Homogene Groep Internationale Samenwerking
Jaarverslag 2016

©Ministerie van Buitenlandse Zaken

1

1. HGIS-uitgaven 2016 naar beleidsthema (bedragen x EUR 1000)

2

2. ODA-uitgaven 2016 naar beleidsthema (bedragen x EUR 1000)

3

3. Non-ODA uitgaven 2016 naar beleidsthema (bedragen x EUR 1000)

4

Inhoudsopgave
HGIS-jaarverslag 2016
1.

Leeswijzer ...................................................................................................................... 6

2.

Beleidsverslag ................................................................................................................ 7

3.

HGIS Toelichting per beleidsthema ................................................................................ 9

Bijlage 1a. De HGIS-uitgaven 2016 per begroting en artikel (bedragen x EUR 1000) ......... 28
Bijlage 1b. HGIS-ontvangsten 2016 per begroting en artikel (bedragen x EUR 1000) ........ 34
Bijlage 2. De ODA-uitgaven naar beleidsthema (bedragen x EUR 1000) ............................. 35
Bijlage 3. ODA-prestatie 2016 (bedragen x EUR 1000) ....................................................... 37
Bijlage 4. ODA-uitgaven 2016 in hulprelatie- overgangsrelatie- en exitlanden ................... 38
Bijlage 5. Non-ODA uitgaven 2016 per beleidsthema (bedragen x EUR 1000) .................... 44
Bijlage 6: Internationale klimaatfinanciering voor ontwikkelingslanden 2016.................... 46
Bijlage 7: Internationale inspanningen op asiel en migratie 2016 ...................................... 49
Bijlage 8: Overzicht indicatoren en streefwaarden 2016 BHOS ........................................... 51

5

1. Leeswijzer
De Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS) is een budgettaire constructie binnen de
Rijksbegroting. Internationale samenwerking is de combinatie van alle activiteiten van de
Rijksoverheid die betrekking hebben op het buitenland. Het betreft samenwerking met de EUlidstaten, multilaterale instellingen, overige ontwikkelde landen en ontwikkelingslanden. De uitgaven
aan deze activiteiten staat op de begrotingen van een aantal departementen. De HGIS bundelt de
uitgaven van de verschillende departementen op het gebied van internationale samenwerking en
illustreert zo de onderlinge samenhang. De HGIS is een belangrijk instrument bij de realisatie van een
geïntegreerd en coherent buitenlands beleid.
Buitenlandse betrekkingen zijn een zaak van het Koninkrijk der Nederlanden: Nederland in Europa,
Aruba, Curaçao en Sint Maarten, alsmede de Nederlandse openbare lichamen in het Caribisch gebied
(Bonaire, Sint Eustatius en Saba). Waar deze begroting spreekt over ‘Nederland’ of ‘Nederlands’ wordt
daarmee bedoeld: ‘(van) het Koninkrijk der Nederlanden’, tenzij het gaat om zaken die specifiek het
land Nederland betreffen, zoals het EU-lidmaatschap en ontwikkelingssamenwerking.
De budgetten in de HGIS-nota 2016 zijn gebaseerd op de Miljoenennota 2016 zoals die door het
kabinet op Prinsjesdag 2015 is gepresenteerd. Op basis van de begrotingssystematiek spiegelt het
HGIS-jaarverslag 2016 in principe de HGIS-nota voor 2016.
Het HGIS-jaarverslag 2016 gaat beknopt in op de activiteiten en de resultaten die in 2016 met de
HGIS-middelen zijn gerealiseerd. Per beleidsthema wordt vervolgens een financieel overzicht
opgenomen waarin de mutaties die betrekking hebben op het beleidsthema zijn weergegeven. Voor de
artikelen zijn verschillen in de realisatie (kolom mutaties) ten opzichte van de vastgestelde
ontwerpbegroting vanaf 10% op artikelonderdeel niveau toegelicht, met een ondergrens van EUR 2
miljoen. De toelichtingen zijn afkomstig uit de jaarverslagen van de verschillende ministeries en
beogen een toelichting op hoofdlijnen te geven. Meer gedetailleerde informatie is terug te vinden in de
afzonderlijke jaarverslagen, met name van Buitenlandse Zaken, Defensie en van Buitenlandse Handel
en Ontwikkelingssamenwerking.
De tabellen van het HGIS-jaarverslag bevatten per jaar een overzicht van de totale uitgaven. Daarbij
wordt ook aangegeven hoeveel hiervan kwalificeert als ODA (Official Development Assistance). Op
deze wijze wordt inzichtelijk hoeveel de totale ODA uitgaven zijn en bij welke departementen deze
uitgaven zijn ondergebracht. Het merendeel hiervan is opgenomen op de begroting van Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking. Het verslag wordt afgesloten met een aantal bijlagen. Deze
omvatten: de totalen per begrotingshoofdstuk, een uitsplitsing in ODA en non-ODA HGIS uitgaven, de
ODA-prestatie over het jaar 2016, een overzicht van de ODA uitgaven in hulprelatie- overgangsrelatieen exitlanden, een overzicht van de publieke klimaatuitgaven in 2016 voor ontwikkelingslanden en de
internationale inspanningen op asiel en migratie in 2016. Ten slotte is een nieuwe bijlage opgenomen.
Het betreft een overzicht van indicatoren en streefwaarden. Dit onderdeel was in de HGIS-nota 2016
nog niet opgenomen. In lijn met de toezegging aan de Kamer zijn in het BHOS jaarverslag deze
indicatoren opgenomen. Omdat deze indicatoren ook zijn benoemd in de HGIS nota 2017 is ervoor
gekozen het overzicht nu als bijlage op te nemen.

6

2. Beleidsverslag
Het jaar 2016 kenmerkte zich door voor velen onverwachte uitkomsten van democratische processen
(uitkomst Brexit-referendum, verkiezing van Trump), die een uiting lijken te zijn van een onbehagen
over het internationale bestel. Economische verschuivingen, voortdurende technologische
ontwikkeling, verdergaande digitalisering en globalisering hebben bovendien aangetoond dat
verandering een constante én beeldbepalende factor is in het internationale stelsel.
Het jaar 2016 stond in het teken van het voorzitterschap van de Raad van Ministers van de Europese
Unie, dat Nederland van 1 januari tot 1 juli 2016 bekleedde. Nederland heeft als voorzitter een “Unie
die zich richt op hoofdzaken”, “innovatieve groei en banen” en “verbinding” als centrale
uitgangspunten genomen. Daarnaast stelde het Kabinet vier beleidsprioriteiten vast; op al deze
terreinen heeft het Nederlandse voorzitterschap in EU-verband resultaten weten te bereiken. Binnen
de EU heeft Nederland een versterking van het Gemeenschappelijke Veiligheids- en Defensiebeleid
(GVDB) bepleit, zodat de Unie beter in kan spelen op veiligheidsdreigingen en meer eigen
verantwoordelijkheid kan nemen. In het kader van de NAVO heeft Nederland tijdens de
Topbijeenkomst in Warschau ingestemd met de aanwezigheid van NAVO-eenheden in de Baltische
Staten en Polen (“Enhanced Forward Presence”).
Terrorismebestrijding bleef ook in 2016 een belangrijke prioriteit. Daarbij was in toenemende mate
sprake van zorg om terugkeerders die een dreiging voor de Europese Unie en Nederland kunnen
vormen. In 2016 droeg Nederland wederom militair bij aan de anti-ISIS Coalitie en besloot het kabinet
de bijdrage te verlengen tot en met 31 december 2017. Nederland steunde daarmee de Iraakse
strijdkrachten, inclusief de Koerdische Peshmerga met trainingen en in het eerste halfjaar met de
inzet van F16-gevechtsvliegtuigen.
In de nasleep van het neerhalen van vlucht MH17 lag in 2016 het zwaartepunt op het spoor van
identificatie en vervolging van de mogelijke daders. Dit kwam onder meer tot uiting in de
gezamenlijke verklaring van de JIT-landen en onderstreping van EU-solidariteit door de Europese
Raad. Het Joint Investigation Team (JIT) presenteerde op 28 september haar eerste bevindingen van
het nog lopende onafhankelijke strafrechtelijke onderzoek.
De verkiezing voor een niet-permanente zetel in de VN-Veiligheidsraad voor de termijn 2017-2018
onder het motto “Partner for Peace, Justice and Development” resulteerde in een historische splitsing
van het mandaat tussen het Koninkrijk (zetel in 2018) en Italië (zetel in 2017), met instemming van
de Western-European and Others Group (WEOG) binnen de VN.
Het voortdurende conflict in Syrië is één van de belangrijkste oorzaken van grensoverschrijdend
terrorisme en aanhoudende migratie richting Europa. In 2016 heeft Nederland zich in diverse
internationale fora, zoals de International Syria Support Group en de EU, hard gemaakt om een
politieke oplossing en een staakt-het-vuren dichterbij te brengen en de humanitaire situatie in Syrië te
verbeteren. In 2016 heeft migratie de buitenlandpolitieke en Europese agenda in sterke mate
bepaald, begin 2016 waren er ruim 65 miljoen mensen op de vlucht. De EU-Turkije Verklaring van 18
maart 2016 heeft de instroom van vluchtelingen en irreguliere migranten via de oostelijke
Middellandse Zeeroute drastisch doen dalen. Het kabinet stelde in mei 2016 een extra bedrag van EUR
260 miljoen ter beschikking voor opvang in de regio.
Lage- en middeninkomenslanden zijn relatief kwetsbaar voor de gevolgen van klimaatverandering en
de bevolking heeft vaak minder mogelijkheden om te anticiperen op nieuwe omstandigheden zoals
extreem weer. Nederland spande zich daarom in 2016 zowel in voor mitigatie (het tegengaan van
klimaatverandering) als voor adaptatie (het vergroten van de weerbaarheid van de meest
kwetsbare groepen).

7

Met de gecombineerde agenda voor hulp, handel en investeringen is veel bereikt; centraal in dit
beleid staat de inclusieve economische ontwikkeling voor de armste groepen. . Dat moet ook, want
het is cruciaal voor het bereiken van de Sustainable Development Goals (SDG’s). De agenda voor
hulp, handel en investeringen heeft drie doelstellingen: (1) het uitbannen van extreme armoede, (2)
het bevorderen van duurzame en inclusieve groei, en (3) het vergroten van het succes van het
Nederlands bedrijfsleven in het buitenland.
Het overkoepelende thema van de SDG’s is Leave No One Behind. Ook in 2016 werkte Nederland
aan armoede- en ongelijkheidsvermindering via de vier speerpunten voedselzekerheid, water,
veiligheid en rechtsorde en seksuele en reproductieve gezondheid en rechten (SRGR) en de drie
thema’s klimaat, private sectorontwikkeling en vrouwenrechten.
Het belang en gebruik van officiële ontwikkelingsfinanciering (ODA) is internationaal aan het
verschuiven. In tientallen ontwikkelingslanden is de armoede de afgelopen decennia teruggedrongen;
door toenemende eigen belastinginkomsten kunnen overheden zelf meer investeren in onderwijs en
gezondheidszorg. Voor de 40 armste landen in de wereld is dit echter niet het geval en is ODA nog
steeds een belangrijke, vaak de belangrijkste externe financieringsbron. Veel extreem arme mensen
wonen in middeninkomenslanden zoals India en China, en ook in fragiele staten, post-conflictlanden
en in landen met een zeer beperkte economische ontwikkeling. Nederland steunt het internationale
streven om ODA-gelden meer op deze laatste groep landen te richten. In 2016 besteedde Nederland
0,27% van het BNI aan de minst ontwikkelde landen.
Machtsongelijkheid is wereldwijd nog altijd groot. Vrouwen en meisjes hebben minder kansen op
ontwikkeling. Het kabinet heeft in 2016 geïnvesteerd in vrouwenrechten en gendergelijkheid via
de programma’s Funding Leadership and Opportunities for Women (2016-2020), het Nationaal
Actieplan voor Vrouwen, Vrede en Veiligheid (2016-2019), Samenspraak en Tegenspraak, het Voice
fonds en het Accountability fonds. Deze programma’s scheppen kansen die uiteindelijk ten goede
komen aan het welzijn van zowel vrouwen als mannen.
Er is voortgang geboekt met een aantal handels- en investeringsverdragen. Het handels- en
investeringsverdrag tussen de EU en Canada, CETA, is ondertekend. In de TTIP-onderhandelingen is
eind 2016 een pauze ingelast. Deze pauze wordt gebruikt als reflectiemoment om een brede dialoog
aan te gaan met NGO’s, bedrijfsleven en vakbonden. Dit biedt een kans voor een transparanter en
breder gedragen onderhandelingsproces in de toekomst.

8

3. HGIS Toelichting per beleidsthema
Beleidsthema 1
Versterkte internationale rechtsorde en eerbiediging van de mensenrechten
In 2016 zijn de inspanningen vooral gericht geweest op het Nederlandse lidmaatschap van de VNMensenrechtenraad, effectieve en efficiënte samenwerking in EU-verband, de aanpak van
straffeloosheid (bijv. door steun aan het Joegoslavië en Habré tribunaal) en steun aan het
Internationaal Strafhof, verkiezing van Nederland in de VN-Veiligheidsraad in 2018 en de vaststelling
van de Nederlandse Polaire Strategie 2016-2020.
Een aantal resultaten is boven verwachting behaald. Mede door de Nederlandse inzet heeft
bijvoorbeeld de VN-Mensenrechtenraad besloten tot intensivering van onderzoek naar
mensenrechtenschendingen in Jemen en heeft de VN een resolutie aangenomen inzake accountability
Syrië. Nederland speelde een voortrekkersrol bij de oprichting van de Equal Rights Coalition ter
bevordering van gelijke rechten voor lesbiennes, homoseksuelen, biseksuelen, transgenders en
mensen met een intersekseconditie. Op initiatief van Nederland zijn EU-Raadsconclusies aangenomen
op het gebied van Bedrijfsleven & Mensenrechten en op basis van een door Nederland voorgezeten
werkgroep heeft het Comité van Ministers van de Raad van Europa een aanbeveling aangenomen over
mensenrechten en bedrijfsleven. Verder is gerealiseerd dat het Koninkrijk in 2018 als niet-permanente
lid in de VN-Veiligheidsraad zal plaatsnemen.
Budgettaire gevolgen van beleid
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving

Begroting 2016

(x EUR 1 000)
BZ
01.01 Goed functionerende internationale instellingen
met een breed draagvlak

Totaal

wv. ODA

Totaal

wv. ODA

Totaal

wv. ODA

57.921

5.736

-3.352

1.391

54.569

7.127

01.02 Bescherming en bevordering van mensenrechten

54.170

35.250

2.073

-133

56.243

35.117

200

200

-178

-178

22

22

532

0

2

0

534

0

34.286

0

-6.413

0

27.873

0

244

0

-26

0

218

0

147.353

41.186

-7.894

1.080

139.459

42.266

VenJ

33.03.39 Opsporing en vervolging; drugsbestrijding
Suriname
33.03.10 Opsporing en vervolging; NFI
91.01 Europol en Eurojust
91.01 WIPO
Totaal

Mutatie

Realisaties 2016

Financiële toelichting
BZ:
•
De uitgaven aan Goed functionerende internationale instellingen zijn afgenomen omdat de
verplichte bijdrage aan de VN in 2016 is gedaald. De Nederlandse bijdrage is afhankelijk van de
hoogte van het VN-budget en het Nederlandse aandeel hierin. Het Nederlands aandeel is in dat
verband gedaald.
•
Het budget voor Bescherming en bevordering van mensenrechten is toegenomen vanwege de
extra bijdrage aan The Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights (OHCHR)
ten behoeve van uitvoering van de door NL geco-sponsorde AVVN-resolutie A/71/L.48. Deze heeft
als doel straffeloosheid voor de internationale misdrijven in Syrië te bestrijden en de daders, van
alle strijdende partijen, verantwoordelijk te houden.
VenJ:
•
Bij Voorjaarsnota is besloten dat een deel van het budget voor Europol via een kasschuif naar
2017 schuift. Dit komt hoofdzakelijk door een wijziging in de fasering van de bouwplanning.

9

Beleidsthema 2
Vrede, veiligheid en stabiliteit
De conflicten in de ring van instabiliteit (o.a. Syrië, Irak, Libië) vroegen ook in 2016 om extra
inspanningen om stabiliteit en veiligheid waar mogelijk te ondersteunen. Nederland speelde een grote
rol op zowel de militaire als de civiele sporen binnen de anti-ISIS Coalitie. De EU-NAVO samenwerking
verliep in 2016 boven verwachting. Mede dankzij Nederlands inspanningen kwam er een gezamenlijke
EU-NAVO verklaring en marge van de NAVO Top in juli 2016. Tijdens de Top werden ook, dankzij de
Nederlandse inzet, in het communiqué perspectieven voor ontwapening opgenomen.
Te noteren zijn tevens de resultaten in 2016 op het gebied van het Gemeenschappelijk Buitenlandsen Veiligheidsbeleid, zoals de Nederlandse bijdrage aan het dossier van de EU Global Strategy en
Security and Defence Implementation Plan. Op ontwapeningsgebied waren enkele onvoorziene
ontwikkelingen, zoals de brede aandacht voor nucleaire ontwapening, verbod op kernwapens en
monitoring nucleaire programma’s van Iran en Noord Korea op de internationale conferentie Global
Initiative to Counter Nuclear Terrorism in Den Haag.
Nederland heeft zijn voorloper positie op het gebied van Cyber in 2016 verder geconsolideerd. Met
initiatieven op het gebied van internationale vrede en veiligheid, capaciteitsopbouw en digitale rechten
geeft Nederland verder vorm aan de ambitie om mee te doen in de voorhoede van internationale
discussies op cybergebied. Met de verdere ontwikkeling van het door Nederland opgezette Global
Forum on Cyber Expertise (GFCE) is inmiddels en sterk platform neergezet op het gebied van cyber
capaciteitsopbouw. Met de uitrol van een actieve agenda in de Freedom Online Coalitie zijn de
belangen op het terrein van mensenrechten online behartigd.
In algemene zin kan geconcludeerd worden dat op het terrein van internationale veiligheid, Nederland
door internationale partners als een belangrijke en betrouwbare speler wordt gezien die vernieuwend
en proactief op het internationale toneel handelt en op die manier een significant verschil kan maken.
Nederland heeft de beschikbare projectmiddelen en de beschikbare diplomatieke en militaire inzet
maximaal ingezet om de hoge ambities die Nederland op dit vlak heeft te realiseren, maar de
ontwikkeling van de internationale veiligheidssituatie zet hier in toenemende mate druk op.

