UITVOERINGSTOETS WET DIFFERENTIATIE
OVERDRACHTSBELASTING

INHOUDSOPGAVE

Leeswijzer
Differentiatie overdrachtsbelasting

2
5

1

Leeswijzer Uitvoeringstoets

ingrijpend / middelgroot / beperkt

Gevolgen:

Interactie burgers/bedrijven

x

Maakbaarheid systemen

x

Handhaafbaarheid

x

Fraudebestendigheid

x

Complexiteitsgevolgen

nvt
groot / gemiddeld / klein

Risico procesverstoringen:
Uitvoeringskosten

incidenteel

structureel

• Dienstverlening

€

0

€

0

• Handhaving/toezicht

€

0

€

0

• Automatisering

€

0

€

0

Personele gevolgen:

Invoering mogelijk per:
Beslag portfolio:
Eindoordeel:

2

fte incidenteel

-1

fte structureel

01 – 01 – 2020

jaaraanpassing
uitvoerbaar

Inleiding
De uitvoeringstoets geeft vanuit het perspectief van de
Belastingdienst inzicht in de gevolgen van voorstellen
voor nieuwe wet- en regelgeving. De Belastingdienst
werkt uitvoeringstoetsen uit in een sjabloon. Deze
leeswijzer geeft een toelichting op de verschillende
onderdelen van het sjabloon.
Het kader
Het kader bevat een samenvattend overzicht van de
relevante uitvoeringsaspecten, inclusief de uitvoeringskosten en personele gevolgen. Het vervolg van de
uitvoeringstoets geeft daarop een toelichting.

Gevolgen
In het kader wordt met de rubriek “gevolgen” geduid
wat de verwachte impact van het voorstel op de
Belastingdienst is. Dit kan zijn: ingrijpend, middelgroot,
of beperkt. Bij het maken van de inschatting wordt
onder meer gekeken naar de omvang van de geraakte
doelgroep, de mate waarin aanpassingen in de
automatisering nodig zijn en de omvang van de
personele gevolgen.
Beperkt geeft aan dat het om min of meer routinematige aanpassingen gaat, zonder of slechts met
beperkte gevolgen voor de automatisering en de
personele capaciteit.
Middelgroot geeft aan dat het om een maatregel met
grotere gevolgen gaat. Een systeem moet bijvoorbeeld
substantieel worden aangepast, of er moet een nieuw
systeem worden ontwikkeld. Er zijn grotere personele
gevolgen, of er is een wezenlijke impact op een of meer
doelgroepen.
Ingrijpend geeft aan dat het om een maatregel met
grote gevolgen gaat. De maatregel is een stelselwijziging of heeft daarvan de trekken. Er zijn grote
gevolgen voor de automatisering, de personele
bezetting, et cetera. De impact op een of meer
doelgroepen wordt groot ingeschat.
Indien er geen uitvoeringsgevolgen voor de
Belastingdienst zijn, wordt dit aangeduid met “geen”.
De inschatting van de gevolgen van het voorstel speelt
een rol bij de verdere beoordeling van de uitvoerbaarheid. Naarmate een voorstel meer burgers of bedrijven
raakt, wegen de interactiegevolgen bijvoorbeeld
zwaarder mee in het eindoordeel.
Beschrijving voorstel/regeling
Dit onderdeel beschrijft het voorstel waarover de
Belastingdienst is gevraagd een oordeel te geven. Waar
bij het opstellen van de toets van bepaalde
randvoorwaarden of veronderstellingen is uitgegaan,
worden die hier ook beschreven.
Interactie burgers/bedrijven
Dit onderdeel beschrijft de verwachte impact op de
interactie tussen burgers en bedrijven als gevolg van
het voorstel, zoals:

•
•
•
•

aard en omvang van de doelgroep;
begrijpelijkheid en uitlegbaarheid van het voorstel;
noodzakelijke communicatie;
verwachte gevolgen voor de dienstverlening van de
Belastingdienst, zoals bijvoorbeeld meer of minder
vragen bij de BelastingTelefoon of een toe- of
afname van het aantal bezwaren en beroepen.

