Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 842

Wijziging van de Opiumwet in verband met de
strafbaarstelling van handelingen ter
voorbereiding of vergemakkelijking van illegale
hennepteelt

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
ALGEMEEN
1. Inleiding
De bestrijding van illegale hennepteelt is een topprioriteit van dit kabinet.
Wij zijn van oordeel dat de illegale hennepteelt door zijn omvang en
professionaliteit een reëel veiligheidsrisico voor de samenleving oplevert,
waartegen doortastend en effectief moet worden opgetreden. Wij hebben
daarom diverse maatregelen getroffen om de bestrijding van de illegale
hennepteelt verder te intensiveren en te optimaliseren, waaronder de
instelling van de task force bestrijding georganiseerde criminaliteit
Brabant. Het onderhavige wetsvoorstel dat een belangrijk onderdeel van
de maatregelen vormt, werd in de brief van 27 mei 2011 over het
drugsbeleid1 al aangekondigd.
De term illegale hennepteelt wordt in dit verband gebruikt voor de
bedrijfs- en beroepsmatige teelt en teelt van grote hoeveelheden en voor
het gehele productieproces van cannabis, inclusief diensten en handelingen die met het oog daarop en op de verhandeling van cannabis
worden verricht, alsmede de illegale uitvoer van grote hoeveelheden
cannabis. Die ruime strekking is nodig, omdat de illegale teelt van hennep
zich sinds de invoering van de expliciete strafbaarstelling van het telen
van hennep heeft ontwikkeld tot een conglomeraat van activiteiten dat
niet langer beperkt is tot illegale handelingen met hennepstekken of
-planten of onderdelen daarvan. Rond de eigenlijke teelt is als het ware
een hele industrie ontstaan, die op alle mogelijke manieren een bijdrage
heeft geleverd en levert aan de professionalisering, schaaluitbreiding en
innovatie van de illegale productie van cannabis. De hoogtijdagen van
kleine hobbytelers die de kleine, lokale coffeeshop bevoorraden zijn allang
voorbij. Tegenwoordig hebben veel coffeeshops een omzet die een
systematische en stabiele toelevering van cannabis van constante
kwaliteit vereist en alleen beroepsmatige en/of grootschalige telers
kunnen dit garanderen. Het is overigens een misverstand te denken, dat
de in Nederland geproduceerde cannabis alleen bestemd is voor de
coffeeshops. Het tegendeel is waar, de hoeveelheid cannabis die in

1

Kamerstukken II, 2010/11, 24 077, nr. 259.

