Rijkswaterstaat Leefomgeving

Landelijke
zwerfafvalmonitor
incl. extra gebiedstypen
Jaarrapportage 2021

26 januari 2022

1

Colofon
Dit document is opgesteld door Eco Consult - Groen, Monitoring & Management BV
Plesmanstraat 59-32, 3905 KZ Veenendaal
Telefoon:

+3185 3038 627

E-mail:

info@ecoconsult-gmm.nl

Website:

www.ecoconsult-gmm.nl

Samenstelling:

Dhr. P. Hagemeijer - projectleider

Foto’s:

Eco Consult (tenzij anders vermeld bij de foto)

Opdrachtgever:

Rijkswaterstaat Leefomgeving

Contactpersoon:

Datum:

26 januari 2022

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk,
fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande toestemming van de
samensteller en in overleg met de opdrachtgever.
Deze uitgave is met grote zorgvuldigheid samengesteld. Noch de samenstellers, noch de opdrachtgever zijn aansprakelijk voor eventuele schade als gevolg van onjuistheden en/of onvolkomenheden
ten gevolge van het gebruik van deze uitgave.

2

Rijkswaterstaat Leefomgeving

Landelijke zwerfafvalmonitor
Incl. extra gebiedstypen
Jaarrapport 2021

26 januari 2022

Landelijke monitor zwerfafval - jaarrapportage 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving •

INHOUD
INHOUD

4

1

INLEIDING

5

1.1

Historie

5

1.2

Procedure

6

1.2.1 Fractietelling

7

1.2.2 Monitoringsprotocol

7

Voorbereiding inspecteurs monitoring

8

1.3
2

RESULTATEN

10

2.1

Resultaten grof en fijn zwerfafval

10

2.1.1 Grof zwerfafval

11

2.1.2 Fijn zwerfafval

13

2.1.3 Grof zwerfafval per verhardingstype

15

2.1.4 Vergelijking met voorgaande jaren

16

2.1.5 Kauwgom

17

Verstorende elementen

18

2.2.1 Onkruid op verharding

19

2.2.2 Verwaaid of gemorst afval

20

2.2.3 Illegaal gedumpt afval

21

2.2.4 Evenementenafval

23

2.2.5 Afvalverzamelplaats

24

2.2.6 Graffiti

25

2.2.7 Blad en bloesem

26

2.2.8 Afvalbakken

27

Fractietelling

30

2.2

2.3
BIJLAGE A

RESULTATEN IN TABELVORM

36

BIJLAGE B

MEERJARIGE RESULTATEN

51

4

• Landelijke monitor zwerfafval - jaarrapportage 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving

1

INLEIDING
De opdracht ‘Landelijke meting van schoonheidsbeelden en samenstelling
van zwerfafval in het kader van de landelijke zwerfafvalmonitor’ heeft op
grond van een Openbare Europese aanbesteding een vervolg gekregen
voor de jaren 2020-2025. Evenals in de voorgaande jaren 2013-2020 worden de metingen uitgevoerd door Eco Consult BV. In opdracht van Rijkswaterstaat Leefomgeving worden landelijk metingen uitgevoerd, waarbij
volgens het door de opdrachtgever vastgestelde Monitoringprotocol 1 wordt
gewerkt.
In voorliggende rapportage worden de jaarresultaten van 2021 gepresenteerd.
Hoofdstuk 1 gaat in op de achtergrond en bijzonderheden tijdens de meetronden. Vervolgens worden in hoofdstuk 2 de gemiddelde jaarresultaten
in cijfers en grafieken getoond en toegelicht

1.1

Historie

De Monitor zwerfafval is gestart in het jaar 2008 en bevindt zich dit jaar in het 14e jaar van
uitvoering. Gedurende deze periode is de inhoud van het onderzoek nagenoeg 2 ongewijzigd
gebleven, maar zijn wel enkele aanpassingen doorgevoerd ten aanzien van de frequentie en
omvang van het onderzoek:
•

In de periode 2008-2012 werd ieder kwartaal een meting uitgevoerd (4 ronden per jaar)
en vond eenmaal per jaar (tijdens de 2e meting) een fractietelling plaats bij iedere 10e
meetlocatie (vuilste meetvak).

•

In de periode 2013-2017 werd in de kwartalen 2, 3 en 4 (3 ronden per jaar) een meting
uitgevoerd.

•

Met ingang van 2015 is de fractietelling uitgebreid: deze vindt sindsdien structureel bij
alle metingen in ieder meetvak plaats.

1 Monitoringprotocol ‘Landelijke meting schoonheidsbeelden en samenstelling zwerfafval’, RWS Leefomgeving, 2020.
2 Op details heeft uitbreiding of aanpassing plaatsgevonden: nadere uitsplitsing van enkele fracties (plastic flesjes,

rietjes) en opname van het werkelijk aantal getelde stuks grof en fijn zwerfafval in plaats van directe inschaling naar
CROW-niveau.

5

Landelijke monitor zwerfafval - jaarrapportage 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving •

•

Met ingang van 2018 is het aantal meetronden verdubbeld van 3 naar 6 per jaar. Deze
vinden plaats in de maanden februari, april, mei/juni, augustus/september, oktober en
november/december. Meetronde 1 (februari) werd voor het eerst in 2019 uitgevoerd.

•

Vanaf meetronde 3 in 2018 is het aantal gebiedstypen uitgebreid van 15 naar 20 stuks.
Hiervoor zijn 375 nieuwe meetlocaties aangewezen. De meetresultaten van de nieuwe
meetlocaties zijn opgenomen in een aanvullende rapportage.

•

Vanaf meetronde 4 in 2020 is het aantal fracties met 16 stuks uitgebreid. De redenen
voor deze uitbreiding zijn drieledig. Ten eerste wil men meer inzicht krijgen in het aandeel
Single Used Plastics (SUP) binnen de totale hoeveelheid zwerfafval. Aantal bestaande
categorieën wordt opgesplitst in ‘gemaakt van plastic’ en ‘niet gemaakt van plastic’. Denk
aan (koffie) bekers, frietbakjes en dergelijke. Ook worden producten zoals ballonnen(stokjes) en hygiëneproducten apart geregistreerd. Ten tweede is er uit voorgaande
meetronden gebleken dat bepaalde categorieën zwerfafval een flinke stijging laten zien.
Met deze uitbreiding kan men beter inzichtelijk krijgen welke soorten daar verantwoordelijk voor zijn. Voorbeelden zijn batterijen en lachgaspatronen. Ten derde zijn er artikelen
apart benoemd waarvan gedacht wordt dat deze meer aangetroffen zullen worden. Te
denken valt aan beschermingsmiddelen tegen Covid-19, zoals mondkapjes en handschoenen.

•

Vanaf Meetronde 2 in 2021 worden de resultaten van de in 2018, 5 extra toegevoegde
gebiedstypen niet meer in een aanvullend rapport gepresenteerd. De resultaten worden
opgenomen in het basisrapport, dit geldt ook voor het jaarrapport (voorliggend rapport)

1.2

Procedure

In 2021 zijn de meetronden uitgevoerd conform het verstrekte monitoringsprotocol. Per meetlocatie zijn drie meetvakken van 100 m2 bepaald, waarbinnen het meeste grof zwerfafval lag.
Vervolgens zijn per meetvak de in het monitoringsprotocol genoemde kwaliteitskenmerken
beoordeeld.
Daarnaast is tijdens elke meetronde een fractietelling uitgevoerd naar de samenstelling van
het zwerfafval.
Navolgende tabel geeft een overzicht van het aantal meetlocaties per meetronde waarvan
kwaliteitskenmerken zijn geregistreerd.

6

• Landelijke monitor zwerfafval - jaarrapportage 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving

Uitvoering meetronde

Gegevens meetlocaties
Totaal bij
aanvang

Meetronde
1
2
3
4
5
6

Aantal
1392
1392
1392
1392
1392
1392

Meting uitgevoerd

Meting niet uitgevoerd

Aantal
1382
1386
1383
1384
1381
1384

Aantal
definitief
vervallen
0
0
0
0
0
0

Percentage
99,3%
99,6%
99,4%
99,4%
99,2%
99,4%

Aantal
tijdelijk niet
meetbaar
10
6
9
8
11
8

Tabel 1: Overzicht gemeten locaties per meetronde

1.2.1

Fractietelling

Een vast onderdeel van de monitoring is een fractietelling. Dit houdt in dat op elke meetlocatie
in ieder meetvak het aangetroffen zwerfafval per fractietype is gekwantificeerd. Bij de fractietelling is onderscheid gemaakt tussen de categorieën Klein en organisch, Drank- en eetverpakkingen en Materialen & overige verpakkingen. De uitkomsten van de fractietelling zijn opgenomen in § 2.3 en bijlage A. Gezien de politieke focus is bijzondere aandacht gegeven aan
de aantallen plastic tassen, blikjes en kunststof flesjes met een inhoud van minder dan 1 liter
en groter dan of gelijk aan 1 liter. De aantallen van deze specifieke fracties zijn in een aparte
thematische grafiek weergegeven. Vanaf meetronde 4 2020 zijn er 16 extra fracties toegevoegd. Dit om meer inzicht te krijgen in de samenstelling van het zwerfafval.

1.2.2

Monitoringsprotocol

In aanvulling op het door de opdrachtgever vastgestelde Monitoringprotocol zijn (in 2013 door
Eco Consult) voor diverse kwaliteitsaspecten verduidelijkende en aanvullende afspraken gemaakt. Deze afspraken worden hieronder genoemd omdat deze van invloed kunnen zijn op
vergelijking van de resultaten uit de jaren 2013 en eerder.
De volgende afspraken zijn gemaakt:
•

In geval geen grof zwerfafval aanwezig is in het meetvak, bij de vervolgvraag waar het
meeste zwerfafval ligt (‘verhard’ of ‘onverhard’), aangeven als zijnde ‘niet van toepassing’;

•

Het percentage onkruidbedekking aangeven voor alle verhardingstypen: asfalt, elementenverharding en ongebonden verharding;

7

Landelijke monitor zwerfafval - jaarrapportage 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving •

•

Aanwezigheid van blad en bloesem alleen opnemen indien het gaat om verhard oppervlakte. Indien een meetvak geheel onverhard is (groenvoorziening), dit kwaliteitsaspect
vastleggen als zijnde ‘niet van toepassing’;

•

Aanwezigheid van kauwgum alleen opnemen indien het gaat om verhard oppervlakte.
Indien een meetvak geheel onverhard is (groenvoorziening), dit kwaliteitsaspect vastleggen als zijnde ‘niet van toepassing’.

