© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een
dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die
verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit.

Inhoudsopgave
1.

Inleiding .............................................................................................................................. 3

2.

Vereveningssysteem ....................................................................................................... 5
2.1 VEREVENINGSSTAPPEN .......................................................................................................... 5
2.2 VASTSTELLINGSMOMENTEN ................................................................................................... 6
2.3 DEELBEDRAGEN ................................................................................................................... 7
2.4 ONTWIKKELINGEN IN VEREVENINGSSYSTEEM ............................................................................ 8

3.

Analyses en resultaten Somatisch Model ................................................................. 9
ONDERDEEL 3A: SPREIDING– VEREVENINGSSTAPPEN ................................................................... 10
ONDERDEEL 3B: SAMENHANG – VEREVENINGSSTAPPEN ............................................................... 16
ONDERDEEL 3C: VERKLARINGSKRACHT – VEREVENINGSSTAPPEN ................................................... 18
ONDERDEEL 3D: STABILITEIT – VASTSTELLINGSMOMENTEN........................................................... 21
ONDERDEEL 3E: VOORSPELBAARHEID – VASTSTELLINGSMOMENTEN .............................................. 25
ONDERDEEL 3F: MACRO EFFECTEN – VEREVENINGSSTAPPEN ........................................................ 28

4.

Analyse en resultaten Overall Toets (OT) ................................................................ 30
ONDERDEEL 4A: SAMENHANG .................................................................................................. 31
ONDERDEEL 4B: SPREIDING ...................................................................................................... 32
ONDERDEEL 4C: VERKLARINGSKRACHT ...................................................................................... 33

Appendix A.

Begrippen ..................................................................................................... 35

Appendix B.

Uitgangspunten .......................................................................................... 36

ALGEMEEN.............................................................................................................................. 36
SOMATISCHE MODEL ................................................................................................................ 36
OVERALL TOETS ....................................................................................................................... 36

© 2013 KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263682, is een
dochtermaatschappij van KPMG Europe LLP en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die
verbonden zijn aan KPMG International Cooperative (‘KPMG International’), een Zwitserse entiteit. Alle rechten
voorbehouden. Gedrukt in Nederland. De naam KPMG, het logo en ‘cutting through complexity’ zijn geregistreerde
merken van KPMG International.

1. Inleiding
Met het in 2006 ingevoerde zorgstelsel is de financiering van de Zorgverzekeringswet-zorg in
Nederland volledig ondergebracht bij private risicodragers. Vanwege de acceptatieplicht en het
verbod op premiedifferentiatie voor verschillende verzekerden zouden verzekeraars (in het
verdere rapport genaamd: risicodragers) zonder aanvullend mechanisme geprikkeld worden om
over te gaan tot risicoselectie: het (proberen) aan te trekken van verzekerden met gunstige
gezondheidsrisico’s of het weren van verzekerden met ongunstige gezondheidsrisico’s. Om dit
zo veel mogelijk te voorkomen vindt er risicoverevening plaats. Hiermee wordt beoogd de
prikkel tot indirecte risicoselectie weg te nemen en gelijke uitgangsposities te creëren voor alle
risicodragers, ongeacht het risicoprofiel van hun verzekerden. Het uiteindelijke doel is dus om
een gelijk speelveld tussen de risicodragers te creëren, waardoor de prikkel tot indirecte
risicoselectie wordt geminimaliseerd.
In 2012 heeft de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport aangegeven dat er jaarlijks
een kwantitatieve analyse wordt uitgevoerd ten aanzien van de werking van het
risicovereveningssysteem1. KPMG heeft deze analyse in 2013 uitgevoerd in opdracht van het
ministerie van VWS, en dit managementrapport bevat de belangrijkste observaties hieruit. De
analyse is begeleid door een commissie waarin vertegenwoordigers van het ministerie van
VWS, Zorgverzekeraars Nederland (ZN) en het College voor Zorgverzekeringen (CVZ) zitting
hadden.
De analyse bestaat uit twee delen:
1 Een meerjarige kwantitatieve analyse van de werking van het risicovereveningssysteem
voor de somatische zorg op het niveau van individuele risicodragers voor de periode (20062009).
2 Een analyse van de representatitiviteit van de beslisinformatie in de Overall Toets (OT) op
risicodragersniveau2.
De kwantitatieve analyse heeft als doel het inzichtelijk maken in welke mate het
risicovereveningssysteem de risicodragers heeft gecompenseerd voor verschillen in zorgkosten
die voortkomen uit verschillen in het risicoprofiel van hun verzekerdenportefeuilles. Daarnaast
dient de analyse te tonen in hoeverre er sprake is van stabiliteit van de vereveningsbijdrage, de
kosten en het daaruit volgende vereveningsresultaat, in hoeverre er sprake is van
voorspelbaarheid van het vereveningsresultaat, en hoe deze voorspelbaarheid zich heeft
ontwikkeld door de jaren heen.
De Overall Toets wordt uitgevoerd voor aanvang van een vereveningsjaar om de effecten van
modelwijzigingen, datakwaliteit en pakketmaatregelen in beeld te brengen. Het doel van de
analyse van de beslisinformatie in de OT is om vast te stellen in welke mate de beslisinformatie
over kosten en vereveningsresultaat uit de OT representatief is geweest voor de uiteindelijke
situatie.
Dit managementrapport bevat de belangrijkste observaties van deze analyse over de periode
2006-2009. In vergelijking met de kwantitatieve analyse van vorig jaar bevat de huidige analyse

1

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29689-380.html

2

De OT is het onderzoek waarin het risicovereveningssysteem voor de komende jaren wordt vastgesteld, en omvat

zowel de vormgeving van het ex ante model als de inzet van de ex post mechanismen.

3

één extra jaar met gegevens over 20093. In dit rapport ligt de nadruk daarom op de resultaten in
2009.

In dit rapport wordt de bestaande risicovereveningssystematiek geëvalueerd. Deze analyse
beschrijft de geobserveerde effecten en geeft daar waar mogelijk op basis van de beschikbare
gegevens verklaringen voor deze observaties. Op verzoek van de opdrachtgever zijn, in
vergelijking met vorig jaar, geen wijzigingen doorgevoerd in de analyses. De analyse gaat niet in
op en trekt geen conclusie over de onderliggende werking en het tot stand komen van de
verschillende stappen van het risicovereveningssysteem.
De analyse wordt in deze rapportage beschreven in hoofdstukken 3 en 4 en bestaat uit
meerdere onderdelen. Ieder onderdeel van de analyse begint met een gekleurd kader met
daarin een opsomming van de belangrijkste conclusies van het betreffende analyseonderdeel.

3

Ook zijn voor 2007 en 2008 de correcte gegevens uit de definitieve vaststellingen toegevoegd. Hierdoor geeft de
analyse uitgevoerd in 2012 voor die betreffende jaren niet exact dezelfde uitkomsten als de huidige analyse.

4

2. Vereveningssysteem
Het vereveningssysteem bestaat uit een ex ante deel en een ex-post deel. Dit hoofdstuk
benoemt de stappen die in beide delen zitten, de momenten waarop de effecten van de
verevening worden bepaald (hierna te noemen: ‘vaststellingsmomenten’), de soorten
zorgkosten (deelbedragen) en de verandering in de risicoverevening in de analyseperiode van
deze rapportage (2006-2009). Deze beschrijvingen komen hoofdzakelijk uit het rapport waarin
de resultaten van de analyse van vorig jaar staan beschreven.

2.1 Vereveningsstappen
De combinatie van ex ante en ex post compensaties dienen het goed functioneren van het
vereveningsmodel. Er zijn diverse stappen welke in onderstaande tabel worden benoemd.
Tabel 1 – Vereveningsstappen

Vereveningsstap

Doel

Uitwerking

1

Verzekerden
nacalculatie

Baseren van de
risicoverevening op de juiste
verzekerdenaantallen.

Verevening op basis van de juiste
verzekerdenaantallen.

2

Macronacalculatie
(MNC)

Wegnemen van het
gezamenlijk risico op de totale
kostenontwikkeling voor
risicodragers.

Compensatie (zowel positief als negatief)
voor risicodragers voor afwijkingen tussen
de macro kostenraming en de macro
kostenrealisatie.

3

Hoge Kosten
Compensatie* (HKC)

Compenseren van
kostenverschillen in een
vereveningsjaar tussen
risicodragers als gevolg van
een ongelijke verdeling van
extreem hoge schades door
een vorm van pooling.

Compensatie voor hoge schades. Een deel
van de verzekerden heeft voorspelbare
(structurele) hoge schades, bij een ander
deel van de verzekerden zal er sprake zijn
van incidenteel hoge kosten.

4

Generieke
verevening*
(GV)

Corrigeren van eventuele
onvolkomenheden in het
systeem.

Onderlinge verrekening tussen
risicodragers van het verschil tussen de
kosten en de bijdrage na toepassing van
verzekerdennacalculatie, macronacalulatie
en HKC voor de Variabele
Ziekenhuiskosten (macroneutraal).

5

Nacalculatie*
(NC)

Bijstellen van de
vereveningsbijdrage.
Nacalculatie is afhankelijk van
de mate waarin de
gerealiseerde kosten afwijken
van de vereveningsbijdrage,
en wordt achteraf bepaald.

De hoogte van het financiële risico dat
risicodragers lopen wordt gekoppeld aan
de mogelijkheden die risicodragers
hebben om de hoogte van de zorguitgaven
te beïnvloeden.

6

Bandbreedteregeling
(BB, in het verleden
vangnet genoemd)

Begrenzen van de financiële
risico’s die risicodragers
lopen.

Het bijstellen van de vereveningsbijdrage
voor risicodragers die qua
vereveningsresultaat per verzekerde (van
18 jaar of ouder) buiten bepaalde grenzen
vallen. Hiermee worden de financiële
risico’s per premiebetalende verzekerde
begrensd.

5

* Stap 3, 4 en 5 zijn onderlinge verrekeningen. Er verschuift geld van de ene naar de andere risicodrager. Deze
stappen hebben dus geen netto effect op de totale bijdrage die de groep risicodragers ontvangt.

In dit rapport wordt naar de vereveningsstappen gerefereerd middels de afkortingen MNC,
HKC, GV, NC en BB. In elke stap worden de voorgaande stappen gecorrigeerd. Dat wil zeggen,
in de per stap geraamde kosten zijn reeds alle voorgaande mechanismen meegenomen. Een
uitzondering hierop vormt de HKC, hierin worden vanzelfsprekend alleen de hoge kosten (zoals
dure medicatie) meegenomen. Deze compensatie heeft echter wel effect op de mechanismen
vóór de HKC.

2.2 Vaststellingsmomenten
De gegevens voor de verschillende vereveningsstappen zijn pas gedurende of na afloop van het
verzekeringsjaar beschikbaar. Om deze reden zijn er verschillende momenten waarop de
(voorlopige) vereveningsbijdrage wordt vastgesteld. Deze vaststellingsmomenten voor 2009
zijn in Tabel 2 getoond met de tijdstippen waarop deze vaststellingen plaatsvinden.
Tabel 2- Vaststellingsmomenten

Kalenderjaar

Vaststellingsmoment

Vaststelling

Ex post
mechanismen

t-1

2008

Vaststelling Ex Ante
bijdrage

EA

In (oktober van) jaar t-1 wordt per
risicodrager in de ex ante vaststelling de
vereveningsbijdrage geraamd.

Geen

t

2009

Lente
herberekening

LH

De lenteherberekening (april) is een
aanpassing van de ex ante bijdrage op basis
van geactualiseerde verzekerdenaantallen.

