Jaarrapportage
Bedrijfsvoering
Rijk 2021

INHOUDSOPGAVE
Inleiding

2

1
Rijk als werkgever
1.1 Inleiding
1.2 Voortgang focuspunten

6
6
15

2
2.1
2.2
2.3
2.4

33
33
34
47
48

Duurzaamheid in de bedrijfsvoering
Inleiding
Een klimaatneutrale bedrijfsvoering
Sociale bedrijfsvoering
Maatschappelijk Verantwoord Inkopen

3
Informatievoorziening Rijk
3.1 Inleiding
3.2 I in het hart
3.3 Digitale weerbaarheid
3.4 ICT-landschap
3.5 Generieke voorzieningen
3.6 Informatiehuishouding
3.7 Data en algoritmen
3.8 I-vakmanschap
3.9 Transparantie en inzicht
3.10 I-besturing
3.11 Markt en innovatie

52
52
54
54
56
58
58
60
61
63
73
74

4
4.1
4.2
4.3
4.4
4.5

76
76
76
80
88
98

Organisatie Rijksoverheid en overige bedrijfsvoering
Inleiding
Rijksbrede bedrijfsvoering
Huisvesting en faciliteiten
Rijksinkoop
Organisatie van Rijksdienst

102
102
107
116
114
120
127
129

Bijlagen
B1 AVG en afkortingenlijst
B2a Tabellen en figuren bij H1
B2b Tabellen en figuren bij H2
B2c Tabellen en figuren bij H3
B2d Tabellen en figuren bij H4
B3a Adviescolleges
B3b Privatiseringen en verzelfstandigingen

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

2

INLEIDING
Voor u ligt de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021 (JBR). Hierin staat
hoe het Rijk in 2021 heeft gewerkt aan de beleidsmatige ambities en de
realisatie daarvan binnen het domein van de rijksbrede bedrijfsvoering. In
deze rapportage blikken we onder meer terug op de volgende belangrijke
onderwerpen uit 2021: gevolgen coronamaatregelen, open overheid,
grenzeloos samenwerken, ambtelijk vakmanschap en hybride werken.
Gevolgen coronamaatregelen
Een terugblik op het jaar 2021 laat zien dat samenwerken dit jaar opnieuw
voornamelijk op afstand gebeurde. Thuiswerken was het dringende advies,
waardoor collega’s vanuit huis zorgden dat het werk doorgang vond.
Collega’s in de uitvoering en met cruciale functies zorgden ervoor dat alle
werkzaamheden die niet vanuit huis konden plaatsvinden, bleven
doorgaan. Er is gezorgd voor veiligheid, onderhoud en extra hygiëne voor
medewerkers in de uitvoering en met cruciale functies.
Open en transparante overheid
In het actieplan ’Open op orde’ is ingezet op het verbeteren van de infor­
matiehuishouding van het Rijk. Het plan richt zich onder meer op informa­
tieverstrekking, informatiehuishouding en ambtelijk vakmanschap. Sinds
de zomer van 2021 zijn beleidsnota’s in de categorieën wetgeving en beleid
openbaar gemaakt. Er is een Regeringscommissaris Informatiehuishouding
aangesteld die ervoor zorgt dat de uitvoering van het actieplan ‘Informatie­
huishouding Rijksoverheid’ op gang komt.
Grenzeloos Samenwerken en Ambtelijk Vakmanschap
Het afgelopen jaar was er meer aandacht voor het versterken van het
ambtelijk vakmanschap. Onder ambtelijk vakmanschap verstaan we de
professionaliteit van (rijks-)ambtenaren dat onder meer tot uiting komt in
begrijpelijke taal, actieve en passieve openbaarmaking, optreden bij
technische briefings en het veilig doorgeven van signalen. In de kern gaat
het hierbij om het bevorderen van werken vanuit vertrouwen, de
maatschappelijke opgave, dienstbaarheid, legitimiteit, verantwoorde­
lijkheid, verantwoording en professionaliteit. Er is op interactieve wijze
een gids gemaakt om te komen tot gemeenschappelijke publieke waarden
van het Rijk. Deze staat sinds de zomer van 2021 online en wordt dooront­
wikkeld.
Hybride werken
Het Rijk wil bewust en grenzeloos samenwerken. Hybride werken helpt
daarbij. Hybride werken is een manier van werken waarbij medewerkers
de ruimte hebben om bewuste keuzes te maken in hoe, wanneer, met wie
en waar wordt samengewerkt: op kantoor, op locatie, thuis of elders. Die
keuzes stemmen medewerkers af met hun leidinggevende en de collega’s
met wie zij samenwerken. Dit maakt het mogelijk om de eigen manier van
werken meer te laten aansluiten bij wat er nodig is voor de taken/opgaven
waaraan de medewerker werkt en bij de persoonlijke situatie en
voorkeuren. De sociale, digitale en fysieke voorzieningen die medewerkers
hierbij ter beschikking krijgen, maken het mogelijk om zo goed mogelijk onen offline, synchroon en asynchroon, individueel en samen te werken. In
2021 is gestart met het leren van en experimenteren met hybride werken
als nieuwe werkwijze. Hybride werken draagt bij aan duurzame maatschap­
pelijke doelstellingen, zoals het verminderen van woon-werkverkeer en

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

3

daarmee de CO2-uitstoot. In 2021 zette de bedrijfsvoering vanuit de invals­
hoeken sociale, digitale en fysieke werkomgeving stappen om hybride
werken te ondersteunen.
Deze onderwerpen komen binnen verschillende beleidsterreinen en in
meerdere hoofdstukken terug.
Opbouw Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk
Vernieuwing JBR 2021
In deze JBR 2021 is een aantal veranderingen doorgevoerd om de informatie
transparanter, éénduidiger en makkelijker leesbaar te maken:
• Onderwerpen met een cijfermatig doel worden uitgelicht en zijn gelijk
van opbouw.
• Het hoofdrapport toont enkel rijksbrede cijfers, zo mogelijk over de
afgelopen vijf jaar. In de bijlage staan de uitsplitsingen per ministerie die
ook in vorige jaargangen waren uitgesplitst.
• In bijlage 2c staat een overzicht van de grote ICT-trajecten. Details over
de grote ICT-trajecten volgen op rijksoverheid.nl en staan op het Rijks
ICT-dashboard.
• Bij duurzaamheidsthema’s staat aan welke Sustainable Development
Goals (SDG’s) of Duurzame Ontwikkelingsdoelen ze bijdragen. Deze
SDG’s bestaan uit zeventien doelen om van de wereld een betere plek te
maken in 2030. Ze zijn afgesproken door de bij de Verenigde Naties (VN)
aangesloten landen, waaronder Nederland.
• De JBR biedt een duidelijke weergave van de organisatieomvang.
Rijk versus Rijksoverheid
In de JBR verstaan we onder ‘Het Rijk’ de ministeries (exclusief Defensie)
en agentschappen (inclusief baten-lastendiensten). Bij enkele cijfers wijken
we daarvan af. Dit heeft verschillende oorzaken. Soms is er een andere of
bredere politieke doelstelling. Hierdoor is het logisch om ook andere organi­
satieonderdelen mee te tellen. Een andere keer zijn er systematische
oorzaken. Hierdoor is de omvang van bepaalde cijfers anders opgebouwd
of speelt het autonome karakter van de organisatie een rol. In deze gevallen
spreken we over ‘De Rijksoverheid’. Er zijn dan meerdere organisatieonder­
delen of goederen meegenomen die in dienst staan van de Staat der
Nederlanden. Denk aan Defensie, zbo’s met en zonder eigen rechtspersoon­
lijkheid, de Rechtspraak, Hoge Colleges van Staat (HCvS). In hoofdstuk
1 ‘Rijk als werkgever’ bedoelen we bij ‘Het Rijk’ ook de personeelsleden van
de HCvS en de Rechtspraak die onderdeel uitmaken van de CAO Rijk. In deze
rapportage staan geen cijfers van andere overheidsinstellingen als de
Politie, waterschappen, provincies en gemeenten.
Organisatieomvang
De organisatieomvang staat bij de data visueel afgebeeld. Wanneer de
organisaties in het rapport donkerblauw zijn gekleurd, maken deze
onderdeel uit van de data. Hieronder staat een voorbeeld van de wijze van
weergave:

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

4

Figuur 1 Organisatieomvang

Hoofdstukindeling JBR 2021
Dit jaar bestaat de JBR uit vier hoofdstukken en drie bijlagen waarin de
verschillende beleidsterreinen van de bedrijfsvoering aan bod komen. De
indeling van de JBR is als volgt:
1. Rijk als werkgever: Hierin staan de beleidsmatige ontwikkelingen op
personeelsgebied.
2. Duurzaamheid in de bedrijfsvoering: Dit hoofdstuk geeft inzicht in de
beleidsmatige voortgang op het gebied van een duurzamere, sociale en
innovatieve bedrijfsvoering.
3. Informatievoorziening Rijk: In het derde hoofdstuk staat hoe het Rijk
werkt aan een betere digitale dienstverlening en welke ontwikkelingen
er op dit gebied zijn.
4. Organisatie Rijk en overige bedrijfsvoering: Hoofdstuk 4 is een
verzameling van de organisatorische ontwikkelingen en de ontwikke­
lingen op het gebied van rijksinkoop en rijkshuisvesting.
a. bijlage 1: AVG en afkortingenlijst;
b. bijlage 2: Aanvullende kerngetallen hoofdstuk 1 t/m hoofdstuk 4;
c. bijlage 3: Overzichten van de adviescolleges en van de voorgenomen
privatiseringen en verzelfstandigingen.
Rijksdienst in ontwikkeling
De samenleving verandert snel en er komen allerlei ingewikkelde vraag­
stukken op ons af. Denk aan klimaatverandering, stikstofproblematiek of
cybercriminaliteit. We ervaren dat het Rijk veel problemen niet meer met
traditionele organisatievormen en werkwijzen kan oplossen. Door ons werk
slimmer, flexibeler en meer opgavegericht te organiseren, spelen we sneller
en gemakkelijker over grenzen van ministeries en bestuurslagen heen op
maatschappelijke vraagstukken in. Denk daarbij aan de stikstofproble­
matiek, de aanpak huiselijk geweld en de schaarste op de woningmarkt.
Samen met beleid, uitvoering en toezicht werken we aan een doelmatige en
doeltreffende overheid en voeren we de ambities van het kabinet uit, zoals
die in de Strategische I-agenda en het Strategisch Personeelsbeleid staan.
Dat gebeurt met toegewijde mensen en middelen en met rijksbrede
programma’s als ‘Open op Orde’, ‘Grenzeloos samenwerken’, ‘DenkDoe­
Duurzaam’ en ‘Hybride Werken’.
Verantwoordelijkheid minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijkrelaties
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) ontleent
haar coördinerende bevoegdheden aan het ‘Coördinatiebesluit organisatie,
bedrijfsvoering en informatiesystemen Rijksdienst’. Het doel hiervan is:
zorgen voor rijksbrede eenheid, kwaliteit en efficiëntie van de bedrijfs­
voering. Sinds 2018 vallen hieronder ook de coördinerende bevoegdheden

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

5

voor de informatiesystemen en informatiebeveiliging. In de praktijk komt
dat neer op het monitoren van de bedrijfsvoering en het plegen van inter­
venties. De minister (of de staatssecretaris aan wie de coördinatie van de
rijksbrede bedrijfsvoering in 2021 was gedelegeerd) en de Rijksdienst
hebben daarbij vastgestelde normen en standaarden als uitgangspunt.
Daarmee zorgen ze voor kwaliteit en efficiëntie van de bedrijfsvoering. De
normen en standaarden die in kaders (Kaderboek) en het Informatiestatuut
staan en richtlijnen maken het voor alle betrokkenen duidelijk wat er in de
rijksbedrijfsvoering van hen wordt verwacht. In het Informatiestatuut staat
welke informatie er rijksbreed wordt uitgevraagd. De JBR meldt onder meer
of en hoe we aan de in kaders vastgelegde normen en standaarden voldoen.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

6

1 RIJK ALS WERKGEVER
1.1 Inleiding
Dit hoofdstuk geeft inzicht in de rijksbrede personele ontwikkelingen. Het
Strategisch personeelsbeleid (SPB) 2025 en de daarbij behorende zeven
focuspunten zijn uitgangspunt.
De volgende paragrafen zetten de ontwikkelingen van 2021 uiteen op het
gebied van bezetting, mobiliteit, personele kosten en kosten voor inhuur
van personeel (1.1). Het Rijk hecht nadrukkelijk belang aan een rijksbreed
inzicht in feiten en cijfers, die mede richting geven aan het personeelsbeleid.
Het verder ontwikkelen van (rijksbrede) HR data-analytics is daarom een
belangrijke randvoorwaarde voor het sturen en meten van de doelstellingen
van het SPB 20251. Dit hoofdstuk gaat verder in op de ontwikkelingen van
de zeven focuspunten van het SPB 2025 (1.2):
• Het Rijk profileert zich als aantrekkelijke werkgever.
• Het Rijk is een inclusieve organisatie met divers samengestelde teams.
• Bij het Rijk staat de mens centraal.
• Het Rijk is een wendbare organisatie met flexibele medewerkers.
• Medewerkers bij het Rijk ontwikkelen zich voortdurend.
• Bij het Rijk staat de werkbeleving voorop.
• Leidinggevenden bij het Rijk werken aan het ontwikkelen van organisatie
en medewerkers.
Deze focuspunten helpen om de langetermijnvisie goed te blijven
vasthouden in een snel veranderende omgeving.
1.1.1 Personele bezetting
Aantal rijksambtenaren
Het aantal fulltime eenheden (fte) bij het Rijk steeg in 2021 ten opzichte
van 2020 met 4,5 procent (5.687 rijksambtenaren). De groei zit bij
onderdelen waarvoor extra inzet nodig bleek. Voorbeelden zijn de
stijgingen bij het RIVM door COVID-19, bij de RVO onder meer in
verband met Groningen Bovengronds en COVID-19-gerelateerde
opdrachten en bij Toeslagen door de extra inzet op de afhandeling
van de toeslagenaffaire.
Organisatieomvang

Figuur 1 Aantal rijksambtenaren naar fte en aantal
150.000
125.000

110.649

118.347

113.533

121.391

119.185

127.176

133.767
125.446

131.132

139.453

100.000
75.000
50.000
25.000
0
2017

2018

2019
fte

2020

2021

Aantal

Bron: P-Direkt.
1

Kamerstukken II 2017/18, 31490, nr. 243, p. 1-10.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

7

Leeftijd en dienstjaren
Het Rijk streeft naar een evenwichtige verhouding in het personeelsbestand,
vergeleken met de beroepsbevolking in Nederland. Het SPB 2025 streeft
ernaar een aantrekkelijke werkgever te zijn voor jong en oud. Daarom werft
het Rijk in alle leeftijdscategorieën.

Organisatieomvang

Figuur 2 Aandeel rijksambtenaren versus werkenden in Nederland naar leeftijdscategorie
100%

4,7%
14,3%

9,9%

15,0%

10,7%

15,4%

10,9%

15,2%

10,7%

15,6%

19,5%
22,4%

75%
33,7%

22,4%

32,8%

22,2%

22,7%
29,0%

30,1%

31,4%

26,1%
21,4%

20,6%

19,6%

20,2%

50%
20,1%

26,1%

40 tot 50 jaar

20

la
n
er
ed

20

20

21

N

20

20
50 tot 60 jaar

d

Ri
jk

er

21

la
n

d

Ri
jk
20

d
la
n
er
ed
N

20
19

30 tot 40 jaar

11,3%

10,5%

Ri
jk
20
19

d
la
n
er
ed
N

20
18

20
17

< 30 jaar

27,1%

25,4%

9,0%

Ri
jk
20
18

d
la
n
N

ed

er

20
17

Ri
jk

0%

26,0%

7,6%

6,9%

20,9%

20,3%

19,6%

18,9%

25,5%

20,4%

20,7%

25%
18,7%

23,2%

23,9%

24,5%

20,3%

ed

25,6%

24,2%

N

26,4%

≥ 60 jaar

Bron: P-Direkt, CBS.

In 2021 is de gemiddelde leeftijd bij het Rijk 46,1 jaar. Daarmee nam de
gemiddelde leeftijd van de Rijksmedewerker af. Dat kwam door een
combinatie van instroom van nieuwe medewerkers en uitstroom door
pensionering. In vergelijking met de werkende beroepsbevolking is de
gemiddelde leeftijd bij het Rijk hoger. Dat komt vooral door het hogere
aandeel vijftigplussers.
Organisatieomvang

Tabel 1 Gemiddelde leeftijd rijksambtenaren
Jaar

2017

2018

2019

2020

2021

Gemiddelde leeftijd

47,5

47,4

46,9

46,4

46,1

Bron: P-Direkt.

Onderstaande tabel laat zien hoeveel dienstjaren medewerkers bij het Rijk
hebben. Hieruit is op te maken dat 35,4 procent langer dan 11 jaar in dienst
is.
Organisatieomvang

Tabel 2 Aantal dienstjaren rijksambtenaren naar categorie
Jaar

2017

2018

2019

2020

2021

0-5 jaar

34,9%

33,1%

37,5%

40,1%

45,0%

6-10 jaar

21,3%

23,3%

21,0%

20,8%

19,6%

11-20 jaar

21,4%

21,4%

20,1%

18,6%

15,8%

21-30 jaar

8,4%

8,8%

9,1%

9,3%

9,5%

31+ jaar

14,1%

13,4%

12,4%

11,2%

10,1%

Bron: P-Direkt.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

8

Gender
Bij het realiseren van een divers en inclusief personeelsbeleid is gelijkwaar­
digheid van mannen en vrouwen een belangrijk uitgangspunt. Het Rijk zet
diverse instrumenten in om gelijke behandeling van medewerkers te
bevorderen. In 2021 zien we dat het aandeel mannen en vrouwen in de
meeste leeftijdscategorieën ongeveer gelijk is. Alleen in de hogere leeftijds­
categorie van vijftigplussers zijn er meer mannen dan vrouwen. Wanneer
we naar het geheel kijken, zien we dat het Rijk 49 procent vrouwen en 51
procent mannen in dienst heeft. Het aandeel vrouwen is ook in 2021 weer
gegroeid. Ten opzichte van 2020 is dat met 0,8 procentpunt gestegen (zie
tabel 34 in bijlage B2a).
Organisatieomvang

Figuur 3 Aantal rijksambtenaren in 2021 naar leeftijd en geslacht
3.000
2.500
2.000
1.500
1.000
500
0
17

21

25

29

33

37

41
Man

45

49

53

57

61

65

69

73 77

Vrouw

Bron: P-Direkt.

Het aandeel vrouwen blijft nog wel achter in de hogere salarisschalen,
vooral in de schalen 14 tot en met 16 (36 procent) en 17 en hoger (33,5
procent). Ook in de lagere salarisschalen (1 tot en met 4) zijn vrouwen
ondervertegenwoordigd (42,6 procent). Wel is er een lichte stijging van 0,6
procentpunten. Het aantal vrouwen in hogere functies (schaal 15 en hoger)
stijgt ten opzichte van vorige jaren met 1,8 procentpunt. In de topfuncties is
het aandeel vrouwen 42 procent (zie hiervoor paragraaf 1.2.8). Bij
topfuncties gaat het om ABD-managementfuncties vanaf schaal 15. Tabel
5 laat wel een stijging zien in de instroom van vrouwen voor de schalen
10-13 en 14-16 (respectievelijk 1,9 en 4,0 procentpunt). Tabel 6 geeft weer
dat de uitstroom van vrouwen voor schaal 14-16 ten opzichte van 2021 met
3,9 procentpunten is toegenomen.
Het blijft prioriteit om de werving en selectie verder te professionaliseren
en inclusiever te maken. Zo neemt er altijd een vrouw deel aan de sollicita­
tiecommissies voor de salarisschalen 14 en hoger. Daarnaast is er naar
aanleiding van het programma ’Genderdiversiteit in de top van de
(semi)publieke sector‘ een nieuwe ambitie vastgesteld. Het Rijk streeft naar
een evenredige vertegenwoordiging van het aantal vrouwen en mannen in
de (sub)top van de Rijksdienst. Dit als reactie op het advies van de SociaalEconomische Raad (SER)2. Onderstaande tabellen geven het aandeel
vrouwen naar schaal weer.

2

SER (2019, september). Diversiteit in de top, tijd voor versnelling.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

9

Organisatieomvang

Tabel 3 Aandeel vrouwelijke rijksambtenaren naar schaalcategorie 1
Jaar

2017

2018

2019

2020

2021

Vrouwen schaal 12-14

37,5%

38,4%

39,3%

40,7%

41,6%

Vrouwen schaal 15+

30,2%

31,3%

32,7%

34,2%

36,0%

1 Dit betreft alle functies, dus zowel managers als niet-managers functies.
Bron: P-Direkt.

Organisatieomvang

Tabel 4 Aandeel vrouwelijke rijksambtenaren naar schaalcategorie
Jaar

2017

2018

2019

2020

2021

Vrouwen schaal 1-4

40,6%

41,7%

40,0%

42,0%

42,6%

Vrouwen schaal 5-9

52,2%

52,6%

53,3%

54,2%

54,6%

Vrouwen schaal 10-13

42,3%

43,1%

44,1%

45,3%

46,4%

Vrouwen schaal 14-16

30,9%

31,9%

33,2%

34,9%

36,3%

Vrouwen schaal 17+

27,5%

28,7%

31,4%

32,8%

33,9%

Totaal

46,0%

46,6%

47,2%

48,3%

49,1%

Bron: P-Direkt.

Organisatieomvang

Tabel 5 Aandeel ingestroomde vrouwelijke rijksambtenaren naar
schaalcategorie
Jaar

2017

2018

2019

2020

2021

Vrouwen schaal 1-4

49,7%

44,2%

35,0%

41,7%

43,2%

Vrouwen schaal 5-9

63,7%

61,4%

60,6%

64,4%

61,5%

Vrouwen schaal 10-13

46,0%

50,4%

50,7%

50,8%

52,7%

Vrouwen schaal 14-16

43,2%

39,0%

50,5%

38,5%

42,5%

Vrouwen schaal 17+

47,1%

23,1%

37,5%

40,0%

32,3%

Totaal

54,2%

54,1%

53,1%

55,7%

55,5%

Bron: P-Direkt

Organisatieomvang

Tabel 6 Aandeel uitgestroomde vrouwelijke rijksambtenaren naar
schaalcategorie
Jaar

2017

2018

2019

2020

2021

Vrouwen schaal 1-4

53,6%

51,9%

46,4%

51,0%

49,0%

Vrouwen schaal 5-9

48,4%

53,6%

53,6%

50,5%

53,8%

Vrouwen schaal 10-13

43,2%

44,9%

44,6%

41,2%

42,7%

Vrouwen schaal 14-16

26,9%

26,0%

29,4%

25,0%

28,6%

Vrouwen schaal 17+

23,8%

25,0%

21,8%

28,1%

21,4%

Totaal

45,1%

48,2%

48,1%

44,8%

47,1%

Bron: P-Direkt.

1.1.2 Mobiliteit
In deze paragraaf staat informatie over de in-, door- en uitstroom van rijks­
ambtenaren. Deze gegevens tonen de ontwikkelingen in 2021 op mobili­
teitsgebied van de Rijksmedewerkers.
Instroom
De wervingsbehoefte van het Rijk is nog altijd fors. Ook het jaar 2021 toont
een hoge uitstroom. Die komt onder meer door pensioen, contractbeëin­
diging en externe mobiliteit. Het is daarom belangrijk dat het Rijk zich blijft
profileren als aantrekkelijke werkgever en verbonden blijft met de externe
en interne arbeidsmarkt.
In 2021 zijn er 14.150 medewerkers ingestroomd. Dit is 4,1 procent minder
dan in 2020. Figuur 4 geeft weer dat relatief de meeste ingestroomde rijks­
ambtenaren jonger dan 30 jaar zijn. De instroom van deze leeftijdscategorie
was 40 procent van de totale instroom.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

10

Organisatieomvang

Tabel 7 Aantal ingestroomde rijksambtenaren
Jaar

2017

2018

2019

2020

2021

Aantal

7.755

10.027

13.676

14.761

14.150

Bron: P-Direkt.

Organisatieomvang

Figuur 4 Aantal ingestroomde rijksambtenaren naar leeftijdscategorie
17.500
437

15.000

331

12.500
10.000
7.500
5.000
2.500

1.723

2.533

2.315

4.082

4.053

5.203

5.841

5.691

2019

2020

2021

1.555
215
189
189
802
1.310
2.261

368

1.868

2.376

1.1
.165
65
1.832
2.83

4.211
4.21
1

3.012

3.193

3.803

2017

2018

0

< 30 jaar

30 tot 40 jaar

40 tot 50 jaar

50 tot 60 jaar

≥ 60 jaar

Bron: P-Direkt.

Onderstaande grafiek laat zien dat in 2021 zo’n 11 procentpunt meer
vrouwen dan mannen zijn ingestroomd.
Organisatieomvang

Figuur 5 Aantal ingestroomde rijksambtenaren naar geslacht
17.500
14.761

15.000

13.676

14.150

12.500
10.000

10.027
7.258

7.500
5.000
2.500

8.227

7.854

7.755
5.425
4.205

3.550

4.602

6.418

6.534

6.296

2019

2020

2021

0
2017

2018
Man

Vrouw

Bron: P-Direkt.

Paragraaf 1.2.2 gaat verder in op de ontwikkelingen in gepubliceerde
vacatures en ontwikkelingen rond stagiairs en starters (inclusief trainees)
bij het Rijk.
Doorstroom
In 2021 bedraagt de totale mobiliteit van medewerkers bij het Rijk 15,9
procent. Dit percentage bestaat uit interne doorstroom, interdeparte­
mentale doorstroom en uitstroom bij het Rijk. Baanveranderingen door

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

11

reorganisaties en uitstroom vanwege pensioneringen zijn in dit getal niet
meegenomen. Het percentage interne doorstroom steeg met 0,4
procentpunt ten opzichte van 2020, toen de interne doorstroom 9,8 procent
was. Met interne doorstroom bedoelen we de doorstroom van
medewerkers die binnen een ministerie van functie wisselen.
Organisatieomvang

Tabel 8 Aandeel doorgestroomde rijksambtenaren naar categorie
Jaar

2017

2018

2019

2020

2021

Interdepartementale doorstroom

0,9%

1,2%

1,4%

1,1%

1,1%

Interne doorstroom

7,5%

9,7%

11,0%

9,8%

10,2%

Uitstroom (exclusief pensioen)

4,6%

4,9%

5,2%

4,4%

4,6%

Totaal

13,0%

15,8%

17,6%

15,4%

15,9%

Bron: P-Direkt.

Uitstroom
In 2021 verlieten 8.930 rijksambtenaren het Rijk. Dit is vergeleken met 2020
op het totaal een stijging van bijna 5,3 procent (457 personen). Deze stijging
is dit jaar niet meer waar te nemen in de leeftijdscategorie 60plus, zie figuur
6. Ten opzichte van 2020 is er een grotere stijging bij de overige leeftijdsca­
tegorieën (<30-60 jaar). Het is aannemelijk dat de uitstroom binnen deze
leeftijdscategorieën toenam door de aantrekkende arbeidsmarkt. Het
aandeel mannen dat uitstroomt, is hoger dan het aandeel vrouwen.
Organisatieomvang

Tabel 9 Aantal uitgestroomde rijksambtenaren
Jaar

2017

2018

2019

2020

2021

Aantal

6.796

7.304

8.169

8.473

8.930

Bron: P-Direkt.

Organisatieomvang

Figuur 6 Aantal uitgestroomde rijksambtenaren naar leeftijdscategorie
10.000

7.500
3.034

5.000

2.754

2.582
921

736

2.500
0

< 30 jaar

993

1.257

3.515
4.126
963

1.039
1.270

882
1.012

1.182
1.683

1.227

1.413

1.574

1.280

1.086

1.131

1.252

1.173

1.587

2017

2018

2019

2020

2021

30 tot 40 jaar

40 tot 50 jaar

50 tot 60 jaar

≥ 60 jaar

Bron: P-Direkt.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

12

Organisatieomvang

Figuur 7 Aantal uitgestroomde rijksambtenaren naar geslacht
10.000
8.169

7.500

6.796

3.064

2.500

8.930

7.304

3.926

5.000

8.473

3.792

4.205

3.524

3.732

3.780

4.243

4.681

4.725

2017

2018

2019

2020

2021

0

Man

Vrouw

Bron: P-Direkt.

1.1.3 Inhuur en financieel
Financieel
De salarisuitgaven in 2021 bedroegen ruim 10,5 miljard euro. Dit is een
stijging van 3 procent ten opzichte van 2020. Het beeld is echter flink
vertekend door het effect dat de invoering van Individueel keuzebudget
(IKB) had in 2020. In dat jaar werd niet alleen de eindejaarsuitkering en
vakantieuitkering die opgebouwd was in het voorgaande jaar uitgekeerd,
maar ook de IKB van het hele jaar. Het effect nu is dat in 2021 in vergelijking
tot de hogere bedragen van 2020, er weer een forse daling zichtbaar is naar
het normale niveau. Gecorrigeerd voor dit effect kan gesteld worden dat er
feitelijk sprake is van een stijging van de salarisuitgaven met 6,2 procent.
Deze stijging is goed te verklaren uit de stijging van het aantal fte’s met 4,5
procent en de loonontwikkeling met 1,6 procent.
Organisatieomvang

Figuur 8 Personeelskosten in miljoenen euro
12.500
10.000
€ 8.234

€ 8.530

€ 10.226

€ 10.534

2020

2021

€ 9.166

7.500
5.000
2.500
0
2017

2018

2019

Bron: Salarisadministratie.

Bijzondere beloning
Voor het verstrekken van bijzondere beloningen aan rijksambtenaren geldt
het ‘Beleidskader Extra Belonen’. Een extra beloning bestaat uit het
toekennen van een eenmalige of periodieke toeslag, of een verhoging van

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

13

het vaste salaris. Arbeidsmarktoverwegingen, bijzondere prestaties of
bijzondere functiekenmerken kunnen de reden zijn om ambtenaren een
toeslag te geven.
Toekenning van toeslagen gebeurde in 2021 voor 72 procent van de
gevallen op grond van bijzondere prestaties. Ten opzichte van 2020 steeg
het aandeel toegekende toeslagen op grond van prestatie. Gemiddeld
ontving 13,1 procent van de rijksambtenaren in 2021 een eenmalige toeslag
(zie tabel 37, bijlage B2b). Dit percentage is binnen de norm van het Beleids­
kader Extra Belonen Sector Rijk (maximaal 25 procent van aantal
medewerkers per schaalcategorie).
Organisatieomvang

Figuur 9 Aandeel toegekende bijzondere beloningen naar reden
100%

22,0%

21,7%

21,8%

24,1%

2,8%

3,3%

4,6%

4,7%

72,3%

70,9%

69,1%

67,1%

72,0%

2,9%

4,1%

4,5%

4,1%

3,9%

2017

2018

2019

2020

2021

Arbeidsmarkt

Prestatie

75%

21,2%
3,0%

50%

25%

0%

Bijzonder functiekenmerk

Overig

Bron: P-Direkt.

Externe Inhuur
Rijksorganisaties gebruiken in principe externe inhuur bij piekbelastingen,
ziekte, moeilijk vervulbare vacatures en specialistisch en innovatief werk.
Doelstelling
Doelstelling 2021: In 2010 heeft het toenmalig kabinet met de Tweede
Kamer de volgende afspraken gemaakt over externe inhuur bij het
Rijk3:
• De uitgaven aan externe inhuur blijven onder de 10 procent van
de totale personele uitgaven (de 10 procentnorm n.a.v. de motie
Roemer).
• Voor inhuur van externen buiten de zogeheten mantelovereen­
komsten geldt een maximumuurtarief van 225 euro (exclusief btw).
• De uitgavennorm en het maximumuurtarief hebben het karakter
van ‘pas toe of leg uit’.

3

Kamerstukken II 2009/10, 31701, nr. 32

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

14

Organisatieomvang*

Figuur 10 Aandeel uitgaven aan externe inhuur t.o.v. uitgaven personeel
14%

13,4%
12,2%

12%
10,4%

10,7%

2017

2018

10,3%

Norm (10%)

10%
8%
6%
4%
2%
0%

2019

2020

2021

* Uitzonderingen organisatieomvang: OM, de Hoge Raad en de zbo's zonder rechtspersoonlijkheid (NRGD,
SGM en CRM) zijn meegenomen.
Bron: Bijlagen bij departementale jaarverslagen.

Ontwikkeling
In 2021 bedroegen de totale uitgaven aan externe inhuur 2,3 miljard euro.
Dit is 13,4 procent van de totale personele uitgaven. Een normover­
schrijding komt vaak voor bij de rijksbreed opererende uitvoeringsorgani­
saties die vanuit doelmatigheidsoverwegingen - vanwege fluctuerende
opdrachtportefeuilles – van een flexibele schil gebruikmaken. Daarnaast is
de benodigde specialistische (ICT-)kennis ingehuurd. Mede door de krapte
op de arbeidsmarkt is het in dienst krijgen van deze specialisten lastig. In
de departementale jaarverslagen staan inhoudelijke toelichtingen op de
normoverschrijdingen.
Bij de volgende ministeries was in 2021 sprake van normoverschrijding:
AZ, BZK, EZK, FIN, I&W, OCW, J&V en VWS. Voor de uitwerking van
de getallen per ministerie: zie bijlage B2a.

De grootste inhuurcategorieën zijn net als vorig jaar te vinden in de ITgerelateerde uitgaven (advisering opdrachtgevers automatisering 44%) en
in de uitvoering van de beleidsondersteuning (formatie en piek 36%).
In 2021 waren 2 overschrijdingen van het maximumuurtarief.
Activiteiten 2021
• De vakministers zijn verantwoordelijk voor het voldoen aan de
norm en het maximumuurtarief voor externe inhuur. Zij leggen
volgens de rijksbegrotingsvoorschriften in hun departementale
jaarverslag daarover verantwoording af (zie Bijlage 3 van de depar­
tementale jaarverslagen).
• BZK stelt jaarlijks een overzicht op waarin duidelijk staat wat het
rijksbrede totaal aan externe inhuur is. Dat gebeurt aan de hand
van de jaarverslagen.
Definitie en omvang
Externe inhuur betreft dat deel van de uitgaven aan personele lasten dat
later aan inhuur wordt besteed. De inhuur is nodig bij piekbelasting, ziekte,
moeilijk vervulbare vacatures en specialistische en innovatieve werkzaam­
heden.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

15

Het gaat over inhuur op beleidsgebied: interim-management, organisatieen formatieadvies, beleidsadvies, communicatieadvisering, (beleids)onder­
steunend personeel: juridisch advies, advisering opdrachtgevers
automatisering, accountancy, financiële en administratieve organisatie en
inhuur voor de uitvoering.
Uitzendkrachten
In het vierde kwartaal van 2021 werken 6.406 uitzendkrachten bij het Rijk.
Dit is een stijging van 2,1 procent ten opzichte van het vierde kwartaal van
2020. Een deel van deze uitzendkrachten werkt in deeltijd.
In onderstaande tabel 10 staat het aantal uitzendkrachten dat werkzaam
was in het vierde kwartaal van de voorgaande jaren. In tabel 42 in bijlage
B2a staat het aantal uitzendkrachten per fase en ministerie. Hierbij zijn
data van het vierde kwartaal gebruikt.
Organisatieomvang

Tabel 10 Aantal uitzendkrachten werkzaam in het vierde kwartaal
Jaar

2017

2018

2019

2020

2021

Aantal

5.840

5.805

6.557

6.276

6.406

Bron: Inventarisatie.

1.2 Voortgang focuspunten
1.2.1 Algemeen beeld strategisch personeelsbeleid
In 2019 ging het Strategisch Personeelsbeleid 2025 in. De zeven eerderge­
noemde focuspunten zijn opgesteld om voor een langeretermijn focus te
houden in een snel veranderende omgeving. Het was niet voorzien dat de
COVID-19-pandemie deze omgeving zou beïnvloeden. De gevolgen hiervan
waren in 2020 goed merkbaar. Ook in 2021 was de invloed van de corona­
crisis nog groot en werkten rijksambtenaren voor het grootste deel vanuit
huis. De positieve ervaringen met het noodgedwongen thuiswerken willen
we graag vasthouden. Dit heeft geleid tot het kabinetsbesluit4 dat hybride
werken het uitgangspunt is voor het werken bij het Rijk.
Om medewerkers en leidinggevenden hierbij te ondersteunen, zijn er langs
vier actielijnen voorzieningen ontwikkeld. Deze vier zijn: gezond werken,
leren en experimenteren, cultuur en gedrag en kaders. Zo is in 2021
vastgesteld welke arbo-middelen nodig zijn voor de thuiswerkpek. Ook zijn
opleidingen en trainingen beschikbaar gesteld en is er communicatie
verzorgd, gericht op bewustzijnsvergroting. Verder zijn afspraken
vastgelegd in de cao Rijk.
In de volgende paragrafen staat de ontwikkelingen van de focuspunten in
2021, eventueel ondersteund met data en gegevens.
1.2.2 Het Rijk profileert zich als aantrekkelijke werkgever
De werkloosheid in Nederland is in 2021 verder gedaald. Toen is het laagste
maandcijfer ooit gemeten, sinds de start van de meting in 2003 door het
Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), namelijk slechts 2,7 procent van
de beroepsbevolking in november 2021. Het aantrekken en behouden van
kwalitatief goed personeel is belangrijk voor een goed werkend Rijk in een

4

Kamerstukken II 2021/22, 35925-VII, nr. 51.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

16

krappe arbeidsmarkt. Door toenemende krapte en kritischere kandidaten
blijkt de noodzaak om als Rijk te investeren op de arbeidsmarkt groter dan
ooit.
Het Rijk heeft nog altijd een forse wervingsbehoefte. Het jaar 2021 liet een
hoge uitstroom zien. Dit kwam onder meer door pensioen, contractbeëin­
diging en externe mobiliteit (zie tabellen in paragraaf 1.1.2 Mobiliteit). Het
is uiterst belangrijk om het Rijk zichtbaar te laten zijn als aantrekkelijke
werkgever en verbonden te blijven met de externe en interne arbeidsmarkt.
Verschillende wervingskanalen tonen het diverse en brede werkaanbod van
het Rijk. Dat gebeurt bijvoorbeeld via de vacaturesite WerkenvoorNe­
derland.nl en online via sociale media-kanalen als LinkedIn en Instagram.
Mede door de COVID-19-crisis en de daarop aangescherpte strategie in de
online arbeidsmarkt-communicatie, kwamen er nog meer geïnteresseerden
en volgers op de sociale media bij. Het aantal volgers op LinkedIn steeg in
2020 al van 75.000 naar 250.000. In 2021 groeide dit aantal verder naar
280.000. Het Rijk zet onder meer data- en marketingtechnieken in, zodat
het beter kan inspelen op de behoefte van een kandidaat. Zo zet het Rijk
talentpools in voor functies waar veel krapte is, zoals inkoopfuncties of ICTgerelateerde banen. Hiermee houdt het geïnteresseerden op de hoogte van
ontwikkelingen binnen het vakgebied, carrièremogelijkheden en (online)
evenementen bij het Rijk. Voor het werven en behouden van personeel is
een sterk en aantrekkelijk werkgeversmerk uiterst belangrijk. Daarom is in
2021 bijvoorbeeld geïnvesteerd in het doorontwikkelen van de rijksbrede
merkstrategie.
Gepubliceerde vacatures
In 2021 zijn 21.832 vacatures gepubliceerd op de interne vacaturesite Mobili­
teitsbank en de externe vacaturesite WerkenvoorNederland.nl van de Rijks­
overheid. Deze forse stijging was bij bijna alle rijksonderdelen te zien. In
het voorjaar van 2021 groeide het aantal vacatureplaatsingen sterker dan
voorzien. Aan het einde van het eerste halfjaar nam het aantal vacatures toe
met 32 procent. Vanaf het derde kwartaal steeg het aantal vacatureplaat­
singen ten opzichte van vorig jaar nog steeds, maar deze stijging was
minder sterk dan tijdens het voorjaar. Eind derde kwartaal lag het aantal
nieuwe vacatureplaatsingen 26 procent hoger dan in 2020. Vergeleken met
2020 (16.522 vacatures) was er in 2021 een stijging van 32 procent (5.310
vacatures).
Verreweg de meeste vacatures betroffen het vakgebied ICT, gevolgd door
de vakgebieden Juridisch, Administratief/Secretarieel en Financieel/
Economisch. Relatief gezien stegen de vacatures in de vakgebieden
Juridisch (39 procent) en Financieel/Economisch (58 procent) het hardst.
Voor het vakgebied ICT is in 2017 het Programma ’Versterking HR ICT
Rijksdienst‘ in het leven geroepen. Hierdoor probeert het Rijk op de langere
termijn voldoende (eigen) I-capaciteit, I-kennis en I-kunde in huis te krijgen.
In paragraaf 3.8 staat een uitgebreide toelichting.
Organisatieomvang

Tabel 11 Aantal vacatures
Jaar

2017

2018

2019

2020

2021

Aantal vacatures

8.440

13.087

16.681

16.522

21.832

Bron: UBR-P.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

17

Organisatieomvang

Figuur 11 Aandeel vacatures naar opleidingsniveau
100%

75%

40%

41%

41%

33%

36%

34%

17%

21%

17%

21%

5%

6%

6%

6%

4%

2017

2018

2019

2020

2021

44%

44%

32%

34%

20%

50%

25%

0%

Minimaal vo

Minimaal mbo

Minimaal hbo

Minimaal wo

Bron: UBR-P.

Organisatieomvang

Figuur 12 Aantal vacatures per top 5 vakgebieden
9.000
8.000

1.165

7.000

902
1.404

6.000

1.380

5.000
832

4.000
3.000
2.000
1.000

508
622
565

1.362

784
794

884
1.163
800

1.513

1.514

1.627

1.167

960

750
1.096

1.467

2017

2018

2.180

2.049

2019

2020

2.533

0

ICT

Juridisch

Orde/vrede/veiligheid

Administratief/Secretarieel

2021

Financieel/Economisch
Bron: UBR-P.

Instroom starters, inclusief trainees
In het Strategisch Personeelsbeleid 2025 staat onder meer de wens om
het aandeel jongeren binnen het Rijk te vergroten. Zo werkt het ministerie
van BZK momenteel aan een rijksbreed studenten- en startersbeleid en
een rijkstraineeprogramma voor hbo’ers. Het ministerie van Algemene
Zaken (AZ) ontwikkelt een pilot voor een rijksbreed programma voor
startende communicatieprofessionals.
In 2021 bood het Rijk 14 traineeprogramma’s aan voor recent afgestu­
deerden, zie bijlage B2a. Deze programma’s zijn bedoeld voor de (recent)
afgestudeerden van mbo-, hbo- en wo- instellingen. In 2021 startte het 23e

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

18

algemene rijkstraineeprogramma en stroomden 154 nieuwe rijkstrainees in.
Naast het algemene rijkstraineeprogramma richten diverse traineepro­
gramma’s zich op specifieke vak- en kennisgebieden van bijvoorbeeld data
en ICT, inkoop, rijksvastgoed of financiën. Het aantal specialistische trainees
steeg met 4 procent ten opzichte van 2020 (20 trainees).
Organisatieomvang*

Figuur 13 Aantal trainees naar categorie1
600
514

500
400

466
431
396
364

300
233

256

360

326

290

200
100

131

140

141

140

154

2017

2018

2019

2020

2021

0

Rijkstrainees

Specialistische trainees

1 In 2021 vond een bredere inventarisatie van traineeships plaats. Drie traineeships zijn in eerdere jaren niet
opgenomen. Dit zijn: DUO Traineeship Control & Compliance (geen nieuwe trainees in 2021); Belastingdienst
Traineeship Accountancy (26 trainees in 2021); en het OM-traineeship (22 trainees in 2021). Hierdoor verschillen
de totalen ten opzichte van eerdere JBR's.
* Uitzonderingen organisatieomvang: onder het Traineeship (Rijks)inkoopprofessionals is een aantal
trainees bij de Politie en gemeenten gestart.

Bron: Inventarisatie.

Instroom stagiairs
Door de coronacrisis was in 2020 sprake van een landelijk tekort aan stage­
plekken, vooral voor mbo-studenten. Deze situatie gold ook bij het Rijk. In
2021 bleef het aantal stagiairs ondanks de langdurige invloed van de
coronacrisis nagenoeg op peil. In 2021 begonnen uiteindelijk 3.404
studenten bij het Rijk aan een stagetraject. Ten opzichte van 2020 daalde
het aantal stages met 2,6 procent.
Onder leiding van het ministerie van BZK ontwikkelen we rijksbreed beleid
om de instroom van studenten en starters bij de Rijksoverheid te vergroten.
Het ministerie van OCW en BZK voerden met meerdere rijksorganisaties
overleg om de mogelijkheden voor mbo-stagiairs binnen het Rijk te
vergroten. In een rijksbreed overlegorgaan met stagecoördinatoren blijft
het onderwerp ’Vergroten van het aantal stageplekken‘ op de agenda
terugkomen. In dit overleg delen de deelnemers ook onderling successen.
Organisatieomvang

Tabel 12 Aantal stagiairs naar opleidingsniveau
Jaar

2017

2018

2019

2020

mbo

1.035

876

905

601

627

hbo

1.484

1.426

1.519

1.454

1.371

wo

2.018

2.035

1.994

1.436

1.406

21

8

2

3

0

4.558

4.345

4.420

3.494

3.404

Opleidingsniveau onbekend
Totaal

2021

Bron: P-Direkt.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

19

1.2.3 Het Rijk is een inclusieve organisatie met divers samengestelde teams
Voor het goed functioneren van het Rijk is een gezonde mix van verschil­
lende perspectieven, achtergronden, oriëntaties en kennis een belangrijke
randvoorwaarde. Het Rijk hecht waarde aan een inclusieve organisatie­
cultuur. Daarbij gaat het altijd om een combinatie van diversiteit én inclusie,
met een goede balans tussen deze twee. Het gaat om een juiste balans in
de mix van medewerkers, die tijdens hun werk ieders eigenheid respecteren
en aandacht hebben voor elkaars kwaliteiten. Variatie in visies en
oplossingen leidt immers tot meer creativiteit en innovatie, betere
resultaten en beter beleid, in verbinding met de maatschappij. Dat is nodig,
want de samenleving en de arbeidsmarkt veranderen snel.
Bij een divers samengesteld personeelsbestand gaat het om de zichtbare
en onzichtbare verschillen tussen alle medewerkers, en dat medewerkers
deze ook durven uit te dragen. Dat zijn bijvoorbeeld verschillen in gender,
opleidingsachtergrond, etnische achtergrond, leeftijd, persoonlijkheid en
mensen met een arbeidsbeperking. Omdat elk ministerie verschillend is van
samenstelling en daarom zijn eigen uitdagingen op het gebied van
diversiteit heeft, vormt elk ministerie zijn eigen diversiteitsbeleid. Ook de
inclusieve werkcultuur binnen organisatieonderdelen kan onderling
verschillen. Het meten van inclusie is binnen de Rijksoverheid in ontwik­
keling.
Deze ambitie vraagt om blijvende aandacht van alle ministeries en organi­
satieonderdelen. Daarom zet het Rijk zich blijvend in op de doorontwikkeling
naar een inclusieve organisatie met divers samengestelde teams.
Enkele voorbeelden van die inzet in 2021 zijn:
• Het centraal inkopen en op maat laten maken van de training ’Inclusief
Werven en Selecteren‘. Dit heeft als doel het werving- en selectieproces
te verbeteren en (onbewuste) vooringenomenheid te verminderen. Denk
bij dat laatste bijvoorbeeld aan vooroordelen over leeftijd, regio,
etnische achtergrond, gender, mensen met een arbeidsbeperking of
afstand tot de arbeidsmarkt.
• Het starten van twee pilotgroepen van het cross-coachingprogramma.
Dit programma brengt ambitieuze medewerkers met doorgroeimoge­
lijkheden en topmanagers samen, die zich willen verdiepen in inclusief
werken. Het doel van het programma is de organisatiecultuur meer
inclusief te maken.
• Het organiseren van activiteiten om jongeren te interesseren voor het
Rijk als werkgever, bijvoorbeeld via stages en ’in house-dagen’.
• Het uitwisselen van kennis en ervaring op rijksniveau via periodieke
bijeenkomsten en een gezamenlijk digitaal platform.
• Het doorontwikkelen en gebruiken van social return voor het creëren van
banen voor mensen met een arbeidsbeperking. Dit is een voortzetting
van Maatwerk voor Mensen/Inkopen met Impact, in samenwerking met
leveranciers (zie paragraaf 2.3).
• Het bevorderen van een inclusief werkklimaat door een beweging van
Onbeperkte Denkers. Zie ook paragraaf 1.3.3.
• Het organiseren van verschillende bewustwordingsactiviteiten
gedurende het jaar en in samenwerking tussen ministeries tijdens de
zogenoemde ’Diversity Week’.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

20

Organisatieomvang

Etniciteit
Het Rijk heeft te maken met complexe vraagstukken en maatschappelijke
opgaven. Daarom is het uiterst belangrijk om goed aan te sluiten bij de
breedte van de huidige maatschappij. Onderdeel daarvan is diversiteit in
de etnische achtergrond van medewerkers.
Het aandeel medewerkers met een westerse migratieachtergrond5 is ten
opzichte van 2020 met 0,1 procentpunt gedaald naar 8,9 procent. Over de
gehele linie is er een lichte, maar gestage groei in het aandeel medewerkers
met een niet-westerse migratieachtergrond binnen het totale personeels­
bestand (zie bijlage B2a, tabel 46). Deze groei is van 12,5 procent naar 13,2
procent. Er zijn relatief gezien meer niet-westerse medewerkers binnenge­
komen (18,7 procent niet-westers) dan er zijn weggegaan (12,7 procent nietwesters). De positieve balans tussen in- en uitstroom van het aandeel
medewerkers met een niet-westerse migratieachtergrond is al een aantal
jaren stabiel (zie bijlage B2a, tabel 44 en 45).
Het aandeel medewerkers met een migratieachtergrond in de schalen 10
tot en met 13 steeg bij niet-westers ten opzichte van 2020 met 0,9
procentpunt naar 9,8 procent. Het aandeel daalde bij westers met 0,1
procentpunt naar 9,0 procent. Het aandeel rijksmedewerkers met een
migratieachtergrond in de hoogste schalen stijgt minder hard en is een
blijvend aandachtspunt. In de schalen 14-16 steeg het aandeel licht naar
3,6 procent niet-westers (een stijging van 0,3 procentpunt niet-westers ten
opzichte van 2020), en 8,3 procent westers (een daling van 0,3
procentpunt ten opzichte van 2020). In de schalen 17+ steeg het aandeel
van rijksmedewerkers met niet-westerse migratieachtergrond met 1,2
procentpunt te opzichte van 2020 (van 0,7 naar 1,9 procent). Het aandeel
met een westerse migratieachtergrond daalde met 0,3 procentpunten (van
10,5 naar 10,2 procent). Zie bijlage B2a.
Banenafspraak voor mensen met een arbeidsbeperking
Het Rijk realiseert stapsgewijs ongeveer vijfduizend structurele banen
voor de doelgroep van de banenafspraak op 1 januari 2024. Deze uit het
Sociaal Akkoord 2013 afgeleide doelstelling komt overeen met het
jaarlijks oplopende quotumpercentage dat het ministerie van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid (SZW) vaststelt. Voor 2021 was het
quotumpercentage 2,56 procent. Het Rijk moet in zijn rol van werkgever
aan de Wet banenaf­spraak voldoen. Het ministerie van SZW is de
verantwoordelijke wetgever. Het ministerie van BZK is voor het gehele
Rijk verantwoordelijk als werkgever.
Doelstelling
Doelstelling 2024: 25.000 banen overheidsbreed (ongeveer 5.000 voor
het Rijk).
Doelstelling 2021: voor het derde kwartaal: 4.710 banen (voor het Rijk).

