Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

26 643

Informatie- en communicatietechnologie (ICT)

Nr. 1034

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BINNENLANDSE ZAKEN
EN KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 juni 2023
Op 16 december 2021 heeft het toenmalige kabinet zijn reactie1 gegeven
op het rapport «Sturen of gestuurd worden: over de legitimiteit van sturen
met data» van de Raad voor het Openbaar Bestuur (hierna: de Raad). In
het commissiedebat van 5 oktober 2022 is toegezegd om uw Kamer op de
hoogte te stellen van de voortgang van de uitvoering van die aanbevelingen. Hieronder zal ik per aanbeveling vanuit de Raad aangeven wat de
voortgang is van de uitvoering hiervan.
1. Zorg voor inhoudelijke expertise en strategie ten aanzien van
data-technologie op het hoogste politiek-bestuurlijke niveau
Zoals geschreven in de Kamerbrief2 over de I-strategie Rijk 2021–2025
wordt de komende jaren fors geïnvesteerd in de mensen, de organisaties
en de cultuur om digitalisering vorm te geven. Hierbij wordt ook geïnvesteerd in inhoudelijke expertise op het hoogste politiek bestuurlijke niveau.
Zo is er afgelopen jaar in opdracht van het Bureau van de Algemene
Bestuursdienst door de Rijksacademie voor Digitalisering en Informatisering Overheid (RADIO) een opleidingsaanbod op het gebied van
digitalisering en data-technologie ontwikkeld. De doelgroep hiervoor is de
ambtelijke top. In dit aanbod wordt niet alleen kennis overgedragen, maar
wordt ook ingegaan op de verschillende rollen en verantwoordelijkheden
die bestuurders en topambtenaren hebben. RADIO biedt daarnaast
regelmatig opleidingstrajecten op maat aan voor bestuurders en
managers van specifieke organisaties. Dit aanbod voorziet in een
groeiende behoefte. Naast specifiek opleidingsaanbod wordt ook gebruik
gemaakt van het CIO stelsel voor het vergroten van het kennisniveau over
digitalisering. Dit stelsel kan ervoor zorgen dat discussies over digitalisering worden geagendeerd in de politieke en ambtelijke top, wat tot
bewustwording en kennisontwikkeling leidt.
1
2

kst-26643-1034
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Kamerstuk 26 643, nr. 806.
Kamerstuk 26 643, nr. 779.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 26 643, nr. 1034

1

Aanvullend op de kabinetsreactie op de aanbevelingen wordt er gewerkt
aan een Chief Data Officer (CDO) stelsel. Daarnaast verken ik ook de
mogelijkheden voor een Chief Privacy Officer (CPO) stelsel, zoals ook
vermeld in 2.2 van de Werkagenda.
2. Werk samen met kennisinstellingen aan een gemeenschappelijke Onderzoeksagenda
In de reactie werd ingegaan op samenwerkingen op het gebied van
onderzoek die ingezet zijn, zoals de Nederlandse Artificial Intelligence
Coalitie (NLAIC) en de ELSA (ethical, legal, societal aspects) labs. In de
NLAIC, en dan specifiek de werkgroep publieke diensten, zijn en worden
lessen uit use cases verzameld en gedeeld. De ELSA labs zijn in 2021 van
start gegaan. Voorbeelden van labs binnen dit netwerk zijn ELSA lab
Schulden en Armoede, ELSA AI-lab Northern Netherlands, AI, media en
democracy lab, en het ELSA lab defence.
Verder werk ik ook op veel andere onderwerpen samen met kennisinstellingen, universiteiten, hogescholen en NGO’s. Een goed voorbeeld
daarvan zijn de techscans die ik in het kader van de Werkagenda uitvoer.
Ik werk nu ook aan de kabinetsvisie op generatieve AI. Daarin betrek ik
ook kennisinstellingen, universiteiten en hogescholen om de impact goed
in kaart te brengen.
3. Maak werk van democratisch en digitaal burgerschap
Met de Werkagenda Waardengedreven Digitaliseren zet het kabinet erop
in dat iedereen de digitale vaardigheden heeft om (zo veel mogelijk
zelfstandig) mee te kunnen doen in de digitale samenleving. Naast basale
digitale vaardigheden (knoppenkennis) gaat het hier ook om de kansen
die technologie en digitalisering bieden, veilig en weerbaar te kunnen
benutten. Op 1 oktober 2022 is het programma digitaal burgerschap in
bibliotheken van start gegaan. Met dit programma helpen bibliotheken
mensen de vaardigheden op te bouwen om zich actief, vaardig en
weerbaar te kunnen bewegen in de online informatiesamenleving.
In het onderwijs wordt gewerkt aan een herziening van het curriculum
voor het basis en voorgezet onderwijs. In afwachting van het nieuwe
curriculum waarin digitale geletterdheid wordt opgenomen, ontvangen
scholen in het funderend onderwijs via het Masterplan basisvaardigheden
ondersteuning bij het geven van onderwijs in digitale geletterdheid.
Samen met de VNG, gemeenten en de partners van de Alliantie Digitaal
Samenleven wordt gewerkt aan een publiek, privaat en maatschappelijk
ondersteuningsnetwerk voor burgers die digitaal niet mee kunnen komen.
Binnen dit netwerk zijn bijvoorbeeld de bankensector, telecompartijen en
verzekeraars bezig met het aanbieden van of doorverwijzen naar
passende hulp en ondersteuning bij digitale hulpvragen over digitale
diensten en handelingen. Deze private partijen zijn lokaal onderdeel van
een ondersteuningsnetwerk waarin ook publieke en maatschappelijke
organisaties (gemeenten, bibliotheken, buurthuizen) een rol spelen. Zo
verbinden we kennis, ervaring, oplossingen en netwerken om burgers
beter te ondersteunen in de digitale samenleving.
Daarnaast kunnen mensen in hun eigen buurt terecht voor ondersteuning
bij digitale uitdagingen in het dagelijks leven. Hiervoor zijn er verspreid
over Nederland Informatiepunten Digitale Overheid. Ook wordt er door de
Alliantie Digitaal Samenleven en de VNG gewerkt aan een ondersteuningsnetwerk, waarin publieke, private en maatschappelijke partners
samenwerken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 26 643, nr. 1034

