Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

29 984

Spoor: vervoer- en beheerplan

Nr. 440

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 oktober 2013
Met mijn brief van 26 juni jl.1 heeft u de evaluatie van NS en ProRail van
de vorige winter op het spoor ontvangen. Uit de evaluatie is naar voren
gekomen dat het winterweerprogramma effectief was en dat een aantal
maatregelen die de vorige winter in het kader van dat programma zijn
genomen komende winter nog beter kunnen. Waar mogelijk moet de
hinder die reizigers kunnen ondervinden nog meer beperkt worden. Met
deze brief informeer ik u daarover. Hiermee voldoe ik tevens aan mijn
toezegging die ik bij het AO Spoor van 12 september jl. gedaan heb
(Kamerstuk 29 984, nr. 436).
Inleiding
Zoals gemarkeerd bij de start van het Winterweerprogramma (8 juni 2012
en in de diverse voortgangsrapportages, Kamerstuk 29 984, nrs. 306, 312,
316, 332 en 418) dat onder regie van IenM is gemaakt, zullen NS en
ProRail, ook de komende winters bij sneeuw en strenge vorst kiezen voor
betrouwbaarheid en voorspelbaarheid voor de reiziger boven capaciteit.
Doel van de aangepaste dienstregeling op strenge winterse dagen is het
treinverkeer voor de reiziger op gang te houden en het vastlopen van het
treinverkeer in de brede Randstad, zoals in eerdere winters tot drie keer
toe is voorgekomen, waar mogelijk te voorkomen. Keerzijde is dat het op
specifieke trajecten in de spits druk zal zijn. Hiertoe worden maatregelen
getroffen om de hinder zoveel als mogelijk te beperken.
Bijgevoegd winterrapport 2013/2014 biedt een overzicht van de voortgang
van alle maatregelen die in het kader van het winterweerprogramma
worden genomen2. Hieronder zal ik, mede naar aanleiding van de vragen
van uw Kamer, specifiek ingaan op de alerteringscriteria bij de besluitvorming voor het aanpassen van de dienstregeling, de wissels en de
1
2

kst-29984-440
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Kamerstuk 29 984, nr. 418
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 984, nr. 440