kst-32842-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 842, nr. 3

1

Nederland wordt geproduceerd overstijgt in ruime mate de nationale
behoefte aan cannabis en dat overschot is voor de illegale export
bestemd.
In Nederland komt illegale teelt van hennep aan de buitenlucht voor, zoals
is gebleken bij de opsporing van hennepvelden die midden in maïsvelden
waren aangelegd. Echter, het merendeel van de illegale teelt van hennep
vindt binnen plaats, dat wil zeggen in ruimten onder glas en in andere, al
dan niet landbouwkundige panden, garages en niet te vergeten in
woningen. Wil binnenteelt slagen en winstgevend zijn, dan vergt dit een
technisch hoogstaande installatie. Zoals hierboven al is opgemerkt, is de
illegale hennepteelt geprofessionaliseerd. Die professionalisering betreft
de gehele keten van de hennepteelt. Het gaat in de eerste plaats om het
materiaal en technieken waarmee wordt geteeld: de planten zijn veredeld
en de technieken zijn mede door gebruik van IT verfijnd. Verder is de
inrichting van de kweekruimten technisch geoptimaliseerd en kan
daardoor op nagenoeg elke ruimte worden toegesneden. In de tweede
plaats betreft dit de kring van personen. Kweekruimtes worden regelmatig
ontworpen en ingericht door anderen dan de teler zelf. Ook het aanbrengen van wijzigingen in de reguliere elektriciteitstoevoer tot het pand
waarin de kweekruimte zich bevindt, waardoor diefstal van elektriciteit
mogelijk wordt, gebeurt veelal door anderen dan de teler. Bij het telen, het
bewerken en het verwerken van de oogst is er sprake van specialisatie.
Het kweken en verhandelen van stekken staat nagenoeg los van de teelt
en vormt bijna een afzonderlijke bedrijfstak. Het plaatsen van stekken in
kweekruimtes, het knippen van de planten, het drogen en het verwerken
van geoogst materiaal vindt veelal plaats op verschillende locaties.
Daarbij zijn personen betrokken die los van de teler opereren. Hetzelfde
geldt voor de verdere handelingen in het kader van de illegale handel in
het eindproduct, de cannabis. Ten slotte vermelden we in dit verband als
illustratie voor de omvang van de illegale teelt, dat uit de beschikbare
cijfers over 2009 blijkt, dat er 4727 illegale kwekerijen zijn ontmanteld en
dat er meer dan 850 000 hennepplanten in beslag zijn genomen. Uit deze
voorbeelden van professionalisering wordt duidelijk dat er sprake is van
een conglomeraat van activiteiten bij en rond de illegale hennepteelt.
Deze faciliterende activiteiten zijn mede door het illegale karakter van de
productie van cannabis zeer winstgevend. Verder is het bekend dat de
professionalisering mede is bevorderd door betrokkenheid van de
georganiseerde criminaliteit.
Bij de aanpak van illegale hennepteelt, die al enige tijd geleden versterkt is
ingezet, is steeds duidelijker geworden dat het enkele optreden tegen de
hennepkwekerijen en tegen de bij de teelt direct betrokkenen niet
toereikend is voor een daadwerkelijke terugdringing van het fenomeen
van illegale hennepteelt. Het is noodzakelijk om ook op te treden tegen
activiteiten van ondersteunende aard rond de illegale teelt, in het
bijzonder die activiteiten, welke strekken ter voorbereiding of bevordering
van die teelt. Daartoe zijn ook al pogingen ondernomen, maar gebleken is
dat het juridische instrumentarium op dit punt niet voldoende mogelijkheden biedt en aanvulling behoeft. Deze constatering leidde ook in de
Tweede Kamer tot discussie, onder meer over de growshops, die
resulteerde in de aangenomen motie van het lid Van Haersma Buma c.s.,
waarin de regering wordt verzocht voorstellen te doen om handelingen
van growshops die de georganiseerde hennepteelt faciliteren en
stimuleren te verbieden en met straf te bedreigen (Kamerstukken II
2007/08, 31 200 VI, nr. 52). Bij de opstelling van dit wetsvoorstel is behalve
naar de growshops ook gekeken naar ervaringen die in de afgelopen jaren
zijn opgedaan bij de programmatische aanpak van georganiseerde
hennepteelt in het kader van hetprogramma versterking aanpak georganiseerde misdaad (Kamerstukken II 2007/08, 28 684, nr. 119). Bij die aanpak

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 842, nr. 3

2

is gebleken dat het bestaande artikel 11a van de Opiumwet – de strafbaarstelling inzake de deelneming aan een criminele (drugs)organisatie – een
welkome aanvulling van de Opiumwet heeft betekend, maar niet
afdoende is. Dit houdt verband met het feit dat de ruime kring van
personen die bij de illegale hennepteelt is betrokken lang niet altijd in
georganiseerd verband opereert, zodat de toepassing van artikel 11a van
de Opiumwet en, in geval van de door dat verband gepleegde voorbereidingshandelingen, artikel 46 Sr niet aan de orde kunnen komen. Verder is
in de loop der jaren bij strafvervolgingen in zaken waarin geen sprake was
van een voltooid delict gebleken, dat een veroordeling ter zake van poging
slechts in een beperkt aantal gevallen mogelijk is. De jurisprudentie over
de reikwijdte van de strafbare poging in deze context heeft aan het licht
gebracht dat binnen de huidige wetgeving bepaalde aspecten van de
illegale hennepteelt niet kunnen worden aangepakt met het bestaande
strafrechtelijke instrumentarium. Dit achten wij met het oog op de
noodzaak van een effectieve bestrijding van de illegale hennepteelt niet
langer verantwoord. Tegen deze achtergrond wordt voorgesteld om in de
Opiumwet een zelfstandig delict op te nemen op grond waarvan handelingen ter voorbereiding of bevorderen van illegale hennepteelt en uitvoer
van grote hoeveelheden als een strafbaar feit wordt aangemerkt. Door het
dichten van de hierboven geschetste lacune, zal naar verwachting het
aantal personen dat zich bezighoudt met voorbereidingshandelingen al
vanzelf teruglopen. Dit heeft negatieve effecten voor de illegale teelt, maar
positieve effecten voor de handhaving. Immers, de inrichting van nieuwe
illegale kwekerijen, maar ook de thans vaker voorkomende herinrichting
van opgerolde illegale kwekerijen wordt moeilijker. Zodoende draagt deze
strafbepaling bij aan de effectiviteit van de bestrijding van de illegale
hennepteelt.

