Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2011–2012

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2120
Vragen van het lid Arib (PvdA) aan de minister van Veiligheid en Justitie over
slachtoffers van seksueel misbruik (ingezonden 23 februari 2012).
Antwoord van minister Opstelten (Veiligheid en Justitie) (ontvangen 6 april
2012) Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2011–2012, nr. 1830.
Vraag 1
Kent u het artikel «Slachtoffer of aangever seksueel misbruik: Nomen est
omen?»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2, 5 en 6
Deelt u de mening dat de verandering van de benaming van «slachtoffer»
naar «aangever» in de Aanwijzing voor de opsporing en vervolging inzake
seksueel misbruik (hierna: de Aanwijzing) van het Openbaar Ministerie (OM)
gezien kan worden als een indicatie dat slachtoffers vanwege het doen van
valse aangiftes meer gewantrouwd zijn gaan worden? Zo ja, is daar reden toe
en welke? Zo nee, waarom is er dan wel gekozen voor de verandering in die
benaming?
Deelt u de mening dat de overweging in de Aanwijzing ongegrond is dat het
vanwege de objectiviteit beter is om van «aangever» te spreken in plaats van
over «slachtoffer»? Zo ja, wat gaat u doen om dit te doen corrigeren? Zo nee,
waarom staat de term «slachtoffer» dan wel gewoon in het wetboek van
Strafvordering en heeft het slachtoffer ook in het stadium waarin de schuld
van de verdachte nog niet is vastgesteld al wel rechten?
Zijn er concrete indicaties dat gespecialiseerde zedenrechercheurs vanwege
de benaming «slachtoffer» de objectiviteit bij de waarheidsvinding uit het oog
zijn verloren? Zo ja, welke indicaties zijn dit? Zo nee, ontvalt dan ook niet
meteen de belangrijkste overweging om de benaming van «slachtoffer» in
«aangever» te veranderen?
Antwoord 2, 5 en 6
In de jaren negentig lag in zedenzaken de nadruk sterk op hulpverlening aan
aangeefsters. Dit ging soms ten koste van de objectiviteit en de professionaliteit van het opsporingsonderzoek, met alle gevolgen van dien voor onterecht
1

ah-tk-20112012-2120
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2012

Delikt en Delinkwent 2011/63.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

1

beschuldigden. De huidige Aanwijzing opsporing en vervolging inzake
seksueel misbruik legt de nadruk op waarheidsvinding en een professionele
bejegening van aangevers en andere betrokkenen bij zedenzaken. Het gebruik
van de neutralere term «aangever» heeft met wantrouwen jegens de
slachtoffers niets te maken, maar beoogt meer recht te doen aan het streven
naar objectiviteit in het proces van waarheidsvinding bij zedenzaken.
De bejegening van slachtoffers blijft voor het OM onverminderd een zeer
belangrijk aandachtspunt. Het feit dat in de Aanwijzing voor de opsporing en
vervolging inzake seksueel misbruik gekozen is voor de term aangever doet
niets af aan het feit dat een aangever tevens slachtoffer kan zijn. Ook blijven
de rechten die worden toegekend aan een slachtoffer op grond van artikel
51b Sv e.v. en de Aanwijzing slachtofferzorg gewoon bestaan. Zo biedt het
OM slachtoffers van ernstige (zeden) delicten een gesprek met de officier van
justitie aan. Samen met Slachtofferhulp Nederland en de politie wordt het
slachtoffer veel meer op maat ondersteund, bijvoorbeeld door familierechercheurs van de politie en zaakcoördinatoren van het OM. Het opleidingsprogramma voor OM medewerkers besteedt ook aandacht aan slachtofferbejegening.
Vraag 3
Heeft u een indicatie dat het aantal valse aangiftes van seksueel misdrijf de
afgelopen tien jaar is toegenomen? Zo ja, waar blijkt dat concreet uit? Zo nee,
waarom is de benaming in de Aanwijzing dan wel veranderd en hoe verhoudt
zich dit tot het feit dat in de Aanwijzing op meerdere plaatsen de nadruk op
valse aangiften wordt gelegd?
Antwoord 3
Bij het OM zijn geen exacte gegevens bekend over het aantal valse aangiften
en of dit is toe- of afgenomen. In zedenzaken wordt in principe eerst een
zogenaamd «informatief gesprek» gevoerd met de aangever, alvorens wordt
overgegaan tot het doen van aangifte. Het informatieve gesprek kan ertoe
leiden dat aangevers uiteindelijk niet overgaan tot het doen van een onjuiste
aangifte. Niet alle onjuiste aangiftes zijn overigens valse aangiftes. Kenmerkend voor een valse aangifte is dat er opzet in het spel is.
Bureau Beke2 heeft in opdracht van het programma politie & wetenschap in
2011 een exploratief onderzoek gedaan naar valse aangiften van zedenmisdrijven door meisjes van 12–18 jaar. Uit dit onderzoek blijkt dat ongeveer de
helft van de informatieve gesprekken uitmondt in een aangifte. De onderzoekers schatten dat ongeveer 20% van de aangiftes als twijfelachtig of vals zijn
te bestempelen, waarbij 1%-3% van de aangifte als «vals» wordt aangemerkt
en 15%-18% als «twijfelachtig». Het gegeven dat het probleem van valse
aangiftes zich niet beperkt tot incidenten, terwijl de gevolgen van valse
aangiften voor ten onrechte beschuldigden zeer ingrijpend zijn en grote
impact hebben op betrokkenen zelf en hun omgeving, rechtvaardigt dat in de
aanwijzing hiervoor aandacht wordt gevraagd.
Vraag 4
Deelt u de stelling in het genoemde artikel dat ten minste 80% van de
aangevers van een zedenmisdrijf daadwerkelijk ook slachtoffer is? Zo ja,
waarom wordt deze groep van 80% dan toch over een kam geschoren met
personen die -al dan niet opzettelijk – een valse of onjuiste aangifte hebben
gedaan? Zo nee, over welke cijfers van valse of onjuiste aangifte beschikt u
dan wel?
Antwoord 4
Zie antwoorden vraag 2 en 3
Vraag 7
Deelt u de mening dat juist slachtoffers van zedenmisdrijven kwetsbaar zijn
en dat de meldings- en aangiftebereidheid van deze groep slachtoffers ten
opzichte van andere misdrijven al laag is? Zo ja, deelt u dan ook de mening
dat bij het bejegenen van slachtoffers daar rekening mee moet worden
gehouden en dat een bejegening als «aangever» als mogelijk geen slachtof2