Geen

t+1

2010

Eerste voorlopige
vaststelling

VV1

De eerste voorlopige vaststelling
(september van jaar t) gebeurt met zo goed
als definitieve verzekerdenaantallen en
voorlopige kostenramingen van de
risicodragers. Opbrengstverrekeningen en
balansposten zijn hierbij nog van invloed*.
Als gevolg van de macronacalculatie wordt
bij de berekening van de deelbedragen
uitgegaan van herschaalde (ex ante)
normbedragen.

1,2,4,5,6
(alleen geen
HKC)

t+2

2011

-

-

-

t+3

2012

Tweede voorlopige
vaststelling

VV2

In (september van) t+3 worden voorlopige
ramingen vervangen door gerealiseerde
zorgkosten, waarbij dan ook rekening
gehouden wordt met de
opbrengstverrekeningen bij ziekenhuizen.
Daarnaast zijn gegevens voor Hoge Kosten
Compensatie beschikbaar en eventueel
gecorrigeerd op basis van Nza review
rapportages**. Ook worden de (ex ante)
normbedragen herschaald als gevolg van de
macronacalculatie

1 t/m 6
(allen)

t+4

2013

Definitieve
vaststelling

DV

In (april van) t+4 worden mogelijk correcties
doorgevoerd op basis van de review van de
NZa op de aangeleverde jaarstaten Zvw en

1 t/m 6
(allen)

6

wordt de vaststelling definitief gemaakt.
* Opbrengstverrekeningen zijn verrekeningen tussen risicodrager en ziekenhuizen doordat
de declaraties van ziekenhuizen niet precies aansluiten op hun budgetten. Een balanspost
is het verschil tussen een door de risicodrager geraamde kosten en de tot het moment van
de raming gedeclareerde zorgkosten.
** Dit is een review van de jaarstaat en de gegevens die gebruikt worden om de
verzekerdenaantallen te bepalen.

In dit rapport wordt naar de vaststellingsmomenten gerefereerd middels de afkortingen EA, LH,
VV1, VV2 en DV.

2.3 Deelbedragen
Omdat risicodragers niet op alle zorgkosten dezelfde invloed kunnen uitoefenen of
onvoldoende gegevens beschikbaar zijn om te normeren,worden voor de verevening relevante
zorgkosten opgesplitst in verschillende typen kostensoorten, genaamd deelbedragen4. Het
betreft hier de onderverdeling zoals gehanteerd in het jaar 2009.
(de bedragen tussen haakjes geven de totale bijdrage in 2009 aan dit deelbedrag)









Vaste ziekenhuiskosten: Onder de vaste kosten ziekenhuisverpleging en medisch
specialistische zorg vallen bijvoorbeeld ook de afschrijvingen van gebouwen en apparatuur
en rente op leningen. Vaste kosten worden per verzekerde verevend op basis van
risicodragersspecifieke historische kosten. Het verschil tussen vaste en variabele kosten
van ziekenhuiszorg wordt anno 2009 gemaakt aan de hand van een indelingstabel en daarbij
horende tarieven. (4 miljard euro)
Variabele ziekenhuiskosten: Onder de variabele kosten ziekenhuisverpleging en medisch
specialistische zorg vallen bijvoorbeeld kosten van specialisten in loondienst of
vrijgevestigde specialisten, en eerstelijnsvoorzieningen. De Diagnose Behandeling
Combinaties (DBC’s) zijn per 1 januari 2005 ingevoerd en beschrijven met vier codes
(zorgtype, zorgvraag, diagnose, behandeling) op welke wijze een patiënt het ziekenhuis
binnenkomt en hoe de behandeling voor de patiënt luidt. DBC’s laten zien welke
handelingen de arts, verpleegkundige of ondersteuner gemiddeld verrichten bij een ingreep
en tegen welke prijs. De DBC-kosten worden ingedeeld in een vrij type (B-DBC) en een
gereguleerd type (A-DBC). Het verschil tussen vaste en variabele kosten voor de A-dbc’s
binnen de ziekenhuiszorg wordt in 2009 gemaakt aan de hand van een indelingstabel op
basis van de budgetteringssystematiek. (9 miljard euro)
Kosten voor overige prestaties: Kosten worden als overige prestaties aangemerkt als
deze niet gelden als kosten van verblijf en kosten van geneeskundige zorg van medisch
specialisten. In de praktijk valt onder kosten van overige prestaties de extramurale curatieve
zorg, zoals tandartsen en huisartsen. (11 miljard euro)
B-DBC kosten: De B-dbc’s zijn de DBC’s met vrije prijzen. Alle vrije DBC’s vallen onder dit
deelbedrag (4 miljard euro)

De vaste kosten (vanaf 2007) worden volledig nagecalculeerd en vallen daarom in deze
rapportage, net als een deel van de A-DBC kosten, buiten de analyse van het
vereveningssysteem. In dit rapport zal naar bovenstaande deelbedragen gerefereerd middels
de aanduidingen “variabele kosten”, “overige kosten” en “B-DBC kosten”. Wanneer
gesproken wordt over de “totale kosten” wordt de som van deze drie deelbedragen bedoeld.

4

Bron: Beschrijving risicovereveningssysteem Zorgverzekeringswet (Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport - 2007)

7

2.4 Ontwikkelingen in vereveningssysteem
Het vereveningssysteem wordt ieder jaar aangepast. In de tabel hieronder staat een overzicht
van de veranderingen per vereveningsstap gedurende de periode 2006-2009.
Tabel 3 - Wijzigingen in het risicovereveningssysteem gedurende de analyseperiode

Jaar

Wijzigingen ex ante

Wijzigingen ex post

2009

Kleine aanpassing in
leeftijdsklassen en aard
van het inkomen.

1. Verlaging van het percentage dat verevend wordt met de
Generieke Verevening en Nacalculatie van 50% naar 40%.
2. Verhoging van de bandbreedte voor Variabele Ziekenhuiskosten
van € 20,00 naar € 22,50.
3. Aparte behandeling als deelbedrag van de ziekenhuiskosten in
het B-segment (waren voorheen onderdeel van de Variabele
Ziekenhuiskosten).

2008

Hybride karakter van
het regiocriterium is
vervallen door
introductie van het
criterium sociaal
economische status.

1. Verhoging van de drempelwaarde voor de HKC van € 12.500
naar € 20.000
2. Verlaging van het percentage dat verevend wordt met de
Generieke Verevening en Nacalculatie van 54,5% naar 50%
3. Verhoging van de bandbreedte voor Variabele Ziekenhuiskosten
van € 17,50 naar € 20,00

2007

Aanpassing van 17
enkelvoudige
farmaciekostengroepen
naar 20 meervoudige.

1. Toepassing van de bandbreedteregeling op Variabele
Ziekenhuiskosten en niet meer op Overige Prestaties, met een
bandbreedte van € 17,50

8

3. Analyses en resultaten Somatisch Model
In dit hoofdstuk worden de belangrijkste resultaten van de analyse van het Somatisch Model
beschreven. Dit model bepaalt de vereveningsbijdragen voor de somatische zorg. De analyse is
onderverdeeld in 6 onderdelen (3A t/m 3F).
Onderdeel 3A.

Spreiding in het vereveningsresultaat per verzekerde (kosten minus
bijdragen) na de verschillende vereveningsstappen.

Onderdeel 3B.

Samenhang van vereveningsstappen

Onderdeel 3C.

Verklaringskracht (relatie tussen kosten en bijdragen) van de verschillende
stappen van het vereveningsmodel.

Onderdeel 3D.

Stabiliteit van de totale bijdrage van het vereveningsmodel na de
verschillende vaststellingsmomenten.

Onderdeel 3E.

Voorspelkracht van de voorlopige vaststellingen ten opzichte van de
definitieve vaststelling.

Onderdeel 3F.

De macro effecten in de bedragen per vereveningsstap

9

Onderdeel 3A: Spreiding– vereveningsstappen
Doel van dit onderdeel van de analyse is in beeld te brengen hoe de verschillende stappen van
de risicoverevening invloed hebben op de bijdragen (en dus het vereveningsresultaat) van de
verschillende risicodragers. Hiervoor wordt gekeken naar de spreiding in het
vereveningsresultaat: verschillen tussen risicodragers met respectievelijk een hoog en een laag
vereveningsresultaat. De belangrijkste conclusies zijn:



De reductie in de spreiding van het vereveningsresultaat op totale kosten komt vooral voor
rekening van de ex ante verevening, de overige stappen (ex post) dragen in hun totaliteit
gemiddeld minder dan 10% bij aan de totale reductie. Na verevening blijft nog ongeveer
10% over van de spreiding die er was voor verevening. Het eerste wat opvalt wanneer
2009 vergeleken wordt met de voorgaande jaren is dat de restspreiding bijna 2% meer is
dan het gemiddelde van de voorgaande jaren. Verder is in 2009 is de spreidingsreductie van
de ex ante verevening afgenomen in vergelijking met voorgaande jaren, tot bijna 82%. De
bandbreedte neemt een groter deel van de spreidingsreductie voor haar rekening in 2009.



De spreiding na verevening is kleiner voor grote risicodragers dan voor kleine risicodragers.
De spreidingsreductie in 2009 bij kleine risicodragers is klein (61%) vergeleken met grote
(86%) en middelgrote (89%) risicodragers. Ook wanneer de cijfers worden vergeleken met
voorgaande jaren is de spreidingsreductie bij kleine risicodragers laag.



Het vereveningsresultaat voor grote risicodragers is vaak klein. Kleine risicodragers hebben
daarentegen gemiddeld gezien een hoog (en positief) vereveningsresultaat, ook na
verevening, maar de groep kleine risicodragers is dermate klein dat voorzichtigheid wat
betreft conclusies is geboden. In 2009 hadden de middelgrote risicodragers de grootste
spreiding voor verevening



Wanneer de risicodragers binnen een concern als één geheel worden beschouwd, is de
spreiding in de groep concerns lager dan in de groep zelfstandige risicodragers.
Risicodragers binnen één concern hebben een vergelijkbare spreiding en spreidingsreductie
als de risicodragers opererend als niet-concern risicodrager. Wel heeft de laatste groep
gemiddeld gezien een negatiever vereveningsresultaat per verzekerde na totale verevening.