10

Uit het Budget Internationale Veiligheid (BIV) gefinancierde missies
Het Nederlands buitenlandbeleid ging in 2016 uit van de onlosmakelijke verbondenheid van binnen- en
buitenland: uitdagingen zoals terrorisme, migratie of klimaatverandering houden niet op bij onze
landsgrenzen, maar raken ons even goed als het onze buren raakt. Nederlandse deelname aan militaire
missies en vredesoperaties in VN-, EU-, NAVO- of coalitieverband helpt om de situatie in de ring van
instabiliteit, zoals in Mali, Afghanistan of Syrië te stabiliseren. Dat helpt de bevolking in deze landen vooruit
en zorgt ervoor dat de instabiliteit in die landen niet naar Europa wordt geëxporteerd in de vormen van
migratiestromen en terroristische bedreiging.
Nederland nam in 2016 in VN-verband deel aan de missie MINUSMA in Mali en de missie UNMISS in ZuidSoedan waarmee Nederland een bijdrage leverde aan het stabilisatie en vredesproces in deze landen. In
Mali heeft Nederland met name gezorgd voor een goede inlichtingenpositie voor de VN-missie. In EUverband nam Nederland onder andere deel aan de EUNAVFOR MED Sophia missie waarbij Nederland met
een schip een platform leverde voor de training van de Libische kustwacht.
In de Hoorn van Afrika nam Nederland met een schip deel aan de anti-piraterijmissie in Somalië (EU
Atalanta en de EU-capaciteitsopbouw missie in Somalië (EUCAP NESTOR). Op die manier werd op een
geïntegreerde wijze zowel op zee als op land gewerkt aan het bestrijden van piraterij en het versterken
van de Somalische overheid. In NAVO-verband nam Nederland deel aan de missie Resolute Support in
Afghanistan die in het teken stond van capaciteitsopbouw van de veiligheidsdiensten en daarmee het
vergroten van de eigen verantwoordelijkheid van Afghanistan voor het zorgdragen voor de veiligheid in het
land. Daarnaast nam Nederland in het kader van de anti-ISIS coalitie deel aan de strijd tegen ISIS in Irak
en Syrië, waarbij Iraakse strijdkrachten, inclusief de Koerdische Peshmerga, zijn getraind en Nederland
heeft deelgenomen aan de luchtcampagne tegen ISIS.

In 2016 zijn humanitaire noden als gevolg van conflict, instabiliteit en (natuur)rampen wereldwijd
verder toegenomen. Begin 2016 schatten de Verenigde Naties (VN) in dat er voor 2016 USD 20
miljard nodig zou zijn om aan ruim 87 miljoen mensen humanitaire hulp te kunnen bieden. Gedurende
het jaar zijn de noden verder opgelopen.
Tijdens de eerste World Humanitarian Summit in mei 2016, heeft Nederland, ook als EU-voorzitter,
aangedrongen op verdergaande hervormingen van de humanitaire sector, onder andere via innovatie.
Nederland heeft een grote rol gespeeld in de totstandkoming van de Grand Bargain met concrete
afspraken over verbetering van de humanitaire hulpverlening tussen donoren en hulporganisaties.
Nederland heeft in verschillende multilaterale fora gepleit voor aanpak van humanitaire noden in de
wereld en van schendingen van het humanitair oorlogsrecht. Tijdens de VN-top en de Obama-top in
september 2016 over grootschalige vluchtelingen en migratiestromen zijn afspraken gemaakt over
gedeelde verantwoordelijkheden van lidstaten en over een meer geïntegreerde aanpak van
vluchtelingen en migratie.
Nederland heeft in 2016 een bijdrage geleverd aan de structurele opvang van vluchtelingen in de
buurlanden van Syrië. Nederland zet in het bijzonder in op het verbeteren van toegang tot
(beroeps)onderwijs, het verbeteren van basisvoorzieningen in gemeentes die veel vluchtelingen
opvangen, en het scheppen van extra werkgelegenheid, in het bijzonder in de landbouwsector en via
ondersteuning van het MKB. Door het bieden van werk en onderwijs worden vluchtelingen beter in
staat gesteld een leven op te bouwen in de landen van opvang, tot terugkeer mogelijk is. Over de
verdere ontwikkelingen en internationale inspanningen op het gebied van asiel en migratie is in HGISjaarverslag bijlage 7 opgenomen die op deze onderwerp inzoomt.

11

Budgettaire gevolgen van beleid
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving

Begroting 2016

(x EUR 1 000)
02.01 Goede internationale samenwerking ter bevordering van de
BZ
eigen en bondgenootschappelijke veiligheid
02.02 Bestrijding en terugdringing van internationaal terrorisme en
andere vormen van internationale criminaliteit
02.03 Bevordering van ontwapening en wapenbeheersing,
bestrijding van proliferatie van massavernietigingswapens en het
voeren van een transparant en verantwoord wapenexportbeleid
02.04 Bevordering van veiligheid, stabiliteit en rechtsorde in
internationaal verband
02.05 Bevordering van transitie in prioritaire gebieden

Totaal

IenM

26.01 Bijdrage infrafonds

BHOS

04.01 Humanitaire hulp
04.03 Rechtstaatontwikkeling, wederopbouw, vredesopbouw,
versterkte legitimiteit van democratische structuren en tegengaan
van corruptie
04.04 Noodhulpfonds

VenJ

31.03.21 Kwaliteit, Arbeidsvoorwaarden en ICT politie
36. 02.58 Nat. Veiligheid en Terrorismebestrijding

Defensie

01.01.01 Crisisbeheersingsoperaties/ verdeelartikel BIV
Totaal

Mutatie

wv. ODA

Totaal

Realisaties 2016

wv. ODA

Totaal

wv. ODA

16.122

0

797

0

16.919

0

7.900

0

-206

0

7.694

0

10.794

3.252

1.549

-954

12.343

2.298

194.484

66.444

65.214

12.934

259.698

79.378

19.440

8.322

2.751

0

22.191

8.322

0

0

0

0

0

0

205.017

204.000

42.199

41.862

247.216

245.862

189.554

189.554

164.037

164.037

353.591

353.591

150.000

150.000

34.735

34.735

184.735

184.735

8.600

8.600

-88

-88

8.512

8.512

0

0

0

0

0

0

364.800
1.166.711

0
630.172

-89.574
221.414

0
252.526

275.226
1.388.125

0
882.698

Financiële toelichting
BZ:
•
De verhoging van het artikel Bevordering van veiligheid, stabiliteit en rechtsorde wordt met name
veroorzaakt door hogere uitgaven voor het Stabiliteitsfonds en voor VNcrisisbeheersingsoperaties. Conform politieke afspraak wordt een deel van het Budget
Internationale Veiligheid (BIV), wat op de Defensiebegroting staat, overgeheveld naar de
begroting van BZ en BHOS. Daarmee worden lopende programma’s op het terrein van veiligheid
en stabiliteit gefinancierd. De uitgaven voor VN-crisisbeheersingsoperaties zijn toegenomen omdat
een deel van de geplande betaling voor 2015 is doorgeschoven naar 2016. Daarnaast zijn de
uitgaven gestegen als gevolg van de hogere dollarkoers en omdat een aantal missies een mandaat
voor verlenging heeft gekregen van de VN-Veiligheidsraad.
•
Het budget voor de Bevordering van transitie in prioritaire gebieden is toegenomen als gevolg van
een overheveling van het budget voor het Nederlands Fonds voor Regionale Partnerschappen
(NFRP); 'Shiraka', vanuit de begroting van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking.
Mede op grond van een evaluatie in 2015 is besloten vanaf 2016 het dit budget te centraliseren op
de begroting van Buitenlandse Zaken. Daarnaast is het amendement Servaes/Ten Broeke (34 300
V, nr. 16) verwerkt op dit onderdeel van de begroting.
BHOS:
•
Humanitaire crises in landen nabij Europa als gevolg van conflict en onveiligheid vereisen een
grote Nederlandse inspanning op het gebied van internationale samenwerking. Om hieraan
tegemoet te komen is het budget voor Humanitaire hulp verhoogd. Dit als gevolg van de
toezegging die is gedaan tijdens de Syrië-conferentie van 4 februari 2016 in Londen voor een
extra bijdrage van EUR 25 miljoen voor opvang in de regio Syrië. Daarnaast is het budget voor de
UNHCR en noodhulpprogramma’s gestegen las onderdeel van het amendement Ten
Broeke/Servaes (34300 XVII 8).
•
De toename van de uitgaven voor Rechtstaatontwikkeling, wederopbouw, vredesopbouw,
versterkte legitimiteit van democratische structuren en tegengaan van corruptie kent een aantal
redenen. Zoals gemeld in de kamerbrief van 11 januari 2016 (TK 21 501 nr. 1074) is op 25
november 2015 in Europees verband besloten om een ‘Turkey Refugee Facility’ op te richten. Het
Nederlandse aandeel hierin bedraagt circa EUR 94 miljoen en is in het fonds gestort. Daarnaast is
extra geïntensiveerd in de opvang in de Syrië-regio. De inzet is om de extra middelen te
12

•

gebruiken voor steun in Turkije, Jordanië, Libanon en Irak, vooral door te investeren in
werkgelegenheid, onderwijs, basisvoorzieningen en infrastructuur.
Het budget voor het Noodhulpfonds is in 2016 verhoogd. Vanwege de humanitaire noden in de
Syrië-regio verloopt de uitputting sneller dan verwacht en is budget voor 2017 naar voren
gehaald.

Defensie:
•
De mutatie op het beleidsartikel crisisbeheersingsoperaties/verdeelartikel BIV (artikel 01.01.01)
kent een aantal oorzaken. Enerzijds is er een toename van het budget omdat niet besteedde
middelen uit 2015 zijn doorgeschoven naar 2016. Daarnaast zijn de uitgaven toegenomen door
hogere uitgaven voor de missie in de strijd tegen ISIS als onderdeel van de Air Task Force Middle
East (ATFME). Dit onder andere door een hoger verbruik van duurdere munitie, de verlenging van
de missie per 1 oktober 2016 (Kamerstuk 27 925, nr. 597) en de redeployment van de F-16’s.
•
Hier staat tegenover dat jaarlijks een deel van het budget voor het BIV herverdeeld naar een
aantal andere artikelen binnen de HGIS. Het gaat hierbij om activiteiten ten behoeve van training
en capaciteitsopbouw, civiel-militaire capaciteiten, luchttransport ten behoeve van missies en
operaties, de uitzendbare KMar-pool en nazorg. Daarnaast is er budget overgeheveld naar de
begrotingen van Buitenlandse Zaken en BHOS. Van dit bedrag worden activiteiten gefinancierd op
het terrein van veiligheidssectorhervorming, beveiliging van diplomaten en ambassades in
gebieden waar dat noodzakelijk is, rechtstaatontwikkeling en capaciteitsopbouw.
•
Een uitgebreide toelichting waarbij ook de diverse missies zijn benoemd, is opgenomen in het
jaarverslag van het ministerie van Defensie.

13

Beleidsthema 3
Europese samenwerking
Het jaar 2016 stond in het teken van het voorzitterschap van de Raad van Ministers van de Europese
Unie, dat Nederland van 1 januari tot 1 juli 2016 bekleedde. De rol van voorzitter beslaat die van een
dienende, betrouwbare en efficiënte bemiddelaar die compromissen smeedt tussen alle lidstaten in de
Raad, de Europese Commissie en het Europees Parlement. In het bijzonder is hierbij de samenwerking
gezocht met Slowakije en Malta in het kader van het trio-voorzitterschap
Het Kabinet stelde vier beleidsprioriteiten vast die in onderstaand kader ‘Het Nederlands EUVoorzitterschap 2016’ nader zijn toegelicht. Naast deze vier prioriteiten is Nederland doorgegaan met
de inzet voor een krachtige hervormingsagenda van de EU met aandacht voor focus, balans en
legitimiteit. In dit perspectief is het afsluiten van het Interinstitutioneel Akkoord (IIA) Beter Wetgeven
onder Nederlands voorzitterschap noemenswaardig. De uitvoering van het IIA leidt tot een
transparanter Europees wetgevingsproces dat meer democratische legitimiteit geniet. Een Unie die
verbindt. Transparantie vormt voor Nederland een belangrijk aandachtspunt in Brussel. De succesvolle
inzet tijdens het Nederlands voorzitterschap blijft de basis voor het komende jaar.
Hoewel het overgrote deel van de beleidsresultaten conform planning zijn verlopen, hebben in 2016
wel ingrijpende gebeurtenissen plaatsgevonden. In het bijzonder de uitslag van het Britse referendum
en een breder levende onvrede zijn aanleiding geweest voor een reflectieproces in de EU, wat heeft
geresulteerd in de Bratislava Verklaring. Deze ontwikkeling en dit proces zal ook de komende jaren
hoog op de Europese agenda staan.

Het Nederlands EU-Voorzitterschap 2016
Het jaar 2016 stond in het teken van het EU-VZ van de Raad van de Ministers van de Europese Unie. Hierbij
heeft Nederland als voorzitter een “Unie die zich richt op hoofdzaken”, “innovatieve groei en banen” en
“verbinding” als centrale uitgangspunten genomen. Bij aanvang van het voorzitterschap stelde het kabinet vier
beleidsprioriteiten vast waarop ingezet zou worden: (1) migratie en internationale veiligheid, (2) Europa als
innovator en banenmotor, (3) solide en toekomstbestendige Europese financiën en een robuuste Eurozone, en
(4) een vooruitblikkend klimaat- en energiebeleid.
Ad 1): Tijdens het Nederlandse voorzitterschap zijn de kaders neergezet voor een duurzame aanpak van de
Europese migratieproblematiek. De EU-Turkije verklaring van 18 maart jl. en de implementatie daarvan
hebben geleid tot een drastische daling van de ongecontroleerde instroom van migranten vanuit Turkije naar de
Griekse eilanden en daarmee ook het aantal verdrinkingen in de Egeïsche Zee. Nederland heeft zich steeds sterk
gemaakt voor een integrale benadering van het migratievraagstuk, waar ontwikkelingssamenwerking een
belangrijk onderdeel van is.
Ad 2) Het voorzichtige economische herstel dat in Europa te zien is mede mogelijk gemaakt door een goed
functionerende interne markt. Tijdens de Europese Raad van 28 en 29 juni jl. is onder Nederlands
voorzitterschap een agenda vastgelegd voor implementatie van een diepere en eerlijkere interne markt. Dit
beschouwt het kabinet als een belangrijke erfenis van het Nederlandse voorzitterschap.
Ad 3) Het Nederlandse voorzitterschap heeft met een seminar de aftrap gegeven voor de herziening van het
Meerjarig Financieel Kader (MFK) en de modernisering van de Europese begroting. Daarnaast is tijdens het
Voorzitterschap een road map overeengekomen voor vervolmaking van de Bankenunie. Hiermee is een
belangrijke bijdrage geleverd aan de stabilisering van de financiële sector in de Eurozone.
Ad 4) Het was van belang om het momentum van de klimaattop in Parijs in december 2015 te behouden en
hierbij de ambitieuze klimaatdoelstellingen die hieruit voor de EU voortvloeien, vooral het behalen van het EUklimaatdoel van ten minste 40% minder broeikasgasuitstoot in 2030, waar te kunnen maken. Versterking van
het EU-emissiehandelssysteem (ETS-systeem) is daarbij cruciaal. Het klimaatakkoord van Parijs is inmiddels
door de EU geratificeerd.
Op al deze terreinen zijn resultaten bereikt welke nader toegelicht zijn in kamerstuk 34139 nr. 18.

14

Budgettaire gevolgen van beleid
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving

Begroting 2016

(x EUR 1 000)
03.02 Een effectief, efficiënt en coherent optreden van
BZ
de Unie ten opzichte van derde landen en regio's,
inclusief ontwikkelingslanden
03.03 Een hechtere Europese waardengemeenschap

Totaal

wv. ODA

Totaal

wv. ODA

Totaal

wv. ODA

192.735

192.735

-18.135

-18.135

174.600

174.600

10.100

0

-366

0

9.734

0

03.04 Versterkte Nederlandse positie in de Unie van 28

37.722

0

-9.814

0

27.908

0

EU-begroting

405.600

329.867

0

0

405.600

329.867

Totaal

646.157

522.602

-28.315

-18.135

617.842

504.467

Toerek.

