Plan van aanpak monitoring & evaluatie
Masterplan basisvaardigheden
Funderend onderwijs
Voorjaar 2023

Inhoudsopgave
1
1.1
1.2
1.3
1.4

Inleiding—2
Masterplan basisvaardigheden—2
Doelstelling—2
Plan van aanpak—2
Leeswijzer—4

2
2.1
2.2
2.3
2.4

Beleidstheorie—5
Aanleiding—5
Probleemanalyse—5
Doelen en activiteiten—7
Beleidstheorie—10

3
3.1
3.2
3.3

Financiële impuls en ondersteuning scholen—14
Inleiding—14
Overzicht—14
Toelichting bronnen—15

4
4.1
4.2
4.3
4.4
4.5

Beleidsmaatregelen Masterplan basisvaardigheden—18
Inleiding—18
Pijler I. Beter gebruik van bewezen aanpakken—18
Pijler 2. Extra tijd en ruimte voor kwalitatief goede leraren—19
Pijler 3. Aansluiting school en omgeving: versterken van de taalomgeving—20
Pijler 4. Duidelijke opdracht aan het funderend onderwijs—20

5
5.1
5.2
5.3

Monitor basisvaardigheden—22
Inleiding—22
Overzicht—22
Toelichting bronnen—23

6
6.1
6.2

Overige onderzoeksactiviteiten—26
Inleiding—26
Toelichting onderzoeken—26

7
7.1
7.2
7.3

Verspreiding van onderzoeksresultaten—27
Inleiding—27
Twee keer per jaar een voortgangsbrief over het Masterplan—27
Website en nieuwsbrief—27

8
8.1
8.2
8.3

Governance monitoring en evaluatie—28
Inleiding —28
Interne governance—28
Externe governance—28
Bijlage—30

1

Inleiding

1.1

Masterplan basisvaardigheden
Iedereen in Nederland verdient een goed bestaan en moet mee kunnen doen. Dat begint bij het
bieden van dezelfde kansen aan alle kinderen om zich te ontwikkelen en te ontplooien. Het
coalitieakkoord 'Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst' 1 bevat daarom plannen die
er voor moeten zorgen dat elk kind goed leert lezen, schrijven en rekenen. Maatregelen om dit te
realiseren, vallen samen in het Masterplan basisvaardigheden.
Masterplan basisvaardigheden
Het programma heeft als doel scholen te ondersteunen met de ontwikkeling van de
basisvaardigheden bij leerlingen, en daarmee de resultaten op de basisvaardigheden
aantoonbaar te verbeteren. Dat is hard nodig: een deel van de leerlingen verlaat het funderend
onderwijs op dit moment zonder goede beheersing van de basisvaardigheden. 2
Relatie met andere beleidstrajecten
Ook via andere beleidstrajecten wordt stevig ingezet op de kwaliteit van het funderend
onderwijs. Zo wordt de komende periode het toezicht op scholen aangescherpt. Ook wordt
ingezet op het verbeteren van de kansengelijkheid in het onderwijs. Tenzij expliciet wordt
aangegeven, vallen deze beleidstrajecten buiten de scope van dit plan van aanpak.

1.2

Doelstelling
Bij een goede uitvoering van het Masterplan horen monitoring en evaluatie. Op deze manier
houden we zicht op de implementatie van het Masterplan op scholen en op de resultaten van het
programma. Dit helpt om tijdig bij te kunnen sturen en om te bepalen of beleid het gewenste
effect heeft. Het Masterplan basisvaardigheden bevat daarom een uitgebreid monitorings- en
evaluatieprogramma. Dit programma biedt ons:
1. zicht op de implementatie en het effect van (maatregelen uit) het Masterplan – en de
subsidieregeling ‘Verbetering basisvaardigheden’ in het bijzonder – zodat OCW en het
onderwijsveld een actueel beeld hebben van de uitvoering van het programma, de
succesfactoren en knelpunten en het proces dat scholen doorlopen.
2. zicht op (de ontwikkeling van) het vaardigheidsniveau en de prestaties van leerlingen op de
basisvaardigheden, zodat OCW en het onderwijsveld een actueel beeld hebben van de
basisvaardigheden in het algemeen en de effecten van het Masterplan op de
basisvaardigheden in het bijzonder.
Ook wordt zo bijgedragen aan een bredere kennisbasis over (het ontwikkelen van) de
basisvaardigheden voor onderwijspersoneel.

1.3

Plan van aanpak
Het plan van aanpak valt analoog aan deze doelen uiteen in twee onderdelen: implementatie- en
evaluatieonderzoek en de monitor basisvaardigheden. Deze onderdelen staan niet los van
elkaar, maar dragen gezamenlijk bij aan de bredere vraag of de middelen die in het kader van
het Masterplan beschikbaar zijn effect hebben en welke maatregelen goed werken en welke
niet. Ook zijn er onderzoeken om onze kennis over de basisvaardigheden te vergroten.

1
Rijksoverheid (2022). Coalitieakkoord 'Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst', op:
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2022/01/10/coalitieakkoord-omzien-naar-elkaar-vooruitkijken-naar-de-toekomst
2
Kamerstukken II, 2022, 31293-620.

Het implementatie- en evaluatieonderzoek volgt de structuur van het Masterplan en valt uiteen in
twee delen. Naast de directe impuls voor scholen via een subsidieregeling en
ondersteuningsteams zijn er vijf pijlers binnen het Masterplan:
1. Beter gebruik van bewezen aanpakken
2. Extra tijd en ruimte voor kwalitatief goede leraren
3. Aansluiting school en omgeving: versterken van de taalomgeving
4. Duidelijke opdracht aan het funderend onderwijs
5. Basisblik, door monitoring en onderzoek, inclusief scherper toezicht
Het plan van aanpak ziet er daarmee als volgt uit:
Figuur 1 Overzicht onderdelen plan van aanpak monitoring & evaluatie

Subsidieregeling 'Verbetering
basisvaardigheden'
De implementatiemonitor biedt
inzicht in de implementatie van
de subsidieregeling 'Verbetering
basisvaardigheden'. Het
evaluatieonderzoek kijkt naar de
effecten van de
subsidieregeling.

Monitor basisvaardigheden
De monitor basisvaardigheden
geeft op sectorniveau inzicht in
de (ontwikkeling van de)
prestaties van leerlingen op de
basisvaardigheden

Pijlers Masterplan
De implementatiemonitor biedt
inzicht in de implementatie van
maatregelen uit de vijf pijlers van
het Masterplan. Te denken valt
aan het versterken van de
taalomgeving. Waar mogelijk,
wordt ook onderzocht welke
effecten de maatregelen uit de
pijlers hebben.

Overige onderzoeken
Dit hoofdstuk geeft een
beschrijving van de overige
onderzoeken die in het kader
van het Masterplan worden
uitggevoerd. Deze onderzoeken
dragen bij aan verdere
kennisontwikkeling over de
basisvaardigheden.

Uitgangspunten
Het plan van aanpak wordt uitgevoerd gedurende de looptijd van het Masterplan. Voor de
uitvoering wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt van informatie die al voorhanden is. Denk
bijvoorbeeld aan gegevens over de schoolloopbanen en leerresultaten van leerlingen die
geregistreerd worden bij DUO of de IvhO. Door deze informatie te benutten, voorkomen we dat
dubbel werk wordt gedaan. Ook blijft de onderzoekslast voor scholen zo beperkt. Voor de
onderwerpen waarover geen of onvoldoende informatie beschikbaar is, zoals de implementatie
van de subsidieregeling ‘Verbetering basisvaardigheden’, wordt een onderzoek opgestart. Dit
betekent dat tussentijds telkens bekeken wordt of nieuw onderzoek geïnitieerd moet worden of
dat onderzoek juist niet nodig is, bijvoorbeeld doordat er nieuwe informatie verschenen is die het
onderzoek overbodig maakt. Dit plan van aanpak kan dus beschouwd worden als een eerste
ontwerp.

1.4

Leeswijzer
In hoofdstuk 2 wordt de aanleiding en opzet van het Masterplan toegelicht. Deze informatie
vormt het vertrekpunt voor het inhoudelijke deel van het plan van aanpak. In hoofdstuk 3 t/m 9
vindt u een nadere uitwerking van het implementatie- en evaluatieonderzoek over de
subsidieregeling en pijlers van het Masterplan. In elk hoofdstuk wordt toegelicht welk doel wordt
nagestreefd met het onderzoek, welke vragen centraal staan en welke bronnen benut worden
om deze vragen te beantwoorden. Aansluitend wordt aandacht besteed aan het delen van
onderzoeksresultaten met het onderwijsveld en de Tweede Kamer (hoofdstuk 10) en de
governancestructuur (hoofdstuk 11).
Veel voorkomende afkortingen
bao
po
IvhO
OCW
pro
sbo
so
vo
(v)so

basisonderwijs
primair onderwijs
Inspectie van het Onderwijs
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
praktijkonderwijs
speciaal basisonderwijs
speciaal onderwijs
voortgezet onderwijs (inclusief praktijkonderwijs)
(voortgezet) speciaal onderwijs

2

Beleidstheorie

2.1

Aanleiding
Een goede beheersing van de basisvaardigheden is belangrijk om mee te kunnen doen op de
arbeidsmarkt en in de maatschappij. Wanneer je beschikt over goede taal- en
rekenvaardigheden ben je namelijk vaker dan anderen actief op de arbeidsmarkt. Ook ben je
minder vaak werkloos. 3 Ook voor jongeren is een goede beheersing van de basisvaardigheden
noodzakelijk. Als je niet goed kunt lezen, kun je andere schoolvakken bijvoorbeeld niet goed
volgen.
Uit diverse nationale en internationale onderzoeken blijkt dat niet alle leerlingen de
basisvaardigheden in voldoende mate beheersen. Om de aansluiting naar het vervolgonderwijs
te verbeteren en leerlingen optimaal mee te laten doen in de samenleving, moeten de prestaties
van leerlingen op de basisvaardigheden omhoog. Het Masterplan basisvaardigheden heeft als
doel scholen te ondersteunen met de ontwikkeling van de basisvaardigheden en daarmee de
resultaten van leerlingen op de basisvaardigheden aantoonbaar te verbeteren.
Voordat we ingaan op de wijze waarop we de voortgang en resultaten van het Masterplan de
komende periode willen volgen, beschrijven we eerst de overkoepelende doelen van het
programma en de activiteiten die hieraan bijdragen. Deze informatie vormt het vertrekpunt voor
het plan van aanpak (zie hoofdstuk 3 en verder).