Groen: een groene vlag geeft aan dat zich in de
interactie tussen burgers en bedrijven en de
Belastingdienst naar verwachting geen bijzondere
problemen zullen voordoen.
Geel: een gele vlag geeft de verwachting aan dat de
interactie met burgers en bedrijven rond een voorstel
niet vanzelfsprekend zal verlopen, bijvoorbeeld als
gevolg van een toename van complexiteit, een
verandering van de doelgroep of de noodzaak voor
burgers en bedrijven nieuwe informatie te verwerken.
Rood: een rode vlag geeft de verwachting aan dat het
niet goed mogelijk zal zijn burgers en bedrijven te
informeren over de gevolgen van het voorstel. Het
gevolg hiervan kan zijn dat de interactie stokt, of dat er
problemen ontstaan omdat burgers en bedrijven niet
doet wat, of iets anders doen dan, van hen wordt
verwacht. Hoe zwaar dit uiteindelijk weegt, is mede
afhankelijk van de omvang van de doelgroep die door
de maatregel wordt geraakt.
Indien er geen impact is op burgers en bedrijven, wordt
dit aangegeven met “Niet van toepassing.”.
Maakbaarheid systemen
Dit onderdeel beschrijft de gevolgen voor de informatievoorzieningssystemen (IV-systemen), zoals:
• welke gevolgen het voorstel heeft voor de opslag en
het beheer van gegevens;
• welke wijzigingen in of nieuwe stromen van en naar
burgers en bedrijven noodzakelijk zijn;
• welke aanpassingen in IV-voorzieningen noodzakelijk zijn;
• wat de bouwbaarheid is van de noodzakelijke
aanpassingen;
• of de aanpassingen (tijdig) inpasbaar zijn in het
IV-portfolio;
• of voorzieningen voor bestuurlijke informatie tijdig
realiseerbaar zijn;
2

•

•

hoe het voorstel zich verhoudt tot de totale
wijzigingsdruk (= de relatie van het voorstel tot
andere reeds geplande wijzigingen in de
IV-systemen);
de noodzakelijke doorlooptijd om aanpassingen in de
systemen tijdig te kunnen realiseren.

Groen: een groene vlag geeft aan dat de noodzakelijke
aanpassingen in de systemen tijdig kunnen worden
verwerkt.
Geel: een gele vlag geeft aan dat de aanpassing haalbaar is, maar dat daarbij bepaalde risico’s moeten
worden geaccepteerd of bijvoorbeeld in eerste instantie
bepaalde onvolledigheden zullen optreden. Te denken
valt aan de situatie waarin de toelichting bij de
aanvraag van een voorlopige aanslag voor het komende
jaar niet meer is aan te passen.
Rood: een rode vlag geeft aan dat niet alle vereiste
aanpassingen van de automatisering haalbaar zijn, met
als gevolg dat aanzienlijke risico’s op fouten optreden
bij burgers en bedrijven of bij de Belastingdienst. Hierbij
kan bijvoorbeeld worden gedacht aan de noodzaak een
ingewikkeld automatiseringstraject in te korte tijd te
realiseren of een automatiseringssysteem te
ontwikkelen waarvan vooraf wordt ingeschat dat dit
onbeheersbaar complex wordt. Ook kan worden gedacht
aan de situatie waarin het niet meer mogelijk is een
bepaalde aanpassing, zoals het verwijderen van een
vraag uit de aanvraag voor een voorlopige aanslag,
tijdig door te voeren. Dit kan ertoe leiden dat belastingplichtigen na afloop van het jaar een bedrag moeten
terugbetalen dat zij eerder bij de voorlopige aanslag
kregen uitbetaald. Een rode vlag kan ook aangeven dat
dat een voorstel reeds in het portfolio ingeplande
werkzaamheden voor andere wet- en regelgeving
verdringt, waardoor die niet conform de voorgenomen
planning realiseerbaar zijn.
Indien het voorstel de IV niet raakt, wordt dit
aangegeven met “Niet van toepassing.”.
Handhaafbaarheid
Dit onderdeel beschrijft de gevolgen voor de aan
handhaving gerelateerde aspecten, zoals:
• beschikbaarheid van de voor handhaving benodigde
gegevens;
• verwacht risico op fouten en oneigenlijk gebruik;

inpasbaarheid in de handhavingsstrategie en welke
middelen moeten of kunnen worden ingezet en met
welke intensiteit.