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Een daartoe strekkend wetsvoorstel werd in 2010 door de minister van
Justitie ter schriftelijke consultatie voorgelegd aan het College van
procureurs-generaal, de Raad voor de rechtspraak, de Nederlandse
Vereniging voor Rechtspraak, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten
en de Nederlandse Orde van Advocaten. Met uitzondering van laatstgenoemde organisatie hebben alle anderen advies uitgebracht.1 Daaruit is
gebleken dat men zich kan vinden in de uitgangspunten van de voorgestelde wijzigingen. Het openbaar ministerie had zich in het verleden ook al
sterk gemaakt voor de strafbaarstelling van deze voorbereidingshandelingen. De Raad voor de rechtspraak en de Nederlandse Vereniging voor
Rechtspraak adviseerden om in de toelichting bij het wetsvoorstel meer
duidelijkheid te verschaffen over de reikwijdte van het huidige juridische
instrumentarium ten aanzien van de aanpak van de illegale hennepteelt.
Hier aan is tegemoet gekomen en ook op andere punten is de memorie
van toelichting gewijzigd.
Het College van procureurs-generaal adviseerde om de voorgestelde
geldelijke strafbedreiging met een geldboete van de vierde categorie te
verhogen naar een geldboete van de vijfde categorie, opdat altijd een
strafrechtelijk financieel onderzoek kan worden ingesteld. Deze verruiming
van de mogelijkheid tot het instellen van een strafrechtelijke financieel
onderzoek is ook naar ons oordeel gerechtvaardigd, omdat bij dit type
delicten het financieel motief leidend is. Gelet op de substantiële winsten
die ermee worden behaald, zal ontneming van wederrechtelijk verkregen
vermogen de effectiviteit van de bestrijding ervan zelfs mogelijk meer
verhogen dan toepassing van de op deze delicten gestelde vrijheidsstraf.
De Vereniging van Nederlandse Gemeenten gaf aan dat de keuze om de
illegale hennepteelt via het strafrecht aan te pakken wordt gewaardeerd
en vroeg om aandacht te besteden aan gemeenten die aan growshops
een vergunning hebben verleend. In reactie hierop merken wij het
volgende op. Het is bekend dat vergunningverlening door gemeenten aan
growshops gebeurt op grond van een bepaling in de APV en dat er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 842, nr. 3

