Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

28 089

Gezondheid en milieu

Nr. 251

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 maart 2023
In het Commissiedebat van 8 maart jl. ter voorbereiding op de Milieuraad
van 16 maart, heb ik toegezegd uw Kamer schriftelijk te informeren over
een vraag van Kamerlid Thijssen (PvdA). Hij vroeg of de herziene Richtlijn
Industriële Emissies het bevoegd gezag in staat gaat stellen om niet alleen
naar puntbronnen te kijken, maar ook naar het cumulatieve effect op de
leefomgeving. De achtergrond van deze vraag komt voort uit de situatie
rond Tata Steel. De provincie Noord-Holland geeft als bevoegd gezag aan
dat de normen worden behaald. Tegelijkertijd constateert het RIVM in het
depositieonderzoek IJmond dat het neergedaald grofstof – met daaraan
PAK en metalen – ongewenst is voor de gezondheid van kinderen.
Hieronder schets ik hoe dit in de huidige situatie geregeld is en hoe de
herziening van de Richtlijn Industriële Emissies en de Luchtkwaliteitsrichtlijn mogelijke veranderingen met zich mee kan brengen. Daarna geef
ik nog een korte toelichting op de vervolgstappen rond Tata Steel.
Werking Europese en nationale regelgeving
Van emissie naar gezondheidseffect
De nationale en Europese regelgeving maakt onderscheid in regels die
gaan over het beperken van emissies aan de bron én regels over de
concentraties in de lucht (immissie). Beide zijn relevant, maar vormen
twee schakels in de keten tussen emissies en gezondheid: emissies van
fabrieken komen terecht in de leefomgeving, waaronder de lucht. Dat
beïnvloedt de kwaliteit van de leefomgeving en leidt bijvoorbeeld tot een
verhoogde concentratie aan stoffen in de leefomgeving. Die concentratie
resulteert in blootstelling aan deze stoffen in de lucht die mensen
inademen als zij in de omgeving van bronnen wonen, werken of
recreëren. En dat leidt weer tot effecten op de gezondheid. Afbeelding 1
toont een voorbeeld van dit mechanisme (voor blootstelling aan stoffen in
de lucht), inclusief enkele van de relevante bijbehorende richtlijnen.

kst-28089-251
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 28 089, nr. 251

1

Afbeelding 1: Keten van emissie naar gezondheidseffect en de bijbehorende relevante
richtlijnen (voor de blootstellingsroute «inhalatie»).

Wat regelt de Richtlijn Industriële Emissies?
Het algemene kader voor emissies van grote installaties, zoals Tata Steel,
is grotendeels vastgelegd in de Richtlijn Industriële Emissies voor zowel
puntbronnen als diffuse bronnen (bronnen die niet direct aan één locatie
kunnen worden toegekend). Dit gebeurt ten eerste door het vaststellen
van de conclusies over de Beste Beschikbare Technieken (BBT), zoals de
daarbij behorende emissienormen. Deze conclusies moeten vervolgens
worden geïmplementeerd in de vergunningen van de betreffende
bedrijven. Ook stelt de richtlijn dat als de BBT wordt toegepast én de
milieukwaliteitsnormen nog steeds overschreden dreigen te worden, er
dan in de vergunning extra voorwaarden moeten worden gesteld.
Het wijzigingsvoorstel van de richtlijn past deze systematiek niet aan,
maar zet wel een scherper kader neer. Het bevoegd gezag kan bijvoorbeeld bij het stellen van extra voorwaarden vanwege de milieukwaliteitsnormen een monitoringsverplichting van de immissie (hoeveelheid
stoffen op leefniveau) opleggen aan het bedrijf. Daarnaast wordt het
uitgangspunt dat aan de onderkant van de bandbreedte van emissienormen uit de BBT-conclusies wordt vergund. Dit beïnvloedt de kwaliteit
van de leefomgeving op een positieve manier omdat er daardoor minder
luchtvervuilende emissies zullen zijn.
Wat regelt de Richtlijn Luchtkwaliteit?
Een belangrijk kader voor de kwaliteit van de leefomgeving is vastgelegd
in de Richtlijn Luchtkwaliteit. Deze richtlijn bevat luchtkwaliteitsstandaarden, waaronder maximum concentraties van stoffen in de lucht.
Als op bepaalde plekken als gevolg van cumulatieve emissies van
bedrijven de luchtkwaliteitsnormen niet worden behaald, moet de
vergunning van die bedrijven worden aangepast. Zoals ik u heb laten
weten1, heeft de Europese Commissie ook voor de Richtlijn Luchtkwaliteit
een herziening voorgesteld. Daarbij blijft bovenstaande systematiek
gehandhaafd en stelt de Commissie voor de huidige normen voor
maximale concentraties van luchtverontreinigende stoffen meer in lijn te
brengen met de nieuwe advieswaarden van de Wereldgezondheidsorganisatie van 2021. Implementatie van deze eisen zorgt voor strengere eisen
aan de luchtkwaliteit in de leefomgeving.
Situatie rond Tata Steel
Rond Tata Steel voldoet de luchtkwaliteit op dit moment aan de eisen
zoals die zijn vastgelegd in de huidige Richtlijn Luchtkwaliteit. Daarom is
er op dit moment geen grondslag om de vergunning op die grond aan te
scherpen. Dat kan in de toekomst veranderen, als gevolg van aangescherpte bindende grenswaarden in de nieuwe richtlijn Luchtkwaliteit,
waarover nu in Brussel onderhandeld wordt.