5

Een persoon heeft een westerse migratieachtergrond als zij/hij of een van de ouders in Europa
(exclusief Turkije), Noord-Amerika of Oceanië is geboren. Ook Indonesië en Japan rekenen we tot
de westerse landen. Als een persoon of een van de ouders in een ander land is geboren, heeft
deze persoon volgens de definitie van het CBS een niet-westerse migratieachtergrond. In de loop
van 2022 komt een nieuwe definitie.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

21

Organisatieomvang

Figuur 14 Aantal voltijdsbanen van 25,5 uur voor medewerkers onder de
Wet banenafspraak 1
5.000

4.710
4.072

4.000

3.531
3.093

3.000

3.055
2.663
2.068

2.000
1.433

1.000
0
4-meting 2018

5-meting 2019

6-meting 2020

Totaal banen gerealiseerd

2021Q3

Doel

1 De jaarmeting over 2021 is nog niet bekend; daarom wordt de stand van Q3 genomen.

Bron: P-Direkt, UWV, Binnenwerk, contractpartijen, ministeries.

Toelichting ontwikkeling
Op het moment van schrijven van de JBR zijn de cijfers over het vierde
kwartaal van 2021 nog niet bekend. Om toch een beeld van de voortgang te
geven, zijn de cijfers van het derde kwartaal weergegeven. De doelstelling
voor het derde kwartaal van 2021 is niet behaald. Hiervoor is geen
eenduidige verklaring te geven. De rijksorganisaties zijn zeer divers in de
aard van hun werkzaamheden. Hierdoor is het voor sommige organisaties
makkelijker om banen te realiseren dan voor andere. Een goed voorbeeld
is het Nationaal Archief, dat veel archiefassistenten nodig heeft. Hier kunnen
veel medewerkers onder de Wet banenafspraak (WBA) op mbo2/3-niveau
op worden ingezet. Kijken we bijvoorbeeld naar DJI, dan kunnen zij op de
plekken waar met gedetineerden wordt gewerkt vrijwel geen WBAkandidaten inzetten door extra regels en restricties. De door de coronapan­
demie ingegeven thuiswerkplicht maakte het in 2021 voor bepaalde functies
lastig om nieuw personeel goed in te werken. Door het verplichte
thuiswerken sinds maart 2020 konden bij RWS meerdere onder de WBA
aangenomen medewerkers niet worden ingewerkt, omdat dat inwerken op
de werkplek moest gebeuren. Een deel van de medewerkers onder de Wet
banenafspraak heeft ook na de inwerkperiode begeleiding nodig. Dat is in
een thuiswerksituatie moeilijker te organiseren dan op de werkplek.
Daarnaast kunnen belemmerende factoren meespelen, zoals de houding
van leidinggevenden en teams over medewerkers met een arbeidsbe­
perking. Of tijdelijkheid van de financiering en uitstroom, bijvoorbeeld
omdat mensen ervaren dat carrièreperspectief ontbreekt, het werk niet bij
de persoon past of mensen zich niet thuis voelen binnen de organisatie.
Het is niet duidelijk of en hoe er van deze belemmerende factoren sprake is.
Het vorige kabinet verklaarde het voorgenomen Breed Offensief controver­
sieel. Het Breed Offensief is een brede agenda van het ministerie van SZW
om de arbeidsmarktkansen voor mensen met een arbeidsbeperking te
vergroten. Wel bleef het voornemen om de werking van de banenafspraak
eenvoudiger te maken en daarmee te verbeteren. De ministeries spraken af

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

22

dat zij zich extra gaan inspannen om alsnog vóór 1 januari 2024 het quotum
te behalen. Dit gebeurde mede naar aanleiding van de motie Stoffer/Gijs
van Dijk.6 De Tweede Kamer is hierover op 20 december 2021 geïnformeerd7.
Activiteiten 2021
• Het viersporenbeleid dat in de Werkagenda banenafspraak Rijk
staat beschreven, is ook in 2021 voortgezet.
• Spoor 1 betreft de realisatie van individuele plaatsingen in
gecreëerde (jobcarving, functiecreatie) en in bestaande
functies.
• Spoor 2 voorziet in groepsplaatsingen; de realisatie van de
plaatsingen gebeurt via een gemandateerd werkgever
Binnenwerk.
• Spoor 3 realiseert banen via het inkoopdomein8.
• Spoor 4 creëert banen door samen te werken met andere
publieke werkgevers.
•

Naast het realiseren van banen besteedt het Rijk aandacht aan
beeldvorming en het creëren van draagvlak voor de inclusie van
mensen met een arbeidsbeperking op de werkvloer. Het project
Onbeperkte Denkers dat Stichting Onbeperkte Denkers in opdracht
van BZK uitvoert, vergroot de bewustwording en spoort aan tot
actie. In het oog springende voorbeelden van deze activiteiten zijn:
• de videoportretten waarin ambtenaren in alle lagen van het Rijk
uitleggen waarom arbeidsparticipatie voor hen belangrijk is.
• de Onbeperkte Denkers Erkenningen die rijkscollega’s krijgen,
die zich op een onderscheidende manier hebben ingezet om
arbeidsparticipatie te bevorderen. Meer informatie hierover
staat op rijksoverheid.onbeperktedenkers.nl.

•

Ook is gekeken naar de toegankelijkheid van de digitale werkplek:
• Binnen de rijksbrede implementatie van Office 365 (die
gefaseerd wordt ingevoerd voor eind 2022), krijgen de eisen
voor toegankelijkheid brede aandacht.
• Het P-Direktportaal en het Rijksportaal zijn aangepast en het is
gebleken dat deze nog onvoldoende toegankelijk zijn voor nietgenerieke gebruikers. Onderzocht wordt hoe dit te verbeteren.

Definitie en omvang
Onder de banenafspraak verstaan we de wettelijke verplichting om banen
te realiseren voor mensen die zijn opgenomen in het doelgroepenregister.
Onder arbeidsparticipatie en daarmee het realiseren van instroom van
medewerkers met een arbeidsbeperking verstaan we het streven naar het
verkleinen van de arbeidsongelijkheid tussen mensen met en zonder
arbeidsbeperking.
De omvang is de realisatie van de banenafspraak. Er zijn ook mensen met
een arbeidsbeperking die niet onder de banenafspraak vallen. Baancreatie
voor deze groep speelt mede door het VN-verdrag ‘Rechten van personen
met een handicap’ wel, maar valt hier buiten de scope.

6

Kamerstukken II 2020/21, 35570-SV, nr. 67.
Kamerstukken II 2021/22, 34352, nr. 229.
8
Banen gerealiseerd via inkoop kunnen we niet monitoren en worden dus niet geteld. Ze zijn
daarom niet meegenomen in de cijfers in dit document.

7

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

23

1.2.4 Bij het Rijk staat de mens centraal
Bij het Rijk staat de mens centraal. Mensen met al hun unieke eigenschappen, vaardigheden en talenten stellen ons in staat succesvol te zijn bij
het realiseren van de maatschappelijke opgaven. Door de mens centraal te
stellen, sluit het Rijk aan bij de verschillende behoeften die medewerkers
hebben over hoeveel en waar ze willen werken, de loopbaan die ze willen
doorlopen en de manier waarop zij werk en privé combineren. Ook de
overgang naar hybride werken sluit hierop aan. De combinatie van kunnen
werken op kantoor, thuis of elders stelt medewerkers in staat om hun
wensen en behoeften voor werk en privé flexibel op elkaar af te stemmen.
Medewerkers hebben meer autonomie om bewust te kunnen kiezen waar
en wanneer ze werken en hoe zij hun werk doen. Dit stimuleert de eigen
regie en verhoogt de werktevredenheid. In 2021 is besloten9 dat deze
werkwijze het uitgangspunt wordt, zodra de thuiswerkmaatregelen van
het kabinet vanwege het coronavirus vervallen.
Arbeidsvoorwaarden en rechtspositie
Ook in 2021 beïnvloedden de coronamaatregelen het werk van rijksambte­
naren. Thuiswerken was het grootste deel van het jaar nog steeds de norm
voor velen. Anderen deden hun werk soms onder lastige omstandigheden
op verschillende locaties in het land. Tegelijkertijd was 2021 een jaar waarin
werkgever Rijk en vakbonden (partijen) zich voorbereidden op een toekomst
met hybride werken.
Op 11 november 2021 sloten partijen een akkoord voor een nieuwe cao die
zich voor een groot deel richt op de overgang naar hybride werken. Deze
cao geldt van 1 januari 2021 tot en met 31 maart 2022.
Partijen bieden faciliteiten om op een verantwoorde manier thuis te werken.
Zo zorgt de werkgever ervoor dat werknemers kunnen beschikken over de
noodzakelijke arbo-voorzieningen voor hun thuiswerkplek. Deze arbovoorzieningen zijn in overeenstemming met de Groepsondernemingsraad
Rijk (GOR Rijk) uitgewerkt. Daarnaast vergoedt de werkgever een keer in
de vijf jaar maximaal 750 euro voor de kosten van meubilering en stoffering
van de thuiswerkplek. Werknemers kunnen deze vergoeding in die vijf jaar
fiscaalvriendelijk aanvullen met 750 euro van hun Individueel Keuzebudget
(IKB) voor uitgaven aan meubilering en stoffering van hun thuiswerkplek.
Naast een eenmalige thuiswerkvergoeding voor 2021 is per 1 januari 2022
een thuiswerkvergoeding afgesproken van 2 euro netto per thuiswerkdag.
Ook is afgesproken dat het recht op onbereikbaarheid in de cao komt te
staan.
Verder is per 1 juli 2021 een loonsverhoging van 2,0 procent afgesproken
en een eenmalige uitkering van 300 euro. Werknemers met een aanvullende
vaste toelage onregelmatige dienst of een aanvullende toelage voor perso­
nenchauffeurs kregen in 2021 een eenmalig bedrag van 450 euro. Daarnaast
komen de schoonmakers bij de Rijksschoonmaakorganisatie (RSO) in het
Functiegebouw Rijk en het Loongebouw Rijk te staan.
Er zijn ook cao-afspraken gemaakt op het gebied van integriteit.
Afgesproken is dat er per 1 januari 2022 een grondslag in de cao komt die
een periodieke Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) mogelijk maakt.
Decentraal kan in het personeelsreglement komen te staan dat er voor

9

Kamerstukken II 2021/22, 35925-VII, nr. 51.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

24

bepaalde functies iedere vier jaar een nieuwe VOG-aanvraag en overhan­
diging van een VOG nodig zijn. De introductie van de periodieke VOG is
onderdeel van het bredere integriteitsbeleid op Rijks- en decentraal-niveau.
Daarnaast zijn er afspraken gemaakt om de cao aan te passen aan de
Europese richtlijn die klokkenluiders beter gaat beschermen. Deze richtlijn
staat binnenkort in de Nederlandse wetgeving.
1.2.5 Het Rijk is een wendbare organisatie met flexibele medewerkers
De maatschappelijke opgaven die het Rijk moet realiseren, vragen om meer
wendbaarheid en opgavegericht werken. Door de toegenomen complexiteit
en omvang van (grensoverstijgende) opgaven, verwacht het Rijk dat
medewerkers meebewegen met de veranderende vragen en behoeften
waarmee het Rijk in aanraking komt. Daarbij moet een goede balans
bestaan tussen stabiliteit (capaciteit voor reguliere werkzaamheden) en
flexibiliteit (capaciteit voor (rijks)brede opgaven). Net als in het jaar 2020
toonde het Rijk in 2021 een hoge mate van flexibiliteit en wendbaarheid.
Door de COVID-19-crisis vonden (noodgedwongen) verschuivingen in werk
plaats. Redenen hiervoor zijn andere prioriteiten, het wegvallen van
capaciteit, maar ook extra en ander werk door de crisis.
Om de flexibele inzet van personele capaciteit structureel te verbeteren, zijn
in 2021 rijksbrede maatregelen rondom detacheringen en flexconcepten
bepaald. De maatregelen voor detacheringen richten zich vooral op de duur
en de verrekening. Zoals het werken met gesloten beurzen voor detache­
ringen korter dan drie maanden en verrekenen bij detacheringen langer dan
drie maanden met maximale termijn tot een jaar. De maximale detache­
ringsduur van 1 jaar uit het SPB 2025 blijft gehandhaafd. Bij werkzaamheden
voor een langere periode neemt de inlenende organisatie de medewerker
over. Voor uitzonderingen moet uitdrukkelijk ’comply or explain’ worden
toegepast. De maatregelen rondom flexconcepten gaan onder meer over
het stimuleren van de uitbreiding van bestaande flexpools. Ook gaan ze over
het oprichten van nieuwe pools voor breed inzetbare generalisten die met
hun kennis niet goed bij de huidige flexpools aansluiten. De invoering van
de maatregelen moet nog vorm krijgen.
Ambtelijk vakmanschap
Het programma ‘Ambtelijk Vakmanschap & Grenzeloos Samenwerken’
(AV&GS) wil alle rijksambtenaren bewustmaken van de invloed van hun
handelen op mens en maatschappij. Ze moeten de waarden van het Rijk
voor ogen hebben en gebruiken in moeilijkste dilemma’s. In de kern gaat
het hierbij om het bevorderen van werken vanuit vertrouwen, de
maatschappelijke opgave, dienstbaarheid, legitimiteit, verantwoorde­
lijkheid, verantwoording en professionaliteit. Dit rijksbrede programma
versterkt de ambities van de departementale organisatie-ontwikkelpro­
gramma’s. Ook helpt het complexe opgaven verder in de samenwerking en
het voeren van de dialoog. Daarnaast sluit het aan bij andere rijksbrede
programma’s, zoals ‘Werken aan Uitvoering’, ‘Rijksprogramma voor
Duurzaam Digitale Informatiehuishouding’ (RDDI) en ‘Open op Orde’. Het
programma duurt vijf jaar.
Het afgelopen jaar is aan de volgende opgaven gewerkt:
• Referentie en inspiratie
Er is een ‘Gids Ambtelijk Vakmanschap’ opgesteld, die als referentie en
inspiratie dient en een overzicht van gemeenschappelijke principes en
waarden geeft. Het voortdurend aanvullen van deze gids gebeurt op
een interactieve manier.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

25

•

•

•

•

Bewustzijn, samen betekenis geven
Samen met het A&O-fonds Rijk zijn dialoogsessies over loyale
tegenspraak gegeven. Loyale tegenspraak betekent dat tegenspreken
begint bij de individuele ambtenaar die loyaal aan de publieke zaak en
vanuit zijn ambtelijke professionaliteit en persoonlijke waarden zorgen
of problemen wil melden. Ook is er aan tools gewerkt om loyale
tegenspraak op de werkvloer makkelijker bespreekbaar te maken.
Daarnaast zijn verschillende Rijksoverheidsonderdelen een gespreks­
ronde over Ambtelijk Vakmanschap gestart.
Opleidingen
De Interdepartementale Groep Leren & Ontwikkelen (IGLO) heeft
gewerkt aan een pakket van nieuwe leerinterventies op het gebied van
Grenzeloos en opgavegericht samenwerken in de dagelijkse
werkpraktijk.
Leiderschap
Eind september 2021 vond het ABD-symposium plaats. Grenzeloos
samenwerken en ambtelijk vakmanschap stond hierbij centraal.
Daarnaast werd een ‘Week van de samenwerking’ gehouden. Hierin
werd rijksbreed aandacht gevraagd voor het hoe en waarom van
samenwerken.
Koppeling met de praktijk van de rijksambtenaar
Het is niet makkelijk om vanuit een opgave te werken. In 2021 is een
koppeling gemaakt met een interdepartementale/interbestuurlijke
opgave in de praktijk. Dit leverde een rapportage op met aanbevelingen
waarmee nieuwe opgaven hun voordeel kunnen doen. Er zijn twee
webinars over ‘Actieve Openbaarmaking’ gehouden. Deze zijn gehouden
om te zien hoe de afgesproken veranderingen in de praktijk uitpakken
en medewerkers met eventuele dilemma´s omgaan.

1.2.6 Werknemers bij het Rijk ontwikkelen zich permanent
Permanente ontwikkeling is belangrijk voor het huidige en toekomstige
functioneren van het Rijk en zijn medewerkers. Een goed leerklimaat zorgt
ervoor dat rijksmedewerkers op korte en lange termijn inzetbaar blijven.
Ook vergroot het hun carrièremogelijkheden. Het Rijk behoudt en versterkt
hiermee zijn positie als aantrekkelijke werkgever.
Leren en ontwikkelen
Ook dit verslagjaar hadden de coronacrisis en de thuiswerksituatie een
belangrijke invloed op het leren en ontwikkelen bij het Rijk. Veel trainingen
en cursussen vonden online plaats. Bij wijze van uitzondering en met
toestemming van het ministerie vonden fysiek alleen bedrijfscruciale
trainingen plaats waarvoor geen online variant mogelijk was. Voor
medewerkers was er een breed online aanbod. Inclusief onderwerpen die
in de thuiswerksituatie extra relevant zijn, zoals leidinggeven op afstand,
samenwerken op afstand, en dergelijke. Ook informeel leren bleek erg
belangrijk. Door van elkaar en op de werkplek te leren, zijn medewerkers
aan de slag gegaan met onderwerpen als Werken met videoconferencing,
tools en online brainstormtools. Ook intervisie en coaching vonden voor
een groot deel online plaats.
In 2021 is onderzoek verricht naar de door het Rijk aan medewerkers
geboden randvoorwaarden om te kunnen leren en ontwikkelen. Daarbij is
onder meer gekeken naar de randvoorwaarden geld, rendement, tijd,

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

26

communicatie, ondersteuning en leercultuur. Uit dit onderzoek10 komen
meerdere aanknopingspunten naar voren om leren en ontwikkelen binnen
het Rijk verder te brengen. Vervolgacties worden in kaart gebracht.
Het gemiddelde bedrag aan scholing en opleiding (per medewerker, per
arbeidsjaar) is vergelijkbaar met 2020. Vermoedelijk houdt de daling sinds
2019 verband met COVID-19-maatregelen en de thuiswerksituatie, waarbij
fysieke opleidingen niet zijn doorgegaan of naar een later moment zijn
verplaatst.
Organisatieomvang*

Tabel 13 Bedragen besteed aan scholing en opleiding in
gemiddeld bedrag per arbeidsjaar
Jaar

2017

2018

2019

2020

2021

Totaal

€ 1.472

€ 1.576

€ 1.730

€ 1.308

€ 1.410

* Uitzonderingen organisatieomvang: cijfers Rechtspraak zijn niet beschikbaar
Bron: P-Direkt, inventarisatie.

1.2.7 Bij het Rijk staat de werkbeleving voorop
Als werkgever wil de sector Rijk een werkomgeving bieden met een open
cultuur waarin medewerkers gezond en veilig hun werk kunnen doen en
vitaal zijn. De verzuimcijfers laten een stijging zien ten opzichte van het
voorgaande jaar. De grootste stijging was zichtbaar in het najaar van 2021,
met een onderbreking in de kerstvakantieperiode. Het is aannemelijk dat
deze stijging samenhangt met de ontwikkeling van het COVID-19-virus.
Organisatieomvang

Tabel 14 Ziekteverzuim voortschrijdend jaargemiddelde
Jaar

2017

2018

2019

2020

2021

Ziekteverzuim Rijk

5,4%

5,7%

5,6%

5,3%

5,5%

CBS > 100 medewerkers

4,9%

5,2%

5,2%

5,4%

5,5%

Bron: P-Direkt, CBS.

In het afgelopen COVID-19-jaar lag de focus op het veilig op locatie kunnen
blijven werken in vitale functies, zoals in penitentiaire inrichtingen. De
maatregelen om besmetting te voorkomen, staan in de Rijksbrede
Richtlijnen COVID-19. Ook zijn ze in departementale Risico Inventarisatie &
Evaluaties (RI&E’s) en pandplannen opgenomen. Daarbij was het kabinets­
beleid altijd leidend. Daarnaast heeft de werkgever noodzakelijke voorzie­
ningen beschikbaar gesteld aan de grote groep medewerkers die vanuit
huis moest werken. Medewerkers kregen daarbij ondersteuning bij het
ergonomisch inrichten van de thuiswerkplek. Ook kregen ze aanwijzingen
over het belang van een goede werkhouding en voldoende beweging.
Bedrijfszorg heeft in 2021 in een beschouwing de belangrijkste voordelen
en nadelen van het thuiswerken (verandering in de context van werk)
beschreven, die zijn waargenomen bij de verschillende klantorganisaties.
Hieruit blijkt dat velen het samenwerken met collega’s, de sociale contacten
en ondersteuningsmogelijkheden missen. Dit heeft een negatieve invloed
op de mentale gezondheid en op het werkplezier.
In 2021 richtte de rijksbrede aandacht zich op het versterken van vitaliteit bij
medewerkers en teams binnen het Rijk. Er ligt nu een rijksbrede visie en
ambitie, zodat ministeries op een uniforme manier met vitaliteit aan de slag

10

ICTU (2021, maart), Randvoorwaarden Leren en Ontwikkelen bij het Rijk.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

27

gaan als vast onderdeel van het eigen HR-beleid. Rijksbreed zijn daarnaast
interventies ontwikkeld om mentale klachten te voorkomen. Ook zijn
rijksbrede interventies ontwikkeld voor psychische kwetsbaarheid, en
ondersteuning bij het stoppen met roken.
In 2021 startte het Rijk ook met de voorbereiding op het hybride werken.
Vanuit het oogpunt van preventie en gezondheid is in beeld gebracht wat er
moet gebeuren om ook dan gezond en veilig te kunnen werken. De
actiepunten die daaruit volgden, werken we in 2022 verder uit. Het gaat
bijvoorbeeld om ondersteuning bij het inrichten van een structurele thuis­
werkplek. Maar ook om een afwegingskader in het geval medewerkers die
afhankelijk zijn van specifieke voorzieningen of werkomgevingen. We
denken na hoe we dit organiseren wanneer we op verschillende locaties
werken.
Integriteit
Mensen zijn voor veel zaken afhankelijk van de overheid. Zij moeten daarom
op de overheid kunnen vertrouwen. Dat maakt integriteit een belangrijk
uitgangspunt voor het professioneel handelen van rijksambtenaren.
Integriteit is namelijk verbonden met alles wat de overheid doet. En dus ook
met het vertrouwen dat de samenleving in de overheid heeft. Daarom blijft
integriteit als onderdeel van ambtelijk vakmanschap een belangrijk
onderwerp.
Integriteitsmanagement
Met integriteitsmanagement bedoelen we: alles wat een organisatie doet
om integer te zijn en te blijven. Daarbij is het belangrijk dat er aandacht is
voor het veilig kunnen bespreken van zaken die medewerkers niet goed
vinden gaan, waarover ze twijfels hebben, of waarvan ze wakker liggen.
Het is belangrijk om elkaar te kunnen aanspreken op niet-integer gedrag en
medewerkers moeten kwesties makkelijk en veilig kunnen melden.
Resultaten 2021:
• Voor bepaalde groepen werknemers kan herhaaldelijk om een VOG
worden gevraagd. Dat staat in de cao Rijk 2022. De werkgever en
vakbonden spreken samen af voor welke functies dit geldt en leggen dit
vast in het personeelsreglement. Doel van deze handeling is om de kans
op niet-integer gedrag te verkleinen.
• In 2021 is een app gemaakt voor de Gedragscode Integriteit Rijk (GIR)
app. Hiermee zien medewerkers wat er in de gedragscode staat. Ook
verschijnt er bij gebruik van de app regelmatig een praktijkvoorbeeld van
een lastige situatie waarbij de medewerker wordt gevraagd wat hij/zij in
dat geval zou doen. Daarna volgt een advies hoe te handelen. De taal in
de app is omgezet in begrijpelijke taal (taalniveau B1), zodat bijna
iedereen de app kan gebruiken. De app staat in de reguliere app-stores
en is daarmee ook buiten de Rijksoverheid beschikbaar.
• Elk jaar organiseert de Rijksoverheid de ‘Week van integriteit’. Thema in
2021 was: ’Dilemma! Wat zou jij doen?’ Het gaat om het veilig kunnen
bespreken van integriteitsdilemma’s (lastige situaties in het werk). Dit
keer konden ook medewerkers van buiten de Rijksoverheid aan
sommige onderdelen meedoen. Meer dan 3.000 medewerkers uit de
Rijksoverheid, gemeenten en andere organisaties namen deel aan in
totaal 25 sessies.
• Om de sociale veiligheid binnen de Rijksoverheid te vergroten, zijn in
2021 meerdere workshops gegeven. Dit gebeurde in kleine groepen met
een in eigen kring opgeleide gespreksleider. Deelnemers deelden

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

28

ervaringen, steunden en adviseerden elkaar hoe ze met lastige situatie
kunnen omgaan en op welke manier zij deze situaties bespreekbaar
kunnen maken.
De Tweede Kamer is geïnformeerd over het voorkomen en tegengaan
van discriminatie en racisme binnen de Rijksoverheid. De brief11 gaat in
op de mogelijkheden om discriminatie en racisme te melden, op het
aantal meldingen en het versterken van de aanpak van discriminatie en
racisme.

•

Meldingen van integriteitsschendingen
Het aantal gemelde vermoedelijke integriteitsschendingen daalde in 2021
van 392 naar 286. Die daling komt voor een groot deel door meldingen
over ’Ongepaste gedragingen in de privésfeer’. Aannemelijk is dat het
thuiswerken van grote invloed is geweest op het aantal vermoedelijke en
aangetoonde schendingen. Vanwege de coronabeperkingen werkten de
medewerkers sinds maart 2020 voornamelijk thuis. Medewerkers gingen
minder naar buiten en waren minder zichtbaar. Voor de vermoedelijke
schendingen is dat effect al zichtbaar in 2020 en dit zet zich door in de cijfers
over 2021. Voor de aangetoonde schendingen is er een vergelijkbaar beeld
en zien we vooral een daling in de cijfers van 2021. Dit komt door de
doorlooptijd van de afhandeling van meldingen. Het gaat hier om het aantal
integriteitsschendingen dat in het jaar 2021 is afgedaan. Zie bijlage B2a voor
een overzicht van de vermoedelijke en aangetoonde integriteitschendingen
over de jaren 2017-2021.
Het aantal in 2021 aangetoonde integriteitsschendingen daalde van 505
naar 405. De daling zit voornamelijk in de categorieën ’Ongepaste
gedragingen in de privésfeer’ en ’Misbruik bedrijfsmiddelen en overtreding
interne regels’.

Organisatieomvang

Tabel 15 Aantal vermoedelijke integriteitsschendingen naar type
Jaar

2017

2018

2019

2020

2021

Financiële schendingen (in de zakelijke sfeer)

48

59

44

28

25

Misbruik positie en belangenverstrengeling

46

43

55

28

29

Lekken en misbruik en/of achterhouden van en/of ongeoorloofd omgaan
met informatie

76

68

46

51

47

Ongepaste communicatie

‒

22

24

7

18

Misbruik bevoegdheden

22

24

12

12

4

Misbruik geweldsbevoegdheid

3

5

2

3

5

Ongewenste omgangsvormen

146

143

76

42

41

Misbruik bedrijfsmiddelen en overtreding interne regels

291

260

141

86

74

Ongepaste gedragingen in privé-sfeer

170

191

186

135

43

Totaal

802

815

586

392

286

1

2

3

0

0

1

Misstanden volgens klokkenluidersregeling
1 Het aantal ongepaste communicaties is pas vanaf 2018 gemeten.
Bron: Inventarisatie.

11

Kamerstukken II 2021/22, 30950, nr. 280.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

29

Organisatieomvang

Tabel 16 Aantal aangetoonde integriteitsschendingen naar type
Jaar

2017

2018

2019

2020

2021

Financiële schendingen (in de zakelijke sfeer)

28

33

33

27

21

Misbruik positie en belangenverstrengeling

21

23

29

21

12

Lekken en misbruik en/of achterhouden van en/of ongeoorloofd omgaan
met informatie

45

46

39

50

42

Ongepaste communicatie

‒

17

15

12

29

Misbruik bevoegdheden

10

18

11

11

7

Misbruik geweldsbevoegdheid

5

4

5

11

9

Ongewenste omgangsvormen

71

57

84

55

79

Misbruik bedrijfsmiddelen en overtreding interne regels

186

181

185

181

144

Ongepaste gedragingen in privé-sfeer

119

146

169

137

62

Totaal

485

525

570

505

405

0

2

0

1

0

1

Misstanden volgens klokkenluidersregeling
1 Het aantal ongepaste communicaties is pas vanaf 2018 gemeten.
Bron: Inventarisatie.

1.2.8 Leidinggevenden bij het Rijk werken aan de ontwikkeling van
organisatie en medewerkers
Leiderschap bij de Rijksoverheid
Leidinggevenden bij de Rijksoverheid moeten flexibel zijn en snel en goed
inspelen op de veranderende opgaven waarvoor de overheid staat. Tegelij­
kertijd verwachten we van leidinggevenden dat ze een coachende en
verbindende rol spelen naar hun eigen medewerkers en het team. Leiding­
geven is drastisch veranderd sinds de coronacrisis in 2020 uitbrak en
thuiswerken bij de Rijksoverheid de norm werd. Ook in 2021 zorgde de
COVID-19-pandemie op alle niveaus voor grote uitdagingen. Niet alleen
inhoudelijk, maar ook in de manier van werken. Binnen de Rijksoverheid
zijn verschillende maatregelen getroffen om leidinggevenden toe te rusten
bij het leidinggeven op afstand. Belangrijke speerpunten zijn daarbij: sturen
op resultaat en vanuit vertrouwen. Maar ook: de sociale samenhang binnen
het team, begeleiding van nieuwe medewerkers en het bevorderen van de
vitaliteit van medewerkers.
Leidinggevenden vervullen een sleutelrol bij de overgang naar het hybride
werken als nieuwe werkwijze van de Rijksoverheid. In 2021 zijn binnen de
organisaties teamgesprekken opgestart. Daarin verkennen leidingge­
venden en teamleden hoe zij samen invulling willen geven aan hun hybride
werkweek en hierover onderling afspraken maken. De Uitvoeringsorgani­
satie Bedrijfsvoering Rijk (UBR) heeft een gespreksleidraad en medewerkeren teamcanvas ontwikkeld om deze gesprekken te ondersteunen.
Bureau Algemene Bestuursdienst (ABD)
Bureau Algemene Bestuursdienst is de Management Developmentorgani­
satie van het Rijk en Defensie. Het Bureau biedt een ontwikkelaanbod op
het gebied van leiderschaps- en talentontwikkeling voor ambtenaren in de
top van de Rijksoverheid. Ook ondersteunt het bureau de werving en
selectie voor functies van de Algemene Bestuursdienst.
De ABD wil bijdragen aan de kwaliteit van de Rijksoverheid. De ABD wil dat
bereiken door samen met ministeries te zorgen voor een goede match
tussen de topambtenaar, de opgave waarvoor de organisatie staat en het
team waarin hij of zij werkt. De ABD bestaat uit lijnmanagers en bepaalde

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

30

project- en programmamanagers bij het Rijk in schaal 15 en hoger. De ABD
is onderverdeeld in drie groepen en bestond op 31 december 2021 uit 1.770
functies:
• Topmanagementgroep (TMG): (plaatsvervangende) secretarissengeneraal, directeuren-generaal, inspecteurs-generaal, managers van
grote uitvoerende diensten, directeuren van planbureaus en enkele
hiermee gelijkgestelde functies.
• ABD-topmanagerfuncties (schaal 16-18): directeuren, programmadirec­
teuren en vergelijkbare managementfuncties bij de ministeries.
• ABD-managerfuncties (schaal 15): afdelingshoofden, divisiehoofden,
projectmanagers en vergelijkbare managementfuncties bij de
ministeries.
Ontwikkeling stelsel van de ABD
Op 15 januari 2021 is de Tweede Kamer geïnformeerd over het
rapport ’Kwaliteit van mobiliteit. De werking van de Algemene Bestuurs­
dienst (ABD)’ dat de Universiteit van Utrecht (USBO) heeft uitgevoerd. Op
9 december 2021 is de Tweede Kamer geïnformeerd over de concrete
uitvoering en realisatie van alle aangekondigde maatregelen naar
aanleiding van de kabinetsreactie bij het ABD-rapport12.
De genomen maatregelen geven invulling aan de aanbevelingen uit het
USBO-rapport. Er wordt meer aandacht besteed aan continuïteit in de
ambtelijk top, en de transparantie en zichtbaarheid van de ABD worden
vergroot. Ook is er een grotere strategische bijdrage aan het versterken van
kwaliteit binnen de Rijksoverheid. Daarnaast wordt gewerkt aan andere
communicatievormen om de verbinding met de buitenwereld structureler
vorm te geven. Denk hierbij aan een sterkere samenwerking met de
wetenschap en internationale kennispartners en het organiseren van meer
dialoog met burgers, politiek en media.
De weg naar een nieuwe visie op publiek leiderschap
In 2019 is begonnen met het herijken van de bestaande visie op publiek
leiderschap uit 2016. Deze visie uit 2016 was gericht op het
(top)management van de Rijksoverheid en vormde een leidraad in werving
en selectie voor de ABD-doelgroep. Daarnaast was deze visie de basis van
leer- en ontwikkelprogramma’s voor de ABD. Veel van de ministeries
stoelden hun departementale visies op leiderschap op deze rijksbrede ABDvisie. Voor het ontwikkelen van een nieuwe visie in 2021 is nauw samenge­
werkt met alle ministeries. Ook zijn gesprekken gevoerd met ongeveer 300
gesprekspartners binnen en buiten de Rijksoverheid over (top)ambtelijk
leiderschap. Het Leiden Leadership Centre (Universiteit Leiden) werkt als
wetenschappelijk partner mee aan de visie met empirisch onderzoek en
literatuuronderzoek. In het kader van zichtbaarheid en openheid is een
openbare webpagina ‘op weg naar een nieuwe visie op publiek
leiderschap’ gecreëerd. Hier staat informatie op over de totstandkoming en
stukken die tot het uiteindelijke kompas leidden. Op de webpagina staat ook
de nieuwe visie: ’Kompas voor publiek leiderschap - visie op wenselijke
leiderschapsrichtingen’.
Werving en selectie
Bureau ABD begeleidt jaarlijks een groot aantal wervings- en selectiepro­
cedures. Dit leidde in 2021 tot 342 nieuwe ABD-benoemingen. Gemiddeld
kwam 18 procent van de benoemde personen van buiten het Rijk. Ongeveer

12

Kamerstukken II 2020/21, 31490, nr.295.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

31

35 procent betrof doorstroom van een ABD-functie naar een andere functie.
129 mensen hebben een ABD-functie verlaten voor een functie buiten de
ABD. De gemiddelde functieduur bij vertrek uit de functie in 2021 was 4,7
jaar.
Gevarieerd personeelsbestand ABD
De Rijksoverheid streeft naar een breed, divers personeelsbeleid. Dit geldt
dus ook voor de ambtelijke top. Het aandeel vrouwen dat een topfunctie
binnen de Rijksoverheid bekleedt, groeit gestaag. In 2021 was 42 procent
vrouw, ten opzichte van 41 procent in 2020. Zie ook bijlage B2a.
Organisatieomvang

Figuur 15 Aandeel vrouwen in de ABD
50%
40%
34%

40%

41%

42%

2019

2020

2021

36%

30%
20%
10%
0%
2017

2018

Bron: Bureau Algemene Bestuursdienst.

Topformatie
Conform het Coördinatiebesluit ’Organisatie, bedrijfsvoering en informatiesystemen Rijksdienst‘ stellen de ministeries in overeenstemming met
de minister van BZK de formatie van functies in de schalen 16 en hoger vast.
Het Kader Topstructuur en Topfuncties Rijk 2017 en het Kader Functie
gebouw Rijk (FGR) zijn daarbij leidend. De ministeries rapporteren jaarlijks
de wijzigingen in de topstructuur en leggen deze voor toetsing voor aan
BZK. Het betreft de functies in de schalen 16, 17 en 18 en op niveau 19 (TMG).
Uit de cijfers over 2020 wordt duidelijk dat de topformatie een iets groter
aantal topfunctionarissen telt. De stijging bedraagt 2,8 procent ten opzichte
van 2019. De stijging komt vooral door het grote aantal (33) PM-functies
(functies waarvan het niveau nog niet definitief is bepaald). In november
2021 stelde de staatssecretaris van BZK de topformatie van de ministeries
vast per 31 december 2020. In totaal betrof het 959 topfuncties.
Het aantal topfuncties ontwikkelde zich de afgelopen vijf jaar als volgt:

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

32

Organisatieomvang*

Tabel 17 Aantal rijksambtenaren in topfuncties
Jaar

Aantal Rijksambtenaren

2017
2017
2017
exclusief
inclusief
inclusief
correcties
correcties Postennet,
en tijdelijke en tijdelijke
correcties
functies
functies en tijdelijke
eerdere
functies
jaren
794

832

926

20181

2019

20202

943

933

959

1 Vanaf 2018 worden de cijfers inclusief Postennet BZ, eventuele correcties, tijdelijke functies (24 maanden of
langer) en functies waarvan het niveau nog niet definitief is bepaald, weergegeven
2 De cijfers over 2020 zijn inclusief 33 functies waarvan het niveau nog niet definitief is bepaald.
* Uitzonderingen organisatieomvang: Alleen de directeuren bedrijfsvoering en directeur
dienstverleningsorganisatie van het OM en de directeur Bedrijfsvoering van de Hoge Raad worden
meegerekend.
Bron: P-Direkt.

Politieke en maatschappelijke ontwikkelingen als stikstof, ondermijning,
COVID-19 en het POK-rapport in 2020 vormen aanleiding tot het instellen
van nieuwe topfuncties (schaal 19 en daaronder). Ook vergroten ze de
topstructuur van ministeries.
Als we deze cijfers afzetten tegen de ontwikkelingen in het totaal aantal
rijksambtenaren in 2020, met een stijging van ruim 5 procent in het totaal
aantal rijksambtenaren, dan steeg de topformatie met 2,8 procent dus
minder sterk dan het personeelsbestand van het Rijk.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

33

2 DUURZAAMHEID IN DE BEDRIJFSVOERING
2.1 Inleiding
Dit hoofdstuk gaat over de verduurzaming van de rijksbedrijfsvoering: een
bedrijfsvoering met een balans tussen ecologische, sociale en economische
belangen. We proberen bijvoorbeeld ons energieverbruik zoveel mogelijk
te verduurzamen en onze spullen zo duurzaam mogelijk in te kopen. Ook
passen steeds meer ministeries het principe van ’zero-emissie-tenzij‘ toe bij
de aanschaf van civiele dienstauto’s.
We zien de vraag naar grondstoffen wereldwijd toenemen. Daarom werken
we samen met andere organisaties om zuiniger en slimmer met grond­
stoffen om te gaan. De Rijksoverheid wil in 2030 50 procent minder grond­
stoffen gebruiken en in 2050 volledig circulair zijn. Een circulaire economie
gebruikt grondstoffen opnieuw en zorgt voor minder uitstoot van broeikas­
gassen. Zo dragen we bij aan de afspraken uit het Akkoord van Parijs (2015)
en het nationaal Klimaatakkoord (2019).
Energie besparen en sneller overgaan op duurzame energie maakt
Nederland en Europa minder afhankelijk van fossiele brandstoffen en
draagt bovendien bij aan de klimaatdoelen. Het kabinet zet in om het
energieverbruik van de Rijksoverheid sneller terug te dringen en zet via de
energietransitie in op versnellen van inzet van duurzame gasvormige brand­
stoffen (groene waterstof en groen gas), energie-efficiëntie en andere alter­
natieve energiebronnen.
Het kabinet heeft 3 doelen gesteld om de Nederlandse economie zo
snel mogelijk circulair te maken:
1. Bestaande productieprocessen maken efficiënter gebruik van
grondstoffen, zodat er minder grondstoffen nodig zijn. Grond­
stoffen zijn bijvoorbeeld nodig voor eten, elektrische apparaten,
bouwen en kleding.
2. Wanneer er nieuwe grondstoffen nodig zijn, gebruiken we zoveel
mogelijk duurzame grondstoffen. Zo hoeft Nederland minder
vervuilende bronnen te gebruiken. Bovendien is het beter voor
het milieu.
3. Nieuwe productiemethodes ontwikkelen en nieuwe producten
circulair ontwerpen.
In het rijksbrede programma ‘Circulaire Economie’ staat wat nodig is
voor een circulair Nederland in 2050. De Rijksoverheid werkt uit hoe
deze doelen een onderdeel kunnen worden van de bedrijfsvoering.
Het verduurzamen van de bedrijfsvoering van de Rijksoverheid richt zich
niet alleen op verkleinen van de eigen voetafdruk. De Rijksoverheid wil ook
andere overheden inspireren en helpen om te verduurzamen.
In dit hoofdstuk vertellen we over de voortgang op 13 doelen voor een
duurzame bedrijfsvoering van het Rijk. Deze doelen zijn volgens het
hoofdstuk ‘Een voorbeeldrol voor de Rijksoverheid’, in het Klimaatakkoord
en onze inkoopstrategie ‘Inkopen met Impact’13.

13

Kamerstukken II 2019/20, 30196, nr. 679.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

34

2.2 Een klimaatneutrale bedrijfsvoering
De Rijksoverheid werkt aan een klimaatneutrale bedrijfsvoering in 2030.
De strategie is gericht op het verlagen van de CO2-uitstoot, het overscha­
kelen op hernieuwbare bronnen en overgebleven CO2-uitstoot
compenseren. De insteek is om CO2-compensatie zoveel mogelijk te
voorkomen, zodat er daadwerkelijke verduurzaming in de bedrijfsvoering
plaatsvindt.
In deze rapportage rapporteren we aan de hand van de CO2-prestatieladdermethodiek (deze gebruikt de lijst emissiefactoren op www.co2emissiefac­
toren.nl). Op de volgende pagina staat een verdere toelichting van de CO2prestatieladder.
Organisatieomvang

Figuur 16 Uitstoot Rijksbedrijfsvoering1 in ton CO2
600.000
500.000

492.538
450.822

482.755

400.000

347.210

337.013

2020

2021

300.000
200.000
100.000
0
2017

2018

2019

Elektriciteit

Aardgas

Vliegreizen

Dienstauto's

Privéauto dienstreizen

Privéauto woon-werk

Ov
1 Omdat het energieverbruik van een deel van de rijksportefeuille niet bekend is, wordt het energieverbruik
geëxtrapoleerd. Inzet van het Rijksvastgoedbedrijf is om in 2022 de accuraatheid van het energieverbruik
(verder) te verbeteren.Met terugwerkende kracht is de uitstoot Rijksbedijfsvoering in ton CO2 aangepast aan
de methodiek van de CO2-prestatieladder. Het gasverbruik is inclusief warmte. Het onderscheid tussen gas- en
warmteverbruik is niet bekend bij Rijksvastgoedbedrijf. Op dit moment is de energiebron van de stadswarmte
netwerken voor een groot deel ook nog aardgas. Er is gerekend met de emissiefactor voor aardgas.

Bron: Inventarisatie.

Ook in 2021 daalde de totale CO₂-uitstoot van de Rijksbedrijfsvoering. Om
in 2030 een klimaatneutrale bedrijfsvoering te halen, zijn er tussendoelen
afgesproken op de volgende thema’s:
1. Energieverbruik rijkskantoren
2. Gasverbruik
3. Hernieuwbare elektriciteit
4. Hernieuwbaar gas
5. Energielabels rijkskantoren
6. Energie-efficiënte datacenters
7. CO₂-uitstoot reizen
8. Zero-emissie wagenpark
In de volgende paragrafen werken we deze thema’s verder uit.
Naleving Wet Milieubeheer
In kader van het Activiteitenbesluit milieubeheer (Wet Milieubeheer)
is de Rijksoverheid verplicht om alle energiebesparende maatregelen
met een terugverdientijd van 5 jaar of minder, uit te voeren. Dit is de

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

35

energiebesparingsplicht. De informatieplicht ingevolge het Activitei­
tenbesluit stelt dat per 4 jaar over de voortgang wordt gerapporteerd.
Het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) heeft geen tussentijdse stand van
zaken over de uitvoering van de erkende maatregelen, anders dan al
in de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2020 (p.42) staat. In 2023 is
het eerstvolgende meetmoment.
CO₂-Prestatieladder
Om beter inzicht en grip te krijgen in de eigen energiestromen en CO₂uitstoot, besloten de ministeries in 2021 om met de CO₂-Prestatie­
ladder aan de slag te gaan. Dit is een CO₂-managementsysteem dat
helpt om CO2 te verminderen via gerichte acties. Ook monitoren we
hiermee of we op de goede weg zijn richting een klimaatneutrale
bedrijfsvoering in 2030. De ministeries van en Infrastructuur en
Waterstaat (IenW), Economische Zaken en Klimaat (EZK), Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) zijn al gecertificeerd voor de CO₂Prestatieladder.
2.2.1 Energieverbruik rijkskantoren
Een deel van de energie die we gebruiken, komt van fossiele brandstoffen:
aardolie, aardgas en kolen. Deze brandstoffen zorgen voor de uitstoot van
broeikasgassen en veroorzaken opwarming van de aarde of klimaatveran­
dering. Daarom wil de Rijksoverheid steeds minder fossiele brandstoffen
gebruiken.
Doelstelling
Doelstelling 2030: In 2030 is het energieverbruik van de rijkskantoren
in vergelijking met 2008 met 50 procent verminderd.
Doelstelling 2021: Er is voor 2021 geen tussendoelstelling bepaald.
Organisatieomvang

Figuur 17 Energieverbruik rijkskantoren in terajoules1
1.250

1.177
1.029

1.000
565

750

496

500
250

612

533

0
2020
Aardgasverbruik

2021
Elektriciteitsverbruik

1 Omdat het energieverbruik van een deel van de kantoren niet bekend is, wordt het verbruik geëxtrapoleerd.
Inzet van het Rijksvastgoedbedrijf is om in 2022 de accuraatheid van het energieverbruik (verder) te verbeteren.
Het gasverbruik is inclusief warmte. Het onderscheid tussen gas- en warmteverbruik is niet bekend bij
Rijksvastgoedbedrijf. Op dit moment is de energiebron van de stadswarmte netwerken voor een groot deel ook
nog aardgas.
Bron: Rijksvastgoedbedrijf.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

36

Ontwikkeling
De doelstelling moet geactualiseerd te worden. Het Rijksvastgoedbedrijf
kan vanaf 2008 niet het energieverbruik van de rijkskantoren vaststellen.
Activiteiten 2021
Twee jaar geleden is er een Routekaart voor een CO2-neutrale rijks­
kantorenvoorraad gemaakt. Naast CO₂-neutrale rijkskantoren in 2050,
moeten we ons ook richten op circulariteit, klimaatadaptief bouwen en
het stimuleren van biodiversiteit in en rondom onze gebouwen14. Het
Rijk breidt daarom deze routekaart uit, zodat ze ’natuurlijke
momenten‘ in de levensduur van gebouwen kan gebruiken voor meer
duurzame aanpassingen. Denk aan vervanging van dakbekleding,
isolatie, zonnepanelen of energieneutrale installaties. Al die thema’s
komen in de tweede versie van de routekaart te staan. De Routekaart
2.0 stellen we in 2022 vast.
Definitie en omvang
Het standaard energieverbruik van een gebouw is de hoeveelheid energie
die jaarlijks nodig is voor verwarming, gebouwkoeling, de productie van
warm tapwater, ventilatie en verlichting. Dit is inclusief apparatuur dat deel
uitmaakt van de klimaat- en verlichtingsinstallaties. De berekening gaat uit
van het gemiddelde Nederlandse klimaat, een gemiddelde bezettingsgraad
van het gebouw en een gemiddeld gebruikersgedrag. De weergave van
het energieverbruik is in terajoules.
2.2.2 Gasverbruik
Verwarming vindt in Nederland sinds de vondst van de aardgasbellen in
Groningen plaats op basis van verbranding van aardgas. Om met succes
de energietransitie door te gaan en af te komen van fossiele brandstoffen is
hiervoor per pand een alternatief nodig. Omdat warmte een lokale
energievorm is, is dit een grote uitdaging. Dit kan in onze panden met
bijvoorbeeld warmtepompen als oplossing. Maar ook met regionale
oplossingen, zoals stadswarmte op basis van geothermie.
Doelstelling
Doelstelling 2030: Het gasverbruik van het Rijk is in vergelijking met
2019 met 30 procent gedaald.
Doelstelling 2021: Er is geen tussendoelstelling voor 2021 vastgesteld.

14

Het integreren van kansen voor natuur in en rondom gebouwen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan
nestkasten en holten voor vleermuizen, naast groen op en tegen het gebouw. De gebouwde
omgeving zorgt namelijk voor een groot deel voor het verdwijnen van de biodiversiteit. Wegen
versnipperen landschappen. En we ontwikkelen gebouwen vaak - zonder slechte bedoelingen zonder rekening te houden met de ecosystemen waarvan ze deel uitmaken.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

37

Organisatieomvang*

Figuur 18 Aardgasverbruik in terajoules 1
2.000
1.642

1.571

1.524

1.500

1.100

1.000

500

0
2019

2020

2021

2030 (doel)

1 Omdat het aardgasverbruik van een deel van de gebouwen niet bekend is, wordt het verbruik geëxtrapoleerd.
Inzet van het Rijksvastgoedbedrijf is om in 2022 de accuraatheid van het energieverbruik (verder) te verbeteren.
Het gasverbruik is inclusief warmte. Het onderscheid tussen gas- en warmteverbruik is niet bekend bij
Rijksvastgoedbedrijf. Op dit moment is de energiebron van de stadswarmte netwerken voor een groot deel ook
nog aardgas. Omdat het referentiejaar van de doelstelling 2019 is, zijn de jaren 2017 en 2018 niet weergeven.
* Uitzondering organisatieomvang: Exclusief RWS-gebouwen bedoeld voor grond, weg- en waterbouw (voor
bouwen én beheren). En exclusief gebouwen van Defensie met een militaire functie.

Bron: Rijksvastgoedbedrijf.

Ontwikkeling
De doelstelling loopt tot 2030. We zien de afgelopen paar jaar een daling
van het aardgasverbruik. Van 1.571 terajoules in 2020 naar 1.524 terajoules
in 2021. Er zijn geen jaarlijkse tussendoelen bepaald. De daling van het
gasverbruik is onder meer het gevolg van ingezet duurzaamheidsbeleid, op
basis van de Routekaart stelsel kantoren.
Activiteiten 2021
Aan de routekaart voor rijkskantoren is toegevoegd dat bij nieuwbouw
of grote renovatie, een kantoor van het aardgasnet wordt afgesloten.
Zo begon het Rijksvastgoedbedrijf in 2021 met de inrichting van het
rijkskantoor aan de Fellenoord 15 in Eindhoven. Het gebouw heeft
geen aansluiting op het aardgasnet en krijgt energie door warmte- en
koudeopslag en zonnepanelen. Daarnaast wordt met slimme sensoren
de klimaat- en verlichtingsinstallatie geregeld. Deze intelligente datainfrastructuur zorgt voor een lager energieverbruik.
Definitie en omvang
Het betreft het gasverbruik van de rijksgebouwen in m3 omgezet naar
terajoules.
2.2.3 Hernieuwbare elektriciteit binnen het Rijk
Op weg naar 2050 vraagt het begrenzen van de klimaatverandering een
CO2-vrij elektriciteitssysteem. Deze transitie is onderdeel van de omslag
naar een circulaire, CO2-vrije economie en samenleving. Een CO2-vrij elektri­
citeitssysteem betekent onder meer dat we bestaande fossiele bronnen van
elektriciteit vervangen door hernieuwbare bronnen. In het Klimaatakkoord
heeft de Rijksoverheid voor zichzelf als doel gesteld dat de elektriciteit die
de Rijksoverheid gebruikt in 2030 100 procent hernieuwbaar is.
Hernieuwbare elektriciteit is elektriciteit die uit natuurlijke bronnen komt en
voortdurend wordt aangevuld. Dat gebeurt met windturbines op zee, op
land en met zonnepanelen op daken en in zonneparken.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

38

Doelstelling
Doelstelling 2030: In het Klimaatakkoord is afgesproken ernaar te
streven dat 100 procent van het totale elektriciteitsverbruik door de
Rijksoverheid in 2030 uit hernieuwbare elektriciteit bestaat. Verder is
door de lidstaten van de Europese Unie (EU) afgesproken dat in 2030
minimaal 32 procent van de in de EU opgewekte energie (elektriciteit,
gas en warmte) duurzaam moet zijn opgewekt.
Doelstelling 2021: Er is geen tussendoelstelling vastgesteld voor 2021.
Figuur 19 Aandeel hernieuwbare electriciteit
100%
75%

43%

40%

43%

51%

57%

50%
25%

100%

57%

43%

60%

57%

49%

oe

l)

21
20

30

(d

20

20
20

20
18

20
19

0%
20
17

Organisatieomvang*

Nederlandse windenergie

Europese windenergie

*Uitzonderingen organisatieomvang: Exclusief de percelen IenW en Defensie.

