Toetsen op kwaliteit
Evaluatie van de registratiecommissies voor
specialismen in de gezondheidszorg

Marjolein Sax; Sonja van der Kemp
Zoetermeer , 17 februari 2017
De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of
teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties en boeken is toegestaan
mits de bron duidelijk wordt vermeld. Vermenigvuldigen en/of openbaarmaking in welke
vorm ook, alsmede opslag in een retrieval system, is uitsluitend toegestaan na
schriftelijke toestemming van Panteia. Panteia aanvaardt geen aansprakelijkheid voor
drukfouten en/of andere onvolkomenheden.

The responsibility for the contents of this report lies with Panteia. Quoting numbers or
text in papers, essays and books is permitted only when the source is clearly mentioned.
No part of this publication may be copied and/or published in any form or by any means,
or stored in a retrieval system, without the prior written permission of Panteia. Panteia
does not accept responsibility for printing errors and/or other imperfections.

Inhoudsopgave
Samenvatting en conclusies

C11834

5

1

Inleiding

11

1.1
1.2
1.3

Achtergrond van het onderzoek
Doel- en vraagstelling van het onderzoek
Onderzoeksopzet

11
12
13

2

Organisatie van de registratiecommissies

15

2.1
2.2
2.3
2.4

Doelen en taken
Samenstelling commissie
Financiering
Samenwerking

15
15
16
17

3

Registratie van specialisten

19

3.1
3.2
3.3
3.4
3.5

Aantallen registraties
Registratieprocedure
Bijzondere procedures
Publicatie
Kwaliteit

19
21
23
25
26

4

Ervaringen met de registratiecommissies

29

4.1
4.2
4.3

Specialisten
Werkgevers
Samenwerkingspartners

29
30
30

Bijlage 1

Overzicht van respondenten

33

Bijlage 2

Geraadpleegde literatuur

34

Bijlage 3

Lijst van afkortingen

35

3

Samenvatting en conclusies
De Wet BIG heeft tot doel om de kwaliteit van zorg te bewaken en de veiligheid van
de patiënt te beschermen. Eén van de manieren waarop daar invulling aan wordt
gegeven is met de wettelijke erkenning van specialismen op het basisberoep. De
registratiecommissies zijn verantwoordelijk voor het beheer van de wettelijk erkende
specialistentitels, zoals vastgelegd in artikel 14, lid 2, subsectie e van de Wet BIG. Er
bestaan vijf registratiecommissies, te weten:


Registratiecommissies Geneeskundig Specialisten (RGS)



Registratiecommissie Tandheelkundig Specialisten (RTS)



Specialisten Registratie Commissie, kamers Ziekenhuisfarmacie en Openbare Farmacie
(SRC)



Registratiecommissie Specialismen Verpleegkunde (RSV)



Commissie Registratie en Toezicht (CRT) van FGzPt

De registratiecommissies functioneren als zelfstandig bestuursorgaan (ZB) waar het
gaat om het beheer van de specialistenregisters, door middel van registratie,
herregistratie en doorhaling van specialisten. Het ministerie van VWS heeft Panteia
gevraagd een evaluatie uit te voeren van de registratiecommissies, conform de
Kaderwet ZBO, artikel 39. De evaluatie heeft betrekking op de periode 2012-2016.
Met het onderzoek worden de volgende hoofdvragen beantwoord:
1. Worden de hoofddoelstellingen van de registratiecommissies van artikel 14,
lid 2, subsectie e van de Wet-BIG behaald?
2. Gebeurt dit op doelmatige en doeltreffende wijze?
3. Welke aanbevelingen zijn er om het handelen van de verschillende
registratiecommissies doelmatiger en doeltreffender te maken?
Het onderzoek heeft een kwalitatief karakter. Er is desk research uitgevoerd en er hebben
diepte-interviews plaatsgevonden met de registratiecommissies, werkgevers en enkele
betrokken partijen.

Doelen en taken
Het is primair het doel van de registratiecommissies om de specialistenregisters te
beheren, waaronder het registreren, herregistreren en doorhalen van specialisten valt.
De meeste registratiecommissies zien het ook als hun doel om, door middel van een
goede uitvoering van hun taken, bij te dragen aan de kwaliteit van de zorg en de
patiëntveiligheid.
De registratiecommissies zijn belast met de eerste inschrijving van specialisten na
afronding van de specialistenopleiding of van buitenlandse specialisten die in
Nederland een aanvraag indienen. Elke vijf jaar moeten specialisten zich laten
herregistreren. Doorhaling van specialisten vindt plaats wanneer geen nieuwe
aanvraag voor herregistratie wordt ingediend, vanwege pensionering, overlijden of
wanneer niet aan de eisen voor herregistratie wordt voldaan. Ook schorsing leidt tot
(tijdelijke) doorhaling. Het College voor het specialisme stelt de eisen voor registratie
en herregistratie vast, waar de registratiecommissie uitvoering aan geeft. Het betreft
in ieder geval een werkervaringseis en een eis voor deskundigheidsbevordering.

C11834

5

Organisatie
In besluiten is vastgelegd wie in de registratiecommissies vertegenwoordigd moeten
zijn. Naast vertegenwoordigers van de specialismen zijn dit vaak ook juristen en/of
ethici. De registratiecommissies zijn verantwoordelijk voor de registrerende taken,
maar doen dat niet in alle gevallen zelf. Sommige registratiecommissies hebben
anderen gemandateerd, zoals het bureau van de beroepsvereniging of een commissie.
Er bestaat altijd de mogelijkheid van getrapte besluitvorming, waardoor de
registratiecommissie wanneer daar aanleiding toe is de beslissing zelf neemt.
De beroepsverenigingen stellen tevens een onafhankelijke adviescommissie in. De
adviescommissie behandelt bezwaren die zijn ingediend tegen het besluit van de
registratiecommissie en brengt hierover advies uit aan de registratiecommissie.
De registratiecommissies werken samen met andere partijen. Er zijn verschillen
tussen registratiecommissies wat betreft samenwerking. Sommige
samenwerkingsverbanden staan nog in de kinderschoenen, terwijl anderen langdurige
relaties hebben. Belangrijke samenwerkingspartner voor de registratiecommissies is
het CIBG voor de publicatie van specialistentitels in het BIG-register. Met de Inspectie
voor de Gezondheidszorg wordt samenwerking door enkele registratiecommissies
beoogd inzake onterechte titelvoering en vermeend disfunctioneren. In de regel
werken de registratiecommissies goed samen met de beroepsvereniging en
wetenschappelijke verenigingen. Andere partijen waarmee samenwerking bestaat zijn
bijvoorbeeld het ministerie van VWS en brancheorganisaties. De registratiecommissies
zijn verenigd in het Landelijk Overleg Registratiecommissies.
De gegevensuitwisseling met het CIBG ten behoeve van publicatie in het BIG -register
loopt inmiddels naar behoren. In het verleden zijn fouten in het BIG-register
gesignaleerd doordat uitsluitend mutaties werden doorgegeven. De geconstateerde
fouten zijn inmiddels grotendeels hersteld. Om toekomstige fouten te voorkomen zijn
verbeterde afspraken gemaakt over gegevensuitwisseling en zal halfjaarlijks een
bestandsvergelijking worden uitgevoerd.

Registratie
De ene registratiecommissie krijgt meer aanvragen te verwerken dan de ander.
Duidelijk heeft de RGS de grootste beroepsgroep te bedienen, met 40.893 specialisten
in het register per 2015. De registratiecommissies hebben, afhankelijk van het jaar
waarin zij gestart zijn, eens per vijf jaar een groot aantal herregistratie -aanvragen te
verwerken. Het aantal doorhalingen is relatief beperkt en is meestal toe te schrijven
aan het niet indienen van de aanvraag of doorhaling op eigen verzoek.
Specialisten dienen zelf de aanvraag voor registratie of herregistratie in. Een deel van
de registratiecommissies werkt inmiddels met een digitaal portfolio, maar verdere
digitalisering van de procedure moet veelal nog gerealiseerd worden. Voor
herregistratie dienen specialisten aan de vereisten te voldoen. Wel kan de
registratiecommissie besluiten tot inschrijving voor beperkte duur, wanneer een
specialist niet volledig aan de eisen voldoet. Hiervoor moet de aanvrager wel voldoen
aan de werkervaringseis die geldt voor het basisberoep. 1

1

Alle registratiecommissies hanteren een ondergrens aan de vereiste werkervaring van minimaal 2.080 uur. Er
zijn verschillen tussen de registratiecommissies in de precieze eisen die zij stellen om in aanmerking te komen
voor een inschrijving van beperkte duur.