1

Kamerstuk 36 246, nr. 5.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 28 089, nr. 251

2

Mocht de cumulatieve emissie van Tata Steel er na implementatie van
aangescherpte luchtkwaliteitsstandaarden voor zorgen dat deze niet
worden behaald, dan moet de vergunning op die grond worden aangescherpt. Daarbij wijs ik u op het kabinetsstandpunt, dat er voor de
voorgestelde tussendoelen een later doeljaar gekozen moet worden,
waarbij het Kabinet inzet op uiterlijk 2035 (Kamerstuk 36 246, nr. 5).
Daarnaast biedt de toekomstige Omgevingswet de mogelijkheid om
decentraal, afwijkende of strengere omgevingswaarden vast te stellen
voor stoffen die de kwaliteit van de leefomgeving beïnvloeden.
Over de vraag hoe het Rijk zich inzet om gezondheidsrisico’s in de IJmond
verder terug te dringen, is in december 2021 naar aanleiding van de motie
van het lid Thijsen c.s. (Kamerstuk 32 813, nr. 827) een plan van aanpak
gepubliceerd (Kamerstuk 28 089, nr. 210). Ik heb u recent een evaluatie
van deze aanpak toegestuurd en daarin ook aangegeven wat de te zetten
vervolgstappen zijn (Kamerstuk 28 089, nr. 246).
Het RIVM zal het mechanisme uit afbeelding 1 ook beschrijven in een van
de deelstudies die ik heb aangekondigd in mijn brief van 16 januari jl.
(Kamerstuk 28 089, nr. 246). Het betreft onder andere een beschrijving van
dit mechanisme en een uitwerking («Proof of Concept») van het kwantitatief verband tussen de uitstoot door Tata Steel en de effecten en risico’s
daarvan voor de gezondheid van omwonenden. De resultaten van deze
onderzoeken moeten helpen bij de prioritering en afweging welke
emissiereducties in de IJmond behaald zouden moeten worden om de
gezondheid afdoende te beschermen. Daarnaast is het RIVM gevraagd in
vervolg op de verkenning «Cumulatie en vergunningverlening» in
opdracht van mijn ministerie een aantal deelprojecten nader uit te werken
met het doel te komen tot een risicobeoordeling hoe cumulatie van
stoffen op een zinvolle wijze kan worden meegenomen in de normering
en vervolgens bij vergunningverlening. De resultaten van deze deelprojecten zullen in oktober 2023 door het RIVM worden opgeleverd en met
uw Kamer worden gedeeld.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
V.L.W.A. Heijnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 28 089, nr. 251

3