Indien het voorstel niet of nauwelijks gevolgen heeft
voor de fraudebestendigheid, wordt dit weergegeven
met “Niet van toepassing.”.

Groen: een groene vlag geeft aan dat een verbetering
van de handhaafbaarheid wordt verwacht of er ten
opzichte van de bestaande situatie niet of nauwelijks
een wijziging van de handhaafbaarheid optreedt.

Complexiteitsgevolgen
Dit onderdeel beschrijft de mate waarin met het
voorstel vanuit het perspectief van de Belastingdienst
naar de complexiteitsgevolgen wordt gekeken, zoals:
•
het schrappen van uitzonderingen, of voor de
Belastingdienst moeilijk uitvoerbare regelgeving;
•
de bijdrage van een voorstel aan de rationalisatie
van systemen;
•
een afname van aantallen belastingplichtigen,
toeslaggerechtigden of douaneklanten.

•

Geel: een gele vlag geeft aan dat er een negatief effect
is op de handhaafbaarheid, bijvoorbeeld omdat de
informatiepositie van de Belastingdienst verslechtert, of
omdat de handhaving van het voorstel niet inpasbaar is
binnen de bestaande handhavingsstrategie.
Rood: een rode vlag geeft aan dat er een groot negatief
effect op de handhaafbaarheid wordt verwacht. De
regeling is voor de Belastingdienst niet handhaafbaar of
alleen handhaafbaar met inspanningen die niet kunnen
worden waargemaakt.
Indien het voorstel de handhaafbaarheid niet raakt,
wordt dit aangegeven met “Niet van toepassing.”.
Fraudebestendigheid
Dit onderdeel beschrijft de gevolgen voor de aan
fraudebestendigheid gerelateerde aspecten, zoals:
• de fraudegevoeligheid en -bestendigheid van de
voorgestelde wijziging;
• de (on)mogelijkheden fraude of oneigenlijk gebruik
tegen te gaan;
• de mate van verandering in de informatiepositie van
de Belastingdienst.
Groen: een groene vlag geeft aan dat de fraudebestendigheid ten opzichte van de huidige situatie
positief wordt beïnvloed, bijvoorbeeld doordat drempels
worden verhoogd of de informatiepositie van de
Belastingdienst wordt verstevigd.
Geel: een gele vlag geeft aan dat de fraudebestendigheid ten opzichte van de huidige situatie verslechtert,
bijvoorbeeld omdat een regeling wordt geïntroduceerd
die niet met behulp van derdeninformatie controleerbaar is.
Rood: een rode vlag geeft aan dat de Belastingdienst
grote risico’s ziet voor de fraudebestendigheid van het
voorstel.
Leeswijzer Uitvoeringstoets

Groen: een groene vlag geeft aan dat het voorstel
bijdraagt aan het verminderen van complexiteit.
Geel: een gele vlag geeft aan dat de complexiteit als
gevolg van het voorstel toeneemt. Dit kan bijvoorbeeld
het gevolg zijn van de introductie van een nieuwe
uitzondering.
Rood: een rode vlag geeft aan dat er een grote toename
van complexiteit wordt voorzien.
Indien het voorstel geen wezenlijke gevolgen heeft voor
de complexiteit wordt dit weergegeven met “Niet van
toepassing.”.
Risico procesverstoringen
Dit onderdeel beschrijft de mate van waarschijnlijkheid
dat de implementatie van het voorstel al dan niet
geruisloos verloopt. Daarbij komen de volgende vragen
aan de orde:
• wat is de impact van de voorgestelde wijzigingen op
de processen en systemen van de Belastingdienst;
• wat is de impact van de noodzakelijke aanpassingen
in de interactie met burgers en bedrijven;
• wat is de impact op de interactie met andere
(overheids)organisaties;
• wat is de realiseerbaarheid van de noodzakelijke
aanpassingen.
Klein wordt gebruikt voor min of meer routinematige
aanpassingen waar de Belastingdienst veel ervaring
mee heeft. Te denken valt aan tariefsaanpassingen en
andere kleinere aanpassingen in bijvoorbeeld de
aangifteprogrammatuur.
3

