2012D03208

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
hebben enkele fracties de behoefte om vragen en opmerkingen voor te
leggen over de brief van de minister Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
d.d. 6 december 2011 over het evaluatieverslag van het Stimuleringsfonds
voor de Pers (32 827, nr. 28).
De voorzitter van de commissie,
Van Bochove
Adjunct-griffier van de commissie,
Thomassen

nds-tk-2012D03208

1

Inhoudsopgave
I.
Vragen en opmerkingen uit de fracties
1. Inleiding
2. Uitvoering van het onderzoek
3. Doelstelling en instrumenten van het fonds
4. Doelmatigheid en doeltreffendheid
5. Stimuleringsfonds voor de Pers vergeleken met andere
cultuurfondsen
6. Enkele verbeterpunten
7. Conclusies
– Bijlage: Beschrijving werkzaamheden en taakuitoefening
2006–2010.1
– Bijlage: Evaluatie van het stimuleringsfonds voor pers;
eindrapport.2
– Bijlage: Brief Stimuleringsfonds met reactie op evaluatie.3
II.

Reactie van de minister

1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
minister en de bijbehorende evaluatierapporten. Zij merken op dat deze
evaluatie zich richt op de organisatie van het fonds en niet op de effecten
van de subsidies zelf. Het effect van de subsidieregelingen is echter de
kernvraag die gesteld moet worden door de overheid. Deze leden vinden
dat overheidsgeld in de eerste plaats doelmatig besteed moet worden.
Het instrument van subsidies is lange tijd gehanteerd om allerlei projecten
te financieren waar niemand om vroeg. In het overzicht dat de minister
voorafgaand aan de begrotingsbehandeling naar de Kamer stuurde
stonden dergelijke voorbeelden. In die evaluatie stelde de minister dat ze
geen zicht had op de effectiviteit van de subsidies. De leden willen
daarom nu al een evaluatie, in plaats van de geplande evaluatie van
diverse regelingen die in 2012 gepland staat. Kan hierin ook opgenomen
worden het onderscheid tussen structurele en incidentele subsidies, zo
vragen de leden.
De leden van deze fractie constateren dat iets meer dan 8 miljoen euro
van de door het Stimuleringsfonds in de geëvalueerde periode verstrekte
subsidies, een direct gevolg is van de aanbevelingen van de Tijdelijke
Commissie Innovatie en Toekomst Pers (commissie-Brinkman)4 om
publieke middelen in te zetten voor innovatieve projecten in pers en
journalistiek. Ook een groot gedeelte van de andere aanbevelingen van
deze commissie zijn destijds overgenomen en leidend gemaakt voor het
beleid.5 Kan de minister aan de leden kort aangeven wat tot nu toe met
deze 17 afzonderlijke aanbevelingen is gebeurd en welke van deze
aanbevelingen nog steeds leidend zijn voor het persbeleid van dit
kabinet? Kan de minister daarbij in ieder geval ingaan op de stand van
zaken met betrekking tot de aanbevelingen om met publieke middelen
gerealiseerde vruchten van research en development zoveel mogelijk
vrijelijk ter beschikking te laten komen aan de markt en te bepalen hoe
reclame bij de publieke omroep het concurrentieveld in de mediasector
beïnvloedt.

1

Parlisnr.: 2011D60362.
2
Parlisnr.: 2011D60365.
3
Parlisnr.: 2011D60366.
4
Kamerstuk 31 777, nr. 15.
5
Brief van 30 september 2009, TK 2009-2010,
31 777, nr. 18, p. 6-7.

De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van de evaluatie van het Stimuleringsfonds voor de Pers. Met name over
de tijdelijke subsidieregeling persinnovatie hebben zij nog enkele vragen,
maar niet voordat is opgemerkt dat de transparantie van de subsidieverlening, zoals ook aangegeven in het evaluatierapport, echt beter zal
moeten.

