4
Vragenuur: Vragen Rog
Vragen van het lid Rog aan de minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap, bij afwezigheid van de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, over het
bericht "Toets van 8 miljoen".

De heer Rog (CDA):
Voorzitter. Aan de toetsverslaving van staatssecretaris
Dekker lijkt maar geen eind te komen: de kleutertoets, de
centrale Cito-eindtoets, de rekentoets en ook de onderbouwtoets, die in Haags jargon de "diagnostische tussentijdse
toets" wordt genoemd. Keer op keer heeft de Tweede Kamer
de staatssecretaris moeten bijsturen. Dat is op al die toetsdossiers gelukkig ook gelukt. Na felle protesten uit de
onderwijswereld en de Tweede Kamer trok de staatssecretaris zijn onzalige plan voor de verplichte onderbouwtoets
in. Het CDA was dan ook verbaasd en onaangenaam verrast
dat we afgelopen week in Didactief moesten lezen dat aan
dit experiment, met maar liefst 150 scholen, een prijskaartje
hangt van 8 miljoen euro. Dit terwijl de regering weet dat
hiervoor geen draagvlak is. Maar dat lijkt de staatssecretaris
niet te deren. Hij wil gewoon zien hoever hij kan komen.
Wat het CDA betreft, stoppen we dit zo snel mogelijk.
De onderbouwtoets wordt ontwikkeld in samenwerking
met het CvTE. Ik heb hierover een aantal vragen. Waarom
belast het kabinet het CvTE met de ontwikkeling van een
toets waarvoor nog helemaal geen wettelijke basis is?
Waarom kiest het kabinet voor zo'n grote geldverslindende
pilot inclusief de bekende glossy brochures en overheidspropaganda om zo veel mogelijk scholen te laten deelnemen? Hoe voorkomt de minister dat het Cito de kennis die
opgedaan wordt in deze publiek bekostigde pilot, commercieel kan exploiteren?
Ik houd het hierbij, voorzitter.
De voorzitter:
We zaten na te denken over de vraag waar de afkorting
"CvTE" voor staat.
De heer Rog (CDA):
Die staat voor "College voor Toetsen en Examens".

Minister Bussemaker:
Voorzitter. Misschien is het goed om eerst aan te geven dat
de diagnostische tussentijdse toets past in het beleid om
opbrengstgericht werken en maatwerk en differentiatie te
stimuleren. Dat is een ambitie van de staatssecretaris, van
het departement, van de VO-raad en van de scholen. Ik weet
dat er een wetsvoorstel is geweest waarin een verplichte
toets zat. Ik weet ook dat de Kamer heeft gezegd dat men
geen verplichte toets wil. De staatssecretaris heeft vervolgens besloten om af te zien van een wettelijke verplichting.
Hij heeft wel samen met de VO-raad het sectorakkoord
gesloten, waarin staat dat de diagnostische tussentijdse
toets verder ontwikkeld zou worden als een pilot om daar-

