Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

25 422

Opwerking van radioactief materiaal

Nr. 284

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 juli 2022
In eerdere correspondentie met uw Kamer is toegezegd regelmatig
informatie te geven over verschillende onderwerpen op het gebied van
nucleaire veiligheid en stralingsbescherming (o.a. Kamerstuk 25 422,
nrs. 281, 277 en 271). Met deze brief geef ik hier invulling aan.
In verband met de passages over financiële zekerheidsstelling wordt de
brief mede namens de Minister van Financiën verstuurd.
Verdrag van Aarhus
Hieronder staan de belangrijkste ontwikkelingen sinds de brief van
14 december 20211 aan uw Kamer over de zaak naar aanleiding van een
klacht van Greenpeace bij het Nalevingscomité van het Verdrag van
Aarhus (hierna: ACCC) vanwege de verlenging van de ontwerpbedrijfsduur van de kerncentrale Borssele tot 2034. Het Verdrag van Aarhus
regelt onder andere de inspraak en informatievoorziening bij besluiten
met gevolgen voor het milieu. Naar aanleiding van bevindingen van het
ACCC in deze zaak is eerder besloten tot aanpassing van artikel 17, lid 4,
van de Kernenergiewet, waardoor bij een wijziging van de ontwerpbedrijfsduur van een nucleaire inrichting verruiming van de inspraak
plaatsvindt. Deze wetswijziging is op 16 februari 2022 van kracht
geworden.
In oktober 2021 heeft de Meeting of the Parties (hierna: MoP) van het
Verdrag van Aarhus echter besloten dat verdergaande wijzigingen van de
regelgeving nodig zijn in relatie tot artikel 6, lid 10, van het Verdrag. Er zijn
onduidelijkheden gerezen over de interpretatie van dit verdragsartikel. Om
meer helderheid te krijgen over wat deze interpretatie inhoudt en wat dit
betekent voor de uitvoering, zijn door Nederland schriftelijke vragen
gesteld aan het ACCC. Nederland heeft het voornemen om het Besluit
1

kst-25422-284
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Kamerstuk 25 422, nr. 281.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 422, nr. 284

1

kerninstallaties, splijtstoffen en ertsen aan te passen voor wat betreft de
informatie-eisen bij wijziging van vergunningsvoorschriften en
-beperkingen, maar vanwege de eerdergenoemde interpretatie is meer
duidelijkheid nodig voor welke gevallen deze wijziging moet gelden.
Het ACCC verlangt voor de diverse nalevingszaken die door de MoP zijn
bevestigd dat de betreffende landen in een Plan of Action aangeven welke
stappen zullen worden genomen om aan de verdragsverplichtingen te
gaan voldoen. Over een Nederlands concept Plan of Action is een
internetconsultatie gehouden. Een Engelstalige versie waarin de
ingebrachte reacties meegewogen zijn, zal uiterlijk 1 juli 2022 aan het
ACCC worden gezonden.
Begin september 2021 hebben enkele NGO’s (Stichting Greenpeace
Nederland, WISE en LAKA) gezamenlijk een nieuwe klacht over Nederland
ingediend bij het ACCC over de in 2016 en 2018 verleende vergunningswijzigingen van de kerncentrale Borssele. Deze klacht is in oktober 2021
ontvankelijk verklaard. De nieuwe klacht borduurt voort op de bevindingen van het ACCC in de zaak ACCC/C/2014/104. Op 13 mei jl. is door
Nederland een reactie op deze nieuwe klacht verzonden aan het ACCC.
Hierin vraagt Nederland in de eerste plaats om uitstel van behandeling in
deze zaak totdat voldoende duidelijkheid is verkregen in zaak ACCC/C/
2014/104. Ten tweede geeft Nederland in haar reactie, met redenen
omkleed, aan het niet eens te zijn met de inhoud van de klacht. Uiteindelijk kan deze zaak ook tot aanbevelingen van het ACCC leiden en een
besluit van de MoP daarover.
Opwerkingsafval
Validatie rekenmethode voor de vergelijking van pakketten van opwerkingsafval door NRG
Op 21 maart 2022 heeft uw Kamer een voorstel ontvangen voor een
Toetsingskader Opwerkingsafval2. In dat Toetsingskader is toegezegd de
rekenmethode voor de vergelijking van pakketten van opwerkingsafval te
laten valideren door een deskundig instituut.
Hierbij bied ik u het rapport aan van de Nuclear Research and Consultancy
Group (NRG) over de validatie van de rekenmethode voor de gelijkwaardigheid van pakketten van opwerkingsafval. In deze studie beschouwt
NRG het ruilen van twee soorten opwerkingsafval: hoogradioactief,
warmteproducerend verglaasd afval (afgekort als CSD-V), en middelradioactief3, gecompacteerd metallisch afval (afgekort als CSD-C). Dit zijn de
meest voorkomende soorten van opwerkingsafval en beide soorten afval
zijn reeds bij COVRA in opslag. Het beschouwen van andere soorten afval
is ook mogelijk met de rekenmethode.
Het rapport van NRG presenteert berekeningen voor periodes tot
100.000 jaar en tot 1 miljoen jaar. Bij een periode tot 100.000 jaar blijkt
1 vat CSD-V gelijkwaardig te zijn aan 52 vaten CSD-C. Voor een periode tot
1 miljoen jaar wordt de verhouding 1 vat CSD-V voor 79 vaten CSD-C. Het
rekenen met een periode van 100.000 jaar is conform de internationale
consensus, maar het hanteren van een langere periode, in dit geval
1 miljoen jaar, is volgens NRG ook aanvaardbaar, omdat voor een
veiligheidsstudie (safety case) voor de eindberging ook voor een periode
van 1 miljoen jaar wordt berekend.
2
3