Spreiding in vereveningsresultaat per verzekerde
Het uiteindelijke doel van het risicovereveningssysteem is om een gelijk speelveld tussen de
risicodragers te creëren (voor meer uitleg zie hoofdstuk 1). Met dit systeem wordt beoogd
gelijke uitgangsposities te creëren voor alle risicodragers, ongeacht het risicoprofiel van hun
verzekerden. Door het vereveningssysteem worden de risicodragers gecompenseerd voor de
ontstane verschillen in risicoprofiel ten aanzien van de verzekerdenpopulatie en de prikkel voor
indirecte risicoselectie geminimaliseerd. Zoals in hoofdstuk 2 is beschreven vindt deze
verevening plaats in verschillende stappen. In de spreidingsanalyse wordt gekeken naar het
verschil tussen de kosten en de ontvangen bijdragen voor de verschillende risicodragers. Dit
verschil is het vereveningsresultaat. In geval van een positief vereveningsresultaat heeft de
risicodrager winst gemaakt, bij een negatief vereveningsresultaat een verlies. Het
vereveningsresultaat per verzekerde, en vooral de spreiding hierin, geeft een goede indruk van
de werking van de verschillende stappen van het vereveningssysteem. Om dit te illustreren is
in Figuur 1 het vereveningsresultaat getoond per verzekerde, voor de verschillende
vereveningsstappen, op basis van de definitieve vaststelling over 2009.
De figuur bestaat uit 6 blauwe blokjes over de horizontale as. Elk blokje representeert
resultaten van de risicodragers na de verschillende vereveningsstappen. Van links naar rechts
zijn dit de resultaten voor verevening (fictieve situatie waarin elke risicodrager een gelijk bedrag

10

zou krijgen voor iedere verzekerde in de portefeuille) [0], met uitsluitend de ex ante verevening
[1], de situatie na respectievelijk de macro nacalculatie [2], de hoge kosten compensatie [3], de
generieke verevening en nacalculatie [4/5], en de bandbreedteregeling [6].
Op de verticale as in de figuur staat het vereveningsresultaat van de risicodragers, dat wil
zeggen de bijdrage uit het zorgverzekeringsfonds per verzekerde minus de kosten per
verzekerde. Een score van ‘0’ betekent dat de vereveningsbijdrage gelijk is aan de kosten; een
negatieve waarde betekent dat een risicodrager te maken heeft met kosten die hoger zijn dan
de bijdrage uit het zorgverzekeringsfonds, een positieve waarde dat de bijdrage uit het
zorgverzekeringsfonds hoger is dan de kosten. Het onderste punt van de zwarte lijn geeft de
risicodrager met het laagste vereveningsresultaat weer, en het bovenste punt van de lijn
representeert het hoogste vereveningsresultaat. De blauwe box toont de groep zonder deze
extreme uitschieters door van de 50% van de risicodragers die rondom de mediaan scoren de
spreiding aan te geven. De horizontale, zwarte lijn in de blauwe box is de mediaan zelf. Dit is
het vereveningsresultaat van de middelste risicodrager indien de resultaten van de risicodragers
zijn gesorteerd van hoog naar laag. De lichtblauwe horizontale streepjes geven het 10e en 90e
percentiel (P10 en P90) aan, 80% van de risicodragers valt hier binnen. Op deze manier is voor
alle zes de vereveningsstappen de spreidingen getoond. In de tabel naast de figuur staan de
bijbehorende waarden weergegeven.
Figuur 1 – Grafische weergave van spreiding in het vereveningsresultaat per verzekerde voor de verschillende
risicodragers na verschillende vereveningsstappen voor de totale kosten in 2009 (euro per verzekerde).

Voor
ex
ante

Ex
ante

MNC

HKC

GV/
NC

BB

Max

490

106

114

110

97

86

P90

414

47

56

52

47

47

P75

320

8

23

28

25

25

Mediaan

163

-23

-6

-2

0

0

P25

-61

-41

-24

-26

-17

-17

P10

-208

-67

-53

-43

-29

-25

Min

-516

-189

-171

-151

-110

-64

De getoonde data voor 2009 in Figuur 1 is illustratief voor de spreiding gedurende de hele
analyseperiode, en laat zien dat er voor verevening een grote spreiding is in het
vereveningsresultaat per verzekerde5. Er is meer dan duizend euro verschil per verzekerde
tussen de risicodrager met het hoogste en de risicodrager met het laagste vereveningsresultaat
voor verevening. De verschillende vereveningsstappen verkleinen dit verschil naar 150 euro per
verzekerde.
Een kwantitatieve weergave van hoe de totale spreiding wordt teruggebracht is te zien in

5

Om de getoonde bedragen in perspectief te plaatsen: de totale bijdrage per verzekerde ligt rond de 1500 euro, en een
vereveningsresultaat per verzekerde van 100 euro betekent voor een middelgrote risicodrager een
totaalvereveningsresultaat tussen de 10 en 50 miljoen euro.

11

Figuur 2. Geheel links staat de spreiding voor verevening, en deze is per definitie 100%. De
balken daarnaast geven aan hoeveel van de spreiding verdwijnt door de verschillende stappen6.
Voor de andere jaren staan de waarden in de tabel onder de figuur. De waarden voor de
spreidingsreductie voor de andere jaren staan in tabel 4 onder figuur 2
Figuur 2- Spreidingsreductie in het vereveningsresultaat per verzekerde van de verschillende
vereveningsstappen in 2009 voor de totale kosten (procenten van spreiding voor verevening).

Tabel 4- Spreidingsreductie in het vereveningsresultaat per verzekerde voor de totale kosten ten gevolge van
de verschillende vereveningsstappen (procenten van spreiding voor verevening).

Ex Ante

MNC

HKC

GV & NC

BB

Rest

2006

81,3%

0,5%

2,3%

3,8%

2,0%

10,2%

2007

84,9%

0,1%

2,6%

2,5%

0,1%

9,9%

2008

85,3%

-0,2%

0,7%

2,8%

0,2%

11,2%

2009

81,8%

0,1%

1,4%

2,8%

1,4%

12,4%

Door middel van de ex ante verevening wordt de spreiding in 2009 terug gebracht met 81,8%.
De verschillende vereveningsstappen geven nog een beperkte reductie (in totaal 5,7%). Het
effect van de macronacalculatie op de spreiding is beperkt, aangezien dit een sectorbrede
verschuiving van de resultaten is. Het complete vereveningsmechanisme (ex ante en ex post
samen) laat een restspreiding over die 10 tot 12% is van de oorspronkelijke spreiding (op basis
van de naar rato verdeling). Deze is uiterst rechts getoond.
In 2009 zijn een aantal ontwikkelingen doorgevoerd, zoals het volledig gebruik van de data uit
de periode van de zorgverzekeringswet, in tegenstelling tot eerdere jaren waarin de benodigde
data nog niet beschikbaar waren. Deze ontwikkelingen in ogenschouw nemend kan worden
verwacht dat het vereveningsmodel minder restspreiding zou opleveren. Het tegengestelde is
echter het geval, de restspreiding is bijna 2% hoger dan het gemiddelde van de voorgaande
jaren. Daarnaast is het opvallend dat in 2009 de spreidingsreductie door de ex ante stap lager is
6

De maat die voor de spreiding is gekozen is de gewogen standaarddeviatie. Weging vindt plaats op basis van de
grootte van de risicodrager. In tegenstelling tot het verschil tussen het hoogste en laagste vereveningsresultaat, wat
sterk af kan hangen van twee uitschieters, geeft deze maat op een betrouwbare wijze de spreiding in een groep
risicodragers weer.

12

dan in 2008 (spreiding neemt met 81,8% af) en het effect op de spreiding van de GV&NC en de
bandbreedte hoog is in vergelijking tot de andere jaren.
De tegengestelde beweging kan mogelijkerwijs worden verklaard doordat meer dan 30% van
de DBC’s is overgeheveld naar het B-segment.
Voor de volledigheid zijn in Tabel 5 de waarden van de spreiding weergegeven van het
vereveningsresultaat na de verschillende vereveningsstappen.
Tabel 5 – Spreiding (gewogen standaarddeviatie) in het vereveningsresultaat per verzekerde na de
verschillende vereveningsstappen voor de totale kosten (euro per verzekerde).

Voor
verevening

Ex Ante

MNC

HKC

GV & NC

BB

2006

176

33

32

28

21

18

2007

181

27

27

23

18

18

2008

174

26

26

25

20

19

2009

185

34

33

31

25

23

Ook hier uit blijkt dat de spreiding na de ex post verevening in 2009 relatief groot is in
vergelijking met de jaren ervoor. Dit betekent niet noodzakelijkerwijs dat het
vereveningssysteem in 2009 minder goed functioneerde, maar kan bijvoorbeeld ook verklaard
worden door grotere verschillen in de zorginkoop en de aanpassingen in de mechanismen van
de ex ante en de ex post tot stand zijn gekomen.
Spreiding in het vereveningsresultaat voor de verschillende deelbedragen
De spreiding kan ook worden bekeken voor de verschillende deelbedragen (zie Tabel 6). 2009 is
het eerste jaar dat de kosten gemaakt in het B-segment apart in het vereveningsmodel zijn
opgenomen. Voor de vergelijkbaarheid met voorgaande jaren is de spreidingsreductie voor de
variabele ziekenhuiskosten en B-DBC kosten daarom samen geanalyseerd.
Tabel 6 - Spreiding en spreidingsreductie in het vereveningsresultaat per verzekerde voor de verschillende
deelbedragen (euro per verzekerde). De percentages zijn uitgedrukt ten opzichte van de spreiding voor
verevening.

Overige
prestaties

Reductie

2006
2007
2008
2009

Na Ex ante
19
20
17
19

Na ex post
16
17
17
18

Door Ex ante
78%
78%
81%
79%

Door ex post
4%
4%
-1%
0%

Variabel +
B-DBC

Waarden
Voor
verevening
85
91
89
88

2006
2007
2008
2009

92
90
86
98

21
19
20
22

7
7
7
10

77%
78%
77%
78%

15%
14%
14%
12%

Variabel
B-DBC

2009
2009

79
20

19
8

8
5

76%
58%

14%
16%

De waarden en percentages voor 2006 in deze tabel kunnen afwijken ten opzichte van de managementsamenvatting
van vorig jaar, daar de GV en BB vorig jaar niet voor alle kostensoorten zijn meegenomen

Uit bovenstaande tabel blijkt dat het beeld, dat vooral de ex ante stap zorgt voor een reductie in
de spreiding, niet alleen geldt voor het totale vereveningsresultaat, maar ook voor de andere

13

deelbedragen. Voor de variabele ziekenhuiskosten en B-DBC deelbedragen valt verder op dat
de spreiding door de ex post compensaties met 12% à 15% afneemt (uitgedrukt ten opzichte
van de spreiding voor verevening). Hoewel de trend niet heel sterk is, neemt het belang van de
ex post vereveningsstappen af. Dit is een logische trend, daar de ex post wordt afgebouwd.
Spreiding in het vereveningsresultaat bij risicodragers van verschillende grootte
De ervaring leert dat de spreiding van het totale vereveningsresultaat na de verschillende
vereveningsstappen sterk verschilt voor risicodragers met verschillende groottes. Tabel 7 toont
de spreiding in het vereveningsresultaat in 2009 uitgesplitst naar grote, middelgrote en kleine
risicodragers. Daarnaast is het gewogen gemiddelde vereveningsresultaat na de verschillende
vereveningsstappen getoond. Dit is het gemiddelde vereveningsresultaat gewogen naar het
aantal verzekerden van een risicodrager.
Tabel 7 - Spreiding en het gemiddelde vereveningsresultaat in 2009 voor risicodragers van verschillende
grootte na de verschillende ex post stappen (euro per verzekerde).

Spreiding (gewogen standaarddeviatie)
Voor
verev.

Ex
Ante

MNC

HKC

GV &
NC

BB

Gewogen gemiddelde
vereveningsresultaat
Voor
verev.

Ex
Ante

MNC

HKC

GV &
NC

BB

Allen

185

34

33

31

25

23

0

-16

0

0

0

1

Groot

152

26

26

24

21

21

-21

-14

2

1

0

0

Middelgroot

257

50

50

45

35

27

59

-25

-10

-8

-3

-1

Klein

119

70

69

61

52

46

346

20

31

33

30

27

In de tabel vallen de volgende zaken op:



De spreiding voor grote risicodragers is na de verschillende vereveningsstappen kleiner dan
bij middelgrote en kleine risicodragers. De spreiding na de ex ante verevening in 2009 was
over het totaal genomen 34 euro per verzekerde. Voor grote risicodragers is dit slechts 26
euro, voor kleine risicodragers 70 euro. Na de laatste vereveningsstap is de spreiding voor
grote en kleine risicodragers respectievelijk 21 en 46 euro per verzekerde. Het is een
statistisch feit dat in het algemeen bij een grotere risicodrager de resultaten beter
uitgemiddeld zullen worden, waardoor de spreiding (in vereveningsresultaat per verzekerde)
kleiner wordt.