3

gemeenten zijn, die juist uitdrukkelijk geen vergunningen aan growshops
verlenen. Hoe dit verder ook zij, het zal duidelijk zijn dat er vanaf de
inwerkingtreding van dit wetsvoorstel geen ruimte meer is om growshops
als zodanig vergunningen te verlenen of verleende vergunningen te
handhaven. Bestaande APV-bepalingen strekkende tot het verlenen van
vergunningen aan growshops zullen moeten worden gewijzigd, opdat aan
de vergunningverlening een einde komt en verleende vergunningen
zullen moeten worden ingetrokken door de gemeenten die dit raakt,
omdat dit de autonome regelgevende bevoegdheid van gemeenten
betreft. Met het oog op een tijdige voorbereiding van een en ander zal
nauw contact worden onderhouden met de VNG over de voortgang van
het onderhavige wetsvoorstel en de inwerkingtreding ervan.
Ten slotte wordt naar aanleiding van de vraag van de Raad voor de
rechtspraak naar de verenigbaarheid van de in dit wetsvoorstel voorgestelde strafbedreiging met artikel 4 van het Kaderbesluit 2004/757/JBZ van
24 oktober 2004 betreffende de vaststelling van minimumvoorschriften
met betrekking tot de bestanddelen van strafbare feiten en met betrekking
tot straffen op het gebied van de illegale drugshandel (Pb EU L335 van
11 november 2004, blz. 8–11) opgemerkt, dat dit kaderbesluit al bij de Wet
van 1 juni 2006, Stb. 292 volledig in de Nederlandse wetgeving is
omgezet. De thans voorgestelde strafbaarstelling is niet voorzien in het
kaderbesluit, reden waarom genoemde bepaling van dat besluit niet van
toepassing kan zijn.
2. Professionalisering van de illegale hennepteelt
Zoals in de inleiding is aangegeven is er rond de illegale teelt van hennep
door schaalvergroting en professionalisering een conglomeraat van
activiteiten ontstaan, gericht op de voorbereiding, de ondersteuning en de
bevordering ervan. De in Nederland sinds vele jaren bestaande growshops zijn de exponent daarvan. Growshops presenteren zich op het
internet, in folders, tijdschriften en anderszins in niet mis te verstane
bewoordingen als bedrijven waar men alle mogelijke voorwerpen en
materialen kan kopen die geschikt en bestemd zijn voor hennepteelt,
waarbij de koper desgewenst uitgebreid wordt voorgelicht over het juiste
gebruik ervan en over het bereiken van optimale resultaten. Het bestaan
daarvan is tot nu toe ongemoeid gelaten, op grond van de redenering dat
dit geen strafbare handelingen zijn omdat de goederen die worden
verkocht ook voor legale doeleinden gebruikt worden. Overigens is bij het
functioneren van growshops wel altijd de kanttekening geplaatst dat
indien bewezen kan worden dat de verkoper wist (minimaal voorwaardelijk opzet) dat de aanschaf van die legale goederen is gedaan met het
oog op het illegaal telen van hennep én dat de koper daadwerkelijk is
gaan telen met behulp van de verkochte technische hulpmiddelen, de
verkoper als medeplichtige aan het telen kan worden aangemerkt.
(Kamerstukken II 1997/98, 25 325, nr. 6). In de loop der jaren zijn ook de
growshops geprofessionaliseerd. Van voorlichter aan menig thuisteler zijn
veel growshops uitgegroeid tot draaischijf van de illegale hennepteelt. Uit
in het eerste decennium van deze eeuw gedane onderzoeken naar de
ontwikkeling van de illegale hennepteelt kwam naar voren dat growshops
een belangrijke rol vervullen, in het bijzonder waar het gaat om de meer
grootschalige en bedrijfsmatige teelt van nederwiet. Growshops leveren
niet alleen op grote schaal goederen voor het telen, maar dragen ook zorg
voor de financiering, de inrichting van kwekerijen en zelfs voor de afname
van het eindproduct. Daarnaast is er sprake van het leveren van hennepstekken en -planten, de verkoop van voorzieningen voor het aftappen van
elektriciteit en het witwassen van de opbrengsten van de criminele
activiteiten en zijn er duidelijke aanwijzingen voor banden met de
georganiseerde criminaliteit. Wij noemen hier het rapport van het in
Zuid-Nederland gehouden onderzoek «De wereld achter de wietteelt»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 842, nr. 3