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Rog

mee na te gaan wat er werkt en wat er niet werkt en om te
zien wat het draagvlak is. De staatssecretaris heeft dat ook
gemeld aan de Kamer, onder meer in de brief van juni 2014
over nut en waarde van toetsing. Ook op andere plekken
heeft de staatssecretaris dat gemeld, zoals in de voortgangsrapportage over het sectorakkoord. Daarnaast zijn de
resultaten van het eerste pilotjaar, 2014-2015, openbaar
gemaakt. Er is dus nadrukkelijk sprake van een pilot en niet
van een onverwachte maatregel.
Een pilot moet je uitvoeren. Dat wordt gedaan via de middelen die daarvoor gereserveerd zijn. De vragen van de
heer Rog over de Commissie voor Toetsen en Examens zijn
zeer specifiek en daarom zal ik de staatssecretaris vragen
om daarop schriftelijk te reageren. Er zijn structureel middelen gereserveerd. De middelen en de inzichten nemen
per jaar toe. Ik vraag de staatssecretaris om die zaken precies op een rijtje te zetten. In algemene zin is over deze pilot
transparant met de Kamer gecommuniceerd.
De pilot is groot omdat er minimaal 150 scholen mee
moeten doen om de pilot zinvol te maken. Er is geen verplichting. Scholen mogen zelf beslissen of ze meedoen,
met hoeveel vakken ze meedoen — het gaat om Nederlands,
Engels en wiskunde — en met hoeveel klassen ze meedoen.
280 scholen hebben zich vrijwillig aangemeld om mee te
doen aan de pilot. Ik zeg erbij dat van de eerste 150 scholen
slechts 1 school is afgehaakt. Dit sluit dus aan bij een
behoefte van scholen. Wij moeten gaan bekijken of de
resultaten ook zo zijn dat een vervolg straks wenselijk is.
De heer Rog (CDA):
De minister heeft het over een behoefte die er zou zijn bij
scholen. Er is geen school die het niet toegestaan is om
toetsen te gebruiken, of diagnostische toetsen of wat voor
toetsen dan ook. Daarvoor kunnen ze de markt op, waar ze
die toetsen kunnen kopen. We hebben nu te maken met de
situatie dat er tijdens een onderonsje tussen de staatssecretaris en de VO-raad is besloten om veel geld, dat door de
belastingbetaler beschikbaar is gesteld voor onderwijs, uit
te geven via de CvTE, een overheidsinstelling die onder de
verantwoordelijkheid van de minister valt. Ik constateer dat
we daarmee dus een vreemde situatie hebben: één publiek
bekostigde organisatie ontwikkelt een toets die geen wettelijke basis heeft. We hebben immers als Tweede Kamer
gezegd dat we die diagnostische tussentijdse toets niet
willen. Waarom betaalt de overheid dan wel de ontwikkeling
van die toets? Als zij dat doet, heb ik nog een vervolgvraag:
waarom wordt zo'n pilot, zo'n experiment, dan niet Europees aanbesteed? Alternatieve toetsaanbieders moeten dit
immers allemaal zelf ontwikkelen. Dat kost een hoop geld,
terwijl de overheid ondertussen Cito sponsort. Mijn vraag,
die de minister nog niet heeft beantwoord, is of Cito deze
kennis uiteindelijk ook commercieel kan gaan exploiteren.
Minister Bussemaker:
Misschien is het goed om aan te geven dat de diagnostische
tussentijdse toets bij de start van de ontwikkeling was
bedoeld als een wettelijk verplichte toets. Vandaar dat in
de beginfase, waarin nog sprake was van het wetsvoorstel,
is gestart met het ontwikkelen van die toets door stichting
Cito; een organisatie die ook internationaal bekend staat
om haar expertise. Toen van de wettelijke verplichting werd
afgezien, heeft de staatssecretaris in overleg met de VOraad besloten die toets in een pilot door te ontwikkelen. De

