Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3348
Vragen van het lid Kat (D66) aan de Minister voor Armoedebeleid, Participatie
en Pensioenen over de berichten omtrent maandelijks beslag op bijstand in
strijd met wet (ingezonden 14 april 2023).
Antwoord van Minister Schouten (Armoedebeleid, Participatie en
Pensioenen), mede namens de Minister voor Rechtsbescherming (ontvangen
14 augustus 2023). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2022–2023,
nr. 2580.
Vraag 1
Bent u bekend met het artikel «Beslag op bijstand? Gemeente mag niet
maandelijks afdragen!»1 en het artikel «Rechtbank: maandelijks beslag op
bijstand in strijd met wet»2?
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Wat is uw reactie op het oordeel van de rechtbank Noord-Holland dat
maandelijks afdragen aan de deurwaarder bij beslag op een bijstandsuitkering tot gevolg heeft dat mensen onder het bestaansminimum terecht
komen?
Antwoord 2
De uitspraak van de rechtbank heeft betrekking op de situatie waarbij er door
een schuldeiser beslag is gelegd op de bijstandsuitkering van de schuldenaar.
De gemeente heeft als derde- beslagene ter uitvoering van het beslag vijf
procent op de bijstandsuitkering ingehouden, terwijl de gemeente ook al vijf
procent van de uitkering opgespaard had voor de vakantietoeslag. Hierdoor
ontving de inwoner op maandbasis 90% van de bijstandsnorm terwijl de voor
hem geldende beslagvrije voet 95% van de bijstandsnorm bedroeg.

1

SchuldInfo, 1 april 2023, «Beslag op bijstand? Gemeente mag niet maandelijks afdragen!»,
(schuldinfo.nl/nieuwsbericht/news/beslag-op-bijstand-gemeente-mag-niet-maandelijksafdragen/?tx_news_pi1%5Bcontroller%5D=News&tx_news_pi1%5Baction%5D=detail&cHash=3ac8e5539cf9e43033027b110135302b).
2
Binnenlands Bestuur, 13 april 2023, «Rechtbank: maandelijks beslag in strijd met wet»,
(www.binnenlandsbestuur.nl/sociaal/rechtbank-maandelijks-beslag-op-bijstand-strijd-met-wet).