6

C11834

Buitenlandse specialisten kunnen een aanvraag voor registratie bij de
registratiecommissie indienen, waar nodig tegelijkertijd met de aanvraag voor
erkenning van het basisberoep. Dit gaat middels de 1-loketfunctie die gerealiseerd is
in samenwerking met het CIBG. De registratiecommissie gaat na of de opleiding,
beroepservaring en bij- en nascholing vergelijkbaar zijn met de eisen die aan
Nederlandse specialisten worden gesteld. In het geval van twijfel kan een
beoordelingsstage worden opgelegd of de registratiecommissie kan besluiten tot een
aanpassingsstage indien de opleiding niet als gelijkwaardig wordt beoordeeld. Dit
proces verloopt volgens betrokkenen naar behoren, hoewel het soms lastig is voor de
registratiecommissies om te beoordelen of opleiding en werkervaring gelijkwaardig
zijn aan de Nederlandse eisen.
De meeste registratiecommissies bieden de mogelijkheid tot een zienswijzengesprek,
in het geval de registratiecommissie voornemens is om een besluit te nemen dat
negatief is voor de aanvrager. In het zienswijzengesprek kan de aanvrager een
toelichting geven. Tegen het definitieve besluit van de registratiecommissie kan de
aanvrager desgewenst bezwaar maken. De adviescommissie behandelt bezwaren en
speelt in de praktijk veelal een bemiddelende rol. De meeste bezwaarschriften hebben
betrekking op de aanvraag voor herregistratie. Er wordt relatief weinig bezwaar
gemaakt.
Onder specialisten bestaat voldoende draagvlak voor de registratiecommissies. Er
bestaan wel verschillen van mening tussen specialisten over de eisen voor
herregistratie. Voor sommigen kunnen de eisen voor herregistratie niet streng genoeg
zijn, anderen zijn van mening dat er meer vertrouwd mag worden op de
professionaliteit van de specialist.

Conclusie: realisatie van de doelen
De eerste onderzoeksvraag was of de doelen van de registratiecommissies
gerealiseerd worden. De evaluatie wijst er op dat de registratiecommissies hun
registrerende taken naar behoren uitvoeren. Er doen zich geen problemen voor met
registratie, herregistratie of doorhaling van specialisten. De registratiecommissies zijn
over het algemeen van mening dat de eisen hoog zijn en de regels strikt worden
nageleefd. Zij vinden zelf dat ze weinig ruimte hebben om de regels te interpreteren.
De registratiecommissies vinden dat hiermee duidelijkheid wordt verschaft aan
specialisten, maar tegelijkertijd is het voor de registratiecommissies soms moeilijk om
zonder aanziens des persoon, maar het individu in acht nemend te handelen. Het
zienswijzengesprek biedt de registratiecommissies hiertoe enige mogelijkheid.
De goede beoordeling van aanvragen is voldoende verankerd in de werkwijze van de
registratiecommissies. Sommige registratiecommissies hebben weliswaar mandaat
gegeven om aanvragen te beoordelen, maar via getrapte besluitvorming is de
registratiecommissie betrokken wanneer dit nodig is. Besluiten over aanvragen
worden bij de registratiecommissies tevens door meerdere personen genomen.
Betrokkenen zijn van mening dat de specialistenregisters van belang zijn om
specialistentitel en daarmee de beroepsgroep te beschermen. Specialisten dienen
altijd aan de minimumeisen voor vakuitoefening te voldoen. Ook wanneer een
specialist een inschrijving voor beperkte duur krijgt wordt aan de vereisten voor de
registratie voor het basisberoep in het BIG-register voldaan. Deze voorwaarden
dragen bij aan de kwaliteit aan de zorg. Desondanks is de specialistenregistratie in de

C11834

7

mening van betrokkenen op zichzelf niet toereikend om de kwaliteit van zorg te
waarborgen, en is het één van de vele instrumenten om dit doel te bereiken. De
specialistenregistratie biedt geen garantie voor individueel kwalitatief hoogwaardige
competenties. De registratiecommissies hebben weinig mogelijkheid om toe te zien op
de individuele vakuitoefening van de specialist of daar invloed op uit te oefenen. Er
zijn andere partijen die meer tot taak hebben om toe te zien op de kwaliteit van de
vakuitoefening zoals de Inspectie voor de Gezondheidszorg.

Conclusie: doeltreffend en doelmatig
In navolging op de realisatie van de doelen, stond de vraag centraal of de
registratiecommissies dit op doeltreffende en doelmatige wijze doen. De
registratiecommissies zijn doeltreffend in die zin dat de doelen ten aanz ien van
registratie gerealiseerd worden door de inzet van de registratiecommissies. De
bescherming van specialistentitels draagt bij aan de kwaliteit van zorg en de
patiëntveiligheid, maar de specialistenregistratie biedt geen garanties voor de
kwaliteit van de individuele vakuitoefening. Dit is toe te schrijven aan de met name
kwantitatieve eisen die aan specialisten gesteld worden en waar de
registratiecommissies uitvoering aan geven.
Werkgevers maken vooral gebruik van het BIG-register om te controleren of een
specialist als zodanig staat geregistreerd. Om die reden is het van belang dat de
gegevens in het BIG-register juist zijn. In het verleden hebben zich op dit terrein
problemen voorgedaan die inmiddels (grotendeels) zijn opgelost. Voor doeltreffend
functioneren is het daarom wezenlijk dat de registratiecommissies opvolging geven
aan de werkafspraken die gemaakt zijn met het CIBG en die tot een duurzaam betere
gegevenskwaliteit in het BIG-register moeten leiden.
De specialisten betalen voor registratie en herregistratie. Dit is kostendekkend, wat
wil zeggen dat de registratiecommissies volledig gefinancierd worden uit de bijdrage
van specialisten. Daarmee is de werkwijze doelmatig te noemen.

Mogelijkheden voor verbetering
De derde onderzoeksvraag was welke aanbevelingen er zijn om het handelen van de
registratiecommissies doelmatiger en doeltreffender te maken.
Voor specialisten is het prettig wanneer de aanvraag voor herregistratie zo min
mogelijk administratieve lasten met zich meebrengt. Het hu idige proces vergt veel
papierwerk. De registratiecommissies hebben ofwel recent een digitaal systeem
geïntroduceerd of zijn daar momenteel mee bezig. Dit zou voor specialisten een
welkome ontwikkeling zijn, wanneer zij hun portfolio digitaal bij kunnen ho uden.
Daarnaast is bij sommige specialismen toetsing gedurende de looptijd van registratie
wenselijk. In de huidige situatie wordt alles na vijf jaar in één keer beoordeeld. Er is
behoefte om tijdens de registratieprocedure al duidelijkheid te krijgen over de
beoordeling van activiteiten. Dit biedt specialisten de mogelijkheid om tijdig
activiteiten aan te vullen of te corrigeren en voorkomt teleurstelling.
Aan werkgevers kan meer duidelijkheid geboden worden. Een aantal van hen vindt het
een gemis dat de specialistenregisters niet digitaal in te zien zijn. Ook zouden zij
graag inzage hebben in de registratietermijn. Sommige stakeholders zien meer
mogelijkheden voor de registratiecommissies om verbinding te zoeken met

8

C11834

werkgevers. De wens leeft om het ontwikkel- of opleidingsplan van de specialist meer
te betrekken bij herregistratie. Hiermee zou mogelijk meer invulling gegeven kunnen
worden aan het bewaken van de kwaliteit en de werkelijke vakuitoefening van de
specialisten.
De registratiecommissies worstelen zelf ook met vragen over kwaliteit, zoals wat zij
moeten doen bij signalen van disfunctioneren en onterechte titelvoering. Er is
samenwerking met de Inspectie voor de Gezondheidszorg nodig om hier adequaat op
te reageren, maar dat moet zich nog verder uitkristalliseren.

C11834

9

1
1.1

Inleiding
Achtergrond van het onderzoek
Registratiecommissies voor specialismen in de zorg
Sommige beroepen in de gezondheidszorg kennen specialismen op het basisberoep.
Alleen personen die zijn ingeschreven in zowel het BIG-register als in het
specialistenregister van de beroepsorganisatie, kunnen een wettelijk erkende
specialistentitel voeren. Anderen mogen dat niet.
Artikel 14 van de Wet BIG omschrijft de regeling van specialismen. Deze regeling is
alleen van toepassing op de beroepen arts, tandarts, apotheker,
gezondheidszorgpsycholoog, psychotherapeut, fysiotherapeut, verloskundige en
verpleegkundige. Organisaties van beroepsbeoefenaren moeten zelf een regeling voor
de specialismen ontwikkelen en in stand houden. Indien deze regeling voldoet aan de
eisen van de Wet BIG kan de minister van VWS een wettelijke status aan deze
regeling verlenen. Dat houdt in dat de specialistentitels wettelijk worden erkend en
beschermd.
De beroepsverenigingen KNMT, KNMP, KNMG, V&VN en FGzPt hebben erkende
registratiecommissies voor specialismen ingesteld. Zij zijn daarmee bevoegd om
beroepsbeoefenaren te (her)registreren, te schorsen en/of door te halen in de
wettelijk erkende specialistenregisters. Deze registratiecommissies zijn als zelfstandig
bestuursorgaan (ZBO) in de zin van de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen aan te
merken.
Het gaat om de volgende registratiecommissies:


Registratiecommissie Geneeskundig Specialisten (RGS)



Registratiecommissie Tandheelkundige Specialismen (RTS)



Specialisten Registratie Commissie, Kamers Ziekenhuisfarmacie en Openbare farmacie2
(SRC)



Registratiecommissie Specialismen Verpleegkunde (RSV)



Commissie Registratie en Toezicht (CRT), van FGzPt

Aanleiding voor het onderzoek
Iedere vijf jaar dient verslag te worden gedaan van de doelmatigheid en
doeltreffendheid van het functioneren van een zelfstandig bestuursorgaan, conform de
kaderwet ZBO, artikel 39. Het is om die reden dat het Ministerie van VWS een
evaluatie van de registratiecommissies laat uitvoeren, die zich beperkt tot de ZBOtaken. De evaluatie heeft betrekking op de periode 2012-2016.
De taken van de registratiecommissies die zij uitvoeren als ZBO hebben uitsluitend
betrekking op de registratie van beroepsbeoefenaren. De registratiecommissies zijn
daarnaast ook verantwoordelijk voor het erkennen van opleidingsinstellingen en
opleiders, en het houden van toezicht op de uitvoering van de opleiding door erkende
opleidingsinstellingen. Ook voeren ze een opleidingsregister voor specialisten in
opleiding. Deze taken vallen niet onder de reikwijdte van dit onderzoek.