Gemiddeld wordt gebruikt waar minder gebruikelijke en
complexere aanpassingen aan de orde zijn, waarbij een
groter risico aanwezig is dat de implementatie niet
foutloos zal verlopen. Dit kan het gevolg zijn van
aanloopproblemen die zich kunnen voordoen in de
automatisering en de processen, of van verwachte
complicaties in de interactie met burgers of bedrijven
waar niet op voorhand duidelijk is wat er van hen wordt
verwacht. Ook de afhankelijkheid van een of meer
andere organisaties en de daarmee samenhangende
risico’s van overdracht van informatie in ketens kan
aanleiding zijn het procesrisico op gemiddeld in te
schatten.
Groot wordt gebruikt waar complexe aanpassingen
ertoe leiden dat de onder “gemiddeld” beschreven
risico’s manifest zullen zijn.
De risico’s op procesverstoringen worden gaande het
implementatieproces gemonitord. Waar nodig worden
maatregelen genomen om risico’s te beperken en om
gerezen problemen zo snel mogelijk op te lossen.
Indien er geen kans op procesverstoringen is, wordt dit
aangeduid met “geen”.
Uitvoeringskosten
Dit onderdeel beschrijft welke incidentele en structurele
kosten en besparingen met het voorstel samenhangen:
• personele kosten voor bijvoorbeeld handhaving en
interactie;
• kosten van aanpassing, beheer en onderhoud van
IV-voorzieningen;
• andere eenmalige materiële en structurele kosten
die nodig zijn om het voorstel te kunnen realiseren.
In het kader zijn de totale incidentele en structurele
kosten en baten verdeeld over dienstverlening,
handhaving/toezicht en automatisering.
De Belastingdienst maakt jaarlijks reserveringen voor te
verwachten kosten die samenhangen met kleinere,
jaarlijks terugkerende aanpassingen in wet- en regelgeving. Het gaat bijvoorbeeld om kosten voor het
wijzigen van content op de website en kleine aanpassingen in de aangifteprogrammatuur. De met
dergelijke aanpassingen samenhangende kosten worden
ten laste van het gereserveerde budget gebracht. In de

uitvoeringstoets wordt dan aangegeven dat het een
jaaraanpassing betreft en worden de kosten verder niet
gekwantificeerd.
Personele gevolgen
Dit onderdeel beschrijft de met het voorstel
samenhangende personele gevolgen. De incidentele of
structurele afname of toename in personele capaciteit
wordt uitgedrukt in aantallen fte’s.

inkomstenbelasting die burgers na afloop van het jaar
bij de Belastingdienst indienen.
De uitvoeringstoets wordt opgesteld op basis van
conceptwetgeving. Hierdoor kan potentieel lastig
uitvoerbare of onuitvoerbare wetgeving zo mogelijk
worden aangepast zodat het predicaat onuitvoerbaar
niet snel zal voorkomen.

