Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

30 517

Evaluatie van hoofdstuk 13 van de
Telecommunicatiewet

Nr. 8

BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 april 2009
In mijn brief van 12 januari 2009 (Kamerstuk 30 517, nr. 7) heb ik toegezegd uw Kamer uiterlijk maart 2009 te zullen informeren over de voorgenomen maatregelen inzake de niet-naleving van de strafvorderlijke voorschriften die zien op de vernietiging van geheimhoudergesprekken in het
kader van opsporingsonderzoeken. Met deze brief doe ik – helaas iets later
dan beoogd – die toezegging gestand en bericht ik u, mede namens mijn
ambtgenote van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, als volgt.
Op 9 februari jongstleden heeft het College van procureurs-generaal van
het Openbaar Ministerie mij geïnformeerd over het advies van de
Commissie geheimhoudersgesprekken. De kern van het advies is dat het
wenselijk is een systeem van automatische nummerherkenning in te
voeren. De Commissie is van mening dat daarmee een belangrijke
bijdrage kan worden geleverd aan het verbeteren van de naleving van de
procedure van het herkennen en vernietigen van geïntercepteerde
geheimhoudergesprekken. Daarbij wordt door de Commissie een vijftal
randvoorwaarden geformuleerd. Deze hebben betrekking op de verantwoordelijkheid voor het tijdig en volledig aanleveren van de geheimhoudernummers, de controle op de juistheid van de opgegeven nummers, het
opstellen van gedragsregels binnen de beroepsgroep van de advocaten,
het oneigenlijke gebruik van geheimhoudernummers en het bewaren van
de gesprekken zodat deze alsnog kunnen worden beluisterd bij indicaties
van oneigenlijk gebruik. Het door het College en de NOvA gezamenlijk
aangeboden advies van de Commissie vormt naar mijn mening een
belangwekkende bijdrage aan de mogelijkheden om de knelpunten rond
de vernietiging van geheimhoudergesprekken, en meer in het algemeen
rond de effectuering van het verschoningsrecht, op te lossen.
Ik heb met waardering kennisgenomen van het feit dat het advies tot
stand is gekomen in nauwe samenspraak met vertegenwoordigers van de
Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA) en de Nederlandse Vereniging
van Strafrechtadvocaten (NVSA) en dat zowel de NOvA als de NVSA
hebben laten weten met de inhoud ervan in te stemmen. Het is daarbij te

KST130226
0809tkkst30517-8
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 517, nr. 8

1

waarderen dat de beroepsgroep een eigen verantwoordelijkheid op zich
neemt onder meer door het opstellen van gedragsregels.
Deze brief geeft eerst een uiteenzetting van de belangrijkste punten van
het advies, geeft vervolgens de overwegingen voor de invoering van een
systeem van nummerherkennning en gaat tenslotte in op de voorgestelde
aanpak ter zake.
Advies
Het College heeft in juli 2008 de Commissie geheimhoudersgesprekken
ingesteld met als opdracht te onderzoeken op welke wijze een systeem
van nummerherkenning mogelijk een bijdrage kan leveren aan het verbeteren van de procedure van het herkennen en vernietigen van geintercepteerde geheimhoudersgesprekken. De Commissie was samengesteld uit
een viertal officieren van justitie, de directeur Wetenschappelijke Bureau
Openbaar Ministerie en een plaatsvervangend korpschef. De beraadslagingen van de commissie werden bijgewoond door twee advocaatadviseurs (de waarnemend deken van de NOvA en de voorzitter van de
NVSA).
De strekking van het aan het College uitgebrachte advies van de
Commissie geheimhoudersgesprekken is dat, mits aan een aantal voorwaarden wordt voldaan, de invoering van een systeem van nummerherkenning effectief kan bijdragen aan het oplossen van de knelpunten die
zich voordoen rond de vernietiging van geheimhoudersgesprekken. Het
advies noemt samengevat de volgende voorwaarden waaraan moet zijn
voldaan:
– het systeem voor interceptie van telefoongesprekken, dat wordt
beheerd door de Unit Landelijke Interceptie van het Korps landelijke
politiediensten, is aangepast opdat geheimhoudergesprekken automatisch worden herkend en uitgefilterd, waarvan de geïntercepteerde
gesprekken in een apart digitaal depot worden opgeslagen om na 30
dagen automatisch te worden vernietigd1;
– er is een regime dat borgt dat geheimhoudernummers accuraat
worden aangeleverd, bijgehouden en steekproefsgewijs op juistheid
worden gecontroleerd;
– er zijn gedragsregels binnen de groep van de geheimhouders waarin
tot uitdrukking is gebracht:
• dat het voeren van geheimhoudergesprekken via niet opgegeven
nummers onwenselijk is en alleen dan aanvaardbaar in situaties
van overmacht waarin het de geheimhouder feitelijk onmogelijk is
om via een geheimhouderlijn te telefoneren;
• dat het de geheimhouder niet is geoorloofd oneigenlijk gebruik te
maken of te laten maken van zijn geheimhoudernummer en dat
overtreding van de norm tuchtrechtelijk wordt gesanctioneerd.
– er zijn mogelijkheden om oneigenlijk gebruik tuchtrechtelijk en strafrechtelijk aan te pakken;
Overwegingen