Het toetsingskader is als bijlage bij kamerstuk 25 422, nr. 282 meegezonden.
Dit betreft de internationale indeling volgens de criteria van het IAEA. In Nederland is gecompacteerd metallisch afval ingedeeld als hoogradioactief en opgeslagen in het HABOG.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 422, nr. 284

2

Volgens NRG is de rekenmethode geschikt om de pakketten met opwerkingsafval te vergelijken. De parameters die worden gebruikt4 voldoen
aan de internationale richtlijnen van het ICRP5.
NRG noemt een aantal kritiekpunten. De rekenmethode gaat ervanuit dat
de barrières van de eindberging ineens geheel wegvallen en dat mensen
de radioactieve stoffen via het drinkwater consumeren. NRG vindt dit
uitgangspunt niet realistisch. Een tweede kritiekpunt is dat de methode
geen rekening houdt met de periode van bovengrondse opslag. Ten
aanzien van deze punten merk ik het volgende op. Doordat de methode
uitgaat van het maximaal vrijkomen en geconsumeerd worden van de
radioactieve stoffen, is de methode zeer conservatief te noemen. Dit is
vanzelfsprekend een positief punt. Wat betreft de bovengrondse periode:
Onder alle omstandigheden moet COVRA voldoen aan haar vergunning
onder de Kernenergiewet. Daarnaast moet COVRA ook voor haar
medewerkers aan het Besluit basisveiligheidsnormen stralingsbescherming voldoen. Dit is onafhankelijk van de inventaris van het afval.
Deze bezwaren worden door de rekenmethode zelf en door vigerende
regelgeving voldoende geborgd.
Verder noemt NRG aanvullende criteria om mee te nemen bij de acceptatie dan wel afwijzing van afvalpakketten. Deze criteria zijn gerelateerd
aan het ontwerp van de eindberging en zijn al gedekt door de
voorwaarden van het Toetsingskader. In een volgende safety case voor de
eindberging kunnen zaken die door NRG zijn aangedragen verder worden
onderzocht. Dit zou ook voordelen kunnen opleveren zonder dat er sprake
is van ruil van afval.
Uitkomst publieke consultatie Toetsingskader Opwerkingsafval
Tussen 21 maart en 18 april 2022 is een internetconsultatie gehouden over
het Toetsingskader. Daarop zijn twee reacties gekomen. Naar aanleiding
van de reacties is een tekstuele verduidelijking in het Toetsingskader
opgenomen. De aangepaste versie is als bijlage bij deze brief gevoegd. Ik
verwijs voor inhoudelijke informatie over de internetconsultatie, de
reacties en het antwoord van het Ministerie van Infrastructuur en
Waterstaat op deze reacties, naar de betreffende webpagina6.
Conclusies ten aanzien van het Toetsingskader Opwerkingsafval
Ik beschouw de rekenmethode (ook ITP-methode genoemd) als voldoende
robuust om er afvalpakketten mee met elkaar te kunnen vergelijken. Ik
volg de internationale consensus dat er met een periode van 100.000 jaar
wordt gerekend. Deze werkwijze is bovendien in lijn met het uitgangspunt
van minimalisatie van afval.
Het Toetsingskader, in de versie die bij deze brief wordt meegestuurd, zal
vanaf 1 januari 2023 worden toegepast. Bij het toepassen van het
Toetsingskader zal de ITP-methode worden gebruikt om afspraken te
maken over een eventuele ruil.
Financiële zekerheidsstelling
De vergunninghouders van kernreactoren zijn op grond van de Kernenergiewet (Kew, art, 15f) wettelijk verplicht tot het stellen van financiële
zekerheid voor de dekking van de kosten van de buitengebruikstelling en
4

de zogenaamde effectieve dosiscoëfficienten.
International Commission on Radiological Protection.
6
Overheid.nl | Consultatie Toetsingskader opwerkingsafval (internetconsultatie.nl).
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 422, nr. 284

