Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 945

Wijziging van de Meststoffenwet (differentiatie
fosfaatgebruiksnorm)

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld op 10 juni 2009
Binnen de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
(LNV)1, heeft een aantal fracties vragen en opmerkingen aan de minister
van LNV over de wijziging van de Meststoffenwet (differentiatie fosfaatgebruiksnorm).
De voorzitter van de commissie,
Atsma
De adjunct-griffier van de commissie,
Peen

1

Samenstelling:
Leden: Van der Vlies (SGP), ondervoorzitter,
Schreijer-Pierik (CDA), Atsma (CDA), voorzitter, Poppe (SP), Waalkens (PvdA), SnijderHazelhoff (VVD), Jager (CDA), Ormel (CDA),
Koopmans (CDA), Van der Ham (D66), Van
Velzen (SP), Samsom (PvdA), Van Dijken
(PvdA), Neppérus (VVD), Jansen (SP), Jacobi
(PvdA), Cramer (CU), Koppejan (CDA), Graus
(PVV), Zijlstra (VVD), Thieme (PvdD), Dibi (GL),
Polderman (SP), Elias (VVD) en Linhard
(PvdA).
Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Mastwijk
(CDA), Ten Hoopen (CDA), Luijben (SP), Tang
(PvdA), Boekestijn (VVD), Bilder (CDA), Biskop
(CDA), Pieper (CDA), Koşer Kaya (D66), Van
Leeuwen (SP), Eijsink (PvdA), Depla (PvdA),
Van Baalen (VVD), Kant (SP), Blom (PvdA),
Ortega-Martijn (CU), Van Heugten (CDA),
Brinkman (PVV), Ten Broeke (VVD), Ouwehand
(PvdD), Vendrik (GL), Lempens (SP), Dezentjé
Hamming-Bluemink (VVD) en Van Dam
(PvdA).

KST131706
0809tkkst31945-5
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 945, nr. 5

1

Inhoudsopgave
Inbreng leden van de CDA-fractie
Inbreng leden van de SP-fractie
Inbreng leden van de VVD-fractie
Inbreng leden van de CU-fractie
Inbreng leden van de SGP-fractie

Pagina
2
4
6
8
10

Inbreng leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van het voorstel tot wijziging van de meststoffenwet (differentiatie fosfaatgebruiksnorm). De leden van de CDA-fractie zijn verheugd dat het kabinet
met het voorliggende voorstel meer ruimte wil bieden voor flexibiliteit
binnen het gebruiksnormenstelsel, zoals eerder is verzocht in de motie
Koopmans/Cramer (Kamerstukken II 2008/09, 28 385, nr. 124). Het is echter
nog niet geheel duidelijk in welke mate en op welke wijze deze flexibiliteit
wordt uitgewerkt. De leden van de CDA-fractie willen vooraf aangeven
dat, hoewel het wetsvoorstel ruimte biedt, veel van de agrarische ondernemers en hun ondernemerschap wordt gevraagd.

Fosfaatgebruiksnormen
De leden van de CDA-fractie hebben over de toelichting over de fosfaatsturing en de daaruit voortvloeiende aanscherping van de fosfaatgebruiksnormen enkele vragen en opmerkingen. In de Memorie van Toelichting
wordt gesteld dat de huidige generieke fosfaatgebruiksnormen in verhouding tot de gewasonttrekking nog steeds te hoog zijn waardoor fosfaatophoping nog steeds een feit is.
1.
2.

Kan deze stelling worden onderbouwd, en welk deel van de opgehoopte fosfaat is daadwerkelijk beschikbaar voor het gewas?
In hoeverre is de onomkeerbare fosfaatvastlegging meegenomen bij
de klassenindeling?

De leden van de CDA-fractie merken op dat wordt gesproken over gedifferentieerde gebruiksnormen voor onder andere fosfaat. Hiermee wordt
invulling gegeven aan de aangenomen motie Koopmans/Cramer (Kamerstukken II 2008/09, 28 385, nr. 124), waarin wordt verzocht om een systeem
van flexibele gebruiksnormen te bevorderen waarmee kan worden voorzien in een optimale mineralenvoorziening voor plantaardige teelten op
zand, klei en veen.
3.
4.
5.