2

Openbare Farmacie is per 1 januari 2016 een wettelijk erkend specialisme. Om die reden is het specialisme
openbare farmacie buiten beschouwing gelaten voor deze evaluatie.

C11834

11

1.2

Doel- en vraagstelling van het onderzoek
Met het onderzoek wordt beoogd om de doeltreffendheid en doelmatigheid van de
registratiecommissies voor specialismen in de gezondheidszorg vast te stellen.
Dit resulteert in de volgende hoofdvragen:
1. Worden de hoofddoelstellingen van de registratiecommissies van artikel 14, lid
2 subsectie e. van de Wet BIG behaald?
2. Gebeurt dit op doelmatige en doeltreffende wijze?
3. Welke aanbevelingen zijn er om het handelen van de verschillende
registratiecommissies doelmatiger en doeltreffender te maken?
Aansluitend bij de hoofdvragen zijn de volgende deelvragen geformuleerd:
1. Wat zijn de doelen van de registratiecommissies?
2. Hoe is de werkwijze van de verschillende registratiecommissies?
a. Hoe geeft men invulling aan de vereisten vanuit wet- en regelgeving?
b. Hoe zijn de commissies samengesteld?
c. Hoe is de financiering van de registratiecommissies geregeld?
3. Voeren de registratiecommissies hun taken op kwalitatief goede wijze uit?
a. Welke waarborgen zijn er voor de kwaliteit van de beoordeling van aanvragen?
b. Hoe gaan de registers om met toegankelijkheid van informatie en de daarbij
relevante bescherming van persoonsgegevens?
c. Hoe verloopt de samenwerking van de registratiecommissies met het CIBG/BIGregister?
d. In welke mate en met welke redenen wordt bezwaar aangetekend tegen beslissingen
van de registratiecommissies? Hoe gaan de registratiecommissies daar mee om?
e. Wat zijn doorlooptijden van de registratieprocedure?
f. Ervaren de betrokkenen knelpunten in de registratieprocedures?
g. In hoeverre worden klachten ingediend over de registratiecommissies?
h. Op welke onderwerpen hebben de klachten betrekking?
4. Dragen de registratiecommissies met hun werkzaamheden bij aan een goede
bescherming van het gebruik van specialistentitels?
5. Zijn er mogelijkheden om het handelen van de registratiecommissies te verbeteren?
a. In hoeverre zien betrokkenen mogelijkheden of noodzaak voor verbetering?
b. In hoeverre zien andere stakeholders of doelgroepen mogelijkheden of noodzaak voor
verbetering?
c. In hoeverre leidt de vergelijking tussen de registratiecommissies tot
aanknopingspunten voor verbetering?
Doeltreffendheid en doelmatigheid
Of de registratiecommissies doeltreffend te werk gaan moet blijken uit de mate waarin
de doelen dankzij de inzet van de registratiecommissies gerealiseerd worden. Primair
gaat het daarbij om de doelen van de registratiecommissies, zoals vastgelegd in de
Wet BIG artikel 14, lid 2, subsectie e. De doeltreffendheid van de
registratiecommissies moet daarnaast worden bezien in het licht van de doelen van de
Wet BIG. Het doel van de Wet BIG is om de kwaliteit van de gezondheidszorg te
bevorderen en te bewaken, en tevens het beschermen van de patiënt tegen
ondeskundig en onzorgvuldig handelen van de zorgverlener. 3

3

12

Wet BIG.

C11834

De doelmatigheid van de registratiecommissies heeft betrekking op de mate waarin de
registratiecommissies hun mensen en middelen, waaronder overheidsgeld, op
efficiënte wijze inzetten.

1.3

Onderzoeksopzet
Het onderzoek kent een kwalitatieve insteek. Voor het onderzoek is desk research
uitgevoerd, die hoofdzakelijk bestond uit documenten van de registratiecommissies
zoals jaarverslagen en beleidsregels. Daarnaast zijn diepte-interviews gehouden met
de registratiecommissies, de beroepsverenigingen en enkele betr okken partijen zoals
het CIBG. Een volledig overzicht van respondenten is opgenomen in bijlage 1.
Aanvullend zijn beknopte interviews gehouden met werkgevers van specialisten om
het gebruik van de specialistenregisters en ervaringen daarmee te inventariser en. Het
gaat hier om ziekenhuizen en instellingen in de GGZ, VVT en gehandicaptenzorg.

C11834

13

2

Organisatie van de registratiecommissies
De vijf registratiecommissies zijn weliswaar belast met dezelfde taken, maar hoe zij
die uitvoeren verschilt per registratiecommissie. In dit hoofdstuk gaan we na wat de
doelen en taken van de registratiecommissies zijn en hoe zij daar invulling aan geven.

2.1

Doelen en taken
Het doel van de registratiecommissies is in de eerste plaats om uitvoering te geven
aan artikel 14 van de Wet BIG. Daarin wordt de mogelijkheid geboden voor een
wettelijk erkende specialistentitel. Het is aan de registratiecommissies om het
specialistenregister te beheren. De meeste registratiecommissies zien het als hun
doel, door aan deze wet op juiste wijze uitvoering te geven, om toe te zien op de
kwaliteit van de beroepsgroep. Via het toezicht op de beroepsgroep dragen de
registratiecommissies ook bij aan de kwaliteit van de gezondheidszorg en de
patiëntveiligheid. De registratiecommissies hebben volgens sommigen echter maar
een beperkte invloed op de kwaliteit: zij kunnen maar in beperkte mate toezicht
houden op de kwaliteit van de vakuitoefening. “Een specialist moet voldoen aan de
minimumeisen”, zo verwoordt één van de registratiecommissies het, “maar zo lang
iemand aan die eisen voldoet heeft de registratiecommissie geen mogelijkheden om
invloed uit te oefenen op de vakuitoefening. De Inspectie voor de Gezondheidszorg is
er om op te treden bij disfunctioneren.” De registratiecommissies maken onderdeel uit
van een groter geheel, waarbij alle betrokken organisaties een rol hebben in het
beschermen van de patiëntveiligheid en het waarborgen van de kwaliteit van zorg.
De ZBO-taken van de registratiecommissies hebben betrekking op de registrerende
taken. Het College van elke beroepsvereniging stelt de eisen voor registratie vast. Het
is aan de registratiecommissies om daar uitvoering aan te geven. Concreet betekent
dit dat de registratiecommissies belast zijn met het inschrijven van specialisten in het
specialistenregister. Daartoe zien zij toe op en beoordelen zij de eerste registratie en
vervolgens herregistratie van specialisten. Herregistratie vindt eens in de vijf jaar
plaats. Bij de registrerende taken hoort ook het doorhalen van de inschrijving in het
specialistenregister en het zo nodig schorsen.
De registratiecommissies verrichten ook taken die ondersteunend zijn aan de
registrerende taak. Zij doen het voorstel voor de tarieven voor registratie en
herregistratie, die in de regel worden vastgesteld door de beroepsvereniging .
Sommige registratiecommissies hebben ondersteunende commissies ingesteld. Zo
heeft de RSV een accreditatiecommissie die verantwoordelijk is voor de accreditatie
van bij- en nascholing. Voor de andere registratiecommissies geldt dat de
wetenschappelijke verenigingen verantwoordelijk zijn voor de accreditatie van bij - en
nascholing.

2.2

Samenstelling commissie
De beroepsvereniging stelt de samenstelling van de registratiecommissie vast. De
omvang van de registratiecommissie is in de regel ingegeven door het aantal
specialismen dat de registratiecommissie omvat. De Registratiecommissie
Geneeskundig Specialismen is ruimschoots het grootst, omdat die ook toeziet op de
meeste specialismen. Elke registratiecommissie bestaat uit gewone leden en
adviserende leden en hun plaatsvervangers. De gewone leden zijn veelal
vertegenwoordigers van de specialismen, en worden voorgedragen door de

C11834

15

beroepsvereniging, de wetenschappelijke vereniging en/of de opleidingsinstellingen. In
alle registratiecommissies is in elk geval één gewoon lid betrokken bij de opleiding in
desbetreffend specialisme. De adviserende leden worden eveneens voorgedragen door
relevante partijen. Dit kunnen bijvoorbeeld de NFU, NVZ en branche- en
belangenorganisaties zijn. De secretaris van het college is een adviserend lid.
Daarnaast is er veelal een vertegenwoordiger van de specialisten in opleiding
afgevaardigd als adviserend lid.
De registratiecommissies kennen één of meerdere commissies die belast zijn met
taken omtrent het registratieproces. De registratiecommissies kennen meestal een
accreditatiecommissie die belast is met de accreditatie van bij- en nascholing. De
registratiecommissies hebben ook meestal een visitatiecommissie die belast is met
beleid omtrent visiteren van opleidingsinstellingen. Daarnaast kunnen nog andere
commissies bestaan, zoals een commissie voor kwaliteitsbevordering, een
adviescommissie voor toetsing van AIOS en buitenlands gediplomeerden en een
commissie governance.
De beroepsverenigingen stellen een onafhankelijke adviescommissie in. 4 De
adviescommissie behandelt bezwaren die zijn ingediend tegen het besluit van de
registratiecommissie en brengt hierover advies uit aan de registratiecommissie. De
adviescommissie bestaat uit een aantal onafhankelijke leden, waarvan een deel
specialist is en in ieder geval één meester in de rechten vertegenwoordigd is. 5 Het
advies van de adviescommissie is niet bindend.