Bron: Rijksvastgoedbedrijf.

Ontwikkeling
Het Rijk koopt 100 procent groene stroom opgewekt door wind in (de
afgelopen vijf jaar), maar daarvan komt een deel (51 procent) uit Europese
windenergie. Het doel is dat het aandeel Nederlandse windenergie in 2030
100 procent is, bij voorkeur opgewekt op rijksgronden.
Het percentage Nederlandse hernieuwbare elektriciteit daalde ten opzichte
van het voorgaande jaar. Dit kwam door de krappe markt voor Nederlandse
GvO’s15 en de daarbij horende hogere prijzen. Naast het Rijk kozen meer
afnemers voor Europese windenergie.

Activiteiten 2021
• Van de ingekochte hernieuwbare energie, willen we dat uiterlijk
2050 deze bij voorkeur opgewekt is op rijksgronden. In dit licht is
onder meer in 2019 het testprogramma ‘Hernieuwbare energie op
rijksgrond’ van start gegaan. In dit programma werken het Rijks­
vastgoedbedrijf, Rijkswaterstaat en de Rijksdienst voor
Ondernemend Nederland (RVO) samen. Ze zetten gezamenlijk
rijksgrond in voor het opwekken van groene energie. Het
programma loopt tot 2023. Het programma heeft als doel om via
10 verschillende pilotprojecten kennis en ervaring op te doen.

15

GvO is de afkorting voor Garantie van Oorsprong. Bij de productie van hernieuwbare elektriciteit
wordt voor elk megawattuur (MWh) een GvO aangemaakt. GvO’s moeten bewijzen dat de
geleverde energie daadwerkelijk duurzaam is opgewekt.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

39

•

•

De opgedane lessen van de afgelopen twee jaar zijn begin 2021
samengevoegd in het document ’Leerervaringen 2020’. De leerer­
varingen zijn bedoeld voor iedereen die geïnteresseerd is in de
energietransitie en voor wie te maken heeft met energieprojecten
op rijksgrond. Het document gaat in op een aantal inhoudelijke
thema’s en licht ervaringen toe op het gebied van projectaanpak,
financiën en de samenwerking tussen verschillende overheden.
Deze kennis en ervaringen zijn gelijk toegepast in de praktijk. Zo is
bij een openbare inschrijving voor een zonnepark naast de A28,
de gunningsprocedure gebruikt die in het pilotprogramma is
ontwikkeld. Verder vormen de geleerde lessen de basis voor de
bredere inzet van rijksgrond voor de energietransitie, via het
programma ‘Opwek van Energie op Rijksvastgoed’ (OER). Dit
rijksbrede programma heeft als doel om mogelijk geschikte
locaties voor het opwekken van groene energie te onderzoeken en
voor 2030 minimaal 40 hiervan waar te maken.

Definitie en omvang
Hernieuwbare elektriciteit is energie uit natuurlijke bronnen, die constant
worden aangevuld. Dit is bijvoorbeeld energie uit wind en zon. In lijn met
de CO2-prestatieladder rekenen we Europese wind niet mee in de vermin­
dering van CO2. De reden daarvoor is dat de inkoop van buitenlandse groene
stroom Garanties van Oorsprong (GvO’s) in de praktijk in Nederland niet
voor een toename van de productie van groene stroom zorgt.
Onder de Rijksbedrijfsvoering vallen alle ondersteunende activiteiten die
ervoor zorgen dat het Rijk zijn taken kan uitvoeren. De bedrijfsvoering van
zelfstandige bestuursorganen, militaire gebouwen, middelen en operaties
van het ministerie van Defensie en het bouwen aan infrastructuur door
Rijkswaterstaat vallen niet hieronder.
2.2.4 Hernieuwbaar gas
Om de CO2-uitstoot omlaag te brengen, moet de Rijksoverheid zuiniger
omgaan met energie en overstappen op groene energie. Hernieuwbare
gassen zijn een duurzame vervanging van aardgas. Onder hernieuwbaar
gas vallen soorten gas die zijn opgewekt uit hernieuwbare bronnen. Dit
betekent dat de grondstoffen van het gas snel te ’vernieuwen’ zijn, zoals gft,
houtsnippers of mest. Anders dan fossiele brandstoffen raken deze
hernieuwbare grondstoffen niet op.
Doelstelling
Doelstelling 2030: Gasverbruik van het Rijk moet voor minstens 50
procent afkomstig zijn van hernieuwbare bronnen.
Doelstelling 2021: Er is geen tussendoelstelling vastgesteld voor 2021.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

40

Figuur 20 Aandeel hernieuwbaar gas
100%

75%
50%

50%

l)

0%

oe

21

(d
20

30

20
19

0%

20

0%

20

0%

20

0%

20
18

0%

20
17

25%

Bron: Rijksvastgoedbedrijf.

Ontwikkeling
Duurzame inkoop van hernieuwbaar gas is op dit moment bijna niet
mogelijk, omdat er weinig hernieuwbaar gas wordt gemaakt. Vanaf 2023
koopt het Rijksvastgoedbedrijf een klein deel duurzaam gas in. In de jaren
daarna gaat dit volume langzaam omhoog. Hiervoor moet de duurzame
gasproductie wel toenemen.
Activiteiten 2021
Er vonden dit jaar geen belangrijke activiteiten plaats. Het Rijk heeft
op dit moment nog geen toegang tot hernieuwbaar gas.
Definitie en omvang
Met hernieuwbaar gas bedoelen we alle soorten gas die uit hernieuwbare
bronnen zijn opgewekt. Dit betekent dat de grondstoffen van het gas snel
te ’vernieuwen’ zijn, zoals GFT, houtsnippers of mest.
Onder de Rijksbedrijfsvoering vallen alle ondersteunende activiteiten die
ervoor zorgen dat het Rijk zijn taken kan uitvoeren. De bedrijfsvoering van
zelfstandige bestuursorganen, militaire gebouwen, middelen en operaties
van het ministerie van Defensie en het bouwen aan infrastructuur door
Rijkswaterstaat vallen niet hieronder.
2.2.5 Het energielabel van rijkskantoren
We kunnen onze invloed op het milieu verkleinen door onze bestaande en
nieuwe gebouwen zo duurzaam mogelijk te maken.
Doelstelling
A. In 2030 hebben rijkskantoren gemiddeld energielabel A.
B. In 2023 hebben rijkskantoren minimaal energielabel C.
C. Voor de rijkskantoren van het Rijk zelf streeft het Rijk naar
gemiddeld label B in 2023.
Doelstelling 2021: Er is geen tussendoelstelling vastgesteld voor 2021.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

41

Organisatieomvang

Tabel 18 A. Gemiddeld energielabel (alle rijkskantoren)
Jaar

2017

2018

2019

2020

2021

2030 (doel)

Energielabel

D

C

B

B

A

A

Energie Index (EI)

1,42

1,21

1,05

1,07

0,93

Bron: Rijksvastgoedbedrijf.

Figuur 21 B. Aandeel kantoorobjecten per energielabel (alle rijkskantoren)
100%
30%

75%

14%

50%

100%

55%

25%
0%

Alle rijkskantoren 2021
Label A t/m C

Label D t/m G

2030 (doel)
onbekend

Bron: Rijksvastgoedbedrijf.

Tabel 19 C. Gemiddeld energielabel (kantoren in eigendom)
Energielabel

2021

2030 (doel)

Gemiddeld energielabel

B

B

Energie Index (EI)

1,11

Bron: Rijksvastgoedbedrijf.

Bovenstaande figuren gaan over het aantal rijkskantoren. In de bijlagen
staan de labels over de vierkante meters van de rijkskantoren. Zie figuur 45
in de bijlage B2b voor ‘Aandeel m² bvo per energielabel (alle rijkskantoren)’.
Ontwikkeling
Om de energiezuinigheid van een bestaand pand weer te geven, maken we
gebruik van de Energie-Index (EI). Met deze uitgebreide opname is een
nauwkeurige bepaling van de energieprestatie van een pand te berekenen.
Hoe lager de index, hoe beter de energieprestatie van een pand. Vervolgens
is op basis van de Energie-Index het energielabel bepaald.
Ontwikkeling doel A
De gemiddelde Energie-Indexwaarde voor rijkskantoren ligt op 0,93. Dit is
een verbetering in score in vergelijking met 2020, toen de EI-waarde 1,07
was. Het gemiddelde energielabel is hiermee van gemiddeld label B naar
gemiddeld label A gegaan. Het doel van gemiddeld label A voor 2030 is
hiermee behaald.
Ontwikkeling doel B
Een groot gedeelte van de panden waarvan het label inzichtelijk is heeft
minimaal label C. Van 15 procent van de panden is bekend dat zij hier nog
niet aan voldoen. Om de opgave te realiseren zijn er, mede op basis van
de Routekaart stelsel kantoren, per regio Masterplannen voor rijkskantoren
ontwikkeld. Deze zijn deels al uitgevoerd of worden tot 2023 verder
uitgevoerd.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

42

Ontwikkeling doel C
In 2021 is het gemiddelde label van de rijkskantoren - in eigendom - label
B. Hiermee is het tussendoel voor 2023 behaald.
Voor een relatief groot deel van de rijkskantoren (30 procent) is het energie­
label onbekend. Dit komt doordat het toekennen van een energielabel door
het Rijksvastgoedbedrijf gebeurt op basis van een postcode-huisnummer­
combinatie. Echter, bij het Rijk zijn sommige kantoren, met verschillend
energielabel, gekoppeld aan dezelfde postcode-huisnummercombinatie.
Hierdoor is het eenduidig toekennen van een energielabel aan zo’n kantoor
niet mogelijk. Het Rijksvastgoedbedrijf werkt aan een nieuwe administra­
tieve koppeling op basis van diverse registraties (waaronder BAG en EPOnline), waardoor het aandeel kantoren waarvan het energielabel bekend
is, zal toenemen.
Activiteiten 2021
In 2021 zijn diverse activiteiten gestart:
• de verdere ontwikkeling van routekaarten voor de verduurzaming
van de rijksvastgoedportefeuille;
• het uitvoeren van energiebesparende maatregelen;
• het verbeteren van de informatievoorziening rondom de labels
voor de gebouwenvoorraad.
Daarnaast vinden de volgende activiteiten doorlopend plaats:
• het gebruik van ledverlichting in kantoren;
• het verbeteren van klimaatinstallaties;
• het gebruikmaken van hernieuwbare warmte (bijvoorbeeld via
warmtekoudeopslaginstallaties in combinatie met warmte­
pompen);
• het verbeteren van de isolatie van rijksgebouwen;
• het plaatsen van zonnepanelen.
Definitie en omvang
De Energie-Index (EI) en het energielabel (labels A tot en met G) laten zien
wat de energieprestatie van de rijksgebouwen is.
Onder de Rijksbedrijfsvoering vallen alle ondersteunende activiteiten die
ervoor zorgen dat het Rijk zijn taken kan uitvoeren. De bedrijfsvoering van
zelfstandige bestuursorganen, militaire gebouwen, middelen en operaties
van het ministerie van Defensie en het bouwen aan infrastructuur door
Rijkswaterstaat vallen niet hieronder. De doelstelling geldt alleen voor de
kantoren van het Rijk.
Een deel van de gegevens zijn nog onbekend. Het afmelden van energie­
labels gaat op basis van een postcode-huisnummercombinatie naar BAGverblijfsobject-id in 2018. Dit levert niet voor alle situaties een eenduidige
koppeling op. Op dit moment wordt op basis van diverse systemen een
koppeling gebouwd die eraan bijdraagt dat het percentage panden met
energielabel groeit. Hierdoor blijven enkel die panden over waarvoor
daadwerkelijk nog een energielabel nodig is.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

43

2.2.6 Energie-efficiënte datacenters
Het Rijk is continu bezig met het verduurzamen van de ICT-voorzieningen.
Dit gebeurde de afgelopen jaren onder meer door de ongeveer 60 lokale
datacenters terug te brengen naar de huidige 4 overheidsdatacenters
(ODC’s). Door minder datacenters te gebruiken en ervoor te zorgen dat de
ODC’s energie-efficiënt zijn, besparen we energie.
Doelstelling
Doelstelling 2030: De Data CenterInfrastructure Efficiency (DCiE) is
minimaal 50 procent.

Organisatieomvang

Doelstelling 2021: Er is geen tussendoelstelling vastgesteld voor 2021.
Figuur 22 Waarde Data Center Infrastructure (DCiE) per ODC
100%

75%

76%

82% 81%

81%
79% 79% 80%
71% 72% 73% 73%

84% 83%

76%

80%

82% 81% 81% 83%

66%

2030 (doel)

50%

25%

0%
ODC RWS-DJI

ODC Belastingdienst

ODC Haaglanden

2017

2020

2018

2019

ODC Noord

2021

Bron: Inventarisatie.

Ontwikkeling
Alle ODC’s behalen jaarlijks een hogere DCiE-waarde dan het doel van 50
procent. Er zijn geen jaarlijkse tussendoelen bepaald.
Activiteiten 2021
• In 2021 zijn de winnaars van de aanbesteding ’Rijksoverheid
Aanbesteding voor Datacenters 2021’ (Road2021) bekendgemaakt.
Het Inkoopuitvoeringscentrum Noord (IUC-Noord) van het
ministerie van OCW maakte de selectie bekend. De opdracht is
het leveren van datacenter-, netwerk-, en beveiligingstechnologie
en bijbehorende dienstverlening voor vooral het ministerie van
Justitie en Veiligheid (JenV). Het contract duurt drie jaar, met de
mogelijkheid om één jaar te verlengen. In deze aanbesteding
speelde duurzaamheid een belangrijke rol.
• Het Rijk verwacht van zijn leveranciers dat zij bijdragen aan het doel
om in 2030 klimaatneutraal te zijn. Dit betekent voor datacenters
dat in 2030 alle hardware en netwerken moeten voldoen aan

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

44

Energy Star-eisen. Ook moeten ze energie-efficiënte hardware en
netwerken inkopen. Verder moet de verhouding tussen het
energieverbruik van de ICT-apparatuur en het totale energiever­
bruik van het datacenter minimaal 50 procent zijn.
Definitie en omvang
De Datacenter infrastructure Efficiency (DCiE) is het verhoudingsgetal dat
bestaat uit het jaarlijkse elektriciteitsgebruik van de IT-apparatuur, gedeeld
door het jaarlijkse elektriciteitsgebruik voor het gehele datacenter. Dit getal
geeft weer welk deel van de gebruikte energie de IT-apparatuur gebruikt.
Een hogere waarde betekent een betere datacenter-efficiency.
2.2.7 CO2-uitstoot van reizen
De Rijksoverheid wil het zakelijke verkeer van álle rijksambtenaren verduur­
zamen. De Rijksoverheid is sinds 2019 aangesloten bij ’Anders Reizen’. Het
idee is dat de ministeries hiermee zelf aan de slag gaan. Als hulpmiddel is
de maatregelenmatrix ’Anders Reizen’ gemaakt. Dit getallenschema bestaat
uit 25 verschillende acties, die ministeries helpen de CO₂-uitstoot binnen
hun eigen ministerie te verlagen.
Doelstelling
Doelstelling 2030: Het halveren van de CO₂-uitstoot van zakelijke
mobiliteit voor 2030 in vergelijking met 2016.
Doelstelling 2021: Er is geen tussendoelstelling vastgesteld voor 2021.
Organisatieomvang*

Figuur 23 Uitstoot reizen naar vervoersoort in ton CO2 1
300.000
250.000

280.864

265.041

249.395

242.237

200.000

172.914
136.112

150.000
100.000
50.000
0
2016

2017

2018

2019

Vliegreizen

Privéauto woon-werk

Dienstauto's

OV

2020

2021

Privéauto dienstreizen

1 De uitstoot van privéauto woonwerkverkeer in 2020 is berekend op basis van een te hoog aantal kilometers in
P-Direkt, doordat de kilometervergoeding in 2020 doorliep, terwijl Rijksmedewerkers vanwege de COVID-19maatregelen thuiswerkten.
* Uitzonderingen organisatieomvang: Defensie maakt alleen bij vliegen en wagenpark onderdeel uit van de scope.
Bij de overige vervoersoorten.
Bron: Inventarisatie.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

45

Ontwikkeling
In 2021 was de CO₂-uitstoot van reizen binnen de Rijksoverheid nagenoeg
136.000 ton CO₂. Vliegreizen, woon-werkverkeer met de auto en dienst­
reizen met dienstauto’s veroorzaakten het grootste deel van de uitstoot.
Vergeleken met 2020 is de uitstoot van vliegreizen toegenomen en de
uitstoot van dienstreizen met dienstauto’s juist afgenomen.
Activiteiten 2021
• Het doel om de CO₂-uitstoot van zakelijke mobiliteit voor 2030 te
halveren, is bij de cao-besprekingen van het Rijk op de agenda
gezet. Een aantal voorbeelden van hoe dit eruit ziet :
• Ambtenaren kunnen een extra vergoeding van 500 euro krijgen
als ze een fiets willen kopen. Ook is een pilot gestart voor
een ’leenfietsregeling’.
• Voor vliegen geldt de afspraak dat we niet meer naar bestem­
mingen vliegen die binnen 8 uur op een andere manier
bereikbaar zijn. Naar Londen, Parijs en Berlijn gaan we dus
voortaan per trein. Daarnaast moeten alle civiele auto’s van
het Rijk in 2028 klimaatneutraal zijn.
•

Vliegreizen hebben een enorme invloed op het klimaat voor de
uitstoot van broeikasgassen. Tegelijk is er door de coronacrisis veel
minder gevlogen en kregen buitenlandse dienstreizen vaak een
digitaal alternatief. Om een deel van deze CO₂-reductie vast te
houden, streven de ministeries van EZK en LNV naar structureel
25 procent minder CO₂-uitstoot voor zakelijk vliegverkeer. De CO₂checklist ’Vliegreizen’ helpt medewerkers duurzamere keuzes te
maken.

Definitie en omvang
Op basis van het aantal gereden kilometers en het (type) brandstofverbruik,
berekenen we de CO₂-uitstoot van reizen binnen de Rijksoverheid.
2.2.8 Zero-emissie wagenpark
Mobiliteit levert een grote bijdrage aan de ongewenste CO₂-uitstoot. Het
verduurzamen van het civiele wagenpark is één van de mogelijkheden om
de CO₂-uitstoot van reizen tegen te gaan.
Doelstelling
Doelstelling 2028: In het Klimaatakkoord staat het doel om een civiel
rijkswagenpark te hebben dat 100 procent zero-emissie is.
Doelstelling 2021: Er is geen tussendoelstelling voor 2021 bepaald.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

46

Figuur 24 Aandeel zero-emissie auto's in rijkswagenpark
100%

10 0%

75%
50%
25%

l)
oe

21
20

28

(d

20

20

9,3%

20

3,1%

20
19

1,1%

2,0%

20
18

0%

16,8%

20
17

Organisatieomvang

Bron: Inventarisatie.

Ontwikkeling
In 2021 bestond 16,8 procent van het civiele wagenpark uit zero-emissie­
voertuigen. Ook zijn mooie stappen gemaakt om dit doel te behalen. Dit is
onder meer te danken aan de vaak lagere kosten (Total Cost of Ownership)
van een zero-emissievoertuig dan van fossiele brandstofauto’s. Hierdoor
kunnen ministeries versneld hun wagenpark elektrisch maken.
Activiteiten 2021
Een aantal voorbeelden van de activiteiten in 2021:
• Steeds meer ministeries kiezen bij de aanschaf van een nieuwe
autostandaard voor een zero-emissie voertuig, tenzij er een goede
itleg is om daarvan af te wijken. Een reden voor afwijking kan
bijvoorbeeld zijn dat er voor het uitvoeren van bepaalde taken nog
geen emissieloze auto’s zijn.
• Om deze opdracht een extra prikkel te geven, vervangt de
Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) vanaf januari
2020 alle aflopende leasecontracten van ruim 1.500 dienstauto’s
met fossiele brandstof voor volledig elektrische auto’s. Verder
streeft de NVWA ernaar om in 2025 met een volledig zero-emissie
wagenpark te rijden.
• Het ministerie van BZK heeft ervoor gekozen om iedere
medewerker met een persoonsgebonden elektrische dienstauto
voorrang te geven en laadpunten thuis te (laten) installeren.
Definitie en omvang
Een zero-emissievoertuig is een voertuig waarvan de aandrijving geen
schadelijke uitstoot voor het milieu veroorzaakt. Dit zijn bijvoorbeeld
materialen als fijnstof (roet), koolwaterstoffen, koolstofmonoxide, ozon,
lood en verscheidene stikstofoxiden.
De omvang van de doelstelling betreft de voertuigen van de Rijksoverheid
die vallen in de categorie civiele dienstauto’s. Hierbij onderscheiden we type
auto’s op basis van aandrijving (benzine, diesel, elektrisch, hybride, gas,
brandstofcel, et cetera). Dit splitsen we uit naar het aantal feitelijk geleverde
voertuigen en het aantal daadwerkelijk bestelde voertuigen.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

47

2.3 Sociale bedrijfsvoering
Het verduurzamen van Nederland is het hoofdthema van het kabinet. De
Rijksoverheid draagt via haar bedrijfsvoering daaraan bij door
duurzaamheid centraal te stellen. Zo wil de Rijksoverheid niet alleen het
milieu, maar ook de mens positief beïnvloeden. Om dat geen vrijblijvende
toezegging te laten zijn, heeft de Rijksoverheid haar doelen voor de eigen
organisatie vastgelegd in de Inkoopstrategie en de banenafspraak.
• Een van de hoofddoelen sociale bedrijfsvoering van het Rijk is het
stimuleren van arbeidsparticipatie, door onder meer 5.000 participatie­
banen te creëren (1.500 via het inkoopdomein).
• In paragraaf 1.2.3 van deze rapportage staat de verantwoording van de
doelgroep onder Wet banenafspraak.
2.3.1 Arbeidsparticipatie via inkoop

Organisatieomvang

In het sociaal akkoord van 11 april 2013 spraken het kabinet, werkgevers en
werknemers af dat ze bij reguliere werkgevers banen gaan creëren voor
mensen met een arbeidsbeperking. Dit gaat over 125.000 extra banen (in
vergelijking met de peildatum 1 januari 2013). De Rijksoverheid moet samen
met leveranciers en dienstverleners in het inkoopdomein/social return in
de periode 2015-2023 1.500 banen creëren (op een totaal van 25.000 tot
2026).
Banen in samenwerking met leveranciers en dienstverleners in het
inkoopdomein
Sinds 1 januari 2018 werken HR en Inkoop bij het Rijk samen met leveran­
ciers en dienstverleners, aan nieuwe, creatieve manieren om mensen bij
het Rijk of andere werkgevers aan werk te helpen. Dit gaat via inkoopcon­
tracten en social return. Social return heeft als doel mensen met een
arbeidsbeperking of afstand tot de arbeidsmarkt op een duurzame en kwali­
tatieve manier aan het werk te krijgen. Het Rijk geeft hier invulling aan door:
• Aanvullende afspraken te maken met leveranciers over de inzet van
mensen met een arbeidsbeperking in contracten.
• De inkoopkracht en de social return-verplichting van de leveranciers
maximaal te gebruiken. Social return bij het Rijk is in ontwikkeling. In
proeftuinen kunnen Rijksorganisaties en hun leveranciers samen
verkennen hoe zij de meeste invloed hebben. Ze kijken onder meer hoe
ze deze vooral tijdelijke trajecten zo kunnen inzetten dat zij tot vast werk
leiden.
• Opdrachten in de markt te zetten voor sociale ondernemingen als
voorbehouden opdracht.
Doelstelling
Doelstelling 2023: De Rijksoverheid heeft als doel ongeveer 1.500
banen via Inkoop te creëren voor mensen met een arbeidsbeperking.
Dit doet ze samen met leveranciers en dienstverleners in het inkoop­
domein/social return in de periode 2015-2023.
Doelstelling 2021: Er is geen tussendoelstelling voor 2021 bepaald.
Ontwikkeling
Het monitoren van banen voor mensen met een arbeidsbeperking die via
Inkoop zijn gerealiseerd, is nu nog niet mogelijk. De ontwikkeling van een
monitorsysteem is een van de benoemde acties/speerpunten uit de
Werkagenda.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

48

Activiteiten 2021
In april 2021 is de Werkagenda ‘Banenafspraak Rijk 2021-2022’ gepubli­
ceerd. Deze agenda is het vervolg van die van 2019-2020. De aanleiding
tot de eerste werkagenda was het Bestuurlijk Akkoord van 11 april
2019, waarin overheidssectoren beloofden zich te houden aan de
banenafspraak. Met deze vernieuwde werkagenda blijft de Rijks­
overheid zich inspannen om banen te creëren voor mensen met een
arbeidsbeperking. Ook besteedt de agenda aandacht aan de kwaliteit
en duurzaamheid van banen van rijksambtenaren die al onder de Wet
banenafspraak werken zijn. Denk hierbij aan het behoud en de
doorstroom van medewerkers met een arbeidsbeperking.
Definitie en omvang
De Wet werk en bijstand, de Wet sociale werkvoorziening en de Wet arbeids­
ongeschiktheidsvoorziening zijn op 1 januari 2015 vervangen door de Parti­
cipatiewet. De participatiewet heeft twee doelen:
1. Zoveel mogelijk mensen met arbeidsvermogen bij voorkeur betaald aan
het werk krijgen, waardoor het mogelijk is uitkeringen te schrappen of
verlagen.
2. Iedereen een inkomen dat niet onder het sociaal minimum komt, ook zij
die niet kunnen werken. De participatiebanen zijn bedoeld voor mensen
die behoren tot de doelgroep van de Participatiewet. Het gaat hierbij om
mensen die niet in staat zijn zelfstandig het minimumloon te verdienen,
mensen met een Wajong-uitkering en mensen met een WSW-indicatie.
2.4 Maatschappelijk Verantwoord Inkopen
Het Rijk wil altijd duurzaam, sociaal en innovatief inkopen. In oktober 2019
stuurde het kabinet de rijksinkoopstrategie ’Inkopen met Impact’ naar de
Tweede Kamer16. Daarin benadrukte het Rijk dat inkopen een krachtig middel
is om de duurzame ambities van het kabinet waar te maken. De ambitie is
om via Inkoop oplossingen te bieden die goed zijn voor mensen, milieu en
economie in Nederland en de wereld.
Het blijft een uitdaging om duurzaamheid op te nemen in de rijksinkoop.
Om dit toch voor elkaar te krijgen, zijn er doelen vastgesteld. De onder­
staande paragrafen tonen aan hoe het met deze doelen staat. De eerdere
paragrafen lieten zien in hoeverre het Rijk ook de gewenste duurzame
effecten bereikt. Inkoop levert vaak een belangrijke bijdrage aan dat effect.
Zonder een duurzame inkoopuitvraag is het lastig om duurzaam te zijn.
Maar inkoop is geen garantie voor een duurzaam effect. Daarvoor is veel
meer nodig. Denk bijvoorbeeld aan duurzaam gedrag en beheer, het
tegengaan van verspilling, het aanpassen van processen en de samen­
werking met de leverancier. De cijfers in de onderstaande paragrafen
zeggen dus niet alles over het duurzame effect. Wel geven ze een beeld van
de duurzame prestaties van de rijksinkoop.
We lichten de beleidsafspraken op de volgende thema’s toe:
1. Het toepassen van maatschappelijk verantwoorde inkoopcriteria (MVIcriteria).
2. Het toepassen van social return bij alle passende aanbestedingen.
3. Het toepassen van Internationale Sociale Voorwaarden (ISV) bij aanbe­
stedingen.

16

Kamerstukken II 2019/20, 30196, nr. 679.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

49

2.4.1 Toepassen Maatschappelijk verantwoorde inkoopcriteria (MVIcriteria)

Organisatieomvang

De Rijksoverheid wil geen niet-duurzame producten gebruiken en diensten
uitsluiten. Ook wil het leveranciers met een gunningsvoordeel
aanmoedigen zo duurzaam mogelijk te leveren.
Doelstelling
Doelstelling 2020 en verder: Het doel van de Rijksoverheid is om bij
alle aanbestedingen in de 45 relevante productgroepen standaard
MVI-criteria toe te passen. Sinds 2020 geldt dat bij minimaal 50 procent
van de aanbestedingen in de toepasbare productgroepen gunning
moet plaatsvinden op ambitieus of significant niveau.
Ontwikkeling
De monitoringsystemen waren in 2021 nog niet aangepast op de inkoop­
strategie en ambitieniveaus. Om toch inzicht te geven in de toepassing van
de MVI-criteria geven we inzicht in hoe duurzaamheidseisen of gunnings­
criteria zijn toegepast. Aanbestedingen waarbij duurzame gunningscriteria
zijn toegepast, zijn vaak gericht op het stimuleren van een aanbieding die
het basisniveau overstijgt. In 2021 zijn 622 aanbestedingen en of percelen17
gegund binnen de relevante productgroepen. Bij 62 procent daarvan zijn
eisen of gunningscriteria toegepast of een combinatie daarvan.
Definitie en omvang
Relevante producten zijn bijvoorbeeld kantoorautomaten, bedrijfskleding
en ICT-hardware (zie ook de productgroepen op www.mvicriteria.nl). De
ambitieniveaus zien er zo uit:
• Met niveau 1 ’basis’ kunnen opdrachtgever en inkoper door eisen te
stellen snel en eenvoudig een maatschappelijk verantwoord inkoop­
traject doorlopen. Deze eisen sluiten niet-duurzame producten, diensten
en werken uit. Ook dragen ze bij aan een algemene duurzame basis in
de markt.
• Niveau 2 ’significant’ noemt scherpere eisen. De markt kan dan met
gunningscriteria die prestaties belonen. Het traject is uitgebreider,
omdat er een beoordeling van de verschillende inschrijvingen moet
plaatsvinden. De opdrachtgever moet zelf bepalen en beschrijven hoe
deze gunningscriteria worden beoordeeld.
• Bij niveau 3 ’ambitieus’ gaat het om het stimuleren van nieuwe
oplossingen en innovatie om zo laag mogelijke negatieve belasting of
positieve bijdrage te leveren.
2.4.2 Toepassing social return

Organisatieomvang

Het is de taak van de overheid om mensen die niet op eigen kracht aan werk
komen, te helpen. Door perspectief te bieden op werk en inkomen, kunnen
deze mensen volwaardig meedoen aan onze samenleving. Binnen het Rijk
maken we dit mogelijk via social return. Deze aanpak is onderdeel van de
rijksbrede inkoopstrategie ‘Inkopen met Impact’ om meer kansen te creëren
voor mensen met een grote(re) afstand tot de arbeidsmarkt. Het Rijk doet
17

Een aanbesteding kan opgedeeld worden in percelen. Dit betekent: ‘het binnen de regels onder­
verdelen van een opdracht in meerdere stukken’. Uitgangspunt van de Aanbestedingswet is dat
geclusterde opdrachten in principe in percelen verdeeld moeten worden. Het opdelen van
opdrachten verhoogt de marktwerking, maakt het makkelijker voor (kleinere) ondernemingen om
in te schrijven en de overheidsorganisatie verkrijgt expertise op specifieke onderdelen van de
opdracht.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

50

dit door perspectief te bieden op werk en inkomen. We stimuleren opdracht­
gevers of verplichten ondernemers bij het verstrekken van opdrachten om
kwetsbare groepen op de arbeidsmarkt bij de opdracht te betrekken. De
Rijksoverheid hanteert binnen haar inkoopbeleid 2 toepassingsvormen van
social return. De klassieke toepassing en per 1 januari 2018 de nieuwe
werkwijze: ‘Maatwerk voor Mensen’. In de nieuwe werkwijze is er meer
ruimte voor maatwerk, waardoor meer sociale impact mogelijk is.
Doelstelling
Doelstelling per 1 juli 2011 en verder: Social return toepassen bij
passende aanbestedingen van werk en diensten met een loonsom van
tenminste 250.000 euro (exclusief btw) en een looptijd van minstens
zes maanden.
Ontwikkeling
Van de 205 aanbestedingen waarbij het social return-kader van toepassing
is, is bij 50,7 procent social return ook uitgevraagd.
Activiteiten 2021
Ook in 2021 heeft het Rijk ingezet op Maatwerk. De werkwijze
‘Maatwerk voor Mensen’ houdt in dat opdrachtgevers, leveranciers,
inkopers, HRM-medewerkers en duurzaamheidscoördinatoren
samenwerken om sociale impact te bereiken.
• In 2021 kwam de focus van ‘Maatwerk voor Mensen’ te liggen op
het aanhaken van grote spelers, zoals grote uitvoeringsorgani­
saties, grote contracten en leveranciers waarmee het Rijk veel
zaken doet.
• In 2021 kwam er een einde aan de geboden ondersteuning vanuit
het project Maatwerk voor Mensen. Maar de werkwijze is nog
steeds toepasbaar binnen een aanbesteding. Opdrachtgevers
kunnen sociale impact bereiken met een proeftuin social return. Op
de website www.maatwerkvoormensen.nl staan verschillende
praktijkvoorbeelden van proeftuinen en succesverhalen.
Definitie en omvang
Social return is een aanpak om meer werkgelegenheid te creëren voor
mensen met een grote(re) afstand tot de arbeidsmarkt. Opdrachtgevers
kunnen zo hun opdrachtnemers stimuleren of zelfs verplichten om
kwetsbare groepen te betrekken bij de uitvoering van de opdracht. Via social
return zorgen we ervoor dat de investering die we via inkoop doen - naast
het ’gewone ‘rendement - een concrete sociale winst oplevert. In praktijk
betekent dit dat er een voorwaarde, eis of wens in de aanbesteding staat
om extra werk(ervarings)plaatsen voor mensen met een grote(re) afstand
tot de arbeidsmarkt te realiseren.
Social return wordt toegepast bij passende aanbestedingen van werk en
diensten met een loonsom van tenminste 250.000 euro (exclusief btw) en
een looptijd van minstens zes maanden.
2.4.3 Toepassing Internationale Sociale Voorwaarden (ISV)
De toepassing van Internationale Sociale Voorwaarden maakt onderdeel uit
van Maatschappelijk Verantwoord Inkopen door de Rijksoverheid. Het
toepassen van de ISV is verplicht bij opdrachten van de Rijksoverheid in

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

51

Organisatieomvang

risicosectoren met waarde groter of gelijk aan de Europese aanbestedings­
drempelwaarden. Deze voorwaarden willen bijdragen aan het uitbannen
van misstanden in de inkoopketen op het gebied van arbeids- en mensen­
rechten.
Kern van de ISV is dat bedrijven die opereren in risicosectoren een due
dilligence naar de eigen keten moeten uitvoeren. Due diligence is een
doorlopend proces dat bedrijven helpt risico’s op het gebied van arbeidsen mensenrechten in de eigen organisatie en de bijbehorende productie­
keten in kaart te brengen. En vervolgens die te voorkomen, te verminderen,
te herstellen en/of te compenseren. Het ISV due diligence-proces van een
leverancier start met het uitvoeren van een risicoanalyse naar de eigen
internationale keten. Dit om risico’s in beeld te brengen en invulling te geven
aan de wijze waarop hij omgaat met deze risico’s. Op basis van deze aan
de Rijksoverheid aangeleverde analyse gaat de contractmanager de dialoog
aan met de leverancier. Die bespreekt met de leverancier wat de Rijks­
overheid redelijkerwijs van hen mag verwachten om risico’s op arbeids- en
mensenrechtenschendingen in zijn/haar internationale keten te
verminderen. Dit onderzoek krijgt tijdens de contractduur jaarlijks een
vervolg. De 10 risicocategorieën die de Rijksoverheid voor haar inkopen
heeft vastgesteld staan op de website van PIANOo, het Expertisecentrum
Aanbesteden van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK).
Doelstelling
Sinds 1 januari 2013 zijn de Internationale Sociale Voorwaarden (ISV)
van toepassing voor alle rijksopdrachten boven de Europe aanbeste­
dingsdrempel in de risicovolle categorieën. Dit bevordert interna­
tionale arbeidsnormen en goede arbeidsomstandigheden.
Ontwikkeling
In 2021 is ISV toegepast in 315 aanbestedingen van de in totaal 622 aanbe­
stedingen.
Activiteiten 2021
• Bij de productinkoop uit het buitenland is het niet altijd duidelijk of
het productieproces voldoet aan de ISV. In het najaar van 2021 is
dan ook gestart met een pilot ‘Ondersteuning ISV’ door PIANOo.
Hierbij konden aanbestedende diensten binnen het Rijk advies en
praktische ondersteuning krijgen bij de toepassing van ISV in een
aanbesteding. Een van de doelen van de pilot was de bekendheid
met ISV binnen het Rijk vergroten. De opgedane kennis en
ervaringen zijn daarom ook beschikbaar gesteld voor andere
aanbestedende diensten. Dit gebeurde onder meer met praktijk­
voorbeelden op de website van PIANOo: Dossier ISV.
• In 54 aanbestedingen staat een uitvoeringsvoorwaarde die een due
diligence-verplichting oplegt aan opdrachtnemers. In navolging
daarvan zijn in 47 aanbestedingen ook due diligence-rapportages
ontvangen van opdrachtnemers.
Definitie en omvang
Het toepassen van ISV is een geïntegreerd onderdeel van het Rijksinkoop­
proces. ISV gaat over het bevorderen van de internationale arbeidsnormen
en mensenrechten, zoals het tegengaan van dwangarbeid, slavernij, kinder­
arbeid en discriminatie.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

52

3 INFORMATIEVOORZIENING RIJK
3.1 Inleiding
Dit hoofdstuk gaat over de informatievoorziening (IV) en ICT binnen het Rijk
en de belangrijkste ontwikkelingen in 2021. De opbouw van dit hoofdstuk
volgt de thema’s van de I-strategie Rijk 2021-2025. Zo is een directe relatie
gelegd tussen de plannen en de resultaten. In de I-strategie pakken de Chief
Information Officers (CIO’s) van het Rijk samen de handschoen op om de
veranderkracht van digitalisering verder te benutten. Op weg naar een
veilige, mensgerichte, transparante, effectieve digitale toekomst.
3.1.1 Ontwikkeling informatievoorziening in 2021
In 2021 zette het ministerie van BZK stappen om de informatievoorziening
(IV) en ICT binnen het Rijk en uitvoeringsorganisatie op orde te brengen, te
behouden, en waar nodig te verbeteren. Op 6 september 2021 ging de
nieuwe I-strategie Rijk 2021–202518 naar de Tweede Kamer. De nieuwe Istrategie geeft invulling aan de keuzes die nodig zijn voor de Rijksoverheid
op het IV- en ICT-domein. De nieuwe I-strategie sluit aan op de Nederlandse
Digitaliseringsstrategie. Daarin staan de kabinetsbrede ambities en
doelstellingen voor een succesvolle digitale transitie in Nederland.
Daarnaast sluit ze ook aan op de Agenda Digitale Overheid (NL DIGIbeter)
voor alle overheidsopgaven. Jaarlijks wordt de strategie geactualiseerd. Dat
gebeurt op basis van wensen uit de samenleving, technische ontwikke­
lingen, financiële mogelijkheden en politieke prioriteiten. Het is een
routekaart die meebeweegt met de actualiteit en steeds in verbinding staat
met de maatschappelijke opgaven.
Ook op het terrein van informatiebeveiliging is in 2021 het nodige gereali­
seerd. Samen met de Chief Information Security Officers van de ministeries
(CISO’s) is een standaardprocedure opgesteld. Deze procedure beschrijft
de werkwijze bij opvolging van dringende beveiligingsadviezen. Zo staan in
deze procedure de wegingscriteria voor een interdepartementale uitvraag.
Ook staat er informatie in die de CISO Rijk nodig heeft om een rijksbreed
beeld op te stellen van informatiebeveiliging. Verder is een handreiking
gemaakt en bekendgemaakt voor het inrichten van een doorlopende kwets­
baarhedenscan bij rijksorganisaties. Er is software beschikbaar om organi­
saties daarbij te helpen. Daarnaast is de ’Gedragsregeling voor de digitale
werkomgeving‘ vernieuwd. Deze moet ervoor zorgen dat ambtenaren nog
zorgvuldiger met gevoelige informatie omgaan. Het aantal netwerken dat
op het Nationaal Detectie Netwerk (NDN) van de Rijksoverheid is
aangesloten, steeg tot 90 procent. Het Nationaal Cyber Security Centrum
(NCSC) en CIO Rijk gaan het NDN verder ontwikkelen. Zo worden steeds
meer netwerken binnen de Rijksdienst voortdurend op digitale aanvallen
gecontroleerd.
Om meer grip te krijgen op de rijksbrede IV en ICT ging 1 januari 2021 het
‘Besluit CIO-stelsel Rijksoverheid 2021’ in. Hierin staan de taken, verant­
woordelijkheden en bevoegdheden van de CIO’s, de CISO’s, de CIO Rijk en
de CISO Rijk. Daarnaast is eind 2021 het ‘Kwaliteitskader Meerjarige Depar­
tementale IV-plannen’ vastgesteld. Deze instrumenten helpen de CIO’s en
CISO’s om elkaar steeds beter te vinden en van elkaars organisatie en
(efficiënte invulling van) taken te leren. Zo worden taken en
18

Kamerstukken II 2020/21, 26643, nr. 779.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

53

verantwoordelijkheden van de belanghebbenden binnen het CIO-stelsel
steeds duidelijker. Ook stijgt de kwaliteit van de IV en ICT-plannen rijksbreed
naar een hoger niveau. Het ‘Kwaliteitskader Meerjarige Departementale IVplannen’ geeft ministeries een raamwerk en handvatten om beter zicht te
krijgen op de beleidsgevolgen voor het gehele bestaande ICT- en gegevens­
landschap.
Het Rijks ICT-dashboard is stapsgewijs doorontwikkeld. Op dit dashboard
staan alle projecten van de Rijksoverheid met een ICT-component van
minstens 5 miljoen euro over de totale looptijd van het project. In 2021 is
gewerkt aan het verhogen van de informatiewaarde van het dashboard. Dit
gebeurde onder meer door meer actuele informatie over de beheer- en
onderhoudskosten op te nemen. Eind 2021 is een design thinking-proces
afgerond, waarbij de gebruiker een centrale rol speelt bij het ontwerpen en
ontwikkelen van het product. Dit leverde een prototype op voor de dooront­
wikkeling naar een nieuw Rijks ICT-dashboard. Dit nieuwe dashboard legt
het accent niet alleen op de kosten, maar ook op de maatschappelijk
toegevoegde waarde van IV en ICT.
Het nieuwe Rijksportaal ging 6 december live. Daarmee is het project
‘Vernieuwing Rijksportaal’ eind december 2021 afgerond. Het nieuwe Rijks­
portaal wordt in 2022 verder ontwikkeld. Ook de generieke voorziening
Single Sign On Rijk (SSOn) wordt stap voor stap doorontwikkeld. SSOn Rijk
zorgt ervoor dat de rijksmedewerkers veilig en eenvoudig de beschikbare
applicaties kunnen gebruiken. Zij hebben vanaf kantoor of de thuiswerkplek,
met één gebruikersnaam en één wachtwoord toegang tot al deze
applicaties. In 2021 is een noodzakelijke eerste fasevernieuwing afgerond.
Er vindt nu een verdere ontwikkeling plaats om SSOn Rijk geschikt te maken
voor de toekomst.
Met het programma ’Open op Orde’, dat onderdeel is van het programma
‘Open Overheid’, wil het ministerie van BZK de Rijksinformatievoorziening
op orde brengen en houden. Het hebben van een robuuste en betrouwbare
informatiehuishouding is hiervoor een randvoorwaarde. Die legt de basis
voor goed openbaar bestuur, ondersteunt de ontwikkeling naar een open
overheid, en geeft mede vorm aan de relatie met burgers. Rijksorganisaties
hebben elk een actieplan ingediend en op basis daarvan financiële middelen
gekregen om de eigen informatiehuishouding te verbeteren. Het Rijkspro­
gramma ’Duurzaam Digitale Informatiehuishouding’ (RDDI) heeft als
onderdeel van ‘Open op Orde’ ondersteunende kennisproducten geleverd.
Denk hierbij aan richtlijnen en handreikingen voor chatberichten en e-mail.
Ook ontwikkelde RDDI voorzieningen voor het archiveren van websites en
sociale media.
Op 17 december 2021 stemde de ministerraad in met de benoeming van
een regeringscommissaris Informatiehuishouding. Deze neemt als
boegbeeld het initiatief om politiek en bestuurlijk draagvlak voor ’Open op
Orde’ op te bouwen en in stand te houden. Daarnaast stimuleert hij als
aanjager dat ministeries vanuit hun eigen verantwoordelijkheid de infor­
matiehuishouding verbeteren. De regeringscommissaris Informatiehuis­
houding gaat met de betrokken ministeries knelpunten in de uitvoering van
het programma ‘Open op Orde’ benoemen en oplossingen aandragen. Zo
nodig spreekt hij de ministeries aan. Ook kan de regeringscommissaris aan
de coördinerend bewindspersoon voorstellen doen. Dat doet hij als dit voor
de voortgang en realisatie van het programma ‘Open op Orde’ noodzakelijk
is.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

54

3.2 I in het hart
2021 stond in het teken van het goede gesprek over en de verdere operati­
onalisering van de I-strategiespeerpunten om I meer in het hart van beleid,
uitvoering, toezicht en handhaving te brengen. Het doel van I in het hart is
om ‘I’ - digitalisering, informatievoorziening, ICT - in te zetten als aanjager,
ondersteuner en onlosmakelijk onderdeel van (nieuw) beleid. In de
volgende jaren van de I-strategie worden verschillende actielijnen hiervoor
uitgevoerd.
Concrete resultaten zijn in 2021 al behaald op het gebied van het meerjarig,
departementaal informatieplan. In april 2021 is het ‘Kwaliteitskader IVplannen’ vastgesteld. Direct daarna zijn de bepalingen uit het kwaliteits­
kader bij de ministeries ingevoerd en is praktijkervaring opgedaan door
proefinformatieplannen op te stellen. In een gezamenlijke heisessie in
oktober deelden de CIO’s onderling inhoud van en ervaringen met de infor­
matieplannen. In de maand december is besloten om de informatieplannen
in 2022 voortaan op de tweede woensdag van november aan de Tweede
Kamer aan te bieden.
Het meerjarig informatieplan is in de I-strategie Rijk een belangrijk
strategisch instrument van thema 1: ’I in het hart’. Het informatieplan bevat
vijf tot acht doelstellingen op het gebied van de informatievoorziening van
het ministerie die met voorrang worden behandeld. Het heeft een tijdsho­
rizon van drie tot vijf jaar en verbindt digitale doelstellingen aan beleids­
doelen en maatschappelijke opgaven.
De prioritaire informatiebeleidsdoelstellingen in het informatieplan geven
weer hoezeer ’I in het hart’ van beleid, uitvoering en handhaving aanwezig
is en bijdraagt aan het behalen van maatschappelijke doelen. Ook biedt
het een gelijkvormig overzicht van de belangrijkste IV-veranderingen voor
de komende jaren. Zo krijgen Tweede Kamer, ministeries en de digitale
samenleving onderling inzicht in de keuzes die hierin worden gemaakt.
3.3 Digitale weerbaarheid
Informatiebeveiliging is een integraal onderdeel van het CIO-stelsel. Dit
doet recht aan de toegenomen digitale dreigingen en de noodzaak om de
kwaliteit van informatiebeveiliging zoveel mogelijk te verhogen. De CISO
Rijk speelt daarbij een belangrijke rol als coördinator bij rijksbrede infor­
matiebeveiligingsincidenten en –calamiteiten19 en voorzitter van de CISOraad.
Het in de gaten houden van de kwaliteit van informatiebeveiliging van de
Rijksoverheid gaat als volgt:
• In opdracht van CIO Rijk en namens het CIO Beraad onderzoekt de
Auditdienst Rijk (ADR) jaarlijks of de informatiebeveiliging (IB) bij
ministeries op orde is. De ministeries stellen ieder jaar een IB-beeld op
dat de staat en de voortgang van informatiebeveiliging beschrijft.
• De Algemene Rekenkamer (AR) gebruikt de resultaten van deze IBonderzoeken bij het opstellen van de jaarlijkse departementale verant­
woordingsonderzoeken.

19

Zie artikel 13 lid j van het Besluit CIO-stelsel Rijksdienst 2021.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

55

•

•

De CISO Rijk bespreekt de stand van zaken en voortgang bij de
ministeries op het gebied van IB. Hierbij ligt de focus op de rijksbrede
risico’s en het identificeren van gezamenlijke verbetertrajecten.
De ADR en AR krijgen de verslagen van de CISO-gesprekken. Hieruit
blijkt over het algemeen dat er een lichte groei naar volwassenheid is te
zien, hoewel er nog veel moet gebeuren. De jaarverslagen van elk
ministerie en de rapporten van de ADR en AR zijn vanaf 18 mei 2022
beschikbaar.