2 februari 2016
TK 49

49-4-1

ontwikkeling van die toets is opgenomen in de Wet SLOA.
Daarmee heeft het dus ook een wettelijke basis, die het
CvTE en Cito de mogelijkheid geeft om de toets in een
driejarige pilot te ontwikkelen. Daarom was Europese aanbesteding niet nodig.
De markt was overigens ook niet in staat de ontwikkeling
van die toets van de grond te krijgen in verband met de
hoge ontwikkelingskosten. Het gaat hier echt om nieuwe
vormen van toetsing: een adaptieve toets, die ook nadrukkelijk geen doel op zichzelf is, maar een middel om leraren
in staat te stellen beter te bekijken hoe hun leerlingen ervoor
staan en hoe ze hun leerlingen zo goed mogelijk kunnen
begeleiden naar een nog hoger niveau. De pilot zet ook
stevig in op kennisdeling zodat alle ontwikkelde kennis
desgewenst aan de markt overgedragen moet kunnen
worden. Scholen kunnen het dan ook te zijner tijd zo nodig
en zo wenselijk bij de markt inkopen.
De heer Rog (CDA):
Dat laatste is interessant voor de andere marktpartijen die
bezig zijn met toetsen ontwikkelen. Mijn eerste vraag is of
de minister hiermee zegt dat alle kennis dus voor alle
toetsaanbieders in gelijke mate beschikbaar komt. Dan blijft
Cito dus niet voor haar commerciële tak in een voorrangspositie zitten, zoals nu het geval is. Mijn tweede vraag is:
als het allemaal zo ontzettend belangrijk zou zijn om hiermee te experimenteren, waarom is dan uiteindelijk de
inhoud van deze toetsen niet inzichtelijk voor leerlingen en
leraren? Waarom is er zo veel geheimhouding rond deze
toets? Kan de minister daarop ingaan? Ik vraag mij immers
af wat we dan eigenlijk experimenteren.
Minister Bussemaker:
Ik ben het met de heer Rog eens dat het wenselijk is dat
alle informatie die met deze pilot wordt verzameld, zo
transparant mogelijk gebruikt wordt. Ik kan nu niet overzien
of er juridische, wettelijke of andere belemmeringen zijn,
maar ik zal de staatssecretaris vragen om ook daarop in te
gaan in de brief die hij naar de Kamer zal sturen met de
details. Weet echter dat transparantie een belangrijk doel
van ons is, juist om alle informatie voor iedereen zo bruikbaar mogelijk te maken.
De tweede vraag was waarom leraren slechte informatie
zouden hebben. Misschien is het goed om aan te geven dat
van het begin af aan is voorzien in inzage van de toets.
Leraren kunnen met iedere leerling de gemaakte toets
terugkijken. Ik teken hier wel bij aan dat dit echt om een
innovatieve ontwikkeling gaat. Daarbij is tegen de scholen
gezegd: als jullie meedoen, weet dan dat jullie ook moeten
investeren en dat de informatie die jullie terugkrijgen, steeds
verfijnder wordt. Die begint op het niveau van de school.
Vervolgens krijgen leraren informatie terug op het niveau
van de klas. Uiteindelijk wil je de informatie op het niveau
van de leerling terugkrijgen, zodat een leraar kan zien welke
leerling van hem of haar welke problemen heeft en hoe die
leerling zo goed mogelijk kan worden geholpen om nog
een stukje vooruit te komen. Met de doorontwikkeling van
de pilot wordt de informatie dus steeds verfijnder. Dat is
een van de doelen van de pilot.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Rog

Mevrouw Ypma (PvdA):
De tussentijdse toets is overbodig, want die toetst wat de
leraar allang wist. De toets is ook niet transparant. Je hebt
er dus niets aan, want je krijgt de resultaten in tabelvorm
terug in plaats van dat je leest wat je goed of fout had.
Daarom hebben we in 2013 weloverwogen gezegd dat de
toets niet verplicht moet worden. Mijn vraag aan de minister
is daarom of zij bereid is om de Kamer te informeren — dat
kan wat mij betreft ook per brief — over de vraag of wij nog
kunnen stoppen met de pilot. Wij zijn nu bijna halverwege.
De tijd en het geld die hieraan worden besteed — 8 miljoen
euro en heel veel uren in het onderwijs — kunnen we dan
nuttig gaan besteden.
Minister Bussemaker:
Ik wil de uitspraak van mevrouw Ypma dat de informatie
niet transparant is, nuanceren. Ik zei zojuist al tegen de heer
Rog dat de informatie steeds verfijnder wordt. Ik weet ook
dat in het eerste jaar, 2014-2015, de informatie in grafiekvorm werd aangeleverd en dat de informatie nu al veel
meer op het niveau van de klas en van de leerling wordt
aangeleverd. Dan lijkt het mij wel nuttig om te bekijken wat
de pilot het komende jaar nog biedt. Je begint niet zomaar
met een pilot. Dat is in een aantal brieven van de staatssecretaris ook met de Kamer gewisseld. Je zegt vervolgens
niet zomaar tussentijds dat we er toch even geen zin in
hebben en dat we niet verder willen met de pilot. Als je
tussentijds met een pilot wilt stoppen, moeten daar gerede
argumenten voor zijn. Ik heb de indruk dat het wenselijk is
dat de Kamer allereerst preciezer wordt geïnformeerd over
de fase waarin we nu zitten. Dan kan het debat daarna altijd
gevoerd worden. Het lijkt mij wenselijk om dat aan het eind
van de pilot te doen, omdat we dan met z'n allen de voors
en tegens goed kunnen wegen.
De heer Bisschop (SGP):
Regelmatig hebben wij contact met scholen, leerlingen,
docenten en directies. In de afgelopen jaren ben ik nog
nooit één school tegengekomen waar men, na de vraag
welke perspectieven men ziet voor een diagnostische tussentijdse toets, hunkerende blikken in de ogen kreeg en zei:
ja, daar zitten wij op te wachten. Integendeel. Men kreeg
eerder een glazige blik in de ogen. Men wist er niet van en
men was er ook niet in geïnteresseerd. Zelfs als men aan
de pilot meedeed, was er geen behoefte aan die toets. De
minister zegt dat het aantal opgaven voor deelname aan
de pilot bewijst dat er belangstelling voor die toets is. Heeft
de minister zich gerealiseerd dat scholen zich misschien
hebben opgegeven om aan de knoppen te kunnen zitten,
om erger onheil te voorkomen?
Minister Bussemaker:
Dat vind ik wel een zeer pessimistische gedachtegang van
de heer Bisschop. In eerste instantie is gezegd dat er minimaal 150 scholen zullen moeten meedoen, wil deze pilot
genoeg informatie opleveren om zinvol te zijn. Ik constateer
dat 280 scholen zich vrijwillig hebben opgegeven. Ook
constateer ik dat scholen geheel vrij zijn om zich op te geven
en, als zij dit doen, voor welke vakken en welke klassen. De
scholen hebben dus veel keuzemogelijkheden. Wij zeggen
hier vaak dat wij de scholen niet van bovenaf zaken moeten
opleggen, maar dat wij ook moeten bezien waar zij behoefte
aan hebben. Dat gebeurt in dit geval.