Mutatie

Realisaties 2016

Financiële toelichting
BZ:
•
De uitgaven aan het Europees Ontwikkelingsfonds (artikel 03.02) zijn afgenomen vanwege een
lagere liquiditeitsbehoefte en een aangepast betaalritme van het fonds.
•
De uitgaven voor de projectorganisatie van het EU-voorzitterschap, die zijn opgenomen op het
beleidsartikel Versterkte Nederlandse positie in de Unie van 28, zijn lager uitgevallen dan
geraamd. Hiermee blijven de totale uitgaven voor dit doel over de jaren heen binnen het
vastgestelde budgettaire kader van EUR 46 miljoen. Een beperkt deel (EUR 0,4 miljoen) wordt
doorgeschoven naar 2017 via de eindejaarsmarge ten behoeve van de laatste betalingen.

15

Beleidsthema 4
Consulaire belangenbehartiging en het internationaal uitdragen van Nederlandse waarden
en belangen
De status die Nederland als gastland op dit moment heeft is noch vanzelfsprekend noch vrijblijvend.
Nederland heeft zich in de afgelopen 20 jaar ontwikkeld tot een van de belangrijkste gastlanden voor
internationale organisaties. Behoud van onze toonaangevende positie vraagt om versterking van
rijksbreed beleid in de komende jaren. In dat kader is het afgelopen jaar een aantal keren
interdepartementaal gesproken hoe bestaand beleid beter op elkaar kan worden aangesloten en er
effectiever kan worden ingezet om internationale organisaties naar Nederland te halen.
Nederland zet in op een moderne consulaire dienstverlening die gebruik maakt van de mogelijkheden
die digitale vernieuwing biedt en kwalitatief hoogwaardig, kostendekkend en klantgericht is. Deze
diensten maakt het ministerie van Buitenlandse Zaken zo toegankelijk mogelijk, bijvoorbeeld door
reisadviezen aan te bieden via een vernieuwde app en informatie te verstrekken via het 24/7
bereikbare contactcenter, dat antwoord geeft op vragen via telefoon, email en twitter. Deze nieuwe
dienstverlening wordt zeer gewaardeerd door de klanten, zoals uit de klanttevredenheidsmeter blijkt
(8.7/10). En wordt er steeds meer gebruik gemaakt van de consulaire dienstverlening: het raadplegen
van het reisadvies is verviervoudigd in twee jaar tijd.
Voor visumplichtigen maakte het ministerie het makkelijker om een visum aan te vragen door samen
te werken met externe dienstverleners. Door middel van het Orange Carpet beleid, dat voorziet in een
versnelde afgifte van visa en een versoepelde visumprocedure voor visumplichtige contacten van het
Nederlandse zakenleven, benut het ministerie van Buitenlandse Zaken de kansen voor de Nederlandse
economie. De streefwaarde van 85% van visumaanvragen kort verblijf dat binnen 15 dagen wordt
afgehandeld is dan ook behaald.
Het internationaal cultuurbeleid is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de bewindspersonen
van OCW en BuZa. De ministeries hebben een nieuw kader opgesteld waarin ook de afspraken zijn
vastgelegd voor de omvang van de financiering van het gezamenlijke beleid voor de periode 20172020.
Budgettaire gevolgen van beleid
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving
(x EUR 1 000)
BZ

OCW

Begroting 2016
Totaal

Mutatie

wv. ODA

Totaal

Realisaties 2016

wv. ODA

Totaal

wv. ODA

04.01 Op basis van eigen verantwoordelijkheid consulaire dienstverlening
bieden aan Nederlanders in het buitenland

12.045

0

1.333

0

13.378

04.02 Samen met (keten)partners het personenverkeer reguleren

6.704

0

955

0

7.659

0

04.03 Grotere buitenlandse bekendheid met de Nederlandse cultuur

8.435

0

-1.281

0

7.154

0

17.631

136

1.368

-30

18.999

106

9.388

0

13.198

0

22.586

0

450

0

0

0

450

0

04.04 Het inzetten van Publieksdiplomatie door het Postennetwerk en BZ
om het beeld van Nederland in het buitenland te versterken en op een
positief realistische manier uit te dragen
04.05 Een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor internationale organisaties in
Nederland
08.77 Internationaal onderwijs; Bijdrage aan andere
begrotingshoofdstukken; cultuur
14.71 Cultuur; subsidies
Totaal

0

4.566

0

1.173

0

5.739

0

59.219

136

16.746

-30

75.965

106

Financiële toelichting
BZ:
•
Het budget voor een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor internationale organisaties in Nederland
is toegenomen. Dit wordt hoofdzakelijk veroorzaakt doordat een extra uitgave is opgenomen als
gevolg van een gemaakte afspraak behorende bij de financiering van de nieuwbouw van het
International Criminal Court. In 2008 is aangegeven dat het ICC voor een bedrag van maximaal
EUR 200 miljoen mocht lenen en een korting zou krijgen als ze minder geld nodig hadden. Bij de
oplevering in 2016 is gebleken dat, door het ontvangen van andere financiering, het ICC
uiteindelijk een bedrag van EUR 93,7 miljoen benodigd had. Op basis van bovengenoemde

16

afspraak ontving het ICC hierdoor een korting van EUR 18,6 miljoen. Het uitgangspunt daarbij was
dat deze korting over 30 jaar verrekend kon worden met de aflossing op de lening. Na afloop van
het jaar constateerde de Auditdienst Rijk (ADR) echter dat deze korting op basis van de geldende
verslagleggingsregels niet in 30 jaar kan worden verwerkt. Hierop heeft het ministerie de korting
alsnog in de jaarrekening opgenomen. Het betreft een niet-beleidsmatige mutatie die geen
consequenties heeft voor het oordeel dat de ADR heeft over het jaarverslag van Buitenlandse
Zaken.

17

Beleidsthema 5
Duurzame handel en investeringen
In 2016 heeft Nederland met de agenda voor hulp, handel en investeringen de beoogde resultaten
geboekt op de versterkte private sector en verbeterd investeringsklimaat in ontwikkelingslanden.
Mede dankzij de Nederlandse bijdrage realiseert het programma TradeMark East Africa
(www.trademarkea.com) hun doelstellingen ter vergemakkelijking en vergroting van regionale handel
in Oost-Afrika. Het CBI-programma heeft goede resultaten geboekt om bedrijven in
ontwikkelingslanden te helpen exporteren.
De EU loopt voorop met de implementatie van de in 2015 door OESO en G20 overeengekomen nieuwe
internationale fiscale standaarden in de strijd tegen belastingontwijking. De EU is met implementatie
van deze nieuwe standaarden een goede bondgenoot van ontwikkelingslanden die ernstig schade
ondervinden van belastingontwijking. Om deze landen daarbij te helpen heeft Nederland, conform het
in 2015 geïnitieerde Addis Tax Initiative, in 2016 de inzet op technische assistentie via bilaterale en
multilaterale programma’s verhoogd.
De in 2015 aangekondigde extra inspanning van EUR 50 miljoen ter bevordering van
ondernemerschap door en werkgelegenheid voor Afrikaanse jongeren hebben in 2016 tot concrete
investeringen geleid via het Local Employment in Africa for Development (EUR 25 miljoen) en spoor 2
van het DGGF (voor lokale investeringen door lokale partijen). Het LEAD programma wordt door vier
allianties van ngo’s uitgevoerd in zeven Afrikaanse landen (Egypte, Algerije, Libië, Tunesië, Mali,
Nigeria en Somalië). De oproep van Duitsland, Frankrijk en Nederland aan de EU om meer te doen
aan het stimuleren van jeugdwerkgelegenheid in Afrika als onderdeel van de aanpak van de
grondoorzaken voor irreguliere migratie heeft in 2016 geresulteerd in een EU Trust Fund.
Nederlandse inzet op ketenverduurzaming resulteerde in de aanname van de raadsconclusies “The EU
and Responsible Value Chains” op 12 mei 2016. Op 4 juli 2016 is het eerste Nederlandse
sectorconvenant getekend, het Convenant Duurzame Kleding en Textiel. Hieronder valt nu 30% van
de textiel en kleding die in Nederland wordt verkocht. De ambitie is 80% van de markt. Dit convenant
bevat afspraken over het aanpakken en voorkomen van mensenrechtenschendingen bij investeringen
van banken en hun zakelijke partners. Naast de IMVO-convenanten met de bankensector en de
textielsector, zijn met diverse sectoren onderhandelingen gaande.
Het Dutch Good Growth Fund (DGGF) is in 2016 goed op stoom gekomen. Onderdeel 1, voor
Nederlandse investeringen in de DGGF-landen en in het bijzonder onderdeel 3, voor export van het
Nederlandse MKB, zijn in het afgelopen jaar steeds bekender geworden bij ondernemers, waardoor de
aanvragen ook daar toe zijn genomen. Onderdeel 2 was vanaf de start al succesvol. Gezien deze
ontwikkelingen blijkt dat het DGGF in een duidelijke behoefte van Nederlandse en lokale ondernemers
voorziet en dat het een goed instrument is om inclusieve economische groei in de doellanden te
bevorderen. Met de huidige transacties zal het DGGF circa 14.000 mensen in lage- en
middeninkomenslanden aan een baan helpen.
Het Nederlandse bedrijfsleven heeft in 2016 veel belangstelling getoond in het nieuwe instrument voor
de bevordering van ontwikkelingsrelevante infrastructuur DRIVE, met een fors aantal aanvragen tot
gevolg. Inmiddels zijn er een aantal kansrijke projecten in ontwikkeling. Door de lange doorlooptijd
van infrastructuurprojecten zijn er onder DRIVE in 2016 nog geen contracten afgesloten.
De kwaliteit van de economische dienstverlening is verder verbeterd met het (door-) ontwikkelen van
de app ‘NL exporteert’ en de website ‘Wegwijzer Internationaal Zakendoen’ (RVO-website). Hierdoor
worden bedrijven en kennisinstellingen geholpen bij het internationaal zaken doen.

18

In 2016 hebben op kabinetsniveau 19 uitgaande economische missies plaatsgevonden. Drie
daarvan waren onder leiding van de MP en zes onder leiding van de minister voor BHOS. Bij
handelsmissies is extra aandacht besteed aan vrouwelijke deelnemers, met als resultaat dat het
aantal vrouwelijke ondernemers dat deelneemt aan handelsmissies is gestegen.

Budgettaire gevolgen van beleid
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving
(x EUR 1 000)
01.01 Versterkt internationaal handelssysteem, met aandacht voor
BHOS
Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen
01.02 Versterkte Nederlandse Handels- en Investeringspositie en
economische naamsbekendheid
01.03 Versterkte private sector en een verbeterd investeringsklimaat
in ontwikkelingslanden

EZ

01.04 Dutch good growth fund: intensivering van
ontwikkelingsrelevante investeringen in en handel met
ontwikkelingslanden door het Nederlandse en het lokale
bedrijfsleven, met een focus op het MKB
11 Goed functionerende economie en markten
11.55 Opdrachten
11.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties

Begroting 2016
Totaal

Mutatie

wv. ODA

10.695

Totaal

Realisaties 2016

wv. ODA

2.306

3.610

Totaal

2.704

wv. ODA

14.305

5.010

70.599

0

-12.460

0

58.139

0

350.893

336.000

-36.562

-29.226

314.331

306.774

150.000

150.000

-76.549

-76.549

73.451

73.451

141

0

-131

0

10

0

2.405

0

250

0

2.655

0

0

0

89

0

89

0

400

0

389

0

789

0

12 Een sterk innovatievermogen
12.05 Subsidies
12.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties
13 Een excellent ondernemingsklimaat
13.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties
Totaal

1.831

0

986

0

2.817

0

586.964

488.306

-120.378

-103.071

466.586

385.235

Financiële toelichting
BHOS:
•
De uitgaven voor het thema Versterkte Nederlandse Handels- en Investeringspositie en
economische naamsbekendheid zijn per saldo lager uitgevallen. Dit komt hoofdzakelijk omdat voor
een aantal projecten een wijziging in de toewijzingsprocedure, gericht op vergroting van de
kwaliteit, heeft geresulteerd in kwalitatief betere, maar wel een lager bedrag aan toegewezen
subsidies.
•
De lagere realisatie in 2016 van EUR 36,5 miljoen voor private sector en investeringsklimaat is per
saldo het gevolg van een groot aantal mutaties, waarvan de belangrijkste zijn een lagere realisatie
op het instrument infrastructuur ontwikkeling van EUR 21,9 miljoen en op de instrumenten
financiële sectorontwikkeling en versterking privaat ondernemerschap van EUR 15,8 miljoen.
•
Conform de aankondiging in de Kamerbrief over de Mid-term Review van het Dutch Good Growth
d.d. 1 oktober 2015 is het kasritme voor het DGGF meerjarig bijgesteld. In 2016 leidde dit tot een
verlaging van de uitgaven. De niet bestede middelen van de neerwaartse bijstellingen blijven
binnen het DGGF beschikbaar en schuiven binnen het ODA-budget door naar latere jaren.
EZ:
•

De bijdragen aan internationale organisaties voor een Sterk innovatievermogen (artikel 12) liggen
boven de oorspronkelijke raming. Dit wordt veroorzaakt doordat er budget nodig was voor de
uitfinanciering van de reeds beëindigde regeling Opkomende markten en doordat naast de
bijdrage aan het World Intellectual Property Organization voor 2016 ook de bijdrage voor 2017 is
toegekend.

19

Beleidsthema 6
Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid en water
Nederland heeft in 2016 de stappen gezet naar meer samenhang tussen voedselzekerheid, water en
klimaat. In partnerlanden wordt de inzet op deze thema’s steeds vaker geconcentreerd in bepaalde
subregio’s van landen. Gender maakt waar toepasbaar integraal deel uit van alle in 2016 gestarte
activiteiten op de speerpunten water en voedselzekerheid. De doelen en resultaten van de prioritaire
thema’s zijn hierna gestructureerd aan de hand van duurzame ontwikkelingsdoelen (SDG’s).
Voedselzekerheid (SDG 2): Nederland heeft de inzet en sturing op resultaatbereiking verder
aangescherpt voor de drie doelen van voedselzekerheid: betere voeding, verhoging van inkomens en
productiviteitsverbetering in de landbouw en de verduurzaming van voedselsystemen. Nederlandse
expertise op agrifood/voedselzekerheid is op verschillende (inter)nationale podia effectief geprofileerd.
Tijdens het EU-voorzitterschap is, in samenwerking met de Europese Commissie en lidstaten, de
Europese inzet op voedselzekerheid in kaart gebracht en zijn Raadsconclusies aangenomen voor
verdere stroomlijning en synergie.
Water (SDG 6): Nederland heeft in 2016 de inzet en sturing op resultaatbereiking voor water en
sanitaire voorzieningen en voor stroomgebiedbeheer verder vormgegeven. Gender, sociale inclusiviteit
en duurzaamheid van water- en sanitaire voorzieningen na afloop van een project zijn opgenomen als
belangrijke componenten in de nieuwe strategie van 2016 tot 2030 om 30 miljoen mensen van schoon
drinkwater en 50 miljoen mensen van sanitaire voorzieningen te voorzien.
Hernieuwbare energie (SDG 7): Nederlands beleid focust op de toegang van allerarmsten tot
hernieuwbare energie. In 2016 zijn stappen gezet om binnen twee jaar 100.000 vluchtelingen toegang
tot hernieuwbare energie te bieden. Nederland is een strategische samenwerking aangegaan met de
Wereldbankgroep gericht op vergroting van de toegang tot hernieuwbare energie in sub-Sahara
Afrika, het Midden-Oosten en Noord-Afrika.
Op het gebied van tegengaan van ontbossing (SDG 15) en verduurzaming van handelsketens
(SDG 12) hebben meer West-Europese partners op Nederlands initiatief de Verklaring van
Amsterdam ondertekend gericht op het tegengaan van ontbossing veroorzaakt door agrarische
handelsketens. Op het gebied van grondstoffen (SDG 12) was de lancering van het European
Partnership for Responsible Minerals een succes: overheid, bedrijven en ngo’s hebben afspraken
gemaakt voor duurzame en verantwoorde inkoop van mineralen uit conflictgebieden.
Op 4 november 2016 trad het Parijs Akkoord in werking. Meer dan 100 partijen hebben het Parijs
Akkoord inmiddels geratificeerd. Ook in Nederland is het ratificatieproces in volle gang. In Marrakesh
is in november 2016 bij COP22 een aanvang gemaakt met de uitwerking en uitvoering van het Parijs
Akkoord. Voor Nederland zijn de Europese afspraken leidend en heeft het uitvoeren van de bestaande
2030-afspraken prioriteit. Deze afspraken vormen de basis voor de klimaatbijdrage van de EU aan het
Parijs Akkoord. De Unie heeft zich gecommitteerd aan een broeikasgasreductie van ten minste 40% in
2030 ten opzichte van 1990.
De in het klimaatakkoord aangescherpte mondiale ambitie onderstreept het belang om binnen de EU
de reeds in gang gezette trajecten voortvarend te behandelen, waaronder: Emissiehandelssysteem
(EU-ETS), Effort Sharing Regulation en EU 2030 klimaat- en energieraamwerk.