1.3

Voorbereiding inspecteurs monitoring

Ter voorbereiding voor de meetronden is een regioverdeling opgesteld. Per inspecteur is per
meetronde een planning op maat gemaakt met een overzicht van de te bezoeken gemeenten
en bijbehorende aantal locaties.
De meting is in hoofdzaak uitgevoerd door het vaste team van inspecteurs, aangevuld met
enkele nieuwe inspecteurs.
Voor de nieuwe inspecteurs zijn speciale trainingsdagen georganiseerd. Naast de theoretische uitleg over het meetprotocol, is het meten in de praktijk veelvuldig geoefend. De training
is afgesloten met een (intern) theorie- en praktijkexamen.
De overige bijzonderheden bij de metingen zijn hieronder per meetronde aangegeven.
Meetronde 1
Tijdens deze meetronde zijn op 1382 van de 1392 van de metingen uitgevoerd. Vijf meetlocaties waren tijdelijk niet meetbaar vanwege werkzaamheden en twee meetlocaties waren onbegaanbaar door hevige regenval. Daarnaast waren er twee niet toegankelijk door maatregelen tegen Covid-19 en bij de laatste van de toegang tijdelijk afgesloten.
Meetronde 2
Op 1386 van de 1392 meetlocaties zijn tijdens deze meetronde metingen uitgevoerd. Twee
locaties waren niet meetbaar wegens werkzaamheden en bij twee meetlocaties van de toegang tijdelijk afgesloten. Van de overige 2 meetlocaties was er 1 afgesloten door maatregelen
tegen Covid-19 en de andere niet meetbaar door onveilige situatie.
Meetronde 3
Tijdens deze meetronde zijn op 1383 van de 1392 meetlocaties de metingen uitgevoerd. Vijf
meetlocaties waren tijdelijk niet meetbaar vanwege werkzaamheden en bij twee meetlocaties
was de toegang tijdelijk afgesloten. De overige 2 meetlocaties waren niet meetbaar door aanwezigheid van een groot aantal mensen.

8

• Landelijke monitor zwerfafval - jaarrapportage 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving

Meetronde 4
Op 1384 van de 1392 meetlocaties zijn tijdens deze meetronde metingen uitgevoerd. Drie
meetlocaties waren tijdelijk niet meetbaar vanwege werkzaamheden en bij twee meetlocaties
was de toegang tijdelijk afgesloten. Daarnaast waren twee meetlocaties niet toegankelijk door
werkzaamheden dijkverzwaring. De laatste locatie was niet meetbaar vanwege een evenement.
Meetronde 5
Tijdens deze meetronde zijn op 1381 van de 1392 meetlocaties de metingen uitgevoerd. Vijf
meetlocaties waren tijdelijk niet meetbaar vanwege werkzaamheden en bij Vier meetlocaties
was de toegang tijdelijk afgesloten. Daarnaast waren twee meetlocaties niet toegankelijk door
werkzaamheden dijkverzwaring.
Meetronde 6
Op 1384 van de 1392 meetlocaties zijn tijdens deze meetronde metingen uitgevoerd. Drie
meetlocaties waren niet toegankelijk door werkzaamheden dijkverzwaring en twee meetlocaties door bouwactiviteiten. Daarnaast waren twee meetlocaties niet toegankelijk door wegopbrekingen en de laatste meetlocatie (natuurgebied) is periodiek niet toegankelijk voor onbevoegden.

9

Landelijke monitor zwerfafval - jaarrapportage 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving •

2

RESULTATEN
In dit hoofdstuk worden de resultaten van 2021 weergegeven. De getoonde resultaten in deze jaarrapportage zijn de gemiddelden en totalen
van de resultaten van de 6 uitgevoerde meetronden in 2021. De resultaten
worden in de volgende paragrafen in grafieken uiteengezet en toegelicht.
De achterliggende waarden van de grafieken zijn in tabelvorm opgenomen
in bijlage A.
In § 2.1 worden de resultaten van grof zwerfafval, fijn zwerfafval en een
vergelijking met voorgaande jaren gepresenteerd. In § 2.2 worden de resultaten getoond van verstorende elementen op het netheidsbeeld. Tot
slot komt in § 2.3 de fractietelling aan de orde.
Tijdens de metingen zijn de definities gehanteerd zoals weergegeven in
het monitoringsprotocol. De belangrijkste definities worden ten behoeve
van de leesbaarheid in dit hoofdstuk herhaald.

2.1

Resultaten grof en fijn zwerfafval

Centraal in het onderzoek staat het zwerfafval. Tijdens de metingen is onderscheid gemaakt
tussen grof en fijn zwerfafval. Kauwgom valt bij dit onderzoek niet onder de definitie fijn zwerfafval en is apart gemeten.
DEFINITIE ZWERFAFVAL
Afval dat mensen bewust of onbewust weggooien of achterlaten op plaatsen die daar niet
voor bestemd zijn of door indirect toedoen of nalatigheid van mensen op die plaatsen is
terechtgekomen.

De meetresultaten voor grof en fijn zwerfafval worden uitgedrukt in de indicatorscore. De indicatorscore is berekend op basis van een 1-5 schaal zoals beschreven in de hierna opgenomen
tabel.

10

• Landelijke monitor zwerfafval - jaarrapportage 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving

Indicatorscore

Normering

Stuks zwerfafval per meetvak

5

A+

0

4

A

1 t/m 3

3

B

4 t/m 10

2

C

11 t/m 25

1

D

>25
Tabel 2: Indicatorscore in relatie tot de normering

2.1.1

Grof zwerfafval

DEFINITIE GROF ZWERFAFVAL
Zwerfafval met een hoogte, breedte, lengte of diameter groter dan 10 cm, niet zijnde grof
afval zoals meubels, hout, etc.

Grafiek 1 toont de indicatorscore voor grof zwerfafval per gebiedstype voor het jaar 2021.

11

Landelijke monitor zwerfafval - jaarrapportage 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving •

Indicatorscore grof zwerfafval per gebiedstype
GEMIDDELDE ALLE GEBIEDSTYPEN

3,51

Recreatieterrein (niet zijnde waterrecreatie)

4,07

Waterrecreatieterrein

3,86

Bedrijventerrein

3,21

Buurtwinkelgebied II

3,54

Buurtwinkelgebied I

3,07

Woonwijk III

4,07

Woonwijk II

3,72

Woonwijk I

3,40

Evenement- en sportcomplex en omgeving

3,29

Ontsluitingsweg

3,38

Onderwijsinstelling en omgeving

3,35

Verzorgingslocaties

2,55

Openbaar vervoer gebied

3,11

Horeca en uitgaanscentra

3,38

Kernwinkelgebied

3,22

Bermen provinciale wegen

3,42

Waterwegen (incl. sluizen, uiterwaarden, kades en…
Bermen intergemeentelijke/provinciale fietspaden

3,79
3,56

Zwemplassen en strandopgangen

3,80

Natuurgebied

4,32
0,0 0,5 1,0 1,5 2,0 2,5 3,0 3,5 4,0 4,5 5,0

Grafiek 1: Indicatorscore voor grof zwerfafval per gebiedstype

Bovenstaande grafiek brengt de gemiddelde indicatorscore voor grof zwerfafval voor de diverse gebiedstypes in beeld, evenals een gemiddelde van de gebiedstypen tezamen. Het gemiddelde van de gebiedstypen representeert het landelijke gemiddelde. De gemiddelde score
is 3.51, hetgeen tussen norm A en B ligt.
Natuurgebied heeft de hoogste score met 4.32 (ruim boven norm A). Ruim bovengemiddeld
scoren ook Recreatieterrein (niet zijnde waterrecreatie) en Woonwijk III (stedelijkheidsklasse
4/5) beide met een score van 4.07.
Fors lager dan gemiddeld scoren Verzorgingslocaties langs snelwegen met 2.55 (tussen norm
B en C), Buurtwinkelgebied I met 3.07 en Openbaar vervoer gebied met 3.11 (net boven B).
De overige gebiedstypen hebben een score die dichter bij het gemiddelde ligt.
Grafiek 2 geeft voor hetzelfde onderwerp de procentuele verdeling van de normeringsklassen
per gebiedstype weer. Hieruit valt af te lezen dat gemiddeld over alle gebiedstypen achtereenvolgens 13% een A+ scoort, 40% een A, 34% een B, 12% een C en 1% een D.

12

• Landelijke monitor zwerfafval - jaarrapportage 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving

Procentuele verdeling normeringsklassen
grof zwerfafval per gebiedstype
GEMIDDELDE ALLE GEBIEDSTYPEN
Recreatieterrein (niet zijnde waterrecreatie)
Waterrecreatieterrein
Bedrijventerrein
Buurtwinkelgebied II
Buurtwinkelgebied I
Woonwijk III
Woonwijk II
Woonwijk I
Evenement- en sportcomplex en omgeving
Ontsluitingsweg
Onderwijsinstelling en omgeving
Verzorgingslocaties
Openbaar vervoer gebied
Horeca en uitgaanscentra
Kernwinkelgebied
Bermen provinciale wegen
Waterwegen (incl. sluizen, uiterwaarden, kades…
Bermen intergemeentelijke/provinciale fietspaden
Zwemplassen en strandopgangen
Natuurgebied

0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90%100%
A+

A

B

C

D

Grafiek 2: Procentuele verdeling normeringsklassen grof zwerfafval per gebiedstype

2.1.2

Fijn zwerfafval

Fijn zwerfafval is conform het protocol gemeten in de meetvakken zoals geselecteerd voor de
metingen van het grof zwerfafval, waarbij binnen het meetvak een locatie van 1 m2 is bepaald
waar het meeste fijn zwerfafval ligt.
DEFINITIE FIJN ZWERFAFVAL
Zwerfafval met een hoogte, breedte, lengte of diameter groter dan 1 cm en kleiner of gelijk
aan 10 cm, niet zijnde grof afval of kauwgum

De indicatorscore voor fijn zwerfafval is berekend op basis van een 1-5 schaal en weergegeven per gebiedstype. De indicatorscore is op basis van de hierna opgenomen tabel toegekend.

13

Landelijke monitor zwerfafval - jaarrapportage 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving •

Indicatorscore

Normering

Stuks zwerfafval per meetvak

5

A+

0

4

A

1 t/m 3

3

B

4 t/m 10

2

C

11 t/m 25

1

D

>25
Tabel 3: Indicatorscore in relatie tot de normering

De gemiddelde indicatorscore voor fijn zwerfafval komt uit op 3.77, hetgeen onder niveau A
zit. Het hoogst scoren Natuurgebied met 4.35, Recreatieterrein (niet zijnde waterrecreatie)
met 4.13 en Woonwijk III (stedelijkheidsklasse 4/5) met 4.12 (allen boven niveau A) De Verzorgingslocaties langs snelwegen scoren fors lager met 2.95 (net onder niveau B). Ook scoren
Openbaar vervoergebied met 3.13 en Kernwinkelgebied met 3.35 aanzienlijk lager dan gemiddeld (boven niveau B)

Indicatorscore fijn zwerfafval per gebiedstype
GEMIDDELDE ALLE GEBIEDSTYPEN

3,77
4,13
4,05
3,74
3,78
3,43
4,12
3,90
3,70
3,63
3,85
3,69

Recreatieterrein (niet zijnde waterrecreatie)
Waterrecreatieterrein
Bedrijventerrein
Buurtwinkelgebied II
Buurtwinkelgebied I
Woonwijk III
Woonwijk II
Woonwijk I
Evenement- en sportcomplex en omgeving
Ontsluitingsweg
Onderwijsinstelling en omgeving
Verzorgingslocaties

2,95
3,13
3,47
3,35

Openbaar vervoer gebied
Horeca en uitgaanscentra
Kernwinkelgebied
Bermen provinciale wegen
Waterwegen (incl. sluizen, uiterwaarden, kades en…
Bermen intergemeentelijke/provinciale fietspaden
Zwemplassen en strandopgangen
Natuurgebied

4,00
3,98
4,03
4,01
4,35

0,0 0,5 1,0 1,5 2,0 2,5 3,0 3,5 4,0 4,5 5,0
Grafiek 3: Indicatorscore voor fijn zwerfafval per gebiedstype

Grafiek 4 geeft voor hetzelfde onderwerp de procentuele verdeling van de normeringsklassen
per gebiedstype weer. Hieruit valt af te lezen dat gemiddeld over alle gebiedstypen achtereenvolgens 9% een A+ scoort, 66% een A, 18% een B, 6% een C en 1% een D.