In 2021 vond een gespreksronde plaats met de secretarissen-generaal van
de ministeries over de ontwikkeling van de informatiebeveiliging binnen
de ministeries. Ook is gesproken over de manier waarop de departementale
bestuursraad stuurt op de inrichting van informatiebeveiliging binnen het
werkveld. Daarbij is inzicht gegeven in de specifieke cyberdreiging voor
het ministerie vanuit statelijke en criminele actoren.
In de nieuwe I-strategie Rijk zijn de speerpunten en doelstellingen voor de
digitale weerbaarheid van de Rijksoverheid benoemd. Ook is gewerkt aan
een routekaart voor deze speerpunten en doelstellingen. Ondertussen is al
gewerkt aan een aantal producten uit de routekaart. Zo hebben de departe­
mentale CISO’s een standaardprocedure opgesteld die beschrijft hoe
dringende beveiligingsadviezen moeten worden opgevolgd. In deze
werkwijze staan de wegingscriteria voor een interdepartementale uitvraag.
Ook staat er informatie in die de CISO Rijk nodig heeft om een rijksbreed
beeld op te stellen. Verder is een crisishandboek voor het directoraatgeneraal Overheidsorganisatie gemaakt. Toen eind 2021 de kwetsbaarheid
in de veelgebruikte software Log4j bekend werd, was het mogelijk om zowel
procedure als handboek in de praktijk te testen.
Er is een handreiking gemaakt voor een doorlopende kwetsbaarhedenscan
bij rijksorganisaties en software beschikbaar gesteld om organisaties te
helpen. Verder is de ‘Gedragsregeling voor de digitale werkomgeving’
vernieuwd. Deze moet ervoor zorgen dat ambtenaren gevoelsmatig
zorgvuldig met gevoelige informatie omgaan. Daarnaast steeg het aantal
organisaties dat op het NDN van de Rijksoverheid is aangesloten tot 90
procent. Het NCSC en CIO Rijk ontwikkelen het NDN nu samen verder, zodat
steeds meer netwerken binnen de Rijksdienst op digitale aanvallen worden
gemonitord.
Privacy
Er zijn rijksbreed afspraken gemaakt om ervoor te zorgen dat de privacy
voor rijksambtenaren gegarandeerd blijft. Deze afspraken staan in de
Privacy Adviseur Rijk (PAR)-procedure voor rijksbrede trajecten. Het belang­
rijkste rijksbrede privacykader (Model Data Protection Impact Assessment
(DPIA) Rijksdienst) en de daaraan gekoppelde Rapportagemodel ‘DPIA
Rijksdienst’ zijn vernieuwd. Het zwaartepunt daarbij ligt op het vergroten
van de toepasbaarheid. Officieel is CIO Rijk nu de beheerder van dit model.
Om de privacykennis te vergroten, is CIO Rijk met het Centrum voor Infor­
matiebeveiliging en Privacy (CIP) gaan samenwerken. Ook zijn in 2021 acht
rijksbrede kennissessies gehouden. Door de interdepartementale samen­
werking tussen de privacy officers te regelen, is de interdepartementale
samenwerking op privacygebied versterkt.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

56

3.4 ICT-landschap
Ons ICT-landschap is aan de vraag- en aanbodkant voortdurend in
beweging. Aan de vraagkant ontstaan nieuwe digitale diensten en stellen
we ook hogere eisen aan bestaande diensten. Dat gebeurt bijvoorbeeld op
het vlak van beschikbaarheid, prestaties en veiligheid. Ook de aanbodkant
kent twee kanten. Zo zijn er nieuwe technieken die voordelen bieden in
functies, ontwikkeling en beheer, maar nemen we ook afscheid van techniek.
Vaak gebeurt dat als een leverancier versies niet meer onderhoudt of met
ICT-oplossingen stopt. Dit alles vraagt om een stevige, toekomstgerichte
flexibele digitale infrastructuur. Deze ‘achterkant’ is de basis en moet goed
op orde zijn. Een ICT-landschap met werkende kaders, duurzame
datacenters, Security Operations Centers (SOC’s) die opereren in een
werkend ecosysteem. De achterkant is uiterst belangrijk om onze bedrijfs­
voering en dienstverlening aan de maatschappij zo goed mogelijk te blijven
doen.
Door de voortdurende coronacrisis is het overgrote deel van de ambtenaren
gevraagd vanuit huis te werken. De aanpassingen op netwerkcapaciteit uit
2020 zijn gebleven, waardoor onze ambtenaren ook in 2021 ongehinderd
vanuit huis hun werk konden doen.
Vernieuwing Rijksportaal
De coronacrisis benadrukt het belang van interne communicatiemiddelen.
Een voorbeeld van zo’n middel is het rijksbrede platform Rijksportaal, dat
zich richt op de interne dienstverlening, communicatie, samenwerking en
kennismanagement. Een belangrijk doel van het Rijksportaal is het
informeren van rijksmedewerkers en het centraal vindbaar maken van
informatie, zoals telefoonnummers van collega’s.
De Europese aanbesteding die in juli 2020 startte, werd in januari 2021
afgerond en de maanden daarna ingevoerd. Op 6 december ging het nieuwe
Rijksportaal live. Daarmee is het project Vernieuwing Rijksportaal eind
december 2021 afgerond. In 2022 wordt het nieuwe Rijksportaal verder
uitgebreid.
Vernieuwing Single Sign On Rijk (SSOn Rijk)
SSOn Rijk zorgt ervoor dat de rijksmedewerkers vanaf kantoor of thuis­
werkplek veilig en eenvoudig alle beschikbare departementale en rijksap­
plicaties met één gebruikersnaam en één wachtwoord kunnen gebruiken.
In 2021 is een noodzakelijke eerste fasevernieuwing afgerond. Er vindt nu
een verdere ontwikkeling plaats om SSOn Rijk geschikt te maken voor de
toekomst.
Update Enterprise Architectuur Rijk en bevordering gebruik (open)
standaarden
Als Rijksoverheid willen we goed inspelen op nieuwe technische ontwikke­
lingen. Dit doen we door afspraken te maken over wat we samendoen, waar
we goed op elkaar aansluiten en waarvan we met en van elkaar kunnen
leren. Hiervoor maken we ook afspraken over verplichte standaarden (pastoe-of-leg-uit), en delen we goede praktijkvoorbeelden. Samenwerken waar
dat moet én waar dat voordeel biedt. Daarbij gebruiken we de Enterprise
Architectuur Rijk (EAR), die de huidige en gewenste inrichting van de infor­
matievoorziening van de Rijksoverheid beschrijft.
In het vierde kwartaal van 2021 startte CIO Rijk een onderzoek naar de rol
en positie van de EAR binnen de Rijksinformatievoorziening. Het onderzoek

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

57

moet een gedragen visie op de EAR opleveren met, voor, en door
betrokkenen, die met de EAR te maken hebben. De EAR wordt op basis van
de aanbevelingen uit dit onderzoek herzien.
Het gebruik van open standaarden wordt al langere tijd gestimuleerd en dat
is voortgezet in 2021. Deze standaarden dragen eraan bij dat informatie
beter beveiligd, makkelijker uit te wisselen en voor iedereen toegankelijker
wordt. In 2021 vervolgden we eerder aangekondigde acties om de pas-toeof-leg-uit standaarden met bestaande kaders te koppelen. Denk daarbij aan
de verslagleggingskaders (zoals de Rijksbegroting), inkopen en informatie­
beveiliging (Baseline Informatiebeveiliging Overheid). Een voorbeeld van
het toepassen van open standaarden is de Europese Aanbesteding voor
Vernieuwing Rijksportaal. Hier zijn deze standaarden in het Programma van
Eisen opgenomen en door de leverancier toegepast bij de realisatie
daarvan. De verschillende rijksonderdelen adopteren zelf de standaarden.
Om die adoptie te stimuleren, delen we goede praktijkvoorbeelden waarin
ook het maatschappelijk effect van het gebruik van open standaarden
duidelijk wordt.
Het Forum Standaardisatie voert jaarlijks een overheidsbrede meting uit
naar het toepassen van de open standaarden die op de pas-toe-of-leg-uitlijst staan en publiceert de uitkomst daarvan op zijn website. Daarbij is ook
een overzicht met analyse naar grote organisaties opgenomen (zie Monitor
Open Standaarden|Forum Standaardisatie). In aanbestedingen vragen rijks­
organisaties steeds vaker om de relevante open standaarden. Uit de
monitor 2021 komt naar voren dat bij een aantal aanbestedingen van het
Rijk de relevante standaarden goed zijn uitgevraagd. Bij de meeste aanbe­
stedingen is echter om een deel van de relevante standaarden gevraagd.
De uitleg in de jaarverslagen (waarom er niet om sommige standaarden is
gevraagd) ontbreekt echter structureel. Daarnaast laat de monitor zien dat
het gebruik van standaarden in de door het Rijk beheerde voorzieningen ver
gevorderd is (rond de 84 procent). Eind 2021 liep ook de streefbeeldafspraak
af om volledig aan Internet Protocol versie 6 (IPv6) te voldoen. Hierin
boekten het Rijk en de uitvoeringsorganisaties voortgang. Van websites 79
procent en e-mail 40 procent (in maart) naar respectievelijk 80 procent en
46 procent (in september). Niettemin is het streefbeeld nog niet gehaald en
de tijd hiervoor dringt.
Voor een inclusieve samenleving is het toegankelijk aanbieden van
overheidsinformatie via internet uiterst belangrijk. Iedereen moet een
overheidswebsite zonder moeite kunnen raadplegen. Op 23 september
2020 is de wettelijke verplichting ingegaan om een geldige digitale toegan­
kelijkheidsverklaring in te vullen en te publiceren op overheidwebsites. De
verschillende rijksonderdelen zijn zelf verantwoordelijk voor het toepassen
van de standaard voor digitale toegankelijkheid. Vanaf 2021 is de standaard
voor digitale toegankelijkheid meegenomen in de monitor open
standaarden van het Forum Standaardisatie (zie Monitor Open
Standaarden|Forum Standaardisatie). Voor het Rijk zijn 20 aanbestedingen
beoordeeld en bij 10 daarvan was Digitoegankelijkheid relevant. In 2 van
deze aanbestedingen is het vragen om de standaard Digitoegankelijk
onterecht achterwege gelaten. In de onderzochte door het Rijk beheerde
overheidsbrede voorzieningen is de (geplande) toepassing van Digitoegan­
kelijk 100 procent.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

58

3.5 Generieke voorzieningen
De Rijksdienst kent onder de naam ’Rijksbrede voorzieningen’ een aantal
generieke voorzieningen voor ambtenaren om hun eigen werkzaamheden
te kunnen doen. Hieronder vallen onder meer de Digitale WerkOmgeving,
het videobellen portfolio (Webex), de Rijkspas en het Rijksportaal.
Rijksbrede voorzieningen dragen bij aan een efficiëntere en prettigere
werkomgeving voor alle rijksambtenaren. Daarnaast moeten rijksbrede
voorzieningen met grote groepen gebruikers veilig en betrouwbaar zijn.
Daarom verbeteren we continu onze diensten en processen.
Webex
Met het langer duren van de coronacrisis is meer thuis gewerkt dan op
kantoor en bleven ambtenaren videodiensten gebruiken, waaronder de
rijksvideodienst Webex. Dit is goed te zien in de volgende grafiek, die het
aantal videovergaderingen in 2021 per maand toont. In 2020 lag de piek nog
bij ruim 470.000 vergaderingen in oktober en november. In 2021 lag de piek
bij 640.000 vergaderingen in maart.
Figuur 25 Aantal Webex-vergaderingen in 2021
700.000
600.000
500.000
400.000
300.000
200.000
100.000

r
be

r

em

be
D

ec

m

er
N

ov
e

ob

O

kt

be

r

s
Se
p

te

m

tu

i

us

Ju
l

ug
A

i
Ju
n

ei
M

il

rt

pr
A

aa
M

ar
ru

Fe
b

ua

ri

i

0
Ja
n

Organisatieomvang

Bron: Belastingdienst.

3.6 Informatiehuishouding
Informatiehuishouding ’Open op Orde’
Het programma ’Open op orde 2021-2026‘ richt zich op de structurele
verbetering van de informatiehuishouding binnen de hele Rijksoverheid.
Het actieplan is gemaakt onder regie van het overleg van de secretarissengeneraal en bevat concrete maatregelen om de informatiehuishouding te
verbeteren. Op 6 april 2021 is het actieplan aangeboden aan de Tweede
Kamer20. Het kabinet heeft 787 miljoen euro uitgetrokken om de informa­
tiehuishouding in de jaren 2021 tot en met 2026 te verbeteren.
Ook is besloten een regeringscommissaris aan te stellen onder de verant­
woordelijkheid van de minister van BZK. De regeringscommissaris Infor­
matiehuishouding bevordert als aanjager de uitvoering van het generieke
actieplan Open op Orde.

20

Kamerstukken II 2020/21, 29362, nr. 291.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

59

In april 2021 startte de kwartiermaker die de komst van de regeringscom­
missaris heeft voorbereid. Op 15 december stemde de ministerraad in met
de benoeming van de regeringscommissaris Informatiehuishouding, die op
1 januari 2022 met zijn werk is gestart.
Elke rijksorganisatie heeft aan de hand van ’Open op Orde‘ een eigen plan
opgesteld en op 1 juli 2021 aan het ministerie van BZK toegestuurd. Deze
actieplannen beschrijven de acties die elke organisatie neemt om haar
informatiehuishouding te verbeteren. Ze bevatten stappen om de rijksbrede
doelen uit het overkoepelende actieplan te realiseren. Als een van de acties
heeft elke organisatie een nulmeting uitgevoerd in de tweede helft van 2021.
Die was nodig om een scherp beeld te krijgen hoe de informatiehuishouding
van de eigen organisatie er op dat moment uitzag. BZK heeft in juli en
augustus 2021 de plannen getoetst en verzorgde het financieringsproces
van de departementale plannen in het najaar.
Gedurende 2021 zijn onder meer de volgende verbeteringen in gang gezet
of al gerealiseerd:
• Om de informatievoorziening aan het parlement te verbeteren, presen­
teerde het kabinet in zijn reactie van 15 januari 2021 een fors maatre­
gelenpakket voor een meer open bestuursstijl. Zo is aangekondigd dat
voortaan uit eigen beweging bij het toesturen van stukken aan de Eerste
en Tweede Kamer ook meteen de onderliggende departementale nota’s
openbaar worden gemaakt. Dat zijn de stukken die de bewindspersoon
bij de besluitvorming heeft gebruikt. Het kabinet wil het parlement meer
openheid bieden over de afwegingen die ten grondslag liggen aan het
beleid. Daarmee komt er volgens een vast patroon ook gelijktijdig meer
informatie openbaar voor media en samenleving. Het doel is om inzage
te geven in hoe besluiten tot stand komen en veel van de vragen achteraf
te voorkomen. Op 1 juli 2021 zijn de ministeries gestart met het actief
openbaar maken van beslisnota’s bij de categorieën Wetgeving en
Beleidsvorming. In totaal zijn in 2021 ruim 200 beslisnota’s openbaar
gemaakt. In 2022 volgen de categorieën: Voorgang/stand van zaken,
Kennis- en informatiedeling, Begrotingsstukken, en Europese en inter­
nationale onderhandelingen.
• Cruciaal voor het succes van ’Open op orde‘ is dat er extra experts komen
om de informatiehuishouding te verbeteren. Extra capaciteit wordt
geworven. Ook is een centraal opleidingsprogramma voor informatie­
professionals en alle rijksmedewerkers in de maak. Ruim 1.000 rijksme­
dewerkers zijn in 2021 extra opgeleid met kennissessies
informatiehuishouding en e-learnings. Er is een eerste versie van een
rijksbreed Leerhuis informatiehuishouding ontwikkeld, zodat alle rijks­
medewerkers gebruik kunnen maken van het opleidingsaanbod.
• Met het programma ’Open op orde‘ is toegezegd om openbare websites
te archiveren van Rijksoverheden, inclusief de daarbij behorende
zelfstandige bestuursorganen (de zbo’s) en Hoge Colleges van Staat.
Departementale inkooptrajecten - met de geselecteerde leverancier - zijn
onder het programma ‘Open op Orde’ gebracht. Om websites van
bewindslieden duurzaam te bewaren, is een centrale voorziening
ingericht waarop alle ministeries zijn aangesloten.
• RDDI en de Adviescommissie Online Communicatie (AOC) hebben de
pilot ’Veiligstellen sociale media bewindslieden Rutte III‘ uitgevoerd. In
dit traject is gewerkt aan het veiligstellen en archiveren van berichten op
sociale media. Het traject heeft drie doelen: het verlenen van service aan
de ministeries in het kader van veiligstellen van sociale media van
bewindslieden, het opdoen van praktijkkennis en het ontwikkelen van
een rijksbrede werkwijze.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

60

•

Met het programma ’Open op orde‘ is toegezegd om met een oplossing
te komen om e-mails veilig te stellen. Bij de meeste ministeries is het
veiligstellen van e-mailberichten inmiddels ingericht.
Voor het veiligstellen van berichtenapps heeft een meerderheid van de
ministeries procedures en afspraken vastgelegd.
In 2021 is van het beschikbare budget van 104 miljoen euro totaal
ongeveer 84 miljoen euro uitgekeerd aan de ministeries en stelselpar­
tijen die een actieplan hebben ingediend.
Gezien de toekenning in het jaar en de doorlooptijden bij de werving en
aanbesteding van resources was de inzet van ongeveer de helft van
het totaal beschikbare budget in 2021 niet mogelijk.

•
•

•

Archiefachterstanden
Jaarlijks verhaalt de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk over het
wegwerken van de papieren archiefachterstanden over 1975 tot en met
2005. In 2009 is besloten deze archiefachterstanden in tien jaar (2019) weg
te werken. Doc-Direkt monitort het wegwerken van de archiefachterstanden.
Naast de monitoring werkt Doc-Direkt zelf ook een deel van de archiefach­
terstanden weg. Sommige rijksorganisaties (zoals het ministerie van
Defensie en Rijkswaterstaat) voeren dit werk zelf uit.
In 2009 werd geschat dat de totale werkvoorraad ongeveer 800 kilometer
bedroeg, waarvan zo’n 300 kilometer te bewerken archief. In 2012 vond
een herijking en bijstelling van de totale werkvoorraad plaats. Uit de laatste
inventarisatie die medio 2018 is afgerond, blijkt dat het wegwerken van deze
archiefachterstanden enkele jaren langer duurt dan eerder was gedacht. In
2018 zijn samen met het Nationaal Archief de meerkosten in kaart gebracht.
Vervolgens is bij voorjaarsnota 2019 de budgettaire dekking voor deze
meerkosten geregeld. Voor de archieven van na 2005 maken ministeries
individuele bewerkingsafspraken met Doc-Direkt.
In 2021 was er vanwege lockdowns en overige COVID-19-maatregelen
minder capaciteit om archiefachterstanden weg te werken. Dit raakte de
productie, waardoor uiteindelijk 78 procent van de geplande werkzaam­
heden is gehaald. De resterende 22 procent komt in de planning voor 2022
en 2023. Dit heeft geen invloed op de geplande afronding van de werkzaam­
heden rond 2024.
Doc-Direkt heeft in 2021 10,7 km (2020: 7,1 km) archief intensief bewerkt en
in 2021 13,2 km (2020: 31 km) vernietigd.
3.7 Data en algoritmen
Afgelopen jaren is vanuit de (oude) Strategische I-agenda 2019-202121 en
de Data Agenda Overheid aan de vraag gewerkt hoe data en Artificial Intel­
ligence (AI) op bewuste wijze kunnen bijdragen aan het verbeteren en
efficiënter inrichten van datagedreven beleid binnen de Rijksoverheid.
Daarbij is in kaart gebracht welke data-initiatieven er lopen en wordt kennis
gedeeld over datagedreven werken. Zo is een toolbox ‘Datagedreven
werken’ ontwikkeld, waarin bijvoorbeeld ook een whitepaper over datavir­
tualisatie staat. Op deze manier wordt actief kennis gedeeld. Daarnaast is
onder meer onderzoek gedaan naar de opkomende rol van de Chief Data
Officer, de CDO, en de wijze waarop deze functie binnen het CIO-stelsel kan

21

Kamerstukken II 2018/19, 26643, nr. 591.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

61

worden geborgd. Nieuwe wetgeving als de Wet Open Overheid, de nieuwe
Archiefwet en Europese wet- en regelgeving vereisen dat de informatie­
huishouding een stevigere verankering krijgt binnen het CIO-stelsel.
Daarom is in de (nieuwe) I-strategie Rijk 2021 ‒ 2025 afgesproken om de rol
van de Chief Data Officer te formaliseren.
Op basis van het adviesrapport van de Algemene Bestuursdienst ’Tussen
droom en data …; verkenning ecosysteem voor een data gedreven
overheid22’ is een interbestuurlijke aanpak ontwikkeld. Hiermee moeten
vervolgstappen worden gezet in het ontwikkelen van datagedreven werken
aan maatschappelijke opgaven die in NL DIGITAAL staan: de Interbestuur­
lijke Datastrategie Nederland23.
Terecht constateerde de Algemene Rekenkamer begin 2021 dat er in een
digitaliserende overheid meer aandacht moet zijn voor algoritmes. Daarom
is samen met de staatssecretaris van EZK en de minister voor Rechtsbe­
scherming afgelopen zomer de beleidsagenda van dit kabinet gepresen­
teerd op het thema ’AI en Algoritmen’.
De Auditdienst Rijk is gevraagd om rijksbreed de geleerde lessen op te halen
uit de algoritme-inzet binnen de overheid. Dit onderzoek wordt naar
verwachting begin 2022 afgerond en moet helpen bij het prioriteren van
de te nemen maatregelen. Vooruitlopend op deze maatregelen is het
programma ’Publieke Controle op Algoritmes’ gefinancierd door
12 overheidsorganisaties. Deze 12 zijn al begonnen met de invoering van
maatregelen om publieke controle op algoritmen te versterken. De pilotre­
sultaten worden gebruikt om het toezicht op algoritmen binnen de Rijks­
overheid verder vorm te geven.

3.8 I-vakmanschap
Om een goed functionerende digitale Rijksoverheid te realiseren, zijn
voldoende ICT-kennis en -kunde randvoorwaarden. De Rijksoverheid heeft
echter te maken met een tekort aan ICT-capaciteit. De blijvende schaarste op
de arbeidsmarkt en toenemende digitalisering maken dit tekort alleen maar
groter. Ook in coronatijd is er een gebrek aan ICT’ers en blijft ICT het
vakgebied binnen de overheid met het grootste personeelstekort. Er zijn
verschillende acties opgezet om voldoende ICT-kennis en -kunde in huis te
halen en te houden.
Binnen het programma ’Versterking HR ICT Rijksdienst’ (2018-2022) zijn de
eerder gestarte projecten in 2021 voortgezet of uitgebreid:
• I-Match helpt rijksonderdelen door kandidaten aan te dragen voor lastig
te vervullen vacatures. Dit doet zij met toestemming van de kandidaten
door kansrijke profielen van geïnteresseerde ICT’ers rijksbreed te delen.
Gekozen is om het project I-Match per eind 2021 te beëindigen. Wel gaat
het matchingswerk door voor vacatures en professionals die binnen
Informatiehuishouding (IHH) vallen. Dit wordt gefinancierd met
middelen uit het generieke actieplan Open op Orde. Hierbij is de
doelgroep niet meer de bredere ICT-doelgroep, maar specifiek de Infor­
matiehuishouding-professionals.

22

ABDTOPConsult (2021, maart). Tussen droom en data... Verkenning Ecosysteem voor een
Datagedreven Overheid.
23
Kamerstukken II 2020/21, 26643, nr. 797.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

62

•

•

•

•

Organisatieomvang*

Met I-Arbeidsmarktcommunicatie is via een voortdurende online
campagne de Rijksoverheid opnieuw neergezet als aantrekkelijke ICTwerkgever. De focusgroepen Informatiehuishouding en Architectuur &
Infrastructuur zijn nieuw. Verder zijn 4 Tech Events @Rijksoverheid
georganiseerd, met ruim 700 aanmeldingen en bijna 30 deelnemende
rijksorganisaties.
In 2020 is I-Partnerschap gestart. Dit is een rijksbreed samenwerkings­
verband op het gebied van ICT-onderzoek en –onderwijs. Het I-Partner­
schap heeft meer dan 100 samenwerkingsopdrachten met hoger
onderwijs afgerond of in uitvoering. Daarnaast is gewerkt aan
structurele kennisopbouw bij het Rijk rondom IT-thema’s die de overheid
het meest raken of beïnvloeden. Op deze manier is aanbod voor
bijscholing van ambtelijk personeel georganiseerd via zomerscholen.
Ook is er actieve deelname in verschillende fieldlabs op toepassings- en
ontwikkelvraagstukken als Data/AI, eGov en Blockchain.
Het Rijks I-Stagebureau is in het I-Partnerschap opgegaan. Het Istagebureau koppelt ICT-studenten aan stageopdrachten binnen de
Rijksoverheid. Meer dan 60 stagiair(e)s vonden in 2021 een stageplek. Er
zijn verschillende contactmomenten georganiseerd tussen rijksorgani­
saties en studenten via onder meer digitale vragenuurtjes.
Het Rijks I-Traineeship heeft de drie richtingen ICT, data (science) en
cyber (security) voortgezet. Sinds de start in 2016 trok dit al meer dan
360 I-trainees aan. Op 1 september 2021 ging de zesde lichting van het
Rijks I-Traineeship van start met 69 trainees. Van de eerste vijf
lichtingen stroomde 85 procent succesvol door naar vaste I-functies
binnen de Rijksoverheid.

Figuur 26 Aantal I-trainees naar richting 1
100
76

75

75

69

69

22

21

26

32

22

21

16

2019

2020

2021

18

50

35
41
35

25

41

41

0
2017

2018
ICT (Algemeen)

Data

Cyber

1 In 2017 waren alle I-trainees onderdeel van hetzelfde Rijks ICT-traineeprogramma en waren er geen verschillende
richtingen. In 2018 is de datarichting er bijgekomen en vanaf 2019 is de cyberrichting toegevoegd. Daarmee
daalt stapsgewijs het aantal I-trainees in de ICT (algemeen) richting. Er vindt verschuiving plaats naar de
andere richtingen.
* Uitzonderingen organisatieomvang: onder het I-traineeship is een aantal trainees gestart bij de Politie en enkele
zbo’s, zoals de Sociale Verzekeringsbank.

Bron: Inventarisatie.

Monitoring en professionele ontwikkeling
Het Kwaliteitsraamwerk Informatievoorziening (KWIV), een concretisering
van het Functiegebouw Rijk, beschrijft welke competenties we van een
ICT’er verwachten. Het KWIV wordt ingezet als rijksbreed instrument om
de monitoring op I-gebied te structureren en zo (beter) inzicht te krijgen in
de in-, door-, en uitstroom van ICT’ers binnen het Rijk.
Met een rijksbrede invoering van het KWIV zijn we in staat om:
• beter en sneller in te spelen op (mogelijke) tekorten;

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

63

•
•

mobiliteit binnen het Rijk te bevorderen, doordat we rijksbreed dezelfde
profielen gebruiken;
professionele ontwikkeling te vergemakkelijken. In 2021 zijn de
leerpaden voor de ICT-expertises van Enterprise architect en Program­
mamanagement IV afgerond. Daarnaast zijn drie aanvullende route­
kaarten ontwikkeld. Hierbij is het KWIV als basis gebruikt.

Om deze drie doelen te bereiken, zijn onder meer digitale kennissessies
gehouden met in totaal 200 deelnemers. Er is een brochure uitgebracht met
informatie over (invoering van) het KWIV. Hiervan is de toelichting met
achtergrondinformatie gebruiksvriendelijker gemaakt. Ook zijn de kennis­
tabellen die bij de KWIV-profielen horen direct gekoppeld aan het
leeraanbod op het centrale platform.
Verder heeft sinds eind 2021 elk ministerie een eigen implementatiecoördi­
nator, die als dé schakel en aanjager optreedt en onderling ervaringen en
tips uitwisselt.
RADIO
Om goed te kunnen blijven functioneren, heeft de Rijksoverheid meer ICTkennis nodig. Dat betekent niet alleen meer ICT’ers aannemen. Het betekent
ook dat ambtenaren zonder ICT-achtergrond hun digitale kennis moeten
vergroten. De Rijksacademie voor Digitalisering en Informatisering
Overheid (RADIO) verzorgt dit. Elke rijksambtenaar moet weten hoe beleid
wordt uitgevoerd met behulp van ICT-systemen en hoe zij/hij een goede
gesprekspartner is voor ICT-experts. Maar ook welke kansen en risico’s
datagedreven werken en het gebruik van algoritmes met zich meebrengen
en waar de kwetsbaarheden van ICT-systemen zitten. De RADIO-platformen
(website, digitale opleidingen, podcast, webinars) trokken meer
deelnemers en bezoekers dan ooit. Het aantal opdrachtgevers voor inten­
sievere trainingen in teamverband is in één jaar verviervoudigd. Voor het
eerst zijn er ook opleidingen voor bestuurders en topmanagers georgani­
seerd. Ook is een eigen bordspel over cybersecurity ontwikkeld en
gespeeld.
3.9 Transparantie en inzicht
3.9.1 ICT-kosten van de Rijksoverheid
Het kabinet startte begin 2015 een meerjarig traject om beter inzicht te
krijgen in de ICT-kosten binnen de Rijksoverheid. Het gaat daarbij om kosten
voor materiële zaken en voor intern ICT-personeel. De gerapporteerde
cijfers zijn schattingen en gaan over de ministeries en agentschappen, nog
zonder de ICT-kosten van de zbo's en sui generis (OM, Rechtspraak en
Politie).
Vanaf 2021 wordt ook gekeken naar de verhouding tussen de ICT-kosten
voor continuïteit (beheer en onderhoud) en vernieuwing. Dit is een mijlpaal
en een ontwikkeling die de komende jaren completere en verfijndere
gegevens over de ICT-kosten zal opleveren. Een belangrijke constatering is
dat deze verhouding gebaseerd is op inschattingen. Dat inschatten is nodig,
omdat niet alle administraties zo zijn ingericht dat ze op korte termijn dit
inzicht kunnen bieden. Dat kost tijd. De inschattingen zijn tamelijk arbeids­
intensief, maar noodzakelijk in een transparante verantwoording. De ICTkosten uit de bestaande financiële intracomptabele administraties zijn

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

64

daarom, met rijksbrede afspraken, naar eigen inzicht verdeeld. Dit zorgt
ervoor dat de cijfers van de ministeries nu nog niet onderling vergelijkbaar
zijn. We spreken daarom van een groeimodel.
Kosten voor intern ICT-personeel
Ieder jaar maken we ook een inschatting van de kosten van intern ICTpersoneel. Ook voor deze ICT-kosten geldt dat inschatten nu nog noodza­
kelijk is. In de personele administraties (zoals P-Direkt) staat namelijk wel
de functie geregistreerd, maar worden niet de activiteiten van de
medewerker genoemd. En dat maakt dat de functie niet altijd te relateren is
aan ICT. Denk bijvoorbeeld aan een beleidsmedewerker. Om een beter beeld
van het interne ICT-personeel te krijgen, is het Kwaliteitsraamwerk Informa­
tievoorziening (KWIV)-traject gestart. Zie voor meer toelichting op het KWIV
paragraaf 3.8. Met de 61 KWIV-profielen is een nauwkeuriger beeld van de
daadwerkelijke ICT-kosten mogelijk.
Voor 2021 bedragen de kosten voor intern ICT-personeel 1.128 miljoen euro.
Dat is een stijging van 6 procent ten opzichte van 2020, toen de kosten
1.060 miljoen euro bedroegen. Deze trend is over de jaren heen ook
zichtbaar. Dit komt onder meer door de personele groei binnen de Rijks­
overheid en het stijgende aantal vacatures met een ICT-profiel in combinatie
met salarisverhogingen via de rijksbrede CAO.
Organisatieomvang

Figuur 27 Kosten voor intern ICT-personeel Rijksoverheid in miljoenen euro
1.250
1.060

1.000

907

1.128

971

813

750
500
250
0
2017

2018

2019

2020

2021

Bron: Rijks ICT-dashboard.

Voor het eerst wordt het intern ICT-personeel onderverdeeld in activiteiten
voor continuïteit (beheer en onderhoud) en vernieuwing. De verhouding
schatten we over 2021 als volgt in:

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

65

Organisatieomvang

Figuur 28 Kosten voor intern ICT-personeel in aandeel continuïteit en
vernieuwing1
100%
24%

75%
50%
76%

25%
0%
2021
Continuïteit

Vernieuwing

1 De jaren 2017 t/m 2020 zijn niet weergegeven omdat deze manier van uitvragen nieuw was in 2021.

Bron: Rijks ICT-dashboard.

Materiële ICT-kosten
Voor materiële ICT-uitgaven hebben de ministeries en dienstonderdelen
met een kas-verplichtingenstelsel 2.177 miljoen euro aan te herleiden ICTuitgaven gedaan. De organisaties met een baten-lastenstelsel hebben
1.247 miljoen euro aan te herleiden ICT-kosten gemaakt.
De cijfers over 2021 zijn tot stand gekomen in een directere samenwerking
tussen de ICT-kolom en de financiële kolom. Dit zorgt ervoor dat we nu en
in de komende jaren een steeds completer en verfijnder beeld kunnen geven
van de ICT-kosten. Door deze nieuwe manier van uitvragen zijn de cijfers
niet vergelijkbaar met die van 2020. Voor de transparantie zijn deze cijfers
wel weergegeven in onderstaande grafiek.
Organisatieomvang

Figuur 29 Materiële ICT-kosten Rijksoverheid in miljoenen euro1
3.000
2.177

2.000
1.446

1.357

1.247

1.000

0
Baten-lastenstelsel

Kas-verplichtingenstelsel
2020

2021

1 De jaren 2017 t/m 2019 zijn niet weergegeven omdat deze manier van uitvragen nieuw was vanaf 2020.
Bron: Rijks ICT-dashboard.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

66

Organisatieomvang

Figuur 30 Materiële ICT-kosten verdeeld in continuïteit en vernieuwing1
100%
20%
37%

75%
50%

80%
63%

25%
0%

2021 (kas-verplichtingenstelsel)
Continuïteit

2021 (baten-lastenstelsel)
Vernieuwing

1 De jaren 2017 t/m 2020 zijn niet weergegeven omdat deze manier van uitvragen nieuw was in 2021.

Bron: Rijks ICT-dashboard.

Toelichting materiële ICT-kosten
Het kas-verplichtingenstelsel wordt over het algemeen gebruikt door de
beleidsdepartementen. Bij de ministeries van Financiën en Defensie zijn
de uitvoeringsorganisaties ook in dit stelsel opgenomen. In het batenlastenstelsel is de rest van de uitvoeringsorganisaties en agentschappen
opgenomen.
3.9.2 Grote ICT-projecten in 2021
Op het Rijks ICT-dashboard staan alle gerapporteerde projecten van de
Rijksoverheid die over de gehele looptijd van hun project een ICTcomponent hebben van minstens 5 miljoen euro. Dit noemen we de grote
ICT-projecten. De ministeries rapporteren zelf over hun projecten op basis
van rijksbrede afspraken. Ook de publiekrechtelijke zelfstandige bestuurs­
organen (zbo’s) melden de status van hun ICT-projecten via het Rijks ICTdashboard.
Een beknopt overzicht van de grote ICT-projecten staat in bijlage B2c
(Afgeronde grote ICT-projecten). De gegevens staan ook op het Rijks ICTdashboard. Deze paragraaf gaat in op een aantal rapportage-onderdelen.
Aantal projecten
Het aantal actieve projecten op het Rijks ICT-dashboard neemt dit jaar toe.
In 2021 waren er in totaal 138 grote ICT-projecten actief, ten opzichte van 125
in 2020. In onderstaand schema is te zien wat de status is van de projecten
in de afgelopen vijf jaar.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

67

Organisatieomvang*

Figuur 31 Aantal projecten op het Rijks ICT-dashboard naar status
100
61

57

50

78

70

75

60
41

38
29

25
0

0

2017
Nieuw

33

28

1

0

3

2018
In uitvoering

27

25

20

23

13
3

1

2019

0

9

1

2020

In heroriëntatie

1

2021
Afgerond

Geannuleerd
*Uitzonderingen organisatieomvang: onder andere exclusief wapensystemen Defensie.

Bron: Rijks ICT-dashboard.

De ICT van de Rijksoverheid blijft in ontwikkeling, maar de uitvoering vindt
steeds minder plaats in grote ICT-projecten. Dit komt voor een deel door
het ingezette beleid om projecten vooral klein en behapbaar te houden. In
de afgelopen jaren is gemeld dat het aantal grote ICT-projecten afnam. Sinds
2020 is er weer een stijging te zien. In 2020 was die stijging 15 procent en
in 2021 10 procent.
In bijlage B2c is het aantal projecten per ministerie over de afgelopen 5 jaar
te zien. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) heeft zoals
ieder jaar de meeste ICT-projecten op het Rijks ICT-dashboard staan.
Door onder meer de wijze van aanbesteden kunnen ministeries niet altijd
volledig open zijn over de aanbesteding van grote ICT-projecten. Als er
sprake is van een integrale resultaatverplichting voor marktpartijen, is het
niet helder wat de kosten per onderdeel zijn. Voor projecten in uitvoering
kan de wet- en regelgeving, waaronder de Aanbestedingswet, de mogelijk­
heden beperken om per project de ICT-kosten te verduidelijken. Voor de
volledigheid staan deze projecten wel op het Rijks ICT-dashboard. In bijlage
B2c en op het Rijks ICT-dashboard staan zowel de gerealiseerde als de
geraamde ICT-kosten van deze projecten op ’0 euro’. Voorbeelden hiervan
zijn de Grond-, Weg- en Waterbouw- (GWW-)projecten van Rijkswaterstaat.
Sinds 1 januari 2018 is de situatie bij de (integrale) aanbesteding van GWWprojecten echter gewijzigd. De opdrachtnemende partij moet de ICT-kosten
apart duidelijk maken.
Er kan ook sprake zijn van een gerubriceerd project. Die projecten staan niet
in deze rapportage en ook niet op het Rijks ICT-dashboard.
Doorlooptijd
De gemiddelde projectduur van de projecten stijgt en is in 2021 bijna 6 jaar.
In onderstaand schema is duidelijk te zien dat projecten ieder jaar langer
duren.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

68

Organisatieomvang*

Figuur 32 Gemiddelde doorlooptijd van de projecten in aantal jaar
5,8

6
5

4,6

4,7

2017

2018

4,9

5,0

2019

2020

4
3
2
1
0
2021

*Uitzonderingen organisatieomvang: onder andere exclusief wapensystemen Defensie.
Bron: Rijks ICT-dashboard.

Gedurende het project kan de doorlooptijd worden aangepast. Onderstaand
schema laat zien hoe deze aanpassing in verhouding staat met de eerder
verwachte doorlooptijd.
Organisatieomvang*

Figuur 33 Verschil initiële doorlooptijd aantal projecten met actuele
doorlooptijd
75
55

51

50

47

42

39

36
26

25

58

53

49
34
22

26

21

11

9

5

25

8

4

0
2017
Eerder

2018

2019

Ongewijzigd

Later ≤ 1 jaar

2020

2021

Later > 1 jaar

*Uitzonderingen organisatieomvang: onder andere exclusief wapensystemen Defensie.
Bron: Rijks ICT-dashboard.

Bovenstaande grafiek laat alleen de absolute doorlooptijd zien. Er kan ook
in procenten naar de relatieve doorlooptijd worden gekeken. Een project dat
een doorlooptijd zou hebben van twee jaar, dat één jaar (en daarmee 50
procent) uitloopt, betekent iets anders dan een project van vijf jaar dat één
jaar uitloopt. Dan is het percentage namelijk 20 procent.
Onderstaande grafiek laat dit zien voor de projecten in 2020 en 2021.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

69

Organisatieomvang*

Figuur 34 Verschil initiële doorlooptijd aantal projecten met actuele
doorlooptijd 1
40%
34%

33%

30%

27%
24%

20%

18%

23%

18%
13%

10%

6%

4%

0%
2020

2021

Eerder

Ongewijzigd

Later > 51 - 100%

Later > 100%

Later ≤ 50%

1 Het is niet mogelijk om de jaren over 2017 t/m 2019 weer te geven, omdat dit niet uit de systemen gehaald kan
worden.
*Uitzonderingen organisatieomvang: onder andere exclusief wapensystemen Defensie.

Bron: Rijks ICT-dashboard

Uit deze grafiek is op te maken dat 23 procent van de projecten een actuele
doorlooptijd heeft die twee keer zo lang is als eerder werd verwacht. 2 op
de 5 projecten (40 procent) is binnen, of eerder dan de aanvankelijk
geschatte doorlooptijd daadwerkelijk afgerond. De reden voor de vertraging
is divers en niet altijd ICT-gerelateerd.
Afgeronde grote ICT-projecten
In 2021 zijn 23 projecten afgerond. Projecten starten met een verwachte
publieke waarde. Dit kan direct merkbaar zijn bij de burger, omdat het
project bijvoorbeeld zorgt voor minder administratieve lasten. De verwachte
publieke waarde kan ook een overheidsinterne verbetering betekenen.
Subsidieplatform DUS-I
De Dienst Uitvoering Subsidies aan Instellingen (DUS-I) is een exper­
tisecentrum op het gebied van subsidieverlening aan instellingen. Ze
is verantwoordelijk voor de uitvoering van tientallen regelingen van
de ministeries van OCW en VWS. In het Subsidieplatform is het
mogelijk subsidies, tegemoetkomingen en specifieke uitkeringen bij
de DUS-I aan te vragen. Het beoogde eindresultaat is een stabiel
werkend en gebruikersvriendelijk Subsidieplatform, dat een groot
deel van het subsidieproces ondersteunt. Met deze nieuwe informa­
tievoorziening is de continuïteit van de subsidie-uitvoering door DUSI gewaarborgd.
UBO-Register
Op grond van de vierde Europese anti-witwasrichtlijn is opstellen van
een UBO-register verplicht voor alle Europese lidstaten. Op 27 maart
2022 moeten organisaties hun UBO’s hebben geregistreerd. Dat
betekent dat dan hun eigenaren of personen met zeggenschap in het
UBO-register bij de Kamer van Koophandel ingeschreven moeten
staan. UBO staat voor ‘ultimate beneficial owner’ (de ‘uiteindelijke
belanghebbende’). Dit is de persoon die de uiteindelijke eigenaar is of
de uiteindelijke zeggenschap heeft over een onderneming, stichting of
vereniging (een zogeheten juridische entiteit). Het UBO-register heeft

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

70

als doel bij te dragen aan het voorkomen van het gebruik van het
financiële stelsel voor het witwassen van geld of terrorismefinanciering.
Landelijk Meetnet Water 2 (LMW2)
Het Landelijk Meetnet Water (LMW) is het meetnet van Rijkswaterstaat
met vaste meetpunten voor realtime monitoring van waterkwantiteit,
-kwaliteit en het weer. Dit meetnet meet op verschillende locaties in
de rijkswateren; waterstanden, afvoeren, zoutgehalte, stroming,
golven, watertemperatuur en wind voor het water- en scheepvaartver­
keersmanagement. Het huidige meetnet bevat veel onderdelen die
qua techniek verouderd zijn, waardoor deze niet meer leverbaar zijn.
Ook het beheer wordt steeds complexer en het is niet mogelijk om
wijzigingen goed door te voeren. Met het project LMW2 wordt de
meetnetinfrastructuur vernieuwd met als doel de continuïteit van de
dienstverlening. Na realisatie van het nieuwe systeem moeten de
continuïteit, prestaties (snelheid en beschikbaarheid) en schaal­
baarheid van het meetnet voor de komende 15 jaar geborgd zijn. En
worden meetgegevens geleverd volgens de afgesproken leverings­
eisen (vastgelegd in het programma van eisen).
Geschatte projectkosten
Als dat kan, schat ieder ICT-project bij de start de verwachte projectkosten
in. Gedurende het project kan deze inschatting wijzigen. Bij 120 projecten is
de actuele kostenschatting opgegeven. Deze staat in onderstaand schema.

Organisatieomvang*

Figuur 35 Geschatte projectkosten naar kostenschatting in miljoenen euro
50
41

40

38
33

35

33

31

30

30
26

27 27

20

19

18
12

14 14

15

16
14
10

10

6

8
4

6

6

8

7

8

7

9

10
7

7

8

4
2

0
€ 0- € 10
(excl.0)

€ 10- € 20

€ 20- € 30

2017

2018

€ 30- € 40

2019

€ 40- € 50

2020

€ 50- € 100

€ 100+

2021

*Uitzonderingen organisatieomvang: onder andere exclusief wapensystemen Defensie.
Bron: Rijks ICT-dashboard.

In vergelijking met 2020 is er een algemene stijging te zien. Uitzondering
hierop zijn de projecten met geschatte kosten rond de 40-50 miljoen (van
4 naar 2 projecten) en rond de 50-100 miljoen (van 8 naar 7 projecten).
In onderstaand schema staat het verschil tussen de initiële en actuele
kostenschatting. Projecten zonder initiële kostenschatting staan hier niet in.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

71

Organisatieomvang*

Figuur 36 Inschatting totale meerjarige kosten ten opzichte van vorige jaren
40%
34%

30%

34%

28%
24%
19%

20%

10%

0%
2017

2018

2019

2020

2021

Verschil tussen de initiële en actuele kostenschatting
*Uitzonderingen organisatieomvang: onder andere exclusief wapensystemen Defensie.
Bron: Rijks ICT-dashboard.

Uit bovenstaande schema blijkt dat de kostenschatting vaak naar boven
wordt bijgesteld. Gemiddeld is dat in 2021 24 procent over de gehele
looptijd van het project.
In voorgaande jaren waren de meeste aanpassingen in de kostenschatting
kleiner dan 10 miljoen euro. Dit jaar is het aantal projecten met een grotere
aanpassing gestegen van 6 naar 9 projecten. 3 projecten hebben de kosten­
schatting met meer dan 10 miljoen euro verlaagd. In bijlage B2c staat een
uiteenzetting van deze projecten.
Grote aanpassingen in de kostenschatting komen door nieuwe afspraken.
In 2021 is een aantal van zulke aanpassingen gemeld. Dat gebeurde met
onderstaande redenen:
Organisatieomvang*

Tabel 20 Aandeel redenen voor herijkingen in 2021 1
Reden

2021

Tegenvallers binnen project

55%

Interne scopewijzigingen

19%

Aanpassing (business)doelen of eisen

14%

Overnemen aanbeveling extern advies

8%

Prijsontwikkeling

4%

1 Het is niet mogelijk om de jaren over 2017 t/m 2020 weer te geven, omdat dit niet uit de systemen gehaald kan
worden.
*Uitzonderingen organisatieomvang: onder andere exclusief wapensystemen Defensie.

Bron: Rijks ICT-dashboard.

Daadwerkelijke uitgaven in 2021
Ieder jaar rapporteren de ministeries per project de daadwerkelijke
uitgaven. In 2021 is in totaal 746 miljoen euro uitgegeven aan alle in deze
rapportage vermelde projecten. In 2020 is 681 miljoen euro uitgegeven.
De daadwerkelijke uitgaven zijn in 6 categorieën ingedeeld, zie onderstaand
figuur.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

72

Organisatieomvang*

Figuur 37 Daadwerkelijke uitgaven van, in 2021 actieve, projecten naar type
in miljoenen euro
1.000

870

750

678
581

500
277

266

250

99

pr
oj
ec Ov
tk e r
os ig
te e
n

st

an
d
da aa
ta rd H
ve so a
rb ftw rdw
in a a
di re re
ng e ,
Ex
en n
te
rn
pe
rs
on
ee
l
In
te
rn
pe
rs
on
ee
l
U
itb
es
te
ed
w
er
k
In
be
st
ee
d
w
er
k

0

*Uitzonderingen organisatieomvang: onder andere exclusief wapensystemen Defensie.
Bron: Rijks ICT-dashboard.

De ministeries verwachten voor de projecten die doorlopen in 2022 (114
projecten) nog 3.388 miljoen euro uit te geven.
Baten, resultaten en marktpartijen
In 2021 rapporteerden 29 projecten voor 307 miljoen euro aan jaarlijkse
kwantificeerbare baten. Het totaal aan eenmalige baten bedroeg
655 miljoen euro.
Projecten melden ieder jaar tussentijdse resultaten. Dit zijn opgeleverde
delen van het eindresultaat en afgeronde projectfasen. Tussentijdse
resultaten maken het mogelijk om tijdens het project op een goede manier
bij te sturen. Op het Rijks ICT-dashboard staan 5 tussentijdse resultaten voor
de 114 projecten die in 2021 liepen. In totaal hebben 5 projecten een
tussentijds resultaat gemeld. Dit is een sterke daling in verhouding met
2020, waar 84 tussentijdse resultaten gemeld zijn door 44 projecten.
Op het Rijks ICT-dashboard staat bij elk project de betrokken marktpartij. In
de tabel hieronder staan de marktpartijen die per jaar in meer dan
5 projecten deelnemen.
Organisatieomvang*

Tabel 21 Aantal marktpartijen die in meer dan 5 projecten deelnemen
Marktpartijen

2017

2018

2019

2020

2021

Capgemini

17

20

17

12

13

IBM

9

14

14

11

9

ATOS

11

11

9

8

7

KPN

7

7

7

Ordina

6

6

*Uitzonderingen organisatieomvang: onder andere exclusief wapensystemen Defensie.
Bron: Rijks ICT-dashboard.

3.9.3 Overige rapportage, advisering en schikking
Interdepartementaal is afgesproken over mogelijke schikkingen bij ICTopdrachten te rapporteren. In 2021 zijn geen schikkingen getroffen.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

73

BIT-adviezen
Nieuwe grote ICT-projecten vragen advies aan bij het Adviescollege ICTtoetsing, sinds 1 januari 2021 de opvolger van het Bureau ICT-toetsing (BIT),
over de slaagkans en de risico’s van het ICT-traject. In 2021 zijn 12 BITadviezen uitgebracht. De Tweede Kamer ontvangt jaarlijks de BITrapportage.
Onvolkomenheden
Sinds 2019 coördineert de minister van BZK de rijksbrede rapportage over
de aanpak van door de Algemene Rekenkamer geconstateerde onvolko­
menheden op ICT en informatiebeveiliging. Vanuit het jaarlijkse verant­
woordingsonderzoek vormt de Algemene Rekenkamer een oordeel over
de gevoerde bedrijfsvoering van elk departement plus een rijksbreed beeld.
De bevindingen en oordelen van de Rekenkamer zijn gepubliceerd.
Over 2021 worden bij de ministeries en Hoge Colleges van Staat 46 onvol­
komenheden geconstateerd, waarvan er 20 een relatie hebben met digita­
lisering. Dit is een daling ten opzichte van 2020 (22 onvolkomenheden). De
Algemene Rekenkamer signaleert dat de stijging van het aantal onvolko­
menheden tussen 2018 en 2020 daarmee tot een voorlopig einde lijkt
gekomen.
De onvolkomenheden gaan over de volgende 3 onderwerpen:
• Informatiebeveiliging (9 onvolkomenheden)
• IT-beheer (9 onvolkomenheden)
• Life-cycle management (2 onvolkomenheden)
Het oplossen van deze onvolkomenheden vraagt meestal ingrijpende veran­
deringen van werkprocessen binnen organisaties. Deze structurele
maatregelen vragen daarom ook tijd om te implementeren en effect te
hebben.
3.10 I-besturing
Eind 2020 heeft de ministerraad het ‘Besluit CIO-stelsel Rijksdienst 2021’
(het CIO-besluit) vastgesteld. Het CIO-besluit beschrijft de taken en
bevoegdheden van de CIO’s en de CISO’s van de verschillende ministeries.
De organisatie van de CIO’s en CISO’s is met dit besluit vergelijkbaar, maar
niet hetzelfde. Denk hierbij aan de positie van een CIO in het ministerie of
een aantal dienstonderdelen bij een ministerie met een CIO. Bij de
vaststelling van het CIO-besluit is afgesproken dat alle ministeries eind 2023
de bepalingen uit het besluit hebben ingevoerd.
De Auditdienst Rijk deed in 2021 een nulmeting op stand van de invoering
van het CIO-besluit. Deze nulmeting bracht de verschillen tussen de
organisatie bij elk ministerie en het besluit in kaart. Belangrijke constate­
ringen van de Auditdienst gaan over de strategische positie van de CIO en
de CISO en de ruimte die het besluit biedt om aan te sluiten bij de minis­
teriële organisatie. De verschillende ministeries hebben op basis van eigen
analyses en deze nulmeting invoeringsplannen opgesteld. Daarmee
verwachten zij eind 2023 aan het CIO-besluit te kunnen voldoen.
Interdepartementale samenwerking en CIO-Flex
Het afgelopen jaar is de nodige vooruitgang geboekt. Zo organiseerde de
directie CIO Rijk maandelijks informatiebijeenkomsten met alle ministeries
waar medewerkers van de CIO-offices kennis uitwisselden. Dat leidde tot
meer interdepartementaal contact. Veel meer dan de jaren ervoor is er door

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

74

de CIO-offices samengewerkt. Ze hielpen elkaar bijvoorbeeld met het
opstellen van CIO-oordelen. De uitgangspunten ’samenwerking’ en ’lerend
vermogen‘ uit het CIO-besluit krijgen daarmee vorm. Daarnaast is er het
initiatief van CIO Rijk en I-interim Rijk, dat ‘CIO-Flex’ heet. Dit is een pool
van gespecialiseerde adviseurs die ministeries helpen bij het invoeren van
verschillende onderdelen van het Besluit CIO-stelsel. Denk aan het maken
van een meerjarig informatieplan, het inrichten van een IV-governance of
het inrichten van lifecycle management.
In het eerste echte pilotjaar van CIO-Flex werden 7 opdrachten uitgevoerd
voor een gelijk aantal ministeries of hun grote uitvoerders. De gemiddelde
doorlooptijd van een adviesopdracht door CIO-Flex is 3 maanden en de
diverse geleerde lessen en ontwikkelde methodieken worden direct
geïncorporeerd in de kaders die de CIO Rijk maakt. Zo dienden de
ervaringen van CIO-Flex’ inzet bij het ministerie van Infrastructuur en
Waterstaat als directe input voor het rijksbrede Handboek Lifecycle
Management.
Adviescollege ICT-toetsing
Begin vorig jaar is het Bureau ICT-toetsing overgegaan naar het Advies­
college ICT-toetsing. Het Adviescollege bestaat nu op basis van een tijdelijk
instellingsbesluit. Dat besluit gaf het afgelopen jaar tijd om met het
wetsvoorstel te beginnen dat het Adviescollege permanent en onafhankelijk
maakt. Aan het eind van 2021 lag het wetsvoorstel bij de ministerraad.
Vervolgens werd het voorgelegd aan de Raad van State. Het advies dat de
Raad van State geeft, is de laatste stap voordat de regering het wetsvoorstel
indient bij de Tweede Kamer. In het nieuwe wetsvoorstel gaat het Advies­
college adviseren over ICT-projecten, de uitvoering van ICT-beleid en het
beheer en onderhoud van informatiesystemen.
3.11 Markt en innovatie
Reflecteren, inspireren en kennis delen
Het CIO-café is de (digitale) ontmoetingsplaats voor CIO’s, CTO’s, CISO’s,
hun offices, bestuurders en (beleids)strategen, en hun tegenhangers uit
het bedrijfsleven. Het CIO-café heeft als doel om gezamenlijk te reflecteren,
elkaar te inspireren en kennis te delen. In navolging op de CIO-cafés van
2020 kwamen het afgelopen jaar de resterende 6 thema’s van de nieuwe Istrategie aan bod. Zo ging de aandacht uit naar de inrichting van een robuust
ICT-landschap. Ook was er uitgebreid aandacht voor digitaal leiderschap en
de opvolging van het programma Open op Orde. Hierbij waren de CIO’s van
UWV en de Belastingdienst gastsprekers. Bijzonder was het optreden van
de CIO van het ministerie van VWS die vertelde over het ontstaan van apps
als CoronaMelder en CoronaCheck. Hierbij was in het bijzonder ook
aandacht voor de geleerde lessen.
In tabel 23 staat een overzicht van alle CIO-cafés met hun onderwerp en
deelnemersaantallen, uitgesplitst naar gasten vanuit de overheid en het
bedrijfsleven. De gemiddelde vertegenwoordiging vanuit het bedrijfsleven
is een kleine 20 procent.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

75

Tabel 22 Overzicht CIO-cafés 2021
Marktpartijen
Bestendigen ICT-landschap

Datum

Deelnemers
Overheid

Deelnemers
Bedrijfsleven

Totaal

09 februari

73

20

93

13 april

127

22

149

Generieke voorzieningen

11 mei

57

11

68

Digitaal leiderschap

08 juni

59

11

70

Markt en innovatie

14 september

50

21

71

VWS en 1,5 jaar coronabestrijding

09 november

50

4

54

09 februari

416

89

505

Informatiehuishouding

Bestendigen ICT-landschap
Informatiehuishouding

13 april

Totaal

73

20

93

905

198

1.103

Bron: Inventarisatie.