2.3

Financiering
De registratiecommissies worden gefinancierd uit de tarieven voor registratie,
herregistratie en de erkenning van opleidingsinstellingen en opleiders. De tarieven die
vastgesteld zijn voor registratie en herregistratie zijn kostendekkend. Bij de meeste
registratiecommissies dient het tarief betaald te worden op het moment van
registratie dan wel herregistratie. De Specialisten Registratie Commissie kamer
ziekenhuisfarmacie hanteert een jaarlijks te betalen tarief.

4

Deze commissie kan ook anders genoemd worden, zoals in het geval van de KNMT: Commissie voor Advies en
Geschilbeslechting.
5
Dit is vastgelegd in de Regeling voor desbetreffend specialisme.

16

C11834

De registratiecommissies hanteren de volgende tarieven:
tabel 1

Tarieven voor registratie excl. BTW in 2016. De tarieven voor herregistratie gelden voor de totale
inschrijvingsperiode van vijf jaar, tenzij anders vermeld.
Registratie

Herregistratie

Registratiecommissie Geneeskundig Specialist

€ 431,25

€ 373,75

Registratiecommissie Specialismen Verpleegkunde

€ 150

€ 150

Registratiecommissie Tandheelkundig Specialismen

€ 495,90

€ 495,90

Specialismen Registratie Commissie (farmacie)

€ 100

€ 100 per jaar

Commissie Registratie en Toezicht (FGzPt)

€ 295

€ 420

Bron: Jaarverslagen registratiecommissies

2.4

Samenwerking
De registratiecommissies opereren grotendeels zelfstandig. Er is sprake van
samenwerking met het CIBG en er bestaat een overlegstructuur met andere
registratiecommissies. Daarnaast hebben de registratiecommissies contact met enkele
andere partijen. Sommige registratiecommissies bestaan nog niet erg lang. Dit heeft
soms consequenties voor de samenwerkingsrelaties, die zich nog in de beginfase
bevinden. Dit geldt het meest voor de CRT, die sinds oktober 2015 in de huidige vorm
bestaat. Een overzicht van partijen waarmee de registratiecommissies te maken
hebben is opgenomen in figuur 1.
figuur 1

Samenwerkingsrelaties registratiecommissies6

Bron: Panteia 2017

6

De grijze vlakken, ‘erkenning opleidingen’ en ‘registratie van beroepsbeoefenaren in opleiding’, behoren niet
tot de reikwijdte van deze evaluatie.

C11834

17

Gezamenlijk overleg registratiecommissies
De registratiecommissies hebben een gezamenlijk overleg georganiseerd: het
Landelijk Overleg Registratiecommissies (LORC). Het LORC is in de loop van 2013
opgestart en komt vier keer per jaar bijeen. Doel van het overleg is om praktische
zaken te bespreken en uit te wisselen hoe de verschillende registratiecommissies
bepaalde zaken aanpakken.
CIBG
Voor de koppeling tussen de basisregistratie en de specialistenregistratie voor het
BIG-register bestaat samenwerking met het CIBG. De samenwerking is beperkt tot het
verstrekken van gegevens over registratie, herregistratie, doorhalingen, schorsingen
en andere maatregelen. De meeste registratiecommissies geven de mutaties
handmatig per e-mail door, bij de RGS en RSV gebeurt dit automatisch. De
automatische gegevensuitwisseling betekent in het geval van de RSV dat wijzingen
binnen 24 uur verwerkt zijn in het BIG-register. De registratiecommissies die
wijzingen handmatig doorgeven doen dat met enige regelmaat, maar meestal niet
dagelijks. De Commissie Registratie en Toezicht doet dat eens per week en is daarmee
het minst actueel. Enkele registratiecommissies (waaronder RGS) hebben een
convenant afgesloten over de gegevensuitwisseling met het CIBG. Bij enkele andere
commissies is dit in de maak, zoals bij de RTS. Samenwerking met het CIBG bestaat
ook ten aanzien van buitenslands gediplomeerden. Er is 1 loket gerealiseerd voor
buitenlandse aanvragers voor BIG-registratie voor de erkenning van het basisberoep
en het specialisme.
Beroepsverenigingen en wetenschappelijke verenigingen
De registratiecommissies voeren overleg met de beroepsvereniging en
wetenschappelijke verenigingen. Dit heeft veelal betrekking op beleidsmat ige zaken.
De wetenschappelijke verenigingen zijn daarnaast in veel gevallen betrokken bij het
uitvoeren van de kwaliteitsvisitaties bij specialisten en bij de accreditatie van bij - en
nascholing.
Tuchtcolleges en IGZ
Met de tuchtcolleges hebben de registratiecommissies niet of nauwelijks contact. Ook
met de Inspectie voor de Gezondheidszorg bestaat nauwelijks samenwerking. Wel is
door vrijwel alle registratiecommissies contact gelegd. Enkele registratiecommissies,
waaronder de RGS en RTS, hebben bij de Inspectie de vraag neergelegd hoe zij om
moeten gaan met onterechte titelvoering.
Aan de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) geven de registratiecommissies prognoses af
over in- en doorstroom in de specialistenregisters. Daarnaast heeft een aantal
registratiecommissies overleg met de NZa over de beschikbaarheidsbijdrage voor
bepaalde opleidingen tot specialist.
Overige partijen
Andere gesprekspartners zijn bijvoorbeeld het ministerie van VWS inzake buitenslands
gediplomeerden en brancheorganisaties zoals de Nederlandse Vereniging van
Ziekenhuizen (NVZ), Nederlandse Federatie van Universitair Medisch Centra (NFU) en
GGZ Nederland.

18

C11834

3

Registratie van specialisten
Zowel de registratiecommissies als de specialisten hebben een verantwoordelijkheid
voor de procedure van registratie en herregistratie. Hieronder gaan we na hoe de
registratiecommissies uitvoering geven aan hun taken en wat er van de specialisten
verwacht wordt.

3.1

Aantallen registraties
Sommige beroepsgroepen hebben te maken met een relatief klein aantal specialisten,
terwijl andere beroepsgroepen een groot aantal specialisten omvatten. Dit heeft
consequenties voor de werklast van de registratiecommissies. Sommige commissies
hebben jaarlijks vele registratie- en herregistratieverzoeken af te handelen, de RGS
verreweg de meeste. De registratiecommissies zijn ook verantwoordelijk voor het
doorhalen van specialisten.
Hieronder gaan we per registratiecommissie in op het aantal registraties,
herregistraties en het aantal doorhalingen. Daarnaast wordt een cijfer gegeven In
tabel 2 zijn de aantallen weergegeven. De registratiecommissies geneeskundig
specialisten heeft jaarlijks de meeste verzoeken af te handelen. Een aantal
specialismen is in 2008 of 2009 erkend. Dat betekent dat pas vanaf 2013
herregistratie plaatsvond. Dat is bijvoorbeeld te zien bij de RSV, die vanaf 2014
herregistreert, en de RTS die vanaf 2013 herregistreert. In die jaren is dan een piek
van herregistraties te zien.

C11834

19

tabel 2

Registraties, herregistraties en doorhalingen per registratiecommissie
2012

2013

2014

2015

RGS (artsen)
Totaal aantal geregistreerden

40.893

Registraties

-

2.000

1.800

2.234

Herregistraties

-

7.800

7.598

7.890

819

1953

913

Doorhalingen
RSV (verpleegkunde)
Totaal aantal geregistreerden
Registraties

2.783
463

326

363

258

Herregistraties

-

-

197

584

Doorhalingen

-

-

27

59

RTS (tandheelkunde)
Totaal aantal geregistreerden
Registraties

677
25

42

21

39

Herregistraties

-

430

42

33

Doorhalingen

-

259

19

18

Registraties

33

22

7

29

19

Herregistraties

100

47

40

47

Doorhalingen

35

3

2

3

SRC (ziekenhuisfarmacie)
Totaal aantal geregistreerden

540

CRT (klinische (neuro-) psychologie)
Totaal aantal geregistreerden

2.353

Registraties

26

87

60

70

Herregistraties

219

56

140

452

Doorhalingen

11

5

11

8

Bronnen: jaarverslagen RGS, RSV, RTS, SRC en opgave door CRT

Hieronder geven we een toelichting op de ontbrekende gegevens in de tabel:


Er zijn bij de RGS geen cijfers van 2012 beschikbaar, omdat de RGS toen nog uit
drie afzonderlijke commissies bestond. Door de overgang op een ander
automatiseringssysteem kon de RGS geen gegevens aanleveren over het aantal
doorhalingen vanwege het niet voldoen aan de eisen.



De RSV is in 2009 begonnen met registreren, waardoor de eerste ronde van
herregistratie in 2014 plaatsvond. Voor die tijd zijn er geen specialisten
geherregistreerd, noch doorgehaald.