2

4. Zorg voor een consistent juridisch kader dat publieke doelen
en waarden centraal stelt
De Europese Digital Markets Act (DMA), Digital Services Act (DSA) en
Data Governance Act (DGA) zijn allemaal gepubliceerd. Het kabinet werkt
aan implementeren van deze Europese verordeningen. De onderhandelingen over de Data Act en AI-Act lopen nog. In die laatste onderhandelingen heeft het kabinet zich ingezet voor verplichtingen voor hoog risico
AI-systemen, en zal dat ook blijven doen. Op nationaal niveau is het
kabinet verder ook bezig met een implementatiekader «inzet van
algoritmes» en het Algoritmeregister voor de Nederlandse overheid. Deze
moeten in samenhang bezien worden met de AI-Act.
De Raad verwees verder ook naar de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) als een goed voorbeeld van wet- en regelgeving die de
regulering van data-sturing mogelijk maakt. Het kabinet deelt die
zienswijze en vindt het belangrijk dat het gegevensbeschermingsrecht bij
de tijd blijft. Het kabinet heeft in dit licht een wijzigingsvoorstel3 ingediend
dat onder meer ziet op de uitvoeringswet (UAVG). Dit voorstel is
momenteel bij uw Kamer in behandeling.
5. Dwing transparantie af door de positie van onafhankelijke
waakhonden te versterken
Het kabinet heeft in 2023 meer middelen vrijgemaakt voor de Autoriteit
Persoonsgegevens (AP) om zo het toezicht te versterken. Allereerst krijgt
de AP extra middelen voor het handhaven van de AVG. Daarbij is de AP
dit jaar gestart met de Directie Coördinatie Algoritmes die zich specifiek
richt op algoritmes. Deze directie focust zich op het versterken van het
toezichtlandschap door samenwerkingen te optimaliseren, signalen en
risico’s te analyseren en te delen en door het streven naar gezamenlijke
normuitleg. Daarbij wordt er door (digitale) toezichthouders actief
samengewerkt binnen verschillende samenwerkingsplatforms. Dit betreft
bijvoorbeeld de informele werkgroep «Toezichthouders op AI», die sinds
2020 actief is en waarin verschillende toezichthouders deelnemen om
kennis en casuïstiek te delen en te bespreken. Daarnaast is er het
Samenwerkingsplatform Digitale Toezichthouders (SDT) waar toezichthouders samenwerken bij het toezicht op het digitale domein. Ook is dit
jaar het Algoritmeregister gelanceerd, wat dit jaar verbeterd en verder
gevuld zal worden. Dit register kan intern en extern onderzoek naar
algoritmes vergemakkelijken.
6. Haal expertise van buiten het openbaar bestuur naar binnen
met een open cultuur van verantwoording
In de kabinetsreactie is aangegeven op welke wijze de overheid reeds
expertise van buiten betrekt bij haar werkzaamheden. Het kabinet zet dit
voort. Bij de totstandkoming van zowel de hoofdlijnenbrief digitalisering4
als de Werkagenda Waardengedreven Digitaliseren5 waren zeer veel en
zeer diverse maatschappelijke partijen betrokken, zoals wetenschappers,
bedrijven, NGO’s en uitvoeringsorganisaties. Het kabinet probeert verder
trajecten zo transparant en toegankelijk mogelijk te maken, zoals de
openbare sessies met betrekking tot de Europese id-wallet en het
Algoritmeregister. Ook verkent het kabinet met verschillende partijen
3