2.2

Probleemanalyse
In de onderstaande paragrafen wordt per basisvaardigheid kort beschreven welke
aandachtspunten er op dit moment zijn.
Taal
Taal is een van de vier basisvaardigheden in het Masterplan basisvaardigheden. Het
taalonderwijs Nederlands kent vier domeinen: lezen, schrijven, mondelinge taalvaardigheid en
taalbeschouwing en taalverzorging. De laatste staat in dienst van de drie taalvaardigheden.
Uit onderzoek blijkt dat:
•
De streefwaarde voor leesvaardigheid in het po door veel leerlingen niet wordt gehaald. Het
niveau 2F voor leesvaardigheid wordt door 50% van de leerlingen in het bao en 7% van de
leerlingen in het sbo behaald. 4
•
Vanuit alle niveaus leerlingen in het schooljaar 2020/2021 het vo verlieten zonder een
voldoende voor Nederlands (vmbo-b: 9%; vmbo-k: 13%; vmbo-g/t: 17%; havo: 18%; vwo:
13%). 5
•
Tijdens de coronapandemie hebben leerlingen minder geleerd dan vergelijkbare groepen
leerlingen voor het uitbreken van de pandemie. Dit geldt in het bijzonder voor spelling in het
po en Nederlands woordenschat en leesvaardigheid in de onderbouw van het vo. 6
•
De leesmotivatie van leerlingen is laag: een op de vijf 15-jarigen benoemt lezen als een
favoriete hobby. Bijna de helft van de 15-jarigen vindt lezen tijdsverspilling. 7 In het po leest
de helft van de leerlingen minder dan 15 minuten per dag in de thuisomgeving. 8
3
Buisman, M., Allen, J., Fouarge, D., Houtkoop, W., & Van der Velden, R. (2013). PIAAC 2012: de belangrijkste resultaten.
Expertisecentrum Beroepsonderwijs i.s.m. het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA), Universiteit Maastricht: 's
Hertogenbosch.
4
Inspectie van het Onderwijs (2022). Peil.leesvaardigheid einde (speciaal) basisonderwijs 2020-2021. Inspectie van het Onderwijs:
Utrecht.
5
Inspectie van het Onderwijs (2022). Staat van het Onderwijs 2022. Inspectie van het Onderwijs: Utrecht.
6
Ministerie van OCW (2022). Derde voortgangsrapportage NP Onderwijs. Ministerie van OCW: Den Haag.
7
Dood, C., Gubbels, J. & Segers, P. (2020). PISA-2018 De verdieping: Leesplezier, zelfbeeld bij het lezen, leesgedrag
en leesvaardigheid en de relatie daartussen. Nijmegen: Expertisecentrum Nederlands: Nijmegen.
8
Inspectie van het Onderwijs (2022). Peil.leesvaardigheid einde (speciaal) basisonderwijs 2020-2021. Inspectie van het Onderwijs:

Maatschappelijke trends hebben mogelijk invloed op de taalbeheersing van leerlingen. Denk
bijvoorbeeld aan trends zoals minder lezen en schrijven in de vrije tijd en een dalend aantal
bibliotheekvestigingen. Leerlingen lezen weliswaar volop korte teksten, bijvoorbeeld berichten op
hun smartphone, maar besteden minder tijd aan het geconcentreerd lezen van langere teksten
of boeken. 9
Rekenen
Bij rekenen gaat het om basisvaardigheden die bijdragen aan de gecijferdheid van leerlingen.
Denk bijvoorbeeld aan kennis, vaardigheden en inzichten over getallen en verhoudingen.
Uit onderzoek blijkt dat:
•
Veel po-leerlingen alleen het fundamentele niveau voor rekenen halen: aan het eind van het
bao haalt 32,7% van de leerlingen het streefniveau 1S. In het sbao is dit 1,8%. 10
•
Het wiskundeniveau van 15-jarigen tussen 2003 en 2012 geleidelijk is gedaald. In 2015
daalde de gemiddelde wiskundescore nog iets sterker. In 2018 zet deze daling niet door: de
prestaties in dit jaar zijn van een gelijk niveau als de prestaties in 2015. 11
•
Vanuit alle vo-niveaus verlieten leerlingen in het schooljaar 2020/2021 het vo zonder een
voldoende voor wiskunde (vmbo-b: 21%; vmbo-k: 43%; vmbo-g/t: 27%; havo: 18%; vwo:
14%). 12
•
Tijdens de coronapandemie hebben po- en vo onderbouw-leerlingen minder geleerd dan
vergelijkbare groepen leerlingen voor het uitbreken van de pandemie. 13
Burgerschap
Burgerschapsonderwijs gaat over het bijbrengen van kennis over en respect voor de
basiswaarden van onze samenleving, de democratische rechtstaat en diversiteit en over de
sociale en maatschappelijke competenties die daarvoor nodig zijn.
Uit onderzoek blijkt dat:
•
De burgerschapskennis van groep 8-leerlingen sinds 2009 licht is gedaald. 14
•
Een meerderheid van de schoolleiders en leerkrachten in het bao aangeeft dat het
burgerschapsonderwijs op hun school nog verder ontwikkeld moet worden. 15 Sommige
scholen hebben nog beperkt zicht op de burgerschapscompetenties van hun leerlingen: drie
op de vijf leraren geeft aan de leerresultaten voor burgerschap niet bij te houden. 16
•
De kennis van burgerschap en de democratische rechtsstaat van vo-leerlingen is gelijk aan
het internationale gemiddelde, maar lager dan de kennis van scholieren in landen die op
Nederland lijken, zoals België (Vlaanderen) en Denemarken. Ook zijn de verschillen tussen
leerlingen in Nederland vaak groter: één op de drie leerlingen heeft veel
burgerschapskennis, één op de drie leerlingen (heel) weinig. 17
Ook zijn er geen heldere kerndoelen voor burgerschap. Hierdoor is er variatie in de wijze waarop
scholen invulling geven aan hun burgerschapsonderwijs.
Digitale geletterdheid
Onder digitale geletterdheid vallen de domeinen informatievaardigheden, mediawijsheid, ICTbasisvaardigheden en computational thinking.

Utrecht.
9
Onderwijsraad (2022). Taal en Rekenen in het vizier. Onderwijsraad: Den Haag.
10
Inspectie van het Onderwijs (2022) Peil.rekenen-wiskunde einde (speciaal) basisonderwijs 2018-2019. Inspectie van het
Onderwijs: Utrecht.
11
Gubbels, J., A. van Langen, N. Maassen & Meelissen, M. (2019). Resultaten PISA-2018 in vogelvlucht. Universiteit Twente:
Enschede.
12
Inspectie van het Onderwijs (2022). Staat van het Onderwijs 2022. Inspectie van het Onderwijs: Utrecht.
13
Ministerie van OCW (2022). Derde voortgangsrapportage NP Onderwijs. Ministerie van OCW: Den Haag.
14
Inspectie van het Onderwijs (2022). Peil.Burgerschap 2019-2020. Inspectie van het Onderwijs: Utrecht.
15
Inspectie van het Onderwijs (2022). Peil.Burgerschap 2019-2020. Inspectie van het Onderwijs: Utrecht.
16
Inspectie van het Onderwijs (2022). Staat van het Onderwijs 2022. Inspectie van het Onderwijs: Utrecht.
17
Munniksma, A., Dijkstra, A., Veen, I. van der, Ledoux, G., Werfhorst, H. van der, Dam, G. ten (2017). Burgerschap in het voortgezet
onderwijs. Nederland in vergelijkend perspectief. Amsterdam University Press Universiteit van Amsterdam: Amsterdam.

Uit onderzoek blijkt dat:
•
De gemiddelde score voor de digitale geletterdheid van po-leerlingen, naar inschatting van
leraren, uitkomt op een 6 (op een schaal van 0 tot en met 10). De laagste score is voor
informatievaardigheden (5,6). 18
•
De gemiddelde score voor de digitale geletterdheid van vo-leerlingen komt, naar inschatting
van docenten, uit op een 5,5. De laagste score wordt gegeven voor computational thinking
(5,1). 19
•
De aandacht voor het onderwerp in de les lijkt nog erg ad hoc. Wel vindt een groot deel van
de leraren in het po en vo het belangrijk om hun leerlingen kennis en vaardigheden over
digitale geletterdheid bij te brengen. 20
Voor digitale geletterdheid geldt dat er geen kerndoelen zijn. Hierdoor kunnen scholen op
verschillende manieren invulling geven aan hun onderwijs in digitale geletterdheid.
Samenvatting problematiek
Samenvattend zien we een aantal aandachtspunten, die via het Masterplan basisvaardigheden
worden aangepakt:
Figuur 2 Overzicht Masterplan basisvaardigheden 21

2.3

Doelen en activiteiten
Het Masterplan heeft als doel de beheersing van de basisvaardigheden door leerlingen
aantoonbaar te verbeteren. Naast dit maatschappelijke doel, bevat het Masterplan de volgende
beleidsdoelstellingen voor taal en rekenen. 22 Dit doel wil OCW voor het einde van het schooljaar
2027/2028 bereiken.