4

(Kamerstukken II 2007/08, 24 077, nr. 201) en de rapportage «Over all
beeld Aandachtsgebieden» van de Dienst Nationale Recherche van het
Korps Landelijke Politiediensten van juli 2010.
Growshops zijn echter niet de enige bevorderaars van de illegale
hennepteelt. Er zijn meer ogenschijnlijk legaal functionerende personen
en bedrijven actief op dit illegale terrein. Kwekerijen die zich afficheren als
stekkenkwekerij en daaronder mede stekken van hennepplanten verstaan.
Verder blijkt dit uit het feit dat er bij de opsporing zeecontainers worden
aangetroffen met een volledige installatie voor het telen van hennepplanten, die technisch kant-en-klaar door de teler was afgenomen. Ook
worden kweekruimtes ingegraven in de grond aangetroffen, bijvoorbeeld
in zeecontainers. De aanleg daarvan vergt kennis en gebruik van
professionele apparatuur die gewoonlijk beschikbaar is bij gespecialiseerde bedrijven. Er zijn kant-en-klaar ingericht kasten voor de teelt van
hennepstekken en -planten op de markt en, ten slotte, vergt de wijze
waarop elektriciteitstoevoer naar woningen en panden waarin kwekerijen
zijn aangetroffen, wordt gemanipuleerd en de aanleg van de elektrische
installatie voor de kwekerij zelf, specifieke technische kennis die de
gemiddelde teler niet bezit. Gebleken is dat personen zich aanbieden om
dergelijke voorzieningen ter plaatse aan te brengen. Ten slotte mag niet
uit het oog worden verloren dat de voor de teelt gebruikte ruimten lang
niet altijd eigendom zijn van de teler. Het is een feit van algemene
bekendheid dat ruimten in woningen tegen een vergoeding worden
afgestaan voor hennepteelt, maar ook dat van oorsprong landbouwkundige of andere panden worden verhuurd zonder dat door de
verhuurder veel aandacht wordt besteed aan het door de huurder
beoogde gebruik van die ruimten. Ook door deze handelwijzen wordt de
illegale hennepteelt bevorderd.
3. Reikwijdte van het bestaande strafrechtelijke instrumentarium
Het bestaande strafrechtelijke instrumentarium voorziet in een aantal
mogelijkheden om, al dan niet na ontdekking van een hennepkwekerij,
onder omstandigheden, ook op te treden tegen growshops en anderen die
op de een of andere wijze bij de opzet daarvan betrokken zijn geweest,
maar niet bij het telen zelf. De toepasbaarheid daarvan hangt sterk af van
de omstandigheden van het geval. Zo kan er bij een aangetroffen illegale
hennepkwekerij of -drogerij sprake zijn van betrokkenheid van een
criminele organisatie, waarvan de leden al dan niet onder de dekmantel
van legale (verkoop)activiteiten, voorbereidende dan wel ondersteunende
werkzaamheden hebben verricht ten behoeve van de illegale hennepteelt.
In dergelijke gevallen kan strafrechtelijke aansprakelijkheid op grond van
het huidige artikel 11a van de Opiumwet («criminele drugsorganisatie»)
en artikel 140 Sr aan de orde zijn. Voor bewijs van deelneming aan een
criminele organisatie van bij voorbeeld een growshophouder moet
behalve uiteraard het bestaan van een criminele organisatie ook worden
aangetoond dat de growshophouder in zijn algemeenheid wist dat de
betreffende criminele organisatie tot oogmerk had het plegen van
(drugs)delicten.
Is er sprake geweest van een bewuste en nauwe samenwerking, bijvoorbeeld bij het installeren van een kwekerij, dan kan strafbaarheid worden
aangenomen op basis van medeplegen, terwijl bijvoorbeeld het financieren van een kwekerij kan leiden tot strafrechtelijke aansprakelijkheid
wegens uitlokking of medeplichtigheid.
Gebleken is dat het strafrechtelijk instrumentarium niet in alle gevallen
toereikend is om op te kunnen treden tegen gedragingen die plaatsvinden
in de voorfase van het voltooide delict en een voorbereidend of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 842, nr. 3

