Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

28 676

NAVO

Nr. 226

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 juli 2015
Op 24 en 25 juni jl. kwamen de Navo-Ministers van Defensie te Brussel
bijeen. Deze ministeriële viel halverwege de Navo-top in Wales en de
Warschau-top volgend jaar zomer. Er is vooral gesproken over de
uitvoering van de in Wales genomen besluiten. Tijdens de eerste dag ging
de aandacht uit naar het Readiness Action Plan (RAP) en de langetermijnontwikkeling van de Navo in het licht van de verslechterde veiligheidssituatie aan de randen van het verdragsgebied. De aangenomen ministeriële verklaring is als bijlage gevoegd bij dit verslag1.
Op de tweede dag vergaderde de Navo-Oekraïne Commissie met de
Oekraïense Minister van Defensie Stepan Poltorak en kwamen de
partnerlanden van de Resolute Support Missie bijeen om te spreken over
de situatie in Afghanistan.
In deze brief ga ik tevens in op mijn toezegging, uit de geannoteerde
agendabrief van 12 juni jl. (Kamerstuk 28 676, nr. 225), om in het verslag
van de Navo-ministeriële een nadere toelichting te geven over de
parlementaire betrokkenheid bij de inzet van de VJTF. Daarnaast ga ik in
op mijn toezegging, uit het algemeen overleg Kustwacht Caribisch gebied
van 11 juni jl., om verslag te doen van mijn gesprek met mijn Franse
collega Le Drian over de samenwerking tussen Frankrijk en Nederland.
Werksessie over het Readiness Action Plan
De Secretaris-generaal constateerde dat de fundamentele wijzigingen in
de veiligheidssituatie vragen om diepgravende aanpassingen van de
Navo. Hij noemde als voorbeeld de interim Very High Readiness Joint
Task Force (VJTF), onder leiding van Duitsland, Nederland en Noorwegen.
Met de succesvolle oefening Noble Jump 2015 is een belangrijke stap
gezet op weg naar een in 2016 volledig operationele VJTF. Inmiddels zijn
er zeven landen (Duitsland, Frankrijk, Italië, Polen, Spanje, Turkije en het
1

