Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

32 847

Integrale visie op de woningmarkt

Nr. 850

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 december 2021
Tijdens het Wetgevingsoverleg «Wijziging van de Woningwet» van
8 maart 2021 (Kamerstuk 35 517, nr. 72) hebben de Kamerleden Dik-Faber
(ChristenUnie) en Terpstra (CDA) een motie inzake bouwsparen
ingediend.1 Middels deze brief geef ik, mede namens de Minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), uitvoering aan deze
motie. In de bijlage vindt u tevens de antwoorden van het schriftelijk
overleg Bouwsparen (Kamerstuk 32 847, nr. 851).
Vooraf
Op 12 februari van dit jaar is uw Kamer geïnformeerd over de uitkomsten
van mijn verkenning naar de mogelijkheden voor bouwsparen in de
context van de Nederlandse woningmarkt.2 In deze brief wordt toegelicht
dat bouwsparen in landen zoals Duitsland een aantrekkelijke optie is
aangezien de consument daar doorgaans maar een lening kan afsluiten
tot 80 procent van de waarde van een woning (loan-to-value, LTV-limiet)
waardoor een huishouden moet sparen alvorens tot de aankoop van een
woning kan worden overgegaan. In tegenstelling tot Duitsland is er in
Nederland een LTV-limiet van 100 procent. Zoals in voornoemde brief is
benoemd, is in Nederland hierdoor de noodzaak om te sparen voorafgaand aan de aankoop van een woning beperkt tot de financierings- en
aankoopkosten. Deze kosten zijn met de introductie van een vrijstelling
van de overdrachtsbelasting voor starters per 2021 verlaagd. In die brief is
ook aangegeven dat het kabinet geen voornemens tot het verlagen van de
LTV-limiet heeft. De huidige situatie geeft daarom geen aanleiding om
sparen ten behoeve van de eigen woning fiscaal of anderszins te
bevoordelen.

1
2

kst-32847-850
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Kamerstuk 35 517, nr. 69.
Kamerstuk 32 847, nr. 722.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 847, nr. 850

1

Motie Dik-Faber en Terpstra
De motie van de leden Dik-Faber en Terpstra vraagt om de kosten en
effecten van fiscaal gunstig bouwsparen voor starters in kaart te brengen.
In de motie is de overweging opgenomen dat de kansen voor starters op
de woningmarkt vergroot zouden kunnen worden als, vergelijkbaar met
de spaarloonregeling van weleer, fiscaal gunstig bouwsparen mogelijk
wordt gemaakt. Onderstaand wordt de spaarloonregeling zoals die
toentertijd bestond kort beschreven waarna ingegaan wordt op de
effecten en kosten van een gelijksoortige regeling in de huidige tijd.
Toenmalige spaarloonregeling in de loonbelasting
De spaarloonregeling bood in de loonbelasting de mogelijkheid voor
werknemers om te sparen vanuit het brutoloon. Bij deze regeling hield de
werkgever een spaarbedrag in op het bruto maandsalaris, vakantiegeld of
winstuitkering. De werkgever droeg over het ingelegde spaarbedrag een
zogenoemde eindheffing af van 25 procent. Dit spaarbedrag werd
vervolgens op een speciale spaarloonrekening gestort. Voor de werknemer was het aldus gespaarde bedrag belastingvrij. Daarnaast telde het
via de spaarloonregeling opgebouwde bedrag tot een bepaald maximum
niet mee voor het vermogen in box 3. De werknemer kon per jaar voor
maximaal € 613 deelnemen en het ingelegde geld (inclusief rente) was
gedurende vier jaar feitelijk geblokkeerd. De regeling is in 1994 ingesteld
ter compensatie voor de toenmalige afspraken over loonmatiging.
De spaarloonregeling is per 1 januari 2012 op advies van de Studiecommissie Belastingstelsel afgeschaft omdat het belang voor de werknemer
beperkt was: bij een marginaal tarief van 52 procent bedroeg het voordeel
maximaal € 20 per maand, afgezien van de onbelaste rente. Daarnaast
stimuleerde de spaarloonregeling sparen, terwijl het toentertijd voor
huishoudens als een onlogisch moment werd gezien om te sparen
vanwege hoge woonlasten en verplichte pensioenbesparingen. De
commissie concludeerde ten aanzien van het doelbereik dat deelname aan
de regeling was geconcentreerd bij de hogere inkomens en dat dit niet de
bedoeling was van de wetgever.3
Bouwspaarregeling
Indien een vorm van bouwsparen in de loonbelasting zou worden
geïntroduceerd lijkend op de spaarloonregeling van destijds dan ligt het
voor de hand om op een aantal punten af te wijken van de voormalige
spaarloonregeling:
Doelbinding: een dergelijke regeling zou logischerwijs een doelbindingsbepaling moeten bevatten waarin wordt bepaald dat het bijeen gespaarde
bedrag alleen aangewend mag worden voor de aankoop van een eigen
woning ten einde fiscaal voordelig te mogen sparen.
Doelgroep: daarnaast ligt het voor de hand om een dergelijke regeling
alleen te richten op toekomstige koopstarters conform de maatregel
differentiatie overdrachtsbehandeling voor starters.
Hoogte bedrag: de hoogte van het maximaal te sparen bedrag zou
opnieuw bezien moeten worden. Het bedrag van € 613 per jaar dat
toentertijd werd gehanteerd is ontoereikend om een substantieel bedrag
bijeen te sparen.4
3

