Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

31 524

Beroepsonderwijs en Volwassenen Educatie

Nr. 123

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 1 februari 2012
Binnen de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap1
hebben enkele fracties de behoefte om vragen en opmerkingen voor te
leggen over de brief van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap d.d. 4 oktober 2011 inzake het Toezichtkader BVE 2012 (Kamerstuk
31 524, nr. 118).
Bij brief van 1 februari 2012 heeft de minister deze beantwoord. Vragen en
antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Van Bochove
Adjunct-griffier van de commissie,
Arends

1
Samenstelling:
Leden: Ham, B. van der (D66), Bochove, B.J.
van (CDA), voorzitter, Miltenburg, A. van
(VVD), Ortega-Martijn, C.A. (CU), Bosma, M.
(PVV), Dijk, J.J. van (SP), Dibi, T. (GL), Wolbert,
A.G. (PvdA), ondervoorzitter, Biskop, J.J.G.M.
(CDA), Smits, M. (SP), Elias, T.M.Ch. (VVD),
Beertema, H.J. (PVV), Dijkstra, P.A. (D66),
Jadnanansing, T.M. (PvdA), Dekken, T.R. van
(PvdA), Dijkgraaf, E. (SGP), Çelik, M. (PvdA),
Lucas, A.W. (VVD), Klaveren, J.J. van (PVV),
Klaver, J.F. (GL), Liefde, B.C. de (VVD), Werf,
M.C.I. van der (CDA) en Hazekamp, A.A.H.
(PvdD).
Plv. leden: Koşer Kaya, F. (D66), Ferrier, K.G.
(CDA), Burg, B.I. van der (VVD), Schouten, C.J.
(CU), Dille, W.R. (PVV), Kooiman, C.J.E. (SP),
Peters, M. (GL), Dam, M.H.P. van (PvdA),
Haverkamp, M.C. (CDA), Wit, J.M.A.M. de
(SP), Hennis-Plasschaert, J.A. (VVD), Mos, R.
de (PVV), Pechtold, A. (D66), Dijsselbloem,
J.R.V.A. (PvdA), Klijnsma, J. (PvdA), Staaij,
C.G. van der (SGP), Hamer, M.I. (PvdA),
Harbers, M.G.J. (VVD), Gerbrands, K. (PVV),
Sap, J.C.M. (GL), Berckmoes-Duindam, Y.
(VVD), Rouwe, S. de (CDA) en Ouwehand, E.
(PvdD).

kst-31524-123
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 31 524, nr. 123

1

I VRAGEN EN OPMERKINGEN UIT DE FRACTIES
De leden van de fracties van de VVD, PvdA, PVV en SP hebben kennisgenomen van het Toezichtkader 2012 voor het beroepsonderwijs en
volwasseneneducatie (bve). De leden zien aanleiding tot het stellen van
een aantal vragen.
De leden van de VVD-fractie hechten sterk aan doelmatige besteding van
onderwijseuro’s. De Inspectie van het Onderwijs ziet toe op doelmatig
financieel beheer en ziet onrechtmatige besteding van rijksbekostiging als
ernstige ondoelmatigheid. Het huidige toezicht op de doelmatigheid is
volgens deze leden echter te beperkt. De onderwijsinspectie moet ook
toezien op een doelmatig onderwijsaanbod. Een lage bezettingsgraad van
praktijklokalen vanwege een laag aantal leerlingen, bijvoorbeeld, zien de
bovengenoemde leden als een ondoelmatige besteding van rijksbekostiging. Zeker als binnen een bepaalde omtrek meerdere praktijklokalen zijn
opgetuigd door verschillende instellingen die voor de helft of minder in
gebruik zijn. De Inspectie ziet hier echter niet op toe. Een goede
afstemming tussen bedrijfsleven en beroepsonderwijs is noodzakelijk om
dit te kunnen voorkomen, aldus de genoemde leden.
Een eventuele rol voor de stichting Samenwerking Beroepsonderwijs
Bedrijfsleven (SBB) en eventuele extra informatie in het jaarverslag van
instellingen kunnen een bron van informatie zijn voor de Inspectie van het
Onderwijs om de doelmatigheid te toetsen. Ziet de minister een rol voor
de SBB om controle uit te oefenen op doelmatigheid naast de controle die
de Inspectie van het Onderwijs uitvoert, zo vragen deze leden. De SBB zal
een sectoroverstijgende blik hebben op het beroepsonderwijs in
Nederland en kan informatie inzake doelmatigheid ter beschikking stellen
aan onder meer de inspectie. Een dubbele controle en informatievoorziening door de SBB kan van toegevoegde waarde zijn, volgens de
genoemde leden. Volgens de Wet Educatie en Beroepsonderwijs kunnen
bij ministeriële regeling nadere voorschriften worden gegeven voor de
informatie die de jaarrekening van instellingen moet bevatten. Zou in de
jaarrekeningen moeten worden opgenomen, zo vragen deze leden, hoe
doelmatig het aanbod van de opleidingen is op een instelling? Dit kan
inzicht verschaffen in de bezettingsgraad van zowel de beschikbare
opleidingsplaatsen, als die van beschikbare praktijklokalen, lesmaterialen,
etc..