20

Budgettaire gevolgen van beleid
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving

Begroting 2016

Mutatie

Realisaties 2016

(x EUR 1 000)
02.01 Toename van voedselzekerheid

Totaal wv. ODA
328.795 328.795

Totaal
wv. ODA
6.580
6.580

Totaal wv. ODA
335.375 335.375

02.02 Verbeterd waterbeheer, drinkwater en sanitatie

188.157

188.157

6.300

6.300

194.457

194.457

02.03 Duurzaam gebruik natuurlijke hulpbronnen, tegengaan van
klimaatverandering en vergrote weerbaarheid van de bevolking
tegen onafwendbare klimaatverandering

115.368

114.386

3.329

2.497

118.697

116.883

BHOS

IenM

11.01 Algemeen waterbeleid (Partners voor Water)

10.360

0

1.008

0

11.368

0

17.01 Luchtvaart

1.015

0

98

0

1.113

0

18.01 Scheepvaart

925

0

0

0

925

0

5.074

0

5.170

0

10.244

0

0

0

0

0

0

0

867

32

161

6

1.028

38

14.55 Opdrachten (Joint Implementation)

314

0

-309

0

5

0

14.95 Bijdragen aan (inter)nationale organisaties

983

0

-180

0

803

0

19 Klimaat
19.02 Klimaat; Int. Beleid, coordinatie en samenwerking
19.02 Klimaat; Int. Beleid, coordinatie en samenwerking/CDM
23.01 Meteorologie en seismologie (contributie WMO)
EZ

14 Een doelmatige en duurzame energievoorziening

16 Een concurrerende, duurzame en veilige agro-, visserij- en
voedselketen
16.55 Opdrachten

0

0

0

0

0

0

16.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties (FAO)

7.105

3.672

220

90

7.325

3.762

16.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties (UNEP)

788

249

-173

-7

615

242

16.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties (Overig)

968

0

1.134

0

2.102

0

18 Natuur, regio en ruimte
18.55 Opdrachten
18.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties
Totaal

63

-63

0

1.115

0

-75

0

1.040

0

661.897

635.291

23.200

15.466

685.097

650.757

Financiële toelichting
BHOS:
•
De uitgaven voor Voedselzekerheid zijn onder meer gestegen omdat de bijdrage aan het
International Fund for Agricultural Development (IFAD) is toegenomen vanwege een ongunstige
wisselkoers ten opzichte van de USD.
•
De hogere uitgaven op het onderdeel Verbeterd waterbeheer, drinkwater en sanitatie is met name
toe te schrijven aan het boven verwachting presterende Fonds Duurzaam Water. Bovendien heeft
het drinkwater- en sanitatieprogramma in Westelijk en Centraal Afrika (WCARO), dat door UNICEF
wordt uitgevoerd, te maken met een groter dan voorziene liquiditeitsbehoefte als gevolg van
voortvarende implementatie van het programma.
•
Binnen het thema Milieu en Klimaat is ruim EUR 3 miljoen extra uitgegeven. Dit is met name toe
te schrijven aan de groter dan voorziene liquiditeitsbehoefte van het programma ‘Scaling-up
renewable energy in low income countries’ (SREP) van de Wereldbank, veroorzaakt door
voortvarende uitvoering van dit programma.
IenM:
•
De uitgaven voor Klimaat; Internationaal beleid, coördinatie en samenwerking is verhoogd met
ruim EUR 5 miljoen. Het betrof de extra inzet van de resterende Clean Development Mechanism
(CDM)-middelen die in eerdere jaren niet besteed zijn. Binnen de klimaatbeleidsdoelstellingen zijn
deze middelen ingezet voor activiteiten op het gebied van Carbon Pricing.

21

Beleidsthema 7
Sociale vooruitgang
Samenwerking tussen Nederland en maatschappelijke organisaties ging in 2016 van start via de
strategische partnerschappen, voor seksuele en reproductieve gezondheid en rechten, alsook via het
Funding Leadership and Opportunities for Women (FLOW 2016-2020). De eerste resultaten zijn de
gezamenlijke uitwerking van theories of change in praktische plannen en systemen voor monitoring
van resultaten. Deze uitwerking werd vormgegeven in nauwe samenspraak met lokale partners.
Nederland werkt voor de verbetering van SRGR samen met overheden, maatschappelijke organisaties,
bedrijfsleven, internationale organisaties en onderzoeksinstellingen. Op een verscheidenheid aan
internationale bijeenkomsten, platforms en conferenties heeft Nederland zich geprofileerd en ingezet
voor gender en seksuele en reproductieve gezondheid en rechten (SRGR), zoals bij de World
Humanitarian Summit in Istanbul, United Nations Population Fund (UNFPA), High Level Panel on
Access to Medicines, Women Deliver conferentie in Kopenhagen en in de derde commissie van de
AVVN werd een door Nederland en Frankrijk opgestelde resolutie over bestrijding van geweld tegen
vrouwen aangenomen en in EU-kader het EU Gender Action Plan 2016 - 2020. In 2016 is een baseline
studie uitgevoerd over het partnerschapsmodel dat de basis legt voor de 25 partnerschappen het
beleidskader «Samenspraak en Tegenspraak» ter versterking van het maatschappelijk middenveld in
lage- en lage-middeninkomenslanden. Om de wereldwijde krimpende politieke ruimte voor
maatschappelijke organisaties beter in kaart te brengen, wordt CIVICUS ondersteund om deze ruimte
structureel te meten.
Vele humanitaire crises hebben in 2016 aangehouden. Nederland heeft in reactie op deze crises het
beleid op onderwijs in noodsituaties onaflatend voortgezet. In 2016 is onderwijs in noodsituaties
vormgegeven via het bieden van een toekomstperspectief, stabiliteit en veiligheid aan kinderen en
jongeren, onder meer via het No-Lost Generation initiatief van UNICEF en het Education cannot wait
fonds (initiatief van VN Speciaal Envoy voor Onderwijs, Gordon Brown).
Budgettaire gevolgen van beleid

Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving
(x EUR 1 000)
OCW

06.70 Bekostiging HBO (beurzen niet EU)
07.70/76 Wetenschappelijk onderwijs

Begroting 2016

Mutatie

Totaal
3.155

wv. ODA
3.155

Totaal
0

Realisaties 2016

wv. ODA
0

Totaal
3.155

wv. ODA
3.155
45.483

51.342

44.390

1.246

1.093

52.588

08.71 Internationaal onderwijs;Subsidies
08.76 Internationaal onderwijs Bijdragen
(inter)nationale organisaties: overige

364

0

-153

0

211

0

90

0

0

0

90

0

16.70 Onderzoek en wetenschappen; WOTRO

454

454

0

0

454

454

17.35 Groen onderwijs van hoge kwaliteit (o.a. ISRIC en
bekostiging HBO)

1.269

15

31

1.236

1.300

1.251

VWS

09.12.10 Bijdrage aan internationale organisaties/WHOpartnerschap

3.868

0

-52

0

3.816

0

BHOS

03.01 Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten
voor iedereen en een halt aan de verspreiding van
HIV/aids

416.784

415.173

7.226

7.143

424.010

422.316

EZ

17 Groen onderwijs van hoge kwaliteit

03.02 Gelijke rechten en kansen voor vrouwen

43.417

43.417

14.527

14.527

57.944

57.944

03.03 Versterkt maatschappelijk middenveld

335.282

335.282 -104.945

-104.945

230.337

230.337

03.04 Toename van het aantal goed opgeleide
professionals, versterking van hoger- en
beroepsonderwijsinstellingen en het bevorderen van
beleidsrelevant onderzoek

52.159

52.159

-8.826

-8.826

43.333

43.333

Totaal

908.184

894.045

-90.946

-89.772

817.238

804.273

22

Financiële toelichting
BHOS:
•
De uitgaven voor SRGR (artikel 3.1) zijn per saldo toegenomen. De mutatie bestaat uit een aantal
onderdelen, waaronder de verwerking van een viertal amendementen. Hier staat tegenover dat
een aantal landenprogramma’s lagere uitgaven kenden.
1. Taverne c.s. (34300-XVII nr.23) ten behoeve van geïntegreerde SRGR- en HIV/aidsdienstverlening en voorlichting voor moeilijk bereikbare mensen (EUR 5 miljoen);
2. Smaling en Taverne (34300-XVII nr.26) ten behoeve van het versterken van nationale
gezondheidssystemen (EUR 1 miljoen);
3. Voordewind (34300-XVII nr.33) ten behoeve van social protection (EUR 2 miljoen);
4. Veldhoven en Van Laar (34300-XVII nr.25) ten behoeve van het voorkomen van onveilige
abortus in humanitaire en/of fragiele omstandigheden (EUR 4 miljoen).
•
Het budget voor gelijke rechten en kansen voor vrouwen is toegenomen als gevolg van de
uitvoering van de motie Van Laar / Van Veldhoven (Kamerstuk 33625, nr. 207), die verzoekt om
gendergelijkheid te prioriteren in het Nederlands ontwikkelingsbeleid. Hierbij wordt blijvend
ingezet op de versterking van Zuidelijke vrouwenorganisaties.
•
De uitgaven voor Versterkt maatschappelijk middenveld zijn lager uitgevallen. Dit is veroorzaakt
door vertraging bij de opstart en uitvoering van de programma’s onder Samenspraak en
Tegenspraak en het Accountability Fund. Deze programma’s bevinden zich in de inceptiefase.
•
De uitgaven voor onderwijs zijn afgenomen. De uitvoerende organisatie EP-NUFFIC had een hoge
liquiditeitspositie door in het verleden betaalde voorschotten. Om dit te corrigeren is in 2016
minder aan EP-NUFFIC betaald.

23

Beleidsthema 8
Versterkte kaders voor ontwikkeling
In 2016 heeft Nederland een leidende rol gespeeld in onderhandelingen over hervorming van het VNontwikkelingssysteem. De uitkomst van deze onderhandelingen geeft een helder mandaat aan de
nieuwe SGVN om beleid en samenwerking op hoofdkantoor- en landenniveau te versterken en te
schoeien op de Sustainable Development Goals (SDG’s). Nederland zet specifiek in op het vergroten
van transparantie van VN-organisaties en Internationale Financiële Instellingen door het toepassen
van de standaarden van het International Aid Transparency Initiative, waarbij ook de rapportage over
besteding van Nederlandse BHOS-middelen wordt verbeterd. Inmiddels is een pilot opgestart met
UNFPA. De Wereldbankgroep heeft mede op aandringen van Nederland een strategie ontwikkeld om in
samenspel met andere ontwikkelingsactoren gerichter en efficiënter te kunnen bijdragen aan de SDG’s
en het klimaatakkoord van Parijs.
Ten aanzien van de duurzame ontwikkelingsdoelen (SDG’s) heeft Nederland tijdens het High Level
Political Forum over de SDG’s gepleit voor actie om de allerarmsten te bereiken. Tijdens deze
conferentie was Nederland initiator van een speciale bijeenkomst waarbij een coalitie van landen en
organisaties is gesmeed op gebied van Leaving No One Behind. Als EU-voorzitter heeft Nederland
voorts momentum weten te brengen in het uitwerken van een EU-brede visie. In 2016 is ook
voortgang geboekt met het uitwerken van het internationale SDG monitorings- en
rapportageraamwerk: er zijn inmiddels concrete voortgangsrapportages en presentaties door landen
over SDG implementatie. Voor Nederland zelf betreft dit een plan van aanpak over de implementatie
van de duurzame ontwikkelingsdoelen en het opzetten van monitoring en rapportage door het CBS.
De VN top over migratie in september 2016 leidde tot aanname van de New York Declaration, waarin
alle VN-lidstaten instemmen met het delen van de verantwoordelijkheid voor grootschalige
vluchtelingen- en migratiestromen. Met deze declaratie is op het hoogste niveau een normstellende
basis gelegd voor een betere verdeling van deze verantwoordelijkheid en de daarbij behorende lasten.
De verklaring zal worden opgevolgd door onderhandelingen over een Global Compact on Migration en
een Global Compact on Refugees zullen komen.

Budgettaire gevolgen van beleid
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving

Begroting 2016

(x EUR 1 000)

Totaal

BHOS

05.01 Versterkte multilaterale betrokkenheid

164.352

164.352

-11.744

-11.744

152.608

152.608

05.02 Overig armoedebeleid

-93.166

-102.770

160.813

168.329

67.647

65.559

9.000

9.000

6.264

6.264

15.264

15.264

280.031

280.031

238.298

238.298

518.329

518.329

1.500

0

-111

0

1.389

0

Opvang asielzoekers

347.078

347.078

45.249

45.249

392.327

392.327

Totaal

708.795

697.691

438.769

446.396

1.147.564

1.144.087

05.03 Bijdrage aan migratie en ontwikkeling
Financiën

Totaal

Realisaties 2016

wv. ODA

Totaal

wv. ODA

04 Internationale betrekkingen
04.50.01 Deelname aan internationale instellingen;
Mult. Ontw. Banken en Fondsen
52.01 Technische assistentie

Toerek.

Mutatie

wv. ODA

Financiële toelichting
BHOS:
•
De uitgaven voor het thema Versterkte multilaterale betrokkenheid zijn afgenomen als gevolg van
de verwerking van het amendement Ten Broeke/Servaes. Het betreft een verlaging van de
bijdrage aan UNDP ten gunste van de bijdragen aan UNWOMEN, UNICEF en UNHCR.

24

•

•

De mutatie bij Overig armoedebeleid is met name het gevolg van het parkeerkarakter van dit
artikel en is technisch van aard. Wijzigingen in het totale ODA-budget (ten gevolge van BNIcijfers) evenals aanpassingen in de toerekeningen (onder andere eerstejaarsopvang van
asielzoekers uit DAC-landen) worden op dit artikel opgevangen.
Als onderdeel van het Bed, Bad, Brood-akkoord zijn de uitgaven voor migratie en ontwikkeling
toegenomen.

Financiën:

•

De uitgaven voor Deelnemingen aan multilaterale ontwikkelingsbanken en fondsen is toegenomen
omdat de voorziene bijdrage aan de IDA betalingen voor 2017 naar 2016 is verschoven.

Toerekening:
•
Conform de OESO/DAC afspraken worden de kosten van de eerstejaarsopvang van asielzoekers
toegerekend aan ODA. De totale asielinstroom (eerste asielaanvragen, herhaalde asielaanvragen
en nareizigers) was in 2016 31.600. Dit resulteerde in een toename van de toerekening ten
opzichte van de begroting.

25

Beleidsthema 9
Overige uitgaven
Onder dit thema zijn de uitgaven gebracht die niet binnen één van de inhoudelijke beleidsthema’s
kunnen worden geplaatst. De uitgaven betreffen met name de apparaatsuitgaven van het ministerie
van Buitenlandse Zaken en de middelen voor de attachés. Vanuit een groot aantal ministeries worden
attachés met specialistische kennis uitgezonden naar Nederlandse vertegenwoordigingen in het
buitenland.
Budgettaire gevolgen van beleid
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving

Begroting 2016

(x EUR 1 000)

Totaal

BZ

05.01 Geheim

EZ

0

wv. ODA
0

33.970

0

-33.970

0

0

0

230.386

40.322

7.954

744.579

238.340

1.472

0

597

0

2.069

0

173

0

4

0

177

0

135

0

0

0

135

0

71.01 Apparaat (attachés)
08.76 Internationaal onderwijs Bijdragen (inter)nationale
organisaties: attachés
01 Belastingen

IenM

Totaal

704.257

91.01 Eigen personeel/Attachés

Defensie

Realisaties 2016

wv. ODA
0
0

07.01 Apparaatsuitgaven
BZK
OCW

Totaal

06.01 Nominaal en onvoorzien
VenJ

Financiën

Mutatie

wv. ODA
0
0

01.03.01 Belastingdienst; eigen personeel (attachés)

1.044

0

0

0

1.044

0

01.04.01 Belastingdienst; ICT materieel (attachés)

371

0

0

0

371

0

10.20 Nominaal en onvoorzien (attachés)

-64

0

0

0

-64

0

21.01.01 Algemeen/apparaat (attachés)

1.067

0

30

0

1.097

0

08.02.34 Apparaatsuitgaven; Attachés

16.721

0

1.657

0

18.378

0

98.01 Apparaatsuitgaven (attachés personeel)

1.372

0

-259

0

1.113

0

98.02 Apparaatsuitgaven (attachés materieel)

600

0

-16

0

584

0

5.883

0

-1.386

0

4.497

0

8.597

0

509

0

9.106

0

16.65 Bijdragen aan baten-lastendiensten (attaches)

14.601

0

0

0

14.601

0

40.10/20 Personeel en materieel kernministerie (attachés)

1.485

0

792

0

2.277

0
0

08 Ondersteuning krijgsmacht door CdO Dienstencentra

12 Een sterk innovatievermogen
12.65 Baten- en lastendiensten (attachés)
13 Een excellent ondernemingsklimaat
13.65 Baten- en lastendiensten (attachés)
16 Een concurrerende, duurzame en veilige agro-, visserijen voedselketen