ECP (2022). Monitor Digitale Geletterdheid. ECP: Den Haag.
ECP (2022). Monitor Digitale Geletterdheid. ECP: Den Haag.
ECP (2022). Monitor Digitale Geletterdheid. ECP: Den Haag..
21
Zie: https://open.overheid.nl/documenten/ronl-87e80b67638eac706986d2467ba0dbc854000ea7/pdf
22
De beleidsdoelen voor digitale geletterdheid en burgerschap worden de komende periode uitgewerkt.
18
19
20

Deze beleidsdoelen zijn het vertrekpunt voor dit plan van aanpak en de onderzoeken die in dit
verband worden uitgevoerd.
Toelichting Masterplan
Het Masterplan bestaat uit een breed pakket aan maatregelen en activiteiten. Dit pakket valt
uiteen in twee hoofdonderdelen:
•
Financiële impuls en directe ondersteuning voor scholen via een subsidieregeling
•
Beleidsmaatregelen
Financiële impuls en directe ondersteuning voor scholen
Met deze financiële impuls worden scholen op korte en lange termijn gefaciliteerd om gericht te
werken aan het verbeteren van de basisvaardigheden.
Er is een basissubsidie voor scholen ter verbetering van de basisvaardigheden via bewezen
effectieve interventies. De basissubsidie kan gebruikt worden voor één of meerdere
bewezen effectieve interventies en aan monitoring via valide, genormeerde toetsen.
Er is een aanvullende subsidie voor scholen, inclusief hulp en expertise van een basisteam.
Het is de ambitie om te komen tot een structureel instrument om financiële middelen te
verdelen onder scholen die dat het meest nodig hebben.
Toelichting subsidieregeling
Via een subsidieregeling worden scholen ondersteund bij het verbeteren van de
basisvaardigheden. Deze ondersteuning is tweeledig: scholen kunnen aanspraak maken op
een basissubsidie en op een aanvullende subsidie in combinatie met ondersteuning van een
basisteam.
Basissubsidie
De basissubsidie richt zich op interventies gebaseerd op praktijkkennis voor het verbeteren
van de basisvaardigheden. Passende interventies zijn o.a. activiteiten gericht op extra
instructie en onderwijstijd voor leerlingen, effectieve didactiek, professionalisering van het

onderwijspersoneel, klassenmanagement en effectieve leer- en ontwikkelmiddelen. Een
school mag de basissubsidie ook gebruiken voor de aanschaf van instrumenten voor het
meten van de voortgang van leerlingen. Bijvoorbeeld voor objectieve toetsen of
leerlingvolgsystemen die vaardigheidscores laten zien op het gebied van taal, rekenen of
wiskunde.
Aanvullende subsidie - basisteams
Er is ook aanvullende subsidie beschikbaar, in combinatie met ondersteuning van een
basisteam. Een basisteam werkt vraaggericht en helpt de school met het maken van een
plan ter verbetering van de basisvaardigheden. Ook ondersteunt het team de school bij de
uitvoering en verantwoording van interventies.
Meer informatie over de subsidieregeling vindt u op: https://www.dusi.nl/subsidies/verbetering-basisvaardigheden
Beleidsmaatregelen Masterplan: vijf pijlers 23
Het Masterplan is een integraal en duurzaam programma. De aanpak moet er voor zorgen dat
leraren toegerust zijn om het beste onderwijs te geven in taal, rekenen, burgerschap en digitale
geletterdheid. Via diverse beleidsmaatregelen worden scholen gestimuleerd en gefaciliteerd om
dit doel te realiseren. Het Masterplan bestaat uit vijf pijlers.
I. Extra tijd en ruimte voor kwalitatief goede leraren
Sociale partners uren nemen in de cao uren op voor professionalisering op de
basisvaardigheden en curriculumherziening.
Het wetsvoorstel strategisch personeelsbeleid, met eisen voor professionele ontwikkeling,
wordt uitgewerkt.
In aanbod van bij- en nascholing wordt ingezet op taal en rekenen, en het aanbod rond
burgerschap en digitale geletterdheid wordt uitgebouwd.
II. Breder gebruik bewezen aanpakken stimuleren
Om scholen te ondersteunen is het Expertisepunt Burgerschap (EB) in het leven geroepen.
Er komt een ondersteuningsstructuur digitale geletterdheid, in aanvulling op het bestaande
ondersteuningsaanbod en passend bij de behoeften in het veld.
Samen met leermiddelenmakers wordt een meerjarig onderzoeksprogramma opgestart, met
praktische tips ter verbetering van de leermiddelen.
Er wordt onderzocht welke kwaliteitscriteria we kunnen stellen aan leermiddelen, en hoe we
dit inzichtelijk kunnen maken.
III. Aansluiting school en omgeving: versterken van taalomgeving
Er komen nieuwe BoekStartlocaties in de kinderopvang en nieuwe vestigingen van de
Bibliotheek op school po en vmbo, inclusief Caribisch Nederland.
Succesvolle voorbeelden van samenwerkingen tussen bibliotheken, kinderopvanglocaties
en scholen worden verzameld en gedeeld.
IV. Duidelijke opdracht aan het funderend onderwijs
De kerndoelen voor Nederlands, rekenen en wiskunde, burgerschap en digitale
geletterdheid worden in 2023 in concept opgeleverd. Vervolgens worden ze beproefd op
scholen en voorgelegd aan OCW. Hierna volgt vastlegging in de wet.
Er worden in 2024 concept examenprogramma’s 24 voor Nederlands, wiskunde en
maatschappijleer opgeleverd. Vervolgens worden de programma’s beproefd op scholen.
Hierna volgt de uitwerking van schoolexaminering en centrale examinering.
Zie https://open.overheid.nl/documenten/ronl-a18f29b2466f5e313d7d43d5390100d3750a9083/pdf voor een volledige beschrijving
van de actielijnen.
24
Naast de genoemde examenprogramma’s werkt SLO momenteel ook aan de actualisatie van de natuurwetenschappelijke vakken
en moderne vreemde talen. Deze programma’s hebben hetzelfde tijdpad als de bovengenoemde examenprogramma’s.
23

-

De Inspectie specificeert in haar onderzoekskaders eisen voor basisvaardigheden voor
scholen.

V. Basisblik, door monitoring en onderzoek, inclusief scherper toezicht
Het zicht op de ontwikkeling van de basisvaardigheden wordt op stelselniveau verbeterd.
Hiertoe komt er een verplichting om deel te nemen aan peilingsonderzoeken en wordt de
deelname aan internationale peilingsonderzoeken uitgebreid.
Scholen verbeteren de monitoring van prestaties op de basisvaardigheden. Scholen werken
hiervoor met erkende leerlingvolgsystemen.
De inspectie krijgt beter zicht in de klas door versterking ven het toezicht.
In de bijlage vindt u een visueel overzicht van de beleidsdoelen en activiteiten.
Deze aanpak sluit aan bij de kennis die er op dit moment is over wat wel en niet werkt bij het
verbeteren van de basisvaardigheden. Zo concludeerde de IvhO in de Staat van het Onderwijs
2022 dat ook andere landen, waaronder Ierland en Zweden, een verbetering van de
basisvaardigheden hebben gerealiseerd. Zij realiseerden dit onder andere door een nauwe
samenwerking tussen ministerie, raden, bonden en inspecties. Er werd geïnvesteerd in het
versterken van de vakinhoudelijke en didactische expertise van onderwijspersoneel, er werden
heldere doelen gesteld, zowel voor individuele scholen als op landelijk niveau, en de
vorderingen werden gemonitord en geëvalueerd. 25
2.4

Beleidstheorie
Op basis van de bovenstaande informatie kunnen we de beleidstheorie voor het Masterplan
basisvaardigheden verder expliciteren. Een beleidstheorie is het geheel aan veronderstellingen
waar beleid op rust en bevat een beschrijving van het beleid, de doelen, middelen en activiteiten
om deze doelen te bereiken, inclusief hun onderlinge samenhang. 26
Figuur 3 Beleidstheorie Masterplan basisvaardigheden
Financiële impuls voor scholen
Aanleiding
De basisvaardigheden van
leerlingen moeten verbeteren.
Een van de manieren om dit te
doen, is door financiele
ondersteuning aan scholen om
evidence informed interventies in
te zetten. Ook kennis en kunde
via basisteams helpt hierbij.

Output
* Aantal en type deelnemende
scholen subsidieregeling
* Aantal en type interventies dat
scholen uitvoeren
* Aantal en type ondersteunde
scholen door basisteams
* Aantal en type activiteiten van
basisteams

Input

Activiteiten

* Financiele middelen via
subsidieregeling
* Kennis en expertise via
basisteams

* Interventies op schoolniveau
* Ondersteuning basisteams op
schoolniveau, bijv. advies geven
over interventies

Intermediate outcome

Outcome

* Meer kennis en kunde bij
personeel over en inzet van
effectieve leer- en
ontwikkelmiddelen
* Meer kennis en kunde bij
personeel over
basisvaardigheden

* Resultaten van leerlingen op
basisvaardigheden verbeteren
* Scholen die het minst
presteren, verbeteren

Inspectie van het Onderwijs (2022). Staat van het Onderwijs 2022. Inspectie van het Onderwijs: Utrecht.
De kern van de beleidstheorie wordt over het algemeen weergegeven in de vorm van een pijlenschema waarin de relaties tussen
middelen (inputs), activiteiten (throughputs), prestaties (outputs) en de beoogde impact (outcomes) visueel worden getoond in de
vorm van een doelenboom.

25
26

Beleidsmaatregelen
Pijler I. Extra tijd en ruimte voor kwalitatief goede leraren
Aanleiding

Input

Activiteiten

De basisvaardigheden van
leerlingen moeten verbeteren.
Een van de meest effectieve
manieren om dit te doen, is door
een goede leraar voor de klas
zetten. Professionalisering van
leraren draagt hier aan bij.

* Financiele middelen
* CAO afspraken

* Uren voor professionele
ontwikkeling basisvaardigheden
* Herijking landelijke kennisbasis
lerarenopleidingen
* UItbreiding nascholingsaanbod
basisvaardigheden

Output

Intermediate outcome

Outcome

* Aantal leraren dat uren voor
professionalisering benut

* Meer kennis en kunde bij
personeel over
basisvaardigheden
* Leer- en ontwikkelcultuur op
scholen verbeterd

Resultaten van leerlingen op
basisvaardigheden verbeteren

Pijler II. Breder gebruik bewezen aanpakken stimuleren
Aanleiding

Input

Activiteiten

De basisvaardigheden van
leerlingen moeten verbeteren.
Een van de meest effectieve
manieren om dit te doen, is door
evidence based interventies in te
zetten die obv eerder onderzoek
succesvol zijn gebleken.