1
Kamerstuk 32 193, nr. 28 (amendement
inzake het schrappen van een drietal aspecten
van kwaliteit waarop de inspectie toeziet).

De leden van de PvdA-fractie merken op dat een meerderheid van de
Kamer het amendement Dijsselbloem/Dijkgraaf1 heeft ondersteund,
waarin wordt geregeld dat didactisch handelen door de inspectie enkel bij
het nader onderzoek mag worden beoordeeld. Daarnaast mag bij dit
nader onderzoek slechts de effectiviteit van de gebruikte didactiek
beoordeeld worden. Aan de hand van dit toezichtkader BVE 2012 wordt
het didactisch handelen al bij het eerste kwaliteitsgebied door de inspectie
beoordeeld. Zij vragen hoe hierbij wordt aangesloten bij het amendement
Dijsselbloem/Dijkgraaf. In een nader onderzoek kan de inspectie, indien
ernstige tekortkomingen worden geconstateerd, de kwaliteit van het
leraarschap nader onderzoeken. Daarbij komt het aspect didactisch
handelen weer terug. De leden van de PvdA-fractie zijn van mening dat dit
nader onderzoek, waarbij didactisch handelen wordt onderzocht, in lijn is
met het hierboven genoemde amendement Dijsselbloem/Dijkgraaf. Zij
vragen of de minister bereid is om, conform dit amendement, de
beoordeling van het didactisch handelen alleen in het nader onderzoek
(kwaliteit van het leraarschap) mogelijk te maken. De leden zijn daarnaast
verbaasd, dat de inspectie de professionele ruimte ziet als een aspect om
de kwaliteit van het leraarschap te kunnen beoordelen. De inspectie maakt
de wijze waarop ze de professionele ruimte gaat beoordelen inzichtelijk
aan de hand van «portretten». Deze zullen directief gaan werken, is de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 31 524, nr. 123

2

vrees van deze leden. Pas je in een «portret» dan doe je het goed en zo
niet dan scoor je slecht bij de inspectie. Zij vragen of deze vrees gegrond
is. Zo ja, hoe kunnen docenten aan de hand van deze portretten hun eigen
invulling geven aan de professionele ruimte? De leden zijn erg tevreden
over het derde aspect bij de beoordeling van de kwaliteit van het
leraarschap, te weten professionalisering. Dit laatste aspect gaat over het
personeelsbeleid van het onderwijsbestuur. Volgens de voornoemde
leden is het voldoende om de kwaliteit van het leraarschap te beoordelen
aan de hand van de formele eisen van bevoegdheid en bekwaamheid en
aan de hand van het personeelsbeleid.
De leden van de PVV-fractie vragen in welke zin er sprake is van een
specifieke huisvestingssituatie in het mbo ten opzichte van andere
sectoren1. Verder vragen deze leden waarom de kwaliteit van het
leraarschap niet leidt tot aangepast toezicht2. Zij vragen hoe de opmerking
dat de kwaliteit van de opleiding in hoge mate bepaald wordt door de
kwaliteit van het leraarschap3 zich verhoudt tot het feit dat de kwaliteit van
het leraarschap niet leidt tot aangepast toezicht. Verder vragen de
voornoemde leden of in het geval van scholen met veel kansarme
studenten alleen het oordeel in de toelichting in deze context wordt
geplaatst of dat dit ook van enige invloed is op het feitelijke eindoordeel
zelf4.