2 februari 2016
TK 49

49-4-2

Wel ben ik het eens met de heer Bisschop dat een heel
belangrijke vraag is of de kennis over deze pilots binnen
de scholen goed gedeeld wordt, niet alleen door de
schoolbesturen en de schoolleiding, maar ook door met de
betrokken leraren. Dat lijkt mij nu juist een van de meest
belangrijke inzichten die deze pilot kan opleveren. Elk
instrument kan immers alleen maar goed gebruikt worden
als de professional zich erin herkent en als die zich eigenaar
voelt over zijn of haar werk. Daar is deze pilot niet zaligmakend in, maar het vormt daarvan wel een belangrijk
onderdeel.
Mevrouw Straus (VVD):
We hebben het nu over de toets in het middelbaar onderwijs. Ik verbaas mij erover, overigens in positieve zin, dat
280 van de iets meer dan 700 scholen zich vrijwillig hebben
opgegeven om mee te doen aan deze pilot. Is het mogelijk
dat wij in de volgende rapportage een overzicht krijgen
waaruit duidelijk wordt om welke redenen scholen zich
hebben opgegeven voor deelname aan deze pilot en welke
ervaringen zij tot nu toe met de pilot hebben? Op die manier
krijgen wij een beter inzicht in de redenen voor de scholen
om mee te doen en weten wij ook beter wat zij eraan hebben.
Minister Bussemaker:
Dit zal een belangrijk onderdeel zijn van de brief die ik
zojuist al heb toegezegd. Waar staan wij nu? Hoeveel
scholen hebben zich opgegeven? Ik begrijp dat uiteindelijk
280 van de 1400 VAO-scholen in aanmerking zouden willen
komen. Wij zullen zo compleet mogelijk voor de Kamer in
beeld brengen welke scholen meedoen, om welke reden
zij dat doen en wat hun ervaringen tot nu toe zijn, voor
zover die nu bekend zijn.
De heer Van Meenen (D66):
Er zijn al veel verstandige vragen gesteld door mijn collega's. Ik probeer daar nog een aan toe te voegen. De
mensen die ik in het onderwijs tegenkom — daar hoor ik
zelf in feite ook bij — beschouwen deze invoering als een
georkestreerde aanval op de professionele ruimte van de
docenten. Docenten vinden toetsen buitengewoon belangrijk, maar niet toetsen die in Den Haag ontwikkeld worden
om hen te helpen. Er zijn heel andere en veel betere
manieren om docenten in Nederland te helpen.
Ik denk dat de regering eens moet gaan regeren in plaats
van proberen, want het hele onderwijs hangt aan elkaar
van pilots. Mijn vraag aan de minister is of zij bereid is om
de staatssecretaris, die helaas vandaag niet hier kan zijn,
voor de tweede keer de boodschap over te brengen dat de
Tweede Kamer deze toets niet wil?
Minister Bussemaker:
Ik ben gaarne bereid om die vraag aan de staatssecretaris
over te brengen, maar ik heb hier nog niet gehoord dat de
Tweede Kamer deze toets niet wil. Wel heb ik begrepen dat
er veel vragen zijn en dat er veel onduidelijkheid is. Het lijkt
mij daarom goed dat wij de Kamer daarover zo precies
mogelijk informeren.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Rog