Financiele middelen

* Expertisepunt Burgerschap
* Ondersteuningsstructuur DG
* Onderzoeksprogramma
leermiddelen
* Bewezen effectieve aanpakken

Output
* Aantal scholen dat gebruik
maakt van het expertisepunt of
de ondersteuningsstructuur
* Handreiking op basis van
onderzoeksprogramma
leermiddelen

Intermediate outcome
* Kennis over effectieve
leermiddelen neemt toe
* Kennis over effectieve
leermiddelen is makkelijker
beschikbaar
* Personeel maakt meer gebruik
van kennis over effectieve
leermiddelen

Outcome
Resultaten van leerlingen op
basisvaardigheden verbeteren

Pijler III. Aansluiting school en omgeving: versterken van taalomgeving
Aanleiding

Input

Activiteiten

De taalvaardigheid van
leerlingen moet verbeteren. Uit
onderzoek naar de effecten van
de Bibliotheek op school blijkt
dat het programma effectief is in
het voorkomen van
laaggeletterdheid

* Financiele middelen
* Samenwerking tussen
ministeries

Stimuleren van een taalrijke
omgeving op school en de
kinderopvang via de
programma’s de Bibliotheek op
school en BoekStart in de
kinderopvang

Output

Intermediate outcome

500 nieuwe BoekStartlocaties
kinderopvang, 780 nieuwe
vestigingen Bibliotheek op school in
po en 80 nieuwe vestigingen van
de Bibliotheek op school op het
vmbo. In CN: BoekStart op 16
kinderopvanglocaties en
Bibliotheek op school op alle
scholen

* Passende boekcollectie op
meer locaties
* Motivatie van leerlingen om te
lezen neemt toe
* Leerlingen gaan meer lezen

Outcome
Resultaten van leerlingen op taal
verbeteren

Pijler IV. Duidelijke opdracht aan het funderend onderwijs
Aanleiding
De landelijk vastgelegde
kerndoelen en
examenprogramma’s zijn niet meer
actueel. Om leerlingen goed voor te
bereiden op hun vervolgopleiding
en toekomst, is actualisatie
noodzakelijk. Ook kunnen scholen
zo meer focus aanbrengen in hun
onderwijs in de basivaardigheden

Input
* Financiele middelen
* Kennis en expertise

Activiteiten
* Ontwikkeling kerndoelen po en
onderbouw vo Nederlands,
rekenen en wiskunde,
burgerschap en DG
* Ontwikkeling
examenprogramma's
Nederlands, wiskunde en MA

Output

Intermediate outcome

Outcome

* Oplevering onceptkerndoelen
en examenprogramma's,
inclusief fase van beproeving
* Onderhoudskalender voor het
curriculum

* Leraren weten wat leerlingen
moeten leren en wat zij moeten
kunnen ten aanzien van de
basisvaardigheden
* Scholen kunnen focus
aanbrengen in het onderwijs

Resultaten leerlingen op
basisvaardigheden verbeteren

Pijler V. Beter zicht door monitoring en onderzoek
Input

Activiteiten

De basisvaardigheden van
leerlingen moeten verbeteren.
Om hier gericht aan te kunnen
werken, is het belangrijk zicht te
hebben op de ontwikkeling van
de basisvaardigheden van
leerlingen: zowel op stelsel als
op schoolniveau

Financiele middelen (o.a. voor
uitzetten onderzoekopsdrachten)

* Aanbesteden van
onderzoeksopdrachten
* Communicatie deelname
nationale en internationale
peilingsonderzoeken
* Communicatie lvs onderbouw
VO

Output

Intermediate outcome

Outcome

* Deelname van scholen aan
onderzoeken
* Gebruik lvs-systeem
onderbouw vo

Meer kennis over de
ontwikkeling van de
basisvaardigheden op stelsel- en
schoolniveau

Meer zicht in de wijze waarop de
ontwikkeling van de
basisvaardigheden gestimuleerd
kan worden en wat
aandachtsgebieden zijn. Deze
kennis kan benut worden voor
gerichte activiteiten ter verbetering
van de basisvaardigheden

Aanleiding

3

Financiële impuls en ondersteuning scholen

3.1

Inleiding
Via een subsidieregeling worden scholen ondersteund bij het verbeteren van de
basisvaardigheden. Deze ondersteuning is tweeledig: scholen kunnen aanspraak maken op een
basissubsidie en een aanvullende subsidie in combinatie met ondersteuning van een basisteam.
Structurele financiering
OCW werkt aan structurele financiering voor het versterken van de basisvaardigheden. Voor
deze bekostiging wordt een nieuw financieringsinstrument ontwikkeld. Tot deze nieuwe
bekostigingsmogelijkheid er is, wordt de subsidieregeling voortgezet. Op deze manier
kunnen scholen ook de komende periode gericht werken aan het verbeteren van de
basisvaardigheden.
Via verschillende onderzoeken wordt de uitvoering en het effect van de subsidieregeling
onderzocht. De meerjarige implementatiemonitor geeft met name inzicht in de implementatie van
de subsidieregeling door scholen en het proces dat zij doorlopen. Welke interventies kiezen zij
met de middelen? Wat gaat goed? En wat kan beter? Via het effectonderzoek wordt onderzocht
wat de resultaten van de subsidieregeling zijn en in hoeverre de leerprestaties van leerlingen op
de basisvaardigheden verbeteren.

3.2

Overzicht
Doel

Onderzoeksvragen

Indicatoren

De implementatiemonitor en het effectonderzoek bieden zicht op
de implementatie en het effect van de extra financiële impuls voor
scholen via de subsidieregeling ‘Verbetering basisvaardigheden’
en ondersteuning door basisteams. De onderzoeken geven
inzicht in de uitvoering in de praktijk, zodat het instrumentarium zo
nodig kan worden bijgesteld.
1. Hoe verloopt de implementatie van de subsidieregeling op
scholen?
2. In welke mate worden de doelstellingen van de
subsidieregeling bereikt?
In de toelichting in paragraaf 3.3 vindt u een uitgebreide
toelichting op de onderzoeksvragen die centraal staan in beide
onderzoeken.
De implementatiemonitor biedt inzicht in de volgende indicatoren:
1. Het aandeel scholen met een onvoldoende of zeer zwak
oordeel van de IvhO dat gebruik maakt van de
subsidieregeling.
Het effectonderzoek biedt inzicht in de volgende indicatoren:
1. De (ontwikkeling van het) vaardigheidsniveau van poleerlingen op begrijpend lezen en spelling.
2. De (ontwikkeling van het) vaardigheidsniveau van onderbouw
vo-leerlingen op Nederlands leesvaardigheid en
woordenschat.
3. De (ontwikkeling van het) vaardigheidsniveau van poleerlingen op rekenen-wiskunde.

4.
Bronnen

De (ontwikkeling van het) vaardigheidsniveau van onderbouw
vo-leerlingen op rekenen en wiskunde.
De implementatiemonitor en het effectonderzoek bestaan uit
gegevens uit verschillende databestanden en deelonderzoeken,
zoals:
1. Meerjarige implementatiemonitor
Analyse activiteitenplannen
Continue terugkoppeling basisteams
Tien scholen in beeld
Meerjarig implementatiemonitor met vragenlijstonderzoek en
casestudies
2. Effectonderzoek
Meerjarig effectonderzoek

3.3

Toelichting bronnen

3.3.1

Activiteitenplannen van scholen
Scholen die subsidie ontvangen, dienen een activiteitenplan in te leveren bij DUS-I. Het
activiteitenplan 27 omvat een omschrijving van:
•
De interventies die uitgevoerd gaan worden.
•
Een toelichting op de keuze voor deze interventies.
•
De doelen die nagestreefd worden.
•
De doelgroep waarop de interventies zich richten.
•
De wijze waarop gevolgd wordt wat de opbrengsten van de interventies zijn.
Deze informatie wordt geanalyseerd en benut voor de opzet van de implementatiemonitor, die
meer inzicht geeft in het proces dat scholen doorlopen bij de keuze voor en uitvoering van
interventies, de wijze waarop de scholen invulling geven aan deze interventies en de succes- en
knelpunten die zij ervaren.

3.3.2

Continue terugkoppeling basisteams
De basisteams werken vraaggericht en helpen de school met het maken van een plan voor
verbetering van de basisvaardigheden. Daarnaast ondersteunen de basisteams scholen bij de
uitvoering van interventies en de verantwoording. Omdat de basisteams dagelijks actief zijn in
de school, doen zij veel inzichten op die relevant zijn voor de monitoring en evaluatie van de
subsidieregeling. Deze inzichten worden tijdens de looptijd van de subsidieregeling op een
gestructureerde wijze verzameld en geanalyseerd, zodat doorlopend zicht is op de ervaringen
en inzichten van de basisteams.

3.3.3

Tien scholen in beeld
Vooruitlopend op het meerjarige implementatieonderzoek worden tien scholen intensief gevolgd.
Dit geeft op korte termijn inzicht in de keuzes van scholen, de succesfactoren en belemmeringen
die scholen ervaren en de opbrengsten die zij zien. Dit geldt in ieder geval voor de prestaties
van leerlingen op de basisvaardigheden, maar kan ook gaan over opbrengsten bij bijvoorbeeld
het personeel.