Beslag portfolio
Hier wordt een inschatting gegeven welk beslag het
voorstel legt op het IV-portfolio van de Belastingdienst.
Dit wordt aangegeven op vijf niveaus:
• geen;
• jaaraanpassing;
• beperkt;
• middelgroot;
• groot.
Jaaraanpassingen worden opgevangen binnen het
daarvoor gereserveerde budget (zie uitvoeringskosten).
Invoeringsmoment
Dit onderdeel geeft de datum aan waarop de Belastingdienst het voorstel kan uitvoeren. In de praktijk is dit de
datum waarop het wetsvoorstel in werking treedt.
Indien de Belastingdienst constateert dat deze datum
niet haalbaar is, betekent dit feitelijk dat het voorstel
per de voorgenomen inwerkingtredingsdatum
onuitvoerbaar is.
Eindoordeel
Op grond van een weging van de in kaart gebrachte
gevolgen voor de uitvoering bevat de uitvoeringstoets
een eindoordeel. Hier zijn drie opties mogelijk:
1. Het voorstel is uitvoerbaar.
2. Het voorstel is uitvoerbaar indien/mits/
tenzij/omdat/et cetera … .
3. Het voorstel is niet uitvoerbaar.
Indien er randvoorwaardelijke afhankelijkheden zijn,
wordt optie twee gebruikt. Bijvoorbeeld kan daarmee
worden aangeduid dat een bepaalde wijziging niet meer
in de voorlopige aanslagregeling kan worden verwerkt,
zodat deze feitelijk pas toepassing vindt via de aangifte

Leeswijzer Uitvoeringstoets

4

Differentiatie overdrachtsbelasting
starters

•
•
•

ingrijpend / middelgroot / beperkt

Gevolgen:

die een woning verkrijgen of een recht waaraan een
woning is onderworpen (hierna: woning);
die deze woning anders dan tijdelijk als hoofdverblijf
gaan gebruiken; en
die niet eerder gebruik hebben gemaakt van deze
vrijstelling.

Het verlaagde tarief van 2% gaat alleen nog gelden
voor natuurlijke personen die de verkregen woning als
hoofdverblijf gaan gebruiken.
Interactie burgers/bedrijven

x

Maakbaarheid systemen

Verder wordt met dit wetsvoorstel het algemene tarief
dat geldt voor alle overige verkrijgingen per 1 januari
2021 verhoogd naar 8%.

x

Handhaafbaarheid

x

Fraudebestendigheid

x

Complexiteitsgevolgen

x
groot / gemiddeld / klein

Risico procesverstoringen:
Uitvoeringskosten

incidenteel

structureel

• Dienstverlening

€

20.000

€

0

• Handhaving/toezicht

€

0

€

380.000

• Automatisering

€ 1.950.000

€

0

Personele gevolgen:

Invoering mogelijk per:
Beslag portfolio:
Eindoordeel:

0

fte incidenteel

3,5

fte structureel

01 – 01 – 2021

groot
uitvoerbaar, waarbij moet worden
geaccepteerd dat de Belastingdienst
alleen beperkt toezicht kan uitoefenen
totdat het aangiftebericht zodanig is
aangepast dat aangifteverwerking en
toezicht op gestructureerde (en digitale)
wijze kunnen plaatsvinden; naar
verwachting zijn deze aanpassingen
1 januari 2023 gereed

Beschrijving voorstel/regeling
Voor starters op de woningmarkt wordt voorgesteld om
een eenmalige vrijstelling van overdrachtsbelasting te
introduceren. De vrijstelling geldt voor verkrijgers:
• die een natuurlijk persoon zijn;
• die meerderjarig én jonger dan 35 jaar zijn;

Interactie burgers/bedrijven
De wijzigingen zien op alle transacties die zien op
woningen. De notaris voldoet de belasting bij de
registratie van de akte van levering nadat hij deze bij
de koper in rekening heeft gebracht. Het is voor de
heffing van de overdrachtsbelasting cruciaal dat de
notaris zijn werk op een efficiënte wijze kan blijven
uitvoeren. Met het oog op de noodzakelijke wijzigingen
in de aangifte en aangifteverwerking zal rekening
gehouden moeten worden met het implementatietraject
bij het notariaat.
Maakbaarheid systemen
Realisatie van de benodigde wijzigingen moet in twee
stappen plaatsvinden. Eerst moet de aangifteverwerking
worden aangepast. Daarmee wordt geborgd dat de
gegevens die nodig zijn om toezicht uit te oefenen
beschikbaar zijn. Vervolgens moet ondersteuning van
toezicht worden gerealiseerd. De aangepaste aangifteverwerking kan aan de zijde van de Belastingdienst in
november 2021 gerealiseerd zijn, de ondersteuning van
het toezicht een jaar daarna.
Op voorstel van het notariaat worden vanaf 1 januari
2021 tot het moment dat de wijziging van de aangifteverwerking is gerealiseerd, de aanpassingen louter
gedaan in de tekst van de akte of in een bijlage bij de
akte. Voor het aangiftesysteem bij de Belastingdienst
heeft dit geen gevolgen. Wel moet een ondersteunend
systeem voor het toezicht worden opgezet voor de
periode tot de structurele aanpassingen voor aangifteverwerking en toezicht zijn gerealiseerd.