Lancering nieuwe I-strategie
Op 3 september 2021 keurde de ministerraad de I-strategie Rijk goed. Dat
betekende dat het document al op 6 september naar de Tweede Kamer24
kon. Dat ook het ICT-bedrijfsleven met smart op de lancering had gewacht,
bleek uit de landelijke ICT-media die de publicatie oppakten. Computable
kwam de dag na lancering met maar liefst twee artikelen. Als eerste met
de titel «ICT’er schuift eerder aan bij Haagse beleidsmakers» over de
noodzaak van het eerder betrekken van IV-experts bij het maken van beleid
en wetten. Het tweede en stevig inhoudelijke stuk was volledig gewijd aan
I-strategiehoofdstuk #2 en ging in op de topprioriteit die Digitale
weerbaarheid heet.
Vanaf september is de nieuwe I-strategie vaak onder de aandacht gebracht
bij collega’s uit bedrijfsleven, kennisinstellingen en wetenschap. Bijvoor­
beeld op de Dag van de Bedrijfsvoering, bij een verdiepingssessie voor
Sourcing Nederland en via gastoptredens van de CIO Rijk bij de Commissie
Digitale Zaken van NLdigital, de branchevereniging voor ICT- en telecom­
bedrijven.
Gezamenlijke dialoog over maatschappelijk toegevoegde waarde
De meest in het oog springende ontmoetingen vonden plaats tijdens het
iBestuur Congres op 15 september 2021. In de speciale track ‘Markt en
Overheid’ vonden 3 debatten plaats met sprekers vanuit overheid en
(ICT-)bedrijfsleven. Het livedebat ’Digitalisering als maatschappelijke
motor’ was bij tijden pittig te noemen. Hierbij ging de secretaris-generaal
van BZK het gesprek aan met 6 bestuurders uit de ICT-sector over het
Manifest ’Digitalisering als maatschappelijke motor’ van NLdigital en de
verbinding met de nieuwe I-strategie.
In december vond vervolgoverleg plaats tussen de secretaris-generaal en
de 6 ICT-bestuurders om handen en voeten te geven aan de 5 actielijnen uit
het Manifest.

24

Kamerstukken II 2020/21, 26643, nr. 779.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

76

4 ORGANISATIE RIJKSOVERHEID EN OVERIGE BEDRIJFSVOERING
4.1 Inleiding
Dit hoofdstuk gaat in op de organisatorische ontwikkelingen op het gebied
van rijksbrede bedrijfsvoering, huisvesting en faciliteiten, rijksinkoop en
de organisatie van de Rijksoverheid.
In 2021 is de uitwerking van de ‘Ambitie Rijksdienst 2022’ gestart. En er is
geoefend met hybride werken als nieuwe werkwijze bij het Rijk. Ondanks
de coronamaatregelen en de gevolgen van de coronapandemie, ging in
2021 het werken bij het Rijk en de dienstverlening aan burgers, bedrijven of
eigen collega’s gewoon door. Hierdoor lag dit jaar opnieuw de nadruk op
het ondersteunen van rijksmedewerkers bij het uitoefenen van hun werk.
Of dat nou onderweg, op kantoor of thuis was. Door de betrokkenheid en
inzet van alle rijksmedewerkers kwam de continuïteit van het werken bij
het Rijk niet in gevaar.
4.2 Rijksbrede bedrijfsvoering
In april 2021 hebben de Secretarissen-Generaal (SG) een brief25
overhandigd aan informateur Herman Tjeenk Willink. Deze brief kwam
mede tot stand door de visie van de Interdepartementale Commissie
Bedrijfsvoering Rijk (ICBR) op de organisatie van het Rijk en de rijksbrede
bedrijfsvoering. In deze brief staan gezamenlijke ambities voor deze
kabinetsperiode. Het kabinet nam onder meer de aanbeveling over om als
één Rijk over de grenzen van ministeries heen te gaan samenwerken.
Hieronder volgt een overzicht van de resultaten die zijn behaald op het
gebied van Organisatie en Bedrijfsvoering van het Rijk. De benoemde
resultaten gelden voor de domeinen Personeel & Organisatie, Informatie­
voorziening & ICT, Facilitair, Huisvesting en Inkoop.
Met het instellen van domeintafels binnen het Directoraat-Generaal
Vastgoed en Bedrijfsvoering Rijk versterkt de informatie-uitwisseling en
samenwerking tussen de Shared service organisaties (SSO’s) en het Rijks­
vastgoedbedrijf van BZK met het ministerie van BZK als beleid- en kaders­
teller. Aansluiting en wisselwerking vindt plaats op de domeinen P&O,
Informatiehuishouding & ICT en Huisvesting, Facilitair, Inkoop &
Beveiliging.
4.2.1 Personeel en Organisatie
Programma Hybride Werken
In navolging van de Ambitie Rijksdienst 202226 is het rijksbrede programma
‘Hybride Werken’ opgesteld.
In maart 2021 is het rijksbrede onderzoek naar thuiswerken ‘We werken
thuis’ afgerond en gepubliceerd. De focus van het onderzoek lag op de
effecten van thuiswerken op de voortgang van de bedrijfsvoering en het
welzijn van medewerkers. De conclusies en aanbevelingen zijn opgenomen
in het rijksbrede programma ‘Hybride Werken’. Samen met de ministeries,

25
26

Kamerstukken II 2020/21, SGO-brief aan informateur.
Kamerstukken II 2020/21, 31490, nr. 289.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

77

de uitvoeringsorganisaties, leveranciers en de personeelsvertegenwoor­
diging zijn in 2021 de eerste stappen gezet om hybride werken in te voeren
(zie ook 1.2.1, 1.2.4, 1.2.7, 1.2.8 en 4.3.3).
Cao Rijk afgesloten
In november 2021 zijn het Rijk als werkgever en de vakbonden tot een
akkoord gekomen en is de cao Rijk afgesloten. Deze cao geldt van 1 januari
2021 tot en met 31 maart 2022 (zie ook 1.2.4).
In 2021 is gerealiseerd dat de collega’s van de Rijkschoonmaakorganisatie
per 1 januari 2022 zijn opgenomen in het Functiegebouw Rijk en daarmee
ook zijn aangesloten op de cao Rijk (zie ook 4.3.5). De rijksbrede roosterap­
plicatie van P-Direkt is als standaard operationeel.
Brede evaluatie organisatiekaders
In december 2021 is het eindrapport ‘Brede evaluatie organisatiekaders’27
aan de Tweede Kamer aangeboden. Dit rapport geeft inzicht in de doelma­
tigheid, doeltreffendheid en toekomstbestendigheid van en onderlinge
samenhang met alle organisatiekaders (zie ook 4.5.3).
Realisatie banenafspraak
Naar aanleiding van de motie Stoffer/Van Dijk is in oktober 2021 een brief
aan de Tweede Kamer aangeboden over de banenafspraak en de inzet van
een pool van medewerkers die breed binnen de overheid inzetbaar zijn (zie
ook 1.2.3).
4.2.2 Informatievoorziening en informatiehuishouding
Om de dienstverlening van de overheid te verbeteren, is in 2021 een aantal
activiteiten uitgevoerd op het gebied van informatievoorziening (zie ook
hoofdstuk 3 informatievoorziening):
• Programma Open Overheid
In mei 2021 is het rijksbrede programma ‘Open Overheid’ gestart. Dit is
een ‘interdisciplinair’ en interdepartementaal samenwerkingsverband
van 10 directies en diensten van de ministeries BZK en OCW en alle
ministeries. Het programma zorgt ervoor dat de maatregelen om tot
een meer open, transparante overheid vanuit samenhang te komen
worden gerealiseerd, elkaar versterken en aanvullen. Het programma
werkt langs vier inhoudelijke sporen. Dit zijn: informatievoorziening,
informatiehuishouding, de nieuwe Archiefwet en het traject politiekambtelijke verhoudingen. Daarbij wordt ook ingezet op de wetgeving en
richtlijnen op deze gebieden en eenduidige communicatie van het
gehele programma.
• Informatievoorziening: actieve en passieve openbaarmaking
Binnen het Rijk moet een meer open bestuursstijl komen om de infor­
matievoorziening aan het parlement te verbeteren. Om dat te bereiken
volgen er maatregelen. In mei 2021 is de ‘Beleidslijn Openbaarmaking
Nota’s’28 aan de Tweede Kamer aangeboden. Sinds juli 2021 is een start
gemaakt met het actief openbaar maken van beslisnota’s in de
categorieën wetgeving en beleid. Daarnaast zijn de voorbereidingen
gestart voor de inwerkingtreding van de Wet open overheid (Woo).

27
28

Kamerstukken II 2021/22, 31490, nr. 309.
Kamerstukken II 2020/21, 28362, nr. 56.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

78

Verder worden er maatregelen genomen om de situatie rondom de
afhandeling van verzoeken om informatie te verbeteren (de
zogenoemde Wob-verzoeken).
Open op Orde: informatiehuishouding
Op 6 april 2021 is het actieplan ‘Open op Orde’29 aan de Tweede Kamer
aangeboden. Dit plan gaat over de verbetering van de informatiehuis­
houding. De betreffende SSO’s van BZK hebben een gezamenlijke
propositie in het kader van het actieplan ‘Open op Orde’ gedaan. In
december 2021 stemde de ministerraad in met de benoeming van een
regeringscommissaris Informatiehuishouding. Deze regeringscommis­
saris is de aanjager voor de uitvoering van het actieplan. De verbetering
van de Informatiehuishouding is ook als thema in de ‘I-strategie Rijk
2021-2025’ opgenomen die op 6 september 2021 aan de Tweede Kamer
is aangeboden. De resultaten zijn onder 3.6 Informatiehuishouding
opgenomen.
Versterking ambtelijk vakmanschap
Gedurende 2021 is het programma ‘Grenzeloos samenwerken/Ambtelijk
Vakmanschap’ verder gebracht en zijn initiatieven genomen om
ambtelijk vakmanschap te versterken. Voor de resultaten van deze
aanpak, zie 1.2.5.

•

•

4.2.3 Facilitair, Huisvesting, Inkoop en beveiliging
Afspraken versnelling Duurzaamheid (juli en december 2021)
In juni 2021 zijn in de ICBR afspraken gemaakt om de duurzaamheidsopgave
van de Rijksoverheid te versnellen en te versterken. Zo is besloten om een
CO2-prestatieladder bij alle ministeries in te voeren. Dit instrument
waarborgt het sturen op een vermindering van de CO2-uitstoot binnen de
Plan-Do-Act-cyclus (PDAC), zie paragraaf 2.2. In 2022 volgt de invoering en
toepassing per departement. In december 2021 is besloten om een interde­
partementaal programmateam op te richten om deze versnelling mogelijk
te maken en te ondersteunen bij de overgang en invoering naar een
duurzame bedrijfsvoering en inkoop.
Evaluatie Rijkshuisvestingstelsel
In oktober 2021 kreeg de Tweede Kamer een brief met informatie over de
spreiding van werkgelegenheid en de evaluatie van de werking van het
Rijkshuisvestingstelsel voor kantoren en specialties30, zie 4.3.1.
Fysieke Werkomgeving Rijksoverheid (FWR)
In maart is in de Interdepartementale Commissie Huisvesting en Faciliteiten
(ICHF) de handreiking ‘Fysieke Werkomgeving Rijk’ 2021/2022 besproken.
Deze handreiking beschrijft hoe intern binnen het Rijk wordt omgegaan met
fysieke voorzieningen in de kantoren en gedragsregels op de werkvloer.
Het accent ligt op meer flexibiliteit (zie ook 4.3.3).
Masterplan Den Haag
• In december 2021 is vanwege de renovatie van het Binnenhof besloten
om het ministerie van Algemene Zaken tijdelijk onder te brengen in
het rijksverzamelpand aan de Bezuidenhoudseweg 73 in Den Haag.
• In september 2021 is het tijdelijke onderkomen van de Tweede Kamer
aan de Bezuidenhoutseweg in gebruik genomen. Hiermee is een
belangrijke stap genomen in de renovatie van het Binnenhof.

29
30

Kamerstukken II 2020/21, 29362, nr. 291.
Kamerstukken II 2021/22, 345510, nr. 307.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

79

Service in nabijheid
Het concept Service in nabijheid hebben, is over meer panden uitgerold.
Pandbewoners krijgen meer informatie over het aanbod van dienstver­
lening in bepaalde panden. Verder is er per pand een contactmanager die
aanspreekbaar is voor de dienstverlening. Ook is een eerste stap gezet om
meer dienstverleners die rijksbreed werken, te betrekken.
4.2.4 Beveiliging
Besluit BVA-stelsel Rijksdienst 2021
Na het akkoord van de ministerraad ging op 1 januari 2021 het ’Besluit BVAstelsel Rijksdienst 2021’ in. Gelijktijdig ging het Besluit CIO-stelsel
Rijksdienst 2021 in. Hiermee verviel het ‘Beveiligingsvoorschrift 2013’ (BVR
2013). Dit nieuwe besluit BVA-stelsel beoogt een verdere rijksbrede unifor­
mering en harmonisatie van de functies van de Beveiligingsautoriteit Rijk
(BVA Rijk) en departementale beveiligingsautoriteiten. Daarnaast geeft dit
besluit richting aan de verdere ontwikkelafspraken voor de departementen
in de komende jaren.
Taakbesluit RBO
De Rijks Beveiligings Organisatie (RBO) is opgericht om operationele
fysieke beveiligingstaken te leveren. Het taakbesluit verschaft helderheid in
de positie en aansturing van de RBO. De RBO is opgericht met een bepaald
doel: het leveren van operationele en fysieke beveiligingstaken. Daar zijn in
de loop der tijd steeds meer activiteiten bijgekomen en daarnaast leven er
verschillende beelden bij de positie en aansturing van RBO. Het taakbesluit
RBO is bedoeld om hier helderheid in te verschaffen.
Wegwijzer vertrouwelijke informatie
Er is een rijksbreed sjabloon van de ‘Wegwijzer omgaan met vertrouwelijke
informatie’ opgesteld. Deze wegwijzer is een praktisch handvat voor
medewerkers die te maken (kunnen) krijgen met vertrouwelijke informatie
en kan voor elk departement op maat worden gemaakt.
Rijksbrede bewustzijnscampagne ‘Een Veilig Rijk’
De BVA’s van alle departementen hebben afgesproken om ook in 2021
digitaal campagne te voeren. Dit is gedaan om veiligheidsbewustzijn te
creëren en om veilig gedrag bij medewerkers en managers binnen het Rijk
te stimuleren. In het kader van COVID-19 is daarbij meer aandacht besteed
aan de thuiswerksituatie.
De campagne heeft als doel de kwetsbaarheid voor veiligheidsrisico’s te
beperken. Door met centraal georganiseerde projecten in te zetten op
uniforme, structurele en integrale aandacht voor veilig gedrag, willen de
BVA’s de veiligheidscultuur op interdepartementaal niveau verbeteren.
Een van die projecten is het flitspanelonderzoek. Hiermee is getoetst hoe er
met overheidsinformatie wordt omgegaan en waar kaders en richtlijnen
helderder omschreven kunnen worden. Daarnaast is onderzocht hoe de
(thuis)werkomgeving eruitziet en welke mogelijke beveiligingsrisico’s
daaraan verbonden zijn.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

80

4.3 Huisvesting en faciliteiten
De coronacrisis zorgt ervoor dat medewerkers vooral thuis werken en veel
minder op kantoor zijn. Dat heeft gevolgen voor het kantoorgebruik van
het Rijk. Daarom denken alle partijen die bij de rijkshuisvesting zijn
betrokken na over hun huisvesting de komende jaren.
Vanwege deze nieuwe manier van werken is de rijksdienst begin 2021
gestart met het programma ‘Hybride Werken’. Daarmee gaat de Rijks­
overheid mee met een grotere arbeidsmarktbeweging die werknemers
meer autonomie biedt in hun werk-privébalans. In juni heeft het toenmalige
kabinet besloten dat hybride werken het uitgangspunt is voor het werken
bij het Rijk.
Het programma ‘Hybride Werken’ werkt samen met de ministeries aan
voorzieningen die deze werkvorm ondersteunen. Nu werknemers
structureel deels thuis en deels op kantoor (of elders) gaan werken, bereikt
de zorgplicht van de werkgever ook meer structureel de thuiswerkplek.
Figuur 38 Naar de praktijk van hybride werken

4.3.1 Masterplannen rijkskantoorhuisvesting
Rijkshuisvestingsstelsel voor kantoren en specialties
Het Rijkshuisvestingsstelsel bestaat uit alle kantoren en het ‘specialty­
stelsel’ en regelt de interne verhoudingen binnen het Rijk voor alle vastgoed
voor rijkskantoren en ‘specialties’. Voorbeelden van specialties zijn
gerechtsgebouwen, gevangenissen, laboratoria en archiefdiensten. Het
stelsel beschrijft wie bepaalt en betaalt, wie wat doet en wie welke risico’s
draagt. Een solide Rijkshuisvestingsstelsel is een randvoorwaarde om als
Rijksoverheid goed te functioneren. Ambtenaren en bezoekers krijgen een
passende, prettige, gezonde en veilige omgeving aangeboden. Een
omgeving met een zo goed mogelijke ondersteuning van werk en dienst­
verlening. Het Rijkhuisvestingsstelsel streeft ook doelen voor de Rijksbe­
drijfsvoering na, zoals bestuurlijke en administratieve vereenvoudiging.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

81

In 2021 is een evaluatie van de twee stelsels van het Rijkshuisvestingsstelsel
uitgevoerd. De eindrapporten zijn aangeboden aan de Tweede Kamer.31 De
onderzoekers concluderen dat de verrichte activiteiten rond doelmatigheid,
besparingen en minder leegstand van kantoorruimten hebben bijgedragen
aan het behalen van de doelen van het kantorenstelsel. In de evaluatiepe­
riode (2016-2021) is gestuurd op doelgerichte Rijkshuisvesting. Dat
gebeurde door onrendabele, vaak kleine eigendomspanden en huurpanden
af te stoten en door aangescherpte regels voor het ruimtegebruik te
hanteren. Dat laatste gebeurde vooral in nieuwbouw en bij ingrijpende
renovaties. De sturing van het kantorenstelsel gebeurt centraal met
13 masterplannen voor de rijkskantoorhuisvesting, voor alle provincies en
de stad Den Haag.
Vanwege de grote verscheidenheid aan functies en gebouwen van panden
die onder specialties vallen, is het moeilijker om cijfers op dit stelselniveau
te presenteren. Het specialtystelsel had de afgelopen jaren verschillende
doelen, zoals minder contractpartners (de ‘Single Point of Contact’) en een
beprijzing op basis van werkelijke jaarkosten. Andere doelen waren het
opstellen van Meerjaren Onderhouds- en Investeringsprogramma’s
(MOIP’s) en een standaard voor rapporteren en verantwoorden. De onder­
zoekers concluderen dat het grootste deel van de uitgevoerde activiteiten
positief heeft bijgedragen aan het realiseren van deze doelen.
De huisvestingskosten (berekend aan de hand van het totaal van de
gebruikstarieven) voor het kantorenstelsel bedroegen in 2021 489 miljoen
euro en voor het specialtystelsel 352 miljoen euro. De centrale sturing kwam
van het ministerie van BZK en standaardisering en samenwerking binnen
de Rijksdienst zorgden voor meer kwaliteit en efficiëntie in de kantoorhuis­
vesting en overige bedrijfsvoering van het Rijk. Dit zorgt voor zo laag
mogelijke huisvestingskosten van ministeries.
Organisatieomvang*

Tabel 23 Huisvestingskosten in miljoenen euro
Jaar

2017

2018

2019

2020

2021

Rijkskantoren

418

422

436

457

489

Specialties

287

325

342

348

352

*Uitzonderingen organisatieomvang: incidenteel Defensie en zbo’s.

Bron: Rijksvastgoedbedrijf.

De ontwikkeling van het totaal aantal vierkante meters bruto vloeropper­
vlakte voor rijkskantoren en specialties laat tussen 2017 en 2021 een min of
meer stabiele situatie zien.
Organisatieomvang*

Tabel 24 Ontwikkeling omvang in m2 bvo x 1.000 euro
Jaar

2017

2018

2019

2020

2021

Rijkskantoren

2.269

2.121

1.989

2.021

2.030

Specialties

2.201

2.234

2.208

2.207

2.299

*Uitzonderingen organisatieomvang: incidenteel Defensie en zbo’s.

Bron: Rijksvastgoedbedrijf.

Sinds het huidige Rijkshuisvestingsstelsel inging, is er veel bereikt rond
een doelmatige en effectieve Rijkshuisvesting. Het stelsel functioneert naar
behoren. Toch zien we dat een verdere realisatie van vooral de besparings­
doelen onder druk staat. Dit is voor een belangrijk deel verklaarbaar: de

31

Kamerstukken II 2021/22, 31490, nr. 307

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

82

Rijksoverheid is gegroeid en daarmee de huisvestingsbehoefte aan rijks­
kantoren en specialties. Deze groei komt door nieuwe beleidsprioriteiten en
maatschappelijke ontwikkelingen. Andere verklaringen zijn ontwikkelingen
in de vastgoedmarkt die de vierkante meterprijs beïnvloeden. En hogere
kwaliteitseisen aan Rijkspanden door wettelijke bepalingen, zoals voor
fysieke toegankelijkheid. Maar ook het Klimaatakkoord en de daaruit voort­
vloeiende duurzaamheidsmaatregelen en bijdragen aan maatschappelijke
doelen als overtollige panden transformeren tot woningbouw. Dit alles leidt
tot extra investeringen en uiteindelijk hogere huisvestingskosten voor de
Rijksoverheid.
Resultaten uitvoering masterplannen in 2021
In Rijkspanden treffen we voortdurend fysieke maatregelen om rijksambte­
naren zo goed mogelijk te ondersteunen in hun werk. Gebruikers vragen
om aanpassingen en andere voorzieningen, zeker in de overgang naar
een hybride setting. De masterplannen zijn daarbij een belangrijk sturings­
instrument voor vastgoedontwikkelingen op de middellange en lange
termijn. Juist in deze periode van onzekerheid over huisvesting door de
coronacrisis.
Er vindt jaarlijks een meting van de voortgang en resultaten van deze
masterplannen plaats. Dat gebeurt aan de hand van de prestatie-indicatoren
zoals:
• het effect op het totale aantal vierkante meters;
• de efficiency van het ruimtegebruik;
• de leegstand;
• de huisvestingskosten.
Doorrekening van de masterplannen laat zien dat de plannen nog altijd
een goede oplossing bieden voor de kantoorhuisvesting van het Rijk. Voor
de belangrijkste kritieke prestatie-indicatoren zien we een stabiele ontwik­
keling, vergelijkbaar met 2020.
In 2021 is het totale aantal vierkante meters bruto vloeroppervlakte (bvo) in
de masterplannen uitgekomen op 2.759.856 m2 bvo. Dit is een minieme
groei ten opzichte van 2020, toen dit 2.755.103 m2 bvo was. Het ruimtege­
bruik gemeten in vierkante meters bvo per kantoorwerkplek bleef de
afgelopen jaren nagenoeg stabiel en bedroeg in 2021 24,6 m2 bvo. In 2020
bedroeg dit 24,2 m2 bvo. Dit cijfer is overigens een rekenkundig gemiddelde;
in de praktijk kunnen afwijkingen optreden.
De leegstand in rijkskantoren is de afgelopen jaren fors gedaald door afstoot
van inefficiënte eigendomspanden en huurpanden. Na jaren van daling zien
we dat de leegstand landelijk stabiliseert en eind 2021 3,75 procent van de
totale voorraad bedroeg. Daarmee voldoet het percentage leegstand aan
het landelijk streefcijfer van ongeveer 4 procent. Maar er zijn ook grote
verschillen tussen de masterplannen. In een aantal masterplannen is de
leegstand hoger en ondernemen we initiatieven om deze terug te dringen.
Problematischer is het feit dat de frictieleegstand in de masterplannen Den
Haag en Utrecht eind 2021 slechts respectievelijk 0,5 en 0 procent bedroeg.
Voor beide masterplannen is een frictieleegstand van 4 procent gewenst om
snel te kunnen inspelen op veranderingen in de vraag.
Bijzondere masterplanprojecten die in 2021 zijn opgeleverd:

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

83

•

•
•

Huisvesting van VWS-directie Eenheid Secretariaten Tuchtcolleges
en Toetsingscommissies (ESTT) in het rijksverzamelkantoor
Fentener van Vlissingenkade 1 te Utrecht à twee type organisaties
in één kantoorlocatie.
Realisatie Douane-lab in rijkslocatie Kingfordweg 1 in Amsterdam.
Realisatie rijkslocatie Schedeldoekshaven 131 in Den Haag
(Terminal Noord) à inrichtingsconcept waarin eerste ervaringen
van hybride werken zijn meegenomen.

Afstoot en verkoop masterplanpanden
Het Rijksvastgoedbedrijf verkocht in 2021 vier panden die door de
uitvoering van de masterplannen overbodig werden. In totaal ging het om
24.626 m2 bvo. Dit is een stijging ten opzichte van 2020. Toen werden er zes
panden verkocht die in totaal 15.581 m2 bvo besloegen. Het netto verkoop­
resultaat (dit is de verkoopopbrengst minus de boekwaarde en verkoop­
kosten) in 2021 bedroeg 16 miljoen euro. De structurele besparing door de
verkoop is ruim 2,8 miljoen euro per jaar. Dit is de som van alle uitgespaarde
afschrijf- en rentekosten, kosten voor beheer, onderhoud en energie en de
benodigde investeringskosten als er wel zou zijn besloten de vier panden te
blijven gebruiken.
Organisatieomvang*

Tabel 25 Verkochte masterplanpanden
Jaar

2017

2018

2019

2020

Aantal afgestoten panden

8

6

6

6

2021
4

Bruto vloeroppervlakte m2

35.527

52.024

27.228

15.581

24.626

Nettoresultaat (vorig boekjaar) x
€ 1.000

2.600

24.300

2.044

8.283

16.070

Structurele besparing x € 1.000

2.500

940

259

1.294

2.829

*Uitzonderingen organisatieomvang: In de rijkskantoren huisvesten vaak diverse organisaties.

Bron: Rijksvastgoedbedrijf.

4.3.2 Ontwikkeling gebruik rijkshuisvesting
Gebruiksvergoeding Rijksvastgoedbedrijf
Ministeries beschikken over een eigen huisvestingsbudget en betalen
hieruit een gebruiksvergoeding aan het Rijksvastgoedbedrijf. Vergeleken
met 2020 is rijksbreed in 2021 een stijging te zien van de totale gebruiks­
vergoeding met 25 miljoen euro. De stijging wordt onder meer verklaard
door het gereedkomen van diverse projecten.
Organisatieomvang*

Tabel 26 Totale gebruiksvergoeding in miljoenen euro
Jaar

2017

2018

2019

2020

2021

Gebruiksvergoeding

806

778

810

845

870

* Uitzonderingen organisatieomvang: Omvat onder meer enkele zbo’s, de paleizen en derden in opdracht van andere
ministeries, Rijksmusea en internationale organisaties.

Bron: Rijksvastgoedbedrijf.

Leenfaciliteit rijkshuisvesting
Het Rijksvastgoedbedrijf financiert de investeringen in de rijkshuisvesting
met leningen bij het ministerie van Financiën. Na de oplevering van
projecten worden vanuit de gebruiksvergoedingen de rente en aflossingen
betaald van deze leningen. Jaarlijks wordt een leenplafond afgesproken met
het ministerie van Financiën dat samenhangt met het effect van de lening
op het saldo van de Economische Monetaire Unie (EMU). Voor 2021
bedroeg het leenplafond voor de rijkshuisvesting volgens de ontwerpbe­
groting 671 miljoen euro. Het beroep op de leenfaciliteit voor

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

84

rijkshuisvesting in 2021 bleef met een realisatie van 580 miljoen euro ruim
onder dit plafond, mede doordat diverse aankopen niet in 2021 zijn gerea­
liseerd.
Tabel 27 Beroep op leenfaciliteit1 in miljoenen euro
Jaar

2017

2018

2019

2020

2021

Beroep op de leenfaciliteit

283

626

562

726

580

1 Leenfaciliteit zegt iets over hoeveel het RVB heeft geïnvesteerd in de vastgoedportefeuille. Daarbij wordt geen
onderscheid naar organisatie gemaakt.

Bron: Rijksvastgoedbedrijf.

4.3.3 Hybride Werken
Fysieke werkomgeving
Naar verwachting gaat het hybride werken de verhouding tussen op
kantoor, thuis en elders werken veranderen. In 2021 zijn diverse acties
gestart om duidelijk te krijgen welke aanpassingen en voorzieningen er
nodig zijn om rijksambtenaren daarbij zo goed mogelijk te ondersteunen.
Zo is de invloed van hybride werken op de kantooromgeving onderzocht.
Ook is de verwachte huisvestingsbehoefte verkend en zijn uitgangspunten
vastgesteld om een landelijk dekkend aanbod aan rijkshubs32 te
ontwikkelen.
Het feitelijk gebruik van de rijkskantoren is sinds de start van corona
gemeten om duidelijk in beeld te krijgen of de aanscherpingen dan wel
versoepelingen van het thuiswerkadvies tijdens het jaar zijn opgevolgd. In
de volgende figuur is te zien dat de bezetting in de rijkskantoren keurig in
lijn was met de op dat moment van kracht zijnde maatregelen33.

32

Een rijkshub is een centraal knooppunt in een netwerk van werkplekken thuis, elders of op
(rijks)kantoren. De rijkshub dient de rijksambtenaar als een aanvullende en tijdelijke plek om te
werken, overleggen en ontmoeten, naast de standplaats of thuiswerkplek. Ieder (rijks)kantoor
kan als rijkshub (gaan) dienen.
33
De bezettingsgraad is de gemiddelde maximale bezettingsgraad per week en is gebaseerd op
panden die in de rapportage Pandmonitor staan waarvan data beschikbaar is.
Adviezen tijdens de persconferenties:
januari 2021- ‘Werk alleen op kantoor bij een kritische functie die niet vanuit huis mogelijk is.’
mei 2021 - ‘Werk zoveel mogelijk vanuit huis.’
juli 2021 - ‘Werk zoveel mogelijk vanuit huis.’
september 2021 - ‘Werk thuis als het kan en op kantoor als het nodig is’.
november 2021 - ‘Werk minimaal de helft van je werktijd thuis’ respectievelijk ‘Werk thuis, tenzij
het écht niet anders kan’.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

85

Organisatieomvang*

Figuur 39 Bezettingsgraad rijkskantoren

* Uitzonderingen organisatieomvang: In de rijkskantoren huisvesten vaak diverse organisaties.

Bron: Inventarisatie.

Hybride vergaderen
In 2021 vonden vergaderingen vooral digitaal plaats (zie voor het aantal
Webex-vergaderingen, paragraaf 3.5 van deze JBR). De voorzieningen thuis
en de doorontwikkeling van vergadertools (Webex, MS Teams) dragen
eraan bij dat digitaal vergaderen een natuurlijk onderdeel van de dagelijkse
werkzaamheden is. Met het oog op het hybride werken, zijn er in de rijks­
kantoren voorzieningen getroffen om hybride te kunnen vergaderen.
Hybride vergaderen is een mengvorm van fysiek en digitaal vergaderen.
De voorzieningen bestaan uit interactieve schermen, camera’s, geluidsvoor­
zieningen en ruimtelijke aanpassingen. Alle vergaderdeelnemers op
kantoor of elders zijn daarmee goed zichtbaar en te verstaan, met gelijk­
waardigheid als streven.
De voorzieningen zijn gerealiseerd in 757 van de 1.043 vergaderzalen en in
centrale vergadercentra. In 2021 is door opnieuw aangescherpte corona­
maatregelen slechts beperkt ervaring met de voorzieningen opgedaan. Om
een beter beeld te krijgen van de behoeftes, zijn er meer experimenten
nodig. Die vinden pas plaats als dat qua maatregelen weer mogelijk is. Ook
zijn er voor hybride vergaderingen duidelijke gedragsafspraken en
instructies van voorzieningen nodig. Net als met digitaal vergaderen moet
de praktijk uitwijzen welke voorzieningen in welke situatie passend zijn. Er
is voorlichtings- en instructiemateriaal beschikbaar over hoe je hybride kunt
vergaderen en hoe je deze vergadering moet voorzitten.
Voor de overlegruimtes die geen onderdeel zijn van de centrale vergader­
centra is met andere oplossingen geëxperimenteerd. Op basis daarvan
stellen de ICT-dienstverleners op aanvraag middelen (speakerphones en
ruisonderdrukkende koptelefoons) beschikbaar. Met deze middelen kunnen
rijksambtenaren eenvoudig en flexibel met persoonlijke toestellen (laptop,
tablet, telefoon) hybride vergaderen.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

86

4.3.4 Toegankelijkheid rijkskantoren
Rijksgebouwen met een publieke functie moeten goed toegankelijk te zijn.
Op dit moment voldoen deze gebouwen aan het wettelijk kader voor
toegankelijkheid. Daarbovenop worden in rijkskantoren aanvullende
maatregelen getroffen om de toegankelijkheid verder te vergroten. Daarom
maken rijkskantoren gebruik van een toegankelijkheidsstandaard (ITS
2012). Daarbij worden de gebouwen verder verbeterd en in lijn gebracht met
de doelstellingen uit het VN-verdrag voor de rechten van mensen met een
handicap. Het doel van dit verdrag is om personen met een handicap in staat
te stellen om op voet van gelijkheid met anderen aan de samenleving deel
te nemen. Om dit mogelijk te maken, moet ook de werkomgeving goed
toegankelijk zijn.
In 2019 is in zeven rijkskantoren in Den Haag onderzocht hoe de toeganke­
lijkheid verder kan worden verbeterd. In vier van deze gebouwen zijn extra
maatregelen nodig om aan de toegankelijkheidsstandaard te voldoen. Vaak
ging het daarbij om de bereikbaarheid van en binnen gebouwen, de zicht­
baarheid van routes en kleinere aanpassingen. In 2021 zijn in drie gebouwen
maatregelen doorgevoerd. Eén gebouw wordt in 2022 afgerond.
In het ’Actieplan voor bouw’ staat dat er in Nederland diverse standaarden
voor toegankelijk bouwen zijn. Daarom is er een overeenstemming in de
toegankelijkheidsnormering nodig. Marktpartijen, belangenorganisaties
en het Rijk in NEN-verband (Stichting Koninklijk Nederlands Normalisatie
Instituut) werken hier samen aan. Door het gebruik van een eenduidige en
breed gedragen norm weten opdrachtgevers en opdrachtnemers beter
wat de gewenste en te realiseren kwaliteit is. Zo ontstaat meer
eenduidigheid en duidelijkheid.
Verder levert het Rijksvastgoedbedrijf maatwerk op verzoek van een
pandgebruiker, analyseert de situatie en kijkt naar doelmatige oplossingen.
4.3.5 Faciliteiten en concerndienstverleners
In 2011 is gestart met het concentreren van de facilitaire dienstverlening.
Stapsgewijs vindt de overdracht plaats van ministeries aan de Belasting­
dienst, Rijkswaterstaat, DJI en FMHaaglanden. Deze diensten noemen we
ook wel (rijks)concerndienstverleners (CDV’s). Het verzorgingsgebied van
de CDV’s omvat zo’n 92 procent van de rijkskantoren. De CDV’s zijn al ver
met het harmoniseren van hun dienstverlening. In 2021 is de samenwerking
met onder meer de ICT-dienstverleners, het Rijksvastgoedbedrijf en de rijks­
leveranciers verder versterkt. Zo zijn er digitale vergaderfaciliteiten in
centrale vergaderzalen geplaatst om daar hybride te kunnen werken. In 2021
is een taakbesluit voor de RBO gemaakt. Dit om helderheid te geven over
de taken van de betreffende organisaties, de inrichting van de governance
en de sturing op tarieven en bijbehorend kostprijsmodel. De taakbesluiten
voor de IPKD en de RSO volgen in 2022.
Organisatieomvang*

Rijks Beveiligings Organisatie (RBO)
De RBO vervult een onmisbare functie binnen de Rijksoverheid. Ze beveiligt
met zo’n 1.250 beveiligingsprofessionals meer dan 450 (rijks)locaties voor
ruim 30 afnemers. Er zijn ongeveer 500 fte’s in vaste dienst. Verder werkt
de RBO met particuliere beveiligingsorganisaties (PBO’s). Bij die
* Uitzonderingen organisatieomvang: Nationaal Comité 4 en 5 mei.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

87

samenwerking houdt de RBO toezicht op het gebied van voorwaarden en
werkwijze. De rijkslocaties en afnemers zijn ministeries en uitvoeringsorga­
nisaties, maar ook belangrijke waterkeringen. In 2021 is de dienstverlening
verder uitgebreid met regionale Rijkswaterstaatlocaties.
Naast de (rijks)locaties beveiligt de RBO normaal gesproken ook zo’n 150
rijksevenementen van (inter)nationaal belang. Vanwege de coronacrisis lag
dit aantal in 2021 lager. De jaarlijkse omzet van de RBO bedraagt ongeveer
93 miljoen euro.
Organisatieomvang*1

Interdepartementale Post- en Koeriersdienst (IPKD)
De IPKD verzorgt transport- en koeriersdiensten voor ministeries en
agentschappen. De dienst richt zich vooral op vertrouwelijke en
gerubriceerde zendingen. Als wettelijke taak heeft de dienst het bezorgen
van gerechtelijke brieven in opdracht van het Openbaar Ministerie. De
IPKD vervult ook bijzondere opdrachten. Zo verspreidde de dienst in 2021
in opdracht van het ministerie van OCW zelftesten aan ongeveer 9.000
onderwijsinstel­lingen in Nederland. Ook bezorgde de dienst in verband
met de corona­maatregelen geschikt meubilair en ICT-middelen voor
thuiswerkplekken. De IPKD werkt met een vaste bezetting van ongeveer
135 medewerkers, aangevuld met zo’n 20 fte aan uitzendkrachten.
Daarnaast werkt de dienst via aanbestedingscontracten met
onderaannemers. Jaarlijks bezoekt de IPKD ongeveer één miljoen
adressen. De omzet bedraagt zo’n 23 miljoen euro.
Samenwerking RBO en IPKD
In 2021 is besloten om de RBO en de IPKD onder te brengen in één
zelfstandige organisatie met een doelmatig ingerichte bedrijfsvoering. Dit
Agentschap krijgt de naam Rijksdienst Beveiliging en Logistiek (RBL).

Organisatieomvang*2

Rijksschoonmaakorganisatie (RSO)
In opdracht van de CDV’s en andere rijksdiensten levert de Rijksschoon­
maakorganisatie vanaf 2016 schoonmaakdiensten in rijksgebouwen door
het hele land. De RSO heeft ruim 1.000 fte (1.600 schoonmaakmede­
werkers) en verzorgt de dienstverlening op meer dan 600 locaties en voor
24 opdrachtgevers. De omzet van RSO bedraagt ongeveer 77 miljoen euro.
In 2021 zijn volgens de planning nieuwe partijen aangesloten, zoals een
aantal locaties van de Raad voor de Rechtspraak en de Nederlandse
Voedsel- en Warenautoriteit. Hierdoor kwamen er tientallen nieuwe schoon­
makers bij de overheid in dienst.
Per 2021 is het sturingsmodel voor de RSO aangepast. Er is een Bestuurlijk
Overleg RSO ingericht dat als strategisch adviesorgaan voor de eigenaar
werkt. Daarnaast is het Strategische Opdrachtgeversoverleg RSO (SOR) als
afnemersberaad opgericht. Op operationeel niveau is het Operationeel
Opdrachtgeversoverleg RSO (OOR) ingesteld, waarin alle opdrachtgevers
zijn vertegenwoordigd
De RSO heeft in 2021 haar dienstverlening gestandaardiseerd en geünifor­
meerd en het tariferingsstelsel vereenvoudigd. De RSO werkt nu met een
tarief per vierkante meter voor de basisdienstverlening en een uurtarief voor
de additionele dienstverlening. Dit leidde tot een herverdeling van de
kosten.
*1 Uitzonderingen organisatieomvang: Incidenteel zbo's en adviescolleges.

*2 Uitzonderingen organisatieomvang: Voor Defensie betreft het enkel kantoorlocaties.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

88

In het kader van goed werkgeverschap zijn in 2021 twee ontwikkelingen
het vermelden waard. Zo kregen alle schoonmaakmedewerkers, net als hun
ambtelijke collega’s, een mobiele telefoon met netwerkaccount. Verder is in
de nieuwe cao Rijk afgesproken dat alle schoonmaakmedewerkers per
1 januari 2022 in het Functie- en Loongebouw Rijk komen.
4.4 Rijksinkoop
4.4.1 Inkopen met impact
Door de rijksbrede inkoopstrategie ‘Inkopen met impact’38 (IMI) is de
realisatie van duurzaamheidsambities en maatschappelijk verantwoord
inkopen (MVI) goed op gang gekomen. Dit geldt voor de hele bedrijfs­
voering van de Rijksoverheid in 2021. Ook zijn er voor enkele inkoopcate­
gorieën nieuwe categorieplannen gemaakt. Daarbij is de rijksbrede
inkoopstrategie IMI de belangrijkste pijler.
4.4.2 Herijking categoriemanagement en strategisch
leveranciersmanagement Rijk
Om meer samenhang tussen de categorieën te creëren, is het categorie- en
strategisch leveranciersmanagement opnieuw bekeken. De nieuwe indeling
maakt het beter mogelijk om de maatschappelijke doelen die het kabinet
nastreeft ook echt te realiseren. De rijksbrede inkoopuitgaven (de ‘spend’,
zie paragraaf 4.4.5) en de marktsectoren waar dit geld besteed wordt, geven
veel mogelijkheden om de hefboomfunctie van de rijksbrede inkoop verder
in te vullen.
Eind 2021 zijn onder meer de categorieplannen Duurzame Inzetbaarheid,
Beveiliging en Bedrijfshulpverlening (BHV) en ICT Werkplekomgeving Rijk
(IWR) gemaakt. De uitvoering van deze categorieplannen en plannen voor
strategisch leveranciersmanagement (SLM) moet voor een groot deel nog
plaatsvinden. Het is belangrijk om de vragen over dienstverlening zo goed
mogelijk te verwoorden. Daarom zijn de meeste strategische klantenraden
geïnstalleerd en functioneren goed. Bij veel geïnstalleerde klantenraden is
de bezetting op orde.
De volgende kaders lichten ter illustratie toe wat voor activiteiten en
werkzaamheden als onderdeel van rijksbrede categoriemanagement en
SLM worden uitgevoerd.
Categorie Vervoer en Verblijf
De categorie Vervoer en Verblijf is van toegevoegde waarde, ook in
tijden dat er minder gereisd en fysiek wordt vergaderd. 2021 was
een jaar met grote impact op de maatschappij, maar zeker ook op
het vervoers- en verblijfsdomein. We vergaderen steeds meer digitaal
en (deels) thuiswerken wordt de nieuwe norm. Vooruitlopend op die
ontwikkeling heeft de categorie in 2021 de basis gelegd voor nieuwe
innovatieve en flexibele contracten, die meebewegen met de veran­
derende (reis & verblijf) behoeftes van medewerkers van het Rijk.
Vanaf 2023 gaan we reizen met een nieuwe Mobiliteitskaart en
applicatie. Verder pakken we naast de trein of tram ook een deelfiets
en boeken we onze eigen internationale reis via Travelpoint (3W/BZ),
waarbij we moeiteloos de minst vervuilende reis kunnen kiezen. Ook
38

Kamerstukken II 2019/20, 30196, nr. 679.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

89

gaan we naar een vergaderhub of externe bijeenkomstlocatie met onze
leasefiets en verminderen we de CO2-voetafdruk door collega’s te
stimuleren om duurzamer te reizen. Daarnaast zet deze categorie in op
verdere standaardisatie en kwaliteitsmanagement. Door de grote
hoeveelheid aan (anonieme) data is het mogelijk om te sturen op geld,
uitstoot en reizigersbehoefte. Kortom, we reizen anders en schoner.
SLM Microsoft/Google/Amazon
SLM werkt continue aan betere voorwaarden. SLM is dan ook onder
meer in gesprek met leverancier Microsoft over verbeteringen van
de rijksbrede Microsoft Business and Services Agreement (MBSA).
De focus ligt op het verbeteren van de voorwaarden voor het Rijk op
het gebied van privacy, security en duurzaamheid. In 2020 heeft SLM
op het product Google Workspace een Data Protection Impact
Assesment (DPIA) laten uitvoeren. Dit onderzoek heeft 10 risico’s aan
het licht gebracht. De in 2020 overeengekomen kern-privacyprincipes
bleken in 2021 niet te passen in een uitwerking waarin een rijksbreed
framework met Google kon worden afgesloten. Na een raadpleging
bij de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) en het daarop volgende
advies was er wel voortgang mogelijk. Als eerste heeft SLM samen
met het ministerie van OCW en de onderwijscoöperaties SURF en
SIVON een overeenkomst voor het gebruik van Google Workspace in
het onderwijs gerealiseerd. De verwachting is om in het eerste
kwartaal van 2022 een framework voor de Rijksoverheid te sluiten dat
betrekking heeft op Google Workspace en Google Cloud Platform.
Daaraan is in 2021 gewerkt. Ook wordt een DPIA uitgevoerd op de
werking van de producten van de leverancier Amazon Web Services.
Hierna starten ook met deze partij gesprekken om te komen tot een
framework voor de Rijksoverheid.
Categorie IWR
Voor de categorie IWR is MVI het meest richtinggevende beleid. Denk
hierbij aan ‘IMI’ en het ‘Nationaal Plan Maatschappelijk Verantwoord
Inkopen’. IWR wil op dit thema bij de koplopers van de EU horen. IWR
beschikt over specialistische MVI-kennis en heeft deze expertise
maximaal ingezet bij zes succesvolle ICT-aanbestedingen, onder de
vlag ‘IWR2021’. De ‘IWR2021’-contracten maken extra impact op
klimaat, circulariteit, internationale sociale voorwaarden en waar
passend social return. Deze extra impact viel binnen en buiten het Rijk
op en leidde onder meer tot een nominatie in de top 3 van de
KoopWijsPrijs. Dit is een prijs voor ambitieuze, vernieuwende of
anderszins opvallende projecten op het gebied van MVI. Met
‘IWR2021’ wordt de hardware van ICT-dienstverleners binnen het Rijk
‘Groen, Groener of Groenst’. Ook stimuleren we zo bewustwording en
verandering en realiseren we maximale maatschappelijk waarde.
Categorie Logistiek
In 2021 zijn er door de categorie Logistiek een groot aantal rijksbrede
aanbestedingen gepubliceerd voor overeenkomsten op het gebied
van pakketdiensten, koeriersdiensten, transportdiensten, interna­
tionale koeriersdiensten, verhuisdiensten en internationale verhuis­
diensten. In al deze aanbestedingen vormt de rijksbrede
inkoopstrategie ’IMI’ de rode draad. De categorie heeft deze strategie
vertaald naar de volgende 5 pijlers en verder geconcretiseerd in doelen
voor de diverse aanbestedingen.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

90

De pijlers zijn:
• Solide basis
• Kracht door eenvoud
• Voorspelbaar en meetbaar
• Sociaal en duurzaam
• Innovatief en transitiegericht
Doordat de categorie erin is geslaagd een vertaling te maken van
beleid op papier naar de daadwerkelijke toepassingen in contracten,
is ook de dagelijkse bedrijfsvoering en logistiek van het Rijk een stuk
duurzamer geworden. De aanbestedingen zijn ambitieus ingestoken
en er worden hoge(re) eisen gesteld aan de kwaliteit van de dienst­
verlening. De nieuwe contracten vormen de basis voor de inzet van
aanzienlijk meer elektrische voertuigen (van pakket- en koeriersbusjes
tot een volledig elektrische vrachtwagen) en een slimmere stadslo­
gistiek. Bovenal zorgen ze voor meer aandacht voor het sociale aspect
van deze dienstverlening. Er wordt bij de nieuw gecontracteerde
leveranciers geëxperimenteerd met een breed scala aan proeftuinen,
waarin mensen met een achterstand tot de arbeidsmarkt daadwer­
kelijk weer aan de slag kunnen.
4.4.3 Verdere professionalisering van rijksinkoopmedewerkers
Goed gekwalificeerde medewerkers die de rijksbrede inkoop- en aanbeste­
dinsgtrajecten uitvoeren zijn onverminderd belangrijk. Om die reden zijn
HR-instrumenten binnen de inkoopkolom verder verbeterd en aangepast.
In 2021 is gewerkt aan:
• Arbeidsmarktcommunicatie en werving: Op de inkooppagina van
‘Werken voor Nederland’ zijn meer dan 20 aansprekende verhalen
verschenen over inkopen bij het Rijk. Vanuit deze benadering van de
arbeidsmarkt is een talentpool opgebouwd van 100 mensen. Uit deze
pool zijn 25 kandidaten geplaatst op vacatures in de inkoopkolom van
het Rijk.
• Kwaliteitsraamwerk inkoopkolom (KWIK): Vanaf 2021 is het KWIK in
gebruik genomen. Dit zorgt voor een eenduidige systematiek voor de
beoordeling van inkooprollen en goede interdepartementale vergelijk­
baarheid van inkoopwerkzaamheden. De werving van nieuwe
medewerkers en het inhuren van tijdelijk personeel worden aan de hand
van het KWIK interdepartementaal op elkaar afgestemd. Het vormt de
basis voor de opleidingen die inkopers en contractmanagers
ontwikkelen of al ontwikkeld hebben.
• Samenhangend opleidingsaanbod: Er is een basisopleiding ontwikkeld
voor startende inkoopadviseurs en contractbegeleiders. Deze is in 2021
drie keer uitgevoerd. De rijksbrede Rijksinkoop Opleiding (RIO) twee
medior en een aantal verdiepingsmodules zijn verder ontwikkeld.
• Opleidingen binnen de inkoopkolom: In juni 2021 is het
convenant ‘Opleiden tot inkopers met impact’ tussen het Rijk en vijf
hogescholen getekend. Vanuit deze samenwerking zijn het afgelopen
jaar 20 hbo-studenten bij het Rijk afgestudeerd. Hiervan zijn er
5 ingestroomd op vacatures binnen de inkoopkolom.
• Kennisdeling: Er is een onderzoekscoördinator/community manager
Inkoop aangesteld. Deze persoon zorgt ervoor dat er zo goed mogelijk
gebruik gemaakt wordt van de creatie en circulatie van kennis.
• Stelsel van permanente educatie (SPEIK): 2021 was het tweede jaar van
een pilot met een puntenstelsel voor permanente educatie. De pilot moet
uitwijzen of en in welke vorm een dergelijk puntenstelsel voor de