2

De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de evaluatie van
het Stimuleringsfonds voor de Pers en de brief van de minister en willen
hem nog enkele vragen voorleggen.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van het evaluatieverslag van het Stimuleringsfonds voor de Pers. Dit fonds kan een
belangrijke rol spelen in de zorgfunctie van de overheid voor een goed
functionerende informatievoorziening. De evaluatie levert informatie op
over de wijze waarop het Stimuleringsfonds voor de Pers zijn wettelijke
taken uitvoert en waar verbeterpunten zijn. De leden hebben enkele
vragen over de evaluatie, de verbeterpunten en de reactie hierop van het
bestuur van het fonds en van de minister. Dit evaluatieverslag wordt aan
de Kamer toegezonden omdat enkele jaren geleden in de Mediawet is
vastgelegd dat de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen van toepassing
is op het Stimuleringsfonds voor de Pers. Het kabinet heeft het
voornemen om dit fonds samen te voegen met het Stimuleringsfonds
Nederlandse Culturele Mediaproducties. De voornoemde leden vragen of
het voornemen is om de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen ook na
samenvoeging van de twee fondsen nog van toepassing te laten zijn. Deze
leden vragen daarnaast over welke vijfjaarlijkse periode een volgende
evaluatie zal plaatsvinden. Begint deze periode van vijf jaar aansluitend op
de periode waarover deze evaluatie gaat (2006–2010), of vanaf het begin
van de samenvoeging van beide fondsen? Wanneer kan de Kamer de
volgende evaluatie verwachten, zo vragen voornoemde leden.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de voorliggende
brief. Zij vragen wat de budgettaire en personele gevolgen zijn van de
samenvoeging van het Stimuleringsfonds voor de Pers en het Stimuleringsfonds Nederlandse Culturele Mediaproducties. Verder vragen de
leden wat de mogelijke gevolgen zijn voor de uitvoering van de voorliggende taken van deze fondsen.
De leden van deze fractie willen tevens weten wat de minister onderneemt
tegen de verschraling van de (regionale) dagbladen. Deelt de minister de
mening dat een bloeiende nieuwsvoorziening van belang is voor het
functioneren van de democratie? Wat gaat de minister ondernemen om
de geschreven pers te ondersteunen? Wat doet de minister met de
aanbevelingen van de commissie-Brinkman? Op wat voor manier kan het
Stimuleringsfonds voor de Pers hieraan een bijdrage leveren, zo informeren deze leden.
2. Doelstelling en instrumenten van het fonds
De leden van de VVD-fractie constateren dat het de doelstelling van het
fonds is om de pluriformiteit van de pers te handhaven en bevorderen,
voor zover van belang voor de informatie en opinievorming. De leden
vragen naar een nadere omschrijving van pluriformiteit van de media. Het
gaat niet om zo veel mogelijk, maar om de kerntaak van de media
optimaal uit te kunnen voeren. Veel van hetzelfde draagt immers niet bij
aan pluriformiteit. Het oude Bedrijfsfonds voor de pers was gericht op het
handhaven van de bestaande pluriformiteit en ondersteunen van
noodlijdende kranten. Door de vele subsidies aan nieuwe initiatieven
ontstaat het beeld dat de subsidies ongericht zijn. Kan de minister
duidelijkheid verschaffen wat de bijdrage van de subsidies is aan het
optimaliseren van het medialandschap?
De leden van de SP-fractie vragen de minister de tijdelijke subsidieregelingen minderhedenbladen, internet-informatieproducten en persinnovatie toe te lichten. Waarom betreft het hier tijdelijke subsidieregelingen,
zo vragen de leden.