Uitzondering op bovenstaande conclusie is de spreiding voor de verevening in 2009 (zie
Tabel 7). De spreiding (van 119 euro) voor verevening is voor kleine risicodragers in 2009
laag ten opzichte van de grote en middelgrote risicodragers. Gezien de omvang van de
groep (5 kleine risicodragers) is voorzichtigheid geboden om op basis hiervan conclusies te
trekken. Mede door deze lage spreiding is de spreidingsreductie bij kleine risicodragers
relatief klein (61% in 2009, van 119 naar 46) vergeleken met grote (86%, van 152 naar 21)
en middelgrote (89%, van 257 naar 27) risicodragers.



De kleine risicodragers behalen gemiddeld gezien een positiever vereveningsresultaat, en
lijken dus gemiddeld gezien een populatie met lagere zorgkosten te hebben of een
kostenefficiëntere zorginkoop. Dit vereveningsresultaat is voor verevening sterk positief
(gemiddeld 346 euro) en hoger dan in de voorgaande jaren (gemiddeld 224). Merk hierbij op
dat de groep kleine verzekeraars in voorgaande jaren groter was dan in 2009, in 2008 waren
er bijvoorbeeld 7 kleine verzekeraars ten opzichte van 5 kleine verzekeraars in 2009. De
verschillende vereveningsstappen brengen het positieve resultaat wel terug, maar in het

14

algemeen blijft ook na de laatste stap een (gemiddeld) positief vereveningsresultaat over.
Het verschil tussen grote en middelgrote risicodragers is in 2009 minder uitgesproken.
Spreiding in het vereveningsresultaat bij concerns
Naast de uitsplitsing naar risicodragers van verschillende grootte, is een andere dimensie
risicodragers die wel en niet onderdeel uitmaken van een concern, en concerns als geheel. De
spreiding en het gewogen gemiddelde vereveningsresultaat voor deze groepen zijn getoond in
Tabel 8.
Tabel 8 - Spreiding en het gemiddelde vereveningsresultaat in 2009 voor risicodragers die onderdeel uitmaken
van een concern (n=22), risicodragers die niet onderdeel uitmaken van een concern (n=7), en binnen de groep
concerns (n=4) (euro per verzekerde).

Spreiding (gewogen standaarddeviatie)

Gewogen gemiddelde
vereveningsresultaat

Voor
verev.

Ex
Ante

MNC

HKC

GV &
NC

BB

Voor
verev.

Ex
Ante

MNC

HKC

GV &
NC

BB

Concern
risicodragers
(n=22)

183

32

31

29

25

23

-8

-13

2

2

1

2

Niet- concern
risicodragers
(n=7)

178

41

42

36

28

22

84

-38

-24

-22

-14

-13

Concerns
(n=4)

29

6

6

5

6

6

-8

-13

2

2

1

2

Voor verevening en na verevening is de spreiding in het vereveningsresultaat voor risicodragers
die geen onderdeel uitmaken van een concern in 2009 vergelijkbaar met risicodragers die wel
onderdeel van een concern uitmaken (zie bovenste deel van Tabel 8). Wel is voor de “nietconcern-risicodragers” de invloed van de GV&NC (van 36 naar 28) groter dan voor “concernrisicodragers” (respectievelijk van 29 naar 25). Voor het effect van de ex ante verevening is het
omgekeerde het geval, bij de “concern-risicodragers” is dit effect groter (van 183 naar 32), dan
bij de “niet-concern-risicodragers” (respectievelijk van 178 naar 41).
Wat bij de niet-concern-risicodragers ook opvalt, is dat het gemiddelde vereveningsresultaat per
verzekerde met verevening in het algemeen negatief is (dit negatieve vereveningsresultaat zit
met name in de variabele ziekenhuiskosten). Na de laatste vereveningsstap is dit
vereveningsresultaat voor “concern-risicodragers” +2 euro per verzekerde, en voor “nietconcern-risicodragers” -13 euro per verzekerde.
Wanneer de concerns als één entiteit worden beschouwd (4 in totaal), en deze worden
vergeleken met de resterende overige risicodragers die geen onderdeel uitmaken van een
concern, valt op dat in de eerste groep de spreiding veel lager is (respectievelijk 6 en 22 na de
laatste ex post stap).

15

Onderdeel 3B: Samenhang – vereveningsstappen
Doel van dit analyseonderdeel is om de samenhang tussen het effect van vereveningsstappen
over de jaren in beeld te brengen. Deze samenhang betekent dat een verlaging van het
vereveningsresultaat als gevolg van een vereveningsstap voorspellende waarde heeft voor het
effect van de vereveningsstap in het daaropvolgende jaar. Een hoge samenhang betekent dat
de bijdrage aan een risicodrager in het ene jaar een goede voorspeller is voor de bijdrage in het
volgende jaar.



De samenhang in de ex ante bijdrage is hoog tussen alle jaren. De samenhang tussen de
jaren voor de HKC en GV&NC is aanwezig, maar is minder sterk dan voor de ex ante stap.

Samenhang tussen bijdragen in verschillende vereveningsstappen in opeenvolgende
jaren
Een goed vereveningssysteem geeft een stabiele bijdrage voor een soortgelijke groep
risicodragers over jaren wanneer er geen grote veranderingen zijn in de zorgkosten. Om de
samenhang tussen jaren inzichtelijk te maken, wordt de bijdrage die een risicodrager ontvangt
in een bepaalde vereveningsstap vergeleken met de bijdrage voor dezelfde stap in het jaar
daarvoor. Dit is grafisch weergegeven in een scatterplot, waarin de bijdrage jaar 1 op de x-as
wordt getoond, en de bijdrage in jaar 2 op de y-as. Wanneer het effect per verzekerde voor
iedere risicodrager gelijk is in beide jaren, liggen alle datapunten op een rechte lijn (hoge
samenhang). Als er grote verschillen zijn tussen de bijdragen in opeenvolgende jaren (lage
samenhang), liggen de punten van de lijn af. Als voorbeeld is dit getoond voor een fictieve
vereveningsstap in Figuur 3, de grootte van elk datapunt geeft aan hoeveel verzekerden de
betreffende risicodrager heeft.
Figuur 3- Voorbeeld1 van grafische weergave van de bijdragen van een willekeurige vereveningsstap in twee
opeenvolgende jaren.

Bijdrage jaar 2

Bijdrage jaar 1

1

In lijn met dit voorbeeld zijn alle samenhanganalyses (R2) weer te geven

Deze samenhang kan kwantitatief worden uitgedrukt middels de R2 parameter. Deze parameter
geeft de verklaarde variantie. Een R2 van 1 betekent een perfecte samenhang: de datapunten
liggen op een rechte lijn. Een R2 van 0 geeft aan dat er geen lineaire relatie is tussen de waarde
in het ene jaar en de waarde in het andere jaar. In het getoonde voorbeeld liggen de datapunten
redelijk op één lijn, dit correspondeert met een R2 van 0.75 (niet getoond). De samenhang van
de verschillende effecten tussen de verschillende jaren is getoond in Tabel 9.
In Tabel 9 wordt de R2 parameter gebruikt om de samenhang te bepalen tussen effecten in
verschillende jaren. Deze R2 parameter komt vaker terug in dit managementrapport, en kan ook

gebruikt worden om de verklaringskracht van de ene op de andere variabele weer te geven
(hoe goed zegt de ene variabele iets over de andere), of om de relatie tussen verschillende
vaststellingsmomenten te bepalen. Bij de bepaling van deze parameter wordt geen weging
toegepast voor de grootte van een risicodrager.
Tabel 9 - Samenhang tussen ex post vereveningsstappen tussen de verschillende jaren (R2).
Tabel is gebaseerd op de totale kosten.

Normatieve bijdragen voor ex post

Effect HKC

Effect GV en NC

2006-2007

0,988

0,883

0,129

2007-2008

0,976

0,766

0,296

2008-2009

0,990

0,765

0,645

De bandbreedte is in deze tabel niet opgenomen, dit is in lijn met de analyses uit de managementsamenvatting van vorig jaar

De analyse toont dat er een sterke samenhang is in de normatieve bijdragen (voor de ex post
vereveningsstappen) tussen alle jaren. In iets mindere mate geldt dat een sterke samenhang is
in de invloed van de HKC. Deze samenhang neemt af vanaf 2007, wat te maken kan hebben
met de wijziging in het grensbedrag voor de HKC (van 12,500 euro in 2007 naar 20,000 euro in
2008 en 2009). De samenhang tussen de GV&NC is veel lager, maar wel stijgend over de jaren.
Zeker in 2009 is deze samenhang sterk toegenomen.

17

Onderdeel 3C: Verklaringskracht – vereveningsstappen
Doel van dit analyseonderdeel is bepalen hoe goed de bijdrage die een risicodrager na een
vereveningsstap heeft ontvangen aansluit bij de gemaakte kosten (dit wordt de
verklaringskracht genoemd). De belangrijkste conclusies van deze analyse naar de
verklaringskracht zijn:



Alle vereveningsstappen in 2009 leveren een positieve bijdrage aan de verklaringskracht
(relatie tussen kosten en bijdragen). De grootste bijdrage aan de verklaringskracht wordt
geleverd door de ex ante verevening. De bijdrage van de ex post stappen is gering en
varieert licht over de jaren, waarbij opvalt dat de bijdrage van de bandbreedte in 2009 hoger
is dan in andere jaren.



De laatste twee jaar neemt de verklaringskracht voor alle vereveningsstappen licht af. Dit
verschil wordt mede veroorzaakt door het verminderde effect van de HKC vanaf 2008, en
door een lagere bijdrage aan de verklaringskracht van de ex ante verevening (vooral in
2009).



Voor kleine risicodragers is in 2009 de verklaringskracht lager dan voor grote en middelgrote
risicodragers.



Voor de verschillende deelbedragen in 2009 geldt dat voor de B-DBC kosten de
verklaringskracht laag is. Wanneer de B-DBC (4 miljard) en variabele ziekenhuiskosten
(9miljard) samen worden geanalyseerd, is de verklaringskracht wel hoog.

Verklaringskracht voor risicodragers van de verschillende vereveningsstappen
Om inzicht te geven in de verklaringskracht is na iedere vereveningsstap de relatie bepaald
tussen de kosten per verzekerde die de risicodrager heeft gemaakt en de bijdrage die de
risicodrager na een vereveningsstap heeft ontvangen per verzekerde. Het verschil hiertussen is
het vereveningsresultaat per verzekerde.
Hiervoor is gebruik gemaakt van de R2 parameter7. Hoe dichter deze parameter bij de 1 ligt, hoe
beter de bijdrage de werkelijke kosten benadert, en hoe hoger de verklaringskracht. Echter,
deze 1 is een theoretisch maximum, niet het ideale maximum. Als gevolg van inkoopverschillen
zal de werkelijke waarde altijd lager liggen. Tabel 10 toont de R2 voor de verschillende
vereveningsstappen en de verschillende analysejaren van de totale kosten. Bij de interpretatie
hiervan is het belangrijk te realiseren dat wanneer de bijdrage van een vereveningsstap aan de
verklaringskracht relatief gering is, de invloed op het vereveningsresultaat wel groot kan zijn. Dit
komt omdat een klein verschil in een groot bedrag niet leidt tot een grote verandering in de
verklaringskracht, maar wanneer naar het verschil tussen kosten en bijdragen gekeken wordt
(het vereveningsresultaat) kan dit verschil wel belangrijk zijn.

