Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2979
Vragen van het lid Leijten (SP) aan de Minister-President over het bericht dat
de ceo altijd een Minister kan bellen (ingezonden 7 april 2021).
Antwoord van Minister Ollongren (Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties), mede namens Minister-President Rutte (Algemene Zaken)
(ontvangen op 28 mei 2021).
Vraag 1
Hoe kan het dat er een groot verschil in mate van openbaarheid zit tussen de
verschillende ministeries als het gaat om contacten met externe partijen?1
Antwoord 1
Het kabinet heeft het uitgangspunt dat departementen transparant zijn over
hun contacten met het bedrijfsleven, evenals met andere externe partijen, en
deze zo veel mogelijk openbaar maken.
Departementen en bewindspersonen hebben een eigen verantwoordelijkheid
voor de inhoud en wijze waarop zij communiceren over hun agenda’s,
werkbezoeken en gehouden speeches. Wekelijks publiceren de bewindslieden
een overzicht van hun openbare agenda. De agenda bevat de bezoeken van
de bewindspersoon (in- en uitgaand) die betekenisvol zijn als het gaat om de
politieke en beleidsprioriteiten. De agenda bevat eveneens overleggen met
besturen van stakeholders en werkbezoeken aan partners en organisaties.
Ook digitale werkbezoeken en overleggen via communicatietechnologie
worden hierin opgenomen. Ieder departement neemt een eigenstandige
beslissing over het openbaren van informatie, waarmee recht wordt gedaan
aan de ministeriële verantwoordelijkheid. Dat laat onverlet dat ik zal
bevorderen dat er zoveel als mogelijk een eenduidige lijn zal worden
gehanteerd.
Vraag 2
Waarom nemen 17 grote bedrijven zoveel tijd in beslag in de agenda’s van
verschillende Ministers terwijl zij ook een belangenbehartiger hebben, in
VNO-NCW? Kunt u verklaren hoe dit komt?

1

ah-tk-20202021-2979
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

https://www.nrc.nl/nieuws/2021/04/05/toegang-tot-ministers-vooral-voor-enkele-grotebedrijven-weggelegd-a4038567

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

Antwoord 2
Het lidmaatschap van een ondernemersvereniging sluit contacten tussen
individuele bedrijven en Ministers niet uit.
Vraag 3
Hoe vaak wordt er naast de contacten met deze bedrijven nog door de
ministeries met VNO-NCW gesproken?
Antwoord 3
Voor een overzicht van de komende afspraken en afspraken in het verleden
van bewindspersonen met VNO-NCW verwijs ik u naar de openbare agenda
van de departementen op https://www.rijksoverheid.nl/ministeries. Voor de
Ministeries EZK, AZ en BZK gaat het voor de periode 2017 tot nu om in totaal
59 afspraken.
Vraag 4
Vindt u het zorgelijk dat 17 bedrijven maar liefst 30% van de afspraken in
beslag nemen? Vindt u dit evenredig? Zo ja, waarom?
Antwoord 4
Het is van belang dat het Rijk op verschillende manieren zicht houdt op hoe
beleid in de praktijk uitwerkt. Het kabinet hecht aan persoonlijk, open en
vertrouwelijk contact met allerlei partijen – met soms zeer uiteenlopende
belangen – om beleidsopties te verkennen en de kwaliteit van wet- en
regelgeving te verbeteren. Zo praat het kabinet, zoals ook het onderzoek
(Juffer 20212) genoemd in het NRC-artikel laat zien, met veel verschillende
partijen uit de samenleving om tot een zo goed mogelijk afgewogen en
uitvoerbaar beleid te komen. Naast bedrijven en belangenorganisaties praat
het kabinet o.a. met vakbonden, ngo’s, burgers, jongeren, en (wetenschappelijke) adviesorganen zoals de SER, PBL en CBS.
Het onderzoek geeft aan dat het aantal bezoeken van bedrijven verklaarbaar
is, omdat ministeries voor de interactieve beleidsontwikkeling input krijgen
van het bedrijfsleven. Zoals ik ook in mijn vervolgantwoorden op uw vragen
aangeef, gaat het niet zozeer om het aantal afspraken als zodanig, maar om
de totstandkoming van het besluitvormingsproces zelf. Het gaat erom dat er
een eerlijk en gelijk speelveld is door gelijke toegangsmogelijkheden.
Vraag 5
Op welke wijze ziet u toe dat de regering niet overmatig belobbyd wordt door
enkele bedrijven, terwijl de problemen in de samenleving veel breder zijn?
Kunt u uw antwoorden toelichten?
Antwoord 5
Zoals in het notaoverleg op de nota «Lobby in daglicht» besproken, hecht het
kabinet waarde aan een eerlijk en gelijk speelveld. Hierbij geldt dat de
bewindspersoon er zelf voor verantwoordelijk is om de belangen van de
gesprekspartner af te wegen tegen het algemeen belang.
Vraag 6
Waarom is er geen structurele handhaving om afspraken met lobbyisten,
formeel of informeel, openbaar te maken? Bent u bereid hierop toe te zien?
Zo nee, waarom niet?
Antwoord 6
Zoals is toegelicht in de kabinetsreactie op de initiatiefnota «Lobby in
daglicht: luisteren en laten zien3» hecht het kabinet aan open contact met
maatschappelijke partijen. Daarbij is tevens aangegeven dat in de Nederlandse verhoudingen lobbyen in de zin van interactieve beleidsontwikkeling
als constructief wordt beschouwd. Burgers, bedrijven en organisaties moeten
de mogelijkheid hebben om in een vroeg stadium te worden betrokken bij de
beleidsontwikkeling en om bij politiek en bestuur hun belangen te behartigen.