5

anderszins bevorderend karakter hebben. Het gaat daarbij om handelingen die voorafgaan aan de daadwerkelijke overtreding van de
bestaande verbodsbepalingen van de Opiumwet en die zich niet afspelen
binnen het verband van een criminele organisatie. Is er geen sprake van
een voltooid delict of van gedragingen in het kader van een georganiseerd
verband als bedoeld in artikel 140 Sr, dan is onder de bestaande
wetgeving in dergelijke gevallen slechts een strafvervolging ter zake van
poging als bedoeld in artikel 45 Sr mogelijk. Zoals bekend is voor het
kunnen aannemen van een strafbare poging wel vereist dat sprake is van
een begin van uitvoering van het voorgenomen delict. Daarvan kan
volgens bestendige rechtspraak pas worden gesproken als de feitelijke
handelingen naar hun uiterlijke verschijningsvormen kunnen worden
beschouwd als te zijn gericht op de voltooiing van het delict. Uit de
jurisprudentie over poging tot het telen van hennep is gebleken, dat
bijvoorbeeld het aanwezig hebben van een ruimte die is ingericht voor het
kweken van hennep, zonder dat er kweekmateriaal (hennepstekken en
-planten) aanwezig is en er evenmin sprake is van enige andere activiteit
van de verdachte, op zichzelf niet een gedraging vormt die naar haar
uiterlijke verschijningsvorm is gericht op het voltooien van het illegaal
telen van hennep (zie uitspraak Hoge Raad van 17 november 2009, LJN
BJ3566 en uitspraak rechtbank Haarlem van 13 maart 2009, LJN BI7394).
Ten aanzien van het verhuren van ruimten waarin later hennepkwekerijen
zijn aangetroffen, blijkt slechts in een enkel geval een vervolging wegens
poging tot hennepteelt succesvol. Deze jurisprudentie brengt aan het licht
wat de grenzen van de strafbare poging zijn bij illegale hennepteelt.
Tegelijkertijd vormen de bedoelde en andere voorbereidende gedragingen
duidelijk onderdeel van de keten van de illegale hennepteelt. De Opiumwet voorziet in artikel 10a in de strafbaarstelling van voorbereidings- of
bevorderingshandelingen, voor zover zij beogen overtreding van de
Opiumwet met middelen genoemd op lijst I, oftewel harddrugs, mogelijk
te maken. Gaat het om voorbereiding van overtredingen met betrekking
tot middelen genoemd op lijst II en dus ook om de illegale teelt van
hennep, dan kan daartegen, buiten de gevallen van strafbare poging,
alleen strafrechtelijk worden opgetreden indien deze handelingen
plaatsvinden binnen het verband van een criminele organisatie. Dit
geschiedt gewoonlijk door middel van toepassing van artikel 11a
Opiumwet al dan niet in combinatie met artikel 46 Sr. Ontbreekt echter de
schakel van de criminele organisatie dan is geen mogelijkheid om tegen
voorbereidingshandelingen gericht op illegale hennepteelt op te treden.
Zoals hierboven al is aangegeven en ook uit de gegeven voorbeelden uit
de jurisprudentie is gebleken, zijn er vele personen die niet in georganiseerd verband optreden.
4. Strafbaarstelling van handelingen ter voorbereiding en
vergemakkelijking van de illegale hennepteelt
Gelet op de hierboven beschreven ontwikkelingen met betrekking tot de
illegale hennepteelt en de ervaringen die met het huidige strafrechtelijke
instrumentarium zijn opgedaan, zijn wij van oordeel dat het gerechtvaardigd is ook de voorbereiding of bevordering van overtredingen van
de Opiumwet met betrekking tot lijst-II-middelen als zelfstandig delict in
de Opiumwet op te nemen. Van deze verruiming van de strafrechtelijke
aansprakelijkheid wordt ook een preventief effect verwacht, namelijk dat
mensen kritischer zijn bij het aannemen van opdrachten tot levering van
goederen en het verstrekken van diensten of het verhuren of anderszins
beschikbaar stellen van ruimten in gevallen dat daartoe aanleiding
bestaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 842, nr. 3