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

91

inkoopkolom van het Rijk is in te voeren. Door corona en het aansluiten
van nieuwe Inkoop- en uitvoeringscentra (IUC’s) is de pilot met één jaar
verlengd. Eind 2022 vindt de eindevaluatie plaats en volgen aanbeve­
lingen voor een definitieve invoering van het instrument.
4.4.4 Verdere professionalisering door digitalisering
In 2021 ging de Rijksoverheid verder met het digitaliseren van haar inkoop­
processen, volgens de strategie ‘Managed Diversity’. Met deze strategie wil
de Rijksoverheid slagvaardiger inkopen, met meer impact. De ‘Rijksinkoop
Architectuurboard’ toetst de digitaliseringsinitiatieven aan twee basisprin­
cipes. Dit zijn:
1. Het continu borgen van de noodzakelijke kwaliteit.
2. Het continu ontwikkelen van kennis.
Deze basisprincipes vallen uiteen in 6 afgeleide principes:
1. Compliance by design: de informatievoorziening voldoet of geeft
invulling aan de bestaande wet- en regelgeving. Ook houdt zij zich aan
de voor de overheid geldende voorschriften en standaarden. De infor­
matievoorziening bewaakt dat de overheid en haar belanghebbenden
zich houden aan afspraken in contracten en andere vormen van overeen­
komsten.
2. Human centered design: de gebruiker van de informatievoorziening
staat centraal bij de inrichting van ondersteunende applicaties en onder­
liggende functies.
3. Trust by design: de informatievoorziening van de rijksinkoop is
transparant, toegankelijk en herleidbaar. Ze houdt zich aan de privacy en
informatiebeveiliging. Dit draagt bij aan het vertrouwen in de dienstver­
lening van de rijksinkoop.
4. Quality by design: de kwaliteit van de dienstverlening wordt
gewaarborgd door een cyclische terugkoppeling over de informatie­
voorziening. Ze houdt rekening met de menselijke maat, beschikbare
discretionaire expertiseruimte en een zo goed mogelijke balans tussen
kosten, tijdigheid en kwaliteit.
5. Learning by design: de informatiehuishouding van de rijksinkoop is zo
ingericht dat deze continu bijdraagt aan kennismanagement, kennis­
deling en kennisintegratie. Dit bevordert de ontwikkeling van nieuwe
inzichten en nieuwe digitale dienstverlening voor de rijksinkoop.
6. Agile by design: een dienst en de hierbij ondersteunende informatie­
voorziening is zo ingericht dat deze eenvoudig te hergebruiken, te
vervangen en aan te passen is.
De Rijksoverheid ziet digitalisering als een aanleiding om kritisch te kijken
naar mogelijke verbetering van bestaande bedrijfsvoeringsprocessen,
waaronder inkoop. Ze speelt daarbij in op actuele marktontwikkelingen. Ook
kiest zij voor toekomstbestendige oplossingen, die passen bij het digitali­
seringsbeleid van de overheid.
Een andere belangrijke pijler van het digitaliseringsbeleid van de
rijksinkoop is het digitaliseren vanuit de ‘community’. De Rijksoverheid
pioniert met vernieuwende digitale oplossingen, die direct meerwaarde
creëren voor de Rijksdienst en haar leveranciers. Kenmerkend voor deze
pijler is dat de Rijksoverheid deze digitale oplossingen op kleine schaal via
leertrajecten met geïnteresseerde Rijksdiensten uitprobeert.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

92

Centrale voorzieningen
De Rijksoverheid wil zoveel mogelijk op één manier zaken doen met leveran­
ciers, zodat die zo min mogelijk last hebben van de verschillende achterlig­
gende systemen.
DigiInkoop
DigiInkoop is de inkoopapplicatie van de Rijksoverheid. Er zijn op dit
moment ongeveer 7.000 gebruikers. Het systeem verwerkt jaarlijks circa
250.000 berichten vanuit de Rijksonderdelen en de leveranciers. Dit gebeurt
via verschillende berichtenstromen. DigiInkoop wordt in 2023 uitgefaseerd.
Daarom is DigiInkoop klaar voor een koppeling met twee vervangende
voorzieningen: een centraal Leveranciersportaal voor elektronisch bestellen
en factureren en een centraal Archief. Daarnaast is DigiInkoop ver genoeg
ontwikkeld om deelnemers data-extracten te kunnen leveren voor hun
eigen nieuwe inkoopvoorziening. In 2021 zijn de benodigde upgrades
uitgevoerd om tot in 2023 ondersteuning van leverancier Oracle te krijgen
en aan de vereiste veiligheidsniveaus te kunnen blijven voldoen. Door het
wereldwijde Log4j-incident werd DigiInkoop eind 2021 uit voorzorg tijdelijk
dichtgezet.
Stand van zaken Programma ‘Transitie DigiInkoop’
In 2021 gaf het programma ‘Transitie DigiInkoop’ verdere invulling aan het
creëren van centrale voorzieningen voor het inkoopdomein. Hierdoor kon
de Rijksoverheid ondanks een divers applicatielandschap op dezelfde
manier met haar leveranciers communiceren.
Het centrale catalogusplatform is nagenoeg af. Hiermee kan het bedrijfs­
leven bestelcatalogi aan applicaties van de Rijksoverheid koppelen, die op
hun beurt een koppeling maken met het centrale catalogusplatform. Ook
de archivering van DigiInkoop is klaar. Het centrale leveranciersportaal is
nog niet af. Dit werk gaat daarom in 2022 verder.
Infrastructuur, berichten en informatieontsluiting
E-facturen via de internationale Peppol-infrastructuur
De rijksinkoop sorteert volgens overheidsbreed beleid voor op het gebruik
van de zogenoemde Peppol-infrastructuur. Met een aansluiting op het
Peppol-netwerk kunnen overheden, bedrijven en andere organisaties
eenvoudig, snel, veilig en betrouwbaar digitale documenten uitwisselen.
De mkb-bedrijven kunnen bijvoorbeeld makkelijk een e-factuur sturen,
zonder dat elke Rijksdienst een apart aansluittraject nodig heeft. De Rijks­
overheid moet daarbij wel de open berichtstandaarden binnen Peppol
gebruiken.
De centrale digitale infrastructuur e-Procurement Poort is vervangen.
Hiermee kan de overheid e- facturen van leveranciers ontvangen, valideren
en doorzetten naar de administraties van de Rijksdiensten. Daarbij ging
specifiek aandacht uit naar het inrichten van een krachtige koppeling op
het Peppol-netwerk. Verder is er in 2021 gewerkt aan een hogere kwaliteit
van de aangeleverde e-facturen en het aansluiten van nieuwe leveranciers
op het Peppol-netwerk. Hierdoor daalde het aantal uitgevallen e-facturen
van slechte kwaliteit naar 0,5 procent.
Ontsluiten van inkoopinformatie
Diverse organisaties werken aan het verbeteren van informatietoelevering
en het ontsluiten ervan. Hierdoor kan de Rijksoverheid transparanter en
effectiever inkoopinformatie met geïnteresseerde partijen delen. Een
voorbeeld is het programma ‘Inkoop Inzicht’, waarmee

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

93

Uitvoeringsorganisatie Bedrijfsvoering Rijk (UBR)|Haagse Inkoop Samen­
werking (HIS) begin 2021 startte. Het programma wil inkoopdata effectiever
gebruiken en inzetten op sturings- en verantwoordingsinformatie voor
intern en extern gebruik. Dashboards moeten zorgen voor eenvoudige
overzichten. Ook moeten ze laten zien welke onderdelen aandacht nodig
hebben of om ingrijpen vragen. Dit geldt zowel voor het werk van HIS voor
afnemers (de bedrijfsvoering) als de uitgaven (‘spend’) van afnemers aan
leveranciers (‘spend analyses’). Zo is in 2021 met afnemers gewerkt aan
zogenoemde ‘user stories’ om te bepalen welke gewenste informatie nodig
is en welke data hiervoor ontsloten moet worden. Daarbij zijn bestaande
informatiebronnen gebruikt. Door de uitgevoerde acties is er vanuit een
dataperspectief meer inzicht in de bedrijfsvoering en rijksbrede inkooppro­
cessen.
Daarnaast zijn er dashboards gekomen die aanbestedingen, contracten en
het gebruik daarvan aan elkaar koppelen. Deze dashboards geven
interactief analyses weer. Op basis daarvan is het mogelijk om taken en
processen beter te coördineren. Ook helpt de informatie van dashboards
om operationele, tactische en strategische beslissingen te nemen.
Berichten en standaarden
De Nederlandse overheid heeft een open standaardenbeleid. Door open
standaarden in ICT-systemen te gebruiken, is de overheid minder
afhankelijk van leveranciers en kan ze makkelijker met andere organisaties
informatie uitwisselen. Dit bespaart kosten en zorgt voor minder admini­
stratie. De Rijksoverheid gebruikt open standaarden ook om eenvoudig
digitale gegevens voor het inkoopproces uit te wisselen met leveranciers
en Rijksdiensten. Zo is de Rijksoverheid voor het uitwisselen van elektro­
nische berichten aangesloten op de marktstandaarden van het wereldwijde
Peppol-netwerk. Hierdoor kunnen internationale leveranciers van de Rijks­
overheid een e-factuur via het Peppol-netwerk aanbieden. Ook is een eerste
stap gezet naar een ‘Basisorder Rijk’. De interdepartementale expertgroep
berichtenverkeer heeft een eerste concept gemaakt voor een centrale
werkwijze van een elektronisch orderbericht. Verder is de nieuwe ‘Basis­
factuur Rijk’ zowel in het Nederlands als Engels op de website van Logius
gepubliceerd.
Dienstverlening
Het overheidsbrede digitaliseringsbeleid richt zich op een goede dienstver­
lening aan burgers en bedrijven. Zo heeft de e-facturatie voor ondernemers
een positieve invloed op de betaaltermijnen en zorgt deze voor handelsper­
spectief. Leveranciers zijn namelijk verplicht om e-facturen in te sturen. De
Rijksoverheid stimuleert het gebruik van e-facturatie met een rijksbrede
helpdesk e-factureren, beschikbaargesteld door Rijksdienst voor
Ondernemend Nederland (RVO), voor informatie en ondersteuning aan
leveranciers en Rijksdiensten.
In 2021 zet de helpdesk een chatbot in, om ook buiten reguliere werktijden
vragen van leveranciers te kunnen beantwoorden. In december is een start
gemaakt met een hybride versie, waardoor de chatbot in een live chat kan
overgaan. De helpdesk e-factureren heeft aan een nieuwe en uniforme
rijksbrede bijlage over e-facturatie bij nieuwe bestellingen, opdrachten en
aanbestedingen gewerkt. Deze bijlage wordt na goedkeuring van de Inter­
departementale Commissie Inkopen en Aanbesteden (ICIA) vanaf het
voorjaar van 2022 gebruikt. De vakafdeling van de helpdesk e-facturatie
biedt in de rol van aansluitingscoördinator ondersteuning en advies aan

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

94

leveranciers en Rijksorganisaties om via grote aansluittrajecten op efacturatie over te stappen. De helpdesk werkt steeds nauwer samen met
de Nederlandse Peppol-autoriteit om op de hoogte te zijn van alle ontwik­
kelingen binnen het Peppol-domein. De Rijksoverheid wil namelijk steeds
meer de Peppol-infrastructuur gebruiken voor het uitwisselen van berichten
met zakenpartners.
Leveranciers waarderen de inzet van de ‘Helpdesk e-factureren’. In 2021 zijn
uitstekende Klant Contact Monitor scores behaald met als hoogtepunt een
score van 8,9 in juli/augustus op basis van de feedback van (potentiële)
leveranciers van de Rijksoverheid. Het beantwoorden van ruim 10.000
klantvragen via telefoon en e-mail en de 56.805 bezoekers op de website
onderstrepen het belang en de invloed van de Helpdesk e-factureren op
het digitaliseringsproces bij leveranciers en Rijksdiensten.
Digitalisering vanuit de community
Nieuwe technologieën kunnen bestaande technologie verdringen of nieuwe
technologieën introduceren. Deze technologieën hebben invloed op ons
dagelijkse werk en bieden kansen om dat werk beter te kunnen doen. Maar
er is wel een cultuur nodig waarin er geëxperimenteerd kan worden met
digitaliseringskansen. Deze cultuur moet klantgericht zijn en er moet naar
samenwerking gezocht worden. Dit onderdeel vraagt veel aandacht binnen
de rijksinkoop en krijgt vorm via de ‘Portfolioboard Digitalisering Rijksin­
koop’.
Om eenduidig leveranciersgegevens vast te leggen, zijn in 2021 de voorbe­
reidingen voor een ‘Rijksleveranciersdatabase’ voortgezet. Omdat de Rijks­
overheid met een grote verscheidenheid aan inkoopapplicaties en
voorzieningen werkt, is het een uitdaging om gegevens eenduidig, volledig
en kwalitatief juist te maken. De ‘Rijksleveranciersdatabase’ stelt gebruikers
in staat leveranciers te zoeken en te matchen met het Kamer van Koophan­
delregister (KvK). Hierdoor gebruiken zij allen een en dezelfde bron.
De ‘Portfolioboard Digitalisering Rijksinkoop’ heeft een leveranciersupload­
portaal gefinancierd om voor contractmanagement relevante data op
structurele en geautomatiseerde wijze beschikbaar te stellen. Dit is
onderdeel van een ‘Dashboard Contractmanagement’ dat in 2021 voor
een aantal deelnemers van het Rijksinkoopstelsel is opgeleverd.
Daarnaast is in 2021 gestart met de bouw van ‘Snel en Soepel Inkopen’ bij
de UBR|HIS en de ‘Chatbot’ bij de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI). Ook is
gestart met de bouw van een ‘Digitale Inkoop Assistent’ bij diverse Rijks­
diensten, de ‘Contractgenerator’ bij de HIS en de ‘Digitale Inhuur
Oplossing’ bij de categorie ICT-professionals. Al deze projecten moeten
inkopers een oplossing bieden voor de uitdagingen die zij in hun dagelijks
werk ervaren.
In de volgende tabel lichten we de voortgang van het gebruik van efacturatie toe. Inmiddels bestaat 77 procent van de facturen bij de Rijks­
overheid uit e-facturen. Dit is een toename van 10,5 procent ten opzichte
van het voorgaande jaar. In bijlage 2d staat een overzicht van het aantal efacturen naar ministerie in 2021.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

95

Organisatieomvang

Tabel 28 Ontvangen e-facturen Rijksoverheid 1
Jaar

2017

2018

2019

2020

2021

Totaal aantal e-facturen

750.475

907.485

1.176.044

1.290.275

1.646.106

Totaal aantal facturen

1.613.924

1.947.674

1.998.612

1.948.312

2.144.473

Percentage e-facturen

47%

47%

59%

66%

77%

+ 0,1%

+ 12,3%

+7,4%

+10,5%

Verschil aantal e-facturen per jaar

1 De cijfers voor 2018 en 2019 verschillen met de cijfers in de JBR van die jaren door het gebruik van een nieuwe
berekening sinds 2020.

Bron: Inventarisatie.

4.4.5 Inkoopvolume/-uitgaven Rijk
Eens per jaar worden in de inkoopuitgaven-database alle verzamelde
facturen van de financiële administraties van de ministeries opgeslagen.
Categoriemanagers van het Rijk gebruiken deze rijksbrede inkoopinfor­
matie voor hun werk. Met deze gegevens kan het Rijk beter en slimmer
inkopen. Uit gegevens over 2021 blijkt dat de inkoopuitgaven bij marktpar­
tijen in 2021 ongeveer 16,1 miljard euro bedroegen, een stijging van
19 procent ten opzichte van 2020. De rijksinkoopuitgaven zijn net als vorig
jaar harder gestegen door voornamelijk extra inkopen in het kader van
COVID-19. Het volgende figuur geeft de inkoopuitgaven aan marktpartijen
over de afgelopen vijf jaar weer.
Organisatieomvang*

Figuur 39 Inkoopuitgaven aan marktpartijen in miljarden euro 1
20
€ 16,1

15

10

€ 13,5
€ 10,2

€ 11,2

€ 12,0

5

0
2017

2018

2019

2020

2021

1 Het verbeteren van de rubricering van de inkoopdata is een continu proces. Gevolg hiervan is dat de
inkoopuitgaven over 2020 niet geheel vergelijkbaar zijn met die van 2021.
* Uitzonderingen organisatieomvang: Alleen bepaalde onderdelen van Defensie worden meegenomen.

Bron: Inkoopuitgavendatabase.

4.4.6 Inkoop bij het mkb
Het mkb is de motor van de economie en bestaat uit ondernemingen met
maximaal 250 medewerkers. Volgens het CBS valt 99 procent van alle
Nederlandse bedrijven in deze categorie. De ministeries leveren elk jaar
rond maart de inkoopuitgaven van het voorgaande jaar aan, zodat de
inkoopvolumes in de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk kunnen staan.
Nadat de nummers van de KvK aan de inkoopuitgavendatabase zijn
toegevoegd, ontvangt het CBS het totaalbestand. Het CBS analyseert
vervolgens het mkb-aandeel. Door dit zorgvuldige, maar tijdrovende proces
staan in deze jaarrapportage de mkb-cijfers van 2020. De gegevens van 2021
komen in de JBR 2022 te staan. Van de totale inkoopuitgaven van het Rijk
aan de markt is in 2020 54 procent besteed aan het mkb (eenmanszaken

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

96

2 procent, 2 tot 100 medewerkers 39 procent en 100 tot 250 medewerkers
13 procent). Het aandeel van het grootbedrijf (> 250 medewerkers) bedraagt
45 procent. Van de overige inkoopuitgaven (1 procent) is de organisatie­
grootte van de leveranciers niet bekend.
Organisatieomvang*

Figuur 40 Aandeel inkoopuitgaven naar organisatiegrootte 1
100%

4%

3%

2%

2%

37%

35%

38%

15%

17%

12%

1%

75%

37%

45%

50%

14%

25%

42%

44%

44%

47%

2%

2%

2%

2%

2%

2016

2017

2018

2019

2020

13%

39%

0%
Eenmanszaak
2 tot 100 medewerkers
100 tot 250 medewerkers
≥ 250 medewerkers
Leveranciers waarvan grootteklasse niet bekend is
1 Vanaf 2019 zijn de buitenlandse leveranciers niet meegenomen in de cijfers.
* Uitzonderingen organisatieomvang: Alleen bepaalde onderdelen van Defensie worden meegenomen.

Bron: Inkoopuitgavendatabase.

Van het totale aantal leveranciers van het Rijk in 2020 (ongeveer 35.000) is
het mkb-aandeel 91 procent (eenmanszaken 31 procent, 2 tot 100
medewerkers 56 procent en 100 tot 250 medewerkers 4 procent). Het
aandeel grootbedrijven bedraagt 5 procent en de overige 4 procent
betreffen bedrijven waarvan de grootteklasse onbekend is.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

97

Organisatieomvang*

Figuur 41 Aandeel leveranciers naar organisatiegrootte 1
100%

6%
4%
3%

5%
4%
4%

5%
4%
4%

4%
5%
4%

4%
5%
4%

56%

58%

57%

57%

56%

30%

29%

30%

31%

31%

2016

2017

2018

2019

2020

75%

50%

25%

0%

Eenmanszaak
2 tot 100 medewerkers
100 tot 250 medewerkers
≥ 250 medewerkers
Leveranciers waarvan grootteklasse niet bekend is
1 Vanaf 2019 zijn de buitenlandse leveranciers niet meegenomen in de cijfers.
* Uitzonderingen organisatieomvang: Alleen bepaalde onderdelen van Defensie worden meegenomen.

Bron: Inkoopuitgavendatabase.

4.4.7 Transparantie inkoopdata Rijksoverheid
Voor Europese rijksaanbestedingen is transparantie van groot belang. Via
Tenderned krijgen alle marktpartijen op hetzelfde moment een
(voor)aankondiging van de opdracht. Deze informatie is eenvoudig toegan­
kelijk. De communicatie over deze informatie loopt via onder meer Nota’s
van Inlichtingen. Daarbij is gewaarborgd dat elke marktpartij dezelfde
informatie krijgt over de antwoorden op de vragen die afzonderlijke markt­
partijen hebben gesteld.
De afgelopen vijf jaar is steeds meer informatie over andere processtappen
voor de rijksinkoop openbaar gemaakt. Sinds oktober 2015 worden jaarlijks
de rijksinkoopuitgaven gepubliceerd. Hierbij staat per ministeries, per
inkoopcategorie en per leverancier (op staffelniveau) aangegeven hoeveel
is uitgegeven. Vanaf maart 2017 is het overzicht van de door categoriema­
nagers afgesloten rijkscontracten openbaar. Dit overzicht bevat kernge­
gevens van elk rijkscontract, zoals de aard van het contract, het KvKnummer van de leverancier en de looptijd. Deze gegevens zijn te vinden op
rijksoverheid.nl en worden elk kwartaal geactualiseerd. Gelijktijdig met de
gegevens voor de rijkscontracten wordt ook de kalender, met de geplande
rijksaanbestedingen per categorie, via rijksoverheid.nl openbaar gemaakt.
Hiermee weten ondernemers wanneer en welke rijksaanbestedingen per
inkoopcategorie de komende tijd (mogelijk) op de markt komen en welke
verwachte omzet hiermee is gemoeid.
In 2020 is een project om de informatie over de rijksinkoop openbaar
beschikbaar te maken gestart. Het doel van het project is om een openbaar
platform in te richten met alle openbare informatie over de rijksinkoop. De
eerste helft van 2021 zijn de behoeftes van de stakeholders aan informatie

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

98

over de rijksinkoop geïnventariseerd. Dit is in bijeenkomsten besproken en
door de Open State Foundation (OSF) vastgelegd in een rapport met aanbe­
velingen voor het inrichten van het open platform. December 2021 heeft
demissionair staatssecretaris Knops van het ministerie van BZK de beleids­
reactie op het OSF-rapport39 vastgesteld en openbaar gemaakt. De planning
is om het open platform eind 2022 gebouwd te hebben.
4.5 Organisatie van Rijksdienst
4.5.1 Ontwikkeling van de apparaatsuitgaven
In de departementale jaarverslagen staat een verantwoording van de
apparaatsuitgaven. De apparaatsuitgaven zijn de uitgaven voor eigen
personeel, externe inhuur, huisvesting en ICT. Deze zijn anders dan de
programmauitgaven. Die uitgaven zijn namelijk direct bedoeld voor burgers
en bedrijven. Denk aan subsidies, inkomensoverdrachten, leningen, financiering van instellingen en bijdragen aan medeoverheden.
In de onderstaande tabel staat hoe de apparaatsuitgaven van de Rijksdienst
zich van 2017 tot en met 2021 zich hebben ontwikkeld. De totale apparaats­
uitgaven komen in 2021 uit op ruim 15 miljard euro.
Organisatieomvang

Tabel 29 Ontwikkeling apparaatsuitgaven Rijksdienst naar soort
in miljarden euro
Jaar

2017

2018

2019

2020

2021

Kerndepartementen

6,86

7,19

7,50

8,15

8,59

b/l-agentschappen

4,85

5,05

5,46

6,03

6,67

Totaal

11,71

12,24

12,97

14,18

15,26

Als % netto rijksuitgaven

4,7%

4,5%

4,5%

4,7%

4,8%

Bron: Departementale jaarverslagen.

De apparaatsuitgaven zijn in 2021 in vergelijking met 2020 met een
bedrag van 1,1 miljard euro gestegen. De apparaatsuitgaven bestaan voor
meer dan 70 procent uit personele uitgaven. De gestegen personele
uitgaven zijn te verklaren uit de stijging van het aantal fte, de stijging van
de loonkosten en de stijging in de externe inhuur. De vergelijking van de
personele uitgaven is wel vertekend: in 2020 waren de personele uitgaven
eenmalig hoger door de IKB-invoering in dat jaar.
De stijging in uitgaven op het apparaat is inhoudelijk te verklaren uit extra
inzet op verschillende beleidsterreinen. Zo zijn er onder meer duidelijke
stijgingen zichtbaar bij RIVM en RVO door COVID-19 en bij RVO ook in
verband met Groningen Bovengronds gerelateerde opdrachten. Bij
Toeslagen waren stijgingen duidelijk zichtbaar door de extra inzet op de
afhandeling van de toeslagenaffaire.
4.5.2 Adviesstelsel (overzicht en samenstelling)
De ervaring en kennis van uitvoeringsorganisaties, adviescolleges en
commissies zijn erg belangrijk voor beleidsontwikkeling, omdat kwaliteit
door hun inbreng verbetert. Adviescolleges die onder de Kaderwet
advies­colleges vallen, adviseren de Rijksoverheid over nieuw beleid of
nieuwe wetgeving (zie bijlage 3a voor een overzicht van deze colleges).
39

Open State Foundation (2021, mei). Hoe ontsluiten we inkoopinformatie? Een inventarisatie van
de behoeften van (her)gebruikers.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

99

In 2021 waren er 34 adviescolleges waarvoor de Kaderwet adviescolleges
gold. In 2017 waren dat er 31. Deze zijn onder te verdelen in permanente,
tijdelijke en eenmalige adviescolleges. Tijdelijke adviescolleges adviseren
over een in de tijd beperkt vraagstuk. Eenmalige adviescolleges bestaan
minder lang en adviseren over een op zichzelf staande taak. Een voorbeeld
hiervan is de commissie Doorstroomvennootschappen. In 2021 waren er
8 eenmalige adviescolleges. Dat waren er 9 in 2017.
Diversiteit adviescolleges
Een diverse samenstelling van een adviescollege of commissie heeft als
voordeel dat een onderwerp van meer kanten kan worden belicht.
Kenmerken van een diverse samenstelling zijn onder meer een goede de
man-vrouwverhouding en diversiteit in achtergrond van de leden. De
Kaderwet adviescolleges streeft daarom naar een evenredige deelname van
vrouwen en van personen behorende tot etnische of culturele minderheids­
groepen in de adviescolleges. Sinds 2018 toont de Rijksoverheid de
gegevens over migratieachtergrond per adviescollege niet meer. In plaats
daarvan geeft ze het totaal aandeel personen naar migratieachtergrond40
weer. Hierdoor zijn gegevens niet tot personen te herleiden en voldoen ze
aan de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). In 2021 had
5 procent van leden een niet-westerse migratieachtergrond.
Organisatieomvang

Figuur 42 Aandeel leden adviescolleges, vallend onder de Kaderwet, naar
migratieachtergrond 1
2%

100%

3%

8%

4%

5%

10%

9%

75%
50%

97%

90%

86%

86%

2018 ²

2019

2020

2021

25%
0%

Nederlands

Westers

Niet-westers

Westers/niet-westers

1 De categorie onbekend/non-respons is buiten beschouwing gelaten. In 2021 vulden 298 van de 357 leden de
enquête in.
2 In 2017 werd nog niet over migratieachtergrond gerapporteerd. In 2018 werd westers en niet-westers niet apart
uitgevraagd.

Bron: Inventarisatie.

Man-vrouwverdeling
Naar aanleiding van de toezegging van de minister van OCW van 6 maart
2018 houden we bij wat het percentage vrouwen is bij de adviescolleges
onder de Kaderwet en daarbuiten vallende commissies. Aan de hand van
de volgende voorwaarden zijn de commissies in kaart gebracht:
1. ze zijn ingesteld volgens het publiekrecht;
2. ze adviseren aan de regering of Staten-Generaal;
3. ze bestaan voor minder dan 50 procent uit rijksambtenaren.

40

Een persoon heeft een westerse migratieachtergrond als hij/zij of één van de ouders in Europa
(exclusief Turkije), Noord-Amerika of Oceanië is geboren. Ook Indonesië en Japan rekenen we
tot de westerse landen. Als een persoon of één van de ouders in een ander land is geboren, heeft
deze persoon volgens de definitie van het CBS een niet-westerse migratieachtergrond. In de loop
van 2022 komt een nieuwe definitie.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

100

Hierbuiten vallen bijvoorbeeld commissies die adviseren aan gemeenten en
provincies, of aan een zelfstandig bestuursorgaan.
Het percentage vrouwen bij adviescolleges onder de Kaderwet is 46
procent, en bij alle adviescolleges en -commissies 36 procent.
Organisatieomvang

Figuur 43 Aandeel leden adviescolleges, vallend onder de Kaderwet, naar
geslacht 1
100%
33%

37%

39%

41%

46%

67%

63%

61%

59%

54%

2017

2018

2019

2020

2021

75%
50%
25%
0%

Man

Vrouw

1 De categorie onbekend/non-binair is buiten beschouwing gelaten.
Bron: Inventarisatie.

Organisatieomvang

Tabel 30 Aandeel leden alle adviescolleges naar geslacht 1,2
Jaar

2019

2020

2021

Man

68%

64%

64%

Vrouw

32%

36%

36%

1 De categorie onbekend/non-binair is buiten beschouwing gelaten.
2 In 2017 en 2018 zijn niet alle adviescolleges bevraagd, enkel die onder de Kaderwet vielen.

Bron: Inventarisatie.

4.5.3 Verzelfstandiging
Sommige overheidstaken worden uitgevoerd door een zelfstandig
bestuursorgaan (zbo). De wetgever heeft deze taken bewust op afstand van
een minister of staatssecretaris geplaatst, omdat hij niet wil dat een
bewindspersoon in een afzonderlijke zaak kan ingrijpen. Zbo’s vallen door
hun zelfstandige positie niet onder de minister. De minister is wel verant­
woordelijk voor de wetgeving, het beleid dat een zbo uitvoert en voor het
toezicht daarop.
In de Kaderwet zbo’s staan de verantwoordelijkheden van ministers voor
zbo’s. Zo is de minister bevoegd om bij een zbo:
• bestuurders te benoemen, te schorsen en te ontslaan;
• beleidsregels uit te vaardigen voor de taakuitoefening van een zbo;
• de jaarrekening goed te keuren.
Zbo-beleid
Het beleid is erop gericht om zo veel mogelijk taken van de centrale overheid
onder volledige ministeriële verantwoordelijkheid te laten vallen. Dit
betekent dat het kabinet ernaar streeft het aantal zbo’s te beperken. Het
betekent ook dat nieuwe zbo’s er alleen komen als dat nodig is om de
taakuitvoering vanwege onafhankelijke oordeelsvorming op afstand te
zetten van de minister. Verder is het streven om de sturingsrelatie voor elke

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

101

afzonderlijke zbo te harmoniseren, onder meer via de Kaderwet zbo’s. Eind
2021 is de ‘Brede evaluatie’41 naar de Eerste en Tweede Kamer gestuurd.
Deze gaat in op thema’s als governance, publieke verantwoording en
onafhankelijkheid.
Zbo-register
De Kaderwet zbo’s stelt een openbaar register met gegevens van alle zbo’s
verplicht. Hierdoor is het duidelijk hoe het zbo-landschap eruitziet. Ook zijn
voor de afzonderlijke zbo’s enkele kerngegevens beschikbaar. De minister
van BZK beheert het zbo-register. Op 31 december 2021 waren er volgens
het register 152 (clusters van) zbo’s. Dit zijn er 5 meer dan in 2018, het jaar
dat het zbo-register is geüpdatet naar aanleiding van een evaluatie van de
Kaderwet zelfstandige bestuursorganen42. Een cluster bestaat uit een groep
organisaties met dezelfde zbo-taak, zoals garagehouders die de APK
uitvoeren.
Aansluitingen op rijksbrede infrastructuur bedrijfsvoering
Sinds 2015 is het volgens de Kaderwet zbo’s mogelijk dat zbo’s met eigen
rechtspersoonlijkheid onder voorwaarden kunnen aansluiten bij voorzie­
ningen binnen de rijksbrede bedrijfsvoering. In 2021 is de Kamer van
Koophandel aangesloten op Dienst ICT Uitvoering (DICTU).
Voorgenomen verzelfstandigingen en privatiseringen
Jaarlijks rapporteert de minister van BZK vanuit haar coördinerende rol over
de voorgenomen privatiseringen en verzelfstandigingen. In bijlage 3B staat
een overzicht.

41
42

Kamerstukken II 2021/22, 31490, nr. 309.
Kamerstukken II 2017/18, 33147, nr. 4.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

102

B1 AVG en afkortingenlijst
Algemene Verordening Gegevensbescherming
Om inzicht te geven in het personeelsbestand van het Rijk en beleidsdoelen
te meten, verzamelt en verwerkt het Rijk de relevante persoonsgegevens
over bijvoorbeeld geslacht, leeftijd of etniciteit. Het Rijk vermeldt dit in de
jaarrapportage. Uiteraard gebeurt dit binnen de kaders van de Algemene
Verordening Gegevensbescherming (AVG). Dit rapporteren valt ook onder
de reikwijdte van de AVG. Daarom kunnen dit soort cijfers alleen op zo’n
hoog aggregatieniveau worden gepresenteerd dat ze niet tot een specifieke
persoon zijn te herleiden.
Afkortingenlijst
ABD

Algemene Bestuursdienst

ABU

Algemene Bond Uitzendondernemingen

ACVZ

Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken

ADR

Auditdienst Rijk

AEOI

Automatic Exchange of Information

AI

Artificial Intelligence

AIRBIM

Areaal Informatie Rijkswaterstaat Bouwwerk Informatie Management

AIV

Adviesraad Internationale Vraagstukken

AMvB

Algemene Maatregel van Bestuur

AO

Algemeen overleg

AOC

Adviescommissie Online Communicatie

AP

Autoriteit Persoonsgegevens

APK

Algemene Periodieke Keuring

AR

Algemene Rekenkamer

ATR

Adviescollege Toetsing Regeldruk

AVG

Algemene Verordening Gegevensbescherming

AV&GS

Ambtelijk Vakmanschap & Grenzeloos Samenwerken

AWTI

Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie

AZ

Algemene Zaken

B/l-agentschap

Baten-lastenagentschap

BAK

Bestuurlijke Adviesraad Kinderopvangtoeslag

BCT

Realisatie Boordcomputer Taxi

BHOS

Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking

BHV

Bedrijfshulpverlening

BIT

Bureau ICT-Toetsing

BKG

Bouwen Kansrijk Groningen

BoFEB

Beroepsopleiding Financieel-Economisch Beleidsmedewerker

BOI

Programma Beoordeling- en ontwerpinstrumentarium

BPM

Belasting voor Personenauto's en Motorrijwielen

BRO

Basisregistratie Ondergrond

Btw

Belasting over de toegevoegde waarde

BVA

Beveiligingsautoriteit

BVO

Bruto vloeroppervlakte

BZ

Buitenlandse Zaken

BVJ

Basis Voorziening Justitiabele

BZK

Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Cao

Collectieve arbeidsovereenkomst

CAVV

Commissie van advies inzake volkenrechtelijke vraagstukken

CBS

Centraal Bureau voor de Statistiek

CDO

Chief Data Officer

CDV

Concern Dienstverlener

CHARM

Common Highways Agency Rijkswaterstaat Model

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

103

CIBG

Centraal Informatiepunt Beroepen Gezondheidszorg

CIO

Chief Information Officer

CIP

Centrum Informatiebeveiliging en Privacybescherming

CISO

Chief Information Security Officer

CO2

Carboneum oxygenium (kooldioxide)

COVID-19

Coronavirus disease 2019

CRM

Customer Relationship Management

CSZ

College Sanering Zorginstellingen

CTD

Centraal Toegangspunt Data

Ctfpp

Commissie van toezicht financiën politieke partijen

CTO

Chief Technology Officer

DCiE

Data Center Infrastructure Efficiency

Def

Defensie

DICTU

Dienst ICT Uitvoering

DJI

Dienst Justitiële Inrichtingen

DOP

De Ontdekking van Procurement

DPIA

Data Protection Impact Assessment

DSO

Digitaal stelsel omgevingswet

DSW

Digitaal Samenwerken & Infra upgrade

DT&V

Dienst Terugkeer en Vertrek

DUO

Dienst Uitvoering Onderwijs

DUS-I

Dienst Uitvoering Subsidies aan Instellingen

EAR

Enterprise Architectuur Rijk

EES

Entry Exit System

E-factuur

Elektronische factuur

EFS

Electronic Flight Strips

EI

Energie-Index

EK

Eerste Kamer

EKMS

Electronic Key Management Systeem

EMU

Economische Monetaire Unie

ERTMS

European Rail Traffic Management System

ETM

Enterprise Tax Management

EU

Europese Unie

EWC

Early Warning Centre

EZ

Economische Zaken

EZK

Economische Zaken en Klimaat

FBS

Federatief Berichten Stelsel

FGR

Functiegebouw Rijk

FIN

Financiën

FMH

FM Haaglanden (Facilitair Management Haaglanden)

FMO

Financierings-maatschappij voor Ontwikkelingslanden

Fte

Fulltime-equivalent, fulltime eenheid

FWR

Fysieke Werkomgeving Rijk

GCMK

Gemeenschappelijke Centrale Meldkamer

GFT

Groente-, fruit- en tuinafval

GGD GHOR

Gemeentelijke Gezondheidsdiensten Geneeskundige Hulpverleningsorganisatie in
de Regio

GIR

Gedragscode Integriteit Rijk

GLB

Gemeenschappelijk Landbouwbeleid

GOR

Groepsondernemingsraad

GrIT

Grensverleggende IT

GvO

Garantie van Oorsprong

GWW

Grond-, Weg- en Waterbouw

HARP

Harmonisatie Applicaties en Rijksvastgoed Processen

Hbo

Hoger beroepsonderwijs

HC

Holland Casino

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

104

HCvS

Hoge Colleges van Staat

HIS

Haagse Inkoop Samenwerking

HR

Human Resource

I-agenda

Informatiseringsagenda

I- Arbeidsmarktcommunicatie

ICT-Arbeidsmarktcommunicatie

IA HLD

Industriële automatisering Hoofdvaarweg Lemmer-Delfzijl

IB

Informatiebeveiliging

IB&P

Informatiebeveiliging en privacy

IBBZ

Internationaal Beleidsmedewerkers Buitenlandse Zaken

IBM

International Business Machines Corporation

I-capaciteit

ICT-capaciteit

iCAS

iTEC-based Centre Automation System

ICBR

Interdepartementale Commissie Bedrijfsvoering Rijksdienst

ICHF

Interdepartementale Commissie Huisvesting en Faciliteiten

ICIA

Interdepartementale Commissie Inkopen en Aanbesteden

ICT

Informatie- en communicatietechnologie

ICTU

ICT-Uitvoeringsorganisatie

IenM

Infrastructuur en Milieu

IenW

Infrastructuur en Waterstaat

IGLO

Interdepartementale Groep Leren & Ontwikkelen

IHH

Informatiehuishouding

IKB

Individueel Keuzebudget

iWKS

Intelligent wegkantsysteem

IKZ

Informatieknooppunt Zorgfraude

IMI

Inkopen met Impact

IPKD

Interdepartementale Post- en Koeriersdienst

ISV

Internationale Sociale Voorwaarden

IUC

Inkoop Uitvoeringscentrum

IV

Informatievoorziening

IWR

ICT Werkomgeving Rijk

JBR

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk

JBZ

Justitie en Binnenlandse Zaken

JenV

Justitie en Veiligheid

JIO

Justitiële ICT Organisatie

Justid

Justitiële Informatiedienst

KB

Kwaliteitsborging Bouw

Kg

Kilogram

KKN

Kadastrale Kaart Next

KOS

Klantoptimalisatie schenk- en erfbelasting

Km

Kilometer

KvK

Kamer van Koophandel

KWIK

Kwaliteitsraamwerk Inkoopprofielen, Kwaliteitsraamwerk Inkoop Kolom

KWIV

Kwaliteitsraamwerk Informatievoorziening

LCCB

Landelijke Coördinatie COVID-19 Bestrijding

LCSH

Landelijke Commissie Sociale Hygiëne

LEC

Landelijke Examencommissie

LFI

Landelijke Functionaliteit Infectieziekten

LMW2

Landelijk Meetnet Water 2

LNV

Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit

LUV VTS

Landelijk en Uniform Vervangen Vessel Traffic Services

M2

Vierkante meter

Mbo

Middelbaar beroepsonderwijs

MBSA

Microsoft Business and Services Agreement

Mkb

Midden- en kleinbedrijf

MLU BMS

Midlife Update Battlefield Management System

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

105

MOC KW

Maritiem Operatiecentrum Kustwacht

MOIP

Meerjaren Onderhouds- en Investeringsprogramma

MWI

Modernisering Waarneeminfrastructuur

MVI

Maatschappelijk verantwoord inkopen

NCSC

Nationaal Cyber Security Centrum

NDN

Nationaal Detectienetwerk

NEN

Stichting Koninklijk Nederlands Normalisatie Instituut

NHR

Nieuw Handelsregister

NTN

NAFIN Transport Netwerk

NVWA

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit

NZa

Nederlandse Zorgautoriteit

OCW

Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

ODC

Overheidsdatacenter

OER

Opwek van Energie op Rijksvastgoed

OM

Openbaar Ministerie

OOR

Operationeel Opdrachtgeversoverleg RSO

OSF

Open State Foundation

PAR

Privacy Adviseur Rijk

PBO

Particuliere beveiligingsorganisatie

PDAC

Plan-Do-Act-cyclus

Pf

Participatiefonds

PIT

Programma Informatiehuishouding van de Toekomst

PLOOI

Platform Open Overheidsinformatie

POK

Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag

PV

Photo Voltaic

PVR

Programma Vernieuwend Registreren

RADIO

Rijksacademie voor Digitalisering en Informatisering Overheid

RBL

Rijksdienst Beveiliging en Logistiek

RBO

Rijksbeveiligingsorganisatie

RDDI

Rijksprogramma Duurzaam Digitale Informatiehuishouding

Rli

Raad voor de leefomgeving en infrastructuur

RI&E

Risico Inventarisatie en Evaluatie

RIO

Rijks Inkoop Opleiding

RIT

Rijks I-Traineeship

ROAD

Rijksoverheid Aanbesteding Datacenters

RRDI

Rijksprogramma voor Duurzaam Digitale Informatiehuishouding

RSO

Rijksschoonmaakorganisatie

RVB

Rijksvastgoedbedrijf

rVDM

Realtime Vervoersbewijs Dierlijke Meststoffen

RvIG

Rijksdienst voor Identiteitsgegevens

RVO

Rijksdienst voor Ondernemend Nederland

RvS

Raad van State

RVS

Raad voor Volksgezondheid en Samenleving

RWS

Rijkswaterstaat

Rwt

Rechtspersoon met een wettelijke taak

SAP

Systemen, Applicaties en Producten

SBK

Stichting Bouwkwaliteit

SDG

Sustainable Development Goal

SDKB

Stichting Donorgegevens Kunstmatige Bevruchting

SER

Sociaal-Economische Raad

SG

Secretaris-Generaal

SLM

Strategisch Leveranciersmanagement Rijk

SMZ

Sociaal Medische Zaken

SOC

Security Operations Center

SOR

Strategische Opdrachtgeversoverleg RSO

SPB

Strategisch personeelsbeleid

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

106

SPEIK

Stelsel van Permanente Educatie Inkoop Kolom

SRB

Stroomlijnen Rood Blauw

SROI

Social return on investment

SSC-I

Shared Service Center ICT

SSO

Shared Service Organisatie

SSOn Rijk

Single Sign On Rijk

SVB

Sociale Verzekeringsbank

SVH

Stichting Vakbekwaamheid Horeca

SZW

Sociale Zaken en Werkgelegenheid

TK

Tweede Kamer

TMG

Topmanagementgroep

TRIP

Traineeship (Rijks)inkoop Professionals

UBO

Ultimate Beneficial Owners

UBR

Uitvoeringsorganisatie Bedrijfsvoering Rijk

UCC-MASP

Union Customs Code Multi-annual Strategic Plan

USBO

Universiteit Utrecht - Bestuurs- en Organisatiewetenschap

UWV

Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen

VCM

Vervanging capaciteit management

VDF

Very High Frequencies Direction Finder

VenJ

Veiligheid en Justitie

Vf

Vervangingsfonds

VN

Verenigde Naties

VOG

Verklaring omtrent het Gedrag

VRS

Programma Verbeteren Reisdocumenten Stelsel

VWS

Volksgezondheid, Welzijn en Sport

WAv

Wet ambulancevervoer

WBA

Wet banenafspraak

Wfpp

Wet financiering politieke partijen

WJSG – GPS

Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens Global positioning system

WKO

Warmte- en koudeopslag

Wibz

Wetsvoorstel integere bedrijfsvoering zorgaanbieders

WOB

Wet openbaarheid van bestuur

Wpp

Wet op de politieke partijen

WSW

Wet sociale werkvoorziening

WTAz

Wet toetreding zorgaanbieders

WTZi

Wet toelating zorginstellingen

Wuab

Wet uitvoering antidopingbeleid

WW

Werkloosheidswet

ZBJ

Zelfbediening Justitiabelen

Zbo

Zelfstandig bestuursorgaan

Zw

Ziektewet

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

107

B2a Tabellen en figuren bij H1
Organisatieomvang

Tabel 31 Aantal rijksambtenaren naar ministerie in fte
Jaar

2017

2018

2019

2020

AZ

353

357

388

420

432

BZ

2.652

2.750

2.905

2.955

3.069

BZK

9.180

9.823

10.431

11.397

11.833

EZ - EZK/LNV - EZK

9.133

9.678

7.366

7.712

8.325

Fin

29.321

29.503

30.927

31.568

33.198

IenM - IenW

12.412

12.259

12.826

13.655

14.080

2.956

3.206

3.348
4.973

LNV

2021

OCW

4.191

4.470

4.684

4.765

SZW

2.626

3.014

3.291

3.704

4.095

VenJ - JenV

27.276

27.934

29.343

31.137

31.936

VWS

4.424

4.642

4.803

5.240

5.736

HCvS

1.449

1.503

1.557

1.587

1.676

Rechtspraak

7.631

7.600

7.707

8.098

8.432

110.649

113.533

119.185

125.446

131.132

Totaal
Bron: P-Direkt.

Organisatieomvang

Tabel 32 Aandeel rijksambtenaren naar leeftijdscategorie
Jaar

2017

2018

2019

2020

2021

< 30 jaar

6,9%

7,6%

9,0%

10,5%

11,3%

30 tot 40 jaar

18,7%

18,9%

19,6%

20,3%

20,9%

40 tot 50 jaar

26,4%

25,6%

24,5%

23,9%

23,2%

50 tot 60 jaar

33,7%

32,8%

31,4%

30,1%

29,0%

≥ 60 jaar

14,3%

15,0%

15,4%

15,2%

15,6%

Bron: P-Direkt.

Organisatieomvang

Tabel 33 Aandeel werkenden Nederland naar leeftijdscategorie
Jaar

2017

2018

2019

2020

2021

< 30 jaar

25,5%

26,0%

26,1%

25,4%

27,1%

30 tot 40 jaar

24,2%

20,3%

20,1%

20,7%

20,4%

40 tot 50 jaar

26,1%

21,4%

20,6%

20,2%

19,6%

50 tot 60 jaar

19,5%

22,4%

22,4%

22,7%

22,2%

≥ 60 jaar

4,7%

9,9%

10,7%

10,9%

10,7%

Bron: CBS.

Organisatieomvang

Tabel 34 Aandeel rijksambtenaren naar geslacht
Jaar

2017

2018

2019

2020

2021

Man

54,0%

53,4%

52,8%

51,7%

50,9%

Vrouw

46,0%

46,6%

47,2%

48,3%

49,1%

Bron: P-Direkt.

Organisatieomvang

Tabel 35 Aandeel ingestroomde rijksambtenaren naar leeftijdscategorie
Jaar

2017

2018

2019

2020

2021

< 30 jaar

41,2%

37,9%

38,0%

39,6%

40,2%

30 tot 40 jaar

29,2%

30,0%

30,8%

27,6%

28,6%

40 tot 50 jaar

16,9%

18,3%

17,4%

17,2%

16,4%

50 tot 60 jaar

10,3%

11,6%

11,4%

12,7%

12,2%

≥ 60 jaar

2,4%

2,1%

2,4%

3,0%

2,6%

Bron: P-Direkt.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

108

Organisatieomvang

Tabel 36 Aandeel uitgestroomde rijksambtenaren naar leef tijdscategorie
Jaar

2017

2018

2019

2020

2021

< 30 jaar

16,0%

15,5%

15,3%

14,0%

17,8%

30 tot 40 jaar

18,1%

19,3%

19,3%

15,1%

18,8%

40 tot 50 jaar

14,6%

17,2%

15,5%

11,8%

13,2%

50 tot 60 jaar

10,8%

12,6%

12,7%

10,4%

10,8%

≥ 60 jaar

40,5%

35,4%

37,1%

48,7%

39,4%

Bron: P-Direkt.

Organisatieomvang

Tabel 37 Bijzondere beloningen rijksambtenaren naar toeslag
Jaar

2017

2018

2019

2020

2021

Aantal rijksambtenaren met een
eenmalige toeslag

13.789

13.591

14.090

18.740

19.459

Aantal rijksambtenaren met een
periodieke toeslag

2.309

2.792

3.162

3.382

3.503

Totaal aantal rijksambtenaren
met een bijzondere beloning 1

15.783

16.029

16.868

21.515

22.317

Gemiddeld bedrag per beloonde
medewerker

€ 1.842

€ 2.092

€ 2.067

€ 1.880

€ 1.890

€ 266

€ 306

€ 297

€ 328

€ 332

€ 29.038

€ 33.539

€ 34.868

€ 40.457

€ 42.176

Gemiddeld bedrag per
arbeidsjaar
Totaalbedrag bijzondere beloning
(x € 1.000)
1

Door meerdere beloningen per persoon kan het totaal minder zijn dan de som der delen.

Bron: P-Direkt.

Organisatieomvang

Tabel 38 Aandeel bijzondere beloningen in 2021 naar toeslag en
schaalcategorie 1
Soort toeslag

Eenmalige
toeslag

Periodieke
toeslag

Meer dan één
periodieke
toeslag 1

Verhoging naast
hogere schaal

Schaal 01-05

11,1%

1,8%

3,5%

0,4%

Schaal 06-10

11,7%

2,1%

1,2%

1,2%

Schaal 11-14

15,3%

2,3%

1,3%

1,7%

Schaal 15-19

13,7%

10,0%

0,4%

4,2%

Gemiddelde

13,1%

2,4%

1,4%

1,3%

1 In de JBR 2020 is in tabel 46 in kolom ‘het aandeel personen dat naast de jaarlijkse verhoging nog één of meer
periodieke verhoging extra heeft ontvangen’, ten onrechte het aandeel personen getoond dat ‘één of meer
toeslagen heeft ontvangen in het kader van extra belonen’. De berekening is in deze tabel hersteld en juist
weergegeven.
Bron: P-Direkt.

Organisatieomvang

Tabel 39 Aandeel rijksambtenaren naar contractsoort
Jaar

2017

2018

2019

2020

2021

Vast

91,9%

90,1%

88,0%

87,5%

88,1%

Tijdelijk

8,1%

9,9%

12,0%

12,5%

11,9%

2021

Bron: P-Direkt.

Organisatieomvang*

Tabel 40 Aandeel externe inhuur naar categorie
Jaar

2017

2018

2019

2020

Beleid

5%

5%

7%

9%

11%

Beleidsondersteuning

40%

41%

47%

50%

53%

Uitvoering

55%

54%

46%

41%

36%

* Uitzonderingen organisatieomvang: OM, de Hoge Raad en de zbo's zonder rechtspersoonlijkheid (NRGD,
SGM en CRM) zijn meegenomen.
Bron: Bijlagen bij de Departementale Jaarverslagen.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

109

Organisatieomvang*

Tabel 41 Bedragen besteed aan externe inhuur naar uitgavesoort in euro
x 1.000
Jaar

2017

2018

2019

2020

2021

Beleid

€ 59.593

€ 74.948

€ 115.246

€ 180.635

€ 243.336

Beleidsondersteuning

€ 516.246

€ 525.923

€ 789.339

€ 971.811 € 1.222.554

Uitvoering

€ 711.681

€ 748.816

€ 759.904

€ 791.911

Totaal

€ 820.572

€ 1.287.520 € 1.349.687 € 1.664.488 € 1.944.357 € 2.286.461

* Uitzonderingen organisatieomvang: OM, de Hoge Raad en de zbo's zonder rechtspersoonlijkheid (NRGD,
SGM en CRM) zijn meegenomen.
Bron: Bijlagen bij de Departementale Jaarverslagen.