kst-28676-226
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 676, nr. 226

1

Verenigd Koninkrijk) bereid om een framework grouping te leiden en het
voortouw te nemen bij de invulling van de VJTF in de komende jaren.
Verder wordt gewerkt aan het vestigen van zes NATO Force Integration
Units (NFIU’s) die dienen voor de ondersteuning van de ontplooiing van
de VJTF op het grondgebied van een Navo-bondgenoot. Het belang van
goede Host Nation Support, waar Nederland zich steeds sterk voor heeft
gemaakt, werd beklemtoond. In dat verband werd aandacht gevraagd
voor de met Noble Jump 2015 opgedane ervaringen. Die ervaringen laten
zien dat er in een aantal landen nog ruimte is voor een verbetering van de
nationale procedures voor de grensoverschrijdende doorvoer van militair
materieel naar het inzet- of oefengebied van de VJTF.
De NATO Response Force (NRF) groeit de komende jaren van ongeveer
13.000 naar 40.000 militairen. Dit heeft vooral te maken met het feit dat
eenheden in plaats van een jaar straks drie jaar met verschillende
gereedheidsgradaties beschikbaar moeten blijven. De komende maanden
zal worden gewerkt aan een duurzame inbedding van de NRF in de NATO
Command Structure en de NATO Force Structure, zo stelde de Secretarisgeneraal. Daarnaast is gesproken over het ontwikkelen van de lucht-,
marine- en special forces componenten van de NRF. Ik heb, evenals de
voorzitter van het Militair Comité en enkele van mijn collega’s, mijn zorg
uitgesproken over het geringe aantal bijdragen aan de Standing NATO
Maritime Groups.
Over de NFIU’s is besloten dat alleen (een deel van) de incidentele kosten
voor de oprichting als gemeenschappelijke kosten mag worden aangemerkt. Onderhoud en lopende kosten komen derhalve hiervoor niet in
aanmerking.
Op voorstel van onder meer Nederland en het Verenigd Koninkrijk zal de
Secretaris-generaal met een voorstel komen voor het testen van het
politieke besluitvormingsproces.
Mijn Amerikaanse collega Ashton Carter kondigde aan dat zijn land
militair materieel gaat prepositioneren in de drie Baltische staten,
Bulgarije, Polen en Roemenië en daar op compagniesniveau met
roulerende eenheden mee zal gaan oefenen. Daarnaast zal de Verenigde
Staten ook zogenoemde enablers ter ondersteuning van de VJTF
beschikbaar stellen.
De Secretaris-generaal vroeg de aandacht van de Ministers voor de
uitvoering van de in Wales aangegane Defence Investment Pledge.
Inmiddels heeft een meerderheid van de Navo-landen concrete plannen
voor het verhogen van de defensie-uitgaven of is daar reeds mee
begonnen. Ik heb voorts gepleit voor het publiceren van de nieuwe
nationale input-output cijfers, zodat nationale parlementen meer inzicht
krijgen in de capaciteiten die voor het beschikbare budget kunnen worden
geleverd.
Werkdiner
Tijdens het diner werd vooruitgekeken naar de Navo-top in Warschau. De
Poolse Minister kwam met voorstellen voor verdere langetermijnaanpassingen van de Navo, te bespreken in de aanloop naar Warschau. De
discussie ging vooral over het langetermijnantwoord van de Navo op de
gewijzigde Russische opstelling, de toegenomen Russische capaciteiten
en hoe deze zijn geïntegreerd. Tijdens de ministeriële is meermaals het
belang onderstreept de in 2014 genomen geruststellende maatregelen
ook in de toekomst voort te zetten, op een manier die aansluit bij de
verdere uitontwikkeling van het RAP (de zogenoemde «adaptation»). In

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 676, nr. 226

2

Wales is besloten tot het Readiness Action Plan (RAP) en de oprichting
van de VJTF, die het mogelijk moet maken om sneller te reageren op
crisissituaties. De vraag is nu of de genomen aanpassingsmaatregelen
voldoende zijn. De mogelijke implicaties van de gewijzigde Russische
militaire strategie (conventioneel, hybride, nucleair) voor de Navo
kwamen ook aan de orde.
Tijdens het diner, in aanwezigheid van Hoge Vertegenwoordiger Frederica
Mogherini, kwamen ook hybride dreigingen aan de orde. Een aantal
Ministers drong aan op nauwe praktische samenwerking van de Navo met
de EU op dit vlak en meer aandacht voor strategische communicatie. De
Hoge Vertegenwoordiger verwees ook naar de binnen de EU gevoerde
«strategische reflectie» die kort voor de Navo-top in Warschau moet
leiden tot een nieuwe EU-veiligheidsstrategie.
Het is nu nog te vroeg om de conclusie te trekken dat de huidige NATO
Command Structure (NCS) niet voldoet aan de nieuwe eisen voor wat
betreft de zwaardere collectieve defensietaak. Pas eind dit jaar is de
recentelijk aangepaste NCS volledig operationeel en thans gaat de
aandacht uit naar het optimaal vullen van de functies. De Nederlandse
insteek is dat pas daarna kan worden gekeken of aanpassingen aan de
NCS überhaupt nodig zijn.
Navo-Oekraïne Commissie
Dit was de eerste bijeenkomst met de in oktober 2014 aangetreden
nieuwe Oekraïense Minister van Defensie Stepan Poltorak. Secretarisgeneraal Stoltenberg herhaalde in zijn openingswoorden nogmaals de
ongeclausuleerde steun van het bondgenootschap voor de soevereiniteit
en territoriale integriteit van Oekraïne. Hij refereerde voorts aan de grote
uitdagingen waarmee de regering in Kiev te maken heeft. Hij dankte de
Oekraïense Minister voor zijn inzet om bureaucratische belemmeringen,
die de samenwerking bemoeilijken, verder weg te nemen.
Minister Poltorak gaf een schets van de militaire situatie in Oost-Oekraïne
en de hoge prijs uitgedrukt in mensenlevens die Oekraïne moet betalen.
Hij sprak zijn zorg uit over de voortdurende schendingen van het bestand
en de niet aflatende steun van Rusland voor de separatisten. Hij verwees
voorts naar het hervormingsprogramma van de Oekraïense overheid
waarin corruptiebestrijding en versterking van de rule of law een
belangrijke rol spelen. Euro-Atlantische integratie blijft het uiteindelijk te
bereiken doel voor Oekraïne, aldus Minister Poltorak.
Bondgenoten herhaalden dat een politieke oplossing voor het conflict de
enige oplossing is en dat integrale uitvoering van de Minsk-akkoorden
daarvoor noodzakelijk is. Zij toonden zich bezorgd over de gebrekkige
naleving van de Minsk-akkoorden tot dusver, in het bijzonder van de kant
van Rusland en de separatisten.
Resolute Support
De Ministers van alle partnerlanden die meedoen aan Resolute Support
missie spraken met de Afghaanse waarnemend Minister van Defensie,
Mohammed Mazoom Stanekzai. Hij beklemtoonde het belang van
voortgezette steun van de Navo-landen en vroeg om geduld om de
bereikte resultaten in de opbouw en veiligheid van zijn land te kunnen
bestendigen.
Uit de interventies van de voorzitter van het Militair Comité, als ook die
van SACEUR en de commandant van de Resolute Support missie, bleek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 676, nr. 226