2

Who gets a seat at the table? Understanding the lobbying landscape by analyzing the agendas
of Dutch ministers, Master thesis, Rosa Tamara Juffer 08-01-2021.
3
Kamerstuk 34 376, nr. 4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

Dat is waardevol om beleidsopties te verkennen en de kwaliteit van wetgeving te verbeteren. Het kan inzicht geven in standpunten, argumenten en
belangen, of draagvlak creëren voor beleid. Voor de kwaliteit van beleidsvorming en wetgeving is het van essentieel belang dat signalen van de
buitenwereld worden ontvangen en worden meegewogen.
Lobbyactiviteiten ten behoeve van het behartigen van deze belangen kunnen
ook risico’s met zich brengen. Dat staat vermeld in de initiatiefnota «Lobby in
daglicht: luisteren en laten zien» en is aangegeven in de kabinetsreactie.
«Mensen met een sterke positie, macht of geld kunnen de boventoon voeren
en lobbyactiviteiten kunnen leiden tot onzuivere verhoudingen, vriendjespolitiek, belangenverstrengeling of schimmige praktijken.»4 Deze risico’s kunnen
volgens het kabinet het best worden bestreden door de in die kabinetsreactie
weergegeven standpunten over transparantie, openheid en openbaarheid.
Zoals ook is vermeld in het kabinetsstandpunt over de transparantie van het
wetgevingsproces5 geeft het kabinet de voorkeur aan openheid over
besluitvormingsprocessen in plaats van een volledige specificatie van
contacten met lobbyisten, lobbyorganisaties of andere maatschappelijke
partijen of individuen. Dat laatste is in de regel statische informatie die geen
inzicht geeft in de mate van beïnvloeding en de beïnvloedingswijze bij
concrete besluitvormingstrajecten. In de memorie van toelichting bij een
wetsvoorstel wordt een paragraaf opgenomen over de reacties op het
conceptwetsvoorstel. De inhoud van de reactie en het gegeven vervolg wordt
in deze paragraaf besproken. Op deze manier wordt inzicht verschaft in de
invloed van inbreng van externe partijen op de totstandkoming van het
wetsvoorstel. Voorts worden de overzichten van de eerdergenoemde
openbare agenda’s van Ministers gepubliceerd.
Vraag 7
Bent u het eens dat het in het kader van transparantie ook belangrijk is dat
het telefonische contact met dit soort bedrijven opgenomen wordt in het
overzicht? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 7
Het kabinet heeft het uitgangspunt dat departementen waar mogelijk
transparant zijn over hun contacten met externe partijen. Naar aanleiding van
de initiatiefnota «Lobby in daglicht: luisteren en laten zien» verschaft elk
departement inzicht in agenda-afspraken van de bewindspersonen, door hen
afgelegde werkbezoeken en gehouden toespraken door publicatie op
rijksoverheid.nl. Ook digitale werkbezoeken en andere overleggen via
communicatietechnologie worden hierin opgenomen. Het is aan de departementen om telefonisch overleg hierin mee te nemen. Hierbij benadrukt het
kabinet dat het gaat om de aard van het overleg. Elke Minister kan daarin een
eigen afweging maken.
Vraag 8
Wat is er volgens u verbeterd naar aanleiding van het rapport van de GRECO
waarin Nederland slecht scoort op het gebied van openbaarheid van lobby?6
Antwoord 8
De GRECO heeft Nederland in de vijfde evaluatieronde betreffende «preventie
van corruptie en versterking van integriteit bij de hoogste uitvoerende
functies in de centrale overheid en bij de rechtshandhavingsinstanties»,
aanbevolen om regels te ontwikkelen omtrent de omgang met lobbyisten. Het
kabinet is bezig met de uitwerking van de aanbevelingen van de GRECO. De
GRECO heeft in zijn vergadering van 22 t/m 25 maart 2021 het compliance
rapport vastgesteld. Het kabinet zal het rapport op korte termijn aan uw
Kamer sturen en u informeren over de voortgang en het voornemen om in
elk geval de omgang met lobbyisten te vatten in gedragsregels.