ah-tk-20222023-3348
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Onder verwijzing naar een arrest van de Hoge Raad oordeelt de Rechtbank
Noord-Holland dat het vakantiegeld moet worden gezien als een jaarlijkse
uitbetaling van twaalf aparte nabetalingen die horen bij de maand waarin dat
deel van het vakantie is opgebouwd. Zoals in de memorie van toelichting bij
de Wet vereenvoudiging beslagvrije voet is opgenomen, heeft de gemeente
in de rol van derde-beslagene de keuze uit twee opties in de systematiek van
afdragen.3 De gemeente kan ofwel de vakantietoeslag maandelijks uitkeren
zodat er maandelijks vijf procent kan worden afgedragen, ofwel maandelijks
vijf procent vakantiegeld opsparen en dan bij de jaarlijkse uitbetaling van
vakantiegeld afdragen aan de beslaglegger. In beide gevallen draagt de
beslagene dan evenveel af.
In deze casus zijn de twee opties met elkaar gecombineerd: er werd
maandelijks én vijf procent vakantietoeslag opgespaard én vijf procent
afgedragen, waardoor de schuldenaar minder ontving dan de voor hem
geldende beslagvrije voet. De VNG heeft deze casuïstiek in 2021 al eens
onder de aandacht gebracht bij het Ministerie van SZW. Toen is vanuit het
Ministerie van SZW aangegeven dat gemeenten hiervoor zouden mogen
kiezen zolang het belang van de inwoner voorop staat. Het Ministerie van
SZW kwam tot dit oordeel omdat het zou kunnen zijn dat de inwoner de
voorkeur heeft dat de vakantietoeslag wordt opgespaard en een keer per jaar
wordt uitbetaald.
De uitspraak van de rechter werpt hier nu een ander licht op. Op maandbasis
mag een inwoner niet onder de minimale beslagvrije voet van 95% uitkomen.
In het geval er maandelijks wordt afgedragen voor beslag mag de vakantietoeslag in diezelfde maand niet worden opgespaard. De vakantietoeslag moet
dan maandelijks worden uitbetaald om te voorkomen dat iemand onder de
minimale beslagvrije voet van 95% uit komt. Hoewel er vanuit SZW eerder
anders over werd geoordeeld, begrijp ik de uitspraak van de rechter dat het
bestaansminimum op maandbasis moet worden geborgd. Als iemand van
een bedrag onder het bestaansminimum moet leven, is de kans immers groot
dat iemand verder in de financiële problemen komt. Ik zal in samenwerking
met de VNG gemeenten oproepen om hiermee rekening te houden in de
uitvoering.
Maandelijks afdragen op een bijstandsuitkering is dus niet per definitie
uitgesloten. De hoofdregel voor vakantietoeslag in de Participatiewet is dat
gemeenten de toeslag van 5 procent maandelijks opsparen en eenmaal per
jaar in juni uitbetalen. Gemeenten kunnen er echter ook voor kiezen om de
vakantietoeslag maandelijks uit te betalen. In het geval de vakantietoeslag
maandelijks wordt uitbetaald, is een maandelijkse afdracht van maximaal 5
procent in geval van loonbeslag wel mogelijk.
Vraag 3
Wat is uw reactie op het oordeel van de rechtbank Noord-Holland dat de
gemeente de extra kosten moet vergoeden die de deurwaarder bij de
debiteur in rekening brengt, wanneer er maandelijks wordt afgedragen aan
de deurwaarder?
Antwoord 3
De rechtbank komt in deze zaak tot het oordeel dat hier sprake is geweest van
een onrechtmatig besluit en kent op verzoek van de betrokkene een schadevergoeding toe ter hoogte van de kosten die deze beslaglegger rekent voor
de maandelijkse afdracht. De Algemene wet bestuursrecht biedt de rechter
mogelijkheden om bij onrechtmatige besluitvorming schadevergoeding toe te
kennen. In deze zaak heeft de rechtbank van die mogelijkheden gebruik
gemaakt. Ik vind het goed dat de rechter in haar uitspraak aandacht heeft
gehad voor de extra kosten met betrekking tot maandelijkse afdracht.
Maandelijks afdragen is niet per definitie uitgesloten. Zoals in de memorie
van toelichting bij de Wet vereenvoudiging beslagvrije voet is opgenomen,
heeft de gemeente in de rol van derde-beslagene de mogelijkheid om de
vakantietoeslag maandelijks uit te keren zodat er maandelijks vijf procent kan
worden afgedragen. Ook wanneer er vanwege een maandelijkse afdracht
extra kosten zijn verbonden, kan de gemeente hiertoe besluiten. De kosten
voor afdracht zijn in het algemeen voor rekening van de schuldenaar. In dit
3