SZW

96.20.01 Apparaatsuitgaven (attachés)

VWS

10.03 Apparaatsuitgaven (attachés)
Totaal

482

0

9

0

491

1.198

0

120

0

1.318

0

793.364

230.386

8.409

7.954

801.773

238.340

Financiële toelichting
BZ:
•
Nominaal en onvoorzien (06.01): Dit is het saldo van bijstellingen op grond van aanpassing van
BNI- en BBP-ramingen door het CPB, verwerking van de HGIS-eindejaarsmarge 2015, het
verwerken van de loon- en prijsbijstellingen binnen de HGIS en overboekingen naar diverse
begrotingen conform de claims die zijn verwerkt naar aanleiding van de HGIS besluitvorming.
Hierin is onder andere opgenomen extra budget op de begrotingen van IenM, voor de
programma’s Partners voor Water, Partnership for Market Readiness en Carbon Pricing Leadership
Coalition, van Buitenlandse zaken voor de additionele inzet in het kader van de kandidatuur voor
de VN-Veiligheidsraad en van Defensie voor een aanvullende bijdrage aan het NATO
Communications and Information Agency (NCIA) in Den Haag.
•

Apparaatsuitgaven (07.01):
1. Personeelskosten: De uitgaven voor personeel zijn gestegen doordat als gevolg van het
kabinetsbesluit om Nederland kandidaat te stellen voor de VN-Veiligheidsraad, incidenteel
HGIS middelen aan de personeelsbegroting zijn toegevoegd. Het betreft extra middelen voor
26

medewerkers die bij de voorbereiding en tijdens het lidmaatschap betrokken zijn bij de
organisatie. Daarnaast zijn middelen vanuit de HGIS toegevoegd voor gestegen loonkosten die
het gevolg zijn van de loon-en prijsontwikkeling. Ten slotte zijn de uitgaven voor lokaal
personeel in een fors aantal landen toegenomen als gevolg van de gestegen koers van met
name de USD.
2. ICT: De ICT uitgaven zijn afgenomen ten opzichte van de oorspronkelijk vastgestelde
begroting. Dit wordt hoofdzakelijk veroorzaakt doordat enkele uitgaven zijn doorgeschoven
naar 2017 maar ook omdat een deel van de oorspronkelijk geraamde ICT uitgaven via SSO’s
wordt verrekend.
3. Bijdragen aan SSO’s: Het betreft uitgaven die via een shared service organisatie (rijksbreed
samenwerkingsverband) uitgevoerd worden. Daarbij gaat het met name om ICT diensten (via
SSO-ICT), uitgaven voor facilitaire dienstverlening via FM Haaglanden en huisvesting van het
departement via het Rijksvastgoedbedrijf (RVB).
4. Overige materiele uitgaven: De overige materiële uitgaven nemen per saldo toe. Enerzijds zijn
meer middelen nodig voor de bedrijfsvoering in het buitenland als gevolg van de gestegen
koers van de USD. Dit geldt ook voor de vaste uitgaven aan huisvesting in het buitenland. Ook
is een deel van de geraamde uitgaven voor Shared Service Organisaties (SSO) uiteindelijk niet
via deze lijn besteed waardoor de uitgave onder overige materiele uitgaven valt. Hier staat
een daling tegenover van de uitgaven voor onderhoud en investeringen in panden in het
buitenland.

27

Bijlage 1a. De HGIS-uitgaven 2016 per begroting en artikel (bedragen x EUR 1000)

Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving

Begroting 2016
Totaal

Mutatie

wv. ODA

Totaal

Realisaties 2016
wv. ODA

Totaal

wv. ODA

V Buitenlandse Zaken
01 Versterkte int. rechtsorde en eerbiediging van mensenrechten
01.01 Goed functionerende internationale instellingen met een breed draagvlak

57.921

5.736

-3.352

1.391

54.569

7.127

01.02 Bescherming en bevordering van mensenrechten

54.170

35.250

2.073

-133

56.243

35.117

02 Veiligheid en stabiliteit
02.01 Goede internationale samenwerking ter bevordering van de eigen en
bondgenootschappelijke veiligheid
02.02 Bestrijding en terugdringing van internationaal terrorisme en andere
vormen van internationale criminaliteit
02.03 Bevordering van ontwapening en wapenbeheersing, bestrijding van
proliferatie van massavernietigingswapens en het voeren van een transparant en
verantwoord wapenexportbeleid
02.04 Bevordering van veiligheid, stabiliteit en rechtsorde in internationaal
verband
02.05 Bevordering van transitie in prioritaire gebieden
03 Europese samenwerking
03.02 Een effectief, efficiënt en coherent optreden van de Unie ten opzichte van
derde landen en regio's, inclusief ontwikkelingslanden
03.03 Een hechtere Europese waardengemeenschap
03.04 Versterkte Nederlandse positie in de Unie van 28

16.122

797

16.919

7.900

-206

7.694

10.794

3.252

1.549

-954

12.343

2.298

194.484

66.444

65.214

12.934

259.698

79.378

19.440

8.322

2.751

0

22.191

8.322

192.735

192.735

-18.135

-18.135

174.600

174.600

10.100

-366

9.734

37.722

-9.814

27.908

12.045

1.333

13.378

6.704

955

7.659

8.435

-1.281

7.154

04 Consulaire belangen en uitdragen van Nederlandse waarden en belangen
04.01 Op basis van eigen verantwoordelijkheid consulaire dienstverlening bieden
aan Nederlanders in het buitenland
04.02 Samen met (keten)partners het personenverkeer reguleren
04.03 Grotere buitenlandse bekendheid met de Nederlandse cultuur
04.04 Het inzetten van Publieksdiplomatie door het Postennetwerk en BZ om het
beeld van Nederland in het buitenland te versterken en op een positief
realistische manier uit te dragen
04.05 Een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor internationale organisaties in
Nederland
05.00 Geheim
05.01 Geheim

17.631

136

1.368

-30

18.999

9.388

13.198

22.586

0

0

0

33.970

-33.970

0

106

06.00 Nominaal en onvoorzien
06.01 Nominaal en onvoorzien
07.00 Algemeen
07.01 Apparaatsuitgaven
Totaal

704.257

230.386

40.322

7.954

744.579

238.340

1.393.818

542.261

62.436

3.027

1.456.254

545.288

28

Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving

Begroting 2016
Totaal

Mutatie

wv. ODA

Totaal

Realisaties 2016
wv. ODA

Totaal

wv. ODA

VI Veiligheid en Justitie
31 Nationale politie
31.03.21 Kwaliteit, Arbeidsvoorwaarden en ICT politie

8.600

8.600

-88

-88

8.512

8.512

200

200

-178
2

-178

22

22

0

534

0

0

33 Veiligheid en criminaliteitsbestrijding
33.03.39 Opsporing en vervolging; drugsbestrijding Suriname
33.03.10 Opsporing en vervolging; NFI

532

36 Contraterrorisme en Nationaal veiligheidsbeleid
36. 02.58 Nat. Veiligheid en Terrorismebestrijding
91 Apparaatsuitgaven kerndepartement
91.01 Europol en Eurojust
91.01 WIPO
91.01 Eigen personeel/Attachés
Totaal

34.286

-6.413

0

244

-26

0

218

1.472

597

0

2.069

8.800

-6.106

-266

39.228

45.334

27.873

8.534

VII Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
71.01 Apparaat (attachés)

173

4

0

177

Totaal

173

0

4

0

177

0

3.155

3.155

0

0

3.155

3.155

51.342

44.390

1.246

1.093

52.588

45.483

VIII Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
06 Hoger Beroepsonderwijs
06.70 Bekostiging HBO (beurzen niet EU)
07 Wetenschappelijk Onderwijs
07.70/76 Wetenschappelijk onderwijs
08 Internationaal onderwijsbeleid
08.71 Internationaal onderwijs;Subsidies

364

-153

0

211

08.76 Internationaal onderwijs Bijdragen (inter)nationale organisaties: attachés

135

0

0

135

08.76 Internationaal onderwijs Bijdragen (inter)nationale organisaties: overige
08.77 Internationaal onderwijs; Bijdrage aan andere begrotingshoofdstukken;
cultuur
14.71 Cultuur; subsidies

90

0

0

90

450

0

0

450

4.566

1.173

0

5.739
454

454

62.822

49.092

16 Onderzoek en wetenschappen
16.70 Onderzoek en wetenschappen; WOTRO

454

454

16.71 Onderzoek en wetenschappen; Attaché China
Totaal

60.556

47.999

0

0

0

0

2.266

1.093

29

Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving

Begroting 2016
Totaal

Mutatie

wv. ODA

Totaal

Realisaties 2016
wv. ODA

Totaal

wv. ODA

IXB Financiën
01 Belastingen
01.03.01 Belastingdienst; eigen personeel (attachés)

1.044

0

0

1.044

01.04.01 Belastingdienst; ICT materieel (attachés)

371

0

0

371

238.298

238.298

518.329

-111

0

1.389

30

0

1.097

238.217

238.298

522.166

-89.574

0

275.226

04 Internationale betrekkingen
04.50.01 Deelname aan internationale instellingen; Mult. Ontw. Banken en
Fondsen

280.031

52.01 Technische assistentie

1.500

10.20 Nominaal en onvoorzien (attachés)

-64

21.01.01 Algemeen/apparaat (attachés)

1.067

Totaal

283.949

280.031

518.329

-64
280.031

518.329

X Defensie
01 Opdracht inzet
01.01.01 Crisisbeheersingsoperaties/ verdeelartikel BIV

364.800

08 Ondersteuning krijgsmacht door CdO Dienstencentra
08.02.34 Apparaatsuitgaven; Attachés
Totaal

16.721
381.521

0

1.657

0

18.378

-87.917

0

293.604

0

XII Infrastructuur en Milieu
11.01 Algemeen waterbeleid (Partners voor Water)

10.360

1.008

0

11.368

17.01 Luchtvaart

1.015

98

0

1.113

18.01 Scheepvaart

925

0

0

925

5.074

5.170

0

10.244

0

0

19 Klimaat
19.02 Klimaat; Int. Beleid, coordinatie en samenwerking
19.02 Klimaat; Int. Beleid, coordinatie en samenwerking/CDM
23.01 Meteorologie en seismologie (contributie WMO)

867

32

26.01 Bijdrage infrafonds

161

6

0

0

1.028

98.01 Apparaatsuitgaven (attachés personeel)

1.372

-259

0

98.02 Apparaatsuitgaven (attachés materieel)

600

-16

0

584

6.162

6

26.375

Totaal

20.213

32

38

1.113
38

30

Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving

Begroting 2016
Totaal

Mutatie

wv. ODA

Totaal

Realisaties 2016
wv. ODA

Totaal

wv. ODA

XIII Economische Zaken
11 Goed functionerende economie en markten
11.55 Opdrachten

141

-131

0

10

2.405

250

0

2.655

89

0

89

12.65 Baten- en lastendiensten (attachés)

5.883

-1.386

0

4.497

12.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties

400

389

0

789

11.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties
12 Een sterk innovatievermogen
12.05 Subsidies

13 Een excellent ondernemingsklimaat
13.65 Baten- en lastendiensten (attachés)

8.597

509

0

9.106

13.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties

1.831

986

0

2.817

14.55 Opdrachten (Joint Implementation)

314

-309

0

14.95 Bijdragen aan (inter)nationale organisaties

983

-180

14 Een doelmatige en duurzame energievoorziening
5
803

16 Een concurrerende, duurzame en veilige agro-, visserij- en voedselketen
16.65 Bijdragen aan baten-lastendiensten (attaches)

14.601

16.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties (FAO)

7.105

3.672

220

0
90

14.601
7.325

3.762

16.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties (UNEP)

788

249

-173

-7

615

242

16.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties (Overig)

968

1.134

2.102

17 Groen onderwijs van hoge kwaliteit
17.35 Groen onderwijs van hoge kwaliteit (o.a. ISRIC en bekostiging HBO)

1.269

15

31

1.236

63

-63

0

1.115

-75

0

1.300

1.251

18 Natuur, regio en ruimte
18.55 Opdrachten
18.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties

1.040

40 Apparaat
40.10/20 Personeel en materieel kernministerie (attachés)
Totaal

1.485
47.948

792

0

2.277

3.936

2.083

1.319

50.031

9

0

491

0

9

0

491

5.255

XV Sociale Zaken en Werkgelegenheid
96.20.01 Apparaatsuitgaven (attachés)

482

Totaal

482

0

XVI Volksgezondheid, Welzijn en Sport
10.03 Apparaatsuitgaven (attachés)

1.198

120

0

1.318

09.12.10 Bijdrage aan internationale organisaties/WHO-partnerschap

3.868

-52

0

3.816

Totaal

5.066

68

0

5.134

0

0

31

Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving

Begroting 2016
Totaal

Mutatie

wv. ODA

Totaal

Realisaties 2016
wv. ODA

Totaal

wv. ODA

XVII Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
01 Duurzame handel en investeringen
01.01 Versterkt internationaal handelssysteem, met aandacht voor
Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen
01.02 Versterkte Nederlandse Handels- en Investeringspositie en economische
naamsbekendheid
01.03 Versterkte private sector en een verbeterd investeringsklimaat in
ontwikkelingslanden
01.04 Dutch good growth fund: intensivering van ontwikkelingsrelevante
investeringen in en handel met ontwikkelingslanden door het Nederlandse en het
lokale bedrijfsleven, met een focus op het MKB
02 Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid en water
02.01 Toename van voedselzekerheid
02.02 Verbeterd waterbeheer, drinkwater en sanitatie
02.03 Duurzaam gebruik natuurlijke hulpbronnen, tegengaan van
klimaatverandering en vergrote weerbaarheid van de bevolking tegen
onafwendbare klimaatverandering
03 Sociale vooruitgang
03.01 Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten voor iedereen en een halt
aan de verspreiding van HIV/aids
03.02 Gelijke rechten en kansen voor vrouwen
03.03 Versterkt maatschappelijk middenveld
03.04 Toename van het aantal goed opgeleide professionals, versterking van
hoger- en beroepsonderwijsinstellingen en het bevorderen van beleidsrelevant
onderzoek
04 Vrede en veiligheid voor ontwikkeling
04.01 Humanitaire hulp
04.02 Budget Internationale Veiligheid; voorkomen en terugdringen van
conflictsituaties
04.03 Rechtstaatontwikkeling, wederopbouw, vredesopbouw, versterkte
legitimiteit van democratische structuren en tegengaan van corruptie
04.04 Noodhulpfonds

10.695

2.306

70.599

3.610

2.704

14.305

-12.460

0

58.139

5.010

350.893

336.000

-36.562

-29.226

314.331

306.774

150.000

150.000

-76.549

-76.549

73.451

73.451

328.795

328.795

6.580

6.580

335.375

335.375

188.157

188.157

6.300

6.300

194.457

194.457

115.368

114.386

3.329

2.497

118.697

116.883

416.784

415.173

7.226

7.143

424.010

422.316

43.417

43.417

14.527

14.527

57.944

57.944

335.282

335.282

-104.945

-104.945

230.337

230.337

52.159

52.159

-8.826

-8.826

43.333

43.333

205.017

204.000

42.199

41.862

247.216

245.862

0

0

0
189.554

189.554

164.037

164.037

353.591

353.591

150.000

150.000

34.735

34.735

184.735

184.735

05 Versterkte kaders voor ontwikkeling
05.01 Versterkte multilaterale betrokkenheid

164.352

164.352

-11.744

-11.744

152.608

152.608

05.02 Overig armoedebeleid

-93.166

-102.770

160.813

168.329

67.647

65.559

9.000

9.000

6.264

6.264

15.264

15.264

2.686.906

2.579.811

198.534

223.688

2.885.440

2.803.499

05.03 Bijdrage aan migratie en ontwikkeling
05.04 Nog te verdelen ivm wijzigingen BNI en/of toerekeningen
Totaal

32

Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving

Begroting 2016
Totaal

Mutatie

wv. ODA

Totaal

Realisaties 2016
wv. ODA

Totaal

wv. ODA

Toerekeningen
EU-begroting
EKI-kwijtschelding

405.600

329.867

0

0

0

0

0

0

405.600

329.867

Opvang asielzoekers

347.078

347.078

45.249

45.249

392.327

392.327

Totaal

752.678

676.945

45.249

45.249

797.927

722.194

5.678.644

4.139.815

461.005

512.414

6.139.649

4.652.229

TOTAAL UITGAVEN

33

Bijlage 1b. HGIS-ontvangsten 2016 per begroting en artikel (bedragen x EUR 1000)
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving

Begroting
2016

Realisaties
2016

Mutatie

V Buitenlandse Zaken
2 Veiligheid en stabiliteit
10 Doorberekening Defensie diversen
40 Restituties contributies

197

-15

182

1.000

1.578

2.578

150

127

277

3 Europese samenwerking
30 Restitutie Raad van Europa
4 Consulaire belangenbehartiging en het internationaal uitdragen van
Nederlandse waarden en belangen
10 Consulaire dienstverlening aan Nederlanders

19.300

490

19.790

20 Consulaire dienstverlening aan vreemdelingen

22.000

10.034

32.034

790

4

794

21.450

22.817

44.267

0

3.835

3.835

64.887

38.870

103.757

40 Doorberekening Defensie diversen
7 Apparaat
10 Diverse ontvangsten
20 Koersverschillen
Totaal
IXB Financiën
04 Internationale financiele betrekkingen
50.02/03 Ontvangsten IFI's