Organisatieomvang

Tabel 42 Aantal uitzendkrachten in 2021 Q4 naar fase en ministerie 1
Fase

Fase A

Fase B

Fase C

AZ

1

1

0

Totaal
2

BZ

193

75

3

271

BZK

265

111

12

388

EZK

373

39

3

415

LNV

103

33

0

136

Fin

1.860

434

10

2.304

IenW

210

123

18

351

JenV

1.130

359

17

1.506

OCW

339

15

0

354

SZW

46

9

2

57

VWS

299

44

13

356

HCvS

15

7

0

22

Rechtspraak

208

34

2

244

5.042

1.284

80

6.406

Totaal

1 Op bijna alle raamovereenkomsten van het Rijk voor de inhuur van uitzendkrachten is de uitzend-cao van de
brancheorganisatie Algemene Bond Uitzendondernemingen (ABU) van toepassing. Hierin wordt gewerkt met
de fases A, B en C.
Fase A: Deze fase duurt 78 weken. Op de arbeidsovereenkomst kunnen bijzondere bepalingen van toepassing
zijn, onder meer over het einde van de arbeidsovereenkomst.
Fase B: Deze fase duurt 4 jaar. In deze periode zijn maximaal 6 arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd met
de uitzendkracht mogelijk.
Fase C: De uitzendkracht heeft een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd.

Bron: Inventarisatie.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

110

Organisatieomvang*

Tabel 43 Aantal ingestroomde rijksambtenaren naar traineeprogramma 1
Jaar

2017

2018

2019

2020

2021

Specialistische traineeprogramma’s
Rijk

Rijks I-Traineeship ICT | Data | Cyber (RIT)

41

76

75

69

69

Traineeship Rijksinkoopprofessionals (TRIP)

18

21

19

14

172

15

0

31

32

41

32

36

MBO-traineeprogramma

10

0

0

Traineeship Control&Compliance

8

0

0

BZK

Rijksvastgoedtraineeship

BZ

Internationaal Beleidsmedewerkers Buitenlandse Zaken IBBZ,
startend beleidsmedewerkers

DUO
EZK
Fin
Belastingdienst

Traineeship voor Beleidseconomen (BoFEB)

19

22

26

28

26

Financial Traineeship

23

41

32

48

543

Audit Traineeship

11

12

20

33

32

Tax Talent Traineeship

9

11

6

8

10

19

17

26

Traineeship Accountancy

JenV
OM
RWS

Traineeopleiding wetgevingsjurist - Academie voor
Wetgeving

10

11

12

14

13

Traineeopleiding overheidsjurist - Academie voor
Overheidsjuristen

11

12

12

14

12

OM-traineeship

47

37

24

21

22

Landelijk traineeship

45

18

39

30

30

11

13

Regio traineeship
Overige eenmalige programma's4

15

0

0

0

0

Totaal specialistische traineeprogramma’s

280

293

343

354

360

Rijkstraineeprogramma

131

140

141

140

1545

Totaal traineeprogramma’s

411

433

484

494

514

1 In 2021 heeft een bredere inventarisatie van traineeships plaatsgevonden. Drie traineeships zijn eerdere jaren niet opgenomen. Dit zijn: DUO Traineeship Control &
Compliance (geen nieuwe trainees in 2021); Belastingdienst Traineeship Accountancy (26 trainees in 2021); en het OM-traineeship (22 trainees in 2021). Hierdoor
verschillen de totalen ten opzichte van de eerdere JBR's.
2 Traineeship (Rijks)inkoopprofessionals: in 2021 zijn twee trainees gestart bij Defensie, twee bij de Politie, twee bij de gemeente Den Haag en drie bij de gemeente
Amsterdam.
3 Financial Traineeship: in 2021 zijn vijf trainees geplaatst bij Defensie en één bij de Politie.
4 Programma's de Ontdekking van Procurement (DOP) bij BZK, RWS en Defensie, hbo-traineeship bij de Belastingdienst.
5 Rijkstraineeprogramma: in 2021 zijn tien trainees gestart bij Defensie.
* Uitzonderingen organisatieomvang: onder het Traineeship (Rijks)inkoopprofessionals is een aantal trainees bij de Politie en gemeenten gestart.

Bron: Inventarisatie.

Organisatieomvang

Tabel 44 Aandeel ingestroomde rijksambtenaren naar herkomst en
ministerie in 2021
Herkomst

Westers

Niet-westers

AZ

12,0%

12,0%

BZ

8,9%

17,6%

BZK

11,6%

20,0%

EZK

9,0%

13,7%

Fin

7,7%

21,1%

IenW

9,3%

14,9%

LNV

11,4%

9,7%

OCW

6,3%

14,0%

SZW

9,9%

34,7%

JenV

7,4%

18,7%

VWS

10,5%

18,8%

HCvS

6,8%

15,4%

Rechtspraak

8,1%

18,9%

Totaal

8,4%

18,7%

Bron: P-Direkt, RvIG.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

111

Organisatieomvang

Tabel 45 Aandeel uitgestroomde rijksambtenaren naar herkomst en
ministerie in 2021
Herkomst

Organisatieomvang Tabel 46 en 47

Westers

Niet-westers

AZ

16,7%

4,2%

BZ

12,3%

12,0%

BZK

11,4%

13,6%

EZK

13,1%

12,5%

Fin

7,4%

13,0%

IenW

10,0%

8,3%

LNV

13,9%

4,0%

OCW

11,8%

8,8%

SZW

11,3%

25,1%

JenV

9,0%

14,1%

VWS

10,6%

8,3%

HCvS

10,7%

15,6%

Rechtspraak

9,7%

15,0%

Totaal

9,9%

12,7%

Bron: P-Direkt, RvIG.

Tabel 46 Aandeel rijksambtenaren met een westerse en niet-westerse migratieachtergrond naar ministerie 1
Jaar

2017

Herkomst

NietNietNietNietWesters westers Westers westers Westers westers Westers westers Westers

2018

2019

2020

2021
Nietwesters

AZ

11,6%

7,2%

11,8%

8,8%

11,3%

10,8%

10,9%

10,3%

11,0%

10,3%

BZ

14,9%

9,4%

14,3%

10,5%

14,2%

11,6%

13,8%

12,4%

9,5%

15,2%

BZK

10,6%

13,8%

10,5%

14,3%

10,2%

14,6%

9,7%

14,7%

13,9%

13,1%

EZ - EZK en LNV - EZK

9,7%

8,0%

9,9%

8,3%

10,0%

10,3%

10,1%

11,0%

9,7%

11,3%

Fin

7,9%

9,6%

7,8%

10,1%

7,7%

11,6%

7,7%

12,7%

7,8%

13,5%

IenM/IenW

9,0%

6,5%

8,6%

6,8%

8,7%

7,4%

8,5%

8,2%

8,4%

8,8%

9,4%

5,0%

10,6%

5,6%

10,3%

6,1%

LNV
OCW

9,4%

7,1%

9,0%

7,1%

9,0%

7,7%

9,0%

8,2%

8,6%

8,7%

SZW

9,9%

23,8%

10,2%

25,3%

10,1%

26,6%

9,8%

30,3%

9,8%

31,2%

VenJ/JenV

9,2%

11,9%

9,2%

12,0%

9,0%

12,8%

9,0%

13,6%

8,8%

14,1%

VWS

10,2%

7,9%

10,1%

8,7%

9,9%

9,8%

10,1%

10,3%

10,2%

12,0%

HCvS

11,9%

8,7%

10,8%

8,7%

10,4%

9,4%

10,5%

13,8%

10,1%

13,6%

Rechtspraak

8,9%

10,9%

8,8%

11,3%

8,8%

11,2%

8,8%

11,7%

8,6%

12,4%

Totaal

9,2%

10,3%

9,1%

10,7%

9,0%

11,6%

9,0%

12,5%

8,9%

13,2%

1 Exclusief EK, TK en RvS in 2017 en 2018; exclusief RvS in 2019.
Bron: P-Direkt, RvIG.

Tabel 47 Aandeel rijksambtenaren met een westerse en niet-westerse migratieachtergrond naar schaalcategorie1
Jaar

2017

Herkomst

NietNietNietNietWesters westers Westers westers Westers westers Westers westers Westers

2018

2019

2020

2021
Nietwesters

RSO

10,1%

63,1%

10,4%

58,3%

10,6%

59,6%

9,9%

62,9%

9,6%

64,3%

Schaal 01-04

9,1%

15,4%

9,7%

16,0%

8,3%

17,4%

8,2%

18,8%

8,5%

18,5%

Schaal 05-09

9,2%

13,6%

9,1%

13,9%

9,0%

15,0%

9,0%

16,0%

8,9%

16,7%

Schaal 10-13

9,2%

7,1%

9,0%

7,6%

9,1%

8,4%

9,0%

8,9%

8,9%

9,8%

Schaal 14-16

8,5%

2,6%

8,5%

2,6%

8,4%

2,9%

8,6%

3,3%

8,3%

3,6%

Schaal 17+

12,3%

1,3%

11,7%

0,4%

10,9%

0,9%

10,5%

0,7%

10,2%

1,9%

1 Exclusief EK, TK en RvS in 2017 en 2018; exclusief RvS in 2019.
Bron: P-Direkt, RvIG.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

112

Organisatieomvang

Tabel 48 Aantal voltijdsbanen van 25,5 uur voor medewerkers onder de Wet banenafspraak in 2021 Q3 naar
ministerie
Ministerie

Formele dienst­
verbanden, incl.
Binnenwerk1

Inleenverbanden2

Totaal banen
gerealiseerd

Doel (voorlopig)3

Realisatie
percentage

AZ

11

0

11

15

68%

BZ

48

15

64

110

58%

BZK

357

17

373

423

88%

EZK

236

3

239

298

80%

Fin

661

137

798

1.186

67%

IenW

312

0

312

509

61%

JenV

535

126

661

1.459

45%

LNV

98

0

98

120

82%

OCW

125

26

151

179

84%

SZW

153

0

153

146

105%

VWS

135

24

159

204

78%

HCvS

30

7

36

60

60%

Totaal

2.700

355

3.055

4.710

65%

1 De banen onder Binnenwerk zijn verdeeld over de ministeries waarvoor Binnenwerk het gemandateerd werkgeverschap uitvoert. De ministeries betalen de
banen van deze medewerkers en Binnenwerk voert leiding, begeleiding en administratie uit en houdt de bezetting op peil.
2 Betreft de opgave van de partijen onder de raamovereenkomst en de opgave van de ministeries over de banen buiten de raamovereenkomst.
3 Het voorlopige doel wordt berekend m.b.v. de quotumcalculator met quotumpercentage 2,56 procent o.b.v. het aantal fte in het derde kwartaal van 2021.
Bron: P-Direkt, UWV, Binnenwerk, contractpartijen, ministeries.

Organisatieomvang*

Tabel 49 Bedragen besteed aan scholing en opleiding naar ministerie
in gemiddeld bedrag per arbeidsjaar 1
Jaar

2017

2018

2019

2020

2021

AZ

€ 1.610

€ 1.888

€ 1.741

€ 870

€ 1.205

BZ

€ 2.310

€ 2.708

€ 2.495

€ 2.117

€ 2.543

BZK

€ 1.450

€ 1.407

€ 1.872

€ 1.676

€ 1.732

EZ/EZK en LNV

€ 1.311

€ 1.321

€ 1.339

€ 1.303

€ 1.199

Fin

€ 1.654

€ 1.734

€ 1.957

€ 1.416

€ 1.675

IenM/IenW

€ 1.331

€ 1.104

€ 1.347

€ 1.202

€ 1.136

VenJ/JenV

€ 1.278

€ 1.624

€ 1.765

€ 1.458

€ 1.605

OCW

€ 1.531

€ 1.592

€ 1.706

€ 1.181

€ 1.095

SZW

€ 2.282

€ 2.161

€ 1.813

€ 1.356

€ 1.471

VWS

€ 1.180

€ 1.351

€ 1.124

€ 897

€ 1.039

€ 1.472

€ 1.576

€ 1.730

€ 1.308

€ 1.410

Rechtspraak
Totaal

* Uitzondering organisatieomvang: cijfers van de Rechtspraak zijn niet beschikbaar.
Bron: P-Direkt, inventarisatie.

Organisatieomvang

Tabel 50 Ziekteverzuim voortschrijdend jaargemiddelde naar ministerie
Jaar

2017

2018

2019

2020

2021

AZ

4,1%

4,2%

3,4%

3,8%

4,3%

BZ

3,5%

3,7%

3,6%

3,5%

3,9%

BZK

5,3%

5,9%

5,7%

4,9%

5,2%

EZ - EZK/LNV - EZK

4,2%

4,6%

4,4%

3,6%

3,9%

Fin

5,9%

6,3%

6,1%

5,7%

6,0%

IenM/IenW

4,5%

4,7%

4,6%

4,1%

4,4%

5,6%

5,2%

5,0%

LNV
OCW

5,1%

5,4%

5,6%

5,0%

5,5%

SZW

5,5%

6,1%

6,4%

6,0%

6,3%

VenJ/JenV

6,3%

6,5%

6,2%

6,3%

6,6%

VWS

4,3%

4,6%

4,4%

4,1%

4,2%

HCvS

3,7%

4,5%

4,7%

4,5%

4,8%

Rechtspraak

5,0%

5,5%

5,4%

5,4%

5,2%

Totaal

5,4%

5,7%

5,6%

5,3%

5,5%

Bron: P-Direkt.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

113

Organisatieomvang

Tabel 51 Aandeel aangetoonde schendingen naar type
Jaar

2017

2018

2019

2020

2021

Misbruik bedrijfsmiddelen en
overtreding interne regels

6%

6%

6%

5%

5%

Ongepaste gedragingen in
privésfeer

4%

4%

5%

4%

3%

Ongewenste omgangsvormen

9%

9%

7%

10%

10%

Lekken en misbruik en/of
achterhouden van en/of
ongeoorloofd omgaan met
informatie

0%

3%

3%

2%

7%

Financiële schendingen (in de
zakelijke sfeer)

2%

3%

2%

2%

2%

Misbruik positie en
belangenverstrengeling

1%

1%

1%

2%

2%

Ongepaste communicatie

15%

11%

15%

11%

20%

Misbruik bevoegdheden

38%

34%

32%

36%

36%

Misbruik geweldsbevoegdheid

25%

28%

30%

27%

15%

2021

Bron: Inventarisatie.

Organisatieomvang

Tabel 52 Aantal ABD-functies naar soort 1
Jaar

2018

2019

2020

TMG 2

84

88

94

96

ABD-topmanager

495

517

615

643

ABD-manager
Totaal

Organisatieomvang

723

796

830

1.031

1.302

1.401

1.539

1.770

1 Door systematische oorzaken en een verandering in de definitie kan het jaar 2017 niet worden weergeven.
2 De Topmanagementgroep (TMG) bestaat uit de secretarissen-generaal, directeuren-generaal, inspecteursgeneraal en enkele hiermee gelijkgestelde functies
Bron: Bureau Algemene Bestuursdienst.

Tabel 53 Aantal personen gestart op een ABD-functie naar herkomst en soort1
Jaar

2019
Binnen
het Rijk 2

2020
Buiten
het Rijk

Binnen
het Rijk 3

2021
Buiten
het Rijk

Binnen
het Rijk 4

Buiten
het Rijk

TMG

11

5

29

6

6

2

ABD-topmanager

96

21

85

26

99

31

ABD-manager

98

20

139

25

174

30

Totaal

205

46

253

57

279

63

1 Door systematische oorzaken en een verandering in de definitie kunnen de jaren 2017 en 2018 niet worden weergeven.
2 9 personen stroomden door van een ABD-functie naar een andere ABD-functie (doorstroom). Twee personen van ‘binnen het Rijk’ waren nieuw op een ABD-functie
(‘instroom’).
3 139 personen stroomden door van een ABD-functie naar een andere ABD-functie (doorstroom). 114 mensen die al werkzaam waren ‘binnen het Rijk’ waren nieuw op
een ABD-functie (‘instroom’).
4 18 personen stroomden door van een ABD-functie naar een andere ABD-functie (doorstroom). 161 mensen die al werkzaam waren ‘binnen het Rijk’ waren nieuw op een
ABD-functie (‘instroom’).
Bron: Bureau Algemene Bestuursdienst.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

114

Organisatieomvang

Tabel 54 Aantal en aandeel personen op een ABD-functie naar leeftijdscategorie1
Jaar

2019

2020

2021

Aantal

Aandeel

Aantal

Aandeel

Aantal

< 40 jaar

67

5%

75

5%

94

Aandeel
6%

40 tot 45 jaar

185

15%

137

10%

170

11%

45 tot 50 jaar

232

18%

273

20%

283

18%

50 tot 55 jaar

305

24%

345

25%

399

25%

55 tot 60 jaar

265

21%

298

22%

337

22%

≥ 60 jaar

212

17%

239

17%

287

18%

Totaal

1.266

100%

1.367

100%

1.570

100%

1 Door systematische oorzaken en een verandering in de definitie kunnen de jaren 2017 en 2018 niet worden weergeven.
Bron: Bureau Algemene Bestuursdienst.

Organisatieomvang

Tabel 55 Aantal personen dat een ABD-functie heeft verlaten en op
31 december geen andere ABD-functie had1
Jaar

2019

2020

TMG

8

11

2021
6

ABD-topmanager

35

42

48

ABD-manager

37

75

75

Totaal

80

128

129

1 Door systematische oorzaken en een verandering in de definitie kunnen de jaren 2017 en 2018 niet worden
weergeven.
Bron: Bureau Algemene Bestuursdienst.

Organisatieomvang

Tabel 56 Aantal personen dat gestopt is met een ABD-functie en gemiddelde functieduur1,2
Jaar

TMG

2019

2020

2021

Gemiddeld aantal
Aantal
jaar op functie

Gemiddeld aantal
Aantal
jaar op functie

Gemiddeld aantal
Aantal
jaar op functie

188

4,3

239

4,6

247

4,7

1 Door systematische oorzaken en een verandering in de definitie kunnen de jaren 2017 en 2018 niet worden weergeven.
2 Functies bij Buitenlandse Zaken en ABD-TOPConsult zijn niet in de berekening van de gemiddelde zittingsduur meegenomen, omdat dit geen benoemingen zijn voor
een periode van zeven jaar.
Bron: Bureau Algemene Bestuursdienst.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

115

Organisatieomvang*

Tabel 57 Uitgaven aan externe inhuur en personeel naar ministerie in euro x 1.000
Ministerie

AZ

BZ

BZK

Def

EZK

FIN

IenW

LNV

OCW

SZW

JenV

VWS

Totaal

Aandeel

1. Interim-management

€0

€ 969

€ 17.958

€ 2.091

€ 18.302

€ 4.375

€ 5.753

€ 3.195

€ 407

€ 561

€ 8.848

€ 5.627

€ 68.086

3%

2. Organisatie- en formatieadvies

€0

€0

€ 1.324

€ 2.604

€ 350

€ 801

€ 4.215

€ 62

€ 120

€ 831

€ 21.101

€ 9.385

€ 40.793

2%

3. Beleidsadvies

€0

€ 866

€ 36.677

€ 2.374

€ 2.112

€ 1.075

€ 14.496

€ 2.371

€ 335

€ 1.344

€ 5.379

€ 16.775

€ 83.804

4%

4. Communicatieadvisering

€ 1.440

€ 106

€ 6.471

€ 732

€ 3.353

€ 7.482

€ 5.555

€ 2.575

€ 1.470

€ 1.407

€ 6.458

€ 13.603

€ 50.652

2%

Totaal Beleid

€ 1.440

€ 1.941

€ 62.430

€ 7.801

€ 24.117

€ 13.732

€ 30.020

€ 8.203

€ 2.332

€ 4.144

€ 41.786

€ 45.390

€ 243.336

11%

5. Juridisch advies

€0

€ 55

€ 3.937

€ 549

€ 1.663

€ 44.334

€ 3.669

€ 2.363

€ 130

€ 209

€ 7.220

€ 5.251

€ 69.380

3%

6. Advisering opdrachtgevers
automatisering

€ 5.700

€ 1.537

€ 119.880

€ 160.640

€ 126.637

€ 240.326

€ 18.413

€ 13.321

€ 50.705

€ 6.421

€ 183.350

€ 86.862

€ 1.013.792

44%

7. Accountancy, financiële en
administratieve organisatie

€ 190

€ 126

€ 10.368

€ 973

€ 13.507

€ 76.433

€ 7.537

€ 1.363

€ 101

€ 6.663

€ 6.177

€ 15.944

€ 139.382

6%

Totaal (beleids)ondersteunend

€ 5.890

€ 1.718

€ 134.185

€ 162.162

€ 141.807

€ 361.093

€ 29.619

€ 17.047

€ 50.936

€ 13.293

€ 196.747

€ 108.057

€ 1.222.554

53%

8. Uitvoering (formatie en piek)

€ 948

€ 40.844

€ 77.951

€ 59.836

€ 128.972

€ 93.461

€ 211.294

€ 5.835

€ 15.527

€ 4.709

€ 156.318

€ 24.877

€ 820.572

36%

Totaal ondersteuning bedrijfsvoering

€ 948

€ 40.844

€ 77.951

€ 59.836

€ 128.972

€ 93.461

€ 211.294

€ 5.835

€ 15.527

€ 4.709

€ 156.318

€ 24.877

€ 820.572

36%

Totale uitgaven aan externe inhuur

€ 8.278

€ 44.503

€ 274.566

€ 229.799

€ 294.896

€ 468.286

€ 270.933

€ 31.084

€ 68.795

€ 22.146

€ 394.851

€ 178.324

€ 2.286.461

100%

Totale uitgaven aan personeel

€ 47.928

€ 440.277 € 1.193.019 € 4.703.268 € 1.019.705 € 3.094.348 € 1.607.678 € 367.729

€ 494.174

€ 343.200 € 3.005.240 € 724.067

€ 17.040.633

Aandeel externe inhuur in uitgaven aan
personeel 1

17,3%

7,44%

23,0%

4,9%

28,9%

15,1%

16,9%

8,5%

13,9%

6,5%

13,1%

24,6%

Aantal overschrijdingen max. uurtarief €
225/uur

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

1

1

13,4%

2

1 Bij de berekening van dit percentage is externe inhuur op programma-artikelen buiten beschouwing gelaten.
* Uitzonderingen organisatieomvang: OM, de Hoge Raad en de zbo's zonder rechtspersoonlijkheid (NRGD, SGM en CRM) zijn meegenomen.
Bron: Bijlagen bij de Departementale Jaarverslagen.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

116

B2b Tabellen en figuren bij H2
Organisatieomvang*

Figuur 44 Energieverbruik rijksgebouwen in terajoules 1
4.000

3.000

2.000

1.000

0
2017

2018

2019

2020

2021

Aardgasverbruik inclusief warmteverbruik
Elektriciteitverbruik
Totaal energieverbruik

1 Omdat het energieverbruik van een deel van de gebouwen niet bekend is, wordt het verbruik geëxtrapoleerd.
Inzet van het Rijksvastgoedbedrijf is om in 2022 de accuraatheid van het energieverbruik (verder) te
verbeteren.Het gasverbruik is inclusief warmte. Het onderscheid tussen gas- en warmteverbruik is niet bekend
bij Rijksvastgoedbedrijf. Op dit moment is de energiebron van de stadswarmte netwerken voor een groot deel
ook nog aardgas.
* Uitzondering organisatieomvang: Exclusief RWS-gebouwen bedoeld voor grond, weg- en waterbouw (voor
bouwen én beheren). En exclusief gebouwen van Defensie met een militaire functie.
Bron: Rijksvastgoedbedrijf.

Organisatieomvang

Figuur 45 Aandeel m2 bvo per energielabel (alle rijkskantoren)
100%
17%
11%

75%
50%

100%
72%

25%
0%
Alle rijkskantoren 2021
Label A t/m C

Label D t/m G

2023 (doel)
Onbekend

Bron: Rijksvastgoedbedrijf.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

117

Organisatieomvang

Figuur 46 Aandeel zero-emissie auto's in wagenpark naar brandstoftype
1,1%
1,7%

100%

2,0%
3,4%

3,1%
9,3%

6,1%

16,8%

5,9%

8,5%

75%
64,4%

74,3%

83,2%

50%

58,2%

100%

50,5%

25%
26,4%

20,3%

14,0%

26,6%

24,2%

l)
20

28

(d

20

oe

21

20
20

20
19

20
17

20
18

0%

Benzine

Diesel

Hybride

Zero-emissie

Bron: Inventarisatie.

Figuur 47 Aandeel zero-emissie auto's in wagenpark per ministerie
100%

100%

75%

50%

45,2%
33,4%

29,3%

25%

22,5%
12,5%

15,4%

14,6%

20
2

8

(d

oe

l)

S

W

VW

SZ

V

CW
O

LN

V
Je
n

S

nW
Ie

Cv

K

K

N

H

FI

EZ

D

BZ

BZ

ef

0,3%

0%

Z

0%

31,2%

27,1% 26,7%

14,3%

A

Organisatieomvang

Bron: Inventarisatie.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

118

Organisatieomvang

Figuur 48 Aantal kg (rest)afval
25.000.000

21.151.720

20.000.000
7.322.255

15.000.000
10.000.000
13.829.465

5.000.000
0

2021
Restafval

Afval overig

Bron: Inventarisatie.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

119

B2c Tabellen en figuren bij H3
Organisatieomvang*

Tabel 58 Aantal projecten op het Rijks ICT-dashboard naar ministerie
Jaar

2017

2018

2019

2020

2021

AZ

0

0

0

1

1

BZ

2

1

1

1

1

BZK

14

14

15

15

22

Def

9

6

4

9

10

EZK

11

6

8

6

5

Fin

21

22

15

15

18

IenW

32

38

33

32

32

JenV

14

14

13

13

13

LNV

1

3

4

2

4

OCW

7

5

3

9

10

SZW

13

15

12

19

21

VWS

1

1

1

3

1

Totaal

125

125

109

125

138

* Uitzonderingen organisatieomvang: exclusief wapensystemen.
Bron: Rijks ICT-Dashboard.

Organisatieomvang

Tabel 59 Projecten met verschil tussen de oude en nieuwe kostenschatting
groter dan 10 miljoen euro in 2020 en 2021
Verschil kosten­
schatting
2020-2021

Ministerie

Projectnaam

FIN

Digitale snelweg Douane

BZK

DOOR

‒ 11,5

IenW

Vernieuwing Systemen, Applicaties en Producten (SAP)

‒ 10,7

SZW

Veranderopgave Inburging

11,2

BZ

Eidos

12,1

IenW

European Rail Traffic Management System (ERTMS)

14,3

BZK

Platform Open Overheidsinformatie (PLOOI)

23,7

SZW

Verwerving Datacenter

24,4

IenW

Modernisering Besturingssysteem Oosterscheldekering

25,0

IenW

Programma iTEC-based Centre Automation System (iCAS)

26,8

BZK

Digitaal stelsel omgevingswet (DSO)

30,0

Def

Maritiem Operatiecentrum Kustwacht (MOC KW)

47,3

‒ 12,2

Bron: Rijks ICT-Dashboard.

De projecten hebben deze kostenaanpassing als volgt toegelicht:
• Digitale snelweg Douane (FIN): De programmabegroting is opgesteld op
basis van inzet personeel en middelen. Hiervoor is een werklastmodel
ontworpen. Dit model is een kostenmodel op applicatieniveau en inzet
onderliggende infrastructuur op basis van Douane-aangiften. Het model
is complex en bestaat uit ongeveer 300 parameters. Een deel van deze
parameters zijn schattingen (aantallen aangiftes, infrastructuurbelas­
tingen). Gezien de onzekerheden krijgt dit model 2 keer per jaar een
herijking. Dit is inmiddels in 2021 2 keer gebeurd. Er vinden al een jaar
performancemetingen plaats. De uitkomst hiervan is beter inzicht in de
applicatieperformance en de belasting van de onderliggende infra­
structuur. Uit de metingen zijn ook applicatieverbeteringen
doorgevoerd, waardoor de infrastructuurbelastingen zijn bijgesteld.
Deze gegevens zijn ingevoerd in het herijkte werklastmodel. Ook zijn
betere aangiftegetallen beschikbaar van het in 2021 ingevoerde ecommerce en ICS-2-systeem. Infrastructuurkosten zijn door nieuwe
leverancierscontracten aan verandering onderhevig.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

120

•

•

•

•

•

•
•

•

•

•
•

DOOR (BZK): De daling van 11,45 miljoen in 2021 komt doordat de
realisatie van de applicatie DOOR is afgerond en het aansluiten van
organisaties op DOOR in een ander nog te starten programma komt.
Vernieuwing SAP (IenW): Voor Vernieuwing SAP zijn de actueel
geschatte kosten lager dan gerapporteerd in op het Rijks ICT-dashboard
met als oorzaak: 1. Effectievere inrichting van de project- en program­
masturing en -uitvoering. 2. Nog niet opgenomen pm-kosten.
Veranderopgave Inburging (SZW): De reden van het kostenverschil heeft
te maken met Plateau 1 dat tot 01-01-2022 liep en de doorontwikkeling
van Plateau 2 in 2022. De financiële middelen van Plateau 2 uit 2022 zijn
hieraan toegevoegd, waardoor het lijkt alsof de ontwikkelingskosten zijn
toegenomen. Deze zijn echter terug te rekenen naar de verdere dooront­
wikkeling.
Eidos (BZ): De geringe kostenstijging komt door de extra inhuur die
plaats had om de negatieve coronagevolgen op de projectvoortgang van
het project te kunnen opvangen.
European Rail Traffic Management System (ERTMS) (IenW): Het
beschikbare programmabudget is in de afgelopen verslagperiode
gewijzigd naar 2.514,3 miljoen euro. De stijging komt vrijwel volledig
door de kostenindexering naar het prijspeil van 2021. Met de gereali­
seerde uitgaven van 84,2 miljoen euro over verslagperiode VGR16 komt
het totaal gerealiseerde uitgaven op 363,3 miljoen euro.
PLOOI (BZK): De stijging van 23,71 miljoen euro in 2021 komt door een
herijking van het programma in 2021.
Verwerving Datacenter (SZW): Het voorliggende plan presenteert een
afwijking van 24,4 miljoen euro. Hiervan komt 16,3 miljoen euro door
het verkeerd toewijzen van de dubbele kosten voor generieke diensten
aan regulier, waar dit het project moet zijn. De overige afwijkingen
komen door een nieuwe scope buiten de invloedsfeer van het project
(groeiend IV-landschap), meerwerk binnen erkende applicaties en
commerciële en/of contractuele issues met de nieuwe leverancier.
Modernisering Besturingssysteem Oosterscheldekering (IenW): Voor
de Modernisering besturingssysteem Oosterscheldekering zijn voor
het eerst de kosten op het dashboard gepubliceerd, omdat daarvoor
de aanbesteding nog liep.
Programma iCAS (IenW): Voor iCas namen de externe kosten toe door
de verschillende aanpassingen in de planning toe met 2,9 miljoen. De
interne (uren) kosten voor iCAS namen toe met 23,5 miljoen euro. De
voornaamste oorzaak voor de aangepaste planning zijn de leveranciers­
problemen door de coronabeperkingen.
Digitaal stelsel omgevingswet (DSO) (BZK): De stijging van 30 miljoen
euro in 2021 komt door de herijking van het programma op 1 juli 2021.
Maritiem Operatiecentrum Kustwacht (MOC KW) (Def): Het project­
budget voor het hele project (vastgoed en ICT), inclusief risicoreser­
vering, bedraagt nu ongeveer 128 miljoen (prijspeil 2021) euro. Hierin
zijn ook de geactualiseerde oorspronkelijke vastgoedbehoefte op basis
van (nieuwe) Rijksnormeringen en ontwikkelingen in de vastgoedmarkt
en de prijspeilbijstellingen vanaf 2018 verwerkt.

Organisatieomvang*
(tabel volgende pagina)

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

121

Tabel 58 Aantal projecten op het Rijks ICT-dashboard naar ministerie
Initiële
schatting
einddatum

Actuele
schatting
einddatum

Initiële
schatting
meerjarige
kosten

Actuele
schatting
totale kosten
2021

Schatting
meerjarige
kosten 2020

Percentage

Cumulatieve
meerjarige
uitgaven t/m
2021

Cumulatieve
meerjarige
uitgaven t/m
2020

Verschil
uitgaven
2021-2020

Prognose
toekomstige
kosten

Status

31-12-2024

31-12-2024

27,39

27,39

27,39

0

0%

11,01

4,83

6,18

16,38

In uitvoering

19-9-2018

1-7-2020

31-10-2022

14,27

32

19,9

12,1

61%

24,3

15,02

9,28

7,7

In uitvoering

3 BZK

4V

9-10-2018

31-3-2020

30-6-2021

8,69

19,7

19,18

0,52

3%

19,7

15,5

4,2

0

Afgerond

4 BZK

Aanbesteding applicatiediensten

9-4-2020

30-6-2021

30-6-2021

1,23

1,23

1,23

0

0%

0,68

0,72

-0,04

0,55

Nieuw

5 BZK

Aanbesteding testdiensten

16-11-2020

15-11-2022

16-2-2021

7,5

7,5

7,5

0

0%

0

0

0

7,5

Nieuw

6 BZK

Basisregistratie Ondergrond (BRO)

1-1-2016

31-12-2021

30-6-2022

0

52,3

52,3

0

0%

51,25

45,16

6,09

1,05

In uitvoering

7 BZK

Beter Kenbaar

1-8-2018

31-12-2020

30-9-2021

3

5,1

4,8

0,3

6%

5,1

4,2

0,9

0

Afgerond

8 BZK

BKG

2-9-2019

31-12-2021

1-8-2022

11,1

23

13,5

9,5

70%

15,3

7

8,3

7,7

In uitvoering
In uitvoering

Verschil
schatting
2021-2020

Startdatum
1-1-2020

Eidos

Project

Nummer

AZNext

2 BZ

Ministerie
1 AZ

9 BZK

Digitaal stelsel omgevingswet (DSO)

18-1-2017

30-6-2019

31-12-2022

104,07

172

142

30

21%

154,8

134,1

20,7

17,2

10 BZK

DOOR

1-1-2018

31-12-2024

31-12-2021

3,2

9,45

20,9

-11,45

-55%

9,45

5,4

4,05

0

Nieuw

11 BZK

Federatief Berichten Stelsel (FBS)

1-1-2019

31-12-2021

30-6-2023

30,53

37,91

30,53

7,38

24%

9,75

9

0,75

28,16

In uitvoering

12 BZK

GCMK

1-6-2019

31-12-2020

30-4-2023

18

21,9

21,9

0

0%

12

0

12

9,9

In uitvoering

13 BZK

HARP

16-7-2015

30-6-2019

19-2-2021

30,7

36,8

45,5

-8,7

-19%

36,8

39,4

-2,6

0

Afgerond

14 BZK

Herbouw Digipoort

1-7-2021

31-12-2023

31-12-2023

28

28

2,98

25,02

Nieuw

15 BZK

Impuls eID (voorheen: Idensys)

1-1-2014

31-12-2016

31-12-2022

18

59,85

16 BZK

Kadastrale Kaart Next (KKN)

1-5-2021

31-12-2027

31-12-2027

35,1

35,1

35,1

17 BZK

PLOOI

31-12-2020

31-12-2024

31-12-2024

5,39

29,1

5,39

18 BZK

Programma Machtigen

1-10-2018

31-12-2020

31-3-2023

16,82

22,7

16,8

5,9

19 BZK

Programma Verbeteren Reisdocumenten Stelsel (VRS)

1-4-2019

1-7-2024

1-7-2024

46,1

49,58

46,1

3,48

8%

20 BZK

SAMEN

1-1-2019

31-12-2022

1-10-2021

28

28

28

0

0%

21 BZK

Transitie SSC-ICT

1-1-2020

31-12-2021

30-4-2022

35,04

35,04

35,04

0

0%

22 BZK

Vernieuwing Rijksportaal

1-12-2019

1-2-2021

31-12-2021

7,2

5,48

8,38

-2,9

23 BZK

Vernieuwing Single Sign On

1-11-2021

31-12-2022

31-12-2022

0

0

0

0

24 BZK

Webarchivering Rijksoverheid

5-8-2020

1-7-2021

1-7-2021

0

0,45

0
5,95

25 Def

Delight

3-11-2017

1-12-2020

1-10-2021

4,17

5,95

26 Def

EES (Entry Exit System)

7-7-2021

30-9-2022

30-9-2022

18,87

18,87

27 Def

EKMS (cryptosleutelmanagement)

1-9-2010

31-12-2017

31-8-2024

18

24,04

28
59,85

0

2,98
0%

57,71

57,71

0

2,14

In uitvoering

0

0%

0,45

0

0,45

34,65

Nieuw

23,71

440%

5,87

0

5,87

23,23

Nieuw

35%

14,5

12

2,5

8,2

In uitvoering

16,54

8,88

7,66

33,04

In uitvoering

12,95

8,05

4,9

15,05

Afgerond

25,76

10,05

15,71

9,28

In uitvoering

-35%

5,48

0

5,48

0

Afgerond

0%

0

0

0

0

Nieuw

0,45

0%

0,45

0

0,45

0

Afgerond

0

0%

1,28

0,65

Afgerond

18,87

1,32

24,04

0

0%

15,74

13,39

0,63

4,67

1,32

17,55

Nieuw

2,35

8,3

In uitvoering

28 Def

Grensverleggende IT (GrIT)

21-12-2015

31-12-2020

31-12-2027

0

0

0

0

0%

0

0

0

0

In uitvoering

29 Def

IT-KMAR_IGO

6-4-2016

31-12-2020

1-7-2022

51,2

50,51

50,51

0

0%

46,02

41,88

4,14

4,49

In uitvoering

30 Def

Maritiem Operatiecentrum Kustwacht (MOC KW)

1-1-2017

30-6-2023

31-3-2026

11,22

128

80,7

47,3

59%

31,33

20,65

10,68

96,67

In uitvoering

31 Def

MDG EAM

1-9-2020

12-7-2021

30-6-2022

16,47

16,47

16,47

0

0%

16,47

11,56

4,91

0

In uitvoering
In uitvoering

32 DEF

Midlife Update NAFIN Transport Netwerk (NTNv2)

1-11-2019

1-7-2023

1-7-2024

30,41

30,52

30,41

0,11

0%

16,28

15,16

1,12

14,24

33 Def

MLU BMS

31-12-2020

31-3-2024

31-3-2024

26,57

26,57

26,57

0

0%

0

0

0

26,57

In uitvoering

34 Def

Upgrade HGI&LGI infra op CZSK eenheden

7-9-2020

31-8-2023

31-8-2023

20,88

24,14

20,88

3,26

16%

14,1

0

14,1

10,04

In uitvoering

35 EZK

Digi-AT

36 EZK

Kern Gezond

37 EZK

Maritiem Informatievoorziening Service Punt

1-3-2019

1-4-2021

1-11-2021

10,3

10,91

10,3

0,61

6%

10,91

8,7

2,21

0

Afgerond

31-12-2016

31-12-2019

31-12-2022

34,7

38,82

38,82

0

0%

34,45

28,3

6,15

4,37

In uitvoering

5-4-2017

31-12-2023

31-12-2023

33,47

70,64

71,25

-0,61

-1%

52,89

39,32

13,57

17,75

In uitvoering

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

122

Schatting
meerjarige
kosten 2020

Verschil
schatting
2021-2020

Percentage

Cumulatieve
meerjarige
uitgaven t/m
2021

Cumulatieve
meerjarige
uitgaven t/m
2020

-7,4

-18%

33,67

32,64

40 FIN

Automatic Exchange of Information (AEOI)

1-11-2014

31-12-2019

30-9-2022

14,21

19,78

7,5

1,01

19,78

0

0%

20,17

17,32

Status

Actuele
schatting
totale kosten
2021

41,07

7,5

Prognose
toekomstige
kosten

Initiële
schatting
meerjarige
kosten

33,67

7,5

1,03

0

Afgerond

1,01

6,49

Nieuw

2,85

-0,39

In heroriëntatie

Verschil
uitgaven
2021-2020

Actuele
schatting
einddatum

41,07

31-10-2023

Initiële
schatting
einddatum

31-12-2021

31-10-2023

Startdatum

31-12-2020

1-11-2021

Project

2-3-2017

Project CRM

Nummer

Phoenix+

39 EZK

Ministerie

38 EZK

41 FIN

Digitale Snelweg Douane

1-10-2020

1-7-2025

1-7-2025

68,1

55,89

68,1

-12,21

-18%

0

0

0

55,89

In uitvoering

42 FIN

EU BTW eCommerce

1-10-2020

31-3-2023

31-3-2023

32,2

32,2

32,2

0

0%

18,1

4,2

13,9

14,1

In heroriëntatie

3,4

5,3

156%

2,6

0

2,6

6,1

Nieuw

0

52,4

Nieuw

43 FIN

Generiek platform Document- en Archiefbeheer

1-10-2020

31-12-2022

31-12-2022

3,4

8,7

44 FIN

Informatie op orde

25-6-2021

31-12-2026

31-12-2026

52,4

52,4

52,4

0

45 FIN

Innen op Aangifte

15-4-2016

31-12-2019

8-12-2021

12,86

19,34

20,02

-0,68

-3%

19,34

19,24

0,1

0

Afgerond

46 FIN

Klantoptimalisatie schenk- en erfbelasting (KOS)

17-4-2014

1-7-2016

1-7-2022

8,17

32,4

38,32

-5,92

-15%

27,97

27,78

0,19

4,43

In uitvoering

47 FIN

Programma Regie Modernisering IV-landschap

15-12-2014

31-12-2017

31-12-2022

135

235,9

235,9

0

0%

209,94

188,91

21,03

25,96

In uitvoering

48 FIN

Rationalisatie Auto

22-11-2013

31-3-2017

31-12-2022

17,5

37,4

37,4

0

0%

35,23

27,14

8,09

2,17

In heroriëntatie

49 FIN

Rationalisatie Auto BPM

26-2-2016

31-7-2018

31-10-2022

4,87

15,8

15,4

0,4

3%

14,8

11,5

3,3

1

In heroriëntatie

50 FIN

Robuust Betalingsverkeer

1-9-2015

1-4-2019

31-12-2022

5,7

11,26

11,26

0

0%

10,4

10,4

0

0,86

In heroriëntatie

51 FIN

Schatkistbankieren

13-7-2020

31-12-2021

31-12-2022

6,8

9,6

6,8

2,8

41%

6,8

0

6,8

2,8

In uitvoering

52 FIN

Stroomlijnen Rood Blauw (SRB)

1-1-2017

1-1-2019

31-12-2021

8,38

3

8,38

-5,38

-64%

3

3

0

0

Afgerond

53 FIN

UBO-Register

1-8-2017

30-6-2021

30-9-2021

8,8

10

10

0

0%

8,51

8,37

0,14

1,49

Afgerond

54 FIN

UCC-MASP

10-7-2014

31-12-2020

31-12-2025

141

112,74

112,74

0

0%

47,79

37,66

10,13

64,95

In uitvoering

55 FIN

Uitfaseren ETM

1-7-2018

31-12-2021

31-12-2022

29,49

35,91

35,91

0

0%

32,35

22,58

9,77

3,56

In heroriëntatie

56 FIN

Vernieuwing Privé Gebruik Auto

1-3-2020

14-9-2022

14-9-2022

7

7

7

0

0%

5

0

5

2

Nieuw

57 FIN

Vernieuwing Werkgeversadministratie

1-1-2020

31-12-2022

31-12-2022

9,2

9,2

9,2

0

0%

4,36

1,4

2,96

4,84

In heroriëntatie

58 IenW

A16 Rotterdam

14-11-2016

31-12-2024

31-12-2025

0

0

0

0

0%

0

0

0

0

In uitvoering

59 IenW

A24 Blankenburgverbinding

12-5-2016

31-12-2024

31-12-2024

0

0

0

0

0%

0

0

0

0

In uitvoering

60 IenW

Afsluitdijk

10-8-2015

31-12-2022

31-12-2025

0

0

0

0

0%

0

0

0

0

In uitvoering

61 IenW

AIRBIM

1-1-2019

31-12-2021

31-12-2022

35,43

35,43

35,43

0

0%

27,32

16,1

11,22

8,11

In uitvoering

62 IenW

BES-W

1-5-2019

31-12-2021

31-5-2021

11,48

6,07

11,48

-5,41

-47%

6,07

6,06

0,01

0

Geannuleerd

63 IenW

Centraal Toegangspunt Data (CTD)

9-8-2021

30-4-2024

30-4-2024

6

6

0,34

5,66

Nieuw

64 IenW

Centralised Base Luchtverkeersleiding Nederland

5-9-2019

31-10-2021

31-7-2025

10,6

12,8

12,5

In uitvoering

1-3-2011

31-12-2018

30-10-2023

34,08

123,4

123,4

31-12-2016

29-3-2019

30-9-2023

20,5

26,7

25

6
0,3

0,34
2%

6,3

4

2,3

6,5

0

0%

83,64

70,75

12,89

39,76

In uitvoering

1,7

7%

21,1

15,6

5,5

5,6

In uitvoering

65 IenW

CHARM

66 IenW

CivMiI Voice Communication System

67 IenW

Digitaliseren Strippenproces Torens (EFS)

29-4-2016

30-6-2018

10-3-2021

4,7

11,1

11,1

0

0%

11,1

11,1

0

0

Afgerond

68 IenW

Early Warning Centre (EWC)

31-3-2020

31-12-2025

31-12-2025

25

4,8

1,11

3,69

332%

0,9

0,06

0,84

3,9

In uitvoering

69 IenW

9-6-2020

31-12-2029

31-12-2029

2.400,00

2.514,30

2.500,00

14,3

1%

363,3

207,3

156

2.151,00

In uitvoering

13-10-2021

28-4-2028

28-4-2028

0

0

0

0

Nieuw

71 IenW

European Rail Traffic Management System (ERTMS)
Hoofdvaarweg Lemmer Delftzijl fase 2, IA planuitwerking (IA
HLD)
iWKS eerste tranche

25-11-2019

1-10-2021

29-7-2022

15,5

16,5

15,8

8,58

3,2

In uitvoering

72 IenW

Landelijk Meetnet Water 2 (LMW2)

5-10-2015

31-12-2019

31-12-2021

11,25

11,42

11,42

0

73 IenW

LUV VTS

1-4-2015

31-12-2019

6-11-2026

13

22,5

13

9,5

74 IenW

Modernisering Besturingssysteem Oosterscheldekering

18-11-2019

1-3-2025

1-3-2025

0

25

0

25

0%

70 IenW

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

0
0,7

0
4%

13,3

4,72

0%

11,37

11,08

0,29

0,05

Afgerond

73%

14,53

8,12

6,41

7,97

In uitvoering

0

0

0

25

In uitvoering

123

Schatting
meerjarige
kosten 2020

Verschil
schatting
2021-2020

Percentage

Cumulatieve
meerjarige
uitgaven t/m
2021

Cumulatieve
meerjarige
uitgaven t/m
2020

Verschil
uitgaven
2021-2020

Prognose
toekomstige
kosten

0

0%

0,32

0,35

-0,03

-0,32

In uitvoering

0

0

0%

0

0

0

0

In uitvoering

77 IenW

Outbound Planning

22-1-2018

17-10-2021

30-6-2023

10,2

10,8

10,2

0,6

6%

6,8

4,7

2,1

4

In uitvoering

78 IenW

Programma Beoordeling- en ontwerpinstrumentarium (BOI) 2023

20-12-2019

31-12-2023

31-12-2023

7,4

7,4

7,4

0

0%

5,25

2,95

2,3

2,15

In uitvoering

79 IenW

Programma iCAS

7-9-2016

1-7-2023

31-12-2024

152,55

200,61

173,86

26,75

15%

131,99

106,14

25,85

68,62

In uitvoering

80 IenW

Realisatie Boordcomputer Taxi (BCT)

9-7-2021

31-3-2024

31-3-2024

7,67

7,67

81 IenW

RECAT-TBS

1-9-2019

28-2-2021

31-12-2022

14,8

13,9

7,67

0,93

Status

Actuele
schatting
totale kosten
2021

0

0

Initiële
schatting
meerjarige
kosten

0

0

Actuele
schatting
einddatum

0

31-12-2023

Initiële
schatting
einddatum

1-1-2026

31-12-2022

Startdatum

1-1-2026

5-4-2017

Project

1-4-2020

Nummer

Modernisering Waarneeminfrastructuur (MWI)
Nieuwe Sluis Terneuzen

Ministerie

75 IenW
76 IenW

0,93

6,74

Nieuw

12,3

1,6

13%

13,4

8,7

4,7

0,5

In uitvoering

82 IenW

Renovatie Eerste Heinenoordtunnel

28-11-2018

1-10-2024

12-2-2027

0

0

0

0

0%

0

0

0

0

In uitvoering

83 IenW

Renovatie Krammersluizen

19-12-2018

1-3-2024

31-12-2028

0

0

0

0

0%

0

0

0

0

In uitvoering

84 IenW

Vernieuwing SAP

24-4-2020

31-3-2023

31-12-2024

51,4

34,05

44,7

-10,65

-24%

10,3

4,1

6,2

23,75

In uitvoering

85 IenW

Vervanging AAA computers

5-1-2015

31-12-2016

15-3-2021

6,4

9,7

9,7

0

0%

9,7

9,7

0

0

Afgerond

86 IenW

Vervanging VDF

7-8-2017

31-12-2022

31-12-2022

5,7

6,8

5,7

1,1

19%

1,6

0,8

0,8

5,2

In uitvoering

87 IenW

Zeetoegang IJmuiden

15-12-2015

31-12-2019

25-1-2022

0

0

0

0

0%

0

0

0

0

In uitvoering

88 IenW

Zuidas Dok

15-2-2017

31-12-2028

31-12-2032

0

0

0

0

0%

0

0

0

0

In uitvoering
In uitvoering

89 IenW

Zuidelijke Ringweg Groningen

30-5-2015

31-12-2021

23-6-2025

0

0

0

0

0%

0

0

0

0

90 JenV

Basis Voorziening Justitiabelen (BVJ)

1-6-2012

30-6-2018

30-6-2023

34,31

71

70,99

0,01

0%

61,71

53,45

8,26

9,29

In uitvoering

91 JenV

BGD

19-7-2017

31-12-2017

30-6-2022

1,68

11,01

7,57

3,44

45%

8,72

6,27

2,45

2,29

In uitvoering

92 JenV

Consolidatie Document Management

9-1-2017

30-6-2018

31-12-2021

2,48

10,12

9,85

0,27

3%

9,91

9,66

Afgerond

93 JenV

Digitaal forensisch data analyse platform - Hansken

1-5-2020

1-4-2023

1-4-2023

10,5

10,5

94 JenV

Digitaal Samenwerken & Infra upgrade (DSW)

28-7-2016

31-12-2022

31-12-2021

10

9,43

95 JenV

Digitale Toegankelijkheid

1-1-2020

1-7-2024

1-7-2024

23,88

23,88

23,88

0

0%

6,65

96 JenV

IVC

16-6-2015

16-11-2017

31-12-2022

167,61

211,32

206,72

4,6

2%

163,86

97 JenV

PVR-Winkeldiefstal

1-1-2019

31-12-2020

1-7-2021

15,7

32,3

32,3

0

0%

38,3

0
10

-0,57

0,25

0,21

4,72

5,78

Nieuw

0,48

0

In uitvoering

4,47

2,18

17,23

In uitvoering

152,27

11,59

47,46

In uitvoering

21,5

0

10,8

In uitvoering

4,72
-6%

9,43

8,95

98 JenV

Realisatie JBZ-systemen

18-9-2020

26-6-2020

10-5-2022

4,12

10,12

10,12

0

0%

4,68

4,06

0,62

5,44

In uitvoering

99 JenV

Transitie Kantoorautomatisering

1-8-2017

31-12-2018

31-3-2021

4,12

8,4

8,4

0

0%

8,18

7,43

0,75

0,22

In uitvoering

100 JenV

Vervanging capaciteit management (VCM)

1-10-2019

31-12-2023

31-12-2023

0

0

0

0

Nieuw

101 JenV

WJSG – GPS

1-1-2020

31-12-2022

21-3-2022

5,73

5,73

5,73

0

0%

3,94

2,23

1,71

1,79

In uitvoering

102 JenV

Zelfbediening Justitiabelen (ZBJ)