1

capaciteit van de treinen als de dienstregeling is aangepast. Dit zijn korte
termijn maatregelen. Ook zal ik ingaan op de lange termijn maatregelen,
waaronder de systeemsprong wissels en de fundamentele redesign van
de be- en bijsturing van de treindienst (personeel en materieel).
Korte termijnmaatregelen
Alerteringscriteria en procedure aangepaste dienstregeling
In mijn brief van 26 juni jl. heb ik aangegeven dat op basis van de
ervaringen van de vorige winter bekeken zou worden of aanpassing van
de alerteringscriteria mogelijk en wenselijk is. Dit zou tot minder dagen
met een aangepaste dienstregeling kunnen leiden. Mede op basis van
overleg met de consumentenorganisaties en met mijn Ministerie hebben
NS en ProRail besloten deze criteria op een aantal punten aan te passen:
• Het criterium voor de eerste keer sneeuw (dat laagdrempeliger is,
omdat gebleken is dat de eerste «winterdag» tot extra problemen kan
leiden) was een verwachting op enige sneeuw en dat wordt een kans
van 10% op 1,5 cm sneeuw of meer;
• Het zeswekencriterium (na zes weken zonder aangepaste dienstregeling geldt het criterium voor de eerste keer sneeuw weer) wordt
afgeschaft;
• Het vorstcriterium was 10% kans en dat wordt 50% kans op 10 graden
vorst of meer.
Het sneeuwcriterium blijft onveranderd: 10% kans op 3 cm sneeuw of
meer. Alles bij elkaar kunnen deze aangescherpte alerteringscriteria
ervoor zorgen dat er waarschijnlijk minder vaak met een aangepaste
dienstregeling gereden wordt. Op basis van de winters van de afgelopen
tien jaar hadden NS en ProRail berekend dat met de alerteringscriteria
zoals die vorige winter golden op gemiddeld twaalf dagen per winter met
een aangepaste dienstregeling gereden zou worden. De komende winter
zou dat volgens deze berekeningen gemiddeld tot twee dagen minder
kunnen zijn. De aangescherpte alerteringscriteria zorgen er ook voor dat
de komende winter eerder dan de vorige winter naar een reguliere
dienstregeling teruggekeerd kan worden. Uit klantonderzoek in de vorige
winter is gebleken dat reizigers de voorkeur geven aan een reguliere
dienstregeling boven langer met een aangepaste dienstregeling rijden om
het zogenoemde «jojo-effect» te voorkomen. Vanzelfsprekend hangt het
van de daadwerkelijke weersomstandigheden af hoe vaak de komende
winter de dienstregeling aangepast zal worden. In de bijlage is een
toelichting op de aangepaste alerteringscriteria opgenomen.
Wissels
Uit de evaluatie is gebleken dat het aantal storingen aan infrastructuur de
vorige winter in vergelijking met de winters daarvoor iets gedaald was,
maar dat die daling niet significant was. De korte termijnmaatregelen die
de vorige winter genomen zijn worden de komende winter nog aangescherpt zodat wissels minder snel storen en het aantal wisselstoringen
daalt (zogenoemde «zwiterse» wissel). Zo wordt onder meer de wisselverwarming wanneer nodig hoger gezet, worden essentiële wissels vaker
gemonitord, krijgen risicolocaties extra aandacht en wordt de inzet van
herstelploegen nog efficiënter gepland. Met deze verscherpte maatregelen
en met de volledige landelijke ingebruikname van de anti-icinginstallaties
om ijsblokvorming aan het materieel te voorkomen mag verwacht worden
dat de prestatie van de infrastructuur de komende winter beter is dan de
vorige winter.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 984, nr. 440

2

Capaciteit van de treinen
Een aangepaste dienstregeling geeft NS en ProRail ruimte voor bijsturing
van de treindienst en herstel van storingen aan de infrastructuur, zodat de
treindienst ook onder winterse omstandigheden «in control» blijft en de
treinen blijven rijden. De vorige winter is deze aanpak doorslaggevend
geweest. Een aangepaste dienstregeling betekent wel dat er met minder
treinen gereden wordt (landelijk zo’n 20% minder; in de brede Randstad
zo’n 50% minder). Uit de evaluatie van de vorige winter is ook gebleken
dat de reizigersaantallen min of meer gelijk bleven. Hieruit volgt dat op
dagen dat met een aangepaste dienstregeling gereden wordt het drukker
is in de trein, met name in de spits in de Randstad. Dat zal ook de
komende winter het geval zijn. Wel moet de inzet van langere treinen de
komende winter beter. Daartoe heb ik NS gevraagd zich maximaal in te
spannen en voor de komende winter maatregelen te nemen:
• Er zijn speciale rangeerplannen gemaakt voor in de nacht, als alle
treinen op lengte moeten worden gebracht en veel materieel door het
hele land moet worden verplaatst;
• De aangepaste dienstregeling is gewijzigd zodat er op een aantal
trajecten meer en langere treinen kunnen rijden. Hier staat op
sommige trajecten wel een extra overstap tegenover;
• NS zal reizigers adviseren om op dagen met een aangepaste dienstregeling zoveel mogelijk buiten de spits te reizen.
Voor een overzicht van alle maatregelen in het kader van de capaciteit
verwijs ik u naar de bijlage.
Uw Kamer heeft overigens bij het AO Spoor van 12 september jl.3
gevraagd of het mogelijk is perrons te verlengen. Na een eerste inventarisatie door NS en ProRail is gebleken dat reizigers de komende winter
meer profijt hebben van logistieke oplossingen op trajecten waar de
perrons korter zijn. Logistieke oplossingen, zoals de inzet van extra
spitstreinen, zijn namelijk efficiënter en sneller realiseerbaar. Voor de
langere termijn wordt nader onderzoek gedaan naar de mogelijkheden
perrons te verlengen. Hierbij heb ik NS en ProRail gevraagd daarbij ook
zaken als effectiviteit, inpasbaarheid, kosten en uitvoerbaarheid mee te
wegen.
Lange termijnmaatregelen
De winterambitie voor de langere termijn is om toe te werken naar een
situatie waarin onder (vrijwel) alle omstandigheden betrouwbaar vervoer
en goede reisinformatie aan de reiziger wordt gegeven. In de brief van
8 juni 20124 over het winterweerprogramma staat dat hiervoor een
verbeteraanpak nodig is waarin het samenspel van infrastructuur,
materieel, personeel, het logistieke plan en de be- en bijsturing geoptimaliseerd wordt, vertrekkend vanuit de reiziger. Deze verbeteraanpak zal
mede gerealiseerd worden in het kader van de Lange Termijn Spooragenda (LTSa). NS en ProRail werken in dit verband aan een verbeterd
operationeel spoorconcept. De uitkomsten van de zogenaamde redesign
van de be- en bijsturing van de treindienst, maar ook de reeds lopende
activiteiten van de systeemsprong wissels hebben een sterke relatie met
dit operationele spoorconcept.
NS en ProRail ontwikkelen een transformatieplanplan om te komen tot
een fundamentele redesign van de be- en bijsturing van de treindienst. In
een brief van 1 juli jl., die u als bijlage ontvangen heeft bij mijn brief van
3
4