1

Het tijdelijk bewaren van de geheimhoudergesprekken is nodig om bij indicaties van
oneigenlijk gebruik of van andere onregelmatigheden nadat daartoe een machtiging is
verkregen, nader onderzoek te kunnen doen
naar de inhoud van de geheimhoudergesprekken.

Het verschijnsel dat getapte en uitgewerkte geheimhoudergesprekken
tengevolge van administratieve omissies soms onbedoeld in strafdossiers
terecht komen is niet nieuw. Dit geldt ook voor de gedachte door middel
van automatische nummerherkenning te voorkomen dat dit aan de orde
is. Mijn ambtsvoorganger heeft hierover al eerder in een Algemeen
Overleg van 30 maart 2005 met uw Kamer gesproken. Er is toen toegezegd dat een nader onderzoek zou plaatsvinden naar de mogelijkheid van
invoering van een systeem van automatische nummerherkenning.
Hiervan heb ik in de brief van 3 november 2005 (Kamerstukken II 2005–

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 517, nr. 8

2

2006, 30 300 VI, nr. 16) de resultaten uiteengezet. In deze brief heb ik
gewezen op de diverse complicerende factoren die de invoering van een
systeem van automatische nummerherkenning op dat moment in de weg
stonden, zoals de werklast die gepaard gaat met het accuraat aanleggen
en houden van een database van geheimhoudernummers, de technische
obstakels om alle tegennummers van geheimhouders herkend te krijgen,
de interferentie van automatische uitfiltering van gesprekken door
nummerherkenning met de gelegenheid die zich kan voordoen dat met
machtiging van de rechter-commissaris geheimhoudergesprekken toch
moeten kunnen worden uitgeluisterd en toegevoegd aan het strafdossier,
het mogelijk oneigenlijke gebruik van geheimhoudernummers en de
daartegen te treffen maatregelen.
In het advies van de Commissie geheimhoudergesprekken is voorzien in
concrete oplossingen voor de destijds genoemde complicerende factoren.
Waar ik destijds tot de conclusie moest komen dat de invoering van een
systeem van nummerherkenning van de hand moest worden gewezen, zie
ik hierin nu een kansrijke mogelijkheid om de gerezen knelpunten effectief
te kunnen tegengaan. Daarbij is voor mij van zwaarwegend belang dat de
advocatuur een eigen verantwoordelijkheid op zich neemt ten behoeve
van een betere effectuering van het verschoningsrecht.
Aanpak
De voorzitter van het College van procureurs-generaal heeft opdracht
gegeven nader te onderzoeken op welke wijze en op welke termijn
nummerherkenning kan worden ingevoerd. Op basis hiervan kan de
implementatie van de hiervoor genoemde voorwaarden ter hand worden
genomen. Hiermee zal binnen enkele weken worden aangevangen. Naar
verwachting zal het traject van invoering van het systeem van nummerherkenning minstens een jaar looptijd vergen.
De Nederlandse Orde van Advocaten heeft te kennen gegeven bereid te
zijn de invoering van het systeem van nummerherkenning te ondersteunen door het opstellen van gedragsregels. Voorts heeft de advocatuur
aangegeven eraan mee te willen helpen dat de «gemengde kantoren» en
