Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

32 374

Wijziging van de Wet houdende wijziging van de
Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet ter
verbetering van de werking van de elektriciteitsen gasmarkt

Nr. 6

VERSLAG
Vastgesteld 8 juli 2010
De vaste commissie voor Economische Zaken1, belast met het voorbereidend onderzoek van bovengenoemd wetsvoorstel, heeft de eer als
volgt verslag uit te brengen van haar bevindingen.
Onder het voorbehoud dat de regering de vragen en opmerkingen in dit
verslag afdoende zal beantwoorden, acht de commissie hiermee de
openbare behandeling van het voorstel van wet voldoende voorbereid.
Inhoudsopgave

1
Samenstelling:
Leden: Albayrak, N. (PvdA), fng voorzitter,
Aptroot, Ch.B. (VVD), Smeets, P.E. (PvdA),
Samsom, D.M. (PvdA), Jansen, P.F.C. (SP),
Ortega-Martijn, C.A. (CU), Blanksma-van den
Heuvel, P.J.M.G. (CDA), Burg, B.I. van der
(VVD), Koppejan, A.J. (CDA), Graus, D.J.G.
(PVV), Zijlstra, H. (VVD), Gesthuizen, S.M.J.G.
(SP), Ouwehand, E. (PvdD), Rouwe, S. de
(CDA), Elias, T.M.Ch. (VVD), Groot, V.A. (PvdA),
Tongeren, L. van (GL), Bemmel, J.J.G. van
(PVV), Braakhuis, B.A.M. (GL), Vliet, R.A. van
(PVV), Dijkgraaf, E. (SGP), Veldhoven-van der
Meer, S. van (D66) en Verhoeven, K. (D66).
Plv. leden: Jadnanansing, T.M. (PvdA), Blok,
S.A. (VVD), Veen, E. Van der (PvdA), Klijnsma,
J. (PvdA), Irrgang, E. (SP), Wiegman-van
Meppelen Scheppink, E.E. (CU), Atsma, J.J.
(CDA), Dezentjé Hamming-Bluemink, I. (VVD),
Koopmans, G.P.J. (CDA), Sharpe, J.E.J.W.
(PVV), Ziengs, E. (VVD), Karabulut, S. (SP),
Thieme, M.L. (PvdD), Hijum, Y.J. van (CDA),
Weekers, F.H.H. (VVD), Dam, M.H.P. Van
(PvdA), Klaver, J.F. (GL), Jong, L.W.E. de (PVV),
El Fassed, A. (GL), Dijck, A.P.C. van (PVV),
Staaij, C.G. van der (SGP), Vacature (D66) en
Vacature (D66).

kst-32374-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

I

Algemeen

1

1.

Inleiding

2

2.
2.1
2.2

3
3
4

2.3
2.4

Maatregelen
Keuzevrijheid
De voorwaarden waaronder gegevens worden verzameld
en verwerkt
Transparantie
Overige maatregelen

4
5

3.
3.1
3.2
3.3

Overige implicaties en vooruitblik
Maatschappelijke kosten-batenanalyse
Besluit over grootschalige uitrol
Resterende knelpunten

5
5
5
6

II

Artikelsgewijs

7

I Algemeen
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennis genomen van
de voorgestelde wijziging van de Wet houdende wijziging van de
Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet ter verbetering van de elektriciteits- en
gasmarkt (hierna: novelle marktmodel). Deze leden onderstrepen de
noodzaak om de medewerkingsplicht aan de plaatsing van slimme meters