Wetsvoorstel Wijziging van de Uitvoeringswet Algemene verordening gegevensbescherming
en enkele andere wetten in verband met het stroomlijnen en actualiseren van het gegevensbeschermingsrecht (Verzamelwet gegevensbescherming, Kamerstuk 36 264).
4
Kamerstuk 26 643, nr. 842.
5
Bijlage bij Kamerstuk, 26 643, nr. 940.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 26 643, nr. 1034

3

zoals de SER, ECP en het Rathenau instituut hoe hun expertise over
digitalisering de samenleving ten goede kan komen. Hierop zal ik
terugkomen in de Agenda Digitale Samenleving.
7. Creëer bestuurlijke en politieke portefeuilles voor digitalisering
en Datahuishouding
Het kabinet heeft de aanbeveling aangenomen en heeft de portefeuille
van digitalisering expliciet toegewezen aan de Staatssecretaris van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Daarnaast is sinds 2022 ook de
regeringscommissaris Informatiehuishouding aan de slag.
8. Werk vanuit de rol als opdrachtgever aan een (wettelijk)
ordeningskader voor techbedrijven
Eind vorig jaar is er een akkoord gekomen op een herziening van de
digitale dienstenverordening, die regelt hoe techbedrijven moeten
omgaan met illegale content en met risico’s van hun diensten voor
mensenrechten en democratie. Ook is er een akkoord gekomen op de
digitale markten verordening, die regels omtrent concentratie van (data)
marktmacht opstelt, en aanvullende regels opstelt voor poortwachterplatforms, zoals de verplichting om berichtendiensten interoperabel te maken.
Deze wetten treden deels in de loop van dit jaar en begin 2024 in werking.
Ook als inkoper van producten van private marktpartijen werkt het kabinet
aan verantwoorde inzet. Zoals aangekondigd in de kabinetsreactie is in
september 2022 de Algemene Rijksinkoopvoorwaarden bij
IT-overeenkomsten (ARBIT) herzien. Bij onder meer Facebook heeft het
kabinet ook een Human Rights Impact Assessment (HRIA) en Data
Protection Impact Assessment (DPIA) laten uitvoeren om de gevolgen op
privacy en mensenrechten in kaart te brengen.
9. Bied tegenmacht aan techbedrijven door nauw samen te
werken met de Europese Commissie, de media en burgers
Het kabinet heeft in de onderhandelingen voor onder meer de DSA, DGA,
DMA, de AI-Act en eIDAS verordening ingezet op het bieden van
tegenmacht. Ook spreek ik met techbedrijven zoals Facebook en TikTok en
spreek hen aan op de zorgen omtrent onder meer privacy, maar ook de
rechten van kinderen en de inzet van algoritmen. Met de inwerkingtreding
van de DSA dit jaar zullen zeer grote online platforms verplicht worden
om risico’s van hun systemen voor fundamentele rechten in kaart te
brengen en deze te mitigeren. De inzet is dat bedrijven via de AI-act zullen
worden verplicht om risico’s van AI systemen voor mensenrechten in
kaart te brengen. Deze transparante risicoanalyses bieden concrete
handvatten om proactief toezicht te houden op mogelijk risico’s, en een
breed scala aan partijen als wetenschappers en maatschappelijke
organisaties hier bij te betrekken.
Zoals ik in mijn Kamerbrief van 21 maart 2023 heb aangegeven, is in nauw
contact met de Europese Commissie en een aantal partnerlanden
onderzoek uitgevoerd naar apps op mobiele apparaten in gebruik door
overheidsambtenaren.6 Binnen de rijksoverheid gaan wij mede daarom
ook over op zogeheten «managed devices». Hiermee krijgen wij meer grip

6

Kamerstukken 26 643 en 30 821, nr. 984.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 26 643, nr. 1034

4

op de hoeveelheid data van Rijksambtenaren die private techbedrijven in
handen krijgen. Tevens ben ik met medeoverheden in gesprek om deze
lijn van het Kabinet te ondersteunen, zodat we als één overheid opereren.
De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
A.C. van Huffelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 26 643, nr. 1034

5