3.3.4

Meerjarig implementatieonderzoek
Middels dit onderzoek wil OCW meer inzicht krijgen in de implementatie van de subsidieregeling
door scholen. Dit biedt een actueel beeld van de uitvoering van de subsidieregeling, de gekozen
interventies en besteding van de middelen, het proces dat scholen doorlopen, de succesfactoren

Zie https://www.dus-i.nl/documenten/publicaties/2022/11/11/activiteitenplan-verbetering-basisvaardigheden voor het hele
activiteitenplan.
27

en knelpunten die scholen ervaren en de ervaren opbrengsten. In het implementatieonderzoek
staan de volgende vragen centraal:
1. Ingelote scholen
Welke scholen maken gebruik van de subsidieregeling?
Welke kenmerken hebben deze scholen?
2. Proces op scholen
Hoe beslissen scholen welke interventies zij inzetten?
Hoe betrekken scholen het team bij hun interventiekeuze?
Is er instemming van de MR voor de interventiekeuze?
3. Interventiekeuze & uitvoering
Welke interventies uit de menukaart zetten scholen in?
Met welk doel zetten scholen deze interventies in?
Op welke leerlingen hebben deze interventies betrekking?
Welke personen uit het team zijn betrokken bij de uitvoering van interventies?
Met welke partijen wordt samengewerkt om interventies uit te voeren?
In hoeverre zijn scholen in staat om interventies uit te voeren?
In hoeverre slagen scholen er in het subsidiebedrag te besteden aan interventies?
4. Ervaringen van scholen
Hoe tevreden zijn scholen met de uitvoering van interventies?
Hoe brengen scholen de opbrengsten van interventies in kaart?
Welke opbrengsten op de basisvaardigheden merken scholen als gevolg van de
interventies?
Welke nevenopbrengsten merken scholen als gevolg van de interventies?
In hoeverre sluiten deze opbrengsten aan op de vooraf gestelde doelen?
Welke succesfactoren en knelpunten ervaren scholen bij de uitvoering van interventies?
In hoeverre worden interventies gecontinueerd na afloop van de subsidieperiode?
5. Ondersteuning basisteam
Welke activiteiten voeren de basisteams uit?
Maken scholen met ondersteuning van een basisteam andere keuzes in de inzet van het
subsidiebedrag dan scholen die geen ondersteuning ontvangen?
Hoe tevreden zijn scholen over de ondersteuning van het basisteam?
De activiteitenplannen dienen als uitgangspunt voor het meerjarig implementatieonderzoek.
Deze informatie wordt aangevuld met informatie uit vragenlijstonderzoek en casestudies. Waar
het vragenlijstonderzoek ons feitelijke informatie geeft over de implementatie, bieden de
casestudies meer kwalitatieve (context)informatie om de feitelijke informatie beter te kunnen
duiden. In beide gevallen wordt onderscheid gemaakt tussen de ervaringen van scholen die al
dan niet ondersteuning van een basisteam ontvangen, zodat we ook de toegevoegde waarde
van de ondersteuning van een basisteam in kaart kunnen brengen. Op dit moment zijn er twee
tranches van de subsidieregeling: de regeling ‘Verbetering basisvaardigheden 2022’ en
‘Verbetering basisvaardigheden 2023’. Tijdens de looptijd van elke tranche zal twee keer een
vragenlijst verstuurd worden aan de deelnemende scholen: een halverwege de looptijd en een
na afloop van de looptijd van de subsidieregeling.
3.3.5

Effectonderzoek
Het effectonderzoek richt zich op de kwantitatieve effecten van de subsidieregeling in het
algemeen en de prestaties op de basisvaardigheden in het bijzonder. Centraal staat de vraag in
hoeverre en op welke manier de subsidieregeling bijdraagt aan het realiseren van het doel,
namelijk: een verbetering van de prestaties van leerlingen op de basisvaardigheden. In dit kader
wordt specifiek gekeken naar de aanvullende impact van de ondersteuning van een basisteam
op het bieden van financiële ondersteuning via een subsidieregeling. Daarnaast wordt via het
effectonderzoek verkend in hoeverre de subsidieregeling neveneffecten als gevolg heeft.
Aangezien het vaak enige tijd duurt voordat er een duidelijke ontwikkeling in de leerprestaties te
zien is, richt het effectonderzoek zich expliciet op de langere termijn. Het
implementatieonderzoek biedt wel eerder inzicht in de ervaren opbrengsten van de

subsidieregeling. Voor het effectonderzoek wordt onder andere gebruik gemaakt van lvs-data
om de prestaties van leerlingen in kaart te brengen. In het effectonderzoek staan de volgende
onderzoeksvragen centraal:
1. In welke mate worden de doelstellingen van de subsidieregeling bereikt?
a. Welke impact heeft het ontvangen van een basissubsidie op de ontwikkeling van
de basisvaardigheden van leerlingen?
b. Wat is de impact van het krijgen van een aanvullende subsidie en ondersteuning
door een basisteam op de ontwikkeling van de basisvaardigheden van leerlingen?
2. In welke mate is het bereiken van de doelstellingen toe te schrijven aan de inzet van de
subsidieregeling?
a. In hoeverre heeft de aanvullende subsidie en het basisteam toegevoegde waarde
ten opzichte van de basissubsidie?

4

Beleidsmaatregelen Masterplan basisvaardigheden

4.1

Inleiding
Het Masterplan basisvaardigheden heeft als doel de resultaten van leerlingen op de
basisvaardigheden aantoonbaar te verbeteren. Om dit te realiseren, wordt gewerkt met vijf
pijlers. Elke pijler van het Masterplan bevat een of meerdere maatregelen. In dit hoofdstuk staan
de maatregelen uit deze pijlers centraal.
Om de voortgang en resultaten van de pijlers te volgen, maken we gebruik van de inzichten uit
verschillende onderzoeken. Deze onderzoeken geven samen een beeld van de wijze waarop
invulling gegeven wordt aan de pijlers en de resultaten die behaald worden. In de onderstaande
paragrafen wordt meer in detail ingegaan op deze onderzoeken.

4.2

Pijler I. Beter gebruik van bewezen aanpakken
Doel

Onderzoeksvragen

Indicator

Bronnen

Deze onderzoeken bieden meer inzicht in de implementatie van de
maatregelen uit pijler 1. Beter gebruik van bewezen aanpakken.
Waar mogelijk, wordt ook ingegaan op de resultaten en effecten
van deze maatregelen.
Ondersteuningsstructuur burgerschap en digitale
geletterdheid
1. Hoe ziet de ondersteuningsstructuur voor scholen er in de
praktijk uit?
2. In welke mate maken scholen gebruik van de
ondersteuningsstructuur?
3. Hoe tevreden zijn scholen over de ondersteuningsstructuur?
4. Welke opbrengsten merken scholen als gevolg van de
ondersteuningsstructuur?
Inzet van effectieve leer- en ontwikkelmiddelen
1. Wat is er bekend over kwaliteitscriteria van leermiddelen?
2. Wat is er bekend over effectieve toepassing van leermiddelen in
de klas?
Het aantal scholen dat gebruik maakt van de
ondersteuningsstructuur voor burgerschap en digitale
geletterdheid.
Dit deel van het plan van aanpak bestaat uit diverse
deelonderzoeken, zoals:
1. Ondersteuningsstructuur
Monitorings- en evaluatieonderzoek Expertisepunt Burgerschap
Monitorings- en evaluatieonderzoek Expertisepunt Digitale
Geletterdheid
2. Inzet van effectieve leer- en ontwikkelmiddelen
Reviewstudie

4.2.1

Toelichting bronnen
Ondersteuningsstructuur burgerschap
Het Expertisepunt Burgerschap bestaat uit vier partijen, die hun krachten hebben gebundeld:
Stichting School en Veiligheid, Kennispunt MBO Burgerschap, SLO en ProDemos. Zij
ondersteunen leraren, schoolleiders, besturen en lerarenopleiders sinds 1 juli 2022 onder
andere met kennisbijeenkomsten, een overzicht van aanpakken en methodes en
professionaliseringsaanbod. Een helpdesk van het EB stelt scholen in staat vragen te stellen
over hun specifieke situatie. Het EB heeft de opdracht om de kwaliteit en impact van het EB te
monitoren. In dit onderzoek wordt in ieder geval ingegaan op de mate waarin scholen gebruik
maken van de activiteiten van het EB, hoe tevreden zij zijn over deze activiteiten en welke
opbrengsten zij in de praktijk ervaren.
Ondersteuningsstructuur digitale geletterdheid
In 2023 wordt gestart met het ontwikkelen van het Expertisepunt Digitale Geletterdheid (EDG).
Het EDG zal onder andere bestaan uit een centrale website, waar informatie over digitale
geletterdheid te vinden is, en een loket, waar scholen vragen kunnen stellen. Ook stimuleert het
EDG kennisdeling en samenwerking in de sector, bijvoorbeeld door workshops en
netwerksessies. Ook de kwaliteit en impact van het EDG zal tijdens de looptijd van het
Masterplan gevolgd worden. In dit onderzoek wordt in ieder geval ingegaan op de mate waarin
scholen gebruik maken van de activiteiten van het EDG, hoe tevreden zij zijn over deze
activiteiten en welke opbrengsten zij in de praktijk ervaren.
Inzet van effectieve leermiddelen
Kennis over de effectiviteit van leermiddelen moet voor iedereen toegankelijk zijn. Daarom wordt
onderzocht wat op basis van eerdere onderzoeken bekend is over kwaliteitscriteria voor
effectieve leermiddelen. Met een reviewstudie wordt in kaart gebracht welke kwaliteitscriteria
voor leermiddelen in wetenschappelijk onderzoek voorkomen en hoe leermiddelen effectief
toegepast kunnen worden in de klas. Indien uit de reviewstudie blijkt dat kennis hierover
ontbreekt, kan aanvullend onderzoek naar kwaliteitscriteria van leermiddelen uitgevoerd worden.
De uitkomsten van beide fases moeten uiteindelijk leiden tot een kwaliteitskader. Dit
kwaliteitskader moet: a) uitgeverijen helpen om hun leermiddelen effectiever te maken door
inzicht in wetenschappelijk bewezen effectieve criteria en b) leraren helpen om bij het
inkoopproces leermiddelen te beoordelen op wetenschappelijke effectiviteit.

4.3

Pijler 2. Extra tijd en ruimte voor kwalitatief goede leraren
Doel

Bronnen

4.3.1

Dit onderdeel biedt meer inzicht in de implementatie van de
maatregelen uit pijler 2. Extra tijd en ruimte voor kwalitatief goede
leraren.
1. Stelselonderzoek Inspectie van het Onderwijs naar
professionaliseringsactiviteiten van onderwijsprofessionals. 28
2. Cao po en cao vo

Toelichting bronnen
Stelselonderzoek professionaliseringsactiviteiten
De Inspectie van het Onderwijs voert in 2023 een stelselonderzoek uit naar
professionaliseringactiviteiten van onderwijsprofessionals. Door dit onderzoek ontstaat meer
zicht op de activiteiten die leraren uitvoeren om zichzelf professioneel te ontwikkelen, of en hoe
de professionaliseringsactiviteiten aansluiten bij de behoeften van het individu, het team, de
instelling en bij de kernfuncties het onderwijs, en hoe leraren deze activiteiten ervaren. 29

28
29

Zie https://www.onderwijsinspectie.nl/onderwerpen/themaonderzoeken/themaonderzoeken-primair-onderwijs voor meer informatie.
Zie https://www.onderwijsinspectie.nl/onderwerpen/themaonderzoeken/themaonderzoeken-primair-onderwijs voor meer informatie.