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 374, nr. 6

1

te schrappen, evenals de noodzaak tot het in de wet opnemen van een
geëxpliciteerde waarborging van de bescherming van persoonsgegevens
van kleinverbruikers. Naar aanleiding van dit wetsvoorstel hebben de
leden van de VVD-fractie een aantal vragen.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van onderhavig wetsvoorstel. Deze leden hebben in een eerder stadium
weliswaar ingestemd met het wetsvoorstel marktmodel, maar deze leden
hebben begrip voor de kritiek en wensen van de Senaat. Als een minder
dwingende, gefaseerde introductie van de slimme meter ook mogelijk is,
hebben deze leden daar geen grote bezwaren tegen. Wel hebben deze
leden nog enkele vragen over de vormgeving van de novelle.
De leden van de SP-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van het wetsvoorstel. Deze leden constateren dat het wetsvoorstel
inclusief de novelle ruim twee jaar in behandeling is.
De leden van de D66-fractie constateren dat de regering tegemoet
gekomen is aan de belangrijkste kritiek van de Eerste Kamer. In algemene
zin merken deze leden op dat zij een belangrijke rol zien voor nieuwe
technologische middelen zoals slimme meters bij het realiseren van
energiebesparing. De potentiële meerwaarde van het toegenomen inzicht
voor mensen in hun energiegebruik is voor deze leden ook een reden om
positief te kijken naar dit wetsvoorstel. De aanpassingen in het voorstel
zijn voor de leden van de D66-fractie ten opzichte van de ongewijzigde
voorstellen een belangrijke stap vooruit, maar de wijzigingen op het
wetsvoorstel roepen bij deze leden op enkele specifieke punten nog
steeds vragen op.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben kennisgenomen van de
novelle marktmodel. Deze leden stellen nog enkele vragen.
1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering kan bevestigen dat met
de voorgestelde wetswijziging afstand wordt genomen van de verplichting tot invoering van de slimme meter. Ook vragen deze leden of met het
voorliggende voorstel tot wijziging van de wet de voorheen geconstateerde problematiek rond de privacygevoeligheid van de slimme meter is
opgelost.
Voorts vragen deze leden of de regering met de voorgestelde wijziging
feitelijk voldoet aan de intenties die in het amendement van de leden
Jansen, Duyvendak en Zijlstra (Kamerstuk 31 374, nr. 22) en het amendement van de leden Jansen, Duyvendak, Zijlstra en Ouwehand (Kamerstuk
31 374, nr. 26) werden uitgesproken?
Het wetsvoorstel gaat uit van de volledige werking van de Splitsingswet,
die de scheiding tussen netbeheerders en productie-/leveringsbedrijven
regelt. De leden van de SP-fractie vragen naar de consequenties op het
wetsvoorstel van de uitspraak van het Gerechtshof Den Haag van 22 juni
2010 over de Splitsingswet, waarin het Hof stelt dat artikel 10b Elektriciteitswet 1998 en artikel 2c Gaswet in strijd zijn met bepalingen uit het
EG-Verdrag vrij verkeer van kapitaal (artikel 63 VWEU, artikel 56 EG) en
bijgevolg onverbindend zijn?
De regering stelt in de Memorie van Toelichting dat de aanleiding destijds
gevormd werd door twee overwegingen. Allereerst werden kleinverbruikers na de liberalisering van de energiemarkt met een aantal structurele
problemen geconfronteerd; kleinverbruikers die bijvoorbeeld wilden
verhuizen of switchen werden geconfronteerd met lange wachttijden,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 374, nr. 6

2

verkeerde meetgegevens, onjuiste afrekeningen, fouten in adressering
enzovoort. De leden van de SP-fractie constateren dat twee jaren voorbij
zijn en dat het wetsvoorstel nog niet van kracht is. Deze leden verwachten
dat de structurele problemen van de kleinverbruikers verergerd zijn. Kan
de regering dat bevestigen? Hoe was de afgelopen twee jaar de kwantitatieve ontwikkeling van de bovenomschreven knelpunten? Neemt het
aantal jaarlijks geswitchte klanten toe? Zo ja, neemt de groep die nog
nooit geswitcht heeft af, of is er een min of meer constante groep klanten
die met grote regelmaat overstapt? Zijn de overstappers meer tevreden
over hun energieleverancier dan de klanten die niet overstappen? Zo ja,
hoe wordt dit vastgesteld?
De tweede aanleiding voor het wetsvoorstel was de wens om het
energieverbruik van huishoudens te beperken. Slimme meters zouden
daar een nuttige bijdrage aan kunnen leveren. Tijdens de behandeling van
het wetsvoorstel marktmodel (Kamerstuk 31 374) was er discussie in
hoeverre slimme meters het energieverbruik terugdringen, zonder de
additionele producten en diensten die eventueel in de toekomst geleverd
zouden kunnen worden. De leden van de SP- en de D66-fractie zijn
benieuwd of inmiddels hardere en beter onderbouwde gegevens
beschikbaar zijn over het energiebesparende effect van de meters.
Hoeveel slimme meters zijn in Nederland geplaatst? Is door een onafhankelijke onderzoeksinstelling vastgesteld wat het effect is van de meters op
het verbruik? Zo ja, wat is het effect?
De leden van de SP-fractie vragen of kan worden aangegeven hoe ver het
staat met de ontwikkeling van additionele producten en diensten voor de
slimme meter, zodat de gebruiker zijn apparatuur strategischer kan (laten)
in- en uitschakelen, daarbij profiterend van goedkope tarieven of eigen
energieopwekking. Is in landen waar de slimme meter al een grote
penetratiegraad heeft de uitrol van slimme toepassingen al verder
gevorderd?
De regering lijkt aan te nemen dat een groter draagvlak voor de slimme
meters logischerwijs zal volgen wanneer de mate van energiebesparing
nader onderbouwd wordt naar aanleiding van ervaringen uit de praktijk.
De leden van de D66-fractie vragen de regering aan te geven hoe het
draagvlak gemeten wordt. Kan de regering toelichten wat de eventuele
consequenties zijn van het uitblijven van dergelijke positieve resultaten op
het vlak van energiebesparing? Is het dan mogelijk om een lagere
dekkingsgraad na te streven?
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen naar de gevolgen van
het huidige voorstel voor de efficiëntie bij het aanleggen van de infrastructuur voor de slimme meter. Welke nadelige gevolgen treden op voor
de netbeheerder wanneer deze verspreid door Nederland slechts enkele
slimme meters plaatst? Hoe beziet de regering deze mogelijk nadelige
gevolgen voor de efficiëntie bij het verspreid plaatsen van enkele meters
in verhouding tot de huidige fase van evaluatie en het opdoen van
ervaringen?
Deze leden vragen voorts naar de ontwikkeling van smart grids in
Nederland. Het is mogelijk dat een slimme meter onderdeel is van een
smart grid, maar is dit in de nabije toekomst ook daadwerkelijk noodzakelijk? Heeft dit wetsvoorstel invloed op de ontwikkeling van smart grids?
2. Maatregelen
2.1 Keuzevrijheid
Consumenten mogen een slimme meter voortaan weigeren. De leden van
de CDA-fractie zijn overtuigd dat de meeste consumenten dit recht na
aanname van deze wet niet kennen. Zijn netbeheerders verplicht om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 374, nr. 6