Kamerstuk 34 628, nr. 3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

specifieke geval is er echter een schadevergoeding toegekend vanwege
onrechtmatige besluitvorming. Om afdrachtskosten te beperken hanteert de
VNG sinds medio 2021 het advies richting gemeenten om, indien mogelijk, te
kiezen voor jaarlijkse afdracht.
Vraag 4
Wat vindt u ervan dat veel gemeenten ondanks extra kosten, waarbij het
verschil in kosten voor de debiteur tussen maandelijks en jaarlijks afdragen
aan de deurwaarder bij vier beslagleggers ruim 400 euro per jaar is, toch
kiezen voor maandelijkse afdracht?
Antwoord 4
In het geval de gemeente afwijkt van de hoofdregel en vakantietoeslag
maandelijks uitbetaalt, is een maandelijkse inhouding in geval van loonbeslag
toegestaan. In de memorie van toelichting op de Wet vereenvoudiging
beslagvrije voet is opgenomen dat gemeenten als derde-beslagene zelf
kunnen bepalen hoe zij de uitvoering ten aanzien van beslag inrichten mits er
gebruik gemaakt wordt van een van de twee geschetste mogelijkheden. De
eenmalige kosten bij jaarlijkse afdracht zijn aanzienlijk lager in vergelijking
met een jaar lang maandelijkse afdracht. Vanwege de lagere kosten voor de
schuldenaar heeft jaarlijkse afdragen, in het geval dit mogelijk is, de voorkeur.
Vraag 5
Is u bekend hoeveel, en zo ja welke, gemeenten er werken met dergelijke
maandelijkse afdracht aan de deurwaarder in plaats van een jaarlijkse
afdracht?
Antwoord 5
Er zijn geen cijfers beschikbaar over de mate waarin er bij gemeenten
maandelijks dan wel jaarlijks wordt afgedragen. De betreffende gemeente in
deze specifieke zaak heeft naar aanleiding van de uitspraak van de Rechtbank
besloten om de uitvoering aan te passen door zoveel mogelijk jaarlijks af te
dragen. Zo veel mogelijk jaarlijks afdragen zal altijd een regel zijn waarop
uitzonderingen gemaakt kunnen worden omdat er in sommige situaties van
beslag een jaarlijkse afdracht niet wenselijk is. Dit is bijvoorbeeld het geval
wanneer beslag ten gunste van maandelijks verschuldigde kinderalimentatie
wordt gelegd en maandelijkse afdracht wenselijk is voor de alimentatiegerechtigde om daarmee te kunnen voorzien in het levensonderhoud van het
kind.
Vraag 6
Welke mogelijkheden ziet u om te borgen dat er bij gemeenten jaarlijks wordt
afgedragen in plaats van maandelijks?
Antwoord 6
Het past binnen de gemeentelijke beleidsvrijheid dat gemeenten zelf keuzes
kunnen maken in het moment van uitbetalen van de vakantietoeslag en in het
inrichten van de uitvoering ten aanzien van het uitbetalen van de afdracht
aan de deurwaarder. Hiervoor zijn er twee manieren waarop de afdracht aan
de deurwaarder kan worden ingericht. De gemeente kan maandelijks 5%
afdragen aan de deurwaarder of de gemeente kan de reservering voor het
vakantietoeslag opsparen voor de afdracht aan de deurwaarder en dit bedrag
eens per jaar afdragen. Hierbij moet de minimale beslagvrije voet van 95
procent altijd worden geborgd.
Sinds medio 2021 hanteert de VNG in het advies aan gemeenten het
uitgangspunt om daar waar beslagleggers (in ieder geval gerechtsdeurwaarders) kosten in rekening brengen voor inning of verdeling zo veel mogelijk te
kiezen voor jaarlijkse afdracht omdat daarmee de afdrachtskosten worden
beperkt. Hiermee ben ik het eens en ondersteun dit advies van harte omdat
dit in het belang van zowel de schuldenaar als de schuldeiser is.
Vraag 7
Bent u bereid om in gesprek met gemeenten de gemaakte extra kosten te
vergoeden, indien er gekozen is voor maandelijkse afdrachten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

Antwoord 7
De VNG adviseert gemeenten om daar waar beslagleggers kosten in rekening
brengen voor inning of verdeling, indien mogelijk, te kiezen voor jaarlijkse
afdracht. Echter, er kunnen omstandigheden zijn waarbij maandelijks
afdragen wenselijk is. Gemeenten hebben op basis van de wet daarom ook
de mogelijkheid om maandelijks af te dragen, ook als er kosten aan de
afdracht zijn verbonden. De kosten voor de afdracht zijn voor rekening van de
persoon waar beslag is gelegd. De uitspraak van de rechtbank leidt niet tot
een andere conclusie zolang de vakantietoeslag maandelijks wordt uitgekeerd
bij een maandelijkse afdracht van beslag. Ik zie daarom geen aanleiding voor
gemeenten om in alle gevallen van maandelijkse afdracht de kosten te
vergoeden.
Vraag 8
Bent u bereid om met de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) in
gesprek te gaan over deze casuïstiek?
Antwoord 8
Ja. Ik bezie, samen met de VNG, hoe gemeenten verder ondersteund kunnen
worden bij de afweging tussen maandelijkse en jaarlijkse afdracht, waarbij
jaarlijkse afdracht waar mogelijk en passend de voorkeur heeft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4