4

Rapport studiecommissie belastingstelsel, Continuïteit en vernieuwing: een visie op het
belastingstelsel, 2010.
Bij 5 jaar bouwsparen is het maximale gespaarde bedrag € 3.065. Uitgaande van een aankoopprijs van zo’n € 400.000, en aankoopkosten van ongeveer 3 procent, dient ten minste een
bedrag van ongeveer € 12.000 te worden gespaard.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 847, nr. 850

2

Een dergelijke regeling kan starters helpen om het voor de aankoop van
een woning benodigde eigen geld bijeen te sparen. Bij een dergelijke
regeling moet in ogenschouw worden genomen dat naar de aard van de
regeling – sparen in de loonbelasting – alleen mensen in loondienst
hiervan gebruik kunnen maken. ZZP’ers en andere werkenden worden niet
bereikt. Uitvoering van de regeling vraagt zowel inzet van de Belastingdienst alsook van de werkgever om de inhouding te faciliteren en daarin
financieel bij te dragen.5 Controle of het gespaarde bedrag daadwerkelijk
wordt aangewend voor de aankoop van een woning kan wellicht door de
notaris, bank of werkgever (zoals bij de meergenoemde spaarloonregeling) plaatsvinden, maar zal arbeidsintensief en complex zijn. Voor de
deelnemer geldt dat hij het gespaarde bedrag alleen aan de aankoop van
de woning mag aanwenden. Elk ander bestedingsdoel leidt tot een
naheffing.
De budgettaire kosten van een dergelijke bouwspaarregeling zijn
voorshands niet in te schatten omdat er te veel keuzes en aannames aan
ten grondslag liggen. Zo moeten er aannames gedaan worden over de
maximumbedragen, de bijdrage van de werkgever en het aantal
deelnemers dat gebruik gaat maken van de regeling. Het budgettair
belang van de oude spaarloonregeling was toentertijd circa € 300 miljoen
per jaar.6
Andere spaaropties
Gelet op het feit dat aan een bouwspaarregeling gelijkend op de spaarloonregeling van weleer een aantal nadelen kleven, is ook gekeken naar
(bestaande) andere mogelijkheden om de kansen van starters op de
woningmarkt te vergroten middels mogelijkheden tot sparen. Daarbij kan
gedacht worden aan een specifieke spaarregeling bij reguliere banken met
een overheidssubsidie in de vorm van een spaarpremie aan het eind van
de spaarperiode met een specifieke doelbinding, namelijk de aankoop van
een huis. Elke andere besteding betekent dat er geen recht is op de
spaarpremie. Mensen die niet in loondienst zijn, zoals ZZP’ers, kunnen
ook meedoen met een dergelijke spaarregeling ten behoeve van de
aanschaf van een woning. Verder geldt hier net als bij de bovenbeschreven spaarloonregeling dat de controle op de aanwending van het
gespaarde bedrag voor de aankoop van een woning door de notaris of
bank complex en arbeidsintensief is. De introductie van een open
einde-premieregeling verslechtert de beheersbaarheid van de rijksuitgaven.
Effecten
In deze brief zijn regelingen beschreven die (al dan niet fiscaal) aantrekkelijk sparen voor de eigen woning zouden kunnen bevorderen. De
effecten van de regelingen op de woningmarkt zijn uiteindelijk afhankelijk
van de precieze vormgeving en zullen pas op termijn merkbaar zijn op de
woningmarkt – het zal een aantal jaren duren voordat starters een
substantieel bedrag bij elkaar hebben gespaard. De inleg van eigen geld
kan risico’s op de huizenmarkt mitigeren als een woning met een lagere
LTV wordt gekocht. Hierdoor heeft de consument een lagere hypotheekschuld en hypotheeklasten en wordt hij minder kwetsbaar in het geval de
woningwaarde daalt. Het zullen vooral jongvolwassenen die vermogend
zijn of een toereikend inkomen hebben, die de mogelijkheid hebben om
5

De werkgever droeg over het in te leggen spaarbedrag een zogenoemde eindheffing af van
25 procent.
6
Memorie van toelichting wetsvoorstel Belastingplan 2012, Kamerstuk 33 003, nr. 3, blz. 26 en
31/32.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 847, nr. 850

3

van een dergelijke regeling gebruik te maken. Hierdoor kan een dergelijke
regeling de kloof vergroten tussen verschillende groepen starters. Starters
op de woningmarkt met weinig tot geen eigen vermogen en een laag
inkomen zullen mogelijk in mindere mate of niet (kunnen) deelnemen aan
een dergelijke spaarregeling, waardoor het lastiger kan worden om een
woning te kopen. Beide beschreven spaaropties kunnen een prijsopdrijvend effect hebben bij een gelijkblijvende LTV-limiet.
Tot slot
Momenteel vindt onderzoek plaats naar de mogelijkheden om te komen
tot een vernieuwde vorm van premie-A-woningen om de positie van
koopstarters te verbeteren binnen de volkshuisvesting, naar aanleiding
van de motie van de leden Terpstra en Nijboer. De Minister van BZK zal u
informeren over de uitkomsten van het onderzoek. Het is aan een volgend
kabinet om verdere keuzes te maken en stappen te zetten ten aanzien van
maatregelen om de toegankelijkheid van de woningmarkt voor starters te
bevorderen.
De Minister van Financiën,
W.B. Hoekstra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 847, nr. 850

4