3

consumenten (kleinverbruikers) op dit recht te wijzen, zoals telemarketeers volgens de Telecommunicatiewet verplicht zijn om consumenten op
hun rechten te wijzen? Deze leden vinden een dergelijke plicht wenselijk,
omdat het recht om te weigeren anders een lege huls dreigt te worden.
De leden van de SP-fractie zijn positief over de uitwerking van de keuzevrijheid, zowel voor situaties waar wel en niet een slimme meter aanwezig
is. Dat is een optimale invulling uit het oogpunt van rechtsgelijkheid.
Is het wettelijk uitgesloten dat de energieleverancier of de netbeheerder
aan klanten met een traditionele meter een hoger tarief in rekening
brengen dan aan klanten met een slimme meter? Zo neen, zijn er beperkingen gesteld in het verschil tussen de tarieven?
De leden van de D66-fractie vragen waarom het niet eerder mogelijk was
om het verplichtende karakter van het oorspronkelijke wetsontwerp los te
laten, gegeven het feit dat de regering in de Memorie van Toelichting bij
het nu voorliggende wetsvoorstel erkent dat het verplichtende karakter
niet voortvloeit uit de Europese richtlijn energiediensten?
De groep van mensen die een slimme meter weigeren op grond van
privacy bezwaren zal zich naar verwachting van de leden van de
D66-fractie niet noodzakelijkerwijs laten overtuigen door het bewijs van
eventuele mogelijkheden voor besparing. Deze leden zijn van mening dat
persoonlijke bezwaren op vlak van privacy een legitieme grond kunnen
vormen om het activeren van een slimme meter te weigeren. Dat is wat
deze leden betreft zeker het geval zolang nog onzekerheid bestaat over de
mogelijkheid om energie te besparen met behulp van een dergelijke
meter.
2.2 De voorwaarden waaronder gegevens worden verzameld en verwerkt
De leden van de SP-fractie vragen de regering of de beperkingen voor
netbeheerder en energieleverancier om via de slimme meters gegevens
van klanten op te halen de klant zelf in zijn mogelijkheden wordt beperkt
om meer en frequentere gegevens te gebruiken.
De leden van de fractie van de ChristenUnie hechten aan de belangrijke
voorwaarde van privacybescherming. De Raad van State merkt op dat het
uitschakelen van de op afstand uitleesbaarheid van de meter de privacybezwaren wegneemt. Worden bij het uitschakelen van deze functie de
privacywaarborgen voldoende in acht genomen? De leden van de fractie
van de ChristenUnie vragen naar de mogelijkheden voor de consument
om inzicht te krijgen in de omgang met persoonsgegevens door de
energiebedrijven. Heeft de consument altijd inzicht in de frequentie van de
gegevensstroom en de gegevens die netbeheerders en leveranciers
ontvangen?
2.3 Transparantie
De leden van de SP-fractie vragen naar de meerwaarde voor kleinverbruikers, indien netbeheerders en leveranciers via de informatiecode
verplicht worden om een rapportagevorm te ontwikkelen om hen via het
jaarverslag te informeren over de naleving van de verantwoordingsvoorwaarden die de Nederlandse Mededingingsautoriteit, op grond van de
ministeriële regeling, in de informatiecode heeft vastgesteld. Kan de
kleinverbruiker niet ook al via het College Bescherming Persoonsgegevens nagaan of de privacyregels door de energiebedrijven zijn nageleefd?
Zo ja, is deze bepaling dan niet overbodig? Wat zijn de administratieve
lasten van deze extra verantwoordingsbepaling?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 374, nr. 6