0

4.067

4.067

Totaal

0

4.067

4.067

X Defensie
01 Opdracht inzet
01.01/03 Crisisbeheersingsoperaties/overige

26.774

28.572

55.346

Totaal

26.774

28.572

55.346

XII Infrastructuur en Milieu
19 Klimaat
19.09 ontvangsten

0

2.000

2.000

Totaal

0

2.000

2.000

13 Een excellent ondernemersklimaat

0

10

10

16 Een concurr., duurz. en veilige agro-, viss.- en voedselket.

0

18

18

0

28

28

23.463

55.352

78.815

0

1.474

1.474

20 Ontvangsten en restituties met betrekking tot leningen

27.129

1.365

28.494

21 Ontvangsten OS

121.176

-849

120.327

22 Koersverschillen OS

0

6.933

6.933

23 Diverse ontvangsten non-ODA

0

0

0

Totaal

171.768

64.275

236.043

TOTAAL ONTVANGSTEN

263.429

137.812

401.241

XIII Economische Zaken

Totaal
XVII Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
1 Duurzame handel en investeringen
Ontvangsten internationaal ondernemen
Ontvangsten DGGF
5 Versterkte kaders voor ontwikkeling

34

Bijlage 2. De ODA-uitgaven naar beleidsthema (bedragen x EUR 1000)
Begroting
2016
1. Versterkte internationale rechtsorde en eerbiediging van mensenrechten
01.01 Goed functionerende internationale instellingen met een breed
BZ
draagvlak
01.02 Bescherming en bevordering van mensenrechten
VenJ

2. Vrede, veiligheid en stabiliteit
02.03 Bevordering van ontwapening en wapenbeheersing, bestrijding van
BZ
proliferatie van massavernietigingswapens en het voeren van een transparant
en verantwoord wapenexportbeleid
02.04 Bevordering van veiligheid, stabiliteit en rechtsorde in internationaal
verband
02.05 Bevordering van transitie in prioritaire gebieden
BH&OS

V&J

04.01 Humanitaire hulp
04.03 Rechtstaatontwikkeling, wederopbouw, vredesopbouw, versterkte
legitimiteit van democratische structuren en tegengaan van corruptie
04.04 Noodhulpfonds
31.03.21 Kwaliteit, Arbeidsvoorwaarden en ICT politie

Begroting/artikel

5.736

1.391

7.127

35.250

-133

35.117

V-01.02

200

-178

22

VI-03.39

41.186

1.080

42.266

3.252

-954

2.298

V-02.03

66.444

12.934

79.378

V-02.04

8.322

0

8.322

V-02.05

204.000

41.862

245.862

XVII-04.01

189.554

164.037

353.591

XVII-04.03

150.000

34.735

184.735

XVII-04.04
VI-03.21

33.03.39 Opsporing en vervolging; drugsbestrijding Suriname
Totaal

Realisaties
2016

Mutatie

V-01.01

8.600

-88

8.512

630.172

252.526

882.698

03.02 Een effectief, efficiënt en coherent optreden van de Unie ten opzichte
van derde landen en regio's, inclusief ontwikkelingslanden
EU-begroting

192.735

-18.135

174.600

V-03.02

329.867

0

329.867

Toerekening

Totaal

522.602

-18.135

504.467

Totaal
3. Europese samenwerking
BZ
Toerek.

4. Consulaire belangenbehartiging en internationaal uitdragen van Nlse waarden en belangen
BZ

04.04 Het inzetten van Publieksdiplomatie door het Postennetwerk en BZ om
het beeld van Nederland in het buitenland te versterken en op een positief
realistische manier uit te dragen
Totaal

5. Duurzame handel en investeringen
01.01 Versterkt internationaal handelssysteem, met aandacht voor
BH&OS
Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen
01.02 Versterkte Nederlandse Handels- en Investeringspositie en
economische naamsbekendheid
01.03 Versterkte private sector en een verbeterd investeringsklimaat in
ontwikkelingslanden

136

-30

106

136

-30

106

V-04.04

2.306

2.704

5.010

XVII-01.01

0

0

0

XVII-01.02

336.000

-29.226

306.774

XVII-01.03

01.04 Dutch good growth fund: intensivering van ontwikkelingsrelevante
investeringen in en handel met ontwikkelingslanden door het Nederlandse en
het lokale bedrijfsleven, met een focus op het MKB

150.000

-76.549

73.451

XVII-01.04

Totaal

488.306

-103.071

385.235

6. Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid en water
BH&OS

02.01 Toename van voedselzekerheid

328.795

6.580

335.375

XVII-02.01

188.157

6.300

194.457

XVII-02.02

114.386

2.497

116.883

XVII-02.03

IenM

02.02 Verbeterd waterbeheer, drinkwater en sanitatie
02.03 Duurzaam gebruik natuurlijke hulpbronnen, tegengaan van
klimaatverandering en vergrote weerbaarheid van de bevolking tegen
onafwendbare klimaatverandering
23.01 Meteorologie en seismologie (contributie WMO)

32

6

38

XII-23.01

EZ

16.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties (FAO)

3.672

90

3.762

XIII-16.95
XIII-16.95

16.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties (UNEP)
Totaal

249

-7

242

635.291

15.466

650.757

35

Begroting
2016

Realisaties
2016

Mutatie

Begroting/artikel

7. Sociale vooruitgang
OCW

06.70 Bekostiging HBO (beurzen niet EU)

3.155

0

3.155

VIII-06.70

07.70/76 Wetenschappelijk onderwijs

44.390

1.093

45.483

VIII-07.70/76
VIII-16.70

16.70 Onderzoek en wetenschappen; WOTRO

454

0

454

EZ

17.35 Groen onderwijs van hoge kwaliteit (o.a. ISRIC en bekostiging HBO)

15

1.236

1.251

XIII-17.35

0

0

0

XIII-17.35

BHOS

17.35 Groen onderwijs van hoge kwaliteit (Intern. onderwijs)
03.01 Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten voor iedereen en een
halt aan de verspreiding van HIV/aids
03.02 Gelijke rechten en kansen voor vrouwen

415.173

7.143

422.316

XVII-03.01

43.417

14.527

57.944

XVII-03.02

335.282

-104.945

230.337

XVII-03.03
XVII-03.04

03.03 Versterkt maatschappelijk middenveld
03.04 Toename van het aantal goed opgeleide professionals, versterking van
hoger- en beroepsonderwijsinstellingen en het bevorderen van beleidsrelevant
onderzoek
Totaal
8. Versterkte kaders voor ontwikkeling
04.50.01 Deelname aan internationale instellingen; Mult. Ontw. Banken en
Financiën
Fondsen
BH&OS
05.01 Versterkte multilaterale betrokkenheid
05.02 Overig armoedebeleid
05.03 Bijdrage aan migratie en ontwikkeling
Toerek.
Toerek.

Opvang asielzoekers
EKI-kwijtschelding
Totaal

52.159

-8.826

43.333

894.045

-89.772

804.273

280.031

238.298

518.329

IX-50.01

164.352

-11.744

152.608

XVII-05.01

-102.770

168.329

65.559

XVII-05.02

9.000

6.264

15.264

XVII-05.03

347.078

45.249

392.327

Toerekening
Toerekening

0

0

0

697.691

446.396

1.144.087

Algemeen
Div.

Overige uitgaven

230.386

7.954

238.340

Totaal

230.386

7.954

238.340

Totaal ODA binnen HGIS

4.139.815

512.414

4.652.229

512.414

4.656.954

ODA buiten HGIS (instituten EZ)
TOTAAL ODA

4.725
4.144.540

diversen

4.725

36

Bijlage 3. ODA-prestatie 2016 (bedragen x EUR 1000)

ODA-PRESTATIE
(bedragen in miljoenen EUR)

ODA-prestatie in 2016
ODA-uitgaven (1)

4.657,0

Af: Aflossingen op ODA-leningen (2)

36,0

Af: Ontvangsten op eerdere ODA-uitgaven (3)

132,8

Netto ODA (1-2-3)
BNI 2016
ODA-prestatie 2016

4.488,1
692.260,0
0,65%

37

Bijlage 4. ODA-uitgaven 2016 in hulprelatie- overgangsrelatie- en exitlanden
Hulprelatielanden

2016

Afghanistan
4.3 Rechtstaatontwikkeling, wederopbouw, vredesopbouw, versterkte legitimiteit van democratische structuren en
tegengaan van corruptie

28.798.000

totaal

28.798.000

Burundi
2.1 Toename van voedselzekerheid

17.861.000

3.1 Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten voor iedereen en een halt aan de verspreiding van HIV/aids
5.434.000
4.3 Rechtstaatontwikkeling, wederopbouw, vredesopbouw, versterkte legitimiteit van democratische structuren en
tegengaan van corruptie
totaal

1.418.000
24.713.000

Jemen
1.3 Versterkte private sector en een verbeterd investeringsklimaat in ontwikkelingslanden

2.000

2.2 Verbeterd waterbeheer, drinkwater en sanitatie

3.863.000

3.1 Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten voor iedereen en een halt aan de verspreiding van HIV/aids

5.765.000

4.3 Rechtstaatontwikkeling, wederopbouw, vredesopbouw, versterkte legitimiteit van democratische structuren en
tegengaan van corruptie

2.000.000

totaal

11.630.000

Mali
1.3 Versterkte private sector en een verbeterd investeringsklimaat in ontwikkelingslanden
2.1 Toename van voedselzekerheid
2.2 Verbeterd waterbeheer, drinkwater en sanitatie

457.000
101.000
8.022.000

3.1 Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten voor iedereen en een halt aan de verspreiding van HIV/aids
13.699.000
4.3 Rechtstaatontwikkeling, wederopbouw, vredesopbouw, versterkte legitimiteit van democratische structuren en
tegengaan van corruptie
totaal

6.900.000
29.179.000

Palestijnse gebieden
2.1 Toename van voedselzekerheid
2.2 Verbeterd waterbeheer, drinkwater en sanitatie

4.804.000
3.560.000

38

4.3 Rechtstaatontwikkeling, wederopbouw, vredesopbouw, versterkte legitimiteit van democratische structuren en
tegengaan van corruptie
totaal

8.987.000
17.351.000

Rwanda
2.1 Toename van voedselzekerheid
2.2 Verbeterd waterbeheer, drinkwater en sanitatie
4.3 Rechtstaatontwikkeling, wederopbouw, vredesopbouw, versterkte legitimiteit van democratische structuren en
tegengaan van corruptie
5.2 Overig armoedebeleid
totaal

34.901.000
6.599.000

7.834.000
63.000
49.397.000

Zuid-Soedan
2.1 Toename van voedselzekerheid
2.2 Verbeterd waterbeheer, drinkwater en sanitatie
4.3 Rechtstaatontwikkeling, wederopbouw, vredesopbouw, versterkte legitimiteit van democratische structuren en
tegengaan van corruptie
totaal

Overgangsrelatielanden

1.918.000
6.544.000

5.213.000
13.675.000

2016

Bangladesh
1.3 Versterkte private sector en een verbeterd investeringsklimaat in ontwikkelingslanden
2.1 Toename van voedselzekerheid
2.2 Verbeterd waterbeheer, drinkwater en sanitatie
3.1 Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten voor iedereen en een halt aan de verspreiding van
HIV/aids
3.2 Gelijke rechten en kansen voor vrouwen
totaal

2.505.000
6.369.000
16.462.000

6.994.000
2.071.000
34.401.000

Benin
1.3 Versterkte private sector en een verbeterd investeringsklimaat in ontwikkelingslanden
2.1 Toename van voedselzekerheid
2.2 Verbeterd waterbeheer, drinkwater en sanitatie
3.1 Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten voor iedereen en een halt aan de verspreiding van
HIV/aids

720.000
10.835.000
8.479.000

6.412.000

39

4.3 Rechtstaatontwikkeling, wederopbouw, vredesopbouw, versterkte legitimiteit van democratische structuren
en tegengaan van corruptie
totaal

443.000
26.889.000

Ethiopië
1.3 Versterkte private sector en een verbeterd investeringsklimaat in ontwikkelingslanden

920.000

2.1 Toename van voedselzekerheid

37.430.000

3.1 Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten voor iedereen en een halt aan de verspreiding van
HIV/aids

19.008.000

4.3 Rechtstaatontwikkeling, wederopbouw, vredesopbouw, versterkte legitimiteit van democratische structuren
en tegengaan van corruptie
totaal

784.000
58.142.000

Ghana
1.3 Versterkte private sector en een verbeterd investeringsklimaat in ontwikkelingslanden
2.1 Toename van voedselzekerheid
2.2 Verbeterd waterbeheer, drinkwater en sanitatie
3.1 Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten voor iedereen en een halt aan de verspreiding van
HIV/aids
totaal

2.003.000
2.204.000
19.317.000

2.903.000
26.427.000

Indonesië
1.3 Versterkte private sector en een verbeterd investeringsklimaat in ontwikkelingslanden

2.500.000

2.1 Toename van voedselzekerheid

2.768.000

2.2 Verbeterd waterbeheer, drinkwater en sanitatie

5.481.000

2.3 Duurzaam gebruik natuurlijke hulpbronnen, tegengaan van klimaatverandering en vergrote weerbaarheid
van de bevolking tegen onafwendbare klimaatverandering

1.874.000

3.4 Toename van het aantal goed opgeleide professionals, versterking van hoger- en
beroepsonderwijsinstellingen en het bevorderen van beleidsrelevant onderzoek

1.129.000

4.3 Rechtstaatontwikkeling, wederopbouw, vredesopbouw, versterkte legitimiteit van democratische structuren
en tegengaan van corruptie

4.775.000

totaal

18.527.000

40

Overgangsrelatielanden

2016

Kenia
1.3 Versterkte private sector en een verbeterd investeringsklimaat in ontwikkelingslanden

3.302.000

2.1 Toename van voedselzekerheid

3.260.000

2.2 Verbeterd waterbeheer, drinkwater en sanitatie

8.045.000

2.3 Duurzaam gebruik natuurlijke hulpbronnen, tegengaan van klimaatverandering en vergrote weerbaarheid van
de bevolking tegen onafwendbare klimaatverandering

678.000

3.1 Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten voor iedereen en een halt aan de verspreiding van HIV/aids
175.000
4.3 Rechtstaatontwikkeling, wederopbouw, vredesopbouw, versterkte legitimiteit van democratische structuren en
tegengaan van corruptie
totaal

1.517.000
16.977.000

Mozambique
2.1 Toename van voedselzekerheid

9.519.000

2.2 Verbeterd waterbeheer, drinkwater en sanitatie

8.661.000

2.3 Duurzaam gebruik natuurlijke hulpbronnen, tegengaan van klimaatverandering en vergrote weerbaarheid van
de bevolking tegen onafwendbare klimaatverandering

764.000

3.1 Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten voor iedereen en een halt aan de verspreiding van HIV/aids

9.163.000

3.2 Gelijke rechten en kansen voor vrouwen

1.200.000

totaal

29.307.000

Oeganda
2.1 Toename van voedselzekerheid
4.3 Rechtstaatontwikkeling, wederopbouw, vredesopbouw, versterkte legitimiteit van democratische structuren en
tegengaan van corruptie
totaal

Regionale programma's

12.563.000

2.755.000
15.318.000

2016

Afrika Grote Meren
2.1 Toename van voedselzekerheid
2.2 Verbeterd waterbeheer, drinkwater en sanitatie

932.000
3.249.000

41

2.3 Duurzaam gebruik natuurlijke hulpbronnen, tegengaan van klimaatverandering en vergrote weerbaarheid
van de bevolking tegen onafwendbare klimaatverandering
3.1 Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten voor iedereen en een halt aan de verspreiding van
HIV/aids
4.3 Rechtstaatontwikkeling, wederopbouw, vredesopbouw, versterkte legitimiteit van democratische structuren
en tegengaan van corruptie
5.2 Overig armoedebeleid
totaal

1.315.000

3.396.000

2.116.000
115.000
11.123.000

Hoorn van Afrika
4.3 Rechtstaatontwikkeling, wederopbouw, vredesopbouw, versterkte legitimiteit van democratische structuren
en tegengaan van corruptie

6.526.000

totaal

6.526.000

Midden-Amerika Programma
4.3 Rechtstaatontwikkeling, wederopbouw, vredesopbouw, versterkte legitimiteit van democratische structuren
en tegengaan van corruptie

25.000

totaal

25.000

Exitlanden

2016

Bolivia

0

Burkina Faso

0

Colombia

426.000

Congo, Democratische Republiek

412.000

Egypte

124.000

Georgië

0

Guatemala

0

Kosovo

0

Moldavië

0

Mongolië

0

Nicaragua

0

Pakistan

1.103.000

Senegal

0

Soedan

0

Suriname

2.995.000

Tanzania

0

42

Vietnam

0

Zambia

0

Zuid-Afrika

1.246.000

Totaal Exitlanden

6.306.000

Deze overzichten betreffen enkel de aan de ambassades gedelegeerde landenbudgetten (en omvat
niet de uitgaven uit centrale budgetten).