7

Zie Onderdeel 3B voor een korte toelichting op deze parameter.

18

Tabel 10 – Verklaringskracht tussen bijdragen en de kosten na de verschillende vereveningsstappen (R2). De
tabel toont de verklaringskracht m.b.t. de totale kosten.

Verklaringskracht tussen kosten en
bijdragen na vereveningsstap:

Toename ten opzichte van vorige stap

Ex ante

MNC

HKC

GV&NC

BB

Ex ante

MNC

HKC

GV&NC

BB

2006

0,967

0,967

0,977

0,990

0,995

-

-

0,011

0,013

0,005

2007

0,974

0,974

0,983

0,992

0,993

-

-

0,009

0,009

0,001

2008

0,971

0,971

0,976

0,988

0,989

-

-

0,005

0,012

0,001

2009

0,953

0,954

0,963

0,978

0,985

-

-

0,010

0,014

0,008

Iedere stap levert een positieve bijdrage aan de verklaringskracht, hoewel het bij sommige
stappen maar om kleine toenames gaat. Dat betekent dat iedere stap bijdraagt aan de
verklaringskracht voor de zorgkosten. Wanneer in meer detail wordt gekeken naar de effecten
van de verschillende ex post stappen, valt op dat voor de totale kosten vooral de generieke
verevening/nacalculatie en de HKC leiden tot een hogere correlatiecoëfficiënt. De bijdrage van
de andere stappen is kleiner.
Merk op dat de lage toename van de verklaringskracht bezien kan worden in het licht van het
nog onverklaarde deel. In dat geval kan de toename van de verklaringskracht toch als relevant
worden beschouwd. Voorbeeld: In 2009 wordt 0,978 reeds verklaard door de eerste 4 stappen
(ex ante, MNC, HKC en GV&NC). Er resteert een niet verklaard deel van 0,022 (= 1 – 0,978).
Deze resterende 0,022 wordt gereduceerd tot 0,015 door de toename van de verklaringskracht
door de bandbreedte (van 0,008). De afname van het onverklaarde deel (van 0,022 naar 0,015)
als gevolg van de bandbreedte is in dit geval een substantiële verlaging van het onverklaarde
deel.
Voor 2009 valt op dat de verklaringskracht is gedaald ten opzichte van de jaren ervoor. Dit geldt
voor het vereveningsresultaat na alle vereveningsstappen, al wordt het verschil wel kleiner.
Voor de ex ante verevening daalt de verklaringskracht van 0,971 (2008) naar 0,953 (2009). Na
de bandbreedte regeling is dit nog respectievelijk 0,989 (2008) en 0,985 (2009). De bijdrage van
de bandbreedte is wel relatief hoog in 2009.
Wanneer wordt gekeken naar de verschillende vereveningsstappen afzonderlijk valt op dat voor
de macronacalculatie de bijdrage aan de verklaringskracht nihil is, en dat de bijdrage van de
HKC aan de correlatiecoëfficiënt in de tijd is gedaald, vermoedelijk door de verhoging van de
drempel voor de HKC in 2008 van 12.500 euro naar 20.000 euro (zoals eerder genoemd in
onderdeel 3B). 2009 is wel een uitzondering op deze trend. De bandbreedte had in 2009 meer
effect op de verklaringskracht dan voorgaande jaren.

19

Risicodragers van verschillende grootte en in concerns
Tabel 11 toont de verschillen in verklaringskracht voor 2009 uitgesplitst naar grote, middelgrote
en kleine risicodragers.
Tabel 11- Verklaringskracht tussen bijdragen en de kosten na de verschillende vereveningsstappen (R2) voor
2009, uitgesplitst naar de grootte van de risicodragers, naar risicodragers binnen concerns, en voor concerns
onderling.

Allen (n=29)
Klein (n=5)
Middelgroot (n=13)
Groot (n=11)
Concern risicodragers
(n=22)
Niet-concern
risicodragers (n=7)
Concerns (n=4)

Ex ante
0.953
0.723
0.950
0.977

MNC
0.954
0.731
0.950
0.976

HKC
0.963
0.791
0.962
0.978

GV&NC
0.978
0.863
0.978
0.985

BB
0.985
0.891
0.988
0.986

0.965

0.965

0.972

0.983

0.989

0.933
0.952

0.933
0.954

0.945
0.971

0.964
0.959

0.977
0.951

De verklaringskracht voor kleine risicodragers (0,891 na de BB) is lager dan voor grote
risicodragers (0,986 na de BB). Dit geldt voor zowel de ex ante stap als voor alle ex post
stappen. Omdat risicodragers die niet in een concern zitten klein of middelgroot zijn, is dit
zelfde effect ook zichtbaar in het verschil in verklaringskracht voor risicodragers in de
onderverdeling concerns en niet-concerns.

Verklaringskracht voor verschillende deelbedragen
Tabel 12 toont de verklaringskracht voor 2009 uitgesplitst naar de verschillende deelbedragen.
Tabel 12- Verklaringskracht tussen bijdragen en de kosten na de verschillende vereveningsstappen (R2) voor
2009, uitgesplitst naar de verschillende deelbedragen.

Totale kosten
Overig

Ex ante
0,953

MNC
0,954

HKC
0,963

GV&NC
0,978

BB
0,985

0,962

0,962

0,968

0,968

0,968

Variabel

0,921

0,921

0,937

0,978

0,988

B-DBC
Variabel + B-DBC

0,846
0,934

0,846
0,935

0,849
0,950

0,890
0,980

0,916
0,992

In deze tabel valt op dat de verklaringskracht voor de B-DBC kosten relatief laag is (0,916 voor
de B-DBC na de BB) in vergelijking met de totale kosten (0,985 na de BB). Dit betekent dat de
bijdrage voor de B-DBC kosten in mindere mate de kosten voorspelt dan voor de overige
deelbedragen. Wanneer de variabele ziekenhuiskosten en B-DBC kosten samen worden
genomen is juist de verklaringskracht hoog na de ex post verevening. Kennelijk spelen hier
tegengestelde effecten een rol die wegvallen wanneer deze deelbedragen samen worden
genomen. Belangrijk om hierbij op te merken is dat de het deelbedrag variabele
ziekenhuiskosten groter is dan het deelbedrag B-DBC kosten.

20

Onderdeel 3D: Stabiliteit – vaststellingsmomenten
Doel van dit analyseonderdeel is het bepalen hoe goed de bijdragen en kosten in de
verschillende vaststellingsmomenten aansluiten bij de bijdragen en kosten in de definitieve
vaststelling, en wat de gevolgen hiervan zijn voor het vereveningsresultaat. De belangrijkste
conclusies van deze analyse naar de stabiliteit zijn:



In lijn met de verwachting vertoont 2009 nauwelijks verschillen tussen de gewogen
gemiddelde bijdragen in de ex ante (EA) en de lente herberekening (LH), en tussen
voorlopig vaststellingsmoment 2 (VV2) en de definitieve vaststelling (DV).



In 2009 zat er voor veel risicodragers een relatief groot verschil tussen het
vereveningsresultaat in de VV2 en de DV. De relatief grote verschuiving in het absolute
vereveningsresultaat per verzekerde heeft te maken met de variabele ziekenhuiskosten en
de B-DBC kosten. Hiervoor is de aanlevering van gegevens door enkele risicodragers
binnen één concern onjuist geweest.

Stabiliteit voor alle risicodragers samen
In het eerder omschreven vereveningsproces gaan de verzekerdenaantallen en de geraamde
kosten steeds nauwkeuriger aansluiten op de werkelijkheid. Ook veranderen de bijdragen door
het meenemen van ex post vereveningsstappen in latere vaststellingsmomenten. Daardoor
bewegen de kosten en de bijdrages naar elkaar toe na elk vaststellingsmoment en zal het
vereveningsresultaat verkleind worden. Ook wordt de spreiding tussen de resultaten van de
verschillende risicodragers kleiner per vaststellingsmoment. In onderstaande analyse is
weergegeven en beschreven in welke mate dit het geval is voor het jaar 2009 voor de totale
groep van risicodragers.
A priori is de verwachting dat er geen grote verschillen zitten tussen de kosten in de VV2 en de
DV omdat in de DV hooguit enkele NZa correcties in de kostenaanlevering zitten ten opzichte
van de VV2. Ook tussen de EA en de LH zijn geen grote veranderingen te verwachten, omdat
tussen deze vaststellingsmomenten alleen wordt gecorrigeerd voor de geactualiseerde
verzekerdenaantallen.
In Figuur 4 is het vereveningsresultaat per verzekerde getoond op de verschillende
vaststellingsmomenten voor het vereveningsjaar 2009 (omdat er in de eerste twee
vaststellingsmomenten nog geen kosten bekend zijn, is er op dat moment ook nog geen sprake
van een vereveningsresultaat). De presentatievorm is wederom een boxplot, analoog aan de
figuur in onderdeel 3A. Het vereveningsresultaat, te zien op de verticale as, is de kosten per
verzekerde minus de bijdrage per verzekerde uit het Zorgverzekeringsfonds. Op de horizontale
as staan de verschillende vaststellingsmomenten.

21

Figuur 4- Het vereveningsresultaat na de vaststellingsmomenten (voor 2009). Bedragen zijn in euro per
verzekerde (euro per verzekerde).

VV1

VV2

Max

104

86

DV
86

P90

67

49

47

P75

29

26

25

Mediaan

3

-1

0

P25

-17

-16

-17

P10

-31

-24

-25

Min

-99

-63

-64

De figuur toont aan dat voor het jaar 2009 de spreiding in het vereveningsresultaat tussen de
VV1 en DV afneemt en bovendien het vereveningsresultaat iets dichter bij 0 komt te liggen, en
dat het verschil tussen de VV2 en de DV gering is. Het is belangrijk op te merken dat de analyse
is uitgevoerd op totaalniveau, gekeken is naar de bijdrage voor de totale groep van
risicodragers, voor de stabiliteit voor individuele risicodragers verwijzen wij naar onderdeel 4D.
Per vaststellingsmoment kan ook worden gekeken wat het verschil is met het vorige
vaststellingsmoment. Tabel 13 toont het gewogen gemiddelde van deze verschillen over de
groep verzekerden voor de kosten, bijdragen of vereveningsresultaat voor alle analysejaren.
Belangrijk om hierbij op te merken is dat een negatieve verschuiving van de ene risicodrager
wordt gecompenseerd kan worden door een positieve verschuiving bij een andere risicodrager.
Tabel 13- Verschillen tussen kosten, bijdragen en resultaten tussen de vaststellingsmomenten voor de totale
kosten. Het gewogen gemiddelde verschil is getoond zowel als waarde (euro per verzekerde) als uitgedrukt in
procenten (verschil gedeeld door de waarde) (procenten).