4

Voorts vragen deze leden naar de rol en invloed van de regering ten
aanzien van de Informatiecode Elektriciteit en Gas? Kan de Informatiecode
Elektriciteit en Gas aan de Kamer worden voorgelegd voordat deze wordt
gewijzigd middels een besluit van de Raad van Bestuur van de Nederlandse Mededingingsautoriteit en gepubliceerd wordt in de Staatscourant?
Wordt de code ter toetsing voorgelegd aan het College Bescherming
Persoonsgegevens? Zo neen, waarom niet?
2.4 Overige maatregelen
Met de slimme meter kunnen netbeheerders op afstand de energievoorziening van consumenten afschakelen of beperken. Daardoor bestaat het
risico dat consumenten onvoldoende beschermd zijn als hun energievoorziening onterecht wordt afgesloten. Ook verschuift de machtsbalans
tussen energiebedrijven en consumenten. De leden van de CDA-fractie
vinden dat zorgelijk, omdat consumenten zich tegenover energiebedrijven
die communiceren via anonieme callcenters en die niet altijd zorgen voor
een goede service, vaak al machteloos voelen. Deze leden willen dan ook
dat de zogenaamde «kan-bepaling» om nadere regels te stellen met
betrekking tot het afsluitbeleid wordt omgezet in een bepaling die zeker
stelt dat aanvullende regels worden gesteld. Daarin dient te worden
vastgelegd dat energiebedrijven alleen in strikt omschreven situaties
consumenten mogen afsluiten. Deze leden vernemen graag of de regering
bereid is het wetsvoorstel op dit punt te herzien.
De leden van de SP-fractie onderschrijven de wenselijkheid van regulering
voor het op afstand afsluiten van gebruikers van energie, dan wel het
beperken van de energielevering tot onder het normale maximum
(afknijpen). Een ander aspect dat wettelijke inkadering verdient, is de
mogelijkheid voor een leverancier om een klant met betalingsachterstand,
een anderszins problematisch betaalgedrag of louter woonachtig in een
wijk waar veel betalingsachterstand voorkomen, te dwingen om over te
stappen naar prepaid levering. Kan de regering aangeven hoe zij een
balans denkt te vinden tussen enerzijds de terechte wens van leveranciers
dat betaald wordt voor het geleverde product en anderzijds de bescherming van de kleinverbruiker tegen machtsmisbruik door de leverancier
van een eerste levensbehoefte?
3. Overige implicaties en vooruitblik
3.1 Maatschappelijke kosten-batenanalyse
De leden van de SP-fractie onderschrijven de wenselijkheid dat een
actualisering moet komen van de kosten-analyse voor de uitrol van de
slimme meter, op basis van actuele marktinformatie en het nieuwe
wetsvoorstel. Deze leden zijn van mening dat dit onderzoek dient de
worden uitgevoerd door een strikt onafhankelijke partij, zonder directe
binding met de energiesector. Een partij als KEMA is direct belanghebbend bij onderzoek en advies rond de uitrol van de slimme meter en
smart grids. De leden van de SP-fractie zijn van mening dat dit op
gespannen voet staat met de vereiste objectiviteit voor dit onderzoek.
3.2 Besluit over grootschalige uitrol
Volgens de derde elektriciteitsrichtlijn dient in 2020 80 procent van de
consumenten over een slimme meter te beschikken. Dit wetsvoorstel is
een eerste stap op weg naar dat doel. De leden van de CDA-fractie vragen
welk tijdpad tot 2020 de regering voor ogen heeft. Is het Europese doel
haalbaar, nu de slimme meter niet langer verplicht wordt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 374, nr. 6