Handhaafbaarheid
De beoogde wijzigingen voegen een aantal elementen
toe aan de heffing van overdrachtsbelasting voor
woningen. Indien er ten opzichte van de huidige
aangifte aanvullende gegevens worden toegevoegd aan
de aangifte (waaronder het BSN van de verkrijger),
biedt dit noodzakelijke ondersteuning voor handhaving
van deze maatregel. Het is dan mogelijk te controleren
op de geboortedatum (meerderjarig en jonger dan
35 jaar) en een indicatie te verkrijgen of het gekochte
adres wordt gebruikt als hoofdverblijf. Daarnaast zal
door de vastlegging van het BSN van de verkrijger(s)
mede een controle kunnen plaatsvinden op het
eenmalig gebruiken van de vrijstelling.
Omdat bij de voorlopige werkwijze vanaf 1 januari 2021
essentiële gegevens ontbreken, zal het toezicht door de
Belastingdienst bij deze werkwijze slechts zeer beperkt
en steekproefsgewijs kunnen plaatsvinden.
Het verhogen van het algemene tarief naar 8% leidt tot
een grotere handhavingsinspanning. Met dit voorstel
neemt het financiële belang bij afbakeningsvraagstukken toe. De verwachting is dat het aantal discussies
hierdoor merkbaar gaat toenemen.
Fraudebestendigheid
De nieuwe hoofdverblijfverklaring is fraudegevoelig,
omdat de verkrijger verklaart de woning na verkrijging
daarvan als hoofdverblijf te gebruiken. Op dat moment
kan de verklaring niet worden getoetst, omdat het om
omstandigheden gaat die pas later zullen blijken.
Omdat tijdens de voorlopige werkwijze vanaf 1 januari
2021 slechts beperkt toezicht mogelijk is, bestaat een
grotere kans op fraude bij toepassing van het verlaagde
tarief van 2%. Daarnaast kan in deze periode het meer
dan één keer gebruiken van de startersvrijstelling niet
worden vastgesteld.
Complexiteitsgevolgen
Zowel de startersvrijstelling als de wijzigingen inzake
het 2%-tarief hebben een aantal elementen in zich die
de toepassing van de regelgeving complexer maken,
zoals het hoofdverblijfvereiste en de eenmaligheid van
het beroep op de startersvrijstelling.

5

Risico procesverstoringen
Het risico op procesverstoringen is klein indien het
notariaat de maatregel goed verwerkt in het eigen
proces.
Uitvoeringskosten
De structurele uitvoeringskosten bedragen € 380.000.
De incidentele uitvoeringskosten bedragen € 1.970.000.
Personele gevolgen
Dit voorstel leidt tot een structurele toename van de
personele capaciteit van 3,5 fte.
Invoeringsmoment
Invoering is mogelijk per: 1 januari 2021.
Eindoordeel
De maatregel is uitvoerbaar per 1 januari 2021, waarbij
moet worden geaccepteerd dat de Belastingdienst alleen
beperkt toezicht kan uitoefenen totdat het aangiftebericht zodanig is aangepast dat aangifteverwerking en
toezicht op gestructureerde (en digitale) wijze kunnen
plaatsvinden. Naar verwachting zijn deze aanpassingen
1 januari 2023 gereed.

6