Gewogen gemiddelde verschuiving

Kosten

LH-EA

VV1-LH

DV-VV2

2006

11

2007
2008

Bijdragen

2009

Vereveningsresultaat

Gewogen gemiddelde verschuiving (%)

VV2-VV1

LH-EA

VV1-LH

VV2-VV1

DV-VV2

-1

0.9%

0.0%

-111

0

-8.5%

0.0%

-34

0

-2.4%

0.0%

-7

-2

-0.5%

-0.1%

2006

45

-34

7

-1

3.6%

-2.7%

0.6%

0.0%

2007

0

130

-112

0

0.0%

9.2%

-8.5%

0.0%

2008

-4

41

-34

0

-0.3%

2.9%

-2.4%

0.0%

2009

-1

43

-6

-1

-0.1%

2.8%

-0.4%

-0.1%

2006

-4

0

2007

0

0

2008

0

0

2009

2

0

Voor alle variabelen (kosten per verzekerde, bijdrage per verzekerde en vereveningsresultaat
per verzekerde) valt op dat het verschil tussen de DV en de VV2 minimaal is (in lijn met de
conclusies terug te vinden in onderdeel 3E). Tussen de overige (eerdere)
vereveningsmomenten zijn er wel substantiële verschillen:

22







Kosten: Voor de gewogen gemiddelde kosten zit er enkele procenten verschil tussen de
VV2 en de VV1. Uitzondering is 2007 met een verschil van -8.5%, in dat geval nemen de
gewogen gemiddelde kosten af met 111 euro (van 1418 euro naar 1307 euro, niet
getoond). In 2009 is de kostenstabiliteit hoog met een verschuiving van -7 euro tussen de
VV2 en de VV1.
Bijdragen: Voor het gewogen gemiddelde van de bijdragen zit er meestal een
verwaarloosbaar verschil tussen de LH en de EA, en een - 2% tot 3% verschil tussen de
VV1 en de LH. Uitzonderingen zijn 2006, met een groter verschil tussen de LH en de EA
(+45 euro), en 2007, met grotere verschillen tussen de VV1 en de LH (+130 ) en tussen de
VV2 en de VV1 (-112 euro). In 2009 is de bijdrage stabieler dan in voorgaande jaren.
Vereveningsresultaat: Het gewogen gemiddelde vereveningsresultaat laat geen
uitgesproken effecten zien, met uitzondering van 2006 (-4 euro per verzekerde). In 2009
was het verschil tussen de VV1 en de VV2 2 euro.

De stabiliteit in het vereveningsresultaat geeft aan dat de mutaties in de kosten vergelijkbaar
zijn met de gewogen gemiddelde mutaties in de bijdragen.

Stabiliteit tussen de vaststellingsmomenten voor de verschillende deelbedragen
Deze stabiliteit in de spreiding suggereert een grote stabiliteit in 2009 tussen zowel de VV2 en
de VV1 als tussen de DV en de VV2. Om dit beter te kwantificeren is ook gekeken naar de
absolute verschuiving in het vereveningsresultaat op risicodragersniveau uitgesplitst naar de
verschillende deelbedragen, zie Tabel 14. Deze tabel sluit niet volledig aan met de tabel uit de
analyse van vorig jaar, omdat vorig jaar de bandbreedte op totaalniveau was meegenomen, en
niet voor de afzonderlijke deelbedragen. Daarnaast speelt mee dat de gegevens over 2007 en
2008 zijn vervangen, maar dit zorgt slechts voor kleine wijzigingen. Voor 2006 is geen
vergelijking gemaakt voor de deelbedragen omdat voor het effect van de bandbreedte in de
VV2 en de VV1 de gegevens niet beschikbaar waren op het niveau van de deelbedragen.
Tabel 14 - Gewogen gemiddelde absolute vereveningsresultaatverschuiving per verzekerde tussen de
verschillende vaststellingsmomenten in euro per verzekerde (euro per verzekerde).

2008

2009

2007

VV2-VV1

DV-VV2

VV2-VV1

Totaal

18,9

4,8

18,7

1,1

26,7

0,8

24,6

Variabel + B-DBC

21,3

4,9

12,1

0,6

17.9

0.7

X

X

Variabel

18,8

13,1

12,1

0,6

17.9

0.7

X

X

B-DBC
Overige
prestaties

33,8

18,1

-

-

5,8

0,5

X

X

-

DV-VV2

9,5

VV2-VV1

2006

0,5

DV-VV2

12,4

0,1

VV2-VV1

DV-VV2

0,4

Deze tabel toont aan dat het verschil tussen de DV en de VV2 meestal beperkt is, maar dat
2009 een uitzondering is (4,8 euro per verzekerde voor de totale kosten). Dit wordt veroorzaakt
door de variabele ziekenhuiskosten (13,1 euro per verzekerde) en B-DBC kosten (18,1 euro per
verzekerde). Deze verschuiving wordt veroorzaakt doordat in 2009 de aanlevering van gegevens
door enkele risicodragers binnen één concern onjuist is geweest.
Zoals eerder aangegeven was de stabiliteit tussen de laatste vaststellingmomenten in 2009
lager dan voorgaande jaren. Dit komt vermoedelijk door een foutieve aanlevering van gegevens
in de VV2 door risicodragers van één bepaald concern. Wanneer de bedragen in Tabel 13
worden bepaald per kostensoort voor 2009 (niet getoond) valt op dat er in 2009 in de variabele

23

ziekenhuiskosten een relatief groot verschil zit tussen de VV2 en de VV1, en een tegengesteld
verschil tussen de DV en de VV2. Bij de B-DBC kosten is het tegenovergestelde te zien.

24

Onderdeel 3E: Voorspelbaarheid – vaststellingsmomenten
Doel van dit analyseonderdeel is het bepalen hoe goed het vereveningsresultaat in de
verschillende vaststellingsmomenten een voorspeller is voor het vereveningsresultaat in de
definitieve vaststelling. De belangrijkste conclusies van deze analyse naar de voorspelbaarheid
zijn:



Het totale vereveningsresultaat in de VV2 is een zeer goede voorspeller voor het totale
vereveningsresultaat in de DV. De voorspellende waarde van het vereveningsresultaat in de
VV1 is kleiner, maar neemt wel toe in de analyseperiode van dit rapport.



De voorspelbaarheid voor het vereveningsresultaat voor variabele ziekenhuiskosten en BDBC kosten in 2009 wijkt sterk af van de eerdere jaren. Hiervoor is de aanlevering van
gegevens door enkele risicodragers binnen één concern onjuist geweest.

Voorspelbaarheid in het vereveningsresultaat voor alle risicodragers
Om inzicht te krijgen in de kracht van de verschillende vaststellingsmomenten ten opzichte van
de definitieve vaststelling is per risicodrager een analyse gemaakt van de voorspelbaarheid van
het vereveningsresultaat in de definitieve vaststelling (DV) ten opzichte van het moment van de
eerste of tweede voorlopige vaststelling (VV1 of VV2). Voor deze voorspelbaarheid wordt
wederom gebruik gemaakt van de R2 parameter. Wanneer deze parameter gelijk is aan 1 geeft
de voorlopige vaststelling een perfect voorspellend beeld voor de definitieve vaststelling, een
parameter van 0 geeft aan dat er geen voorspellende waarde in de voorlopige vaststelling zit.
Wanneer in de in de aanlevering van de gegevens voor de VV2 door de risicodragers geen
fouten zitten, is de VV2 een perfecte voorspeller van de DV.
Onderstaande tabel toont de waarden van de R2 parameter voor het totale vereveningsresultaat
in de verschillende jaren. Figuur 5 geeft een beeld van de onderlinge verschillen tussen de
risicodragers in de voorspelbaarheid van VV1 en VV2 voor het jaar 2009.
Figuur 5 - Voorspelbaarheid van het vereveningsresultaat in VV1 (links) en VV2 (rechts) ten opzichte van de DV
(R2) in 2009. Lichtblauwe datapunten representeren risicodragers in een concern, de paarse datapunten de
overige risicodragers.
100
80
60
40
20
0
-20
-40
-60
-80

100 VV2
80
60
40
20
0
-20
-40
-60
-80
-100

VV1

-100

-80

-60

-40

-20

0

20

40

60

80

100

-80

DV

-60

-40

-20

0

20

40

60

80

100
DV

Tabel 15 - Voorspelbaarheid van het vereveningsresultaat op de totale kosten in de DV ten opzichte van de
VV1 en VV2 (R2).

VV1

VV2

2006

0,034

1,000

2007

0,272

0,993

2008

0,703

0,995

2009

0,814

0,967

Bovenstaande tabel toont dat het vereveningsresultaat in de VV1 in 2009 een redelijk goede
voorspeller van het vereveningsresultaat in de definitieve vaststelling is. De mate van
voorspelbaarheid is in de analyseperiode van dit rapport sterk gestegen, met in 2009 een
voorspelbaarheid van 0,814. Het zwaartepunt van de stijging ligt echter tussen de jaren 2007 en
2008. Deze stijging kan worden veroorzaakt doordat de ramingen van de zorgkosten in de VV1
steeds beter aansluiten bij de gerealiseerde zorgkosten die in de VV2 en de DV worden
gebruikt, en doordat de correctie in de VV2 ten gevolge van de opbrengstverrekening afneemt
van jaar op jaar.
Het vereveningsresultaat in de VV2 is over de gehele analyseperiode heen een zeer goede
voorspeller van het vereveningsresultaat in de DV. Deze voorspelbaarheid heeft echter wel een
licht afnemende trend gedurende de vier jaren van analyse.
Voorspelbaarheid voor risicodragers van verschillende grootte
Tabel 16 toont wederom de voorspelbaarheid van de DV op basis van de VV1 en de VV2, maar
dan uitgesplitst naar risicodragers van verschillende grootte.
Tabel 16 - Voorspelbaarheid van het vereveningsresultaat voor de verschillende groottes van risicodragers.

Jaar

R² VV1
Klein

Middelgroot

R² VV2
Groot

Klein

Middelgroot

Groot

2006

0,054

0,100

0,106

1,000

1,000

0,999

2007

0,116

0,423

0,199

1,000

0,989

0,999

2008

0,791

0,810

0,510

0,992

0,996

0,996

2009

0,895

0,854

0,657

0,961

0,991

0,930

Door bovenstaande uitsplitsing verandert de algemene conclusie niet, maar zijn wel enkele
verschillen in trends zichtbaar. De stijgende trend in de voorspelbaarheid van VV1 is minder
uitgesproken voor de grote risicodragers dan voor de kleine en middelgrote risicodragers. De
daling van de voorspelbaarheid van VV2 is vooral zichtbaar bij de kleine en grote risicodragers,
bij de middelgrote risicodragers blijft de voorspelbaarheid over de jaren nagenoeg gelijk.
Voorspelbaarheid bij concerns
In het jaar 2009 zijn geen noemenswaardige verschillen waar te nemen tussen risicodragers
binnen een concern en zelfstandige risicodragers die niet terug te voeren zijn op een uitschieter
veroorzaakt door een individuele risicodrager (niet getoond in tabel).
Voorspelbaarheid in het vereveningsresultaat voor de verschillende deelbedragen
Naast een uitsplitsing naar de grootte van risicodragers kan ook een uitsplitsing gemaakt
worden naar de verschillende deelbedragen (Tabel 17). 2006 is niet getoond omdat voor dat jaar
het effect van de bandbreedte voor de deelbedragen niet beschikbaar was in de VV1 en de
VV2.

26

Tabel 17 - Voorspelbaarheid van het vereveningsresultaat in de deelbedragen Variabele Ziekenhuiskosten
(Variabel + B-DBC) en Overige Prestaties (Overig).