4

Kamerstuk 34 376, nr. 4
Kamerstuk 33 009, nr. 39
6
https://rm.coe.int/fifth-evaluation-round-%20preventing-corruption-and-promoting-integrity-i/
1680931c9d
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

Vraag 9
Maakt u zich grote zorgen over het gebrek aan transparantie? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 9
Nee, het kabinet heeft het uitgangspunt dat departementen waar mogelijk
transparant zijn over hun contacten met het bedrijfsleven, maar ook hun
contacten met andere partijen zo veel mogelijk openbaar maken. Zoals
vermeld zet het kabinet zich in om transparantie te bieden over besluitvormingsprocessen.
Vraag 10
Erkent u dat het slecht is voor het aanzien van de politiek als geheel als uit
werk van onderzoeksjournalisten blijkt dat de rode loper uitligt voor grote
bedrijven en dat problemen van mensen niet worden gehoord? Kunt u uw
antwoord toelichten?
Antwoord 10
Alle reacties en bijdragen uit de samenleving bij beleidsvorming en de
totstandkoming van wetten zijn even welkom. Dat geldt net zozeer voor de
reacties van individuen of van organisaties met een ideële doelstelling als
voor de reacties van bedrijven. Reacties komen de kwaliteit van wetgeving en
beleid ten goede en verzekert dat de regering goed in contact blijft met de
samenleving. In aansluiting op mijn vorige antwoorden, benadruk ik
nogmaals dat door transparantie, openheid en openbaarheid van besluitvormingsprocessen, bijvoorbeeld in een wetgevingsproces, inzicht wordt
geboden in de interactieve beleidsontwikkeling. Ambtenaren worden geacht
zorgvuldig om te gaan met deze interactieve beleidsontwikkeling. In de
totstandkoming van bijvoorbeeld wetgeving kan het parlement dat dan ook
wegen. Het kabinet maakt uiteindelijk te allen tijde een eigen afweging en
keuzes, waarbij het wensen en suggesties uit de samenleving hoort, maar
niet per se doorslaggevend acht. Het kabinet kan vervolgens verantwoordelijk
worden gehouden voor die afweging en keuzes. Deze worden vervolgens aan
uw Kamer voorgelegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4