Met de heer Van Meenen ben ik het eens ben dat het van
enorm groot belang is dat er professionele ruimte is voor
docenten en dat zij zich eigenaar voelen over hun vak.
Vandaar dat deze pilot niet vanuit Den Haag over de scholen
is uitgestort, maar dat — ik zeg het nogmaals — de scholen
vrijwillig konden besluiten of zij wel of niet zouden meedoen. Ik stel vast dat het erop lijkt — laat ik het maar voorzichtig zeggen — dat deze toets ook in een behoefte voorziet.
Mevrouw Siderius (SP):
Mijn partij wordt toch wel een beetje misselijk van deze
antwoorden. De Tweede Kamer heeft gewoon in 2013
gezegd dat zij deze toets niet wil. Vervolgens gaat de
staatssecretaris via een achterdeur 8 miljoen in een pilot
stoppen om de toets alsnog op de scholen te krijgen. Dat
is een beetje exemplarisch voor de werkwijze van deze
staatssecretaris. Het passend onderwijs dendert maar door,
excellente scholen zijn opeens belangrijk en de toetscultuur
wordt alleen maar aangewakkerd. Ik vraag de minister dus:
wanneer gaat de staatssecretaris eens stoppen met dit soort
persoonlijke hobby's? Want dit doet het onderwijs echt
geen goed.
Minister Bussemaker:
Ik vind dat mevrouw Siderius het beleid van de staatssecretaris geen recht doet. Ik heb al gezegd dat er een wetsvoorstel lag. Daarover is met de Kamer gedebatteerd in 2013.
Toen heeft de Kamer gezegd: wij willen geen wettelijke
verplichting van deze toets. Daarop heeft de staatssecretaris
gezegd: dan houd ik dat wetsvoorstel aan. Ik geloof dat dat
nog in behandeling is bij de Kamer, maar dat ligt er ook al
sinds 2013. Vervolgens heeft hij via de VO-raad met de
scholen afgesproken dat het nuttig is om te bekijken wat
een pilot aan resultaat zou opleveren. En daar staan we nu.
Van die pilot kan de Kamer van alles vinden. Nogmaals: de
Kamer krijgt binnenkort de kans om daar uitgebreid met
de staatssecretaris over te praten, maar liefst nadat hij de
Kamer zijn informatie heeft gestuurd. Er kan echter
nadrukkelijk niet gesteld worden dat dit een poging is om
via een achterdeur nu al die wettelijke verplichting in te
voeren. Daar gaat de Kamer namelijk over. Het oordeel kan
pas geveld worden als de pilot is afgerond en geëvalueerd.
De heer Grashoff (GroenLinks):
Vlak voordat deze minister aan het woord kwam, werd hier
een andere mondelinge vraag behandeld. Daarbij zei haar
collega Blok op gedragen toon: geld is schaars. Is de
minister het met mij eens dat het een verkeerde prioritering
is in het besteden van veel geld als er een toets ontwikkeld
wordt van 8 miljoen, waar de Kamer helemaal geen
behoefte heeft en waarvoor geen draagvlak is, omdat er al
tot op het bot wordt getoetst in het onderwijs, op allerlei
manieren?
Minister Bussemaker:
Die afweging moet dus door scholen gemaakt worden. Ik
trek de conclusie, ook uit het aantal scholen dat uit zichzelf
belangstelling heeft getoond, dat scholen hier behoefte aan
hebben. Als we daadwerkelijk die middelen kunnen bieden
waardoor we meer maatwerk kunnen leveren en meer
kunnen doen aan opbrengstgericht werken, waarmee we

2 februari 2016
TK 49

49-4-3

leerlingen uiteindelijk beter kunnen helpen om goed
onderwijs te volgen en alles uit zichzelf te halen wat
mogelijk is, is het geen weggegooid geld. Daarom is het
verstandig dat het nu een pilot is, zodat straks het gewogen
oordeel geveld kan worden, ook door de Kamer, of dit
doorgezet moet worden en of er meer dan wel minder
middelen aan besteed moeten worden. Dat ligt op structurele basis echt nog allemaal open.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Rog

2 februari 2016
TK 49

49-4-4