6.

Wat is de stand van zaken van het ingezette onderzoek naar differentiatie van de gebruiksnormen naar gewasopbrengst?
Is en zo ja, op welke wijze, wordt het bedrijfsleven bij het onderzoek
betrokken?
Uit het wetsvoorstel wordt niet duidelijk of ook de mogelijkheid wordt
ingebouwd voor het hanteren van een andersoortige systematiek.
Kan daar helderheid over worden verschaft?
In hoeverre is er aandacht voor een ontwikkeling van een systeem
met verschillende normen al naar gelang het gewas, de gewasopbrengst, de toegepaste landbouwpraktijk, kenmerken van bodem
en grondsoort, grondwaterstand en ecologische toestand, in relatie
tot fosfaat?

De leden van de CDA-fractie zijn van mening dat aandacht voor de
mineralenverhouding en de werkingscoëfficiënt van producten essentieel
is voor behoud van de bodemvruchtbaarheid en de Nederlandse agrari-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 945, nr. 5

2

sche sector. De leden van de CDA-fractie missen in het voorliggende wetsvoorstel de aandacht voor mestbe- en verwerking.
7.

Ten aanzien van differentiatie van normen wordt wel aandacht
gegeven aan de mogelijke ontwikkelingen. Op welke wijze wordt
alvast ruimte gecreëerd voor de mestbe- en verwerkingsproducten?
8. in welke mate heeft fosfaat, afkomstig uit landbouwkundige
handelen, impact op de wateren zoals genoemd in de Nitraatrichtlijn,
te weten zout oppervlaktewater dat eutroof is of zou kunnen worden
indien de maatregelen uit de richtlijn achterwege blijven, immers
werpen de eerder genomen maatregelen inzake fosfaat/stikstof nu al
resultaten af?
9. Welk fosfaatgehalte is bepalend voor de optimale ecologische kwaliteit en/of eutrofiëring?
10. Zijn andere fosfaatbronnen in beeld (o.a. kwel, bodem, industrie,
buitenland), naast fosfaat afkomstig uit landbouwkundig handelen,
die het zout oppervlakte water in meer of mindere mate kunnen beïnvloeden, en welke nationale en/of internationale maatregelen worden
op dat vlak ondernomen en met welk effect tot nu toe?

Stikstofgebruiksnormen
11. De leden van de CDA-fractie vragen zich af wat de stand van zaken is
van het ingezette onderzoek naar differentiatie van de gebruiksnormen naar gewasopbrengst?
12. Is, en op welke wijze wordt, het bedrijfsleven bij het onderzoek
betrokken?
13. Uit het wetsvoorstel wordt niet duidelijk of ook de mogelijkheid wordt
ingebouwd voor het hanteren van een andersoortige systematiek.
Kan daar helderheid over worden verschaft?
14. In hoeverre is er aandacht voor weersomstandigheden, kwaliteitsaspecten, rasverschillen en bodemkenmerken als indicatoren voor de
benodigde stikstofgift?

Doorberekening Monitoring
De derogatie-monitoring is voor de periode 2006–2009 uit algemene
middelen gefinancierd. Voor de komende derogatie zullen de monitoringskosten worden verhaald op de derogatiebedrijven, zo meldt het wetsvoorstel.
15. Zorgt deze wijziging tot, ten opzichte van de inspanningen een niet in
verhouding zijnde, verhoging van de lasten van de primaire
derogatiebedrijven, en is dat niet strijdig met het kabinetsbeleid?
16. Wat zijn de huidige monitoringskosten en hoe ontwikkelen deze zich
naar de toekomst toe?
17. Heeft het Landelijk Meetnet effecten Mestbeleid (LMM) als enige doel
monitoring op derogatiebedrijven of behoren ook monitoring van de
waterkwaliteit in algemene zin en bedrijfsvoering in relatie tot het
totale mestbeleid tot de doelen? Zo, ja dan vragen de leden van de
CDA-fractie zich af of de kosten, welke samen hangen met het in
stand houden van het monitoringsnetwerk, volledig doorberekend
dienen te worden aan derogatie bedrijven alleen?
Immers is sprake van een collectief belang wat uit collectieve middelen
zou moeten worden gefinancierd. Het Landelijk Meetnet effecten Mestbeleid (LMM) en de partijen die daarbij betrokken zijn hebben nu alleen
een adviserende rol als de derogatiebedrijven gaan betalen voor de monitoring.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 945, nr. 5

