd. De gemeenten zijn in vier categorieën verdeeld: gemeenten die in 2007 van de jaarlijkse inspecties 100%,
75–99%, 50–74 of minder dan 50% hebben uitgevoerd. De verschillende
categorieën GGD-en en gemeenten werden in de analyse van het onderzoek onderling vergeleken. De gegevens hebben betrekking op de jaren
2007 en 2008.
2.1. Conclusies
De IvhO trekt uit het onderzoek de volgende conclusies:
• Onvoldoende budget in 2007 en 2008 naar mening van de helft van de
GGD-en
Naar de mening van de helft van de GGD-en kregen zij in 2007 en 2008
onvoldoende budget van de gemeenten voor het uitvoeren van alle
inspecties. Het structurele extra budget van € 3 miljoen dat eind
december 2007 voor intensivering van toezicht en handhaving werd
overeengekomen, is in maart 2008 overgemaakt aan de gemeenten.
Dit geld werd vervolgens naar de mening van de GGD-en, door gemeenten vaak te laat ter beschikking gesteld aan de GGD, om nog in
2008 slagvaardig te kunnen handelen. Nieuwe inspecteurs konden
daarom pas in een laat stadium geworven worden.
• Goede communicatie tussen gemeente en GGD onontbeerlijk
Een goede communicatie tussen gemeenten en GGD-en is volgens de
IvhO een succesfactor voor het kunnen halen van de planning en
daarmee voor het uitvoeren van alle jaarlijkse onderzoeken. Dit geldt
ook voor het maken van afspraken over de financiering. De afspraken
over planning en financiering moeten worden vastgelegd en de voortgang hiervan regelmatig worden besproken. Hoewel de GGD de regie
bij de uitvoering van de inspecties heeft, blijft de gemeente ervoor
verantwoordelijk dat alle locaties jaarlijks worden geïnspecteerd. De
gemeente staat nu nog teveel aan de zijlijn.
• Planning nog niet adequaat
Als in de planning onvoldoende rekening wordt gehouden met bijvoorbeeld de groei van de kinderopvang, wordt daarmee in het budget, dat
gemeenten en GGD met elkaar afspreken, ook geen rekening gehouden. Dat zou wel moeten gebeuren.
• Vicieuze cirkel bij uitstel van jaarlijkse onderzoeken
De groei van de kinderopvang, de toename van het aantal nadere
onderzoeken en het tekort aan ingewerkte inspecteurs zijn de belangrijkste redenen voor het uitstellen van de jaarlijkse onderzoeken. Dat
blijkt een vicieuze cirkel: als met deze factoren onvoldoende rekening
wordt gehouden, wordt de planning niet gerealiseerd.
• Financiële deskundigheid bij gemeenteambtenaren onvoldoende
Door onvoldoende kennis over de financiering van toezicht en handhaving in de kinderopvang worden de gemeentelijke middelen ten
behoeve van kinderopvang niet ten volle benut. Wanneer de gemeen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 322, nr. 69

2

•

•

•

•

teambtenaar beter zicht heeft op de financiering, is de gemeente beter
in staat alle noodzakelijke inspecties te bekostigen.
Onvoldoende anticipatie op landelijke ontwikkelingen
Gemeenten en GGD-en anticiperen soms te laat op landelijke ontwikkelingen. Voorbeelden hiervan zijn de hiervoor genoemde vanaf 2008
beschikbaar gestelde extra middelen voor intensivering van het
toezicht en daarnaast de invoering van de nieuwe beleidsregels per
1 april 2008. Wel hebben GGD-en en gemeenten te maken met praktische en organisatorische aspecten die het snel implementeren van
landelijk beleid naar de lokale situatie bemoeilijken.
Negatief effect van het bovenmatig inzetten van tijdelijke krachten
GGD-en die in veel hogere mate dan andere GGD-en gebruik (hebben
moeten) maken van tijdelijke krachten, voeren vaker niet alle jaarlijkse
inspecties uit. Daarnaast geldt dat er van inhuur of uitleen van inspecteurs tussen GGD-en onderling nauwelijks sprake is.
Nog niet alle mogelijkheden benut om inspecteurs efficiënt in te zetten
Van inhuur of uitleen van inspecteurs bij GGD-en onderling is nauwelijks sprake. Het aanwijzen van GGD-inspecteurs door de gemeente
wordt echter per 1 januari 2010 vereenvoudigd. Zo zouden inspecteurs
met een breed takenpakket tijdelijk uitsluitend kunnen worden ingezet
op toezicht kinderopvang. Vervolgens zouden andere medewerkers
(bijvoorbeeld uitzendkrachten) werk over kunnen nemen dat binnen de
GGD minder inwerktijd vergt.
Verschil in prijzen en duur inspecties
Prijzen en de duur van inspecties verschillen nogal per GGD. Er is
landelijk gezien onvoldoende zicht op de kosten in relatie tot de wijze
waarop GGD-en hun werk organiseren. Overigens ligt in de prijs voor
de inspectie geen relatie met het behalen van alle jaarlijkse inspecties.