Lastige verhalen, een exploratief onderzoek naar valse aangiften van zedenmisdrijven door
meisjes van 12–18 jaar. Van Wijk & Nieuwenhuis, 2011.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

2

fer, daarbij niet past? Zo ja, vreest u dan ook dat door alle slachtoffers als
aangever te bejegenen de aangiftebereidheid verder zal afnemen? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 7
Ik deel de mening dat slachtoffers van zedenmisdrijven kwetsbaar zijn en dat
het doen van een aangifte moeilijker en ingrijpender kan zijn dan bij andere
delicten. Dat is de reden dat bij zedenzaken op een andere manier aangiften
opgenomen worden, bijvoorbeeld door eerst een informatief gesprek te
voeren en daarna de aangifte op te nemen. Er zijn speciale verhoorruimtes
ontwikkeld ten behoeve van minderjarige slachtoffers en personen met een
verstandelijke beperking. Ook worden eisen gesteld aan rechercheurs en
officieren van justitie die zedenzaken behandelen. Deze functionarissen
hebben speciale opleidingen gevolgd, onder meer op het gebied van
bejegening van de betrokkenen en het horen van mensen met bijvoorbeeld
een verstandelijke beperking.
Alle slachtoffers worden door het OM en politie professioneel bejegend. Ook
voor aangevers van zedenmisdrijven geldt de Aanwijzing slachtofferzorg. Ik
deel uw vrees dus niet dat de aangiftebereidheid zal afnemen.
Vraag 8
Hoeveel bij het OM ingeschreven rechtbankzaken betroffen in 2010 en 2011
zaken van verkrachting? Hoeveel zaken van verkrachting zijn er in 2010 en
2011 door het OM afgedaan en hoeveel door de rechter in eerste aanleg?
Antwoord 8
In 2010 zijn 610 zaken van verkrachting onder de ingeschreven rechtbankzaken. Door het OM zijn in 2010 274 zaken van verkrachting afgedaan. In eerste
aanleg zijn door de rechter 203 zaken afgedaan3.
De cijfers over 2011 zijn op dit moment nog niet beschikbaar. Naar verwachting verschijnen deze medio 2012. De uitgave Criminaliteit en Rechtshandhaving 2011 waarin deze cijfers worden opgenomen verschijnt in oktober 2012.
Vraag 9
Is er in Nederland onderzoek gedaan naar hoe slachtoffers van seksueel
geweld het contact met actoren in de justitiële keten ervaren? Zo ja, komen
de uitkomsten daarvan overeen met de uitkomst van buitenlands onderzoek
waaruit blijkt dat meer dan de helft van de slachtoffers contact met het
rechtssysteem als nadelig of schadelijk heeft ervaren? Zo nee, bent u bereid
dit te laten onderzoeken?
Antwoord 9
Omdat ik het belangrijk vind om te weten hoe het slachtoffer het contact met
het rechtssysteem ervaart, wordt op dit moment de slachtoffermonitor 2011
uitgevoerd. Deze monitor brengt in kaart welke behoeftes slachtoffers hebben
en hoe de ervaringen met de justitiële slachtofferzorg verloopt. In deze versie
van het onderzoek is geen specifieke aandacht voor de groep zedenslachtoffers. Ik wil deze monitor structureel uitvoeren, de volgende monitor staat
gepland voor 2014. Ik zal bekijken of het mogelijk is in de volgende versie van
de monitor specifieke aandacht te vragen voor groep zedenslachtoffers.
Vraag 10
Bent u bereid om de aanbevelingen in het genoemde artikelen na te volgen
en dus onder andere de term «aangever» weer in die van «slachtoffer» te
laten veranderen, in de Aanwijzing meer te benadrukken dat slachtoffers van
seksueel geweld vanwege hun netelige positie speciale aandacht van politie
en justitie verdienen en het onderwerp valse aangifte minder te laten
benadrukken in de Aanwijzing? Zo ja, hoe gaat u deze aanbevelingen
navolgen en op welke termijn? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 10
Nee, de term aangever in de aanwijzing voor de opsporing en vervolging
inzake seksueel misbruik sluit aan bij de nadruk die in de aanwijzing is gelegd
op waarheidsvinding. Daarbij geldt ook in zedenzaken de Aanwijzing
3

Bron: Criminaliteit en Rechtshandhaving 2010.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

3

slachtofferzorg, welke aanwijzing ziet op de bejegening van slachtoffers.
Zoals in de Memorie van Toelichting bij de wet Versterking Positie Slachtoffers staat beschreven is iemand slachtoffer totdat het tegendeel bewezen is,
ongeacht de terminologie in het kader van de aanwijzing voor de opsporing
en vervolging inzake seksueel misbruik.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

4