Onderwijsakkoord ‘Samen voor het beste Onderwijs’
In het onderwijsakkoord ‘Samen voor het beste Onderwijs’ hebben de sociale partners en OCW
afgesproken dat er extra tijd en geld komt voor leraren om hun professionaliteit, kennis en kunde
op het vlak van de basisvaardigheden op peil te houden en te verhogen. Hier zijn in zowel de
cao po als cao vo afspraken over gemaakt. De sociale partners zien toe op de naleving van
deze afspraak in de praktijk.
4.4

Pijler 3. Aansluiting school en omgeving: versterken van de taalomgeving
Doel

Onderzoeksvragen

Indicator
Bronnen
4.4.1

Deze onderzoeken bieden meer inzicht in de implementatie van de
maatregelen uit pijler 3. Versterken van de taalomgeving. Waar
mogelijk, wordt ook ingegaan op de resultaten en effecten van
deze activiteiten.
1. Hoe ontwikkelt het aantal Bibliotheken op School en
BoekStartlocaties in Europees en Caribisch Nederland zich?
2. Hoe zien Bibliotheken op school en BoekStartlocaties er in de
praktijk uit?
3. Hoe tevreden zijn betrokken partijen (scholen, bibliotheken etc.)
over de Bibliotheek op school en BoekStartlocaties?
4. Welke opbrengsten merken betrokken partijen als gevolg van
de Bibliotheek op school en BoekStartlocaties?
Het aantal Bibliotheken op School en BoekStartlocaties in
Europees en Caribisch Nederland.
Monitor Bibliotheek op school en BoekStartLocaties

Toelichting bronnen
Monitor Bibliotheek op school en BoekStart
De Bibliotheek op school stimuleert kinderen en jongeren om meer te lezen. Dat gebeurt met
leesconsulenten, met inspirerende boeken en een (digitale) leesomgeving. BoekStart is een
programma dat het lezen met kinderen van 0-4 jaar wil bevorderen. Er komen er 500 nieuwe
BoekStartlocaties in de kinderopvang, 780 nieuwe vestigingen van de Bibliotheek op school in
het po en 80 nieuwe vestigingen van de Bibliotheek op school in het vmbo. Ook in Caribisch
Nederland wordt op 16 kinderopvangvestigingen gestart met BoekStart en komt er een vestiging
van de Bibliotheek op school op alle zestien scholen.
Stichting Lezen voert jaarlijks een monitoringsonderzoek uit waarmee in kaart wordt gebracht
welke activiteiten op de Bibliotheek op School en BoekStartlocaties worden georganiseerd. 30 In
dit onderzoek wordt ook ingegaan op het leesplezier en de leesfrequentie van kinderen en de
relatie tussen leesplezier, leesfrequentie, bibliotheekbezoek en leesbevorderende activiteiten op
school. Dit onderzoek wordt de komende jaren voortgezet, en wordt, waar mogelijk, uitgebreid
met nieuwe vragen.

4.5

Pijler 4. Duidelijke opdracht aan het funderend onderwijs
Doel

Onderzoeksvragen

Bronnen

30

Deze onderzoeken bieden meer inzicht in de implementatie van de
maatregelen uit pijler 4. Duidelijke opdracht aan het funderend
onderwijs.
1. Hoe verloopt het aanpassen van de kerndoelen en
examenprogramma’s?
2. Hoe verloopt de fase van beproeving op scholen?
Monitoring fase van beproeving kerndoelen en
examenprogramma’s

Zie bijvoorbeeld: https://pro.debibliotheekopschool.nl/dam/monitor/20221123_landelijke-analyse-monitor-boekstart-dbos-po-en-vo-2021.pdf

4.5.1

Toelichting bronnen
Fase van beproeving kerndoelen
De kerndoelen brengen in kaart wat leerlingen moeten kennen en kunnen na het doorlopen van
het curriculum in het po en de onderbouw van het vo. De huidige kerndoelen zijn onvoldoende
actueel en ruim geformuleerd. OCW heeft SLO daarom de opdracht gegeven om samen met het
onderwijsveld de kerndoelen voor Nederlands, rekenen en wiskunde, burgerschap en digitale
geletterdheid te actualiseren.
Nadat de conceptkerndoelen bekend zijn, volgt een fase waarin zij getoetst worden op
bruikbaarheid (uitvoerbaarheid) in de schoolpraktijk. Er wordt gevolgd hoe deze fase van
beproeving verloopt, in hoeverre de conceptkerndoelen uitvoerbaar zijn in de schoolpraktijk en
welke lessen hieruit te trekken zijn.
Fase van beproeving examenprogramma’s
Actuele examenprogramma’s dragen bij aan een goede doorstroom naar vervolgonderwijs en
tussen schoolsoorten en leerwegen. Ook bereiden ze leerlingen beter voor op hun plek in de
maatschappij. Er vindt onder andere een actualisatie plaats van de examenprogramma’s voor
Nederlands, wiskunde en maatschappijleer. Na deze actualisatie volgt een fase van beproeving
op scholen. Er wordt gevolgd hoe deze pilotfase verloopt, in hoeverre de concept
examenprogramma’s uitvoerbaar zijn in de schoolpraktijk en welke lessen hieruit te trekken zijn.

5

Monitor basisvaardigheden

5.1

Inleiding
Het Masterplan ondersteunt scholen met de ontwikkeling van de basisvaardigheden en wil
daarmee de resultaten van leerlingen op deze vaardigheden aantoonbaar verbeteren. Via de
onderzoeken die in de voorgaande hoofdstukken zijn beschreven, krijgen we meer inzicht in de
uitvoering van de activiteiten uit het Masterplan en de opbrengsten van het programma.
Ook los van de activiteiten uit het Masterplan is het nodig goed zicht te hebben op de
ontwikkeling van de basisvaardigheden. De monitor basisvaardigheden brengt daarom jaarlijks
de ontwikkeling van de basisvaardigheden in beeld. In hoeverre halen leerlingen een hoger
vaardigheidsniveau? En in hoeverre zien we verschillen in de ontwikkeling van de
basisvaardigheden tussen groepen leerlingen?

5.2

Overzicht
Doel

Relatie met Staat van
het Onderwijs

Onderzoeksvragen

Indicatoren

De monitor basisvaardigheden geeft op stelselniveau inzicht in de
(ontwikkeling van de) prestaties van leerlingen op de
basisvaardigheden. We kijken daarvoor niet alleen naar
gemiddelden, maar ook naar verschillen tussen groepen leerlingen
en scholen.
Naast het toezicht op schoolbesturen en scholen kijkt de IvhO ook
naar het onderwijsstelsel als geheel. De IvhO rapporteert in dit
kader over de ontwikkeling, in het bijzonder van de kwaliteit, van
het onderwijs. Dit doen zij onder andere in de Staat van het
Onderwijs. Omdat het in het kader van het Masterplan belangrijk is
zo snel als mogelijk te beschikken over kennis over (de
ontwikkeling van de) basisvaardigheden, is ervoor gekozen om in
het najaar ook een beknopte monitor basisvaardigheden te
publiceren. Deze monitor is aanvullend op de publicatie van de
Staat van het Onderwijs in mei en zal focussen op de ontwikkeling
van de basisvaardigheden.
1. Hoe ontwikkelen de prestaties van leerlingen op de
basisvaardigheden zich?
2. In hoeverre zien we verschillen tussen groepen leerlingen
(o.a. naar geslacht, onderwijssoort, SES) in de ontwikkeling
van de basisvaardigheden?
3. In hoeverre zien we verschillen tussen groepen scholen (o.a.
naar omvang, regio, achterstandsscore) in de ontwikkeling
van de basisvaardigheden?
1. De (ontwikkeling van het) vaardigheidsniveau van poleerlingen op begrijpend lezen en spelling.
2. Het aandeel leerlingen dat aan het einde van het po het
fundamentele niveau / streefniveau voor lezen en
taalverzorging heeft behaald.
3. De (ontwikkeling van het) vaardigheidsniveau van voleerlingen op Nederlands leesvaardigheid en woordenschat.
4. De (ontwikkeling van het) vaardigheidsniveau van poleerlingen op rekenen-wiskunde.
5. Het aandeel leerlingen dat aan het einde van het po het
fundamentele niveau / het streefniveau voor rekenen heeft
behaald.

6.
Bronnen

De (ontwikkeling van het) vaardigheidsniveau van voonderbouw leerlingen op rekenen en wiskunde.
De monitor basisvaardigheden maakt gebruik van diverse
databestanden en onderzoeken, zoals:
LVS-gegevens
Eindtoets po
SE en CE
Peil.onderwijs
PIRLS en TIMMS

PISA
ICILS

ICCS

NCO (po) en Stichting Cito
(vo)
DUO
DUO
IvhO
International Association for
the Evaluation of Educational
Achievement
OECD
International Association for
the Evaluation of Educational
Achievement
Cito, GION Rijksuniversiteit
Groningen, Hogeschool van
Amsterdam, Kohnstamm
Instituut en Universiteit van
Amsterdam

5.3

Toelichting bronnen

5.3.1

lvs-gegevens
Basisscholen werken verplicht met een leerlingvolgsysteem (lvs). Hiermee houdt een school de
vorderingen en resultaten van leerlingen en groepen bij. Dit gebeurt in ieder geval voor
Nederlandse taal en rekenen-wiskunde. Ook in de onderbouw van het vo werkt een deel van de
scholen met een lvs-systeem. Doordat scholen gebruik maken van genormeerde toetsen zijn de
prestaties over de tijd heen vergelijkbaar. Een analyse van lvs-data biedt OCW daarom
relevante inzichten over de leerprestaties van leerlingen voor en tijdens de looptijd van het
Masterplan.
OCW heeft NCO (po) en Stichting Cito (onderbouw vo) in het kader van het NP Onderwijs
eerder gevraagd om landelijke rapportages op te stellen. Het gaat om gegevens over begrijpend
lezen, spelling en rekenen-wiskunde in het po. In het vo is informatie beschikbaar voor de
domeinen leesvaardigheid Nederlands en Engels, woordenschat Nederlands en Engels en
rekenen en wiskunde voor de leerjaren 1 t/m 3. Waar mogelijk, wordt onderscheid gemaakt naar
leergebied/domein en jaar, naar leerlingkenmerken (zoals de opleiding van ouders, geslacht en
etniciteit) en schoolkenmerken (zoals de achterstandsscore en omvang van een school). In het
kader van het Masterplan wordt beide organisaties gevraagd deze analyses voort te zetten.