2.2. Verbetermogelijkheden
De IvhO ziet de volgende mogelijkheden tot verbetering bij zowel de
GGD-en als bij de gemeenten:
• GGD-en zouden standaard een adequate planning moeten opstellen en
afspraken moeten maken met de gemeenten over de opzet en uitvoering van de planning en deze vastleggen. Afspraken over de planning
moeten in de loop van het jaar bijgesteld kunnen worden.
• Tevens zouden GGD-en en gemeenten scenario’s moeten ontwikkelen
om beter voorbereid te zijn op een plotseling tekort aan capaciteit.
GGD Nederland zou hierin richting GGD-en zowel een ondersteunende
als sturende rol moeten hebben.
• Inspectierapporten dienen tijdig door de GGD aan de gemeente
gestuurd te worden, zodat eventuele benodigde handhaving op tijd
kan starten ten behoeve van een goede kwaliteit kinderopvang.
• Gemeenteambtenaren dienen van het management voldoende tijd te
krijgen voor een goede uitvoering van het toezicht en de handhaving
kinderopvang. Dit betreft zowel de beleidsmatige – als de financiële
kant. De noodzaak van de verhoogde aandacht die de VNG geeft aan
de gemeenten voor het interne gemeentelijk begrotingsproces is
groot.
• Vooral de kleine gemeenten die achterblijven in de uitvoering van de
handhavingstaak zouden de mogelijkheden tot samenwerking in regionaal verband moeten onderzoeken. In het project «Achterblijvende
gemeenten» van de IvhO zal de IvhO gemeenten hierop, waar nodig,
attenderen.
• Het verschil in prijzen en de duur van de inspecties is soms groot. Een
onderzoek om zicht te krijgen op het feit hoe de verschillende GGD-en
hun werk organiseren, in relatie tot de kosten die gemoeid zijn met de
inspecties kinderopvang, is de moeite waard.
• Uitstel of afzien van jaarlijkse inspecties waartoe binnen het huidige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 322, nr. 69