3

dat de Afghaanse veiligheidsdiensten voor een zware uitdaging staan.
Stanekzai onderstreepte de complexiteit van de huidige situatie,
verwijzend naar de rol van ISIS, de Taliban en diverse criminele
netwerken.
SACEUR vroeg aandacht voor de nog bestaande tekortkomingen van de
ANSDF en drukte bondgenoten en partners op het hart voldoende
bijdragen te blijven leveren, tot en met RSM fase 2 («Kabul only»). Alleen
dan kan de overgang naar een Enhanced Enduring Partnership kon
worden gemaakt.
Gesprek met Franse Minister van Defensie
En marge van de Navo-vergadering sprak ik met mijn Franse collega Le
Drian over de samenwerking in MINUSMA en het Caribisch gebied.
Frankrijk heeft de financiering rond om in 2017 een walradarsysteem op
de Franse Bovenwindse Eilanden te plaatsen. Minister Le Drian heeft de
Kustwacht in het Caribisch gebied uitgenodigd aan te haken bij het project
om informatiedeling mogelijk te maken.
De twee kustwachtorganisaties werken dit gezamenlijk verder uit. Voorts
hebben we afgesproken ons in te zetten voor de spoedige ondertekening
van een status of forces agreement (SOFA) en van een operationele
samenwerkingsovereenkomst tussen de kustwachten om de onderlinge
samenwerking en de mogelijkheden voor oefeningen te verbeteren.
Inzetscenario’s Very High Readiness Joint Task Force (VJTF)
In de geannoteerde agendabrief voor de Defensieministeriële (Kamerstuk
28 676, nr. 225, 12 juni 2015) heb ik toegezegd in het verslag een nadere
toelichting te geven op de parlementaire betrokkenheid bij de inzet van de
VJTF. De VJTF is in de eerste plaats opgericht voor de collectieve
verdediging in het licht van de verslechterde veiligheidssituatie op de
oostflank van het bondgenootschap. Inzet van de VJTF voor andere
doeleinden is echter niet uitgesloten. De mate van parlementaire
betrokkenheid is afhankelijk van de inzetomstandigheden. Hieronder
worden vier scenario’s geschetst ter verduidelijking.
Crisisbeheersing buiten het Navo-verdragsgebied
De Noord-Atlantische Raad (NAR) kan besluiten Navo-eenheden in te
zetten voor crisisbeheersing buiten het Navo-verdragsgebied. In situaties
die vragen om een urgente reactie, zou de VJTF kunnen worden ingezet.
Op grond van artikel 100 van de Grondwet zullen de Nederlandse
eenheden die deel uitmaken van de VJTF doorgaans niet voor crisisbeheersing worden ingezet voordat de regering aan de hand van het
Toetsingskader inlichtingen heeft verstrekt aan uw Kamer. Voorts heeft
Nederland via de NAR invloed op de inzet van de VJTF, omdat hiervoor
een unaniem besluit van de 28 bondgenoten nodig is.
Artikel 5-situatie
Artikel 5 van het Noord-Atlantisch (Navo) Verdrag bepaalt dat een
gewapende aanval tegen een of meer van de bondgenoten als een aanval
tegen alle bondgenoten wordt beschouwd. De Navo-bondgenoten
bespreken in de NAR of sprake is van een gewapende aanval. Alleen als
zij unaniem vaststellen dat dit het geval is, bezien zij hoe de aangevallen
bondgenoot kan worden bijgestaan. Het is mogelijk dat de VJTF in een
artikel 5-situatie wordt ingezet als initiële reactiemacht. In dat geval is
sprake van de verdediging van het Koninkrijk en zijn bondgenoten. Deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 676, nr. 226