5.3.2

Eindtoets
Leerlingen in het basisonderwijs maken aan het eind van groep 8 een eindtoets (wordt:
doorstroomtoets). De eindtoets is een belangrijk markeermoment voor leerlingen en geeft ons
inzicht in de leerprestaties van leerlingen aan het einde van het po. DUO beschikt over een
scala aan cijfers over de eindtoets. Daarbij kan onderscheid gemaakt worden tussen groepen
leerlingen (o.a. geslacht, onderwijsscore) en scholen (o.a. regio en stedelijkheid).

5.3.3

Eindexamens vo
Voor leerlingen in het vo is het eindexamen een belangrijk markeermoment. Gegevens over de
examens geven ons meer inzicht in de leerprestaties van leerlingen aan het eind van het vo.
DUO brengt jaarlijks de examenresultaten in beeld. Omdat dit ieder schooljaar gebeurt, ontstaat
er een historisch beeld.

Stichting Cito heeft de afgelopen periode een normhandhavingsonderzoek uitgevoerd. In dit
onderzoek worden de verschillen in moeilijkheidsgraad van examens uit opeenvolgende jaren en
de vaardigheidsontwikkeling van de examenpopulatie in kaart gebracht. Omdat dit onderzoek
ook relevant is in het kader van het Masterplan, wordt verkend of dit onderzoek de komende
periode opnieuw uitgevoerd kan worden.
5.3.4

Schoolloopbanen
Naast gegevens over de eindtoets en het eindexamen beschikt DUO ook over gegevens over de
schoolloopbanen van leerlingen. Te denken valt aan gegevens over leerlingen die blijven zitten,
de verdeling van leerlingen over schoolsoorten in het vo, op- en afstroom en de verblijfsduur van
leerlingen. DUO analyseert deze gegevens voor de monitoring van het NP Onderwijs, waarbij de
schoolloopbanen van leerlingen die tijdens de coronapandemie in het funderend onderwijs zaten
worden gevolgd. Deze cohorten worden vergeleken met leerlingen voor het uitbreken van de
pandemie. Dit is relevante contextinformatie voor de monitor basisvaardigheden.

5.3.5

Peil.onderwijs
Peil.onderwijs is het geheel van periodieke peilingsonderzoeken in het po, (v)so en vo. De IvhO
voert de regie over deze peilingen. De peilingsonderzoeken bieden inzicht in wat leerlingen
kennen en kunnen. Er zijn peilingsonderzoeken beschikbaar over:
• leesvaardigheid
• schrijfvaardigheid
• mondelinge taalvaardigheid
• taal en rekenen
• rekenen en wiskunde
• burgerschap
• digitale geletterdheid
De peilingsonderzoeken hebben een wisselende frequentie. Op
https://www.onderwijsinspectie.nl/onderwerpen/peil-onderwijs/uitgevoerde-en-komendepeilingsonderzoeken vindt u een actueel overzicht van de geplande peilonderzoeken. De
peilingsonderzoeken hebben als voordeel dat zij vaak een breed beeld schetsen van de
basisvaardigheden. Denk bijvoorbeeld aan schrijfvaardigheid en mondelinge taalvaardigheid. Zij
bieden ons daarmee aanvullend inzicht in de ontwikkeling van de basisvaardigheden bij
leerlingen.

5.3.6

Internationale onderzoeken
PISA is internationaal vergelijkend onderzoek dat de vaardigheden en kennis van 15-jarigen in
wiskunde, natuurwetenschappen en lezen test. Leerlingen vullen ook een vragenlijst in over
zichzelf en hun school. Deze informatie helpt bij het verklaren van verschillen in prestaties
tussen groepen leerlingen en/of landen. Ongeveer 80 landen, waaronder Nederland, nemen
deel aan PISA. Het onderzoek staat onder toezicht van de Organisatie voor Economische
Samenwerking en Ontwikkeling (OESO).
TIMSS meet wereldwijd de ontwikkeling van exacte vakken, zoals rekenen-wiskunde, in groep 6
van het bao. TIMSS geeft niet alleen een beeld van de ontwikkeling van het onderwijsniveau per
land, maar maakt het ook mogelijk om landen met elkaar te vergelijken. PIRLS is een
internationaal vergelijkend onderzoek naar begrijpend lezen bij leerlingen uit groep 6 van het
bao. Met PIRLS wordt onder andere informatie verzameld over het begrijpend leesniveau van
leerlingen en het lees- en schoolcurriculum.
ICILS is een internationaal vergelijkend onderzoek naar computer- en informatievaardigheden
(zoeken, selecteren en beoordelen van informatie) onder 14-jarigen. Een steekproef van
leerlingen krijgt een test waarin de computer- en informatievaardigheden worden getoetst,
inclusief onderzoekende, creërende, participerende en communicatieve vaardigheden. Met

vragenlijsten voor leerlingen, docenten, directies en ICT-coördinatoren wordt vervolgens
onderzocht in welke context de computer- en informatiegeletterdheid van leerlingen wordt
ontwikkeld.
ICCS onderzoekt de burgerschapscompetenties van jongeren en het burgerschapsonderwijs op
scholen. Ook wordt de relatie tussen kenmerken van scholen en de burgerschapskennis, houding en -vaardigheden van leerlingen onderzocht. In 2020 maakte het Nederlandse
onderzoek geen deel uit van het internationale ICCS onderzoek. Om een vergelijking met
eerdere onderzoeken mogelijk te maken, is wel (een deel van) hetzelfde instrumentarium
toegepast.
Een blik op de Nederlandse positie in internationale onderwijsrankings
Uit recent onderzoek van het CPB blijkt dat internationaal peilingsonderzoek niet altijd een
accurate graadmeter is voor onderwijsprestaties. Dit komt doordat verschillende problemen
de score en positie van een land kunnen beïnvloeden:
1. Veranderingen in de afnamemodus, zoals de overstap van papieren naar digitale toetsing,
pakken voor sommige landen gunstiger uit dan voor andere. Dit maakt een vergelijking van
scores over de tijd en tussen landen lastiger.
2. De uitvoerende organisaties voeren soms veranderingen en verbeteringen door in de
statistische methoden. Dergelijke aanpassingen komen de betrouwbaarheid van de cijfers in
de nieuwe peiljaren ten goede, maar maken een vergelijking met eerdere peiljaren lastiger.
3. De uitvoerende organisaties herzien het toetsingskader met enige regelmaat. Zo is door
de jaren heen veranderd wat ‘goed kunnen lezen’ inhoudt. Dit heeft voordelen, maar het
bemoeilijkt ook het vergelijken van uitkomsten.
4. Er zijn verschillen tussen landen in de motivatie waarmee leerlingen een toets maken.
Gebreken bij de steekproef kunnen de betrouwbaarheid en vergelijkbaarheid beïnvloeden.
De optelsom van deze problemen staat een zuivere vergelijking van de scores tussen
landen en tussen peiljaren in de weg. Hierdoor staan verschillen in scores niet altijd gelijk
aan verschillen in kennis en vaardigheden van leerlingen.
Gevolgen voor plan van aanpak
Bij het opstellen van dit plan van aanpak houden wij rekening met deze aandachtspunten.
Dat doen wij onder andere door niet enkel te varen op de uitkomsten van internationale
peilingsonderzoeken en door de vergelijkbaarheid tussen landen (‘ranglijsten’) niet centraal
te stellen. Vanzelfsprekend is in het kader van het Masterplan een vergelijking door de tijd
heen wel relevant. Om dit zo correct mogelijk te doen, maken we gebruik van verschillende
nationale informatiebronnen, zoals lvs-data, die in samenhang met elkaar bekeken worden.

6

Overige onderzoeksactiviteiten

6.1

Inleiding
Eén van de bouwstenen van het Masterplan is de inzet op evidence-informed werken. Daarvoor
is kennis uit onderzoek nodig. Naast de onderzoeken die in de voorgaande hoofdstukken zijn
beschreven, worden in het kader van het Masterplan ook andere onderzoeken gefaciliteerd.
Deze onderzoeken dragen bij aan de verdere kennisopbouw over wat werkt en niet werkt bij (het
verbeteren van) de basisvaardigheden, en helpen OCW, besturen en scholen bij het maken van
gefundeerde keuzes. 31

6.2

Toelichting onderzoeken

6.2.1

Overzichtsstudie burgerschap
NRO wordt gevraagd een overzichtsstudie uit te voeren naar burgerschap in het po, vo en mbo.
Hiermee wil OCW systematisch en volledig in beeld brengen welke onderzoeken er zijn op het
gebied van burgerschapscompetenties en -onderwijs. Ook brengt de studie in kaart waar
kennishiaten liggen, wat er nog aan informatie ontbreekt en welk onderzoek benut kan worden
om in de toekomst op voort te bouwen. Het uitgangspunt is dat zoveel mogelijk wordt
aangesloten bij (domeinbeschrijvingen van) bestaande peilingen zoals bijvoorbeeld het ICCS,
ADKS en Peil.burgerschap.
Op basis van de uitkomsten van de overzichtsstudie wordt verkend of en zo ja, op welke wijze,
een meerjarig onderzoek naar het niveau en de ontwikkeling van burgerschapscompetenties van
leerlingen en studenten in het po, vo en mbo opgestart kan worden.