Kamerstuk 29 984, nr. 436
Kamerstuk 29 984, nr. 306

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 984, nr. 440

3

2 juli jl.5, hebben NS en ProRail mij over de voortgang geïnformeerd. In de
brief geven NS en ProRail aan eind dit jaar een transformatieplan voor de
redesign van de be- en bijsturing van de treindienst opgesteld te hebben.
Eén van de gestelde randvoorwaarden is voltooiing van de redesign van
de be- en bijsturing binnen drie tot vijf jaar (nu twee tot vier jaar).
Hiervoor is belangrijk hoe ingrijpend de redesign zal zijn; daarbij moet een
realistische termijn gesteld worden
In mijn brief van 26 juni jl. heb ik aangegeven dat de «systeemsprong
wissels» kan bijdragen aan het bereiken van de winterambitie voor de
lange termijn. De systeemsprong is een tweejarig programma, dat vorig
jaar gestart is. Op basis van de ervaringen wil ProRail hiermee een
optimale set maatregelen ontwikkelen dat landelijk kan worden toegepast
en waardoor de prestaties van de wissels in zijn algemeenheid verbeteren, ook tijdens winters. De afgelopen winter is daartoe een eerste stap
gezet; de wissels die in het kader van de systeemsprong aangepakt zijn
laten 20–40% minder storingen zien. Het betreft hier een logistiek
belangrijke groep van ruim 200 wissels in de Randstad (3% van alle
wissels op het spoor). De komende winter wordt de systeemsprong
voortgezet.
Tot slot
Totdat de verbeteringen voor de langere termijn zijn doorgevoerd (en de
lange termijn winterambitie bereikt is) wordt als uitgangspunt zekerheid
boven capaciteit gesteld. De afgelopen winter was erop gericht verstoringen zoveel mogelijk te voorkomen door preventieve maatregelen te
nemen en met de aangepaste dienstregeling ervoor te zorgen dat ook bij
meerdere infrastructuur- en materieelstoringen het spoorsysteem zoveel
mogelijk «in control» zou blijven en de gevolgen voor de reizigers zoveel
mogelijk beperkt zouden worden. Ook voor de komende winter is dit de
doelstelling. Daarbij vind ik het van belang dat de extra maatregelen voor
de komende winter de hinder voor reizigers zoveel mogelijk beperken.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,
W.J. Mansveld

5

Kamerstuk 29 984, nr. 421

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 984, nr. 440

4