3

3. Doelmatigheid en doeltreffendheid
De leden van de VVD-fractie constateren dat in de periode 2006–2010 het
Stimuleringsfonds ruim18 miljoen euro publieke middelen aan subsidies
heeft verstrekt. Dit alles met als doel een gevarieerd media-aanbod van
hoge kwaliteit te stimuleren. In de brief van de minister geeft zij aan dat er
echter «indicaties» zijn dat de doeltreffendheid van deze subsidies «niet
optimaal» is geweest. Sterker nog, volgens het evaluerende eindrapport
was de financiële steun in veel gevallen niet afdoende om projecten
succesvol te kunnen laten voortbestaan.Uit de brief volgt niet duidelijk
hoe de doeltreffendheid van de subsidies in de toekomst wél zal worden
gewaarborgd. Hoe gaat het Stimuleringsfonds daar precies voor zorgen?
In de brief wordt voorts het belang van het fonds onderstreept: 9 van de
10 onderzochte aanvragen worden afgewezen en deze initiatieven vinden
vervolgens geen doorgang. Wat zegt dat in de ogen van de minister over
de effectiviteit van de subsidies? De leden hebben grote moeite met de
subsidie afhankelijkheid van deze initiatieven. Wat niet ondersteund
wordt, gaat niet door. Kan de minister bij de beantwoorden van deze
vragen de subsidielijst gebruiken die de Kamer in aanloop naar de
begrotingsbehandeling heeft gekregen? Wat zijn bijvoorbeeld de blijvende
effecten geweest van de subsidie van 400 000 euro aan Telegraaf Media
NL en de subsidie ten behoeve van de ontwikkeling van Puppy News?
De leden van de PVV-fractie vragen, gezien de indicaties dat de doeltreffendheid van het fonds niet optimaal is, of de opbrengsten van gesteunde
projecten nader onderzocht worden.
De leden van de SP-fractie vragen een verdere toelichting op de uitspraak
dat er ook indicaties zijn dat de doeltreffendheid van het fonds niet
optimaal is. Hoe wordt de opbrengst van projecten vastgesteld? Is door
het bestuur inmiddels gekozen voor een nieuwe taakverdeling, waarbij het
bureau een grotere rol krijgt ten aanzien van de beoordeling van de
aanvragen? De leden vragen of, en zo ja hoe, de minister gaat aansturen
op deze nieuwe taakverdeling.
4. Enkele verbeterpunten
De leden van de VVD-fractie herhalen met klem dat effectevaluaties van
subsidieregelingen noodzakelijk zijn om het instrument te kunnen
beoordelen. De leden willen dat daar de nadruk op ligt. Het verzamelen
van kengetallen kan zinvol zijn, maar de leden nemen afstand van het idee
dat subsidie-aanvragers «klanten» worden in een klanttevredenheidsonderzoek. Een klanttevredenheidsonderzoek onder subsidie-aanvragers
impliceert volgens deze leden dat het doel van de subsidie tevredenheid
onder de aanvragers is. In de ogen van deze leden is het doel het effect op
het medialandschap. Graag vernemen deze leden de reactie van de
minister.
De leden van de CDA-fractie constateren dat de onderzoekers enkele
verbeterpunten hebben aangegeven. Het eerste verbeterpunt is het
vergroten van de transparantie bij de subsidieverlening. De reden van
afwijzing van een aanvraag is voor veel aanvragers niet duidelijk en ook
bij toegewezen aanvragen is het niet altijd duidelijk hoe het bestuur van
het fonds tot vaststelling van de hoogte van het steunbedrag is gekomen.
Als ander verbeterpunt adviseren de onderzoekers om de omgang met de
regeling voor individuele persorganen te heroverwegen. Het veld is
volgens de onderzoekers van mening dat de aanpak van het bestuur te
risicomijdend is. Het bestuur van het fonds heeft aangegeven opdracht te
hebben gegeven om een eenduidig beoordelingskader te ontwerpen,
waarmee deze beide verbeterpunten ondervangen worden. De minister