R² VV1
Jaar

Variabel+
B-DBC

Variabel

R² VV2
B-DBC

Overig

Variabel+
B-DBC

Variabel

B-DBC

Overig

2007

0,000

0,663

0,957

1,000

2008

0,289

0,828

0,988

0,998

2009

0,189

0,841

0,799

0,032

0,028

0,508

0,195

1,000

Uit Tabel 17 blijkt dat de stijgende trend voor de voorspellende kracht van de VV1 niet geldt
voor de variabele ziekenhuiskosten. Daarnaast wijken de variabele ziekenhuiskosten en B-DBC
kosten in 2009 sterk af van de overige kosten. Zoals eerder opgemerkt valt het jaar 2009 sterk
op vanwege een dalende voorspelkracht van de VV2. Op totaalniveau valt dit mee, maar het
effect voor de variabele ziekenhuiskosten en B-DBC kosten is veel lager (respectievelijk 50%
en 20%). Dit komt door de onjuiste aanlevering van gegevens door enkele risicodragers binnen
één concern. Dit is gecorrigeerd in de DV, maar dit heeft wel tot gevolg dat de berekende
voorspelbaarheid in de VV2 voor dat jaar niet representatief is. Wanneer de deelbedragen BDBC kosten en variabele ziekenhuiskosten bij elkaar op worden geteld, dan valt de daling in
voorspelkracht mee.

27

Onderdeel 3F: Macro effecten – vereveningsstappen
Doel van dit analyseonderdeel is het bepalen van trends in de bedragen per vereveningsstap.
De belangrijkste conclusies van deze analyse zijn:



De ex ante verevening levert de belangrijkste bijdrage, met in het totaal ongeveer een
effect van 20-25 miljard. Van de ex post mechanismen (macronacalculatie, hoge kosten
compensatie, generieke verevening en de nacalculatie) is het effect in de analyseperiode
van dit rapport in de range van 82 miljoen euro tot 340 miljoen euro . Het effect van de
bandbreedte is in alle jaren minder dan 25 miljoen, maar in 2009 wel relatief hoog.

Om inzicht te krijgen in de trend van de absolute bijdragen van de verschillende
vereveningsstappen, zijn de totale bijdragen (in miljoenen, opgeteld voor alle risicodragers) te
zien in onderstaande figuur. Voor de effecten van de HKC, generieke verevening en
nacalculatie, en de bandbreedte is de som van de absolute waarden getoond (omdat die
bijdragen ook negatief kunnen zijn). Dit geeft beter inzicht in de geldstromen. De waarden zijn
grafisch weergegeven in Figuur 6, de bedragen zijn ook te zien in Tabel 18.
Figuur 6 - Totale bijdragen per vereveningsstap. Na de MNC is de som van de absolute waarden getoond(euro).

2006

2007

2008

2009

28

Tabel 18 - Totale bijdragen per vereveningsstap (miljoenen euro). In de kolommen gemarkeerd met een * is de
som van de absolute bedragen getoond.

Jaar

Ex Ante

2006

19,754

2007
2008
2009

MNC

HKC*

GV&NC*

BB*

250

173

108

23

20,988

209

186

111

3

23,225

-331

88

101

4

24,750

340

107

82

19

De ex ante verevening heeft de grootste bijdrage op het macro effect van het
vereveningssysteem. In de analyseperiode van dit rapport is een grote stijging in de absolute
bedragen van de ex ante verevening (25%) zichtbaar. De bijdrage ten gevolge van de
macronacalculatie is klein in vergelijking met de ex ante bijdrage (tussen de min 400 mln en
plus 400 mln) en varieert, afhankelijk van hoeveel de werkelijke kosten afwijken van de begrote
kosten. In 2008 was dit negatief, in de andere jaren positief. De positieve waarde in 2009 wordt
veroorzaakt door variabele ziekenhuiskosten.
In de overige drie vereveningsstappen is de trend negatief, hoge kosten compensatie (-38%)8,
generieke verevening en nacalculatie (-24%) en bandbreedte (-17%). In 2009 herstellen de HKC
(107 miljoen euro) en de bandbreedte (19 miljoen euro) zich na een dalende trend tussen 2007
en 2008. Deze observatie was ook al gemaakt in onderdeel 3A. Daar bleek dat de bandbreedte
in 2009 ook voor de spreidingsreductie belangrijk was, wat in de voorgaande jaren minder het
geval was. Belangrijk is wel om op te merken dat voor de meeste risicodragers de bandbreedte
geen invloed heeft. In 2009 waren er in het totaal 4 ontvangende risicodragers (waarbij het
resultaat negatief buiten de bandbreedte lag) en 3 betalende risicodragers.

Een belangrijke oorzaak hiervan is het verhogen van de drempel waarboven er compensatie plaatsvindt
in 2008.

8

29

4. Analyse en resultaten Overall Toets (OT)
De opzet van het risicovereveningsmodel wordt een aantal keren vooraf beoordeeld en het
effect van verevening voor alle risicodragers geschat. De eerste modelschatting dient ter
beoordeling van de kwaliteit van het model en de onderliggende gegevens, en geeft een beeld
hoe kosten samenhangen met de vereveningskenmerken. De tweede modelschatting vindt
plaats als de hoogte van het macro-prestatiebedrag en de macro-deelbedragen zijn vastgelegd.
De Overall Toets (OT) is de verzamelnaam voor deze twee modelschattingen en vindt plaats in
de zomer voorafgaand aan het vereveningsjaar. Hierin worden de effecten van eventuele
modelwijzigingen, pakketmaatregelen en de kwaliteit van de onderliggende gegevens samen
beoordeeld, en wordt het vereveningssysteem voor het komende jaar vastgesteld. Aan de
basis voor de OT liggen de gegevens van de drie jaren voorafgaand aan het vereveningsjaar.
Om te onderzoeken in welke mate de beslisinformatie uit de OT representatief is geweest voor
de uiteindelijke realisatie (gerepresenteerd door de Definitieve Vaststelling - DV ) is een analyse
uitgevoerd. De analyse bestaat uit drie onderdelen:
Onderdeel 4A:
Onderdeel 4B:
Onderdeel 4C:

Samenhang in de OT en DV resultaten voor de geraamde kosten, de
bijdragen en de resultaten.
Spreiding in de resultaten voor de risicodragers na verschillende stappen uit
het vereveningsmodel voor OT en DV.
De verklaringskracht van het vereveningsmodel na verschillende
vereveningsstappen voor OT en DV.

De analyse is uitgevoerd voor de jaren 2007, 2008 en 20099.

9

In verband met consolidaties voor 2006 is een analyse op risicodragersniveau voor dat jaar niet zinvol.

30

Onderdeel 4A: Samenhang
Doel van deze deelanalyse is om de samenhang te bepalen tussen de kosten, bijdragen en
resultaten in de OT en de definitieve vaststelling (DV). De belangrijkste conclusies zijn:



De samenhang tussen de kosten in de OT en de DV is sterk. Dit geldt ook voor de
bijdragen.



Er is wel samenhang tussen de resultaten in de OT en de DV, deze is echter niet sterk. De
samenhang wordt vooral veroorzaakt door het deelbedrag voor overige prestaties. De
samenhang in het vereveningsresultaat op variabele ziekenhuiskosten en B-DBC kosten is
vrijwel nihil.



In 2009 is de samenhang voor de kosten en de bijdragen hoog ten opzichte van de andere
analysejaren, deze conclusie geldt niet voor het vereveningsresultaat.

Samenhang tussen kosten, bijdragen en vereveningsresultaat voor alle risicodragers
Om een beeld te krijgen hoe de kosten in de OT en de DV samenhangen, kunnen beide in een
scatterplot worden weergegeven, met op de x-as de variabele in de OT en op de y-as de
variabele in de DV. In Figuur 7 is deze samenhang voor de kosten en het vereveningsresultaat
grafisch weergegeven voor 2009.
Figuur 7 - Samenhang tussen de OT en DV voor kosten, bijdragen en vereveningsresultaat in 2009 gebaseerd
op de totale kosten.
Kosten (R2 = 0,911)

Bijdragen (R2 = 0,935)

Vereveningsresultaat (R2 = 0,438)

Op een manier gelijk aan de voorspelbaarheidsanalyse in het vorige hoofdstuk, kan de
samenhang in de OT en de DV uitgedrukt worden middels de R2 parameter. Hoe hoger de
samenhang, hoe beter de punten op een rechte lijn liggen. Deze analyse naar de samenhang is
gedaan voor de kosten, bijdragen en vereveningsresultaat per verzekerde. Tabel 19 toont de R2
waarden voor de verschillende jaren, uitgesplitst naar de verschillende deelbedragen.
Tabel 19 - Samenhang tussen de kosten, bijdragen en resultaten over de verschillende jaren tussen
de OT gegevens en de DV. Tabel toont de gegevens voor de totale kosten (som van de deelbedragen Overig,
variabel en B-DBC).

Jaar

Kosten

Bijdragen

Resultaten

2007

0,874

0,886

0,349

2008

0,886

0,890

0,447

2009

0,911

0,935

0,438

Gedurende de analyseperiode zit er een toenemende samenhang in deze elementen voor de
totale kosten: tussen 2007 en 2009 neemt de samenhang toe met uitzondering van het

vereveningsresultaat in 2009. Daarbij moet opgemerkt worden dat voor de kosten en de
bijdragen de samenhang relatief hoog is (R2 ligt rond de 0.9), en voor de resultaten laag (R2 ligt
rond de 0.4). Hieruit kan geconcludeerd worden dat de voorspellende waarde van de OT voor
het vereveningsresultaat van een risicodrager gering is. De hoge samenhang voor de kosten en
de bijdragen komt mede omdat een kleine verandering in een groot bedrag de samenhang niet
noemenswaardig beïnvloedt. Voor het vereveningsresultaat maakt een klein verschil in kosten
of bijdragen wel uit. De stijging in de samenhang zal vermoedelijk te maken hebben met het
toenemende aantal Zvw jaren waarop de OT is gebaseerd. De samenhang wordt beïnvloed
door verzekerden die van risicodrager wisselen en wijzigingen in de zorgbehoefte van
individuele verzekerden. Echter, het aantal verzekerden dat jaarlijks van risicodrager wisselt is 47%, om van grote invloed te zijn op de karakteristieken van de groep is dit naar verwachting
beperkt.
Samenhang voor de verschillende deelbedragen
De analyse naar de samenhang is ook uitgevoerd voor de deelbedragen (zie Tabel 20).
Tabel 20 - Samenhang tussen de kosten, bijdragen en resultaten over de verschillende jaren tussen
de OT gegevens en de DV uitgesplitst naar de verschillende deelbedragen.

Jaar
2007
2008
2009

Deelbedrag

Kosten

Bijdragen

Resultaten

Variabel

0,853

0,874

0,003

Overig
Variabel

0,878
0,847

0,883
0,873

0,363
0,071

Overig

0,891

0,887

0,355

Variabel + B-DBC
Overig

0,848

0,904

0,028

0,955

0,961

0,663

Bij deze uitsplitsing valt op dat voor de kosten en bijdragen de R2 nog steeds hoog is, en dat
wederom 2009 de hoogste samenhang vertoont. Bij de samenhang in het vereveningsresultaat
is wel een groot verschil. De samenhang in het vereveningsresultaat op overige prestaties is
relatief hoog, maar voor het variabele deelbedrag (plus B-DBC) is er vrijwel geen samenhang10.
Ook dit kan te maken hebben met het feit dat er naar een verschil van twee relatief grote
bedragen wordt gekeken.

Onderdeel 4B: Spreiding
Doel van deze deelanalyse is om de spreiding in resultaten in de OT te bepalen na de
verschillende vereveningsstappen uit de OT, en deze te vergelijken met de spreiding in de DV.
De belangrijkste conclusies zijn:



Voor toepassing van de ex post stappen is de spreiding in de OT groter dan in de DV,
daarna is het omgekeerd. De ex post mechanismen in de OT hebben dus een grotere
reductie van de spreiding tot gevolg dan de ex post mechanismen in de DV. De orde van
grootte is ongeveer gelijk, dus kan gezegd worden dat de OT representatief is voor het
vereveningsresultaat voor de groep risicodragers als geheel.