3

18. Krijgen het LMM meer inspraak dan wel beslissingsbevoegdheid over
het meet- en monitoringssystematiek en de daarmee gepaard gaande
kosten, meetfrequentie, meetdiepte en uitvoerende organisaties? Zo
nee, waarom niet?
De leden van de CDA-fractie willen in de Wet al een vertaling zien van de
motie Koopmans (Kamerstukken II 2008/09, 28 385, nr. 138) waarin de
regering wordt verzocht ter voorbereiding van het vijfde actieprogramma
Nitraatrichtlijn modelmatig de afname in nitraatconcentratie in beeld te
brengen en naast de eerste meter ook in de tweede tot de vijfde meter te
meten, en deze resultaten te gebruiken voor het derogatieverzoek van het
vijfde actieprogramma Nitraatrichtlijn.
19. Kan de regering een opsomming geven van alle mogelijkheden om
dit in de voorliggende wetgeving op te nemen, en voor welke aanpak
de regering in het vigerende wetsvoorstel kiest?
In de Memorie van Toelichting wordt gemeld dat op basis van de criteria
uit de Nitraatrichtlijn en de huidige belasting van het oppervlakte water
met nutriënten uit de landbouw, Nederland gehouden is de actieprogramma’s van toepassing te laten verklaren op het gehele grondgebied.
20. Klopt het dat de reden van Nederland in het geheel als kwetsbare
zone aan te wijzen met name in de eutrofiering van de zoet en zout
oppervlakte water ligt?
In de aangenomen motie Snijder-Hazelhoff (Kamerstukken II 2008/09,
28 385, nr. 123) wordt verzocht om onderzoek te verrichten naar de mogelijkheden van een mestbeleid dat meer onderscheidend is en daarmee
maatwerk levert voor de verschillen in agrarische activiteiten en milieusituaties in verschillende gebieden en regio’s. Tevens verzoekt de motie
om binnen dit onderzoek in ieder geval de mogelijkheden te onderzoeken
van een mestbeleid gebaseerd op meerdere nitraatactieplannen en/of de
benoeming van verschillende kwetsbare zones.
21. De leden van de CDA-fractie vragen zich af wat de stand van zaken is
van het genoemde onderzoek? Welke partijen zijn, en op welke wijze
worden zij, bij het onderzoek betrokken?
22. Zou differentiatie kunnen aan de hand van stroomgebiedsplannen
zoals deze volgen uit de Kaderrichtlijn Water, en zo ja, waarom wordt
de Nitraatrichtlijn dan niet afgeschaft?
Inbreng leden van de SP-fractie
De leden van de fractie van de SP hebben met belangstelling maar tevens
met teleurstelling kennis genomen van dit wetsvoorstel. Uit het wijzigingsvoorstel en de Memorie van Toelichting (MvT) blijkt vrijwel nergens
dat de regering vanuit zichzelf overtuigd is van de wenselijkheid maatregelen, om de fosfaat en nitraat belasting van bodem en grond- en oppervlaktewater te verminderen, te nemen. De regering geeft daarmee de
indruk de voorgestelde wetswijziging louter en alleen voor te stellen
omdat «Brussel» dat vraagt, omdat de wet aangepast moet worden aan
de Europese richtlijn. De leden van de SP-fractie zijn echter van mening
dat, ook los van Europese richtlijnen, het verstandig is om verdere belasting van fosfaat en nitraat naar het milieu te verminderen.
23. Kan de regering meer eigen visie tonen waar het gaat om de wenselijkheid c.q. noodzakelijkheid van de te nemen maatregelen, of is het
zo dat, als er geen Europese richtlijn was, de Nederlandse regering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 945, nr. 5