1

Kamerstuk 31 524, nr. 118, p. 22.
idem, p. 26.
3
idem, p. 35.
4
idem, p. 57.
2

De leden van de SP-fractie hebben grote moeite met het risicogerichte
toezicht, aangezien dit in de praktijk betekent dat er een grotere nadruk
ligt op de administratieve werkelijkheid dan op de situatie in de klas. Ook
menen deze leden dat te veel aandacht, personeel en geld worden ingezet
voor andere zaken dan het primaire proces. Deze leden vragen in hoeverre
de onderwijsinspectie hierop controleert. Kijkt zij alleen of de bedrijfsvoering volgens de regels voldoet aan minimumeisen, of bekijkt zij ook of
met een andere bedrijfsvoering meer uit de leerlingen gehaald kan
worden? Veel regionale opleidingen centra (ROC’s) worden aangestuurd
door een topzware organisatie. Op welke manieren controleert de
onderwijsinspectie of niet te veel geld en energie wordt besteed aan
overhead? Zij vragen tevens welke definitie de inspectie daarbij gebruikt.
Elke drie jaar vindt aan de hand van zelfevaluatie van de instellingen een
diepgaande analyse plaats door de inspectie. Hoe controleert de inspectie
of instellingen bepaalde risico’s buiten de zelfevaluatie houden? Zij vragen
tevens in hoeverre de inspectie zelf feiten verzamelt over een opleiding of
instelling. Wanneer sprake is van risico’s stelt de inspectie niet altijd zelf
een onderzoek in. De instelling zal dan zelf risico’s en tekorten in beeld
dienen te hebben, betrokkenen daarover dienen te informeren en
passende maatregelen te nemen. De voornoemde leden vragen of de
instelling hiervoor wel geschikt is. Er zijn immers niet voor niets risico’s
en/of tekortkomingen. Zij vragen of het verstandig is deze verantwoordelijkheid over te dragen aan de instelling. Indien het eigen onderzoek
onvoldoende deugdelijk is, dan wel de informatievoorziening aan
belanghebbenden ontoereikend is, kan de inspectie er toe overgaan zelf
alsnog het onderzoek dan wel de openbaarmaking ter hand te nemen. Zij
vragen hoe dit onderzoek eruit ziet en hoe vaak dit gebeurt. Tevens vragen
zij in hoeverre en op welke manier het bestuur verplicht is om het
inspectierapport met de rest van het personeel te bespreken. De
voornoemde leden krijgen nog altijd vele klachten over onwettig gebruik
van de vrijwillige bijdrage door ROC’s. Vaak worden tal van kosten
verplicht gesteld. Zij vragen of de onderwijsinspectie hierop controleert.
Vraagt zij facturen op die door opleidingen aan leerlingen worden
verzonden? Deze leden vragen hoe vaak zij foute facturen tegenkomt en
wat zij in dat geval onderneemt.
Hoeveel lessen worden bezocht door inspecteurs bij een kwaliteitsonderzoek op opleidingsniveau, zo vragen deze leden. Waarom behandelt de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 31 524, nr. 123