43

Bijlage 5. Non-ODA uitgaven 2016 per beleidsthema (bedragen x EUR 1000)
Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving

1. Versterkte internationale rechtsorde en eerbiediging van mensenrechten
01.01 Goed functionerende internationale instellingen met een breed
BZ
draagvlak
01.02 Bescherming en bevordering van mensenrechten
V&J

33.03.10 Opsporing en vervolging; NFI
91.01 Europol en Eurojust
91.01 WIPO
Totaal

2. Vrede, veiligheid en stabiliteit
02.01 Goede internationale samenwerking ter bevordering van de eigen
BZ
en bondgenootschappelijke veiligheid
02.02 Bestrijding en terugdringing van internationaal terrorisme en
andere vormen van internationale criminaliteit
02.03 Bevordering van ontwapening en wapenbeheersing, bestrijding van
proliferatie van massavernietigingswapens en het voeren van een
transparant en verantwoord wapenexportbeleid
02.04 Bevordering van veiligheid, stabiliteit en rechtsorde in
internationaal verband
02.05 Bevordering van transitie in prioritaire gebieden
IenM
BHOS

26.01 Bijdrage infrafonds
04.01 Humanitaire hulp
04.02 Budget Internationale Veiligheid; voorkomen en terugdringen van co

V&J
Defensie

Begroting
2016

Realisaties
2016

Mutatie

Begroting/artikel

52.185

-4.743

47.442

18.920

2.206

21.126

V-01.01
V-01.02

532

2

534

VI-03.10

34.286

-6.413

27.873

VI-01.07

244

-26

218

VI-01.09

106.167

-8.974

97.193

16.122

797

16.919

V-02.01

7.900

-206

7.694

V-02.02

7.542

2.503

10.045

V-02.03

128.040

52.280

180.320

V-02.04

11.118

2.751

13.869

V-02.05

0

0

0

XII-26.01

1.017

337

1.354

XVII-04.01

0

0

0

XVII-04.02

31.03.21 Kwaliteit, Arbeidsvoorwaarden en ICT politie

0

0

0

VI-03.21

36. 02.58 Nat. Veiligheid en Terrorismebestrijding

0

0

0

VI-02.58

364.800

-89.574

275.226

X-01.01

0

0

0

X-02.33

536.539

-31.112

505.427

01.01.01 Crisisbeheersingsoperaties/ verdeelartikel BIV
08.02.33 Ondersteuning operationele eenheden
Totaal

3. Europese samenwerking
BZ
Toerek.

03.03 Een hechtere Europese waardengemeenschap

10.100

-366

9.734

V-03.03

03.04 Versterkte Nederlandse positie in de Unie van 28

37.722

-9.814

27.908

V-03.04
Toerekening

EU-begroting
Totaal

75.733

0

75.733

123.555

-10.180

113.375

4. Consulaire belangenbehartiging en internationaal uitdragen van Nlse waarden en belangen
04.01 Op basis van eigen verantwoordelijkheid consulaire dienstverlening
BZ
12.045
bieden aan Nederlanders in het buitenland

OCW

1.333

13.378

04.02 Samen met (keten)partners het personenverkeer reguleren

6.704

955

7.659

V-04.02

04.03 Grotere buitenlandse bekendheid met de Nederlandse cultuur
04.04 Het inzetten van Publieksdiplomatie door het Postennetwerk en BZ
om het beeld van Nederland in het buitenland te versterken en op een
positief realistische manier uit te dragen
04.05 Een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor internationale
organisaties in Nederland

8.435

-1.281

7.154

V-04.03

17.495

1.398

18.893

V-04.04

9.388

13.198

22.586

V-04.05

450

0

450

VIII-08.77
VIII-14.71

08.77 Internationaal onderwijs; Bijdrage aan andere begrotingshoofdstukk
14.71 Cultuur; subsidies

4.566

1.173

5.739

59.083

16.776

75.859

V-04.01

44

Begroting/beleidsterrein/artikel/omschrijving
5. Duurzame handel en investeringen
01.01 Versterkt internationaal handelssysteem, met aandacht voor
BH&OS
Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

EZ

Realisaties
2016

Mutatie

Begroting/artikel

8.389

906

9.295

XVII-01.01

01.02 Versterkte Nederlandse Handels- en Investeringspositie en
economische naamsbekendheid

70.599

-12.460

58.139

XVII-01.02

01.03 Versterkte private sector en een verbeterd investeringsklimaat in
ontwikkelingslanden

14.893

-7.336

7.557

XVII-01.03

01.04 Dutch good growth fund: intensivering van ontwikkelingsrelevante
investeringen in en handel met ontwikkelingslanden door het
Nederlandse en het lokale bedrijfsleven, met een focus op het MKB

0

0

0

XVII-01.04
XIII-11.55

11.55 Opdrachten

141

-131

10

2.405

250

2.655

XIII-11.95

0

89

89

XIII-12.05

12.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties

400

389

789

XIII-12.95

13.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties

1.831

986

2.817

XIII-13.95

98.658

-17.307

81.351

982

832

1.814

10.360

1.008

11.368

XII-11.01

1.015

98

1.113

XII-17.01
XII-18.01

11.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties
12.05 Subsidies

Totaal
6. Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid en water
02.03 Duurzaam gebruik natuurlijke hulpbronnen, tegengaan van
BH&OS
klimaatverandering en vergrote weerbaarheid van de bevolking tegen
onafwendbare klimaatverandering
IenM
11.01 Algemeen waterbeleid (Partners voor Water)
17.01 Luchtvaart
18.01 Scheepvaart
19.02 Klimaat; Int. Beleid, coordinatie en samenwerking
19.02 Klimaat; Int. Beleid, coordinatie en samenwerking/CDM
EZ

Begroting
2016

XVII-02.03

925

0

925

5.074

5.170

10.244

XII-19.02

0

0

0

XII-19.02

23.01 Meteorologie en seismologie (contributie WMO)

835

155

990

XII-23.01

14.55 Opdrachten (Joint Implementation)

314

-309

5

XIII-14.55

14.95 Bijdragen aan (inter)nationale organisaties

983

-180

803

XIII-14.95

16.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties (FAO)

3.433

130

3.563

XIII-16.95

16.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties (UNEP)

539

-166

373

XIII-16.95

16.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties (Overig)

968

1.134

2.102

XIII-16.95

18.55 Opdrachten

63

-63

0

XIII-18.55
XIII-18.95

18.95 Bijdragen (inter)nationale organisaties

1.115

-75

1.040

26.606

7.734

34.340

7. Sociale vooruitgang
OCW

07.70/76 Wetenschappelijk onderwijs

6.952

153

7.105

08.71 Internationaal onderwijs;Subsidies

364

-153

211

VIII-07.70/76
VIII-08.71

08.76 Internationaal onderwijs Bijdragen (inter)nationale organisaties:
overige

90

0

90

VIII-08.76

VWS

09.12.10 Bijdrage aan internationale organisaties/WHO-partnerschap

3.868

-52

3.816

XVI-09.12.10

EZ

17.35 Groen onderwijs van hoge kwaliteit (o.a. ISRIC en bekostiging
HBO)

1.254

-1.205

49

XIII-17.35

BHOS

03.01 Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten voor iedereen en
een halt aan de verspreiding van HIV/aids

1.611

83

1.694

XVII-03.01

03.04 Toename van het aantal goed opgeleide professionals, versterking
van hoger- en beroepsonderwijsinstellingen en het bevorderen van
beleidsrelevant onderzoek

0

0

0

XVII-03.04

14.139

-1.174

12.965

05.02 Overig armoedebeleid

9.604

-7.516

2.088

XVII-05.02

Financiën 52.01 Technische assistentie

1.500

-111

1.389

IX-52.01

11.104

-7.627

3.477

Totaal
8. Versterkte kaders voor ontwikkeling
BHOS

Totaal
Overige uitgaven
Div.

Overige uitgaven

562.978

455

563.433

Totaal

562.978

455

563.433

Totaal non-ODA

1.538.829

-51.409

1.487.420

Div. Begrotingen

45

Bijlage 6: Internationale klimaatfinanciering voor ontwikkelingslanden 2016
Inleiding
In 2009 zeiden de rijke landen in Kopenhagen toe om vanaf 2020 USD 100 miljard per jaar te
mobiliseren uit publieke en private bronnen om ontwikkelingslanden te ondersteunen bij het
beheersbaar houden van klimaatverandering. Deze afspraak werd bij de Klimaattop in Parijs in 2015
herbevestigd. De jaarlijkse bijdragen tot 2020 zijn niet vastgelegd, maar de ontwikkelde landen
hebben toegezegd de komende jaren naar dit bedrag toe te werken. Ook Nederland werkt daarom aan
een geleidelijke opschaling van zijn klimaatfinanciering. De Kamer is op 7 juli 2016 per brief
geïnformeerd over de hoofdlijnen van deze inzet (Kamerstuk 31793 nr. 158).
Klimaatuitgaven van de Nederlandse overheid in 2016
In 2016 deed de Nederlandse overheid in totaal EUR 472 miljoen aan publieke klimaatuitgaven. Deze
klimaatuitgaven werden gerealiseerd in 300 ontwikkelingsactiviteiten die deels of volledig ten goede
kwamen aan reductie van broeikasgassen (klimaatmitigatie) of vergroting van de weerbaarheid tegen
klimaatverandering (klimaatadaptatie). Hiermee werd de stijgende lijn in publieke klimaatfinanciering
van de afgelopen jaren gecontinueerd.
De gerealiseerde publieke klimaatuitgaven in 2016 liggen aanzienlijk hoger dan de schatting van EUR
350 miljoen die in de HGIS nota werd opgenomen. Hiervoor zijn twee redenen. Ten eerste is in 2016
een groter dan verwachte bijdrage aan de Wereldbank voor IDA (International Development
Association) gedaan, die voor EUR 93 miljoen ten goede komt aan klimaatrelevante projecten. Dit
komt door het feit dat betalingen voor 2017 naar voren zijn gehaald en in 2016 zijn verricht. Ten
tweede zijn er steeds meer uitgaven, vooral op het terrein van voedselzekerheid, die tevens bijdragen
aan klimaatadaptatie en –mitigatie, nu steeds duidelijker wordt dat klimaatverandering duurzame
ontwikkelingsresultaten ondermijnt.
Klimaatuitgaven werden vooral gerealiseerd onder het begrotingsartikel van Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking voor duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid en water (beleidsartikel
2). Met de middelen voor duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen en klimaat (artikelonderdeel
2.3) richt Nederland zich op vergroting van toegang tot hernieuwbare energie, duurzaam beheer van
bossen en wetlands en mobilisering van private financiering voor klimaatrelevante investeringen.
Binnen het thema voedselzekerheid (artikelonderdeel 2.2) steunt Nederland activiteiten die de
productiviteit van de landbouw verhogen in een context van klimaatverandering en boeren
weerbaarder maken tegen klimaatverandering. Waar mogelijk wordt dit gecombineerd met de
introductie van landbouwmethodes en -technieken die minder broeikasgassen uitstoten. Inzet van de
waterprogramma’s (artikelonderdeel 2.1) is de waterproductiviteit in de landbouw te verhogen,
schaarser water beter te beheren, de bevolking in delta’s beter te beschermen tegen overstromingen
en toegang tot water en sanitaire voorzieningen te verbeteren op een wijze die bestendig is tegen de
gevolgen van klimaatverandering.
Er zijn meer begrotingsartikelen waaronder klimaatrelevante activiteiten worden uitgevoerd. Zo
worden met het bedrijfsleveninstrumentarium klimaatrelevante investeringen ondersteund, onder
andere in hernieuwbare energie. Een aantal nieuwe partnerschappen met maatschappelijke
organisaties zet zich mede in om de bevolking in ontwikkelingslanden minder kwetsbaar voor
klimaatverandering te maken. Tot slot leveren multilaterale ontwikkelingsbanken en een aantal VNorganisaties en fondsen met Nederlandse steun een groeiende bijdrage aan klimaatactie.
Een aantal noemenswaardige projecten die in 2016 zijn gestart, zijn:
•

•
•

Het Energy Sector Management Assistance Program (ESMAP) van de Wereldbank dat
ontwikkelingslanden ondersteunt in hun transitie naar hernieuwbare energie met
beleidsondersteuning en projectvoorbereiding.
De ondersteuning van de stad Beira in Mozambique om deze weerbaarder te maken tegen de
gevolgen van klimaatverandering, met name overstromingen.
De inzet van expertise uit Nederland om het Nationaal Waterinstituut in Benin te ondersteunen
bij de formulering van een deltaplan om de bevolking langs de kust en in het stroomgebied
van de Ouémé minder kwetsbaar voor overstromingen te maken.

46

•

•

Het Funding Leadership Opportunities for Women programma van Action Aid dat werkt aan
vergroting van de inkomsten van vrouwen in Ghana, Rwanda, Pakistan en Bangladesh, onder
andere door klimaatbestendige landbouwmethoden te bevorderen.
Steun aan Syrische vluchtelingen en gastgemeenschappen in Libanon om hun inkomsten te
verhogen door middel van de promotie van klimaatslimme landbouw.

In onderstaande tabel zijn de publieke klimaatuitgaven in 2016 per beleidsartikel weergegeven.
Publieke klimaatfinanciering voor ontwikkelingslanden 2016 (bedragen in miljoen EUR)1
Artikel
Indicatie
Mutatie
Realisatie
2016
2016
2016
1.Duurzame handel en investeringen
15
24
39
2.Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid en water
2.1Toename van voedselzekerheid
50
28
78
2.2 Verbeterd waterbeheer, drinkwater en sanitatie
60
9
69
2.3 Duurzaam gebruik natuurlijke hulpbronnen, tegengaan
van klimaatverandering en vergrote weerbaarheid van de
95
-5
90
bevolking tegen onafwendbare klimaatverandering
3. Sociale vooruitgang
50
-11
39
4. Vrede, veiligheid en stabiliteit
14
14
Overig
Internationale financiële instellingen en VN
80
63
143
Totaal publieke klimaatfinanciering

350

122

472

De EUR 472 miljoen publieke uitgaven voor klimaat kwalificeren als ODA.
Nederlandse inzet private klimaatfinanciering
Nederland mobiliseerde in 2016 EUR 209 miljoen aan private investeringen in klimaatprojecten. In
onderstaande tabel is af te lezen dat deze investeringen werden gerealiseerd met verschillende
instrumenten: bilaterale programma’s, multi-donorfondsen, multilaterale klimaatfondsen, FMO en
multilaterale ontwikkelingsbanken. De inzet voor 2016 was om EUR 200 miljoen aan private
klimaatfinanciering te kunnen rapporteren. Dit bedrag is behaald.
Gemobiliseerde private klimaatfinanciering in 2016
Gemobiliseerd via bilaterale programma’s
Fonds Duurzaam Ondernemen en Voedselzekerheid (FDOV)
Fonds Duurzaam Water (FDW)
Ghana Wash Window (GWW)
Solidaridad
Gemobiliseerd via multi-donorfondsen
Initiatief Duurzame Handel (IDH)
Initiatief Duurzame Handel/Initative for Sustainable Landscapes
(IDH/ISLA)
Energizing Development (EnDev)
Global Agriculture and Food Security Programme (GAFSP)
Private Infrastructure Development Group (PIDG)
Gemobiliseerd via multilaterale klimaatfondsen
Global Environment Facility (GEF)

Bedragen in miljoen
EUR2
7,44
1,61
1,10
0,26
6,96
0,40
14,47
0,99
0,72
3,38

Bedragen zijn voorlopige cijfers; definitieve cijfers worden aan UNFCCC gerapporteerd. De afwijkingen zullen niet
substantieel zijn.
2 Bedragen zijn de best mogelijk schatting op basis van de thans beschikbare cijfers.
1

47

Green Climate Fund (GCF)
Gemobiliseerd via FMO
Gemobiliseerd via multilaterale ontwikkelingsbanken
Gemobiliseerd via Europese Investeringsbank
Totaal

pm3
16,00
117,89
37,624
209,04

De Nederlandse inzet van de afgelopen jaren om de rapportage over private klimaatfinanciering
internationaal te verbeteren, leidde in 2016 tot een eerste prognose van de verwachte private
klimaatfinanciering tussen nu en 2020. De OESO bracht in een rapport aan de COP in beeld welke
hefboom tussen publieke en private fondsen verwacht kan worden op basis van de ervaringen in 2013
en 2014 en gaf een prognose van de verwachte private klimaatfinanciering in 2020. Op basis van die
cijfers is berekend dat de klimaatleningen van ontwikkelingsbanken gemiddeld 42 procent van de
waarde van de lening aan private investeringen mobiliseren. Hoewel dit een grove methode is, kan op
basis hiervan met een redelijke mate van betrouwbaarheid berekend worden tot hoeveel private
investeringen de door Nederland gefaciliteerde leningen hebben geleid. De komende jaren zal de
methode worden verbeterd. De verwachting is dat door meer transparantie, een grotere inzet op
klimaat door de banken en betere instrumenten om private partijen te betrekken dit bedrag in de
toekomst zal stijgen.
Nederland investeerde ook in 2016 in innovatie van financieringsinstrumenten:
•
•

•

•

Nederlandse steun voor het Global Innovation Lab for Climate Finance leidde tot vier nieuwe
klimaatinstrumenten.
In het kader van het Global Innovation Lab werd geïnvesteerd in een waterfaciliteit waaruit
ondersteuning wordt geboden om lokale waterobligaties uit te geven in ontwikkelingslanden. Dit
project zorgt ervoor dat lokale private financiering beschikbaar komt voor klimaatbestendige
waterprojecten. De Nederlandse watersector is actief betrokken bij de eerste pilot in Kenia.
Ook in Nederland is een proces gestart dat Nederlandse klimaatideeën promoot bij verschillende
investeerders groepen (Mobilising More, www.momo4climate.org). Via dit proces werd in 2016 een
zeewierproject van IHC en een biobrandstofproject in Ghana van de Nederlandse OPIN Foundation
ondersteund.
Het FMO-klimaatfonds Climate Investor One selecteerde de eerste projecten, onder andere in
Rwanda en de Filipijnen.