Doorhalingen
In de meeste gevallen vindt doorhaling plaats vanwege pensionering, overlijden of het
niet aanvragen van herregistratie. De registratiecommissies kunnen specialisten
tevens doorhalen vanwege het niet voldoen aan de eisen voor herregistratie of

7

20

Waarvan 2 hernieuwde inschrijvingen na doorhaling in 2012.

C11834

schorsen na het opleggen van een tuchtmaatregel door het tuchtcollege. Dat laatste
komt zeer weinig voor.
De meeste registratiecommissies hebben de mogelijkheid om een inschrijving in het
specialistenregister voor beperkte duur te verlengen. Dit kan alleen wanneer de
aanvrager niet aan alle vereisten voldoet, maar wel aan bepaalde minimumvereisten.
Registratiecommissies zijn vrij om de regeling naar eigen inzicht in te vullen, maar
hanteren allemaal minimaal werkervaring van 2.080 gewerkte uren over vijf jaar. 8 Dit
is 50% van de werkervaringseis die de specialistenregisters hanteren voor
herregistratie zonder beperking. Met een minimale werkervaringseis van 2.080 uur
wordt aan de eisen voor registratie voor het basisberoep in het BIG-register voldaan.
De aanvrager krijgt bij een inschrijving voor beperkte duur een bepaalde periode de
tijd om alsnog volledig aan de eisen te voldoen. Na die periode volgt ofwel
onvoorwaardelijke herregistratie ofwel doorhaling.
De SRC kamer Ziekenhuisfarmacie verleent geen tijdelijke verlenging wanneer de
aanvrager niet aan de eisen voldoet. Doorhaling volgt, maar zodra de aanvrager weer
voldoet aan de eisen voor herregistratie, volgt hernieuwde opname in het register
voor ziekenhuisapothekers. Dit werkt volgens de SRC kamer Ziekenhuisfarmacie goed
als stok achter de deur.
Uit gegevens van de RTS blijkt duidelijk dat een tijdelijke verlenging van de registratie
ook in doorhaling kan resulteren. In 2013 voldeden 69 personen niet aan de
voorwaarden voor herregistratie. Zij kregen een jaar de tijd om aan de eisen te
voldoen. Het is 19 personen niet gelukt om binnen de gestelde termijn a an de eisen te
voldoen, waarna doorhaling in 2014 volgde. 9

3.2

Registratieprocedure
Het College voor specialismen van elke beroepsvereniging stelt de eisen vast waaraan
specialisten moeten voldoen voor registratie en herregistratie. Het is aan de
registratiecommissie om hier uitvoering aan te geven. De eisen die gesteld worden
aan specialisten verschillen per beroepsgroep. Ook verschilt de manier waarop de
registratiecommissies uitvoering geven aan hun taken. Voor beroepsbeoefenaren die
niet in Nederland zijn opgeleid geldt een afwijkende procedure.
Werkwijze
De registratiecommissies zijn verantwoordelijk voor registratie en herregistratie.
Sommige registratiecommissies beoordelen alle aanvragen zelf, terwijl er ook
registratiecommissies zijn die anderen gemandateerd hebben. Zo heeft de RGS
commissies en medewerkers van de KNMG gemandateerd om aanvragen te beoordelen
en daarop te besluiten. In totaal gaat het om 35 fte aan ondersteuning van de RGS. 10
Er is in de registratiecommissies meestal sprake van getrapte besluitvorming. Er is
een eerste beoordelaar van aanvragen. Dat kunnen leden van de registratiecommissie
zijn of bijvoorbeeld gemandateerde bureaumedewerkers. Wanneer de aanvraag
compleet is, klopt en positief kan worden beoordeeld, wordt het besluit daar genomen.
Wanneer er twijfels zijn of wanneer de aanvraag niet positief kan worden beoordeeld,
dan wordt de aanvraag voorgelegd aan één of enkele anderen: de voorzitter van de
registratiecommissie bijvoorbeeld, of de voltallige registratiecommissie. Als ook dit
8

Sommige registratiecommissies stellen hogere eisen, zoals de RTS. Om bij de RTS in aanmerking te kunnen
komen voor inschrijving voor beperkte duur, moeten specialisten voldoen aan de volledige werkervaringseis, en
daarnaast aan minimaal 50% van de norm voor deskundigheidsbevordering.
9
RTS, Jaarverslagen 2013 en 2014.
10
RGS, Reglement van Orde, p.3 en RGS, Jaarverslag 2013, p.15.

C11834

21

niet tot een gedragen besluit leidt, dan wordt de aanvraag ingebracht in de
vergadering van de registratiecommissie. Voorafgaand aan een vergadering verloopt
onderling overleg veelal via e-mail.
Eisen
Voor de eerste registratie van specialisten geldt dat de indiener de opleiding met goed
gevolg moet hebben doorlopen. De registratiecommissies zijn, vanwege de erkenning
van opleidingsinstellingen en opleiders, nauw betrokken bij de opleiding van
specialisten. Niet zelden worden de vorderingen van deze aanstaand specialisten
nauwgezet gevolgd. Voor de eerste registratie dient de aanvrager meestal een
getuigschrift van de opleiding en een eindverklaring van de hoofdopleider in. De
registratiecommissie toetst op BIG-registratie voor het basisberoep, waarna
inschrijving in het specialistenregister volgt.
Voor herregistratie moeten specialisten aan een aantal eisen voldoen. Alle
registratiecommissies stellen een werkervaringseis en een
deskundigheidsbevorderende eis. De werkervaringseis houdt in dat specialisten een
minimum aantal uur in het vak gewerkt moeten hebben, verdeeld over de jaren
waarop herregistratie betrekking heeft. Als bewijs wordt in de regel een
werkgeversverklaring gevraagd.
Deskundigheidbevordering bestaat in elk geval uit bij- en nascholing, waarvoor een
minimum aantal punten behaald moet worden. Hieronder vallen congressen en
cursussen, waaraan punten worden toegekend door de accreditatiecommissie in het
geval van de RSV of door de wetenschappelijke verenigingen. Ook andere vormen van
deskundigheidbevordering kunnen meetellen, zoals publicaties.
Sommige registratiecommissies eisen daarnaast intercollegiale toetsing, waarvan een
verslag dient te zijn opgenomen in het portfolio. Dit geldt voor de RSV en CRT.
De RTS heeft voor kaakchirurgen deelname aan het visitatieprogramma verplicht, voor
orthodontisten geldt dat zij met goed gevolg moeten hebben deelgenomen aan het
visitatieprogramma. 11 Ook de RGS vereist deelname aan kwaliteitsvisitatie, waaraan
invulling is gegeven door de wetenschappelijke verenigingen.
Doorlooptijden
De aanvraag voor de eerste registratie van een specialist die in Nederland de opleiding
tot specialist heeft gevolgd, is meestal snel afgerond. Deze personen zijn namelijk
gedurende hun opleiding al in beeld bij de registratiecommissie.
Voor herregistratie hanteren de meeste registratiecommissies een maximale
doorlooptijd van acht weken. 12 Wanneer er aanvullende voorwaarden worden gesteld
is de maximale doorlooptijd 12 weken. De CRT geeft aan aanvragen voor
herregistratie die volledig zijn en waar de aanvrager aan alle eisen voldoet binnen
twee weken af te kunnen handelen. Dit kan oplopen tot enkele maanden, afhankelijk
van de aanvullende informatie die benodigd is. Er lijken ook bij de andere
registratiecommissies geen problemen te zijn met het halen van de doorlooptijden. De
RSV heeft aangegeven in het verleden wel moeite te hebben gehad om de normtijden
te halen.

11

CTS, Besluit Dento-Maxillaire Orthopaedie 2013, p.24; CTS, Besluit Mondziekten, Kaak- en
aangezichtschirurgie 2013, p.25-26.
12
Dit geldt in elk geval voor RSV, RTS en RGS.

22

C11834

De procedure voor buitenlandse specialisten kan erg arbeidsintensief zijn. De
doorlooptijd kan in dat geval oplopen tot enkele maanden. Dat geldt eveneens
wanneer bezwaar wordt gemaakt door de aanvrager.
Portfolio
Een aantal registratiecommissies maakt inmiddels gebruik van digitale portfolio’s
waarin specialisten hun vorderingen bij kunnen houden en herregistratie aan kunnen
vragen. Bij de RGS en RSV gaat alles (inclusief aanvraag) digitaal, de RTS en CRT
werken met een digitaal portfolio, maar de SRC-Kamer Ziekenhuisfarmacie (nog) niet.
Volgens de registratiecommissies is de digitalisering een welkome verbetering. De
kleinere registratiecommissies geven aan dat digitalisering voor hen moeilijker te
realiseren is vanwege de kosten die daarmee gepaard gaan.