3

inspectie geen klachten over het onderwijs? Tevens vragen zij op welke
manier signalen over mogelijke kwaliteitstekorten worden betrokken bij
de risicoanalyse. Waarom wordt geen actie ondernomen wanneer een
signaalgever anoniem wil blijven, zo vragen zij. Hoe ernstig moet een
signaal zijn voordat de inspectie in actie komt bij een anoniem signaal en
bij een niet-anoniem signaal? Zij vragen eveneens hoe vaak de onderwijsinspectie onderzoek verricht naar een opleiding naar aanleiding van
signalen of klachten die bij de inspectie binnen zijn gekomen. Hoe worden
acties door de inspectie teruggekoppeld aan mensen die de inspectie
hebben verwittigd, zo vragen de aan het woord zijnde leden. Vaak wordt
een gebrek aan terugkoppeling ervaren als dat er niets met de signalen
wordt gedaan. Deze leden horen vaak van leerlingen dat zij van het kastje
naar de muur worden gestuurd wanneer zij in een situatie komen die
afwijkt van het reguliere pad. Zij lopen op tegen een formele en
overdreven gejuridiseerde tegenstand vanuit de school en vinden het
daarom erg moeilijk om hun recht te halen. Deze leden vragen in hoeverre
de onderwijsinspectie kijkt naar het klachtenrecht van een ROC. Kijkt zij
hierbij niet alleen in hoeverre de regels op orde zijn, of luistert de
inspectie ook naar de ervaringen van leerlingen? Deze leden raden dat
laatste zeer aan.
II REACTIE VAN DE MINISTER
Doelmatigheid en SBB
De leden van de VVD-fractie vragen of ik een rol zie voor de Stichting
Beroepsonderwijs Bedrijfsleven (SBB) om controle uit te oefenen op de
doelmatigheid naast de controle die de Inspectie van het Onderwijs
(inspectie) uitvoert.
Ik heb uw Kamer toegezegd dat ik uiterlijk maart 2012 een brief stuur met
maatregelen om de macrodoelmatigheid in het mbo te versterken. In die
brief ga ik ook in op de rol die ik voor de stichting Samenwerking
Beroepsonderwijs Bedrijfsleven (SBB) zie op dit terrein. Daar kan ik nu
nog niet op vooruit lopen, mede omdat SBB zelf nog zijn exacte ambities
aan het formuleren is. Ik ga in de aangekondigde brief over de versterking
van de macrodoelmatigheid mbo ook in op het opleidingenportfolio,
waarvoor de instelling een afweging moet maken tussen de doelmatigheid, de arbeidsmarktrelevantie en toegankelijkheid van het aanbod
aan opleidingen.
De inspectie is verantwoordelijk voor het toezicht op de naleving van de
wettelijke zorgplicht arbeidsmarktperspectief en verankert dit vanaf 2012
in het risicogerichte toezicht. De inspectie gaat na of instellingen het
arbeidsmarktperspectief en de doelmatigheid voldoende meewegen in
besluiten over hun opleidingenportfolio en of hierover voldoende dialoog
met het betrokken bedrijfsleven en andere belanghebbende onderwijsinstellingen plaatsvindt.
Jaarrekening
Daarnaast vragen de leden van de VVD-fractie of in de jaarrekening moet
worden opgenomen hoe doelmatig het aanbod van de opleiding is op een
instelling, omdat dit inzicht kan verschaffen in de bezettingsgraad van
zowel de beschikbare opleidingsplaatsen, als die van beschikbare
praktijklokalen, lesmaterialen, etc.
Instellingen leggen in het geïntegreerd jaardocument (jaarverslag en
jaarrekening) verantwoording af over de doelmatigheid van de besteding
van de middelen. Ook de MBO Benchmark geeft inzicht in de wijze van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 31 524, nr. 123