14

• Landelijke monitor zwerfafval - jaarrapportage 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving

Procentuele verdeling normeringsklassen
fijn zwerfafval per gebiedstype
GEMIDDELDE ALLE GEBIEDSTYPEN
Recreatieterrein (niet zijnde waterrecreatie)
Waterrecreatieterrein
Bedrijventerrein
Buurtwinkelgebied II
Buurtwinkelgebied I
Woonwijk III
Woonwijk II
Woonwijk I
Evenement- en sportcomplex en omgeving
Ontsluitingsweg
Onderwijsinstelling en omgeving
Verzorgingslocaties
Openbaar vervoer gebied
Horeca en uitgaanscentra
Kernwinkelgebied
Bermen provinciale wegen
Waterwegen (incl. sluizen, uiterwaarden, kades…
Bermen intergemeentelijke/provinciale fietspaden
Zwemplassen en strandopgangen
Natuurgebied

0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90%100%
A+

A

B

C

D

Grafiek 4: Procentuele verdeling normeringsklassen fijn zwerfafval per gebiedstype

2.1.3

Grof zwerfafval per verhardingstype

Bij elke meting in een meetvak is genoteerd of het meeste grof zwerfafval op verhard of onverharde ondergrond lag. Wanneer geen grof zwerfafval aanwezig was (kwaliteitsnorm A+),
was de vraag niet ter zake en is er geen verhardingstype genoteerd.
Onderstaande grafiek laat zien dat in 2021 grof zwerfafval iets vaker wordt aangetroffen op
onverhard oppervlak (53.4%) dan op verhard oppervlak (33.6%). In 12.9% van de gevallen
was in het geheel geen zwerfafval aanwezig (A+-score) en is de aanduiding ‘niet van toepassing’ gebruikt. Het aandeel meetvakken zonder grof zwerfafval is ten opzichte van 2020
(10.1%) – evenals het gemiddelde – ten opzichte van voorgaande jaren verbeterd.

15

Landelijke monitor zwerfafval - jaarrapportage 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving •

Cumulatieve verdeling grof zwerfafval per type
verharding
Totaal 2021
Verhard
Onverhard
n.v.t. (grof = A+)
0%
A+

20%
A

B

C

40%

60%

80%

100%

D
Grafiek 5: Verdeling van grof zwerfafval per type verharding

Grafiek 6 laat vervolgens zien dat de scores voor grof zwerfafval op de verharde en onverharde oppervlakten niet veel verschillen. De scores zijn als volgt: Score A (44.7% tegen
46.6%), scores B (40.4% tegen 37.7%), scores C (13.5% tegen 13.7%) en D (2.0% tegen
1.6%). De scores van verharde oppervlakten worden eerst genoemd.

Procentuele verdeling grof zwerfafval per type
verharding
Totaal 2021
Verhard
Onverhard
0%
A+

20%
A

B

C

40%

60%

80%

100%

D
Grafiek 6: Verdeling van grof zwerfafval per type verharding

2.1.4

Vergelijking met voorgaande jaren

Om de metingen in perspectief te plaatsen, laat deze paragraaf een vergelijking zien met de
metingen uit voorgaande jaren. Grafiek 7 geeft de gemiddelde indicatorscore per jaar weer.
De gemiddelde indicatorscore voor grof zwerfafval is in 2021 hoger dan vorig jaar. Na een
flinke daling in 2019 lijkt de opgaande trend zich te herstellen. De score voor fijn zwerfafval is

16

• Landelijke monitor zwerfafval - jaarrapportage 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving

ook hoger dan voorgaande jaren. Hiermee is de opgaande trend na een kleine daling in 2018
weer zichtbaar.

Gemiddelde indicatorscore per jaar
3,00

3,10

3,20

3,30

3,40

3,50

3,60

3,70

3,80

3,90

3,63
3,60

2017

3,63

2018

3,56
3,33

2019

3,64
3,38

2020

3,65
3,51

2021

3,77
grof zwerfafval

fijn zwerfafval

Grafiek 7: Gemiddelde indicatorscore per jaar voor de jaren 2017 t/m 2021

In Bijlage B is een grafiek opgenomen met de scores vanaf 2008

2.1.5

Kauwgom

Kauwgom wordt in dit onderzoek niet als onderdeel van fijn zwerfafval gezien. Om dit aspect
specifiek in beeld te krijgen, is er in de Landelijke monitor zwerfafval voor gekozen om kauwgom apart te meten.
Uit grafiek 8 blijkt dat in de gebiedstypen Natuurgebied, Recreatieterrein (niet zijnde waterrecreatie) en Zwemplassen en strandopgangen aanmerkelijk minder kauwgom is gemeten dan
in gebieden met een aanmerkelijk hogere gebruiksdruk (o.m. kernwinkelgebied, openbaar vervoer gebied, horeca en uitgaanscentra en Buurtwinkelgebied I).
Het gemiddelde van 73.3% van de meetvakken waar geen kauwgom aangetroffen is flink toegenomen. De toename is deels te verklaren door toevoeging van de 5 extra gebiedstypen
waar aanmerkelijk minder kauwgom is aangetroffen. In 22.4% van de meetvakken is 1 t/m 5
stuks kauwgom en op 4.3% van de meetvakken 5 stuks kauwgom of meer aangetroffen.

17

Landelijke monitor zwerfafval - jaarrapportage 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving •

Procentuele verdeling normeringsklassen
kauwgom per gebiedstype
GEMIDDELDE ALLE GEBIEDSTYPEN
Recreatieterrein (niet zijnde waterrecreatie)
Waterrecreatieterrein
Bedrijventerrein
Buurtwinkelgebied II
Buurtwinkelgebied I
Woonwijk III
Woonwijk II
Woonwijk I
Evenement- en sportcomplex en omgeving
Ontsluitingsweg
Onderwijsinstelling en omgeving
Verzorgingslocaties
Openbaar vervoer gebied
Horeca en uitgaanscentra
Kernwinkelgebied
Bermen provinciale wegen
Waterwegen (incl. sluizen, uiterwaarden, kades…
Bermen intergemeentelijke/provinciale fietspaden
Zwemplassen en strandopgangen
Natuurgebied

0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90%100%

0

1 t/m 4

5 of meer

Grafiek 8: Procentuele verdeling normeringsklassen kauwgom per gebiedstype

2.2

Verstorende elementen

DEFINITIE VERSTORENDE ELEMENTEN
Verstorende elementen hebben een (vertekenende) invloed op de relatie tussen de aanwezigheid van zwerfafval en het kwaliteitsniveau van de openbare ruimte.
Deze invloed is aanwezig op één of meer van de volgende manieren: oorzaak van zwerfafval (bijvoorbeeld morsen tijdens afvalinzameling); aantrekkende werking op zwerfafval (bijvoorbeeld illegale dump); beeldbepalend/beeldvertekenend voor de aanwezigheid van
zwerfafval (bijvoorbeeld aanwezigheid van graffiti of onkruid).

18

• Landelijke monitor zwerfafval - jaarrapportage 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving

Naast zwerfafval zijn er andere factoren bepalend voor het netheidaspect van de openbare
ruimte. Deze verstorende elementen zijn tijdens de schouw ook beoordeeld. Tijdens de meting
is onderscheid gemaakt tussen de aanwezigheid van onkruid op verharding, verwaaid of gemorst afval, illegale dump, evenementenafval, afvalverzamelplaats, graffiti, blad/bloesem en
afvalbakken (incl. vullingsgraad en staat).
Voor elk van deze verstorende elementen worden de meetresultaten in de navolgende subparagrafen toegelicht. In de vorm van een grafiek wordt steeds de procentuele verdeling van
de gemeten kwaliteit weergegeven zowel per gebiedstype als voor het totaal (‘gemiddelde van
alle gebiedstypen’).

2.2.1

Onkruid op verharding

Voor alle gebiedstypen geldt dat erin veruit de meeste gevallen weinig tot geen onkruid voorkwam binnen de meetvakken. Deze uitkomst is ongetwijfeld versterkt door het feit dat ook de
niet of nauwelijks onkruidgevoelige asfaltverhardingen op dit kwaliteitsaspect zijn beoordeeld.
Gemiddeld geldt dat op 95.3% van de verhardingen binnen de meetvakken 0 tot 1% aan onkruid gemeten is. In 4.5% van de meetvakken werd 1-15% onkruid aangetroffen en op 0.2%
van de meetvakken kwam meer dan 15% onkruid voor. Het onkruid dat is gemeten kwam het
meest voor binnen het gebiedstype Verzorgingslocaties. Daarnaast is er in de gebiedstypes
Woonwijk I en Evenement- en sportcomplex en omgeving ook een bovengemiddelde hoeveelheid onkruid gemeten.

19

Landelijke monitor zwerfafval - jaarrapportage 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving •

Procentuele verdeling normeringsklassen
onkruid op verharding per gebiedstype
GEMIDDELDE ALLE GEBIEDSTYPEN
Recreatieterrein (niet zijnde waterrecreatie)
Waterrecreatieterrein
Bedrijventerrein
Buurtwinkelgebied II
Buurtwinkelgebied I
Woonwijk III
Woonwijk II
Woonwijk I
Evenement- en sportcomplex en omgeving
Ontsluitingsweg
Onderwijsinstelling en omgeving
Verzorgingslocaties
Openbaar vervoer gebied
Horeca en uitgaanscentra
Kernwinkelgebied
Bermen provinciale wegen
Waterwegen (incl. sluizen, uiterwaarden, kades…
Bermen intergemeentelijke/provinciale fietspaden
Zwemplassen en strandopgangen
Natuurgebied

0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90%100%

0-1%

1 - 15 %

> 15 %

Grafiek 9: Procentuele verdeling normeringsklassen onkruid op verharding per gebiedstype

2.2.2

Verwaaid of gemorst afval

DEFINITIE VERWAAID OF GEMORST AFVAL
Verwaaid of gemorst afval afkomstig van een direct zichtbare of aanwijsbare plek, waarvan
het aangetroffen zwerfafval direct hiernaar terug te herleiden en als zodanig herkenbaar is.

In 2021 is er iets minder vaak zwerfafval binnen de meetvakken aangemerkt als verwaaid of
vermorst zwerfafval dan in 2020. Gemiddeld is dit op 0.42% van de meetvakken aangetroffen.
Er is vooral verwaaid of gemorst afval waargenomen in de gebiedstypen Buurtwinkelgebied I
(1.5%). Verzorgingslocaties (1.2%) en Kernwinkelgebied (1.0%) scoren ook aanmerkelijk hoger.

