Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

30 928

Aanpassing van de Boeken 3 en 6 van het
Burgerlijk Wetboek en andere wetten aan de
richtlijn betreffende oneerlijke
handelspraktijken van ondernemingen jegens
consumenten op de interne markt

Nr. 17

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 november 2011
Inleiding
Hierbij bied ik u aan, mede namens de minister van Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie, het rapport «Oneerlijke handelspraktijken:
praktijkervaringen in België met de sanctie van artikel 41 WMPC». Het
rapport is in opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum1 opgesteld door de Rijksuniversiteit Groningen. Met de
toezending van het rapport kom ik de toezegging na van de toenmalig
minister van Justitie Hirsch Ballin om onderzoek te doen naar de
praktijkervaringen met de sanctie in België (Handelingen 23 september
2008, Kamerstukken I, 2008–2009, nr. 1, p. 29).
Onderzoek naar Belgische sanctie
De centrale doelstelling van dit onderzoek was om de wijze waarop de
Belgische sanctie in de praktijk werkt in kaart te brengen. Het Belgische
recht kent met artikel 41 WMPC een bijzondere sanctie ten behoeve van
de consument jegens wie een oneerlijke handelspraktijk is gepleegd. De
sanctie wordt in paragraaf 5 van hoofdstuk 4 (Belgisch recht) uitgebreid
beschreven. Kort gezegd houdt de sanctie in dat de consument bij
ontbinding van een overeenkomst die tot stand is gekomen als gevolg van
bepaalde oneerlijke handelspraktijken, niet alleen het recht krijgt om die
overeenkomst buitengerechtelijk te vernietigen, maar ook om het goed
kosteloos te behouden.

1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

kst-30928-17
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Om zicht te krijgen op de werking van de Belgische sanctie en vergelijking
met het bestaande Nederlandse privaatrecht mogelijk te maken, is de
volgende probleemstelling geformuleerd:
1. Wat zijn de ervaringen in België met de bij de implementatie van de
Richtlijn oneerlijke handelspraktijken in de wet geïntroduceerde civiele
sanctie?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 928, nr. 17

1

2. Is deze sanctie doeltreffend in de zin dat handelaren ervan worden
weerhouden om oneerlijke handelspraktijken te hanteren?
3. Is deze sanctie doeltreffend in de zin dat het voor de consument
aantrekkelijk is om daarvan gebruik te maken?
4. Wat zijn de verschillen tussen de Belgische sanctie en de thans naar
Nederlands privaatrecht bestaande remedies ter zake van oneerlijke
handelspraktijken?
Ter beantwoording van de onderzoeksvragen zijn de privaatrechtelijke
remedies geanalyseerd die consumenten naar Nederlands en Belgisch
recht ter beschikking staan wanneer zij slachtoffer zijn geworden van een
oneerlijke handelspraktijk. Daarnaast werd door middel van rechtspraakonderzoek en interviews de praktische werking van artikel 41 WMPC in
kaart gebracht. Aanschrijving van alle tot toepassing van artikel 41 WMPC
bevoegde Belgische gerechten (246 in totaal) leverde geen uitspraken op
en evenmin werden gepubliceerde uitspraken gevonden. Ten slotte
genereerden interviews met 9 personen die werkzaam zijn in verschillende sectoren (advocatuur, bedrijfsleven, consumentenorganisaties en
overheid) een aantal mogelijke verklaringen voor het ontbreken van
rechtspraak en nadere toelichting op de werking van de sanctie in België.
Resultaten onderzoek
Uit het onderzoek blijkt dat de sanctie van artikel 41 WMPC een vrijwel
dode letter is. Er is geen rechtspraak gevonden waarin artikel 41 WMPC
wordt toegepast en uit de interviews is evenmin gebleken dat deze sanctie
in het kader van onderhandelingen tussen consumenten en ondernemingen vaak wordt ingeroepen door of namens consumenten. Evenmin
lijken ondernemingen zich bij hun optreden te laten afschrikken door
artikel 41 WMPC. Niet uitgesloten kan worden dat de sanctie van artikel 41
WMPC toch af en toe wordt ingeroepen, maar dat dit gebruikelijk zou zijn,
is onaannemelijk. Artikel 41 WMPC blijkt, mede door een onlogische
plaatsing in de wet, geringe bekendheid te hebben.
De onderzoekers concluderen dat de oorzaken die hiervoor mogelijkerwijs
verantwoordelijk zouden kunnen zijn, vermoedelijk niet samenhangen met
de aard van de sanctie als zodanig, maar in belangrijke mate toe te
schrijven zouden kunnen zijn aan de redactie van artikel 41 WMPC
(onduidelijke toepassingsvoorwaarden). Ook zou het feit dat consumentengeschillen veelal een gering financieel bedrag betreffen in combinatie
met de kosten van een procedure en het risico om in geval van verlies in
een gedeelte van de kosten van de wederpartij te worden veroordeeld,
redenen kunnen zijn.
Het onderzoek concludeert dat artikel 41 WMPC met name door zijn
punitieve strekking verschilt van het bestaande Nederlandse verbintenissenrecht waarin schadevergoeding en herstel centraal staan. De onderzoekers geven daarbij aan bij introductie van een dergelijke sanctie in het
Nederlandse verbintenissenrecht niet per definitie niet zou passen, maar
wel dat zij daaraan een nieuw element zou toevoegen.
Conclusie
Het onderzoek geeft mij geen aanleiding om een nieuwe punitieve sanctie
in het civiele recht te introduceren om de oneerlijke handelspraktijken te
handhaven. Op dit moment heeft de in België geïntroduceerde sanctie
geen meerwaarde opgeleverd. Hoewel de sanctie wetstechnisch duidelijk
verbeterd zou kunnen worden, kunnen wetstechnische redenen mijns

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 928, nr. 17

2

inziens niet de oorzaak zijn van niet toepassing van een sanctie. Wat de
redenen wel zijn, blijkt niet uit het onderzoek. De onderbouwing ontbreekt
derhalve om tot invoering van de sanctie over te gaan.
De minister van Veiligheid en Justitie,
I. W. Opstelten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 928, nr. 17

3