4

besteding van de middelen. Verantwoording op criteria als de bezettingsgraad van zowel de beschikbare opleidingsplaatsen als die van de
beschikbare praktijklokalen en lesmaterialen, ga ik niet voorschrijven. Dat
is te gedetailleerd om als ministerie op de sturen en zal leiden tot een
flinke administratieve last voor de instellingen.
Amendement Dijsselbloem/Dijkgraaf
De leden van de PvdA-fractie geven aan dat bij het Toezichtkader BVE
2012 het didactisch handelen al bij het eerste kwaliteitsgebied door de
inspectie wordt beoordeeld. Zij vragen hoe hierbij wordt aangesloten bij
het amendement Dijsselbloem/Dijkgraaf. Zij vragen zich af of ik bereid ben
om conform dit amendement de beoordeling van het didactisch handelen
alleen in het nader onderzoek (kwaliteit van het leraarschap) mogelijk te
maken.
Het inspectietoezicht in de bve sector sluit aan op het amendement
Dijsselbloem/Dijkgraaf. Ik kan de leden bevestigen dat bij het risicogericht
toezicht de beoordeling van didactisch handelen alleen aan de orde is bij
«nader onderzoek» (tweede orde toezicht).
Om een landelijk beeld te kunnen geven van de onderwijskwaliteit in
Nederland voert de inspectie ook een steekproefonderzoek uit bij 150 van
de ruim 5000 aangeboden opleidingen. In dat onderzoek komt het hele
waarderingskader aan de orde. Dat onderzoek voert de inspectie
proportioneel uit. De inspectie baseert zich zoveel mogelijk op door de
instelling aangeleverde informatie.
Zoals ik in het debat over de wijziging van de WOT nadrukkelijk heb
aangegeven, gaat het in het nader onderzoek bij didactisch handelen
nadrukkelijk om de effectiviteit van het didactisch handelen en niet om de
pedagogisch/didactische keuze die de instelling maakt.
Portretten
De leden van de PvdA-fractie geven aan dat de inspectie de wijze waarop
de professionele ruimte gaat beoordelen inzichtelijk maakt aan de hand
van «portretten». De PvdA-fractie vreest dat deze portretten directief gaan
werken. Zij vragen aan mij of deze vrees gegrond is. En zo ja, hoe kunnen
docenten aan de hand van deze portretten hun eigen invulling geven aan
de professionele ruimte.
De vrees dat de «portretten» directief zijn, is mijns inziens ongegrond.
Mogelijk roept het woord «portretten» verwarring op. De inspectie
portretteert geen individuele leraren. De inspectie heeft in de portretten
uitgewerkt hoe zij oordeelt en rapporteert over de normindicatoren uit het
waarderingskader. Daarmee wordt het toezicht transparant en wordt het
basisniveau inzichtelijk gemaakt. Bij instellingen die hun zaakjes op orde
hebben werken deze voorbeelden niet directief. Deze instellingen zullen
de punten als vanzelfsprekend beschouwen. Bij instellingen die verbeteringen door willen (of moeten) voeren werken de portretten richtinggevend als het gaat om de verbeterpunten. Het portret is dan een
leidraad. Instellingen hebben daar in die gevallen ook behoefte aan.
Huisvesting mbo
De leden van de PVV-fractie vragen in welke zin er sprake is van een
specifieke huisvestingssituatie in het mbo ten opzichte van andere
sectoren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 31 524, nr. 123

5

De ontvangen rijksbekostiging, inclusief huisvestingscomponent, dient
doelmatig te worden besteed (artikel 2.5.3, lid 2). Het geven van beroepsonderwijs vergt relatief hoge investeringen in hulpmiddelen, machines en
huisvesting in vergelijking met het primair en voortgezet onderwijs.
Kwaliteit van het leraarschap
De leden van de PVV-fractie vragen waarom de kwaliteit van het leraarschap niet leidt tot aangepast toezicht. Zij vragen hoe de opmerking dat
de kwaliteit van de opleiding in hoge mate bepaald wordt door de
kwaliteit van het leraarschap zich verhoudt tot het feit dat de kwaliteit van
het leraarschap niet leidt tot aangepast toezicht.
Als het onderwijsproces als onvoldoende wordt beoordeeld, dan volgt er
aangepast toezicht. Het onderwijsproces kan onvoldoende zijn doordat
het didactisch handelen niet op orde is.
Onvoldoende kwaliteit van het onderwijspersoneel(sbeleid) zal op zichzelf
geen reden zijn om sancties te treffen. Als sprake is van onvoldoende
onderwijskwaliteit en deze veroorzaakt wordt door (onder andere)
onvoldoende kwaliteit van het onderwijspersoneel dan kan de inspectie
het bevoegd gezag – conform de werkwijze bij geïntensiveerd toezicht –
vragen in een plan van aanpak aan te geven hoe het de onvoldoende
kwaliteit van het lerarenkorps gaat verbeteren. De inspectie monitort dan
met voortgangsgesprekken of voldoende voortgang wordt geboekt.
Opbrengsten scholen met veel kansarme studenten
Verder vragen de leden van de PVV-fractie of in het geval van scholen met
veel kansarme studenten alleen het oordeel in de toelichting in deze
context wordt geplaatst of dat dit ook van enige invloed is op het feitelijke
eindoordeel zelf.
Het oordeel over de opbrengsten wordt in de context geplaatst, waardoor
de conclusie nader geduid wordt. Het oordeel zelf wijzigt niet. De inspectie
werkt samen met het veld aan de indicator toegevoegde waarde. De
toegevoegde waarde geeft het niveau van instroom van de studentent en
het niveau van uitstroom, alsmede de relatie tussen die twee. Daardoor
geeft deze indicator informatie over de bijdrage die de instelling in die
periode heeft geleverd. In 2012 worden proeven gedaan met de ontwikkelde indicator.
Overhead
De leden van de SP-fractie menen dat te veel aandacht, personeel en geld
bij de instellingen worden ingezet voor andere zaken dan het primaire
proces. Deze leden vragen in hoeverre de inspectie hierop controleert.
Kijkt zij alleen of de bedrijfsvoering volgens de regels voldoet aan
minimumeisen, of bekijkt zij ook of met een andere bedrijfsvoering meer
uit de leerlingen gehaald kan worden? Op welke manieren controleert de
inspectie of niet te veel geld en energie wordt besteed aan overhead?
Welke definitie gebruikt de inspectie hierbij?
De inspectie beoordeelt niet standaard of de instellingen teveel aan
overhead besteden. Ook stelt zij niet vast of met een andere bedrijfsvoering meer uit de studenten gehaald kan worden.
De inspectie gaat wel na of de solvabiliteit, rentabiliteit en liquiditeit op
orde zijn.
Er kan een relatie zijn tussen kwaliteitsproblemen en een hoge mate van
overhead, maar dat hoeft niet. Als daar aanwijzigen voor zijn, zal de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 31 524, nr. 123