20

• Landelijke monitor zwerfafval - jaarrapportage 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving

Percentage meetvakken met
verwaaid of gemorst zwerfafval
GEMIDDELDE ALLE GEBIEDSTYPEN
Recreatieterrein (niet zijnde waterrecreatie)
Waterrecreatieterrein
Bedrijventerrein
Buurtwinkelgebied II

0,42%
0,3%
0,0%
0,6%
0,1%
1,5%

Buurtwinkelgebied I
Woonwijk III

0,2%

0,9%
Woonwijk I
0,8%
Evenement- en sportcomplex en omgeving
0,3%
Ontsluitingsweg
0,1%
Onderwijsinstelling en omgeving
0,2%
Verzorgingslocaties
1,2%
Openbaar vervoer gebied
0,4%
Horeca en uitgaanscentra
0,6%
Kernwinkelgebied
1,0%
Bermen provinciale wegen
0,1%
Waterwegen (incl. sluizen, uiterwaarden, kades en…
0,2%
Bermen intergemeentelijke/provinciale fietspaden
0,1%
Zwemplassen en strandopgangen
0,1%
Natuurgebied
0,0%
Woonwijk II

0%

1%

2%

3%

4%

5%

Grafiek 10: Percentage meetvakken met verwaaid of gemorst zwerfafval

2.2.3

Illegaal gedumpt afval

DEFINITIE ILLEGAAL GEDUMPT AFVAL
Afval (huishoudelijk of bedrijfsafval) met een totaalgewicht groter dan of gelijk aan 10 kg of
een totaal volume groter dan of gelijk aan 25 liter*, dat mensen bewust onbeheerd hebben
achtergelaten in de openbare ruimte in plaats van via de daarvoor geëigende manier afgevoerd. Voorbeelden van illegaal gedumpt afval zijn: verkeerd aangeboden huisvuilzakken,
bijgeplaatst afval bij inzamelvoorzieningen, matrassen, meubilair, koelkasten of fietswrakken die in de openbare ruimte zijn achtergelaten.
Hierbij gaat het niet om een of enkele restanten van consumptie zoals bij zwerfafval, maar
om grotere hoeveelheden afval.

21

Landelijke monitor zwerfafval - jaarrapportage 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving •

* Gebaseerd op de definitie van ‘grofvuil’ uit Hoofdstuk 50 Afval- en reinigingsdiensten van de RAWsystematiek (CROW, 2003) en van ‘illegale dumping’ uit de Afvalstoffenverordening herzien (VNG,
2003).

Gemiddeld is binnen 0.9% van de meetvakken illegaal gedumpt afval geconstateerd. Dit is
nagenoeg gelijk aan vorig jaar (0.9%). De onderlinge verschillen zijn wel toegenomen. Het
meest vaak is illegaal gedumpt afval waargenomen op Verzorgingslocaties (2.5%).
In de gebiedstypen Winkelgebied I (2.4%), Woonwijk stedelijkheidklasse 1 en 2 (Woonwijk I
in de grafiek) (2.1%) en Kernwinkelgebied (1.8%) is een ruim bovengemiddelde hoeveelheid
illegaal gedumpt afval aangetroffen. Binnen elk gebiedstype is er een vorm van illegaal dumpen waargenomen.
De meest aangetroffen soort illegaal gedumpt afval is vuilniszakken. Ook werden diverse keren huisraad, hout en bouwmateriaal aangetroffen. Het overige illegaal gedumpte afval was
van diverse afkomst.

22

• Landelijke monitor zwerfafval - jaarrapportage 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving

Percentage meetvakken met
illegaal gedumpt afval
0,9%

GEMIDDELDE ALLE GEBIEDSTYPEN

0,6%

Recreatieterrein (niet zijnde waterrecreatie)
Waterrecreatieterrein

0,5%

Bedrijventerrein

0,4%

Buurtwinkelgebied II

0,3%
2,4%

Buurtwinkelgebied I

0,4%

Woonwijk III

0,6%

Woonwijk II

2,1%

Woonwijk I

1,0%

Evenement- en sportcomplex en omgeving

0,5%

Ontsluitingsweg
Onderwijsinstelling en omgeving

0,2%
2,5%

Verzorgingslocaties
Openbaar vervoer gebied

0,8%

Horeca en uitgaanscentra

0,9%
1,8%

Kernwinkelgebied

0,5%

Bermen provinciale wegen
Waterwegen (incl. sluizen, uiterwaarden, kades en…

0,6%

Bermen intergemeentelijke/provinciale fietspaden

0,7%
0,9%

Zwemplassen en strandopgangen

0,7%

Natuurgebied

0%

1%

2%

3%

4%

5%

Grafiek 11: Percentage meetvakken met illegaal gedumpt afval

2.2.4

Evenementenafval

DEFINITIE EVENEMENTEN
Een publiekgerichte buitenactiviteit, openluchtmanifestatie, (thema-)dag of week, georganiseerd ten behoeve van een groot aantal bezoekers. Voorbeelden zijn tentfeesten, muziekevenementen, tentoonstellingen, buurt- en straatfeesten, popconcerten, kermissen, beurzen, wijk- of buurtfeesten, markten (niet zijnde de vaste dag- of weekmarkten).

Evenementenafval is binnen 0.04% van de meetvakken aangetroffen. Dat is minder dan vorig
jaar (0.07%). Het meeste evenementenafval is geconstateerd binnen de gebiedstype Horeca
en uitgaanscentra (0.29%). Het gaat vooral om take-away en ander soortige verpakkingen.
De rest valt onder overige evenementenafval en is van diverse afkomst.

23

Landelijke monitor zwerfafval - jaarrapportage 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving •

Percentage meetvakken met
evenementenafval
0,04%
0,00%
Waterrecreatieterrein
0,00%
Bedrijventerrein
0,00%
Buurtwinkelgebied II
0,00%
Buurtwinkelgebied I
0,00%
Woonwijk III
0,00%
Woonwijk II
0,00%
Woonwijk I
0,18%
Evenement- en sportcomplex en omgeving
0,00%
Ontsluitingsweg
0,00%
Onderwijsinstelling en omgeving
0,00%
Verzorgingslocaties
0,18%
Openbaar vervoer gebied
0,07%
Horeca en uitgaanscentra
0,29%
Kernwinkelgebied
0,00%
Bermen provinciale wegen
0,08%
Waterwegen (incl. sluizen, uiterwaarden, kades… 0,00%
Bermen intergemeentelijke/provinciale fietspaden
0,00%
Zwemplassen en strandopgangen
0,00%
Natuurgebied
0,00%
GEMIDDELDE ALLE GEBIEDSTYPEN

Recreatieterrein (niet zijnde waterrecreatie)

0%

1%

2%

3%

4%

5%

Grafiek 12: Percentage meetvakken met evenementenafval

2.2.5

Afvalverzamelplaats

DEFINITIE AFVALVERZAMELPLAATS
Een verzamelplaats van onder- of bovengrondse containers voor glas, GFT, restafval en/of
papier. Klikobakken of eigen afvalbakken vallen niet onder een afvalverzamelplaats.

De meeste afvalverzamelplaatsen zijn aangetroffen in de meetvakken in Buurtwinkel-gebied
stedelijkheidklasse 1, 2 en 3 (Buurtwinkelgebied I in de grafiek) (12.7%). Ook in de gebiedstypen Kernwinkelgebied (7.9%) en Woonwijk I (7.8%) is het aandeel afvalverzamelplaatsen bovengemiddeld. Gemiddeld bevonden zich binnen 2.7% van de meetvakken afvalverzamelplaatsen.

24

• Landelijke monitor zwerfafval - jaarrapportage 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving

Percentage meetvakken met
aanwezigheid afvalverzamelplaats
2,7%

GEMIDDELDE ALLE GEBIEDSTYPEN

0,3%

Recreatieterrein (niet zijnde waterrecreatie)

0,9%

Waterrecreatieterrein

0,2%

Bedrijventerrein

4,6%

Buurtwinkelgebied II

12,7%

Buurtwinkelgebied I

2,1%

Woonwijk III

5,1%

Woonwijk II

7,8%

Woonwijk I

2,3%

Evenement- en sportcomplex en omgeving

0,6%

Ontsluitingsweg

2,1%

Onderwijsinstelling en omgeving
Verzorgingslocaties

1,0%

Openbaar vervoer gebied

1,3%
4,6%

Horeca en uitgaanscentra

9,7%

Kernwinkelgebied

0,2%

Bermen provinciale wegen
Waterwegen (incl. sluizen, uiterwaarden, kades…

0,9%

Bermen intergemeentelijke/provinciale fietspaden

0,2%

Zwemplassen en strandopgangen

0,6%

Natuurgebied

0,1%

0%

5%

10%

15%

20%

Grafiek 13: Percentage meetvakken met een afvalverzamelplaats

2.2.6

Graffiti

Gemiddeld is binnen 4.9% van de meetvakken graffiti geconstateerd. Met name in de gebiedstypen Kernwinkelgebied (14.8%) en Recreatieterrein (niet zijnde waterrecreatie) (9.6%)
is relatief veel graffiti aanwezig.
In de gebiedstypen Bedrijventerrein (0.9%) en Natuurgebied (1.1%) is de minste graffiti geconstateerd.

25

Landelijke monitor zwerfafval - jaarrapportage 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving •

Percentage meetvakken met
aanwezigheid graffiti
4,9%

GEMIDDELDE ALLE GEBIEDSTYPEN

9,6%

Recreatieterrein (niet zijnde waterrecreatie)
Waterrecreatieterrein
Bedrijventerrein
Buurtwinkelgebied II

2,6%
0,9%
2,6%
5,7%

Buurtwinkelgebied I
Woonwijk III
Woonwijk II

1,3%
2,8%
5,6%

Woonwijk I

4,7%

Evenement- en sportcomplex en omgeving

3,7%

Ontsluitingsweg

5,9%

Onderwijsinstelling en omgeving
Verzorgingslocaties

8,4%

Openbaar vervoer gebied

8,4%
7,5%

Horeca en uitgaanscentra

14,8%

Kernwinkelgebied
Bermen provinciale wegen

1,3%

Waterwegen (incl. sluizen, uiterwaarden, kades…

4,2%
3,6%

Bermen intergemeentelijke/provinciale fietspaden

4,6%

Zwemplassen en strandopgangen
Natuurgebied

0%

1,1%
5%

10%

15%

20%

Grafiek 14: Percentage meetvakken met aanwezigheid van graffiti

2.2.7

Blad en bloesem

Gemiddeld is op 24.3% van de meetvakken blad en/of bloesem aangetroffen. Het meeste blad
en/of bloesem is geconstateerd in de gebiedstypen Woonwijk I (33.3%), Woonwijk II en Buurtwinkelgebied I (32.3%)
In de gebiedstypen Zwemplassen en strandopgangen (6.7%) en Bermen provinciale wegen
(11.7%) is het minst vaak blad en/of bloesem aangetroffen.

26

• Landelijke monitor zwerfafval - jaarrapportage 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving

Percentage meetvakken met
aanwezigheid blad/bloesem
24,3%

GEMIDDELDE ALLE GEBIEDSTYPEN

23,1%

Recreatieterrein (niet zijnde waterrecreatie)

19,9%

Waterrecreatieterrein

25,1%

Bedrijventerrein

27,3%

Buurtwinkelgebied II

32,3%

Buurtwinkelgebied I

23,2%

Woonwijk III
Woonwijk II

32,5%

Woonwijk I

33,3%
31,1%

Evenement- en sportcomplex en omgeving

18,9%

Ontsluitingsweg

30,0%

Onderwijsinstelling en omgeving

21,6%

Verzorgingslocaties

24,1%

Openbaar vervoer gebied

26,1%

Horeca en uitgaanscentra

28,4%

Kernwinkelgebied

11,7%

Bermen provinciale wegen
Waterwegen (incl. sluizen, uiterwaarden, kades…

15,4%
16,7%

Bermen intergemeentelijke/provinciale fietspaden

6,7%

Zwemplassen en strandopgangen

17,7%

Natuurgebied

0%

5% 10% 15% 20% 25% 30% 35% 40%

Grafiek 15: Percentage meetvakken met aanwezigheid van blad en bloesem op verharding

2.2.8

Afvalbakken

In alle gebiedstypen zijn afvalbakken aangetroffen. Gemiddeld was binnen 14.8% van de
meetvakken een afvalbak aanwezig. Uit de grafiek blijkt dat veruit de meeste afvalbakken
worden aangetroffen in meetvakken binnen het gebiedstype Verzorgings-locaties (47.2%).
De minste afvalbakken staan in de meetvakken op Bedrijventerrein (1.8%), Bermen provinciale wegen (3.2%) en Bermen intergemeentelijk/provinciale fietspaden (3.4%).