De spreiding in 2009 is het grootst van de analysejaren voor zowel de OT als de DV.

Analoog aan de spreidingsanalyse in het vorige hoofdstuk kan de spreiding in de OT vergeleken
10

Er is in alle jaren wel een positieve samenhang, maar deze is zeer gering.

32

worden met de spreiding in de DV door het gebruik van de gewogen standaarddeviatie. De
vergelijking van de spreiding is gedaan voor 3 fasen in de stappen van het vereveningsmodel:
Fase 1.
Fase 2.
Fase 3.

Na de ex ante stap
Voor de bandbreedte stap
Na de bandbreedte stap

De spreiding in de OT en DV in deze 3 fasen is getoond in Tabel 21.
Tabel 21 - Spreiding (gewogen standaarddeviatie) in respectievelijk OT en DV na verschillende
vereveningsstappen (euro per verzekerde).

Fase 1

Fase 2

Fase 3

Na de ex ante stap

Voor de bandbreedte stap

Na de bandbreedte stap

OT

OT

OT

DV

DV

DV

2007

32

27

15

18

14

18

2008

32

26

17

20

16

19

2009

40

33

23

25

21

23

Uit de tabel blijkt dat 2009 de hoogste spreiding heeft van de verschillende analysejaren. Dit
geldt voor zowel de OT als de DV. Door de verevening neemt de spreiding wel af gaande van
fase 1 naar fase 3.
Wanneer de spreidingen in de OT en de DV onderling worden vergeleken valt op dat de
spreiding in fase 1 in de DV kleiner is dan in de OT (in 2009 respectievelijk 40 en 33 euro per
verzekerde). Omgekeerd geldt voor fase 2 en 3 dat juist de spreiding in de DV groter is dan in
de OT, dit kan worden verklaard door een groter effect van de ex post mechanismen in de OT.
Het verschil tussen de spreiding in de OT en de DV wordt kleiner over de jaren. In 2009 is dit
verschil in beide fasen nog slechts 2 euro per verzekerde. Wanneer het totale verloop van de
spreiding tussen fase 1 en fase 3 wordt bekeken valt op dat voor de OT de spreiding met
ongeveer de helft afneemt (voor 2009 van 40 naar 21 euro per verzekerde), en voor de DV met
ongeveer één derde (voor 2009 van 33 naar 23 euro per verzekerde).

Onderdeel 4C: Verklaringskracht
Doel van deze deelanalyse is om de verklaringskracht te bepalen van de verschillende
vereveningsstappen uit de OT. De verklaringskracht wordt bepaald door een vergelijking van
kosten en bijdragen. De belangrijkste conclusies zijn:



Voor de totale kosten na alle ex post stappen is de verklaringkracht voor de OT hoog.
Echter, in 2009 is deze wel lager dan in het jaar ervoor.



In 2009 is de verklaringskracht in de OT hoger dan in de DV. Dit geldt niet voor de variabele
kosten.

Verklaringskracht voor risicodragers voor de totale kosten

33

Analoog aan de analyse voor de verklaringskracht in hoofdstuk 3, is ook de verklaringskracht
voor de OT bekeken. Ook hiervoor is gebruik gemaakt van de R2 parameter11. Hoe dichter deze
parameter bij de 1 ligt, hoe beter de bijdrage de kosten benadert, en hoe hoger de
verklaringskracht. De verklaringskracht in de OT is getoond voor de verschillende jaren in Tabel
22. Ter vergelijking zijn de waarden uit Tabel 10 voor de DV ook toegevoegd aan deze tabel.
Voor deze tabel kunnen er aansluitingsverschillen zijn met de tabel in het OT rapport van vorig
jaar, omdat destijds een andere berekeningswijze is gebruikt voor de verklaringskracht in de
OT. Voor de vergelijkbaarheid van de OT en DV verklaringskracht is dit jaar voor beide datasets
de R2 parameter gebruikt.
Tabel 22 - Verklaringskracht van de bijdragen voor de kosten in de OT voor de totale kosten in 2009.

Voor ex
post

OT
Na
GV&NC

DV (uit Tabel 10)
Voor ex
Na
post
GV&NC
Na BB

Na BB

2007

0.937

0.982

0.987

0,974

0,992

0,993

2008

0.978

0.990

0.992

0,971

0,988

0,989

2009

0.956

0.985

0.990

0,953

0,978

0,985

De tabel toont dat voor de OT de verklaringskracht in 2009 lager is dan in 2008 na de getoonde
vereveningsstappen. Voor 2009 is de verklaringskracht in de OT hoger dan in de DV, maar dat is
niet in alle voorgaande jaren zo.
Verklaringskracht voor risicodragers voor de verschillende deelbedragen
De verklaringskracht in de OT is getoond voor de verschillende deelbedragen in Tabel 23. Ter
vergelijking zijn de waarden uit Tabel 12 voor de DV ook toegevoegd aan deze tabel.
Tabel 23 - Verklaringskracht van de bijdragen voor de kosten in de OT voor 2009.

Voor ex
post

OT
Na
GV&NC

DV (uit Tabel 12 )
Voor ex
Na
post
GV&NC
Na BB

Na BB

Totaal

0,956

0,985

0,990

0,953

0,978

0,985

Var+B-DBC

0,921

0,983

0,992

0,934

0,980

0,992

Overig

0,970

0,975

0,962

0,968

-

Voor zowel de OT als de DV geldt dat de verklaringskracht na alle ex post mechanismen
vergelijkbaar en zeer hoog zijn (rond de 0,99%). Ook voor de andere stappen is er een
vergelijkbare verklaringskracht.

11

Zie Onderdeel 3B voor een korte toelichting op deze parameter.

34

Appendix A.

Begrippen

In het rapport wordt gesproken over de bijdrage aan een risicodrager, de kosten die een
risicodrager maakt, het vereveningsresultaat voor de risicodrager, en het effect van een
bepaalde vereveningsstap. De betekenis van deze begrippen wordt toegelicht in Tabel 24.
Tabel 24 - Toelichting op veel gebruikte variabelen

Kosten per verzekerde

De totale kosten van de risicodrager gedeeld door het aantal verzekerden.

Bijdrage per
verzekerde

De bijdrage die de risicodrager heeft ontvangen voor haar verzekerden gedeeld
door het aantal verzekerden.

Vereveningsresultaat
per verzekerde

De bijdrage per verzekerde minus de kosten per verzekerde.

Effect van
vereveningsstap

Het verschil veroorzaakt door de betreffende vereveningsstap in het
vereveningsresultaat per verzekerde.

Daarnaast wordt in de tekst regelmatig verwezen naar de verschillende analyseonderdelen. In
Tabel 25 staan deze onderdelen kort beschreven.
Tabel 25 – Korte omschrijving van veelvoorkomende analyseonderdelen

Samenhang

Geeft aan in hoeverre de bijdrage die een risicodrager in het ene jaar ontvangt
vergelijkbaar is met de bijdrage die deze in een ander jaar ontvangt. Een hoge
samenhang betekent dat de bijdrage aan een risicodrager in het ene jaar een
goede voorspeller is voor de bijdrage in het volgende jaar

Spreiding

Geeft aan in hoeverre de resultaten van een risicodrager (het verschil tussen de
bijdragen en kosten per verzekerde) uit elkaar liggen. Een hoge spreiding betekent
dat er veel variatie in het vereveningsresultaat ligt. Een lage spreiding juist dat alle
resultaten dicht bij elkaar liggen.

Stabiliteit

Geeft aan in hoeverre bijdragen, kosten en vereveningsresultaat in de
verschillende vaststellingsmomenten representatief zijn voor de bijdragen, kosten
en vereveningsresultaat in de definitieve vaststelling. Een hoge stabiliteit geeft aan
dat er weinig veranderingen zijn tussen de verschillende vaststellingsmomenten.

Verklaringskracht

Geeft aan hoe goed de bijdrage die een risicodrager na een vereveningsstap heeft
ontvangen aansluit bij de gemaakte kosten. Een hoge verklaringskracht geeft aan
dat de ontvangen bijdrage goed aansluit bij de gemaakte kosten.

Voorspelbaarheid

Geeft aan hoe goed het vereveningsresultaat in een bepaald
vaststellingsmomenten een voorspeller is voor het vereveningsresultaat in de
definitieve vaststelling. Een hoge voorspelbaarheid betekent dat er weinig
verandert tussen de vaststellingsmomenten.

35

Appendix B.

Uitgangspunten

Algemeen
De observaties in dit rapport zijn gebaseerd op de volgende uitgangspunten:
 De analyses zijn gebaseerd op de jaren 2006, 2007, 2008 en 2009
 Variabele kosten en kosten voor overige prestaties worden voor elk jaar apart geanalyseerd,
in 2009 zijn de B-DBC’s als apart onderdeel uit de variabele ziekenhuiskosten gelicht
(overgang 35% van DBC’s naar B-segment). Bij het totaalvereveningsresultaat, gedefinieerd
als de optelsom van deze drie kosten, worden de vaste kosten niet meegenomen in de
analyses.
 De resultaten na elke vereveningsstap worden weergegeven alsof dit de laatste stap is in
de risicoverevening.
 De generieke verevening en de nacalculatie worden tezamen als één vereveningsstap
beschouwd.
 De effecten van de ex post compensaties zijn vastgesteld na de consolidatie.
 Risicodrager zijn gecategoriseerd als “groot” wanneer zij meer dan 500.000 verzekerden
hebben, en als “klein” wanneer zij minder dan 100.000 verzekerden hebben. Hiertussen
worden risicodragers geclassificeerd als “middelgroot”.
 Als maat voor de spreiding wordt gebruik gemaakt van de gewogen standaarddeviatie. De
weging vindt plaats op basis van verzekerdenaantallen.
 Wanneer effecten of variabelen over de jaren heen worden vergeleken, is de gebruikte R2
parameter ongewogen, waardoor iedere risicodrager even zwaar mee telt.

Somatische model
Specifiek voor het somatische model zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd:
 Consolidatie van de risicodragers op verschillende vaststellingsmomenten wordt
beoordeeld gelijk aan zoals ze elk vereveningsjaar in de definitieve vaststelling zijn
meegenomen.
 Het eigen risico en de no claim worden niet meegnomen in de analyse.
 De bandbreedte wordt alleen weergegeven voor de kosten waarop deze van toepassing is.

Overall toets
Specifiek voor de analyse van de overall toets zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd:
 In de OT wordt het ex ante vereveningsvereveningsresultaat bepaald op basis van het
kostenbudget. Vervolgens wordt op basis van het afrekenbudget bepaald wat het
gecombineerde effect is van de ex post HKC, GV en NC.
 De gegevens voor de OT analyse kunnen enigszins afwijken van de somatische analyse
vanwege het gebruik van een restcategorie voor de indeling van risicodragers in de OT
analyse.
 De berekeningen vóór toepassing van de inschaling van de kostengegevens naar het
macroprestatiebedrag van het vereveningsjaar vormen de basis voor de uitkomsten uit de
OT.
 Voor de OT zijn alleen de risicodragers meegenomen die na consolidatie zowel in de OT als
DV voorkomen.
Deze uitgangspunten zijn allen in lijn met de uitgangspunten van de analyses vorig jaar.

36