Definities en methode: grote verschillen door rekenwijze
Klimaatfinanciering is onderdeel van de internationale onderhandelingen. Op dit moment bieden de
VN-teksten over klimaatfinanciering weinig houvast voor een eenduidige rapportage. In Parijs is
afgesproken dat in 2018 wordt vastgelegd hoe vanaf 2020 over klimaatfinanciering zal worden
gerapporteerd.
In 2015 hebben de belangrijkste klimaatdonoren, waaronder Nederland, een
gezamenlijke verklaring opgesteld over hetgeen zij verstaan onder klimaatfinanciering. Deze
verklaring ligt nog steeds ten grondslag aan de Nederlandse rapportage. Nederland rapporteert
vooralsnog niet over waarde van leningen maar over de middelen die ter beschikking worden gesteld
aan financiële instellingen om deze leningen mogelijk te maken. Hierin is Nederlands behoudend ten
opzichte van andere donoren. Op basis van de uitkomsten van de onderhandelingen zal Nederland
bezien of de rapportage moet worden aangepast.

Het GCF heeft in 2016 nog geen uitgaven gedaan.
Aangezien in de EU is afgesproken dat de EU over de klimaatfinanciering van EU-instellingen rapporteert aan
UNFCCC, zal dit bedrag niet door Nederland aan UNFCCC worden gerapporteerd. De gemobiliseerde private
klimaatfinanciering die aan UNFCCC zal worden gerapporteerd, bedraagt derhalve EUR 171,49 miljoen.
3
4

48

Bijlage 7: Internationale inspanningen op asiel en migratie 2016
Inleiding
Begin 2016 waren er wereldwijd ruim 65 miljoen mensen op de vlucht, dat betekent 1 op de 113
wereldburgers. Het duurt steeds langer voordat vluchtelingen terug naar huis kunnen keren en zij
verblijven steeds vaker in steden dan in vluchtelingenkampen.
Diplomatiek resultaat
Tijdens het Nederlandse EU-voorzitterschap zijn de kaders neergezet voor een duurzame aanpak van
de Europese migratieproblematiek. De EU-Turkije verklaring van 18 maart jl. en de implementatie
daarvan hebben geleid tot een drastische daling van de ongecontroleerde instroom van migranten
vanuit Turkije naar de Griekse eilanden en daarmee ook het aantal verdrinkingen in de Egeïsche Zee.
Ook is er is een begin gemaakt met het veiliger maken van de Europese grenzen mede door de
oprichting van een Europese Grens- en Kustwacht.
In opvolging van de Valletta-top van 11 en 12 november 2015 is de migratiesamenwerking met
landen in Afrika geïntensiveerd. Ook Nederland heeft hieraan bijgedragen en zet in op het versterken
van de bredere relaties met derde landen, zowel bilateraal als in EU-verband. Zo leidt Nederland het
Regional Development Protection Programme in de Hoorn van Afrika dat is gericht op betere
bescherming van en het bieden van betere toekomstperspectieven aan vluchtelingen, en heeft
minister Koenders namens de Hoge Vertegenwoordiger van de EU voor Buitenlandse Zaken en
Veiligheidsbeleid Mogherini in april 2016 migratiedialogen op hoog niveau gevoerd met Mali, Ghana en
Ivoorkust. Daarnaast is Nederland nauw betrokken geweest bij de versterking van een brede
migratiesamenwerking met Mali - onder andere met een bezoek van minister Koenders in december jl.
-in het licht van de ontwikkeling van zogenoemde EU-migratiecompacts met een aantal belangrijke
herkomst- en transitlanden. Op 19 september 2016 namen minister Koenders en minister Ploumen
deel aan de VN-top over grootschalige vluchtelingen- en migratiestromen. Hier werd een politieke
verklaring (New York Declaration on Refugees and Migrants) aangenomen, waarin onder meer staat
dat zal worden toegewerkt naar de aanname van een Global Compact on Refugees en een Global
Compact for safe and orderly and regular Migration in 2018. Daarnaast werd de Internationale
Organisatie voor Migratie (IOM) onderdeel van de VN.
Opvang in de regio
Nederland heeft in 2016, naast noodhulp, een bijdrage geleverd aan de structurele opvang van
vluchtelingen in de buurlanden van Syrië. Het kabinet stelde in mei 2016 een extra bijdrage van 260
miljoen euro ter beschikking voor programma’s in Libanon, Jordanië, Turkije en Irak. De programma’s
zijn meerjarig en richten zich op zowel vluchtelingen als gastgemeenschappen. Dit is van belang om
toenemende spanningen en instabiliteit in landen van opvang tegen te gaan. Nederland zet in het
bijzonder in op het verbeteren van toegang tot (beroeps)onderwijs, het verbeteren van
basisvoorzieningen in gemeentes die veel vluchtelingen opvangen, en het scheppen van extra
werkgelegenheid, in het bijzonder in de landbouwsector en via ondersteuning van het MKB. Door het
bieden van werk en onderwijs worden vluchtelingen beter in staat gesteld een leven op te bouwen in
de landen van opvang, tot terugkeer mogelijk is. Met Libanon en Jordanië heeft de EU inmiddels
overeenstemming bereikt over de inhoud van compacts, die erop gericht zijn om deze landen te
ondersteunen bij het bieden van een duurzaam perspectief aan vluchtelingen en het ondersteunen van
gastgemeenschappen. Nederland is hier verheugd over en heeft zich ook bilateraal ingespannen om
de opvang in de Syrië-regio te verbeteren. Mede op aandringen van Nederland richtte de Wereldbank
in 2016 de Concessional Financing Facility voor Libanon en Jordanië op. Door het verstrekken van
zachte leningen biedt de faciliteit toekomstperspectief aan vluchtelingen en vergroot het de
weerbaarheid van gastgemeenschappen. In totaal heeft Nederland EUR 25 miljoen bijgedragen en was
Nederland de eerste donor na oprichting van de Concessional Financing Facility. In Jordanië
ondersteunt Nederland speciale inhaallessen voor vluchtelingen en kwetsbare Jordaanse kinderen,
waarvan ruim 7.700 kinderen profiteren. In Turkije is in samenwerking met het Nederlandse
bedrijfsleven een pilot gestart waarbij 200 Syrische vluchtelingen een baan krijgen bij Nederlandse
bedrijven. In Irak droeg Nederland via een stabilisatieprogramma van UNDP bij aan de terugkeer van
ontheemden naar hun oorspronkelijke woongebieden. Uit het NFRP-Shiraka wordt sinds medio 2014
een beurzenprogramma gefinancierd dat 150 Syrische studenten in staat stelt te studeren aan de
universiteit van Gaziantep in Turkije.

49

Op het gebied van noodhulp zijn vanuit het Relief Fund in 2016 diverse innovatieve programma’s
gefinancierd, waaronder UN Global Pulse’s Big Data Innovation for Humanitarian Action en WFPs
mobile Vulnerability Analysis and Mapping (mVAM). mVAM verzamelt real time data over
voedselprijzen in dertig landen. Dit doen ze door de lokale bevolking te benaderen middels sms,
telefoongesprekken, en interactive voice response technologie. Hiermee wordt informatie over de
voedselzekerheid verzameld op het gebied van o.a. (bij)voeding en markt-gerelateerde informatie.
Deze informatie wordt gedeeld met humanitaire organisaties en signaleert in welke gebieden bepaalde
voedselhulp nodig is. Deze informatievoorziening draagt bij aan verbetering van de inzet van
hulpmiddelen in de regio.
Grondoorzaken: werkgelegenheid
Naast noodhulp en opvang in de regio, heeft Nederland in 2016 ingezet op bestrijding van de
grondoorzaken van migratie. Het is van groot belang jongeren meer kansen te geven hun dromen en
ambities waar te maken in eigen land. De eerste investeringen van de in 2015 aangekondigde inzet
van EUR 50 miljoen ter bevordering van ondernemerschap door en werkgelegenheid voor Afrikaanse
jongeren zijn tot stand gekomen in 2016. De vier Local Employment in Africa for Development (LEAD)
consortia onder leiding van respectievelijk SPARK, Hivos, Oxfam Novib en SOS Kinderdorpen zijn
gestart met de uitvoering van activiteiten in zeven (Noord-)Afrikaanse landen. Binnen het Dutch Good
Growth Fund (DGGF) is EUR 25 miljoen extra beschikbaar gesteld voor het creëren van banen en het
bevorderen van jong ondernemerschap in achttien landen in Afrika.
Ook met het NFRP-Shiraka wordt werkgelegenheid bevorderd, vooral voor jongeren en vrouwen. Zo
worden in Tunesië twee projecten van de International Labour Organization gefinancierd, die zijn
gericht op het bevorderen van werkgelegenheid in het noordwesten van het land.
Het EU Trust Fund voor Afrika beoogt o.a. de grondoorzaken van destabilisatie en migratie aan te
pakken door economische kansen te creëren, in het bijzonder voor jongeren en vrouwen. Eind 2016 is
in dit kader met aanvullende steun van Nederland in Mali een activiteit gestart gericht op
jeugdwerkgelegenheid in de tuinbouwsector onder leiding van SNV in samenwerking met ICCO en
Waste.
Grondoorzaken: instabiliteit en conflict
Via de Wederopbouwtender zijn van 2012 tot 2016 programma’s van NGO’s als ZOA, Spark, Save The
Children en CARE ondersteund, die zich in fragiele staten waaronder Afghanistan, Burundi, Jemen en
Zuid-Sudan o.a. richtten op het bevorderen van ondernemerschap door en werkgelegenheid voor
jongeren. De call for proposals voor het Addressing Root Causes (ARC) fonds mondde eind 2016 uit in
subsidies aan negentien consortia van NGO’s in Afghanistan, Pakistan, Syrië, Jordanië, Libanon, Mali,
Sudan, Zuid-Sudan, Somalië, Ethiopië en Burundi. De helft van deze programma’s zet- naast op
andere oorzaken van conflict, instabiliteit en migratie- ook in op ondernemerschap door en
werkgelegenheid voor jongeren.
Vanuit NFRP-Shiraka wordt verder ingezet op de veranderende relatie tussen burger en overheid in de
Arabische regio, waarbij de burger meer wordt betrokken bij het bestuur en de autoriteiten meer
verantwoording afleggen aan de burgers. In dat kader worden lokale maatschappelijke initiatieven
ondersteund en worden overheden ondersteund op het gebied van goed bestuur, onder andere door
het trainen van ambtenaren.
Asiel
De totale asielinstroom (eerste asielaanvragen, herhaalde asielaanvragen en nareizigers) was in 2016
met 31.600 bijna de helft lager dan in het piekjaar 2015 (58.900). In ruim éénderde van alle gevallen
betrof het Syriërs (34%), gevolgd door Eritreeërs (9%) en Albanezen (5%).
Consulair
Als gevolg van de asielinstroom namen ook de verzoeken voor gezinshereniging toe. In totaal zijn in
2016 9.317 nareis-aanvragen ingediend. De ambassades spelen een rol in het nareis-proces
aangezien zij op verzoek van de IND enkele nadere onderzoeken uitvoeren en uiteindelijk ook de
machtiging tot voorlopig verblijf (MVV) afgeven waarmee het gezinslid naar Nederland reist.

50

Bijlage 8: Overzicht indicatoren en streefwaarden 2016 BHOS
In de begroting voor 2016 zijn geen indicatoren en streefwaarden opgenomen. Kwantitatieve resultaten op basis van de indicatoren uit de
begroting voor 2017 zijn opgenomen in onderstaande tabel om de voortgang op de doelstellingen inzichtelijk te maken. Onder de
beleidsconclusies wordt toegelicht welke factoren daarbij een rol hebben gespeeld. Vanaf het Jaarverslag over de begroting 2017 zal het
kabinet op basis van de dan beschikbare informatie rapporteren over behaalde resultaten, mede op basis van de 15 indicatoren en
streefwaarden in de begroting voor 2017.
Art.
1

Thema
Private sectorontwikkeling
(PSD)

Resultaatgebied

Indicator

Bedrijfsontwikkelin
g

Aantal banen ondersteund
door PSD-programma’s (direct
jobs supported naar
internationaal
geharmoniseerde definitie)
Aantal bedrijven (Nederlandse
en lokale ondernemingen)
met een ondersteund plan
voor investering, handel of
dienstverlening
Aantal mensen met
verbeterde inname van
voedsel
Aantal boeren met
toegenomen productiviteit en
inkomen

66.379

160.000 in dat jaar
bereikt

2.662

Bedrijfsontwikkelin
g

2

2

Voedselzekerheid

Water

Uitbannen van de
huidige honger en
ondervoeding
Stimuleren van
duurzame en
inclusieve groei
van de
landbouwsector
Creëren van
ecologisch
duurzame
voedselsystemen
Drinkwater,
sanitaire
voorzieningen en
hygiëne

Drinkwater,
sanitaire

Streefwaarde
2020
180.000 in dat
jaar bereikt

https://aiddata.rvo
.nl/results/

2.250 in dat jaar bereikt

2.500 in dat jaar
bereikt

https://aiddata.rvo
.nl/results/

14,5 miljoen mensen

10 miljoen in dat jaar
bereikt

20 miljoen in dat
jaar bereikt

1,5 miljoen boeren

4,5 miljoen in dat jaar
bereikt

5,5 miljoen in dat
jaar bereikt

Alle decentrale
partners en
UNICEF
Alle decentrale
partners

Aantal hectare landbouwgrond
dat eco-efficiënter wordt
gebruikt

120.000 hectare

3 miljoen in dat jaar
bereikt

5 miljoen in dat
jaar bereikt

Alle decentrale
partners

Het aantal mensen met
toegang tot een verbeterde
waterbron

1,33 miljoen

1 miljoen in dat jaar
bereikt

8 miljoen,
cumulatief

Centrale en
decentrale
partners

Het aantal mensen met
toegang tot verbeterde

Waarde 20165

1,27 miljoen

Streefwaarde 2017

1,5 miljoen in dat jaar
bereikt

(30 miljoen,
cumulatief in
2030)
12 miljoen,

Bron

Centrale en
decentrale

5 Onder ‘Waarde 2016’ zijn de resultaten die behaald zijn in 2016 opgenomen voor zover die in dit stadium beschikbaar konden worden
gesteld door de uitvoerende organisaties. In de resultatenrapportage die uitkomt in september 2017 zullen de volledige resultaten worden
gepresenteerd.

51

voorzieningen en
hygiëne

2

3

Klimaat

Vrouwenrechten
en
gendergelijkheid

Verbeterd
stroomgebied
beheer en veilige
delta’s
Hernieuwbare
energie

Verbeterde
randvoorwaarden
voor
vrouwenrechten en
gender gelijkheid
Versterkte
capaciteit van
maatschappelijke
organisaties

3

Seksuele en
Reproductieve
Gezondheid en
Rechten (SRGR)
en HIV

Toegang tot family
planning

Rechten

4

Veiligheid &
Rechtsorde

Rechtstaat
ontwikkeling

Menselijke
Veiligheid

sanitaire voorzieningen en
voorlichting over hygiënische
leefomstandigheden

Het aantal mensen dat
voordeel ondervindt van
verbeterd stroomgebied
beheer en veiligere delta’s
Aantal mensen met toegang
tot hernieuwbare energie

cumulatief

3,11 miljoen

3 miljoen in dat jaar
bereikt

(50 miljoen,
cumulatief in
2030)
20 miljoen,
cumulatief

2,2 miljoen

2,3 miljoen in dat jaar
bereikt

11,5 miljoen,
cumulatief

partners

Centrale en
decentrale
partners
Centrale en
decentrale
partners

Aantal aantoonbare bijdragen
door publieke instanties en
bedrijven aan betere
randvoorwaarden voor
vrouwenrechten en
gendergelijkheid (outcome)
Aantal maatschappelijke
organisaties met versterkte
capaciteit voor de bevordering
van vrouwenrechten en
gendergelijkheid (output)
Aantal vrouwen en meisjes
dat toegang heeft tot
moderne anticonceptie in 69
FamilyPlanning2020
focuslanden

Nog geen data
beschikbaar

100 in dat jaar bereikt

(50 miljoen,
cumulatief in
2030)
500

Nog geen data
beschikbaar

50 in dat jaar bereikt

350, cumulatief

Niet van
toepassing

1,8 miljoen extra

3 miljoen extra vrouwen
en meisjes, cumulatief

http://progress.fa
milyplanning2020.
org/page/pace-ofprogress/mobilizin
g-resources

Tevredenheid van de SRGR
partners over de mate waarin
barrières in SRGR voor
gediscrimineerde en
kwetsbare groepen zijn
afgenomen in hun
focuslanden
Aantal mensen (man/vrouw)
dat toegang heeft tot
rechtspraak via een juridische
instelling (formeel of
informeel), om zo hun
grondrechten te beschermen,
strafbare feiten te laten
berechten en geschillen te
beslechten
Aantal m2 land dat is ontmijnd

Niet van toepassing

Niet van toepassing

6 miljoen extra
vrouwen en
meisjes,
cumulatief (ten
opzichte van het
basisjaar 2012)
Tevredenheid
(minimale score
4 op 1–5 schaal)
in 80% van de
focus landen

22.607 (waarvan
5.578 vrouwen)

In 6 fragiele of postconflict landen, 50.000
in dat jaar bereikt,
waarvan minstens de
helft vrouwen.

In 6 fragiele of
post-conflict
landen 200,000,
waarvan
minstens de helft
vrouwen,
cumulatief

Centrale en
decentrale
partners

4,34 miljoen

5 miljoen in dat jaar
bereikt

24 miljoen,
cumulatief

Centrale partners

Niet van
toepassing

Niet van
toepassing

52