3.3

Bijzondere procedures
Buitenlands gediplomeerden
Voor personen die hun opleiding in het buitenland hebben genoten geldt een
afwijkende procedure. De registratiecommissies hanteren de beleidsregel die door
henzelf of door het College is opgesteld. Veelal gelden voor personen die hun
opleiding buiten de EU hebben genoten strengere regels dan voor specialisten die hun
opleiding in de EU hebben gevolgd. Dit is toe te schrijven aan het vrije verkeer van
personen en goederen binnen de EU, wat ook consequenties heeft voor de
voorwaarden voor toelating als specialist.
De registratiecommissies hanteren in grote lijnen dezelfde procedure voor toelating
van buitenlands gediplomeerden. De aanvraag moet zijn voorzien van een bewijs van
voltooiing van de opleiding in het specialisme, het opleidingscurriculum, documenten
waaruit de eventuele beroepservaring blijkt en documenten over eventuele
aanvullende opleiding en genoten bij- en nascholing. Op basis van deze documenten
beoordeelt de registratiecommissie of de genoten opleiding gelijkwaardig is aan de
Nederlandse opleiding en bijbehorende eisen. De RTS kan bij twijfel een
beoordelingsstage opleggen, zodat de gelijkwaardigheid kan worden beoordeeld. 13 De
registratiecommissies kennen inschrijving toe wanneer de aanvrager aan de eisen
voldoet. Wanneer de opleiding als niet gelijkwaardig wordt beoordeeld, dan kan de
aanvrager in aanmerking komen voor een aanpassingsstage. Deze vindt plaats bij een
erkend opleider. Na een periode die door de registratiecommissie vastgesteld wordt,
vindt evaluatie plaats. De aanpassingsstage duurt totdat de aanvrager aan de eisen
voldoet, maar maximaal 3 jaar. 14
Niet altijd bestaat er in het buitenland een opleiding tot specialist of bestaat twijfel of
de opleiding gelijkwaardig is. Het is dan aan de registratiecommissie om aan de hand
van gevolgde cursussen en/of het curriculum te bepalen of dit gelijkwaardig is aan de
opleiding tot specialist in Nederland. Dit wordt door de registratiecommissies die het
betreft als moeilijk bestempeld.
Aanvragen van personen die hun opleiding buiten de EU hebben genoten komen
weinig voor. De registratiecommissies mogen dan wel strengere eisen stellen. Zo
vereist de RSV eerst registratie voor het basisberoep in het BIG-register, waarna een

13

Registratie Kaakchirurgie.
RGS, Besluit buitenslands gediplomeerden, p.3-4; RTS, Registratie Kaakchirurg; SRC, Besluit inschrijving van
apothekers met een in het buitenland verkregen opleidingstitel in het register van ziekenhuisapothekers, p.5-6;
RSV, Beleidsregel registratie na opleiding in het buitenland, 1-5.
14

C11834

23

erkende MANP 15-opleiding moet worden gevolgd. Op onderdelen kan vrijstelling
verleend worden op grond van elders verworven competenties. 16
Wanneer de aanvrager nog niet BIG-geregistreerd is voor het basisberoep, kunnen
beide aanvragen gelijktijdig bij het BIG-register worden ingediend via het 1-loket. De
samenwerking rondom de 1-loketprocedure voor buitenlands gediplomeerden verloopt
volgens betrokkenen goed. Voor buitenlands gediplomeerden betekent het dat de
doorlooptijd korter is geworden, omdat niet langer eerst registratie voor het
basisberoep hoeft te worden aangevraagd en daarna pas specialistenregistratie. Er
zijn bij SOLVIT 17 geen klachten bekend van buitenlands gediplomeerden over de
registratieprocedure.
Bezwaar en beroep
Wanneer de registratiecommissie voornemens is om een besluit te nemen dat negatief
is voor de aanvrager, dan nodigt de registratiecommissie de aanvrager in de regel uit
voor een zienswijzengesprek. 18 Dit biedt de aanvrager de gelegenheid om een
toelichting te geven op zijn aanvraag. Daarop volgt het definitieve besluit van de
registratiecommissie. Hiertegen kan de aanvrager bezwaar maken bij de
registratiecommissie, die het bezwaar doorstuurt naar de adviescommissie. Alle
registratiecommissies hebben een onafhankelijke adviescommissie ingesteld, die
worden voorgezeten door een onafhankelijke voorzitter. Deze adviescommissie
behandelt bezwaren en adviseert de registratiecommissie of zij dit besluit moet
handhaven of herzien. De registratiecommissies zijn niet aan het advies gebonden,
maar in de meeste gevallen wordt het advies overgenomen.
De adviescommissie kan beide partijen in de gelegenheid stellen om gehoord te
worden in elkaars aanwezigheid. De adviescommissie kan afzien van de hoorzitting
wanneer het bezwaar niet-ontvankelijk of ongegrond wordt verklaard. Met andere
woorden, alleen als de klager in het gelijk wordt gesteld, moet een hoorzitting
plaatsvinden. Uit de gesprekken blijkt dat de adviescommissie veelal een
bemiddelende rol speelt. Die stuurt bijvoorbeeld aan op onderling overleg. Daarmee is
de bezwaarprocedure een betrekkelijk informele procedure om gezamenlijk tot een
oplossing te komen. Wanneer de beide partijen er niet uitkomen, kan de aanvrager de
gang naar de rechter starten.
Op het totale aantal aanvragen dat de registratiecommissies afhandelen, komt het
weinig voor dat er bezwaar wordt gemaakt tegen het besluit (zie tabel 3). De RGS
krijgt het meeste met bezwaarschriften te maken, wat redelijkerwijs is toe te
schrijven aan de omvang van de doelgroep. De meeste bezwaarschriften hebben
betrekking op herregistratie. Verder blijkt dat een deel van de ingediende
bezwaarschriften wordt ingetrokken door de aanvrager. Uit de jaarverslagen van de
RGS blijkt dat dit meestal is toe te schrijven aan een gewijzigd besluit, onder andere
naar aanleiding van in bezwaar aangevoerde nieuwe informatie.

15

Master Advanced Nursing Practice
RTS, Beleidsregel ‘Registratie na opleiding in het buitenland’, (2015) p.2
SOLVIT ondersteunt EU-burgers wanneer zij in een ander EU-land drempels ervaren doordat een
overheidsinstantie de EU-wetgeving niet goed naleeft.
18
Niet alle registratiecommissies hebben de mogelijkheid tot een zienswijzegesprek in het verleden geboden. Zo
is dat bij de SRC-kamer Ziekenhuisfarmacie pas recent ingevoerd.
16
17

24

C11834

tabel 3

Aantal ingediende en ingetrokken bezwaren per registratiecommissie19
2012

2013

2014

2015

Ingediend

-

5

31

33

Ingetrokken

-

-

14

16

Ingediend

0

0

1

2

Ingetrokken

-

-

-

-

Ingediend

1

6

8

8

Ingetrokken

-

5

3

5

Ingediend

1

2

1

1

Ingetrokken

-

2

1

-

Ingediend

1

2

2

0

Ingetrokken

-

-

-

-

RGS

RSV

RTS

SRC-ziekenhuisfarmacie

CRT (FGzPt)

Bron: Jaarverslagen registratiecommissies

3.4

Publicatie
De registratiecommissies zijn verantwoordelijk voor het beheer van de
specialistenregisters. Deze zijn echter niet digitaal beschikbaar voor het publiek. De
uitzondering is de RGS, die met een persoonlijke code digitaal inzage geeft in het
register. Aan de publicatieverplichting voldoen de registratiecommissies via het BIG register. Dit is volgens de registratiecommissies efficiënter dan zelf zorg te dragen
voor online publicatie van het specialistenregister. In het BIG-register wordt naast de
basisregistratie ook het specialisme vermeld, indien van toepassing. Via het BIGregister is, naast de gegevens die door het CIBG worden geregistreerd zoals naam,
geslacht en BIG-nummer, alleen te zien voor welk specialisme zorgverleners zijn
geregistreerd. Andere gegevens worden niet gepubliceerd.
De registratiecommissies informeren mensen bovendien desgevraagd telefonisch of
schriftelijk bij vragen over registratie in het specialistenregister. De
registratiecommissies verstrekken nooit meer informatie dan in het BIG-register is
opgenomen. Op die manier is ook de bescherming van persoonsgegevens
gewaarborgd.
Gegevensuitwisseling
De registratiecommissies zijn ervoor verantwoordelijk dat zij de juiste gegevens
aanleveren aan het CIBG, zodat dit in het BIG-register verwerkt wordt. Alleen de RSV
heeft een automatische koppeling met het BIG-register gerealiseerd. De andere
registratiecommissies geven mutaties zelf door.
19

Er kunnen ook bezwaarschriften worden ingediend door opleidingsinstellingen en opleiders. Geschillen tussen
opleider en degene die in opleiding is tot specialist worden behandeld door de geschillencommissie en zijn niet
in deze tabel opgenomen.

C11834

25

Er zijn verschillen in de frequentie waarmee registratiecommissies mutaties doorgeven
aan het CIBG. Vanwege de automatische koppeling tussen het specialistenregister van
de RSV en het BIG-register zijn mutaties binnen 24 uur verwerkt in het BIG-register.
Andere registratiecommissies geven één of meerdere keren per week mutaties door,
die vervolgens in het BIG-register verwerkt worden.
De registratiecommissies en het CIBG voeren sinds kort eens per half jaar een
bestandsvergelijking uit, om verschillen te detecteren en te corrigeren. In het
verleden gebeurde dat niet. Er is in het recente verleden een volledige
bestandsvergelijking gemaakt van het BIG-register met alle registratiecommissies.
Daaruit bleek dat er soms behoorlijke verschillen waren tussen het specialistenregister
en het BIG-register. 20 Dit was toe te schrijven aan de werkwijze voor
gegevensoverdracht. Doordat uitsluitend mutaties werden doorgegeven, werden
fouten nooit gesignaleerd en gecorrigeerd. De verschillen zijn inmiddels hersteld,
alleen met de RTS loopt het proces van het herstellen van verschillen nog. Het is niet
duidelijk wat de verschillen tussen het BIG-register en de specialistenregisters in het
verleden hebben betekend voor het toezicht op de specialisten en de
kwaliteitsbewaking in de zorg. Inmiddels vindt er regulier overleg plaats en zijn er
betere werkafspraken gemaakt over het aanleveren van gegevens. De samenwerking
is zodoende verbeterd. De betrokkenen zien dit als een verbetering in de
kwaliteitsborging van de registratie van specialisten.