5

De leden van de SP-fractie begrijpen dat in 2012 de stand van zaken rond
de slimme meters op grond van de derde elektriciteitsrichtlijn wordt
geëvalueerd. Deze leden vragen de regering de evaluatiecriteria toe te
lichten. Op grond waarvan wordt besloten dat de evaluatie positief dan
wel negatief uitvalt? Wat beschouwt de Europese Commissie als een
«positieve» evaluatie? Hoe denkt de regering hierover? Moet de evaluatie
worden voorgelegd aan de Europese Commissie? Wie voert de evaluatie
uit? Is dat een onafhankelijke partij? Wat is het tijdspad van de evaluatie?
Start deze op 3 september 2012? Of moet de evaluatie op die datum
gereed zijn? Hoe verhoudt de datum van 3 september 2012 zich tot de
eerdere toezegging om de beperkte uitrol op grond van de richtlijn
energiediensten ten minste twee jaar te laten duren? Zijn er door de
vertraagde invoering van de slimme meter wel voldoende gegevens
beschikbaar om een representatief evaluatieonderzoek te doen?
De leden van de D66-fractie vragen naar aanleiding van de opmerkingen
van de Raad van State over de dekkingsgraad van 80 procent, of het
percentage naar schatting van de regering voldoende blijvende ruimte
laat voor het ongemoeid laten van de groep van mensen die een slimme
meter weigeren op grond van privacy bezwaren. Mocht dit niet het geval
zijn, is de regering bereid om in Europees verband aanpassingen na te
streven om wel die ruimte te bieden?
3.3 Resterende knelpunten
De leden van de SP-fractie suggereren om de novelle marktmodel te
benutten om enkele resterende knelpunten met betrekking tot het
capaciteitstarief op te lossen. Deze leden constateren dat het capaciteitstarief voor veel commotie heeft gezorgd onder kleinverbruikers. Zo wordt
eigenaren van een garage/berging op een aparte aansluiting een gelijk
tarief in rekening gebracht als het standaardtarief voor woonhuizen,
terwijl het elektriciteitsverbruik in dergelijke gevallen niet meer dan enkele
tientallen kilowatturen per jaar bedraagt. Uit een brief van de Vereniging
van Huiseigenaren Slotervaart bleek een bewoner met een jaarverbruik
van drie kilowattuur, waarvan de kosten minder dan een euro bedragen,
een aansluittarief van 177 euro te moeten betalen. Onderschrijft de
regering dat dit buitensporig is? Is de regering bereid om voor dit soort
aansluitingen een apart tarief mogelijk te maken?
De leden van de SP-fractie zouden graag meer inzicht krijgen in de
opbouw van het basis-capaciteitstarief van ongeveer 170 euro per jaar
voor kleinverbruikers. Deze leden begrijpen dat een deel van het capaciteitstarief gebruikt wordt ter dekking van netverliezen.
Hoeveel bedragen op dit moment de totale netverliezen in Nederland?
Wat zijn de totale kosten van deze netverliezen? Welk deel van de kosten
wordt gedekt door de producenten, de grootverbruikers en de kleinverbruikers? Is deze kostenverdeling in lijn met het beginsel dat de veroorzaker betaalt? Zo neen, onderschrijft de regering de wenselijkheid om de
kosten zodanig her te verdelen dat meer recht gedaan wordt aan dit
principe?
Ten slotte zijn de leden van de SP-fractie benieuwd hoe de vorderingen
zijn van de opstelling van een modelcontract voor de energielevering aan
kleinverbruikers, zoals geregeld in het amendement Jansen (Kamerstuk
31 374, nr. 7). Deze leden vinden het wenselijk dat het modelcontract
operationeel is op het moment dat het wetsvoorstel marktmodel en de
bijbehorende novelle goedgekeurd zijn door het parlement.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 374, nr. 6

6

II Artikelsgewijs
Artikel I, onderdeel J, artikel 26ae en artikel II, onderdeel E, artikel 13e
De leden van de SP-fractie vragen of de regering kan aangeven waarom
bij Artikel I, onderdeel J, artikel 26ae en Artikel II, onderdeel E, artikel 13e
geen voorhangbepaling is opgenomen, terwijl de regering tijdens de
parlementaire behandeling heeft toegezegd het besluit om grootschalig
de slimme elektriciteits- en gasmeter uit te rollen in overleg met de Kamer
te nemen.
De fungerend voorzitter van de vaste commissie voor Economische
Zaken,
Van der Ham
De adjunct-griffier van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Van der Velden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 374, nr. 6

7