4

taak valt niet onder artikel 100 van de Grondwet. Er bestaat daarom geen
verplichting uw Kamer voorafgaand aan de inzet van de VJTF te informeren. Het kabinet zal evenwel altijd trachten dit te doen. Gezien de
urgentie van een artikel 5-situatie is het echter denkbaar dat uw Kamer
pas wordt geïnformeerd als de VJTF-eenheden al onderweg zijn naar het
inzetgebied.
Oplopende spanningen
Een Navo-bondgenoot die zich bedreigd voelt, kan op grond van artikel 4
van het Navo-verdrag vragen om consultaties. De NAR zou na deze
consultaties een unaniem besluit kunnen nemen de VJTF preventief in te
zetten. In het geval van oplopende spanningen is het voorts mogelijk dat
de SACEUR voorstelt de VJTF preventief te ontplooien. Ook in dit geval is
een unaniem besluit van de NAR nodig. In beide scenario’s is sprake van
een afschrikwekkende maatregel in het kader van de collectieve verdediging en bestaat geen verplichting uw Kamer voorafgaand aan de inzet
van de VJTF te informeren. Het kabinet zal niettemin altijd trachten dit te
doen. Het is echter denkbaar dat de VJTF op zeer korte termijn moet
reageren op een dreiging, waardoor uw Kamer niet voorafgaand aan de
inzet van de VJTF kan worden geïnformeerd.
Reguliere oefeningen
De VJTF oefent regelmatig op het grondgebied van Navo-bondgenoten.
Deze oefeningen zijn gericht op het verbeteren van de gevechtscapaciteit
en interoperabiliteit en maken deel uit van het reguliere takenpakket van
de VJTF. Evenals bij andere oefeningen wordt uw Kamer in beginsel niet
over deze gereedstellingsactiviteiten geïnformeerd.
Aan het einde van elk jaar informeer ik uw Kamer over de Nederlandse
deelname aan de NRF, de EUBG en Frontex voor het komende jaar.
Daarbij zal ik vanaf dit jaar expliciet aandacht besteden aan de eventuele
Nederlandse deelname aan de VJTF, de wijze waarop deze inzet gestalte
krijgt en de voorziene inzet, voorzover bekend en openbaar.
De Minister van Defensie,
J.A. Hennis-Plasschaert

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 676, nr. 226

5