3.5

Kwaliteit
De registratiecommissies streven naar een hoge kwaliteit van hun eigen
taakuitoefening en van de specialisten. Dat is enerzijds vastgelegd in de interne
procedures en anderzijds in de beleidsregels. De registratiecommissies maken
ontwikkelingen door om de kwaliteit verder te verhogen.
Interne procedures
Voor de beoordeling van aanvragen werken de meeste registratiecommissies met een
checklist of soortgelijk, waarmee zij snel kunnen beoordelen of de aanvraag compleet
is. Een aantal registratiecommissies vermeldt dat het regelmatig voorkomt dat een
aanvraag niet compleet is en teruggestuurd wordt naar de aanvrager.
De eisen die gesteld worden zijn volgens de registratiecommissies helder en er is
weinig ruimte voor interpretatie. Dat maakt het volgens hen ook duidelijk waar
specialisten aan moeten voldoen. Vrijwel alle registratiecommissies zijn zelf van
mening dat de eisen voor registratie en herregistratie vrij hoog zijn. Bovendien vinden
zij dat ze de beleidsregels strikt toepassen: aanvragers moeten ook aan die hoge
eisen voldoen en daar is weinig discussie over mogelijk. Deze strenge opvatting
draagt volgens de registratiecommissies bij aan de kwaliteitsbewaking.
Zoals we eerder zagen hebben veel registratiecommissies het bureau van de
beroepsvereniging of een commissie gemandateerd om de aanvragen af te handelen.
We zien verschillende varianten voor de beoordeling van aanvragen, maar voor alle
registratiecommissies geldt dat zij de mogelijkheid hebben en gebruiken om op te
schalen. Dat betekent dat wanneer de eerste beoordelaar twijfels of vragen heeft, de
aanvraag door een functionaris die hoger in rang is beoordeeld wordt. In sommige
gevallen is dat de secretaris of voorzitter van de registratiecommissie wanneer het
bureau gemandateerd is, of de aanvraag wordt plenair behandeld tijdens een
20

26

Hierover is de Tweede Kamer geïnformeerd middels de Kamerbrief ‘Actualiteit BIG-register’, 14 april 2015.

C11834

vergadering van de registratiecommissie. Voor alle registratiecommissies geldt dat de
laatste stap de bespreking in de plenaire vergadering is.
De feitelijke beoordeling van aanvragen ligt meestal in de handen van meer dan één
beoordelaar. Eén registratiecommissie laat alle commissieleden alle aanvragen
beoordelen, waarna de beoordeling per mail besproken wordt om vast te stellen of er
gelijk is beoordeeld en om tot consensus te komen. Bij een andere
registratiecommissie beoordelen twee personen een aanvraag onafhankelijk van
elkaar. Wanneer zij tot hetzelfde oordeel komen, is dat definitief wanneer het positief
is. Is dit oordeel niet positief, dan wordt opgeschaald. Als de beoordelaars tot een
verschillende beoordeling zijn gekomen, dan wordt eveneens opgeschaald. Een andere
registratiecommissie hanteert een soortgelijke procedure en daar wordt in het geval
van lastige, afwijkende of twijfelachtige aanvragen opgeschaald naar een
driehoeksoverleg bestaande uit jurist, secretaris en bureaumedewerker.
De registratiecommissies werken met privacygevoelige informatie. De RGS vraagt van
medewerkers een Verklaring Omtrent Gedrag (VOG), om een goede omgang met de
informatie te waarborgen. De RSV is zich aan het bezinnen op de mogelijkheid om een
VOG te vragen van nieuwe medewerkers. Voorts is de RGS voornemens om toe te
werken naar kwaliteitscertificering.
Toezicht op kwaliteit
De registratiecommissies geven verdere uitvoering aan de beleidsregels van het
College en beoordelen aan de hand daarvan de aanvragen. Er is een aantal
beoordelingscriteria vastgelegd om de werkervaringseis en deskundigheidsbevordering
te toetsen. Om de juistheid te garanderen moet de werkgever of accountant een
verklaring over de gewerkte uren afgeven. De deskundigheidsbevordering omvat
onder andere bij- en nascholing, waaraan de accreditatiecommissie of de
wetenschappelijke vereniging punten toekent. Ook andere activiteiten, zoals
publicaties, kunnen daar onder vallen.
Sommige registratiecommissies stellen aanvullende eisen, mede ingegeven door de
behoefte om meer controle te hebben op de kwaliteit van specialisten. De RGS en RTS
hebben een kwaliteitsvisitatie ingesteld, waarbij de specialist door vakgenoten wordt
beoordeeld op het groeps- en individueel functioneren. Dit is eerder aan de orde
gekomen in paragraaf 3.2. De RSV en CRT vereisen intercollegiale toetsing voor
herregistratie, waarvan een verslag moet worden overlegd. Uit het verslag moet
blijken dat gereflecteerd is op het eigen professioneel handelen. Beide
registratiecommissies geven aan dat dit soms moeilijk te beoordelen is. De CRT zoekt
naar andere manieren om invulling te geven aan de beoordeling van intercollegiale
toetsing. Voor de SRC-Kamer Ziekenhuisfarmacie is (onder andere) dit reden om
intercollegiale toetsing niet als eis voor herregistratie te stellen.
De registratiecommissies vangen ook signalen op uit de beroepsgroep. Verschillende
registratiecommissies houden zich momenteel bezig hun eigen rol bij signalen over
potentieel disfunctionerende specialisten. De registratiecommissies kunnen niet
optreden tegen disfunctioneren zolang de specialist in kwestie aan de gestelde eisen
voor registratie voldoet. Met andere woorden: als de benodigde punten en
werkervaring maar worden behaald, dan ligt niets herregistratie in de weg. De
registratiecommissies geven zelf aan dat hier een taak van de Inspectie voor de
Gezondheidszorg, tuchtcolleges of werkgevers ligt, maar zij vragen zich wel af wat zij
zelf zouden kunnen of moeten doen met signalen. Zo geeft de RGS aan melding te

C11834

27

maken van vermeend disfunctioneren bij de Inspectie, maar dat hier overleg over
plaatsvindt om verdere verbetering te realiseren.
Registratiecommissies kunnen te maken krijgen met onterechte titelvoering, wat soms
opzettelijk gebeurt, maar soms ook niet. Niet voor alle registratiecommissies is
voldoende duidelijk wat zij in dat geval moeten of kunnen doen. Zo heeft de RSV
advies gevraagd aan de Inspectie voor de Gezondheidszorg over onter echte
titelvoering, specifiek is de vraag gesteld of de RSV daar melding van moet maken.

28

C11834

4

Ervaringen met de registratiecommissies
Verschillende doelgroepen hebben te maken met de specialistenregisters. Specialisten
of beroepsbeoefenaren die in opleiding zijn tot specialist moeten zich laten registreren
of herregistreren. Werkgevers moeten op de specialistenregisters kunnen vertrouwen
waar het gaat om het in dienst nemen en houden van specialisten. Daarnaast zijn er
partijen die in enige mate te maken hebben met de specialistenregisters voor hun
werkzaamheden.

4.1

Specialisten
Specialisten moet zich elke vijf jaar laten herregistreren. De registratiecommissies
geven te kennen dat dit voor specialisten onderdeel is van hun vak. Het proces van
herregistratie is vooral een administratieve taak en dat wordt door een deel van de
specialisten niet als prettig ervaren. De registratiecommissies zi jn echter wel van
mening dat er draagvlak bestaat voor de specialistenregistratie onder specialisten. Er
wordt niet getornd aan de specialistenregisters en ook niet aan de eisen die gesteld
worden. Wel geven de registratiecommissies aan dat er onder specia listen
verschillende meningen bestaan: voor de ene specialist kunnen de eisen voor
herregistratie niet streng genoeg zijn, terwijl de ander van mening is dat er meer
vertrouwd mag worden op de professionaliteit van de specialist.
Uit de gesprekken met de registratiecommissies valt op te maken dat de eisen die
gesteld worden aan registratie en herregistratie voor specialisten voldoende duidelijk
zijn. Dit blijkt ook uit het feit dat relatief weinig aanvragen worden afgewezen, wat
impliceert dat de meeste specialisten aan de eisen voldoen en daar ook van op de
hoogte zijn. Wel zijn er signalen dat specialisten soms laat zijn met het aanleveren
van de benodigde stukken of hun aanvraag onvolledig is. Om die reden heeft een
aantal registratiecommissies in de afgelopen tijd sterker ingezet op communicatie om
specialisten er op te wijzen wat zij moeten doen om succesvol herregistratie aan te
vragen.
De registratiecommissies hebben in de afgelopen jaren ook verandering en
doorgemaakt. Voor veel registratiecommissies heeft in de afgelopen vijf jaar voor de
eerste maal herregistratie plaatsgevonden. Dit was voor de registratiecommissies
nieuw en ook voor de specialisten. Dat is niet overal gemakkelijk geweest. Ook zijn er
nieuwe eisen gesteld voor herregistratie bij de RGS en RTS: de kwaliteitsvisitatie. Dat
is voor specialisten even wennen. Nieuwe ontwikkelingen kunnen onder specialisten
weerstand oproepen, wat zich kan uiten in meer bezwaren.
Een aantal registratiecommissies ziet mogelijkheden om meer tegemoet te komen aan
de specialist bij herregistratie. Betere communicatie is daar onderdeel van. Belangrijk
is ook de verdere digitalisering van het portfolio en het indienen van een aanvraag
voor herregistratie. Een andere ontwikkeling is dat bijvoorbeeld de RSV voornemens is
om specialisten eerder van feedback op het portfolio te voorzien, en niet pas op het
moment dat herregistratie plaats moet vinden. Zo weten specialisten eerder of de
activiteiten die zij hebben verricht voldoende zijn voor herregistratie en zo n iet, dan is
er tijd om dit te verbeteren.