6

Bij de redactie van het voorgestelde nieuwe artikel 11a van de Opiumwet
is aansluiting gezocht bij de algemene strafbaarstelling van voorbereidingshandelingen in artikel 46 Sr, de voorbereiding van valsheidsdelicten
(artikelen 223 Sr en 234 Sr) en artikel 10a van de Opiumwet. De opsomming van de gedragingen in het voorgestelde nieuwe artikel 11a van de
Opiumwet vormen de juridische inkadering van het hierboven beschreven
complex van handelingen die rond illegale teelt van hennep plaatsvinden,
maar overigens niet tot deze drug beperkt hoeven te blijven. De strafbaarheid ontstaat doordat betrokkene weet dat een en ander bestemd is
om de overtredingen van artikel 11, derde of vijfde lid, van de Opiumwet
te plegen, maar ook in de gevallen waarin betrokkene ernstige redenen
heeft om zulks te vermoeden. De keuze voor de vormgeving van het
nieuwe artikel 11a van de Opiumwet – waarin naast de opzetvariant ook
een culpavariant is opgenomen – is mede ingegeven door de aard van de
gedragingen waarop de strafbaarstelling ziet. Bij en rond de illegale
hennepteelt is er per definitie sprake van schimmige vormen van
samenwerking. Dit brengt mee dat niet steeds met scherpte te onderscheiden zal zijn of er sprake is van opzet dan wel culpa, terwijl dit
onderscheid er voor het lakenswaardige van de gedraging niet toe hoeft
te doen. Het kabinet acht het wenselijk dat ook in gevallen van verwijtbare
of wellicht gefingeerde naïviteit strafrechtelijk kan worden opgetreden en
verwacht dan ook met deze strafbaarstelling een effectiever optreden
tegen dergelijk gedrag. Blijkt tijdens het strafproces dat de ten laste
gelegde gedraging de culpose variant van het misdrijf betreft, dan kan de
rechter dit betrekken in de algehele afweging van factoren die bij de
straftoemeting van belang zijn ten aanzien van strafsoort en strafmaat.
Het wordt overigens weinig zinvol geacht om in de memorie van
toelichting theoretische voorbeelden te geven van situaties waarin aan het
bestanddeel «ernstige reden om te vermoeden» is voldaan. Het gaat
immers om elke casuspositie die ook in de opzetvariant denkbaar is.
Daarbij kan de dader evenwel geen opzet worden verweten, maar wel dat
hij redelijkerwijs had moeten vermoeden dat zijn handelen strekte tot
voorbereiding of vergemakkelijking van grootschalige hennepteelt.
Bij de huidige wijze van functioneren van growshops zal er snel
voldoende bewijs zijn voor het bestaan van de wetenschap bij de
growshophouder of -medewerker. Immers, growshops e.d. bestaan bij de
gratie van de illegale hennepteelt, hetgeen alleen al uit de door hen
gekozen openbaarmakingen duidelijk blijkt. Verder worden het assortiment en de geboden informatie en expertise opzettelijk aangeboden met
één doel: de hennepteelt. In dit verband kan worden gewezen op
producten als de koolstoffilter en de zogenoemde «kniptrommel» en
«ice-o-lator» die specifiek worden ingezet en aangeboden voor de
hennepteelt. Daarentegen zal ten gevolge van het vereiste dat de stoffen,
voorwerpen etc. bestemd zijn tot het plegen van een van de in artikel 11,
derde en vijfde lid, strafbaar gestelde feiten er gewoonlijk geen sprake zijn
van bewijs voor dit strafbare feit tegen de vele tuincentra en land- en
tuinbouwcentrales, die op de gebruikelijke wijze materialen verkopen voor
de binnenteelt van planten en groenten.
In het bovengenoemde rapport «De wereld in de hennepteelt» wordt op
bladzijde 100 er op gewezen dat growshops zullen proberen hun
activiteiten in andere, ogenschijnlijke onschuldige vormen, voort te zetten.
Daarbij wordt een scenario geschetst, waarbij de activiteiten van een
growshop worden verdeeld over (op papier) afzonderlijke firma’s, zodat
men op het ene adres de plantenbakken en potaarde gaat verkopen en op
een tweede adres de groeilampen en op een derde adres andere
materialen. Bij de rechter kan dan, aldus het rapport, worden verdedigd
dat de verkoopadressen geen andere activiteiten ontplooien dan reguliere
tuincentra. Afgezien van het feit dat het hier slechts een scenario betreft,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 842, nr. 3