4

geeft aan dit een belangrijk verbeterpunt te vinden en erop toe te zien dat
het fonds de transparantie van de besluitvorming vergroot. Aangezien het
beoordelingskader eind 2011 klaar zou zijn en begin 2012 geïmplementeerd zou worden, vragen de leden of de minister kan aangeven of het
eenduidige beoordelingskader inmiddels daadwerkelijk ontwikkeld en
geïmplementeerd is. De onderzoekers geven aan dat er in het veld veel
kritiek is op de onderzoeken die het fonds financieel steunt of zelf laat
uitvoeren. Om deze kloof tussen onderzoek en praktijk te dichten, wordt
geadviseerd om adviseurs uit de praktijk in te schakelen die een oordeel
over de bruikbaarheid van het onderzoek kunnen geven. Het bestuur van
het fonds heeft als reactie op dit verbeterpunt aangegeven onder andere
in overleg met de journalistieke sector tot een breed gedragen onderzoeksagenda te willen komen. De minister geeft aan zo’n breed gedragen
onderzoeksagenda van belang te vinden en er aan te hechten dat
onderzoek zoveel mogelijk praktisch bruikbaar is. De leden vragen de
minister hoe zij erop gaat toezien dat de praktische bruikbaarheid ook
daadwerkelijk wordt verbeterd. De minister geeft aan dat het haar goed
lijkt als het Stimuleringsfonds voor de Pers en het commissariaat voor de
media nauw gaan samenwerken. Voornoemde leden vragen de minister
waarom zij een dergelijke samenwerking belangrijk vindt en hoe zij deze
gaat bevorderen. De onderzoekers adviseren te investeren in toenadering
tussen bestuur van het fonds en het veld, zonder een gepaste afstand te
verliezen. De minister geeft aan het van belang te vinden dat de kloof zo
snel mogelijk wordt gedicht. De leden vragen de minister om aan te geven
waaruit blijkt dat het fonds hiervan ook doordrongen is en op welke
manieren het fonds werkt aan toenadering tot en afstemming met het
veld.
De leden van de SP-fractie vragen hoe het gewenste platform en een
breed gedragen onderzoeksagenda worden vormgegeven? Wordt er
toegezien op een toenadering tot en afstemming met het veld, zo vragen
de leden.

5

Bijlage:

Beschrijving werkzaamheden en taakuitoefening 2006-2010
De leden van de VVD-fractie hebben over bijlage beschrijving werkzaamheden en taakuitoefening 2006–2010 de volgende vragen. Hoe is de
financiering van het Stimuleringsfonds precies geregeld en is een
onderdeel daarvan een bijdrage vanuit de reclame inkomsten? Zo ja, hoe
groot is dat percentage? In tabel 1.1 is opgenomen hoeveel bezwaar en
beroep is aangetekend/ingediend, maar hoeveel zijn er toegekend en
waarom? Wat is de oorzaak dat de relatieve kosten van voorbereiding en
uitvoering ten opzichte van het totaal uitgekeerde subsidiebedrag zo is
gestegen (geschat op een stijging van een procent van de totale subsidie
naar 2,5 procent van de totale subsidie). In de ogen van voornoemde
leden valt of staat een vrije informatievoorziening vooral bij de grondwettelijke vrijheden. De vrijheid van meningsuiting en de vrijheid van
drukpers werken door in onze rechtstaat, waardoor vrije en toegankelijke
informatievoorziening gewaarborgd wordt. De leden vragen in hoeverre
het Stimuleringsfonds voor de Pers deze vrijheden bevorderd. Denkt de
minister dat deze vrijheden en het doel van vrije informatievoorziening
belemmerd worden als het fonds niet zou bestaan, zo vragen de leden.
De leden van de PvdA-fractie vragen in hoeverre de beschikbaar gestelde
bedragen bij succesvolle innovatie worden terugbetaald («revolving
fund»)? Zo ja, hoe verhoudt zich dit tot andere innovatieregelingen? Kan
de minister aangeven wat er niet van de grond was gekomen zonder de
genoemde subsidieregeling? Welke projecten waren dan aantoonbaar niet
tot stand gekomen? Hoeveel gehonoreerde aanvragen voor de tijdelijke
subsidieregeling persinnovatie hebben geleid tot een vernieuwend
bedrijfsmodel dat internationaal exploitabel is, zo vragen de leden.