1-7-2013

31-12-2017

30-4-2022

9,79

19,87

19,91

-0,04

0%

19,87

19,84

0,03

0

In uitvoering

103 LNV

AERIUS

1-1-2021

31-12-2024

31-12-2024

22

22

22

6,36

6,36

15,64

Nieuw

104 LNV

GLB23-27

1-4-2021

31-12-2024

31-12-2024

17,6

17,6

17,6

1,22

1,22

16,38

Nieuw

105 LNV

Programma Informatiehuishouding van de Toekomst (PIT)

11-11-2019

31-12-2020

31-5-2022

8,44

11,86

4,29

1,9

In uitvoering

106 LNV

VHS / Realtime Vervoersbewijs Dierlijke Meststoffen (rVDM)

1-12-2020

1-5-2022

1-5-2023

0

107 OCW

Doorontwikkelen Applicatielandschap Bekostiging

1-1-2019

31-12-2024

31-12-2024

23,85

108 OCW

Doorontwikkelen BRON

29-1-2015

31-12-2020

31-12-2022

80,1

115,15

115,15

109 OCW

Emersa

1-5-2019

17-5-2022

1-7-2023

4,95

6,94

4,95

110 OCW

ICT werkplekdienstverlening OCW

26-2-2018

1-1-2020

1-9-2021

17,83

37,16

37,16

111 OCW

Moderniseren BAP

1-1-2019

1-1-2024

1-1-2024

11,85

12,39

12,37

0

0

8,87

2,99

21,99

0

21,99

0%

7,68

0

7,68

14,31

Nieuw

25,26

25,26

0

0%

12,82

7,57

5,25

12,44

In uitvoering

0

0%

91,52

77,99

13,53

23,63

In uitvoering

1,99

40%

4,11

0

4,11

2,83

Nieuw

0

0%

34,19

34,19

0

2,97

Afgerond

0,02

0%

7,81

5,1

2,71

4,58

In uitvoering

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

34%

9,96

5,67

124

Percentage

Cumulatieve
meerjarige
uitgaven t/m
2021

Cumulatieve
meerjarige
uitgaven t/m
2020

Verschil
uitgaven
2021-2020

Prognose
toekomstige
kosten

Status

30,62

0

0%

17,91

12,43

5,48

12,71

In uitvoering

13,59

11,51

2,08

18%

5,63

0

5,63

7,96

Nieuw

114 OCW

Vervangen Java ontwikkelstraat CD1.0 naar Quattro CD2.0

1-1-2017

31-12-2022

1-3-2022

8,72

8,72

8,72

0

0%

7,04

4,77

2,27

1,68

In uitvoering

Verschil
schatting
2021-2020

30,62

11,51

Schatting
meerjarige
kosten 2020

Actuele
schatting
einddatum

26,79

1-7-2023

Actuele
schatting
totale kosten
2021

Initiële
schatting
einddatum

31-12-2024

1-1-2022

Initiële
schatting
meerjarige
kosten

Startdatum

31-12-2023

1-1-2017

Project

1-1-2017

Nieuw Digitaal Magazijn

Nummer

Moderniseren Examens

113 OCW

Ministerie

112 OCW

115 OCW

Vervangen Legacy Innen

1-1-2020

31-12-2024

31-12-2024

9,07

13,23

13,22

0,01

0%

4,98

4,33

0,65

8,25

In heroriëntatie

116 OCW

Vervangen Legacy Toekennen

1-1-2020

31-12-2024

31-12-2024

8,19

11,1

11,1

0

0%

0,98

0,22

0,76

10,12

In heroriëntatie

117 SZW

1UBO-ZW

28-7-2020

31-3-2022

14-12-2021

5,36

2,7

5,36

-2,66

-50%

2,7

1,38

1,32

0

Afgerond

118 SZW

Aansluiting op NHR

4-12-2019

31-3-2021

28-2-2022

3,8

5,24

3,91

1,33

34%

4,17

1,49

2,68

1,07

Nieuw

119 SZW

Basisplatform App Diensten

24-7-2018

31-12-2019

8-7-2021

3,47

6,76

6,22

0,54

9%

6,76

6,39

0,37

0

Afgerond

120 SZW

Datafabriek

14-1-2020

31-12-2023

31-12-2023

30,13

30,13

30,13

0

0%

21,93

13,87

8,06

8,2

In uitvoering

121 SZW

Digitalisering Werkprocessen Bezwaar & Beroep

15-4-2014

31-12-2015

31-3-2022

3,84

7,99

7,99

0

0%

7,35

7,35

0

0,64

Afgerond

122 SZW

E-Herkenning Overige Portalen

1-9-2020

30-6-2022

30-6-2022

5,1

5,32

5,1

0,22

4%

3,87

0,83

3,04

1,45

In uitvoering

123 SZW

E-Publicatie

6-7-2021

28-2-2023

28-2-2023

5,53

5,54

1,22

4,32

Nieuw

124 SZW

EESSI - SVB

29-1-2018

30-9-2019

31-12-2021

10,66

31,28

35,37

-4,09

-12%

31,28

23,76

7,52

0

Afgerond

125 SZW

EESSI - UWV

13-3-2018

30-6-2021

30-6-2023

7,92

13,47

13,85

-0,38

-3%

8,14

5,68

2,46

5,33

In uitvoering

126 SZW

Herontwerp WW Klant

14-1-2020

31-12-2021

31-12-2021

9,77

13,16

9,77

3,39

35%

13,05

9,43

3,62

0,11

In uitvoering

127 SZW

IB&P Sonar

11-5-2021

31-12-2022

31-12-2022

8,93

8,93

2,76

6,17

Nieuw

128 SZW

Modernisering Elektronisch Bestuurlijk Verkeer

14-7-2020

1-1-2026

1-1-2026

10,08

10,15

2,29

1,62

6,24

In uitvoering

129 SZW

SMZ IV Optimalisatie Realisatie ZW

20-4-2021

30-6-2022

30-6-2022

8,38

8,38

3,05

5,33

Nieuw

130 SZW

STAP

31-12-2020

1-4-2022

1-6-2022

12,12

18,8

11,12

4,71

In uitvoering

5,54

1,22

8,93
10,08

0,07

2,76
1%

3,91

29%

14,09

2,97

8,38
14,62

4,18

3,05

131 SZW

Toekomstvast Input Management

1-4-2017

1-2-2019

2-3-2021

3,95

8,51

8,06

0,45

6%

8,51

8,51

0

0

Afgerond

132 SZW

VBS FIN

30-7-2018

31-3-2022

31-12-2022

3,79

7,1

6,07

1,03

17%

6,17

4,26

1,91

0,93

In uitvoering

133 SZW

Veranderopgave Inburgering

4-12-2020

1-1-2022

1-7-2023

13,41

24,63

13,41

11,22

84%

8,86

2,43

In uitvoering

134 SZW

Verbeteren Uitwisseling Matchingsgegevens

19-5-2021

31-12-2022

31-12-2022

17,21

17,5

135 SZW

Vereenvoudiging beslagvrije voet

19-12-2019

1-3-2021

31-7-2022

23

42,2

136 SZW

Vereenvoudiging Wajong

13-8-2019

1-4-2021

31-12-2021

7,89

8,19

8,19

0

0%

9,27

6,25

137 SZW

Verwerving Datacenter

1-10-2016

31-12-2022

28-2-2023

67,67

108,47

84,03

24,44

29%

71,13

38,07

138 VWS

Subsidieplatform DUS-I

1-6-2018

1-4-2021

1-4-2021

5,94

5,94

5,94

0

0%

5,94

5,82

0,12

5.021,67

6.203,34

5.742,17

450,67

Totaal

17,5
35,5

6,7

10,61
19%

35,5

0

6,43

15,77

10,61

6,89

Nieuw

35,5

6,7

In uitvoering

3,02

-1,08

In uitvoering

33,06

37,34

In uitvoering

0

Afgerond

* Uitzonderingen organisatieomvang: exclusief wapensystemen.
Bron: Rijks ICT-Dashboard.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

125

B2d Tabellen en figuren bij H4
Organisatieomvang

Tabel 61 Ontvangen e-facturen Rijksoverheid naar ministerie in 2021
Totaal
aantal efacturen

Jaar

Totaal
aantal
facturen

Percentage
e-facturen

AZ

3.421

7.788

44%

BZK

95.436

141.724

67%

BZ

22.520

24.754

91%

Def

247.657

444.063

56%

EZK

133.560

147.764

90%

LNV

46.812

58.836

80%

Fin

267.317

283.021

94%

IenW

307.855

347.421

89%

JenV

383.452

531.348

72%

OCW

52.744

61.786

85%

SZW

21.725

24.059

90%

VWS

63.607

71.909

88%

Totaal

1.646.106

2.144.473

77%

Bron: Inventarisatie.

Organisatieomvang

Tabel 62 Betaaltermijnen binnen 30 dagen naar ministerie 1
Jaar

2017

2018

2019

2020

2021

AZ

97%

98%

99%

99%

99%

BZK

89%

90%

91%

92%

93%

BZ

97%

98%

99%

99%

99%

Def

94%

88%

91%

89%

94%

EZ-EZK

97%

96%

96%

98%

LNV

97%

96%

98%

98%

Fin

98%

98%

97%

97%

98%

IenM/IenW

96%

96%

97%

97%

97%

OCW

97%

97%

98%

98%

98%

SZW

96%

94%

96%

95%

96%

VenJ/JenV

96%

96%

96%

95%

97%

VWS

95%

95%

96%

96%

94%

Gemiddeld (ongewogen)

96%

95%

96%

96%

97%

98%

2

1 Deze tabel wordt vanaf de JBR 2022 niet meer opgenomen.
2 Percentage voor de splitsing van EZK en LNV.
Bron: Inventarisatie.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

126

Organisatieomvang

B3a Adviescolleges
Tabel 63 Adviescolleges (onder toepassing van de Kaderwet adviescolleges)
Naam Adviescollege

Type Adviescollege

Instellingsartikel

Instellingsdatum

Expiratiedatum

Aantal leden

AZ
Geen
BZ
Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV)

4

19-3-1998

9

Commissie van advies inzake volkenrechtelijke vraagstukken Technisch(CAVV)
specialistisch

Strategisch

4

1-1-1998

9

Technischspecialistisch

4

14-2-1998

12

Adviescollege Dialooggroep Slavernijverleden

Eenmalig

6

21-7-2020

Adviescollege Nederlandse Gebarentaal

Strategisch

4

1-7-2021

Commissie herziening wetgeving ambtsdelicten Kamerleden
Eenmalig
en bewindspersonen

4

12-12-2020

DINGtiid, Orgaan voor de Friese taal

Strategisch

4

1-1-2014

5

Kiesraad

Technischspecialistisch

4

31-3-1905

7

Raad voor het Openbaar Bestuur

Strategisch

4

12-12-1996

9

Adviescollege 'hand aan de kraan'-principe

Eenmalig

6

31-10-2020

1-5-2021

5

Adviescollege Toetsing Regeldruk (ATR)

Tijdelijk

5

1-6-2017

1-12-2022

3

Adviescollege Veiligheid Groningen

Tijdelijk

5

24-12-2019

15-9-2023

4

Raad van deskundigen voor de nationale meetstandaarden

Technischspecialistisch

4

2-2-2006

Bestuurlijke Adviesraad Kinderopvangtoeslag (BAK)

Tijdelijk

5

31-3-2020

Commissie doorstroomvennootschappen

Eenmalig

6

1-9-3-2021

6

Strategisch

4

19-1-2012

10

Adviescollege onderzoek stelsel schadevergoeding voor
slachtoffers van strafbare feiten

Eenmalig

6

14-6-2020

Adviescollege toekomstbestendig stelsel bewaken en
beveiligen

Eenmalig

6

21-5-2021

3

Adviescommissie voor burgerlijk procesrecht

Technischspecialistisch

4

1-1-1997

9

Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken (ACVZ)

Technischspecialistisch

4

1-4-2001

10

Autoriteit Persoonsgegevens (AP)

Technischspecialistisch

4

6-7-2000

3

College voor de Rechten van de Mens

Strategisch

4

17-12-2011

8

Commissie auteursrecht

Technischspecialistisch

4

1-1-1997

7

Commissie insolventierecht

Technischspecialistisch

4

15-4-2019

8

Commissie vennootschapsrecht

Technischspecialistisch

4

1-1-1997

8

Tijdelijk

5

22-7-2019

Staatscommissie voor het internationaal privaatrecht
BZK

1-9-2021

6
5

1-1-2022

6

Def
Geen
EZK

9

FIN
1-4-2023

9

IenW
Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli)
JenV
1-7-2021

6

LNV
Adviescollege huis- en hobbydierenlijst

22-7-2023

6

OCW
Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie (AWTI) Strategisch

4

1-1-1997

Commissie onderwijsbevoegdheden

Eenmalig

6

12-11-2019

1-12-2021

8

Curriculumcommissie

Eenmalig

6

28-7-2020

1-1-2024

7

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

9

127

Instellingsartikel

Instellingsdatum

Expiratiedatum

Naam Adviescollege

Type Adviescollege

Aantal leden

Onderwijsraad

Strategisch

4

21-2-1919

12

Raad voor cultuur

Strategisch

4

22-11-1995

8

Gezondheidsraad

Technischspecialistisch

4

1-8-1902

110

Nederlandse Sportraad

Tijdelijk

5

1-6-2016

Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS)

Strategisch

4

1-1-2015

SZW
Geen
VWS

1-4-2022

10
10

Bron: Inventarisatie.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

128

B3b Privatiseringen en verzelfstandigingen
In deze bijlage staat welke privatiseringen en verzelfstandigingen zijn
voorgenomen door de regering.
Met privatisering wordt het afstand doen van een bepaalde taak of
organisatie bedoeld. Dit kan bijvoorbeeld door aandelen in een staatsdeel­
neming te verkopen, of door een onderdeel van de overheidsorganisatie te
verkopen aan een bestaand bedrijf. Het verschil met verzelfstandiging is dat
directe of zwaarwegende overheidsbemoeienis ophoudt. Bij de oprichting
van staatsdeelnemingen wordt de voorhangprocedure gevolgd. Bij de
verkoop van aandelen vindt bij het voornemen tot verkoop en de bijbeho­
rende uitgangspunten vooraf melding plaats aan de Staten-Generaal.
Met verzelfstandiging bedoelen we interne verzelfstandiging (denk aan de
vorming van een agentschap) of externe verzelfstandiging (denk aan de
vorming van een zelfstandig bestuursorgaan). Daarnaast kan de vorming
van een rechtspersoon met een wettelijke taak (rwt) of een deelneming
een vorm van verzelfstandiging zijn. Een rwt en een deelneming kunnen
overlappen met een zbo.
In het overzicht staat de naam van het te privatiseren of te verzelfstandigen
onderdeel. Ook staat er een verwijzing in naar het eventuele kabinetsbesluit
dat daarvan de basis is. Bij een privatisering staat in het overzicht wat het
verwachte overgebleven aandeel is, na het inwerking treden van het besluit
of de instellingswet.
Bij een verzelfstandiging staat of het om de beoogde vorming van een
agentschap, een zbo, en/of een rwt gaat. Ten slotte staat de stand van zaken
van het proces aangegeven en staan er alle bij de verzelfstandiging en
privatisering gemoeide publieke belangen in. Daarbij wordt (zo mogelijk)
verwezen in welke wetten, beleidsnota’s en besluiten deze publieke
belangen zijn vastgelegd. Ook gaat de bijlage in op de afweging tussen die
belangen. Ook zijn gevallen opgenomen waarbij juist sprake is van het
onder ministeriële verantwoordelijkheid brengen.
Tabel 64 Privatiseringen en verzelfstandigingen
Algemene Zaken (AZ)
Geen
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK)
Toelatingsorganisatie kwaliteitsborging bouw
Voorgenomen privatisering of verzelfstandiging?

Verzelfstandiging

Kabinetsbesluit? (Zo ja, datum)

Het voornemen is gemeld aan de Tweede Kamer in november 2013 en maart 2014. Dit is terug te
vinden in Kamerstukken II, 2013/14, 32 757, nr. 91 en nr. 97.
Het wetsvoorstel is ingediend op 15 april 2016, te lezen in Kamerstukken II, 2015/16, 34 453, nr. 1
t/m 3.
Het voorstel tot aanhouden van het wetsvoorstel bij brief van de minister van BZK aan de Eerste
Kamer d.d. 7 juli 2017 (34453, letter G).
Brief van de minister van BZK aan de Eerste Kamer over het «Bestuursakkoord implementatie en
invoering wetsvoorstel Kwaliteitsborging voor het bouwen» (34453, nr. L) met bestuursakkoord
als bijlage.
Op 14 mei 2019 heeft de Eerste Kamer het Wetsvoorstel Kwaliteitsborging voor het bouwen
aanvaard, op 5 november 2019 is de wet gepubliceerd.

Privatisering: beoogd resterende aandeel van de
Rijksoverheid

N.v.t.

Verzelfstandiging: beoogd type verzelfstandiging

Publiekrechtelijk zelfstandig bestuursorgaan (zbo) zonder eigen rechtspersoonlijkheid
(instellingsmotief: onafhankelijke oordeelsvorming op grond van specifieke deskundigheid).

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

129

Stand van zaken per 31 december 2021

Parlementaire behandeling loopt.
De Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB) zit in voorhangprocedure bij Tweede Kamer, het
Koninklijk Besluit en ministeriële regeling zijn in voorbereiding.

Opmerkingen

Met het oprichten van de toelatingsorganisatie wordt de Stichting Bouwkwaliteit (SBK)
opgeheven. SBK beoordeelt of beoordelingsrichtlijnen voldoen aan het Bouwbesluit 2012 en geeft
hierover erkende kwaliteitsverklaringen af. Daarnaast adviseert SBK de ministeries van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Infrastructuur en Waterstaat en werkt het als
tussenpersoon op het gebied van Europese regelgeving. Deze taken voert de Rijksoverheid uit.
Daarom is er sprake van een publieke taak. Er wordt dus met het nieuwe stelsel voor
kwaliteitsborging een publiekrechtelijk zbo met bredere taken en bevoegdheden opgericht.
Daarom is besloten de taken van SBK bij de publieke toelatingsorganisatie onder te brengen.

Relevante publieke belangen en waar deze zijn
vastgelegd

Er is meerdere keren overleg geweest met de Tweede en Eerste Kamer over de oprichting van
de toelatingsorganisatie. Ook is er gesproken over de wijze waarop de kwaliteit van bouwwerken
in het nieuwe stelsel publiekrechtelijk wordt gewaarborgd. De overheid blijft verantwoordelijk
voor de beleidsontwikkeling, het wettelijk kader en het toezicht op de goede werking van de
instrumenten. De bouwsector ontwikkelt zelf instrumenten voor de uitvoering van de
kwaliteitsborging die voldoen aan de wettelijke regels. De toelatingsorganisatie houdt toezicht op
de werking van het stelsel. Ook toetst ze of een instrument voor kwaliteitsborging voldoet aan
de gestelde regels. Wanneer het instrument bij concrete bouwprojecten wordt toegepast, moet
het instrument voor kwaliteitsborging geschikt zijn voor de specifieke gevolgklasse van het
bouwwerk. Het bevoegd gezag ziet daarbij toe op de verlening van de omgevingsvergunning voor
het bouwen. Het publieke belang van een goede kwaliteit van bouwwerken is daarmee
gegarandeerd. (Informatie is terug te vinden in Kamerstukken TK 2015/16, 34453, nr. 3).
Autoriteit politieke partijen (Wpp)

Voorgenomen privatisering of verzelfstandiging?

Verzelfstandiging van het toezicht op de uitvoering van de Wet op de politieke partijen (de huidige
Wet financiering politieke partijen (Wfpp) wordt hiervan ook onderdeel)

Kabinetsbesluit? (Zo ja, datum)

Bij de Kamerbrief van 26 juni 2019 heeft de minister van BZK het kabinetsstandpunt gegeven over
het eindrapport van de staatscommissie parlementair stelsel. Hierin staat dat de instelling van
een aparte, onafhankelijke toezichthouder een reële optie is. In haar Kamerbrief van 11 juni 2020
heeft de minister vervolgens bevestigd dat in de Wpp een onafhankelijke autoriteit als
toezichthouder wordt ingesteld. Over de exacte vorm en invulling zijn verder nog geen
toezeggingen gedaan.
Op een besluitnota van december 2020 hebben zowel de minister van BZK als de staatssecretaris
van BZK akkoord gegeven voor de oprichting van een Autoriteit politieke partijen als zbo zonder
eigen rechtspersoonlijkheid.

Privatisering: beoogd resterende aandeel van de
Rijksoverheid

N.v.t.

Verzelfstandiging: beoogd type verzelfstandiging

Publiekrechtelijk: zbo zonder eigen rechtspersoonlijkheid (instellingsmotief: onafhankelijke
oordeelsvorming op grond van specifieke deskundigheid).

Stand van zaken per 31 december 2021

In juni 2020 is de Tweede Kamer schriftelijk geïnformeerd over de voortgang van de Wpp. Dit
document behandelt vrijwel alle onderdelen van de wet op hoofdlijnen. Momenteel wordt er
gewerkt aan het wetsvoorstel en de memorie van toelichting, waarna de wet in consultatie gaat.
Oprichting van de zbo bevindt zich daarom nog in een voorfase.

Opmerkingen

Geen

Relevante publieke belangen en waar deze zijn
vastgelegd

In de huidige Wfpp is de uitvoering van de subsidiëringstaak en het toezicht op de naleving van
de wet belegd bij de minister van BZK. Op onderdelen van de wet adviseert de Commissie van
toezicht financiën politieke partijen (Ctfpp) de minister. Hoewel er in de praktijk geen
noemenswaardige problemen zijn geweest, zijn er wel vraagtekens gezet bij de onafhankelijkheid.
Zo heeft de Raad van Europa geadviseerd om een aparte onafhankelijke toezichthouder in te
stellen. Bovendien heeft de Tweede Kamer in 2019 met vrijwel Kamerbrede steun de motie-Den
Boer aangenomen (Kamerstukken II, 32752, nr. 60). Daarin wordt de regering opgeroepen het
toezicht op de Wpp neer te leggen bij ‘een toezichthouder, die geheel onafhankelijk van de
overheid staat’. Hierover is in het vervolg regelmatig met de Kamer gecorrespondeerd.

Buitenlandse Zaken (BZ)
Instelling voor internationale financiering en projectontwikkeling (voortvloeiend uit
oprichting Invest-NL)
Voorgenomen privatisering of verzelfstandiging?

Verzelfstandiging (oprichting deelneming)

Kabinetsbesluit? (Zo ja, datum)

In de Kamerbrief over de ‘Stand van zaken oprichting Invest-NL’ van 18 januari 2019 is het
voornemen aangekondigd om samen met de Staat en de Financieringsmaatschappij voor
ontwikkelingslanden (FMO) een aparte instelling op te richten. Dit binnen het kader van het
staatsdeelnemingenbeleid.

Privatisering: beoogd resterende aandeel van de
Rijksoverheid

N.v.t.

Verzelfstandiging: beoogd type verzelfstandiging

N.v.t.

Stand van zaken per 31 december 2021

De Machtigingswet oprichting Invest International is eind juli 2021 in werking getreden. Invest
International BV is op 1 oktober 2021 gestart.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

130

Opmerkingen

Eerder was het voornemen om voor de internationale financierings- en ontwikkelingsactiviteiten
een Joint Venture tussen Invest-NL en FMO op te richten. Het wetsvoorstel ‘Machtigingswet
oprichting Invest International’ machtigt het ministerie van Financiën om samen met FMO, Invest
International op te richten. En om deel te nemen in het vast te stellen kapitaal (een
staatsdeelneming).

Relevante publieke belangen en waar deze zijn
vastgelegd

De staatsdeelneming gaat op het terrein van financiering van export en buitenlandse
investeringen ondersteuning bieden aan op het buitenland gerichte activiteiten van
ondernemingen. Ook biedt het ondersteuning aan internationale projecten die aan de
Nederlandse economie bijdragen en voor internationale projecten die voorzien in oplossingen
voor wereldwijde vraagstukken. Invest International ontplooit haar activiteiten aanvullend aan
de markt met financiering en projectontwikkeling. Daarvoor worden bestaande instrumenten van
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (BHOS) voor internationale financiering en
ontwikkeling gebundeld. Deze nieuwe instelling maakt het ook mogelijk dat Nederlandse
bedrijven kunnen meedingen naar opdrachten van buitenlandse partijen die integrale
oplossingen vragen (van planontwikkeling, financiering tot realisatie, Kamerstukken 35529).

Defensie (Def)
Geen
Economische Zaken en Klimaat (EZK)
Geen
Financiën (Fin)
Holland Casino
Voorgenomen privatisering of verzelfstandiging?

Privatisering

Kabinetsbesluit? (Zo ja, datum)

In het regeerakkoord van kabinet Rutte-II is het voornemen tot verkoop aangekondigd. De
publieke belangen van het kansspelbeleid kunnen onvoldoende in wet- en regelgeving worden
gegarandeerd.

Privatisering: beoogd resterende aandeel van de
Rijksoverheid

Geen

Verzelfstandiging: beoogd type verzelfstandiging

N.v.t.

Stand van zaken per 31 december 2021

Het wetsvoorstel waarin de modernisering van het speelcasinoregime zou worden geregeld, is
medio 2019 ingetrokken. Hiermee stond ook de privatisering van Holland Casino stil. Er waren
toen bij enkele fracties in de Eerste Kamer verschillende zorgen, waaronder de samenloop van
de privatisering van Holland Casino en de openstelling van de online markt. Hierbij is toen
aangegeven dat bij een mogelijk nieuw privatiseringstraject, eerst de inzichten van de effecten
van de openstelling van de online kansspelmarkt moeten worden afgewacht. Deze markt is op
1 oktober 2021 opengegaan. De verwachting is dat de eerste inzichten in de effecten van de
openstelling van de online markt niet eerder dan over 9 tot 12 maanden zichtbaar worden.

Opmerkingen

Geen

Relevante publieke belangen en waar deze zijn
vastgelegd

Het hoofddoel van het kansspelbeleid is het reguleren en beheersen van kansspelen. Er is
bijzondere aandacht voor het tegengaan van kansspelverslaving, het beschermen van de
consument en het tegengaan van fraude en criminaliteit. Uit dit algemene hoofddoel volgt het
publiek belang van Holland Casino:
• het kanaliseren van de vraag naar casinospelen met een betrouwbaar, door de overheid
aangestuurd aanbod;
• voorkomen dat er concurrentie ontstaat op de casinomarkt, wat tot onverantwoord gokgedrag
en een toename van kansspelverslaving kan leiden;
• het tegengaan van illegale casinospelen met een betrouwbaar en gecontroleerd legaal aanbod;
• het beschermen van de consument, door erop toe te zien dat oneerlijke, ondeskundige en
onbetrouwbare aanbieders van (casino)spelen de sector niet verstoren.
Deze publieke belangen zijn vastgelegd in:
• Wet op de Kansspelen.
• Beschikking Casinospelen 1996.
• Besluit College van Toezicht op de Kansspelen.
• Kansspelenbesluit.
• Speelautomatenbesluit 2000.
• Uitvoeringsbesluit Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme.
Tweede Kamer, 2002-2003, 24036, nr. 280.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

131

ABN AMRO
Voorgenomen privatisering of verzelfstandiging?

Privatisering

Kabinetsbesluit? (Zo ja, datum)

Ja, in de toekomstplannen financiële instellingenbrief van 23 augustus 2013 en het bijbehorende
Algemeen Overleg. Bij het Commissiedebat Staatsdeelnemingen op 26 januari 2022 is het
voornemen om het belang in ABN AMRO verder af te bouwen opnieuw bevestigd.

Privatisering: beoogd resterende aandeel van de
Rijksoverheid

Geen

Verzelfstandiging: beoogd type verzelfstandiging

N.v.t.

Stand van zaken per 31 december 2021

Na de beursgang van ABN AMRO in 2015 en een vervolgplaatsing in 2016 heeft de staat op 28 juni
2017 en 15 september 2017 opnieuw een deel van zijn belang in ABN AMRO verkocht. Door deze
transacties nam het belang van de staat in ABN AMRO af naar ongeveer 56 procent.

Opmerkingen

Geen.

Relevante publieke belangen en waar deze zijn
vastgelegd

De minister van Financiën heeft in december 2018 de agenda voor de financiële sector naar de
Kamer gestuurd. De dienstbaarheid van de financiële sector aan de samenleving, is het centrale
thema in deze agenda.
In de agenda staan drie domeinen centraal:
A. Stabiliteit. Financiële instellingen en huishoudens moeten voldoende weerbaar zijn om
eventuele schokken te kunnen opvangen. Daarbij is het van belang dat banken over voldoende
buffers en verliesabsorberend vermogen beschikken. Ook moet worden voorkomen dat
huishoudens te hoge schulden aangaan, in het bijzonder de kwetsbare huishoudens.
B. Integriteit. De sector heeft een belangrijke taak in het voorkomen van het gebruik van het stelsel
voor witwassen, onderliggende basisdelicten (zoals fraude) en terrorismefinanciering. Daarnaast
moet het gedrag en de cultuur in de sector een uiting zijn van de belangrijke maatschappelijke
rol van de sector.
C. Innovatie. De sector moet vernieuwend en faciliterend zijn voor nieuwe technologische
ontwikkelingen, om diversiteit in de sector te bevorderen. Daarbij moet er ook bijzondere
aandacht voor duurzaamheid zijn.
Volksbank

Voorgenomen privatisering of verzelfstandiging?

Privatisering

Kabinetsbesluit? (Zo ja, datum)

Op 1 juli 2016 is per brief aan de Kamer gemeld dat de Volksbank nog niet klaar was voor een
besluit over haar toekomst. Jaarlijks wordt de voortgang aan de Tweede Kamer gemeld. De
Tweede Kamer is op 14 september 2017, 27 november 2018, 11 november 2019 en 6 juli 2021
(Tweede Kamer, Vergaderjaar 2020/21, 33 532, nr. 91) over de voortgang geïnformeerd. Een
volgende voortgangsrapportage wordt verwacht in 2022.

Privatisering: beoogd resterende aandeel van de
Rijksoverheid

Geen

Verzelfstandiging: beoogd type verzelfstandiging

N.v.t.

Stand van zaken per 31 december 2021

In de brief van 6 juli 2021 heeft de minister van Financiën aangegeven dat de Volksbank nog tijd
nodig heeft om aan de realisering van de strategie te werken. Dit creëert een betere
uitgangspositie voor privatisering. Gelijktijdig heeft de minister een verdere verkenning naar
toekomstmogelijkheden en mogelijkheden voor de borging van het maatschappelijk karakter aan
de Tweede Kamer gestuurd (Tweede Kamer, Vergaderjaar 2020/21, 33 532, nr. 91). Een volgende
voortgangsrapportage wordt verwacht in 2022.

Opmerkingen

Geen

Relevante publieke belangen en waar deze zijn
vastgelegd

De minister van Financiën heeft in december 2018 de agenda voor de financiële sector naar de
Tweede Kamer gestuurd. De dienstbaarheid van de financiële sector aan de samenleving, is het
centrale thema in deze agenda.
In de agenda staan drie domeinen centraal:
A. Stabiliteit. Financiële instellingen en huishoudens moeten voldoende weerbaar zijn om
eventuele schokken op te kunnen opvangen. Daarbij is het van belang dat banken over voldoende
buffers en verliesabsorberend vermogen beschikken. Ook moet worden voorkomen dat
huishoudens te hoge schulden aangaan, in het bijzonder kwetsbare huishoudens.
B. Integriteit. De sector heeft een belangrijke taak in het voorkomen van het gebruik van het stelsel
voor witwassen, onderliggende basisdelicten (zoals fraude) en terrorismefinanciering. Daarnaast
moet het gedrag en de cultuur in de sector een uiting zijn van de maatschappelijke rol van de
sector.
C. Innovatie. De sector moet vernieuwend en faciliterend zijn voor nieuwe technologische
ontwikkelingen, om zo de diversiteit in de sector te bevorderen. Daarbij moet er ook bijzondere
aandacht voor duurzaamheid zijn.

Infrastructuur en Waterstaat (IenW)
ProRail
Voorgenomen privatisering of verzelfstandiging?

Omgekeerde beweging: van deelneming naar zbo met eigen rechtspersoonlijkheid.

Kabinetsbesluit? (Zo ja, datum)

Ja, dit volgde uit het regeerakkoord. Na de val van het kabinet is het wetsvoorstel op 3 feb 2021
controversieel verklaard.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

132

Privatisering: beoogd resterende aandeel van de
Rijksoverheid

N.v.t.

Verzelfstandiging: beoogd type verzelfstandiging

Publiekrechtelijk zbo met eigen rechtspersoonlijkheid.

Stand van zaken per 31 december 2021

In 2020 is door een gezamenlijk team van Infrastructuur en Waterstaat en ProRail hard gewerkt
aan de transitie van ProRail naar publiekrechtelijk zbo. Op 14 februari 2020 is een wetvoorstel
ingediend bij de Tweede Kamer (Kamerstuk 35 396). Onderzoek van lagere regelgeving vond in
2020 plaats. De Kamer heeft in 2020 de schriftelijke behandeling afgerond, maar is door de val
van het kabinet niet toegekomen aan de plenaire behandeling van het voorstel. Na de val van
het kabinet is het wetsvoorstel controversieel verklaard. Met een nieuw kabinet in 2022 is de
eerstvolgende mogelijke datum van omvorming is 1 januari 2023 geworden. Deze datum is
afhankelijk van de uiteindelijke planning van de parlementaire behandeling.

Opmerkingen

Geen

Relevante publieke belangen en waar deze zijn
vastgelegd

De omvorming heeft als doel om de organisatie van ProRail vorm te geven op een wijze die past
bij de uitvoerende publieke taken van ProRail. Daarnaast wil het de sturing van ProRail
vereenvoudigen en de publieke verantwoording over de wettelijke taken en besteding van
publieke middelen versterken. Het gaat om publieke taken en middelen (ongeveer 2 miljard euro
per jaar) die volgens het kabinetsbeleid publiekrechtelijk moeten worden vormgegeven. De
transitie en de daarmee verbonden relevante publieke belangen krijgen hun beslag in de
instellingswetgeving en onderliggende regelgeving en besluiten en relevante kaders, zoals de
Kaderwet zbo’s.

Justitie en Veiligheid (JenV)
Autoriteit online Terroristisch en Kinderpornografisch Materiaal
Voorgenomen privatisering of verzelfstandiging?

Voorgenomen verzelfstandiging

Kabinetsbesluit? (Zo ja, datum)

Op basis van Verordening (EU) 2021/784 van 29 april 2021 over het tegengaan van de verspreiding
van terroristische online-inhoud van het Europees Parlement en de Raad met startdatum 7 juni
2022, is de bijbehorende Uitvoeringswet verordening online terroristisch materiaal op 14 januari
2022 in het kabinet besproken. De Wet bestuursrechtelijke aanpak online kinderpornografisch
materiaal zit nog in het wetgevingsproces.

Privatisering: beoogd resterende aandeel van de
Rijksoverheid

N.v.t.

Stand van zaken per 31 december 2021

De verordening is per 7 juni van kracht. De bijbehorende Uitvoeringswet verordening online
terroristisch materiaal is op 14 januari in het kabinet besproken. Vervolgens wordt het
wetsvoorstel in de Tweede-Kamer geagendeerd.
Het wetsvoorstel voor de autoriteit (die online kinderpornografisch materiaal bestrijdt) ligt ter
advisering bij de Raad van State.

Opmerkingen

Geen

Relevante publieke belangen en waar deze zijn
vastgelegd

Het doel van de op te richten Autoriteit is het tegengaan van verspreiding van kinderpornografisch
en terroristisch materiaal op internet. Zo kan de Autoriteit onder meer bevelen dat het materiaal
ontoegankelijk wordt gemaakt. Ook kan zij internetpartijen verplichten om maatregelen te nemen
die de verspreiding tegengaan en sancties opleggen. De Autoriteit zet daarnaast in op
zelfregulering, om samen met de marktpartijen het verspreiden van kinderpornografisch en
terroristisch materiaal op het internet tegen te gaan.
Justitiële Informatiedienst (Justid)

Voorgenomen privatisering of verzelfstandiging?

Voorgenomen verzelfstandiging.

Kabinetsbesluit? (Zo ja, datum)

Ja, 17 september 2021.

Privatisering: beoogd resterende aandeel van de
Rijksoverheid

N.v.t.

Stand van zaken per 31 december 2021

In het najaar van 2021 is de formele besluitvorming afgerond en zijn de laatste administratieve
stappen in gang gezet, zodat Justid per 1 januari 2022 de agentschapsstatus krijgt.

Opmerkingen

Het instellingsbesluit is 7 december gepubliceerd in de Staatscourant.

Relevante publieke belangen en waar deze zijn
vastgelegd

N.v.t.
Justitiële ICT Organisatie (JIO)

Voorgenomen privatisering of verzelfstandiging?

De Justitiële ICT Organisatie wordt per 1 januari 2022 omgevormd tot agentschap (komt voort uit
SSC-I van DJI, de ICT-organisatie van DJI).

Kabinetsbesluit? (Zo ja, datum)

Ja, 12 november 2021.

Privatisering: beoogd resterende aandeel van de
Rijksoverheid

N.v.t.

Stand van zaken per 31 december 2021

In het najaar van 2021 is de formele besluitvorming afgerond en is de (financiële) ontvlechting in
gang gezet, zodat de Justitiële ICT Organisatie per 1 januari 2022 de agentschapsstatus krijgt.
Het opstellen van de definitieve openingsbalans wordt in het eerste deel van 2022 afgerond.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

133

Opmerkingen

Geen

Relevante publieke belangen en waar deze zijn
vastgelegd

N.v.t.

Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV)
Geen
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW)
Stichting Vervangingsfonds en Bedrijfsgezondheidszorg voor het Onderwijs
Voorgenomen privatisering of verzelfstandiging?

Beëindiging wettelijke vereveningstaak vervangingskosten, die leidt tot opheffing
Vervangingsfonds (Vf) als zbo

Kabinetsbesluit? (zo ja, datum)

Eind 2021 is de Wet beëindiging vervangingsfonds en modernisering participatiefonds in het
Staatsblad gepubliceerd (Stb. 2021, 538).

Privatisering: beoogd resterende aandeel van de
Rijksoverheid

Geen

Verzelfstandiging: beoogd type verzelfstandiging

N.v.t.

Stand van zaken per 1 februari 2022

Onder het wetsvoorstel hangen twee besluiten. Deze zijn nu in voorbereiding. Er zijn straks dus
twee Algemene Maatregelen van Bestuur (AMvB’s): een Besluit Participatiefonds (Pf) en een
Besluit Vervangingsfonds (voorheen Besluit vf/pf). Laatstgenoemd besluit vervalt als het
Vervangingsfonds eindigt. Streefdatum inwerkingtreding van de besluiten is 1 augustus 2022.
Met ingang van 2019 maken partijen jaarlijks rond de vaststelling van het jaarverslag en
jaarrekening (april/mei) en rond de vaststelling van de begroting van het Vf (september/oktober)
samen de balans op van het (afnemend) aantal schoolbesturen dat de vervangingskosten nog bij
het fonds declareert. Daarbij is de insteek dat bij een constatering dat het primair onderwijs klaar
is om verder te gaan zonder Vf, de daadwerkelijke inwerkingtreding van de wetswijziging met
ingang van het jaar t+1 plaatsvindt. Beoogde datum is hiervoor 1 januari 2024.

Opmerkingen

Geen

Relevante publieke belangen en waar deze zijn
vastgelegd

Met de wetswijziging komt de wettelijke taak met openbaar gezag van het Vervangingsfonds te
vervallen, waardoor ook de zbo-status vervalt.De verplichte aansluiting van schoolbesturen bij
het Vervangingsfonds wordt beëindigd, waardoor de openbaar gezagstaak vervalt. OCW ziet in
het kader van de stelselverantwoordelijkheid erop toe dat de sector daarmee kan omgaan.

Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW)
Geen
Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS)
Intravacc
Voorgenomen privatisering of verzelfstandiging?

Privatisering.

Kabinetsbesluit? (Zo ja, datum)

Het voornemen tot privatisering is op 4 juli 2013 aan de Tweede Kamer gemeld.
Op 16 april 2020 heeft de minister van VWS de Tweede Kamer geïnformeerd dat Intravacc nog
niet is verkocht. Ook vertelde hij dat en de verkoop tijdelijk gestopt is en de Kamer geïnformeerd
zal worden als meer bekend is over de toekomst van Intravacc (Handelingen II 2019/20, nr. 68,
item 2).
Op 17 december 2020 is de Tweede Kamer geïnformeerd (Kamerstukken 34 951 nr. 6) dat Intravacc
BV met ingang van 1 januari 2021 als beleidsdeelneming is ingericht onder VWS. Dit gaat
maximaal twee jaar duren. De intentie blijft om Intravacc op afstand te plaatsen, mét behoud van
de borging van de publieke belangen. Het nieuwe kabinet gaat hierover een afweging maken.

Privatisering: beoogd resterende aandeel van de
Rijksoverheid

Geen.

Verzelfstandiging: beoogd type verzelfstandiging

N.v.t.

Stand van zaken per 31 december 2021

Tijdens de coronapandemie is besloten het verkooptraject te pauzeren. Vervolgens is besloten
om Intravacc in te richten als beleidsdeelneming voor maximaal twee jaar. Met het aantreden van
het nieuwe kabinet is de besluitvorming over de toekomst van Intravacc in voorbereiding.

Opmerkingen

Geen.

Relevante publieke belangen en waar deze zijn
vastgelegd

Intravacc voert specifieke opdrachten uit voor het ministerie van VWS. Deze zijn in het kader van
verbetering van vaccins, of bij lacunes in de markt. In de toekomst wordt via reguliere
aanbesteding doorgegaan met het uitzetten van opdrachten. Daarbij zou Intravacc één van de
mogelijke kunnen kandidaten zijn.
Landelijke Examen Commissie (LEC) van de Stichting Vakbekwaamheid Horeca (SVH 2.0)

Voorgenomen privatisering of verzelfstandiging?

Verzelfstandiging.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

134

Kabinetsbesluit? (Zo ja, datum)

Ja, in navolging van de indiening van het wetsvoorstel tot de wijziging van de Drank- en
Horecawet, op 28 juni 2019. Zowel de Tweede als de Eerste Kamer stemden eind 2020 in met de
nieuwe Alcoholwet (nieuwe naam voor de Drank- en Horecawet). De ingangsdatum van de wet
was 1 juli 2021.

Privatisering: beoogd resterende aandeel van de
Rijksoverheid

N.v.t.

Verzelfstandiging: beoogd type verzelfstandiging

Publiekrechtelijk zbo, onderdeel van rechtspersoon Staat.

Stand van zaken per 31 december 2021

Tot nu toe is de LEC ondergebracht bij de (commerciële) SVH 2.0. Dat is niet wenselijk vanwege
de schijn van belangenverstrengeling. De LEC neemt namelijk ook examens en opleidingen van
anderen dan de SVH 2.0 af. Ook moet zij buitenlandse diploma’s beoordelen, die kijken of iemand
in de horeca kan werken en voldoet aan de eisen voor sociale hygiëne. Bovendien bleek uit een
rechterlijke uitspraak dat de SVH 2.0 geen (wettelijke) basis heeft om leges te vragen voor haar
werk. Daarom is onderzocht op welke wijze de LEC onafhankelijk kan worden vormgegeven. Er
wordt een zbo ingericht en organisatorisch ondergebracht bij een bestaand agentschap. Dit wordt
het CIBG, vanwege zijn kennis van het bijhouden van registers en het erkennen van buitenlandse
diploma’s. De naam wordt gewijzigd in Landelijke Commissie Sociale Hygiëne (LCSH). De nieuwe
Alcoholwet is per 1 juli 2021 ingegaan. De inwerkingtredingsdatum voor de LCSH is uitgesteld en
vindt waarschijnlijk in (de tweede helft van) 2023 plaats. Dit in verband met het voorbereidende
werk, zoals het bouwen van een nieuw register bij het CIBG.

Opmerkingen

Geen.

Relevante publieke belangen en waar deze zijn
vastgelegd

De publieke taken zijn vastgelegd in de Drank- en Horecawet en de daarop gebaseerde
regelgeving. Per 1 juli 2021 is de nieuwe Alcoholwet in werking getreden (wijziging van de Dranken Horecawet).
Stichting Donorgegevens Kunstmatige Bevruchting (SDKB)

Voorgenomen privatisering of verzelfstandiging?

Verzelfstandiging.

Kabinetsbesluit? (Zo ja, datum)

Ja, zie brief aan Tweede Kamer van 11 mei 2015 (TK 25268, nr. 113, voortgangsrapportage blz. 16)
en brief aan Tweede Kamer van 26 september 2019 (TK 30486, nr. 24, blz. 3).

Privatisering: beoogd resterende aandeel van de
Rijksoverheid

N.v.t.

Verzelfstandiging: beoogd type verzelfstandiging

Omvorming van privaatrechtelijk zbo naar publiekrechtelijk zbo, onderdeel rechtspersoon Staat.

Stand van zaken per 31 december 2021

Het wetsvoorstel is op 23 juni 2021 bij de Tweede Kamer ingediend (35870). De parlementaire
behandeling is opgeschort in afwachting van een nota van wijziging. Deze is eind december 2021
voor advies aan de Afdeling advisering van de Raad van State aangeboden.

Opmerkingen

SDKB valt momenteel formeel onder het ministerie van JenV. Na de wijziging gaat het
eigenaarschap naar het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

Relevante publieke belangen en waar deze zijn
vastgelegd

Het kabinet volgt met de omvorming het advies op uit het rapport ‘Onderzoek naar de
herpositionering van zbo’s’ van de heer De Leeuw van mei 2013. De SDKB voert enkel publieke
taken uit. Zij krijgt geen eigen rechtspersoonlijkheid (volgens advies De Leeuw). De omvorming
wijzigt op zichzelf niets aan de taken van de SDKB. De omvorming is wel onderdeel van een
wetsvoorstel, waarbij de SDKB aanvullende taken krijgt toegekend.
College Sanering Zorginstellingen (CSZ)

Voorgenomen privatisering of verzelfstandiging?

Het voornemen is het zbo College Sanering Zorginstellingen op te heffen.

Kabinetsbesluit? (Zo ja, datum)

Ja, TK 2013-2014, Kamerstuknummer 25 268, nr. 83 en TK 2019-2020, 34767, nr. 19.

Privatisering: beoogd resterende aandeel van de
Rijksoverheid

N.v.t.

Verzelfstandiging: beoogd type verzelfstandiging

N.v.t.

Stand van zaken per 31 december 2021

Eind november 2019 is de Tweede Kamer geïnformeerd over het onderzoek of de taken van het
CSZ bij de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) kunnen worden ondergebracht. CSZ is nu nog belast
met het toezicht op de vervreemding van vastgoed. Door het toezicht van de NZa op dit punt te
verruimen, is een efficiënter en effectiever opgetreden mogelijk bij belangenverstrengeling en
ontwijkconstructies die ook vastgoedtransacties omvatten. Het CSZ kan vervolgens worden
opgeheven. Het onderbrengen van het overheidstoezicht op vastgoedtransacties, maakt
onderdeel uit van het wetsvoorstel integere bedrijfsvoering zorgaanbieders (Wibz). De Wibz is
een aanpassingswet van de Wet toetreding zorgaanbieders (WTZa). Het wetsvoorstel is op dit
moment in voorbereiding.

Opmerkingen

Geen

Relevante publieke belangen en waar deze zijn
vastgelegd

Het college voert taken uit in het kader van de Wet toelating zorginstellingen (WTZi) en de Wet
ambulancevervoer (WAv).
Beoordelingscommissie Dopingzaken

Voorgenomen privatisering of verzelfstandiging?

Verzelfstandiging.

Kabinetsbesluit? (Zo ja, datum)

Besluit ligt voor in de ministerraad van 4 februari. Het voornemen is gemeld aan de Tweede
Kamer, op 1 oktober 2021 (II 2020/2021, 30234, nr. 287).

Privatisering: beoogd resterende aandeel van de
Rijksoverheid

N.v.t.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

135

Verzelfstandiging: beoogd type verzelfstandiging

Omvorming van onderdeel van publiekrechtelijk zbo met eigen rechtspersoonlijkheid naar
publiekrechtelijk zbo, onderdeel rechtspersoon Staat.

Stand van zaken per 31 december 2021

Met de wijziging van de Wet uitvoering antidopingbeleid (Wuab) wordt de
Beoordelingscommissie dopingzaken ingesteld zbo. Deze beoordeelt op verzoek opnieuw
beslissingen van de Dopingautoriteit. Dit zbo neemt de rol en taken over van de huidige binnen
de Dopingautoriteit gepositioneerde Beroepscommissie Nationale Dopingregels. De World AntiDoping Agency ziet deze namelijk als onvoldoende institutioneel en organisatorisch onafhankelijk
van de Dopingautoriteit. Het wetsvoorstel ligt voor in de ministerraad van 4 februari.

Opmerkingen

De beroepscommissie Dopingzaken valt momenteel formeel onder een andere naam onder de
Dopingautoriteit.
Informatieknooppunt Zorgfraude (IKZ)

Voorgenomen privatisering of verzelfstandiging?

Verzelfstandiging (oprichting stichting).

Kabinetsbesluit? (Zo ja, datum)

Ja, zie wetsvoorstel en toelichting aangeboden op 3 juli 2020 (TK 35 515, nr. 2 en 3) en statuten
tot oprichting van de stichting aangeboden als bijlage bij het wetsvoorstel (TK 35 515 nr. 5)

Privatisering: beoogd resterende aandeel van de
Rijksoverheid

N.v.t.

Verzelfstandiging: beoogd type verzelfstandiging

Oprichting van een stichting, ook zijnde een rechtspersoon met een wettelijke taak.

Stand van zaken per 31 december 2021

Het wetsvoorstel (35 515) ligt bij de Tweede Kamer en is controversieel verklaard. De
oprichtingsstatuten worden bij de plenaire behandeling betrokken. Na het parlementaire proces
is de oprichting van stichting IKZ daadwerkelijk mogelijk.

Opmerkingen

Het IKZ is momenteel een samenwerkingsverband van diverse publieke en private partijen binnen
het zorgdomein. Dit wordt omgevormd naar een stichting, opgericht door het ministerie van VWS.

Relevante publieke belangen en waar deze zijn
vastgelegd

De publieke belangen zijn vastgelegd in de oprichtingsstatuten en in het Wetsvoorstel bevorderen
samenwerking en rechtmatige zorg, en het onderliggende conceptbesluit (is nog in ambtelijke
voorbereiding).
Landelijke Coördinatie COVID-19 Bestrijding (LCCB)

Voorgenomen privatisering of verzelfstandiging?

LCCB is opgericht door GGD GHOR en is een rwt voor 2022, na 2022 worden de taken
overgeheveld naar een Landelijke Functionaliteit ressorterend onder de overheid/ RIVM.

Kabinetsbesluit? (zo ja, datum)

Het bevel is getekend door de minister van VWS op 5 november 2021. In de stand van zakenbrief
COVID-19 van 2 november 2021 met het kenmerk 3277006-1019136-PDC19 wordt de twt genoemd.

Privatisering: beoogd resterende aandeel van de
Rijksoverheid

De coördinerende taken die LCCB uitvoert ter bestrijding van COVID-19, en voor zover deze zijn
benoemd in het Bevel en in de bijbehorende Kaderbrief, worden na 2022 overgeheveld van LCCB
naar de Landelijke Functionaliteit Infectieziekten (LFI) die waarschijnlijk bij het RIVM wordt
ondergebracht.

Verzelfstandiging: beoogd type verzelfstandiging

Idem, zie bij Privatisering.

Stand van zaken per 1 februari 2021

LCCB stichting is formeel opgericht. Bevel is in november 2021 getekend en naar de voorzitters
Veiligheidsregio’s gestuurd.

Opmerkingen

Proces van oprichten LFI loopt nog bij VWS.

Relevante publieke belangen en waar deze zijn
vastgelegd

RWT is noodzakelijk om GGD GHOR rechtmatig te kunnen financieren voor de landelijke
coördinerende werkzaamheden voor COVID-19 bestrijding, de niet-landelijke taken worden door
de afzonderlijke GGD-en uitgevoerd cf Wet Publieke Gezondheid. Oprichten LFI is conform
aanbevelingen rapport Verwey-Jonker Instituut.

Bron: Inventarisatie.

Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2021

136

Dit is een uitgave van:
Ministerie van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties
Postbus 20011 | 2500 EA Den Haag
www.rijksoverheid.nl
mei 2022