3

systeem van toezicht en handhaving door gemeenten en GGD-en
meermaals wordt overgegaan, is naar de mening van de IvhO alleen
mogelijk in een systeem van risicogestuurd toezicht. De IvhO onderschrijft de keuze die inmiddels voor invoering van een landelijk
systeem van risicogestuurd toezicht is gemaakt.
3. Beleidsconclusies
In mijn brief van 12 maart 2009 heb ik al beleidsconclusies gegeven in
reactie op het rapport «Kwaliteit gemeentelijk toezicht Kinderopvang
2007».1 In die brief gaf ik aan dat in 2007 de GGD-en een gebrek aan capaciteit hadden voor de jaarlijkse inspecties. Zij moesten, vanwege de enorme groei van het aantal locaties, zowel voorrang geven aan de inspecties
bij de start van nieuwe kinderopvanglocaties of nieuwe gastouderbureaus
als aan vervolginspecties (bij slecht of minder goed functionerende
kinderopvangorganisaties).
In de hiervoor genoemde brief gaf ik tevens aan welke maatregelen ik zou
gaan inzetten om de situatie te verbeteren. Een van deze maatregelen was
het vragen aan de IvhO om gerichte verbeterafspraken (inclusief termijnen) met de gemeenten te maken die kunnen variëren naar de aard van
de tekortkomingen en de herstelduur. De IvhO betrekt daarbij het landelijke oordeel over het jaar 2008. Alle gemeenten die de uitvoering van het
toezicht op en de handhaving van de kwaliteit van de kinderopvang op
orde hebben, krijgen van de IvhO vóór 2010 bericht. Met gemeenten
waarbij dat niet het geval is, zal de IvhO vanaf begin 2010 gerichte
afspraken maken. De feitelijke resultaten zullen dus vooral in 2010 worden
bereikt. De conclusies en aanbevelingen uit het rapport «Inspecteren is
vooruitkijken» kunnen in de contacten van de IvhO en de VNG met de
achterblijvende gemeenten meegenomen worden om tot een daadwerkelijke verbetering te komen.
Tevens onderschrijf ik met de VNG en GGD Nederland de conclusies en
aanbevelingen van de IvhO, die betrekking hebben op een professionelere
invulling van de relatie tussen gemeenten en GGD-en. Kenmerken van
een dergelijke professionelere invulling zijn een opdrachtgever- opdrachtnemerrelatie, waarin transparante prijs- en prestatieafspraken worden
gemaakt over de uitvoering van het toezicht op de kinderopvang door de
GGD. In 2010 komen er mede door de invoering van de Wijziging van de
Wet kinderopvang in verband met de herziening van het stelsel van gastouderopvang per 1 januari 2010 toezichtstaken bij en komt er meer variatie in de zwaarte van de verschillende inspecties. Daarin past des te meer
bovenstaande professionele en zakelijke invulling, die een goede samenwerking overigens niet in de weg hoeft te staan.
Uit het rapport blijkt immers dat waar dit al gebeurt en er regelmatig
overleg is over de voortgang de beste resultaten worden behaald qua
effectiviteit van het toezicht. De VNG communiceert deze conclusie en
aanbeveling momenteel actief aan gemeenten via ledenbrieven, de recent
gehouden regionale bijeenkomsten voor gemeenten en zal dat ook in de
toekomst blijven doen. Hetzelfde geldt voor GGD Nederland in relatie tot
de GGD-en.

1

Kamerstukken II, 2008–2009, 31 322, nr. 59.

De VNG, GGD Nederland en ik onderschrijven eveneens dat veel verbetering mogelijk is door een goede planning en monitoring van de toezichtstaak in samenspraak tussen gemeenten en GGD-en. Wat betreft de prijs en
de tijdsduur van de inspecties concludeert het rapport dat er grote verschillen lijken te zijn. Verschillende wijzen van begroten door GGD-en, waarbij
het onderdeel kinderopvang maar een zeer bescheiden post vormt kan
hiervan de oorzaak zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 322, nr. 69

4

Ik ben met de VNG en GGD Nederland van mening dat het aan de gemeenten en aan de veelal in gemeenschappelijke regelingen georganiseerde
GGD-en is om hun begroting adequaat in te richten. Ook het bestuur van
een gemeenschappelijke regeling moet de begroting op orde hebben.
Daarbinnen moet uiteraard efficiency en transparantie van de uitvoering
een belangrijk meetpunt zijn.
Tot slot deel ik u hierbij mee dat de invoering per 1 januari 2010 van het
directe toezicht op de kwaliteit van de gastouders, een sterke uitbreiding
van de werkzaamheden van de GGD-en en de gemeenten betekent voor
toezicht en handhaving kinderopvang in eerste instantie voor het jaar
2010. Om deze uitbreiding mogelijk te maken, heeft het ministerie van
OCW voor 2010 € 10 miljoen in het gemeentefonds beschikbaar gesteld
voor toezicht en handhaving in de kinderopvang. Gemeenten en GGD-en
bereiden zich voor op deze uitbreiding van taken. Zo worden bijvoorbeeld
extra inspecteurs aangesteld.
In lijn met de aanbevelingen van de IvhO onderschrijf ik het belang van
tijdige duidelijkheid over de voor de GGD beschikbare middelen, zodat
deze belangrijke toezichttaak goed kan worden uitgeoefend.
De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
S. A. M. Dijksma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 322, nr. 69

5