6

Bijlage:

Evaluatie van het stimuleringsfonds voor pers; eindrapport
De leden van de VVD-fractie constateren dat de relevantie van het bestaan
van het fonds door alle betrokken partijen wordt onderstreept en
onderkend, zo valt in de evaluatie te lezen. In de tijd dat het Stimuleringsfonds nog het Bedrijfsfonds voor de Pers was, was dat niet anders.
Inmiddels lijkt het fonds te bestaan bij de gratie van subsidie. Is de
minister het met de voornoemde leden eens dat deze partijen ook zelf,
zoals in de tijd van het Bedrijfsfonds, een bijdrage kunnen leveren aan het
fonds? Het doel van het fonds is de sector te helpen om te overleven. De
onderzoeksfunctie moet daaraan dienstbaar zijn, zo valt te lezen in de
evaluatie. Op dit moment slaagt de onderzoeksfunctie daar niet in.
Worden bij deze onderzoeksfunctie de opleidingen aan hogescholen voor
journalistiek betrokken? Zo nee, waarom niet? Ziet de minister hier kansen
voor doelmatige samenwerking? Voorts stellen deze leden graag de
aflopende regeling voor het opleiden van jonge journalisten aan de orde.
Wordt deze regeling geëvalueerd? De leden van de VVD-fractie krijgen
graag inzicht in de opbrengst van deze regeling. Hoeveel journalisten
extra zijn hier door opgeleid. Hoe verhoudt zich dat tot de hoger onderwijsinstellingen voor journalistiek en hun uitstroom?
De leden van de PvdA vragen of er op basis van deze evaluatie, is aan te
geven of er een meerwaarde is van de fusie van het Stimuleringsfonds
voor de Pers en het Stimuleringfonds Nederlandse Culturele Mediaproducties. Zo ja, wat is dan deze meerwaarde, zo vragen de leden.
De leden van de PVV-fractie vragen of er middelen worden ingezet voor
deskundigheidsbevordering voor bladen specifiek gericht op etnische en
culturele minderheden en zo ja, welke middelen. De leden vragen of voor
deze regeling ook bladen die in een andere taal dan de Nederlandse
worden uitgegeven in aanmerking komen.
De leden van de CDA-fractie constateren dat in het evaluatieonderzoek
geen sluitende conclusies kunnen worden gegeven over de doeltreffendheid van het fonds, aangezien er geen effectanalyse uitgevoerd is van
de afzonderlijke regelingen. De leden vragen waarom de evaluatie van de
diverse regelingen van het fonds pas in 2012 is voorzien, en waarom deze
niet direct mee is genomen in deze evaluatie.

7

Bijlage:

Brief Stimuleringsfonds met reactie op evaluatie
De leden van de SP-fractie constateren dat het doen van onderzoek naar
het functioneren van de pers een van de taken van het Stimuleringsfonds
is. De leden vragen wat de mogelijkheden en/of middelen zijn wanneer er
op dat functioneren iets valt aan te merken. Hoe is de stijging in behandelde aanvragen te verklaren? Hetzelfde vragen de leden en aanzien van
de grote verschillen per jaar aan toegewezen aanvragen. Het percentage
toegewezen aanvragen lijkt kleiner te worden, kan dit worden toegelicht?
Als één van de criteria voor subsidieverlening wordt de eis gesteld dat de
betreffende uitgave minimaal maandelijks verschijnt. De leden vragen of
dit niet te beperkend is, aangezien er ook kwartaalbladen kunnen zijn die
aan alle overige criteria voldoen en daarmee van groot belang worden
geacht. Juist met een lage verschijningsfrequentie speelt subsidie een
grotere rol in het geheel van inkomsten. Kan de minister dit criterium
toelichten, zo vragen de leden.

8