7

valt niet te ontkennen dat onder de geschetste omstandigheden het
leveren van bewijs voor overtreding van artikel 11a Opiumwet minder
eenvoudig zal zijn, maar daarmee nog niet onmogelijk. Bovendien wordt
uit het scenario tegelijkertijd duidelijk, dat de wetswijziging er onvermijdelijk toe zal leiden dat aan het bestaande laagdrempelige en alomvattende aanbod van growshops een einde komt, hetgeen de illegale
hennepteelt zal bemoeilijken en dus zal terugdringen. Dat is het doel van
de strafbaarstelling van voorbereidingshandelingen.
Het bewijs van een «ernstige reden om te vermoeden» kan soms uit de
gedraging zelf worden afgeleid, maar meestal zullen de omstandigheden
waaronder de gedraging heeft plaats gevonden daarvoor (mede)
bepalend zijn. Aan de hand van type goed of dienst waar het om is
gegaan al dan niet in combinatie met de (kring van) personen aan wie de
goederen of diensten zijn geleverd en de wijze waarop en de plaats waar
dat is gebeurd, kan bewezen worden geacht dat betrokkene een ernstig
vermoeden had, dat deze bestemd waren voor de illegale productie en
handel in lijst-II-middelen. Tuincentra en land- en tuinbouwcentrales zullen
zich ervan bewust moeten zijn dat er door het verdwijnen van growshops
mogelijk een groeiende vraag ontstaat naar producten die in de illegale
hennepteelt worden gebruikt en zullen daarmee rekening moeten houden
bij hun bedrijfsvoering. Ook van hen wordt derhalve een kritische blik
verwacht.
5. Artikelsgewijs
Artikel I
Onderdelen A (nieuw 11a Opiumwet)
Onderdeel A introduceert in de Opiumwet in een nieuw artikel 11a de
hiervoor, onder 4, toegelichte zelfstandige strafbaarstelling van voorbereidingshandelingen van delicten met lijst-II-middelen, als bedoeld in artikel
11, derde en vijfde lid, van de Opiumwet. Voor de terminologie van deze
voorbereidingsmiddelen is – mede naar aanleiding van het advies van de
Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak – meer aansluiting gezocht bij
de terminologie van artikel 10a Opiumwet.
Voor de goede orde wordt nog opgemerkt dat de reikwijdte van het begrip
gegevens is gedefinieerd in artikel 80quinquies Sr. Dat wil zeggen iedere
weergave van feiten, begrippen of instructies, op een overeengekomen
wijze, geschikt voor overdracht, interpretatie of verwerking door personen
of geautomatiseerde werken. Ook de overige in het nieuwe artikel 11a
gebezigde begrippen sluiten aan bij de betekenis van de bestaande
begrippen als gehanteerd in de Opiumwet en het Wetboek van Strafrecht
en zoals deze worden uitgelegd in de vaste jurisprudentie.
Met betrekking tot de strafbedreiging van de handelingen die de hennepteelt voorbereiden of vergemakkelijken, wordt voorgesteld deze te stellen
op een gevangenisstraf van ten hoogste drie jaar of geldboete van de
vijfde categorie. Deze strafbedreiging is proportioneel en in lijn met het
uitgangspunt dat de strafbedreiging bij handelingen ter voorbereiding of
vergemakkelijking ten opzichte van de strafbedreiging bij de hoofdstraf
met de helft wordt verminderd. In dit verband wordt gewezen op de
strafbedreiging als neergelegd in artikel 10a, eerste lid, onder 3,
Opiumwet en artikel 46, tweede lid, Sr. Op de hoogte van de geldboete
categorie is al uitvoerig, hierboven, in de inleiding, ingegaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 842, nr. 3

8

Onderdelen B, C en D
De wijzigingen in deze onderdelen vloeien voort de invoering van het
nieuwe artikel 11a en het systeem van de wet.
Artikel II
Voorgesteld wordt het misdrijf van het nieuwe artikel 11a Opiumwet aan
te merken als een geval waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten
(artikel 67, eerste lid, onder c, Sv). Gevolg hiervan is dat ruimere opsporingsmogelijkheden ter beschikking komen omdat ook gebruik gemaakt
kan worden van de bevoegdheden waarvan de inzet gekoppeld aan een
verdenking van een misdrijf als omschreven in artikel 67, eerste lid, Sv.
De minister van Veiligheid en Justitie,
I. W. Opstelten
De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E. I. Schippers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 842, nr. 3

9