zogenaamde Cohen-advocaten aparte telefoonnummers (geheimhoudernummers) gaan voeren.
De aanpassingen zullen van dien aard zijn dat daarmee de automatische
en onomkeerbare vernietiging van de geheimhoudergesprekken zal zijn
geborgd.
Op korte termijn zal onderzocht worden welke gevolgen genoemde
aanpak heeft voor het bestaande interceptiesysteem en hoe wijzigingen
geïmplementeerd kunnen worden. Daarbij zal tevens duidelijk moeten
worden worden welke technische, financiële en organisatorische consequenties aan deze aanpak verbonden zijn voor de met opsporing belaste
instanties, zoals de politiekorpsen.
Daarnaast zal de noodzaak tot wijziging van de toepasselijke wet- en
regelgeving moeten worden onderzocht en zullen de nodige aanpassingen in gang gezet moeten worden. Dit betreft het Wetboek van Strafvordering, het Besluit bewaren en vernietigen niet gevoegde stukken en
de Instructie vernietiging geïntercepteerde gesprekken met geheimhouders van het College van procureurs-generaal.
Het College van procureurs-generaal wil tevens tot verbetering van de
handmatige herkenning en vernietiging van geheimhoudergesprekken
komen, parallel aan de invoering van automatische nummerherkenning.
Dit vergt een stroomlijning van het administratieve proces en voor zover

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 517, nr. 8

3

nodig een aanpassing van de eerdergenoemde Instructie vernietiging
geïntercepteerde gesprekken met geheimhouders.
Met de invoering van automatische nummerherkenning van advocaten
kan een belangrijke stap worden gezet teneinde de huidige knelpunten
rond de vernietiging van geheimhoudergesprekken met advocaten het
hoofd te kunnen bieden. Ik wil uw Kamer er evenwel op wijzen dat
hiermee geen volledige zekerheid kan worden verschaft dat het daarna
niet meer zal kunnen voorkomen dat inhoud van geheimhoudergesprekken onbedoeld in processtukken terecht komt. De doelgroep waarvoor een systeem van nummerherkenning zal worden ingevoerd betreft
vooraleerst de advocatuur. De nummers van andere geheimhouders,
zoals huisartsen of notarissen, zullen handmatig uitgefilterd blijven
worden, dan wel in een later stadium onder het regime van automatische
nummerherkenning worden gebracht.
Voorts is de afgelopen tijd ook gebleken dat de geheimhouderproblematiek zich niet beperkt tot enkel de inhoud van geheimhoudergesprekken
maar ook betrekking kan hebben op andere vormen van communicatie.
Het gaat daarbij dan met name om de inhoud van het e-mail verkeer van
en naar een geheimhouder, dat is opgenomen in het kader van een zogeheten ip-brede tap of als informatie is opgeslagen op een gewaarmerkte
kopie van een harde schijf van een inbeslaggenomen computer. Ik heb het
College gevraagd nader onderzoek te verrichten, gericht op het vinden
van oplossingen voor de onderhavige problematiek.
Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd,
De minister van Justitie,
E. M. H. Hirsch Ballin

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 517, nr. 8

4