6.2.2

Onderzoek naar schoolverschillen tussen basisscholen
Het CPB heeft in 2019 onderzoek gedaan naar verschillen in de leeruitkomsten tussen
basisscholen. 32 Dit onderzoek is enkel gebaseerd op de eindtoets, omdat dit destijds de enige
beschikbare, objectieve maatstaf was. Door het beschikbaar komen van lvs-gegevens via het
NCO kan dit onderzoek uitgebreid worden. Het is nu bijvoorbeeld mogelijk om te kijken naar
verschillen in de leeruitkomsten tussen scholen in eerdere leerjaren (groep 7 en eerder). De
komende periode wordt verkend hoe dit onderzoek ingevuld kan worden.

6.2.3

Effectmeting kansrijke interventies
Het programma ‘Effectmeting kansrijke interventies in het po en vo’ zorgt voor meer inzicht in de
effectiviteit van interventies. Het programma richt zich specifiek op het terugdringen van
leervertragingen in de cognitieve of sociaalemotionele ontwikkeling van leerlingen. Het
programma levert daarmee ook kennis op over wat werkt voor het verbeteren van de
basisvaardigheden.
Het onderzoeksprogramma bestaat uit een pilotstudie (high-dosage tutoring in vo) en een
hoofdonderzoek (13 verschillende interventies in po en vo), waarin implementatieteams een
interventie doorvoeren en onafhankelijke onderzoeksteams de effectiviteit van de interventie
onderzoeken. 33 Het onderzoeksprogramma is gestart in het kader van het Nationaal Programma
Onderwijs (NP Onderwijs), maar zal nog enkele jaren lopen.

31
Naast deze onderzoeken laat het ministerie van OCW ook andere onderzoeken uitvoeren, die mogelijk een relatie hebben met de
basisvaardigheden van leerlingen en/of evidence informed werken. Deze onderzoeken zijn niet in dit hoofdstuk benoemd. Ook is het
mogelijk dat er tijdens de looptijd van het Masterplan nieuwe onderzoeken geïnitieerd worden, afhankelijk van de kennisbehoefte van
het veld en OCW.
32
https://www.cpb.nl/sites/default/files/omnidownload/CPB-Notitie-19feb2019-Verschillen-in-leerresultaten-tussen-basisscholen.pdf
33
Zie https://www.nro.nl/onderzoeksprogrammas/effectmeting-kansrijke-interventies-het-po-en-vo voor meer informatie

7

Verspreiding van onderzoeksresultaten

7.1

Inleiding
Bij een goede uitvoering van het Masterplan horen monitoring en evaluatie. Net zo belangrijk is
dat onderzoeksresultaten op de juiste plek terecht komen. Denk bijvoorbeeld aan de Tweede
Kamer, als verantwoording over (de werking van) het beleid. Maar de resultaten zijn ook
belangrijk voor het onderwijsveld, zodat zij kunnen leren van de opgedane inzichten. In de
onderstaande paragrafen wordt daarom toegelicht hoe de komende periode gecommuniceerd
wordt over de onderzoeksresultaten.

7.2

Twee keer per jaar een voortgangsbrief over het Masterplan
Twee keer per jaar zal de Kamer geïnformeerd worden over de voortgang over het Masterplan.
Dit gebeurt middels een voortgangsbrief, waarvan de scope breder is dan de monitoring en
evaluatie van het programma. De onderzoeken die in dit plan van aanpak beschreven worden,
zullen zoveel mogelijk via deze halfjaarlijkse rapportage worden aangeboden. Sommige
onderzoeken hebben echter een ritme dat niet per se samenvalt met het ritme van de
voortgangsbrief. Per onderzoek wordt daarom bekeken hoe de resultaten het beste gedeeld
kunnen worden. Het is ons streven om alle onderzoeksresultaten zo snel mogelijk met het
onderwijsveld, de Tweede Kamer en andere betrokken partijen te delen, zodat eenieder gebruik
kan maken van de opgedane inzichten.

7.3

Website en nieuwsbrief
Alle onderzoeken die in het kader van het Masterplan worden uitgevoerd, worden in ieder geval
via de website van de Rijksoverheid openbaar gemaakt. Om het bereik te vergroten, worden de
onderzoeksrapporten ook verspreid via de website en nieuwsbrief van het Masterplan.

8

Governance monitoring en evaluatie

8.1

Inleiding
Het is van belang dat de monitoring en evaluatie van het Masterplan kan rekenen op draagvlak
in de sector. Ook is het belangrijk dat signalen uit de sector tijdig worden opgevangen. De
monitoring en evaluatie van het Masterplan kent daarom een interne en externe
governancestructuur. In de onderstaande paragrafen worden beide kort toegelicht.

8.2

Interne governance
Het programmateam Masterplan basisvaardigheden wordt geleid door een programmaleider. De
programmaleider heeft direct contact met de betrokken MT-leden en directeuren. Onder de
programmaleider valt een team dat zich specifiek bezig houdt met de monitoring en evaluatie
van het Masterplan. Op deze manier garanderen we dat kennis over onderzoeksmethoden wordt
gecombineerd met inhoudelijke kennis over het Masterplan.
Doel
De interne governancestructuur draagt bij aan:
•
Een efficiënte verdeling van alle werkzaamheden, passend bij de kennis en expertise
van medewerkers.
•
Het bevorderen van collegiale consultatie, zodat alle onderzoeken op de best passende
manier worden ingezet.
•
Het ophalen van signalen, zodat deze meegenomen kunnen worden in de monitoring en
evaluatie van het Masterplan.

8.3

Externe governance
Bestuurlijk overleg monitoring
Voor de monitoring en evaluatie van het NP Onderwijs is een bestuurlijk overleg opgericht. Aan
dit overleg nemen vertegenwoordigers van OCW (voorzitter), de PO-Raad, de VO-raad, de
Inspectie van het Onderwijs, Stichting Cito en SLO deel. Dit overleg wordt ook ingezet voor de
monitoring en evaluatie van het Masterplan. Het bestuurlijk overleg denkt onder andere mee
over de verdere uitwerking en invulling van het plan van aanpak. Ook helpt het bestuurlijk
overleg bij de duiding van onderzoeksresultaten.
Wetenschappelijke expertgroep
Een onafhankelijke wetenschappelijke expertgroep begeleidt OCW bij de monitoring en
evaluatie van het Masterplan. De wetenschappelijke expertgroep bestaat uit wetenschappers uit
diverse relevante onderzoeksterreinen (basisvaardigheden, onderzoeksmethoden en
governance). Zij zorgen er mede voor dat de monitoring en evaluatie van het Masterplan grondig
en verantwoord verloopt, en dat het OCW de juiste conclusies trekt op basis van de
onderzoeksresultaten.
De wetenschappelijke expertgroep geeft op verzoek van OCW:
•
Feedback op de opzet van onderzoeken.
•
Een beoordeling van de betrouwbaarheid en validiteit van onderzoeken.
•
Een duiding van onderzoeksresultaten.
De wetenschappelijke expertgroep komt circa 4 keer per jaar bijeen.

Doel
De externe governancestructuur draagt bij aan:
•
Het ophalen van signalen uit het onderwijsveld en wetenschap, zodat deze
meegenomen kunnen worden in de monitoring en evaluatie van het Masterplan.
•
Een kritische blik op de onderzoeksopzet, verdere invulling van onderzoeksopdrachten
en het duiden van onderzoeksuitkomsten.
•
Het creëren van draagvlak voor de monitoring en evaluatie van het Masterplan.
•
Het breder communiceren over de (resultaten van) onderzoeken in het kader van het
Masterplan.

Bijlage I. Literatuurlijst

Buisman, M., Allen, J., Fouarge, D., Houtkoop, W., & Van der Velden, R. (2013). PIAAC 2012:
de belangrijkste resultaten. Expertisecentrum Beroepsonderwijs i.s.m. het Researchcentrum
voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA), Universiteit Maastricht: 's Hertogenbosch.
CPB (2022). Een blik op de Nederlandse positie in internationale onderwijsrankings. CPB: Den
Haag.
Dood, C., Gubbels, J. & Segers, P. (2020). PISA-2018 De verdieping: Leesplezier, zelfbeeld bij
het lezen, leesgedrag en leesvaardigheid en de relatie daartussen. Nijmegen: Expertisecentrum
Nederlands: Nijmegen.
ECP (2022). Monitor Digitale Geletterdheid. ECP: Den Haag.
Inspectie van het Onderwijs (2022). Staat van het Onderwijs 2022. Inspectie van het Onderwijs:
Utrecht.
Gubbels, J., A. van Langen, N. Maassen & Meelissen, M. (2019). Resultaten PISA-2018 in
vogelvlucht. Universiteit Twente: Enschede.
Inspectie van het Onderwijs (2022). Peil.Burgerschap 2019-2020. Inspectie van het Onderwijs:
Utrecht.
Inspectie van het Onderwijs (2022). Peil.leesvaardigheid einde (speciaal) basisonderwijs 2020
2021. Inspectie van het Onderwijs: Utrecht.
Inspectie van het Onderwijs (2022) Peil.rekenen-wiskunde einde (speciaal) basisonderwijs 2018
2019. Inspectie van het Onderwijs: Utrecht.
Inspectie van het Onderwijs (2022). Staat van het Onderwijs 2022. Inspectie van het Onderwijs:
Utrecht.
Kamerstukken II, 2022, 31293-620.
Ministerie van OCW (2022). Derde voortgangsrapportage NP Onderwijs. Ministerie van OCW:
Den Haag.
Munniksma, A., Dijkstra, A., Veen, I. van der, Ledoux, G., Werfhorst, H. van der, Dam, G. ten
(2017). Burgerschap in het voortgezet onderwijs. Nederland in vergelijkend perspectief.
Amsterdam University Press Universiteit van Amsterdam: Amsterdam.
Onderwijsraad (2022). Taal en Rekenen in het vizier. Onderwijsraad: Den Haag.
Rijksoverheid (2022). Coalitieakkoord 'Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst', op:
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2022/01/10/coalitieakkoord-omzien-naarelkaar-vooruitkijken-naar-de-toekomst

Bijlage II. Visuele weergave doelenboom

Nb. De beleidsdoelen voor digitale geletterdheid en burgerschap worden de komende periode uitgewerkt.