27

Landelijke monitor zwerfafval - jaarrapportage 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving •

Percentage meetvakken met
aanwezigheid afvalbak
14,8%
18,2%
15,7%

GEMIDDELDE ALLE GEBIEDSTYPEN
Recreatieterrein (niet zijnde waterrecreatie)
Waterrecreatieterrein
Bedrijventerrein

1,8%
12,5%

Buurtwinkelgebied II

24,4%

Buurtwinkelgebied I
Woonwijk III
Woonwijk II
Woonwijk I
Evenement- en sportcomplex en omgeving
Ontsluitingsweg
Onderwijsinstelling en omgeving

5,1%
5,4%
10,0%
9,3%
5,2%
14,3%
47,2%

Verzorgingslocaties
Openbaar vervoer gebied

31,6%

Horeca en uitgaanscentra

23,8%
30,3%

Kernwinkelgebied
Bermen provinciale wegen

3,2%

Waterwegen (incl. sluizen, uiterwaarden, kades…
Bermen intergemeentelijke/provinciale fietspaden

13,1%
3,4%

21,8%

Zwemplassen en strandopgangen
Natuurgebied

0%

4,2%
10%

20%

30%

40%

50%

Grafiek 16: Percentage meetvakken met aanwezigheid van afvalbakken

Grafiek 17 laat zien dat gemiddeld 90.3% van de afvalbakken voor 0 tot 80% gevuld was
tijdens de metingen. In de gebiedstypen Buurtwinkelgebied I, Bedrijventerrein en Verzorgingslocaties zijn vaker (bijna) volle afvalbakken (vullingsgraad 80-100%) geconstateerd.

28

• Landelijke monitor zwerfafval - jaarrapportage 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving

Procentuele verdeling
vullingsgraad afvalbakken
GEMIDDELDE ALLE GEBIEDSTYPEN
Recreatieterrein (niet zijnde waterrecreatie)
Waterrecreatieterrein
Bedrijventerrein
Buurtwinkelgebied II
Buurtwinkelgebied I
Woonwijk III
Woonwijk II
Woonwijk I
Evenement- en sportcomplex en omgeving
Ontsluitingsweg
Onderwijsinstelling en omgeving
Verzorgingslocaties
Openbaar vervoer gebied
Horeca en uitgaanscentra
Kernwinkelgebied
Bermen provinciale wegen
Waterwegen (incl. sluizen, uiterwaarden, kades…
Bermen intergemeentelijke/provinciale fietspaden
Zwemplassen en strandopgangen
Natuurgebied

0%

20%

0 - 80 %

40%

60%

80%

100%

80 - 100 %
Grafiek 17: Vullingsgraad van de afvalbakken

De staat van de afvalbakken (grafiek 18) is in de meeste meetvakken ‘goed’. In 3.4% van de
meetvakken is de staat van een afvalbak als ‘slecht’ aangeduid. De meeste afvalbakken in
slechte staat werden aangetroffen in de gebiedstypen Woonwijk III (11.8%), Bermen provinciale wegen (10.5%) en Verzorgingslocaties (8.4%).

29

Landelijke monitor zwerfafval - jaarrapportage 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving •

Procentuele verdeling
staat afvalbakken
GEMIDDELDE ALLE GEBIEDSTYPEN
Recreatieterrein (niet zijnde waterrecreatie)
Waterrecreatieterrein
Bedrijventerrein
Buurtwinkelgebied II
Buurtwinkelgebied I
Woonwijk III
Woonwijk II
Woonwijk I
Evenement- en sportcomplex en omgeving
Ontsluitingsweg
Onderwijsinstelling en omgeving
Verzorgingslocaties
Openbaar vervoer gebied
Horeca en uitgaanscentra
Kernwinkelgebied
Bermen provinciale wegen
Waterwegen (incl. sluizen, uiterwaarden, kades…
Bermen intergemeentelijke/provinciale fietspaden
Zwemplassen en strandopgangen
Natuurgebied

0%

20%

goed

slecht

40%

60%

80%

100%

Grafiek 18: Staat van de afvalbakken

2.3

Fractietelling

Tijdens elke meetronde heeft tevens een fractietelling plaatsgevonden. Door middel van deze
telling wordt inzicht verschaft in de samenstelling van het zwerfafval. Tijdens de telling is zowel
naar grof als fijn zwerfafval gekeken. De telling is in alle meetvakken uitgevoerd. De jaartotalen
waarop de grafieken zijn gebaseerd, zijn te vinden in bijlage A.
Voor het tellen zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd:
•

Er is onderscheid gemaakt tussen kauwgom/peuken en het overige zwerfafval. Het aantal
stuks kauwgoms is geteld op de plek (1 m2) met de meeste kauwgom binnen het meetvak. Het aantal peuken is geteld op de vuilste plek voor fijn zwerfafval (1 m2) binnen het
meetvak. Het overige zwerfafval is geteld binnen het volledige meetvak (100 m2);

30

• Landelijke monitor zwerfafval - jaarrapportage 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving

•

Er is zowel op verhard als onverhard oppervlak geteld.

•

Vanaf meetronde 4 in 2020 zijn er 16 extra fracties toegevoegd. Om de leesbaarheid en
de jaar op jaar vergelijking van de grafieken te behouden is de oude fractieverdeling aangehouden. De nieuwe fractieverdeling is als bijlage opgenomen.

In onderstaande grafiek is de verdeling van het zwerfafval weergegeven naar type. Onderscheid wordt gemaakt tussen (resten van) ‘Verpakkingen’, (resten van) ‘Niet verpakkingen’ en
‘Klein en organisch afval’. Hieruit valt af te leiden dat het meest voorkomende soorten zwerfafval behoren tot de categorie ‘Verpakking’. Zwerfafval uit de categorieën ‘Niet verpakking’ en
‘Klein en organisch afval’ komen iets minder vaak voor.

Verhouding Verpakking, Niet verpakking en
Klein en organisch afval
Klein en organisch afval;
27,0%
Verpakking;
35,9%

Niet verpakking;
37,1%

Grafiek 19: Procentuele verdeling zwerfafvalfracties naar categorie

In navolgende grafieken wordt een beeld gegeven van de precieze samenstelling van het
zwerfafval. De grafieken worden eerst middels de oude fractieverdeling gepresenteerd, teneinde jaar op jaar vergelijking mogelijk te houden. Vervolgens zal er ingegaan worden op de
uitkomsten van de extra fracties.

31

Landelijke monitor zwerfafval - jaarrapportage 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving •

Verdeling Klein en organisch afval en Niet verpakking
per fractie

Metaal en overig; 5%

Niet te specificeren;
3%

Kauwgom; 9%

Sigarettenpeuken;
31%
Papier: overig; 20%

Papier:
reclamedrukwerk;
0,4%
Papier: kranten;
0,1%
Papier: bonnetjes ;
3%
Papier: Zakdoek; 3%
Voedselresten; 2%

Kunststoffen nietverpakkingen; 16%
Snoepen:
ijsstokjes/lollystokjes; 1%

Take-away:
servetten; 3%
Take-away: overig ;
2%

Take-away: rietjes;
1%

Grafiek 20: Procentuele verdeling Klein en organisch afval en
Niet verpakking per subcategorie

Uit voorgaande grafiek blijkt dat de meerderheid van het zwerfafval binnen de categorieën
‘Klein en organisch afval’ en 'Niet verpakking’ bestaat uit Sigarettenpeuken (31%), Papier
(26%) en Kunststoffen niet verpakkingen (16%). Vervolgens bepalen Kauwgom (9%) en Takeaway (7%) grotendeels de samenstelling.

32

• Landelijke monitor zwerfafval - jaarrapportage 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving

Verdeling Verpakking per fractie
Take-away: bekers;
5%
Kunststoffen
verpakkingen; 15%

Take-away: bakjes;
2%
Take-away: zakken;
2%

Overige:
rookwarenverpakking
en; 4%
Snoepen:
snoepwikkels; 19%
Overige: metaal/blik;
7%

Overige:
papier/karton; 3%
Drinken: glazen fles;
1%

Overig: plastic tas
(winkel + markt); 1%

Drinken: blikjes; 14%

Overig: kunststof ;
13%

Drinken: drankenkartons; 1%

Overig: glas; 1%
Drinken:
doppen/sluitingen;
6%

Drinken: kunststof
flesjes < 1 liter; 4%
Drinken:
knijpverpakkingen;
1%

Drinken: kunststof
flesjes 1 liter of
meer; 0,5%

Grafiek 21: Procentuele verdeling Verpakking per subcategorie

Uit bovenstaande grafiek blijkt dat binnen de hoofdcategorie ‘Drank- en eetverpakking’ de
subcategorieën Overig (29%), Drinken (28%), en Snoepen (19%) het grootste aandeel innemen.
De politieke focus is speciaal gericht op de fracties blikjes, kunststof drinkflesjes (< 1 liter; 1
liter en groter) en plastic tassen. Onderstaande grafiek laat zien welke aantallen zijn aangetroffen tijdens de metingen in 2015 t/m 2021. Om een vergelijking met voorgaande jaren mogelijk te maken zijn voor 2018 t/m 2021 alleen de getelde hoeveelheden tijdens de vaste meetronden 3, 4 en 6 opgenomen. De getelde aantallen tijdens de extra meetronden zijn achterwege gelaten.
De grafiek laat zien dat Blikjes het meest voorkomen en kunststof flessen ≥1 liter het minst.
Voor de categorie Plastic tas is er na een lichte stijging de dalende trend weer ingezet. De
categorie Blikjes is er na een dalend verloop wederom een duidelijke stijging waarneembaar.
De categorie Kunststofflesje <1 liter zet de dalende trend weer door na een stijging in 2019.

33

Landelijke monitor zwerfafval - jaarrapportage 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving •

Ten aanzien van de categorie Kunststof flesjes 1 liter is er geen duidelijke trend waarneembaar.
9000
8000
7000
6000
5000
4000
3000
2000
1000
0
Plastic tas
2015

Blikjes
2016

2017

Kunststof flesje<1
liter
2018

2019

2020

Kunststof flesje 1
liter en groter
2021

Grafiek 22: Totaal aantal getelde aandachtsfracties meetronden 3, 4 en 6 per jaar

In Bijlage B is een grafiek opgenomen met de resultaten van alle afzonderlijke metingen.

De uitbreiding van 33 naar 49 fracties geeft ook een aantal nieuwe inzichten. Het meest in het
oog springende is de splitsing van een aantal fracties tussen wel of niet gemaakt van plastic.
Deze fracties betreffen artikelen voor eenmalig gebruik, die veelal van plastic gemaakt worden
(ook wel Single Used Plastics genoemd). De tendens is om deze artikelen niet meer van plastic te maken. De volgende grafiek laat zien hoever men is met de omslag. Vorig jaar was het
gemiddelde aandeel Single Used Plastics 53.9%. Dit jaar is per percentage gedaald naar
43.1%. Daarnaast is het opvallend dat het totaal aantal stuks samen (Singel Used Plastics en
niet van plastic) ongeveer 20% hoger is.