6

inspectie ook nagaan of dat ligt aan een verkeerde inzet van de middelen
(bijvoorbeeld te weinig middelen voor het primair proces).
De ontvangen rijksbekostiging dient volgens artikel 2.5.3, lid 2 namelijk
doelmatig te worden besteed. Ernstig ondoelmatig bestede middelen
zullen worden teruggevorderd.
Zelfevaluatie en risicogericht toezicht
De leden van de SP-fractie vragen hoe de inspectie controleert of
instellingen bepaalde risico’s buiten de zelfevaluatie houden en vragen in
hoeverre de inspectie zelf feiten verzamelt over een opleiding of instelling.
De leden van de SP-fractie vragen of het verstandig is om de verantwoordelijkheid voor in beeld brengen van de risico’s, betrokkenen te informeren en passende maatregelen te nemen aan de instelling over te
dragen en niet altijd een inspectie-onderzoek in te stellen. Als de inspectie
dit onderzoek wel doet, vragen de leden van de SP-fractie zich af hoe dit
onderzoek eruit ziet en hoe vaak dit gebeurt. Hoeveel lessen worden
bezocht door inspecteurs tijdens een kwaliteitsonderzoek op opleidingsniveau? Tevens vragen zij in hoeverre en op welke manier het bestuur
verplicht is om het inspectierapport met de rest van het personeel te
bespreken.
De inspectie voert elke drie jaar een instellingsanalyse uit bij instellingen.
In het kader van dat onderzoek wordt ook vastgesteld of de schriftelijke
bronnen van instellingen (bijvoorbeeld een zelfevaluatie of een
auditrapport) overeenkomen met door de inspectie vastgestelde kwaliteitsnormen. De inspectie verifieert daarmee de evaluaties die instellingen
aan de inspectie toezenden en ziet dan of instellingen eventuele risico’s
buiten de zelfevaluatie houden. De kwaliteitsonderzoeken die de inspectie
uitvoert tijdens de driejaarlijkse instellingsanalyse vormen een realiteitscheck op de risicoanalyse van schriftelijke bronnen op afstand.
Daarmee ijkt de inspectie haar werkwijze.
De inspectie voert risicogericht haar toezicht uit. Uit een evaluatie van het
risicogerichte toezicht is gebleken dat met deze aanpak de tekortkomingen
in de onderwijskwaliteit op een effectieve en zo efficiënt mogelijke manier
worden opgespoord. Deze evaluatie heb ik, tegelijk met dit verslag,
meegezonden.
Het bestuur is niet verplicht de uitkomsten van het inspectierapport met
het personeel te bespreken. Een instelling die kwaliteitsborging hoog in
het vaandel heeft staan zal een dergelijk rapport echter zeker met
onderwijspersoneel op diverse niveaus bespreken en overigens ook met
de Raad van Toezicht.
Vrijwillige bijdrage
De leden van de SP-fractie vragen of de inspectie controleert op onwettig
gebruik van de vrijwillige bijdrage door ROC’s. Vraagt de inspectie
facturen op die door opleidingen aan leerlingen worden verzonden? Hoe
vaak komt de inspectie foute facturen tegen en wat doet de inspectie dan?
Bij een onderzoek naar een opleiding gaat de inspectie na of aan de
wettelijke eisen wordt voldaan. Opleidingskosten (vrijwillige bijdragen)
maken daar deel van uit. Het onderwerp wordt in gesprekken met
studenten aan de orde gesteld. Ook kunnen documenten worden ingezien
die informatie geven over de aard van de kosten en de opstelling van de
facturen, en over de wijze waarop hierover met studenten wordt gecommuniceerd. Met name als uit het gesprek met de deelnemers informatie
komt die erop duidt dat niet aan de wettelijke vereisten wordt voldaan is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 31 524, nr. 123