C11834

29

4.2

Werkgevers
Werkgevers van specialisten hechten doorgaans waarde aan de registratie van
specialisten. Zij denken veelal dat de specialistenregistratie bijdraagt aan de kwaliteit
van de gezondheidszorg, maar geen garantie biedt voor goede zorg. Het is één van de
instrumenten voor kwaliteitsborging. Er zijn ook kritische geluiden te horen: de
specialistenregistratie ziet volgens sommigen vooral toe op het verzamelen van
punten, maar niet op de feitelijke kwaliteit van vakuitoefening. Volgens werkgevers is
er meer nodig om de competenties van specialisten op peil te houden. Daar is ook een
taak voor henzelf weggelegd door middel van het opleidingsplan.
Werkgevers maken weinig gebruik van de specialistenregisters, in die zin dat zij
hoofdzakelijk gebruik maken van het BIG-register om te controleren of een specialist
ook als zodanig geregistreerd staat. Sommige werkgevers verifiëren de registratie als
specialist, wat soms van belang is voor de zorgverzekeraar 21, bij de
registratiecommissie. Het verschilt hoe vaak en wanneer werkgevers het BIG-register
inzien, maar dat varieert van enkele malen per jaar tot meerdere keren per week.
Werkgevers controleren het BIG-register op registratie bij indiensttreding en een
meerderheid van de werkgevers lijkt ook daarna af en toe te controleren of
specialisten blijvend geregistreerd staan. Werkgevers vinden het BIG-register duidelijk
en toegankelijk, en kunnen daarin de informatie vinden die zij zoeken waar het gaat
om de specialistenregistratie. Een deel van de werkgevers zou desondanks g raag
direct de specialistenregisters in willen zien. Zij vinden het een gemis dat de registers
niet via internet in te zien zijn. Dat dit bij de RGS wel kan wordt door sommig e
werkgevers positief benoemd. Eén werkgever geeft aan dat de informatie in het BIGregister niet voldoende actueel is. De meeste werkgevers twijfelen echter niet aan de
actualiteit van de informatie in het BIG-register.
Werkgevers zouden graag meer informatie willen dan nu beschikbaar is in het BIG register en het specialistenregister. Het is nu niet inzichtelijk tot wanneer de
registratietermijn loopt. Een deel van de werkgevers zou dat wel graag willen weten.
Het is namelijk in het belang van de specialist én de werkgever dat de specialist zich
juist en tijdig laat herregistreren. Ook geven werkgevers aan dat er een meer
signalerende functie van de registers uit zou kunnen gaan. Er is behoefte aan een
verbinding tussen de specialistenregisters en het HR-beleid van organisaties.
Werkgevers hebben ook belang bij de ontwikkeling van specialisten en willen daar
zicht op hebben. Zo zouden zij graag inzichtelijk hebben hoeveel accreditatiepunten
de specialist al heeft behaald en of hij daarmee op koers ligt voor herregistratie. De
mogelijkheid is geopperd om een koppeling tussen het opleidingsplan en de
specialistenregistratie te realiseren.

4.3

Samenwerkingspartners
De registratiecommissies voeren hun taken betrekkelijk autonoom uit. Zij zijn
georganiseerd in het Landelijk Overleg Registratiecommissies (LORC), waar zij
ervaringen uitwisselen en zaken bespreken. De betrokken partijen vinden dit overleg
belangrijk voor de onderlinge afstemming. Ook hebben de registratiecommissies
allemaal goed contact met de beroepsvereniging en wetenschappelijke verenigingen.
Hoe de samenwerking georganiseerd is verschilt per registratiecommissie. Soms is er
vooral contact met de wetenschappelijke verenigingen, terwijl andere
registratiecommissies juist veel samenwerken met de beroepsvereniging. Over het

21

Het bedrag dat de zorgverzekeraar vergoedt kan in sommige gevallen hoger zijn wanneer een geregistreerd
specialist het voorschrijft.

30

C11834

algemeen zijn de relaties goed. Er zijn signalen dat er soms wrijving is binnen de RGS,
vanwege het grote aantal beroepsverenigingen dat daarin vertegenwoordigd is en die
allemaal betrokken zijn bij de besluitvorming. Er wordt door sommige betrokken
partijen afstand ervaren tot de RGS die volgens hen niet wenselijk is. De
communicatie zou verbeterd kunnen worden.
In het verleden bestond de samenwerking met het CIBG uitsluitend uit het doorgeven
van mutaties in het specialistenregister door de registratiecommissies. Door de
uitgevoerde bestandsvergelijking en naar aanleiding daarvan gemaakte werkafspraken
(zie paragraaf 3.4) is de samenwerking verbeterd. Dat is ook de kwaliteit van de
gegevensuitwisseling en de controle daarop ten goede gekomen.

C11834

31

Bijlage 1

Overzicht van respondenten
Organisatie

Functie

Registratiecommissie Geneeskundig

Voorzitter

Specialisten
Secretaris
Directeur opleiding en registratie
Hoofd stafbureau
Registratiecommissie Tandheelkundig

Vice-voorzitter

Specialisten
Secretaris
Registratiecommissie Specialismen

Voorzitter

Verpleegkunde
Secretaris
Specialisten Registratie Commissie

Voorzitter

kamer Ziekenhuisfarmacie
Secretaris
Commissie Registratie en Toezicht

Voorzitter

(FGzPt)
Secretaris
Bezwarencommissie

Voorzitter

CIBG

Afdelingshoofd registers en knooppunten

NVZ

Senior beleidsmedewerker arbeid &
opleiding

GGZ Nederland

Beleidsadviseur onderwijs & opleiding

NVVP

Directeur
Beleidsmedewerker

SOLVIT

C11834

Beleidsmedewerker

33

Geraadpleegde literatuur

Bijlage 2

Centraal College voor de Farmacie, Besluit registratie en herregistratie
ziekenhuisfarmacie (2014)
College Geneeskundige Specialisten, Besluit herregistratie specialisten (2015)
College Specialismen Verpleegkunde, Algemeen besluit specialismen verpleegkunde
(2016)
College Tandheelkundig Specialismen, Besluit Dento-Maxillaire Orthopaedie 2013
(2016)
College Tandheelkundig Specialismen, Besluit Mondziekten, Kaak - en
Aangezichtschirurgie 2013 (2016)
Federatie van Gezondheidszorgpsychologen en Psychotherapeuten, Beleidsregels
herregistratie (2016)
Federatie van Gezondheidszorgpsychologen en Psychotherapeuten, Jaarverslagen
2012 t/m 2015
KNMP, Regeling Specialismen Farmacie (2014)
KNMT, Regeling Specialismen Tandheelkunde (2015)
Registratiecommissie Geneeskundig Specialisten, Jaarverslagen 2013 t/m 2015
Registratiecommissie Geneeskundig Specialisten, Reglement van orde (2016)
Registratiecommissie Specialismen Verpleegkunde, Beleidsregel herregistratie (2016)
Registratiecommissie Specialismen Verpleegkunde, Jaarverslagen 2012 t/m 2015
Registratiecommissie Specialismen Verpleegkunde, Reglement van orde (2008)
Registratiecommissie Tandheelkundig Specialisten, Jaarverslagen 2012 t/m 2015
Specialisten Registratie Commissie kamer Ziekenhuisfarmacie, Jaarverslagen 2 012 t/m
2015

34

C11834

Bijlage 3

Lijst van afkortingen
AIOS

Arts in opleiding tot specialist

CRT

Commissie Registratie en Toezicht

FGzPt

Federatie van Gezondheidszorgpsychologen en
Psychotherapeuten

IGZ

Inspectie voor de Gezondheidszorg

KNMG

Koninklijke Nederlandse Maatschappij tot bevordering der
Geneeskunst

KNMP

Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering der
Pharmacie

KNMT

Koninklijke Nederlandse Maatschappij tot bevordering der
Tandheelkunde

NFU

Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra

NVZ

Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen

NZa

Nederlandse Zorgautoriteit

LORC

Landelijk Overleg Registratiecommissies

RGS

Registratiecommissie Geneeskundig Specialisten

RSV

Registratiecommissie Specialismen Verpleegkunde

RTS

Registratiecommissie Tandheelkundig Specialisten

SOLVIT

Organisatie die EU-burgers ondersteunt bij problemen in een
ander EU-land doordat een overheidsinstantie de EU-wetgeving
niet goed naleeft

C11834

SRC

Specialisten Registratie Commissie

V&VN

Verpleegkundigen en Verzorgenden Nederland

VOG

Verklaring Omtrent Gedrag

Wet BIG

Wet op de Beroepen in de Individuele Gezondheidszorg

ZBO

Zelfstandig Bestuursorgaan

35