34

• Landelijke monitor zwerfafval - jaarrapportage 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving

Procentuele verdeling tussen plastic of niet van
plastic van eenmalige gebruiksartikelen
totaal eenmalige gebruiksartikelen
drink/koffie/ijs-bekers
(friet)bakjes
rietjes
overig (vorkje-roerstaafje etc)
snoepwikkels/zakjes etc.
overig (dop/sluiting)
tas (winkel + markt)
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%

Plastic

Niet van plastic

Grafiek 23: procentuele verdeling van eenmalige gebruiksartikelen
naar plastic of niet van plastic

Tot slot is in bijlage A een overzicht opgenomen van de getelde aantallen fracties per subcategorie, verdeeld naar gebiedstype.

35

Landelijke monitor zwerfafval jaarrapportage - 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving •

BIJLAGE A

Resultaten in tabelvorm

Procentuele verdeling grof zwerfafval per gebiedstype 2021
A+

A

B

C

D

Totaal

Indicatorscore

Recreatieterrein (niet zijnde waterrecreatie)

34,0%

43,3%

18,5%

3,9%

0,2%

100%

4,07

1149

Waterrecreatieterrein

21,8%

49,2%

23,0%

5,7%

0,4%

100%

3,86

1287

Bedrijventerrein

4,3%

35,7%

40,3%

16,7%

3,1%

100%

3,21

1386

Buurtwinkelgebied II

6,9%

48,7%

35,7%

8,4%

0,3%

100%

3,54

966

Buurtwinkelgebied I

2,4%

27,3%

46,6%

22,3%

1,3%

100%

3,07

1134

Woonwijk III

31,4%

49,4%

15,5%

2,9%

0,9%

100%

4,07

1116

Woonwijk II

16,3%

49,7%

24,5%

9,0%

0,5%

100%

3,72

1188

Woonwijk I

6,8%

39,8%

41,9%

10,2%

1,3%

100%

3,40

1134

Evenement- en sportcomplex en omgeving

5,7%

35,3%

42,2%

15,6%

1,2%

100%

3,29

1311

Ontsluitingsweg

6,2%

41,5%

37,7%

13,2%

1,4%

100%

3,38

1428

Onderwijsinstelling en omgeving

6,5%

37,0%

42,3%

13,4%

0,8%

100%

3,35

1035

Verzorgingslocaties

0,5%

11,3%

41,7%

35,6%

10,8%

100%

2,55

1125

Openbaar vervoer gebied

3,8%

29,0%

44,5%

19,5%

3,2%

100%

3,11

1419

Horeca en uitgaanscentra

6,1%

41,1%

38,8%

12,9%

1,2%

100%

3,38

1398

Kernwinkelgebied

3,8%

32,6%

46,2%

15,9%

1,4%

100%

3,22

1149

Bermen provinciale wegen

6,4%

42,0%

39,9%

10,3%

1,4%

100%

3,42

1329

Waterwegen (incl. sluizen, uiterwaarden, kades en haven)

19,7%

47,7%

25,2%

6,5%

0,8%

100%

3,79

1329

Bermen intergemeentelijke/provinciale fietspaden

9,7%

47,2%

33,3%

8,9%

0,9%

100%

3,56

1347

Zwemplassen en strandopgangen

21,1%

45,2%

27,2%

6,0%

0,5%

100%

3,80

1344

Natuurgebied

44,9%

43,4%

10,3%

1,3%

0,1%

100%

4,32

1326

Gemiddelde 2021

12,9%

39,9%

33,7%

11,9%

1,6%

100%

3,51

24900

36

Aantal
metingen

• Landelijke monitor zwerfafval jaarrapportage - 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving

Procentuele verdeling fijn zwerfafval per gebiedstype 2021
A+

A

B

C

D

Totaal

Indicatorscore

Aantal
metingen

Recreatieterrein (niet zijnde waterrecreatie)

27,9%

60,5%

8,9%

2,5%

0,2%

100%

4,13

1149

Waterrecreatieterrein

16,2%

74,5%

7,4%

1,6%

0,3%

100%

4,05

1287

Bedrijventerrein

3,0%

73,5%

18,6%

4,3%

0,6%

100%

3,74

1386

Buurtwinkelgebied II

3,8%

74,2%

18,8%

2,8%

0,3%

100%

3,78

966

Buurtwinkelgebied I

0,9%

53,5%

34,9%

8,9%

1,8%

100%

3,43

1134

Woonwijk III

20,0%

73,4%

5,6%

0,9%

0,2%

100%

4,12

1116

Woonwijk II

6,2%

81,1%

10,0%

1,7%

1,0%

100%

3,90

1188

Woonwijk I

2,3%

72,8%

18,9%

5,0%

1,1%

100%

3,70

1134

Evenement- en sportcomplex en omgeving

2,4%

66,5%

23,7%

6,6%

0,8%

100%

3,63

1311

Ontsluitingsweg

8,6%

71,8%

15,4%

4,0%

0,2%

100%

3,85

1428

Onderwijsinstelling en omgeving

4,1%

70,2%

18,4%

5,5%

1,8%

100%

3,69

1035

Verzorgingslocaties

0,6%

28,5%

42,0%

22,6%

6,3%

100%

2,95

1125

Openbaar vervoer gebied

0,2%

40,7%

36,1%

17,7%

5,4%

100%

3,13

1419

Horeca en uitgaanscentra

0,6%

57,1%

31,6%

9,7%

0,9%

100%

3,47

1398

Kernwinkelgebied

0,5%

47,6%

39,2%

11,8%

0,9%

100%

3,35

1149

Bermen provinciale wegen

10,6%

80,7%

7,1%

1,1%

0,4%

100%

4,00

1329

Waterwegen (incl. sluizen, uiterwaarden, kades en haven)

13,8%

73,1%

10,1%

2,9%

0,1%

100%

3,98

1329

Bermen intergemeentelijke/provinciale fietspaden

12,0%

80,5%

6,6%

0,8%

0,1%

100%

4,03

1347

Zwemplassen en strandopgangen

15,1%

74,4%

7,6%

2,5%

0,4%

100%

4,01

1344

Natuurgebied

39,6%

56,7%

2,9%

0,7%

0,1%

100%

4,35

1326

Gemiddelde 2021

9,5%

65,7%

18,0%

5,7%

1,1%

100%

3,77

24900

37

Landelijke monitor zwerfafval jaarrapportage - 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving •

Procentuele verdeling grof zwerfafval naar type verharding
A

B

C

D

Totaal

Aantal
metingen

Verhard

15,0%

13,6%

4,5%

0,5%

33,6%

8370

Onverhard

24,9%

20,2%

7,3%

1,1%

53,4%

13309

Grof zwerfafval

A+

N.v.t. (grof = A+)

12,9%

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

12,9%

3221

Totaal 2021

12,9%

39,9%

33,7%

11,9%

1,6%

100,0%

24900

0

1 t/m 4

5 of meer

Totaal

Aantal
metingen

Recreatieterrein (niet zijnde waterrecreatie)

95%

5%

0%

100%

1149

Waterrecreatieterrein

91%

8%

1%

100%

1287

Bedrijventerrein

78%

22%

1%

100%

1386

Buurtwinkelgebied II

61%

35%

4%

100%

966

Buurtwinkelgebied I

46%

41%

13%

100%

1134

Woonwijk III

83%

17%

0%

100%

1116

Woonwijk II

74%

25%

1%

100%

1188

Woonwijk I

62%

34%

3%

100%

1134

Evenement- en sportcomplex en omgeving

68%

28%

5%

100%

1311

Ontsluitingsweg

77%

20%

3%

100%

1428

Onderwijsinstelling en omgeving

66%

32%

3%

100%

1035

Verzorgingslocaties

69%

27%

4%

100%

1125

Openbaar vervoer gebied

44%

36%

20%

100%

1419

Horeca en uitgaanscentra

45%

44%

11%

100%

1398

Kernwinkelgebied

38%

45%

17%

100%

1149

Bermen provinciale wegen

91%

9%

0%

100%

1329

Waterwegen (incl. sluizen, uiterwaarden, kades en haven)

87%

12%

0%

100%

1329

Bermen intergemeentelijke/provinciale fietspaden

87%

13%

0%

100%

1347

Zwemplassen en strandopgangen

95%

5%

0%

100%

1344

Procentuele verdeling kauwgom per gebiedstype

Natuurgebied

98%

2%

0%

100%

1326

Gemiddelde 2021

73,3%

22,4%

4,3%

100%

24900

38

• Landelijke monitor zwerfafval jaarrapportage - 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving

Procentuele verdeling onkruid op verharding per gebiedstype
0

1 - 15 %

> 15 %

Totaal

Aantal
metingen

Recreatieterrein (niet zijnde waterrecreatie)

98%

1%

0%

100%

420

Waterrecreatieterrein

95%

5%

0%

100%

680

Bedrijventerrein

93%

7%

0%

100%

1180

Buurtwinkelgebied II

94%

6%

1%

100%

904

Buurtwinkelgebied I

97%

3%

0%

100%

1082

Woonwijk III

96%

4%

0%

100%

862

Woonwijk II

95%

5%

0%

100%

1055

Woonwijk I

92%

7%

0%

100%

1047

Evenement- en sportcomplex en omgeving

92%

8%

0%

100%

1127

Ontsluitingsweg

96%

3%

0%

100%

1093

Onderwijsinstelling en omgeving

95%

5%

0%

100%

900

Verzorgingslocaties

89%

11%

1%

100%

892

Openbaar vervoer gebied

96%

4%

0%

100%

1316

Horeca en uitgaanscentra

98%

2%

0%

100%

1339

Kernwinkelgebied

98%

2%

0%

100%

1120

Bermen provinciale wegen

97%

3%

0%

100%

857

Waterwegen (incl. sluizen, uiterwaarden, kades en haven)

94%

6%

0%

100%

830

Bermen intergemeentelijke/provinciale fietspaden

98%

2%

0%

100%

920

Zwemplassen en strandopgangen

99%

1%

0%

100%

554

Natuurgebied

99%

1%

0%

100%

288

Gemiddelde 2021

95,3%

4,5%

0,2%

100%

18466

39

Landelijke monitor zwerfafval jaarrapportage - 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving •

Percentage meetvakken met verwaaid en/of gemorst afval
Aantal
Percentage metingen
Recreatieterrein (niet zijnde waterrecreatie)

0,3%

1149

Waterrecreatieterrein

0,0%

1287

Bedrijventerrein

0,6%

1386

Buurtwinkelgebied II

0,1%

966

Buurtwinkelgebied I

1,5%

1134

Woonwijk III

0,2%

1116

Woonwijk II

0,9%

1188

Woonwijk I

0,8%

1134

Evenement- en sportcomplex en omgeving

0,3%

1311

Ontsluitingsweg

0,1%

1428

Onderwijsinstelling en omgeving

0,2%

1035

Verzorgingslocaties

1,3%

1125

Openbaar vervoer gebied

0,4%

1419

Horeca en uitgaanscentra

0,6%

1398

Kernwinkelgebied

1,0%

1149

Bermen provinciale wegen

0,1%

1329

Waterwegen (incl. sluizen, uiterwaarden, kades en haven)

0,2%

1329

Bermen intergemeentelijke/provinciale fietspaden

0,1%

1347

Zwemplassen en strandopgangen

0,1%

1344

Natuurgebied

0,0%

1326

Gemiddelde 2021

0,4%

24900

40

• Landelijke monitor zwerfafval jaarrapportage - 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving

Percentage meetvakken met illegaal gedumpt afval
Aantal
Percentage metingen
Recreatieterrein (niet zijnde waterrecreatie)