7

dat aanleiding tot verder onderzoek. Zo nodig wordt dan ook naar de
facturen gekeken.
Naar aanleiding van de klachten en onduidelijkheden over schoolkosten
en vrijwillige bijdragen in het mbo ben ik nu bezig met het opstellen van
een richtlijn die meer helderheid gaat geven aan zowel de mbo-scholen
als studenten en ouders over schoolkosten te betalen door de studenten,
schoolkosten te betalen door de school/overheid en vrijwillige bijdragen.
Dit gebeurt in nauwe samenwerking met JOB, MBO Raad en de inspectie.
Deze richtlijn biedt de scholen, studenten en ouders straks meer
helderheid over wat wel en wat niet mag en geeft de inspectie houvast in
de beoordeling van extra schoolkosten en vrijwillige bijdragen die
gevraagd worden aan studenten. Zonodig zal ook de wetgeving hierop
aangepast worden. Ik beoog de scholen, studenten en ouders uiterlijk
maart 2012 te informeren over de richtlijn «extra schoolkosten/vrijwillige
bijdrage» opdat voor het volgende schooljaar hiermee rekening gehouden
kan worden.
De nieuwe richtlijn hanteert de inspectie dan als basis voor het onderzoek
dat in 2012 wordt uitgevoerd. De verwachting is dat de nieuwe richtlijn
ook voor de inspectie een betere handreiking biedt om effectief toezicht
uit te voeren. De onduidelijkheid over de vraag wat wel kan en wat niet
kan is dan immers opgelost.
Ook nu is het overigens al zo dat daar waar opvallend en duidelijk onjuist
wordt gehandeld de instelling hierop wordt aangesproken. Er wordt om
verbetering gevraagd en door de inspectie wordt vervolgens nagegaan of
de verbetering is doorgevoerd. In een enkel geval, waar al om aanpassing
was gevraagd, is aan het bevoegd gezag gemeld dat na het bekend
worden van de nieuwe richtlijnen aan het begin van het studiejaar
2012–2013 een hercontrole zal plaatsvinden. Die hercontrole zal plaatsvinden op basis van de nieuwe richtlijn.
Klachten en signalen
De leden van de SP-fractie vragen waarom de inspectie geen klachten
over het onderwijs behandelt. Tevens vragen zij op welke manier signalen
over mogelijke kwaliteitstekorten worden betrokken bij de risicoanalyse.
Waarom wordt geen actie ondernomen wanneer een signaalgever
anoniem wil blijven en hoe ernstig moet een signaal zijn om wel in actie
te komen? De leden van de SP-fractie vragen hoe vaak de inspectie
onderzoek verricht naar een opleiding naar aanleiding van signalen of
klachten. Hoe worden acties door de inspectie teruggekoppeld aan
mensen die de inspectie hebben verwittigd? De leden van de SP-fractie
vragen in hoeverre de inspectie kijkt naar het klachtenrecht van een ROC.
Kijkt zij hierbij niet alleen in hoeverre de regels op orde zijn, of luistert de
inspectie ook naar de ervaringen van leerlingen?
Aan de inspectie is geen expliciete taak bij de behandeling van klachten
toebedeeld. Voor vertrouwenszaken is een uitzondering geformuleerd. De
vertrouwensinspecteurs hebben alleen taken die voortvloeien uit klachten
op het gebied van seksueel misbruik, seksuele intimidatie, fysiek geweld,
psychisch geweld en discriminatie of radicalisering.
De wetgever heeft bepaald dat iedere instelling een regeling moet hebben
voor de behandeling van klachten. Informatie over de klachtenregeling
moet in de onderwijsgids staan. Veel instellingen beschikken over
vertrouwenspersonen die de leerlingen, de ouders of de verzorgers
kunnen adviseren over wat de beste procedure is voor het behandelen
van hun klacht. In de meeste gevallen zullen klagers zich eerst wenden tot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 31 524, nr. 123