3

ontmanteling van kernreactoren. Deze financiële zekerheidsstelling moet
iedere vijf jaar worden geactualiseerd. De Minister van Financiën en ik
beoordelen op grond van de Kernenergiewet de wijze waarop deze
financiële zekerheid wordt gesteld. In het kader van de actualisering zijn
de aanvragen voor de goedkeuring voor zekerheid voor een nieuwe
periode van vijf jaar ontvangen van de Nuclear Research and Consultancy
Group (NRG) voor de Hoge Flux Reactor in Petten en van de TU Delft voor
de Hoger Onderwijs Reactor (HOR) van de TU Delft. De Minister van
Financiën en ik hebben deze beiden goedgekeurd.
Hoge Flux Reactor (HFR)
De HFR is eigendom van de Europese Commissie/JRC (EC). Zij heeft zich
per brief garant gesteld de ontmantelingskosten te dekken uit haar «JRC
Decommissioning and waste management program» (D&WMP).
Daarnaast is in de EU-verordening 2021/100 aangegeven dat de
Commissie verantwoordelijk is voor de kosten van de ontmanteling van
haar vier onderzoeksreactoren (waaronder de HFR), en dat ontmanteling
conform nationale wetgeving wordt uitgevoerd. De Commissie heeft
hiervoor ook middelen gereserveerd in haar lopende begroting.
Hoger Onderwijs Rector (HOR)
De TU Delft heeft financiële zekerheid gesteld voor de kosten van buiten
gebruik stelling en ontmanteling van de HOR door het vestigen van een
recht van hypotheek op enkele van haar panden.
Kennisinfrastructuur
Eerder is uw Kamer op verschillende momenten geïnformeerd over de
activiteiten van de interdepartementale werkgroep die zich buigt over het
in stand houden van een adequate kennisbasis en bijbehorende kennisinfrastructuur ten aanzien van nucleaire technologie en stralingsbescherming.
De werkgroep is gestart met een verdiepende verkenning van de zorgen
over dreigende schaarste aan nucleaire experts. Hiervoor heeft de
werkgroep het adviesbureau Berenschot opdracht gegeven om, op basis
van gesprekken met de partijen die in de nucleaire sector actief zijn, een
eerste inschatting te maken van de huidige en toekomstige behoefte aan
nucleaire kenniswerkers. Hierbij is uitgegaan van een aantal mogelijke
nieuwe initiatieven in deze sector. Het rapport, dat als bijlage bij deze brief
is gevoegd, is daar het resultaat van. Duidelijk is dat het beperkte aantal
nucleaire experts die de Nederlandse onderwijsinstellingen afleveren in
zijn geheel niet overeenkomt met de huidige en toekomstige behoefte aan
nucleair experts van de Nederlandse nucleaire sector. Verder laat het
rapport zien welke kwetsbaarheden de geïnterviewde partijen verwachten
en hoe ze daarmee omgaan.
Dit rapport vormt de basis voor het verder verkennen en beoordelen van
verschillende oplossingsrichtingen voor het versterken van de kennisbasis. Daar zijn ook andere ministeries actief bij betrokken. Ik zal uw
Kamer bij de reguliere verzamelbrieven informeren over de voortgang.
Rapportage ongewone gebeurtenissen
Ieder jaar stelt de ANVS een rapportage ongewone gebeurtenissen
nucleaire installaties op. De rapportage over 2021 is als bijlage aan deze
brief toegevoegd. Deze rapportage bevat het overzicht van de in 2021 aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 422, nr. 284

4

de ANVS gemelde ongewone gebeurtenissen per installatie, het verloop
van het aantal ongewone gebeurtenissen in de afgelopen 10 jaar, een
evaluatie en een conclusie.
De Nederlandse nucleaire installaties hebben in 2021 in totaal
18 meldplichtige ongewone gebeurtenissen aan de ANVS gemeld. De
gebeurtenissen zijn door de ANVS ingeschaald conform de internationale
INES-schaal. Deze schaal kent zeven niveaus (van 1 (afwijking) tot en met
7 (zeer ernstig ongeval)). Daarnaast wordt in de praktijk aan de onderkant
van de schaal nog een extra niveau toegevoegd: INES 0.
In deze rapportage is één gebeurtenis ingeschaald als INES 1: een
afwijking. Voor één gebeurtenis is de INES-inschaling nog niet bekend,
omdat het onderzoek nog loopt. De overige gemelde gebeurtenissen zijn
geclassificeerd als kleine afwijkingen zonder veiligheidsconsequenties:
INES-niveau 0. In geen van de gebeurtenissen zijn er gevolgen voor de
bevolking of het milieu geweest.
De ANVS concludeert dat de afhandeling van de in 2021 gemelde
ongewone gebeurtenissen door de nucleaire installaties in voldoende
mate is opgepakt. Dit doet zij op basis van de informatie verkregen uit de
meldingen, rapportages en de uitgevoerde inspecties. Het is zichtbaar dat
alle nucleaire installaties hier aandacht aan besteden en zo invulling
geven aan het principe van continu verbeteren.
De ANVS publiceert de gemelde gebeurtenissen op een tijdlijn per
installatie op haar website. De tijdlijn is te zien via www.ongewonegebeurtenissen.nl. Wanneer er relevante nieuwe informatie over een gebeurtenis
bekend is, wordt deze informatie geactualiseerd. Via de website wordt ook
doorgelinkt naar informatieportalen waar onze buurlanden informatie
delen over gebeurtenissen in nucleaire installaties.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
V.L.W.A. Heijnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 422, nr. 284

5