0,6%

1149

Waterrecreatieterrein

0,5%

1287

Bedrijventerrein

0,4%

1386

Buurtwinkelgebied II

0,3%

966

Buurtwinkelgebied I

2,4%

1134

Woonwijk III

0,4%

1116

Woonwijk II

0,6%

1188

Woonwijk I

2,2%

1134

Evenement- en sportcomplex en omgeving

1,0%

1311

Ontsluitingsweg

0,5%

1428

Onderwijsinstelling en omgeving

0,2%

1035

Verzorgingslocaties

2,6%

1125

Openbaar vervoer gebied

0,9%

1419

Horeca en uitgaanscentra

0,9%

1398

Kernwinkelgebied

1,9%

1149

Bermen provinciale wegen

0,5%

1329

Waterwegen (incl. sluizen, uiterwaarden, kades en haven)

0,6%

1329

Bermen intergemeentelijke/provinciale fietspaden

0,7%

1347

Zwemplassen en strandopgangen

0,9%

1344

Natuurgebied

0,7%

1326

Gemiddelde 2021

0,9%

24900

41

Landelijke monitor zwerfafval jaarrapportage - 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving •

Percentage meetvakken met evenementenafval
Aantal
Percentage metingen
Recreatieterrein (niet zijnde waterrecreatie)

0,0%

1149

Waterrecreatieterrein

0,0%

1287

Bedrijventerrein

0,0%

1386

Buurtwinkelgebied II

0,0%

966

Buurtwinkelgebied I

0,0%

1134

Woonwijk III

0,0%

1116

Woonwijk II

0,0%

1188

Woonwijk I

0,2%

1134

Evenement- en sportcomplex en omgeving

0,0%

1311

Ontsluitingsweg

0,0%

1428

Onderwijsinstelling en omgeving

0,0%

1035

Verzorgingslocaties

0,2%

1125

Openbaar vervoer gebied

0,1%

1419

Horeca en uitgaanscentra

0,3%

1398

Kernwinkelgebied

0,0%

1149

Bermen provinciale wegen

0,1%

1329

Waterwegen (incl. sluizen, uiterwaarden, kades en haven)

0,0%

1329

Bermen intergemeentelijke/provinciale fietspaden

0,0%

1347

Zwemplassen en strandopgangen

0,0%

1344

Natuurgebied

0,0%

1326

Gemiddelde 2021

0,0%

24900

42

• Landelijke monitor zwerfafval jaarrapportage - 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving

Percentage meetvakken met afvalinzamelplaats
Aantal
Percentage metingen
Recreatieterrein (niet zijnde waterrecreatie)

0,3%

1149

Waterrecreatieterrein

0,9%

1287

Bedrijventerrein

0,2%

1386

Buurtwinkelgebied II

4,6%

966

Buurtwinkelgebied I

12,7%

1134

Woonwijk III

2,1%

1116

Woonwijk II

5,1%

1188

Woonwijk I

7,8%

1134

Evenement- en sportcomplex en omgeving

2,3%

1311

Ontsluitingsweg

0,6%

1428

Onderwijsinstelling en omgeving

2,1%

1035

Verzorgingslocaties

1,0%

1125

Openbaar vervoer gebied

1,3%

1419

Horeca en uitgaanscentra

4,6%

1398

Kernwinkelgebied

9,7%

1149

Bermen provinciale wegen

0,2%

1329

Waterwegen (incl. sluizen, uiterwaarden, kades en haven)

0,9%

1329

Bermen intergemeentelijke/provinciale fietspaden

0,2%

1347

Zwemplassen en strandopgangen

0,6%

1344

Natuurgebied

0,1%

1326

Gemiddelde 2021

2,7%

24900

43

Landelijke monitor zwerfafval jaarrapportage - 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving •

Percentage meetvakken met graffiti
Aantal
Percentage metingen
Recreatieterrein (niet zijnde waterrecreatie)

9,6%

1149

Waterrecreatieterrein

2,6%

1287

Bedrijventerrein

0,9%

1386

Buurtwinkelgebied II

2,6%

966

Buurtwinkelgebied I

5,7%

1134

Woonwijk III

1,3%

1116

Woonwijk II

2,8%

1188

Woonwijk I

5,6%

1134

Evenement- en sportcomplex en omgeving

4,7%

1311

Ontsluitingsweg

3,7%

1428

Onderwijsinstelling en omgeving

5,9%

1035

Verzorgingslocaties

8,4%

1125

Openbaar vervoer gebied

8,4%

1419

Horeca en uitgaanscentra

7,5%

1398

Kernwinkelgebied

14,8%

1149

Bermen provinciale wegen

1,3%

1329

Waterwegen (incl. sluizen, uiterwaarden, kades en haven)

4,2%

1329

Bermen intergemeentelijke/provinciale fietspaden

3,6%

1347

Zwemplassen en strandopgangen

4,6%

1344

Natuurgebied

1,1%

1326

Gemiddelde 2021

4,9%

24900

44

• Landelijke monitor zwerfafval jaarrapportage - 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving

Percentage meetvakken met blad/bloesem
Aantal
Percentage metingen
Recreatieterrein (niet zijnde waterrecreatie)

23,1%

420

Waterrecreatieterrein

19,9%

680

Bedrijventerrein

25,1%

1180

Buurtwinkelgebied II

27,3%

904

Buurtwinkelgebied I

32,3%

1082

Woonwijk III

23,2%

862

Woonwijk II

32,5%

1055

Woonwijk I

33,3%

1047

Evenement- en sportcomplex en omgeving

31,1%

1127

Ontsluitingsweg

18,9%

1093

Onderwijsinstelling en omgeving

30,0%

900

Verzorgingslocaties

21,6%

892

Openbaar vervoer gebied

24,1%

1316

Horeca en uitgaanscentra

26,1%

1339

Kernwinkelgebied

28,4%

1120

Bermen provinciale wegen

11,7%

857

Waterwegen (incl. sluizen, uiterwaarden, kades en haven)

15,4%

830

Bermen intergemeentelijke/provinciale fietspaden

16,7%

920

Zwemplassen en strandopgangen

6,7%

554

Natuurgebied

17,7%

288

Gemiddelde 2021

24,3%

18466

45

Landelijke monitor zwerfafval jaarrapportage - 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving •

Percentage meetvakken met afvalbakken
Aantal
Percentage metingen
Recreatieterrein (niet zijnde waterrecreatie)

18,2%

1149

Waterrecreatieterrein

15,7%

1287

Bedrijventerrein

1,8%

1386

Buurtwinkelgebied II

12,5%

966

Buurtwinkelgebied I

24,4%

1134

Woonwijk III

5,1%

1116

Woonwijk II

5,4%

1188

Woonwijk I

10,0%

1134

Evenement- en sportcomplex en omgeving

9,3%

1311

Ontsluitingsweg

5,2%

1428

Onderwijsinstelling en omgeving

14,3%

1035

Verzorgingslocaties

47,2%

1125

Openbaar vervoer gebied

31,6%

1419

Horeca en uitgaanscentra

23,8%

1398

Kernwinkelgebied

30,3%

1149

Bermen provinciale wegen

3,2%

1329

Waterwegen (incl. sluizen, uiterwaarden, kades en haven)

13,1%

1329

Bermen intergemeentelijke/provinciale fietspaden

3,4%

1347

Zwemplassen en strandopgangen

21,8%

1344

Natuurgebied

4,2%

1326

Gemiddelde 2021

14,8%

24900

46

• Landelijke monitor zwerfafval jaarrapportage - 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving

Procentuele verdeling vullingsgraad afvalbakken
0 - 80 %

80 - 100 %

Totaal

Aantal
metingen

Recreatieterrein (niet zijnde waterrecreatie)

93%

7%

100%

209

Waterrecreatieterrein

96%

4%

100%

202

Bedrijventerrein

84%

16%

100%

25

Buurtwinkelgebied II

90%

10%

100%

121

Buurtwinkelgebied I

82%

18%

100%

277

Woonwijk III

91%

9%

100%

57

Woonwijk II

91%

9%

100%

64

Woonwijk I

89%

11%

100%

113

Evenement- en sportcomplex en omgeving

89%

11%

100%

122

Ontsluitingsweg

92%

8%

100%

74

Onderwijsinstelling en omgeving

87%

13%

100%

148

Verzorgingslocaties

85%

15%

100%

531

Openbaar vervoer gebied

94%

6%

100%

449

Horeca en uitgaanscentra

92%

8%

100%

333

Kernwinkelgebied

90%

10%

100%

348

Bermen provinciale wegen

88%

12%

100%

42

Waterwegen (incl. sluizen, uiterwaarden, kades en haven)

93%

7%

100%

174

Bermen intergemeentelijke/provinciale fietspaden

87%

13%

100%

46

Zwemplassen en strandopgangen

97%

3%

100%

293

Natuurgebied

88%

13%

100%

56

Gemiddelde 2021

90,3%

9,7%

100,0%

3684

47

Landelijke monitor zwerfafval jaarrapportage - 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving •

Procentuele verdeling staat van afvalbakken
goed

slecht

Totaal

Aantal
metingen

Recreatieterrein (niet zijnde waterrecreatie)

95%

5%

100%

209

Waterrecreatieterrein

98%

2%

100%

202

Bedrijventerrein

96%

4%

100%

25

Buurtwinkelgebied II

100%

0%

100%

121

Buurtwinkelgebied I

97%

3%

100%

277

Woonwijk III

89%

11%

100%

57

Woonwijk II

98%

2%

100%

64

Woonwijk I

94%

6%

100%

113

Evenement- en sportcomplex en omgeving

94%

6%

100%

122

Ontsluitingsweg

96%

4%

100%

74

Onderwijsinstelling en omgeving

97%

3%

100%

148

Verzorgingslocaties

92%

8%

100%

531

Openbaar vervoer gebied

99%

1%

100%

449

Horeca en uitgaanscentra

98%

2%

100%

333

Kernwinkelgebied

99%

1%

100%

348

Bermen provinciale wegen

90%

10%

100%

42

Waterwegen (incl. sluizen, uiterwaarden, kades en haven)

99%

1%

100%

174

Bermen intergemeentelijke/provinciale fietspaden

100%

0%

100%

46

Zwemplassen en strandopgangen

98%

2%

100%

293

Natuurgebied

95%

5%

100%

56

Gemiddelde 2021

96,6%

3,4%

100,0%

3684

48

• Landelijke monitor zwerfafval jaarrapportage - 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving

Natuurgebied

Totalen

244

116

2682

4301

865

806

805

1186

163

260

277

103

33

19756

3133

1470

1281

5777 10149

9146

3125

2903

3717

1496

1798

1185

1539

593

65083

X

voedselresten

222

140

133

131

61

31

177

93

130

177

250

644

107

167

175

212

139

115

82

83

3269

(drink/koffie/ijs) plasticbekers
(drink/koffie/ijs) bekers niet van
plastic

127

70

49

67

55

40

211

83

47

195

176

218

65

110

227

154

80

98

124

22

2218

212

187

84

118

126

67

405

84

48

189

329

672

176

318

229

374

97

257

83

24

4079

(friet)bakjes plastic
(friet)bakjes niet plastic

58

78

34

22

23

13

73

37

19

62

88

153

31

56

77

49

34

45

26

12

990

69

76

13

21

37

18

74

20

17

110

130

338

53

83

106

119

26

63

29

7

1409

Subcategorie

Zwemplassen en strandopgangen

Evenement- en sportcomplex en omgeving

Bermen intergemeentelijke/provinciale fietspaden

Ontsluitingsweg

461

928

Bermen provinciale wegen

Openbaar vervoer gebied

240

1907

Onderwijsinstelling en omgeving

Horeca en uitgaanscentra

493

2894

Verzorgingslocaties

Recreatieterrein (niet zijnde waterrecreatie)

922

2079

Waterrecreatieterrein

Woonwijk III

786

4617

Bedrijventerrein

Woonwijk II

2267

5346

Woonwijk I

2746

sigarettenpeuken

Buurtwinkelgebied II

Buurtwinkelgebied I

kauwgom

X

Niet verpakking

Kernwinkelgebied

Waterwegen (incl. sluizen, uiterwaarden, kades en haven

(Tabel 1 van 2)

X

Verpakking

Hoofdcategorie

Fractie per gebiedstype incl. 5 extra gebiedstypen

Klein en organisch

Drank- en eetverpakkingen
Take-away
(eetverpakkingen)

X
X
X
X
X

Snoepen

zakken/ (omverpakkingen)

211

161

63

94

57

21

221

48

29

168

305

386

84

155

189

150

64

137

51

17

2611

X

servetten

550

499

153

227

199

67

359

146

92

555

600

1480

225

297

390

174

156

231

197

79

6676

X

145

111

69

69

52

54

52

47

41

149

129

169

77

94

131

72

52

56

82

23

1674

X

plastic rietjes
rietjes niet van plastic

78

75

17

63

41

7

52

25

13

82

88

97

43

66

58

45

16

36

44

10

956

X

overig plastic (vorkjes, roerstaafjes
etc.)