8

degene(n) in de instelling tegen wie de klacht is gericht. Als klagers van
mening zijn dat hun klacht niet goed is behandeld door de desbetreffende
functionaris in de school, kunnen zij zich naar keuze richten tot de
schoolleiding en eventueel daarna tot het College van Bestuur.
Alle klachten worden meegenomen bij de jaarlijkse risicoanalyse. Mede
op basis van de binnengekomen klachten wordt bepaald of het nodig is
om een onderzoek in te stellen. De klacht is dan input voor het onderzoek.
Dat doet de inspectie ook als er meer signalen zijn over één instelling, of
een bepaalde opleiding. Als de klachten wijzen op een mogelijke
structurele tekortkoming van de kwaliteit van het onderwijs, wordt in elk
geval het College van Bestuur bevraagd. Zij kan, als daartoe aanleiding is,
op klachten reageren door incidenteel onderzoek in te stellen. De inspectie
treedt dan echter niet op als klachtbehandelaar, maar als toezichthouder.
Bij ernstige klachten gaat de inspectie binnen enkele dagen naar de
instelling. Klachten zijn ernstig als de onderwijskwaliteit op essentiële
punten in gevaar is, of kan zijn.
Bij een anoniem signaal kan de inspectie geen onderzoek uitvoeren. De
signaalgever kan dan immers bekend worden. Vaak zijn klachten
herleidbaar tot de signaalgever omdat het over een specifieke opleiding of
situatie gaat. Regelmatig zijn klagers ook voor de inspectie anoniem,
zodat ook de inspectie niet kan doorvragen, noch nadere informatie op
kan vragen. De inspectie gaat wel na of het betreffende signaal betrokken
kan worden in het onderzoek, zonder dat de signaalgever bekend wordt.
De inspectie voert momenteel bij een zeventigtal instellingen een
themaonderzoek uit naar de klachtenbehandeling in het mbo. Het betreft
de behandeling van klachten over het onderwijs waarvoor nog geen
wettelijke voorziening bestaat. Het onderzoek vindt op dezelfde manier
plaats als twee jaar geleden en heeft als doel om na te gaan of de
klachtenbehandeling sindsdien is verbeterd. Er wordt aandacht besteed
aan onder meer het al dan niet beschikken door de instelling over een
klachtenregeling, de toegankelijk ervan voor studenten en hun wettelijk
vertegenwoordigers en de zorgvuldigheid en onafhankelijkheid bij het
behandelen van klachten. Naast deskresearch wordt gesproken met
studenten. Ook in het reguliere inspectieonderzoek vinden gesprekken
plaats met studenten waarin de wijze waarop hun eventuele klachten
worden behandeld onderwerp van gesprek is. In het reguliere onderzoek
worden ook enkele lessen bezocht.
Als de inspectie in een klacht de aanleiding ziet om een gesprek met het
College van Bestuur aan te gaan of een onderzoek in te stellen, dan wordt
dat gemeld aan de klager.
In het kader van kwaliteitsonderzoek van een opleiding bezoekt de
inspectie altijd een aantal lessen van die specifieke opleiding. Veelal gaat
het om ongeveer drie lessen. Hoeveel lessen de inspectie in totaal bezoekt
is mede afhankelijk van de aangetroffen kwaliteit van de lessen. Als één
van de in eerste instantie bijgewoonde lessen niet op orde is, bezoekt de
inspectie in de meeste gevallen nog een aantal extra lessen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 31 524, nr. 123

9