371

226

62

90

139

30

209

130

77

396

254

395

134

123

219

98

65

65

109

17

3209

X

overig niet plastic (vorkjes,
roerstaafjes etc.)

237

118

19

56

59

9

69

94

28

199

274

418

43

48

81

21

31

18

93

3

1918

plastic snoepwikkels/zakjes etc.
snoepwikkels/zakjes etc. niet van
plastic

761

1128

667

816

628

479

831

567

504

753

1522

1580

1099

1079

1350

753

710

825

779

244

17075

256

375

252

232

187

111

214

122

107

262

498

487

271

246

331

202

182

186

152

48

4721

ijsstokjes/lollystokjes

207

226

127

191

100

73

95

88

60

238

286

190

156

132

193

56

100

74

211

35

2838

X

glazen fles

78

51

31

84

28

23

65

102

112

94

112

166

39

99

132

71

91

75

186

79

1718

X

blikjes

622

798

383

697

478

428

1101

601

493

927

1339

1581

738

1358

1054

1354

769

1010

572

271

16574

X

drankenkartons

34

66

31

87

47

53

69

30

46

36

74

116

86

99

117

75

39

62

55

42

1264

X

kunststof flesjes < 1 liter

134

206

68

166

131

121

219

143

97

170

370

463

204

322

369

369

237

243

135

84

4251

X

kunststof flesjes 1 liter of meer

12

22

7

23

11

8

28

14

8

9

27

217

11

22

28

17

26

24

36

7

557

X

knijpverpakkingen/zakjes
doppen/sluitingen van plastic
drankverpakkingen
overig (doppen/sluitingen) niet van
plastic

32

81

30

39

49

25

58

32

20

43

79

44

63

85

65

61

31

42

24

10

913

162

162

69

111

78

54

112

75

50

156

216

326

94

139

201

81

99

57

144

25

2411

474

288

127

381

111

47

196

155

254

503

314

566

175

163

275

65

211

79

398

85

4867

X
X
X

Drinken (kleine
drankverpakkingen)

X
X

49

Landelijke monitor zwerfafval jaarrapportage - 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving •

Zwemplassen en strandopgangen

Bermen intergemeentelijke/provinciale fietspaden

Waterwegen (incl. sluizen, uiterwaarden, kades en haven

Bermen provinciale wegen

Evenement- en sportcomplex en omgeving

Onderwijsinstelling en omgeving

Verzorgingslocaties

Openbaar vervoer gebied

Horeca en uitgaanscentra

Recreatieterrein (niet zijnde waterrecreatie)

Waterrecreatieterrein

64

16

15

41

46

56

93

9

59

71

20

30

16

47

19

987

582

311

923

412

515

690

1306

1798

823

954

1039

724

621

680

692

276

15229

73

64

20

60

48

24

53

37

29

39

96

89

43

71

50

29

49

55

27

11

967

23

29

9

31

9

15

28

24

23

19

57

39

15

34

19

19

30

24

17

13

477

X

plastic draagtas (winkel)
draagtas niet van plastic (winkel,
hemdjes)

10

2

1

6

3

0

3

1

6

8

9

6

5

8

6

2

0

6

4

1

87

X

papier/karton

257

228

134

194

153

67

269

91

90

289

273

567

153

228

244

148

97

152

85

36

3755

X
X

metaal/blik

431

573

216

355

302

162

556

249

243

458

632

869

456

436

524

326

384

330

434

108

8044

rookwarenverpakkingen

227

230

133

177

161

98

332

104

76

245

448

461

205

305

271

346

119

209

84

47

4278

X
X

Subcategorie

Totalen

42

687

Natuurgebied

66

533

Ontsluitingsweg

66

859

Bedrijventerrein

171

804

Woonwijk III

40

kunststof
dunne plastic hemddraagtas (markt,
winkel)

Woonwijk II

glas

X

Woonwijk I

X

Niet verpakking

Buurtwinkelgebied I

Buurtwinkelgebied II

(Tabel 2 van 2)

Kernwinkelgebied

Overige
verpakkingen
(Overige drank- en
eetverpakkingen of
supermarktgerelat
eerde
grootverpakkingen)

Verpakking

Hoofdcategorie

Fractie per gebiedstype incl. 5 extra gebiedstypen

Materialen en overige verpakkingen
Kunststoffen (niet
eet/drinkverpakkin
gen en overige
kunststof)

X

kunststoffen verpakkingen

981

1181

511

857

690

337

1557

540

446

829

1372

2303

676

1088

951

857

686

753

669

227

17511

X

wattenstaafjes

37

41

45

31

10

6

5

1

1

28

20

72

15

7

18

6

4

3

6

1

357

X

ballonnenstokjes

1

2

3

0

0

0

1

1

0

1

0

0

2

2

1

1

0

0

3

0

18

X

ballonnen
hygieneproducten (vochtige
doekjes, maandverband)

24

47

24

56

85

28

62

82

21

25

43

46

19

54

78

25

22

43

85

12

881

108

256

158

210

134

104

371

179

134

153

269

1121

153

248

256

208

136

234

217

165

4814

0

0

0

1

0

0

4

4

0

1

0

0

0

0

0

0

6

0

3

0

19

X

Papier

X
X

vistuig
kunststoffen niet-verpakkingen

1345

1616

918

1571

1298

932

3043

982

613

1495

1673

2341

1061

1492

1417

1374

1159

1304

1203

557

27394

X

303

394

147

282

230

105

295

262

224

253

453

915

237

286

269

194

269

251

307

295

5971

X

zakdoek
bonnetjes (bank, parkeren, trein,
bus)

691

857

450

243

163

51

165

57

50

587

632

307

153

262

258

107

78

106

79

20

5316

X

kranten

12

30

11

18

11

4

22

8

19

7

27

22

7

24

8

18

8

8

5

0

269

X

reclamedrukwerk

76

112

50

34

37

15

47

16

8

136

91

45

35

36

45

24

7

18

13

3

848

X

3467

3298

1858

2124

2004

816

2863

992

868

3056

3306

4028

1580

2114

2853

1452

1286

1338

1659

493

41455

X

overig (papiertjes)
batterijen, lachgaspatronen en
drukhouders

26

12

10

12

9

5

57

5

8

35

38

18

11

13

14

7

10

5

3

0

298

X

mondkapjes, handschoenen

301

370

234

270

177

71

321

77

65

297

721

308

369

361

259

170

139

205

86

33

4834

X

spatborden, steen glas

99

86

34

103

88

53

128

56

18

88

258

115

86

114

89

176

50

119

26

58

1844

X

overig etc.

288

558

80

322

164

78

265

85

86

177

440

327

89

161

274

209

178

109

245

69

4204

X

niet te specificeren

297

294

193

308

242

194

437

213

123

314

405

454

177

303

352

259

237

214

252

114

5382

6487 20307

8943

7396 23208 34535 37061 14284 17629 20266 12932 10918 11442 11505

4411

326276

Metaal en overig

Overig
Niet gespecificeerd

Totalen

23065 23338 11191 15619 11739

50

• Landelijke monitor zwerfafval jaarrapportage - 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving

BIJLAGE B

Meerjarige resultaten
Gemiddelde indicatorscore per jaar

3,00

3,20

3,40

2008

3,60

3,80
3,67

3,42

2009

3,39

2010

3,38

3,84
3,73

2011

3,73

3,62

3,71

2012

3,49

2013

3,56
3,50

2014

3,44

2015

3,43
3,40

3,56

3,47
3,52

2016

3,63
3,60

2017
2018

3,56
3,33

2019

3,65
3,51

2021
grof zwerfafval

3,63

3,64

3,38

2020

4,00

fijn zwerfafval

51

3,77

Landelijke monitor zwerfafval jaarrapportage - 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving •

Indicatorscore
vergelijking jaren 2016 t/m 2017 per kwartaal,
vanaf 2018 per meting
grof zwerfafval
3,00

3,20

3,40

3,60

3
4

2017

3,74
3,77
3,54

2

3,51
3,56

2018

3,39

3,85

3,58
3,61
3,53
3,61
3,62

4
5
6
3,30

1

3,56

3,40

3
4

3,26

5

3,28

3,69

3,51
3,43

2

2019

3,60

4

3

3,59
3,64
3,76

3,34

6

2020

3,68

3

1

3,79

3,16

3,60

2

3,44

3

3,45

4

3,45

3,57
3,62
3,64

3,42

5

3,74

3,38

6

3,73
3,5

1

3,71

2

3,64

3

3,62

4

3,5

5

3,47

6

4,00

3,54
3,50

2

2021

3,80

3,45
3,46
3,50
3,43
3,50

2

2016

fijn zwerfafval

3,32

3,71
3,73
3,76
3,86
3,84

52

• Landelijke monitor zwerfafval jaarrapportage - 2021 • Rijkswaterstaat Leefomgeving

Aandachtsfracties
vergelijking jaren 2016 t/m 2017 per kwartaal,
vanaf 2018 per meting
Plastic tas

Blikjes

0

2016

Kw 2
Kw 3
Kw 4

2017

Kw 2
Kw 3
Kw 4
Meting 2

2018

Meting 3
Meting 4
Meting 5
Meting 6
Meting 1

2019

Meting 2
Meting 3
Meting 4
Meting 5
Meting 6
Meting 1

2020

Meting 2
Meting 3
Meting 4
Meting 5
Meting 6
Meting 1

2021

Meting 2
Meting 3
Meting 4
Meting 5
Meting 6

500
233
79
308
104

Kunststof flesje<1 liter
1000

1500

kunststof flesje 1 liter en groter

2000

2500

3000

3500

4000

1528

647

1903

904

294
729
110
217
650
52
205
602
43
311
813
95
149
551
91
149
521
70
201
594
68
222
571
93
272
546
64
379
774
84
192
590
44
168
666
68
225
945
80
235
953
104
236
856
83
280
966
107
197
682
48
182
630
74
229
812
130
203
758
77
245
820
76
273
928
125
252
731
88
152
740
89
185
592
78
259
571
67
323
689
110

1756
1537
1253
2210
1309
1285
1454
1514
1500
2172
1475
1544
2245
2342
2277
2547
1879
1787
2180
2187
2678
2823
2231
2050
2792
2955
3723

53