4

geen noodzaak zag deze voorstellen tot nadere normering van het
gebruik van fosfaathoudende meststoffen te doen?
De leden van de SP-fractie delen de opvatting dat een evenwichtsbemesting het beste middel is om de overbelasting van nutriënten naar
het milieu te voorkomen. Het streven om die evenwichtsbemesting in
2015 gerealiseerd te hebben lijkt de leden van de SP-fractie een haalbaar
traject. Het uitgangspunt om te komen tot een evenwichtsbemesting is
een goed landbouwkundige praktijk. In die zin steunen we dan ook de
differentiatie naar bodemsoort daarbij rekening houdend met de al
aanwezige fosfaattoestand in die bodem. Een indeling van de grond in
verschillende fosfaatklassen steunen de leden van de fractie van de SP.
Om hierbij ook de keuze van de gewassen te betrekken lijkt logisch maar
roept de vraag op naar de sturende mogelijkheden van de overheid
daarop.
24. Is het niet de individuele ondernemer die beslist welk gewas hij teelt,
en in hoeverre is in die keuze de beschikbaarheid van dierlijke meststof bepalend? Men teelt een gewas in eerste instantie immers niet
om er meststoffen in kwijt te kunnen maar omdat er vraag is naar dat
specifieke gewas.
25. Wat is het nut van de vergelijkingen in paragraaf 2.2 (pagina 5 en 6)
van de MvT waarin de teruggang van de emissies vanuit de landbouw industrie en de communale belasting met elkaar worden vergeleken? Is dat niet appels met peren vergelijken omdat alleen in de
landbouw met opzet, met de bedoeling door bemesting de opbrengst
te verbeteren, deze meststoffen in het milieu worden gebracht?
Het lijkt reëel om te verwachten dat met het bereiken van de evenwichtsbemesting in 2015, als de landbouw daarmee haar aandeel maximaal
bereikt heeft, er door die landbouw een maximum van 5 kilogram fosfaat
per hectare verlies resteert.
26. Deelt de regering deze optimistische inschatting, en wat zijn dan nog
de effecten van de jarenlange opbouw van de meststoffen in de
bodem?
Het loffelijk streven naar de noodzakelijke evenwichtsbemestingsituatie
wordt echter tot teleurstelling van de leden van de SP-fractie door de
regering zelf weer teniet gedaan in haar voornemen in paragraaf 3.1.2
(pagina 12) van de MvT waarin wordt betoogd dat afgeweken zal worden
van het advies van de Technische Commissie Bodembescherming (TCB)
betreffende de bemestingsadviezen voor fosfaat. De regering betoogt dat
het advies niet gevolgd kan worden omdat de plaatsingsruimte voor dierlijke mest dan te klein wordt. Daarmee wordt de kern van het mestprobleem wel benoemd maar niet aangepakt: Er is in Nederland een mestoverschot. Door het advies van de TCB te negeren haalt de regering haar
eigen beleidsdoelstellingen onderuit. Het uitgangspunt voor bemestingsadviezen blijkt niet wat optimaal is voor het gewas, maar leidend is hoe er
zoveel mogelijk mest op het land gebracht kan worden. De leden van de
SP-fractie betreuren dit in hoge mate zowel vanuit landbouwkundige als
milieuaspecten. De leden van de SP-fractie zijn van mening dat het beleid
aangaande het verstandig gebruik van meststoffen niet gevoerd kan
worden zonder daarbij ook te betrekken de kwestie van de hoeveelheden
mest, en dientengevolge de omvang van de Nederlandse veestapel. De
leden van de SP-fractie merken op dat ook de Raad van State in zijn
advies op de samenhang van het volumebeleid ingaat. De regering volgt
naar de mening van de leden van de SP-fractie dit advies van de Raad niet
voldoende op.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 945, nr. 5

5

In paragraaf 4.1 van de MvT wordt het probleem van het mestoverschot
wel benoemd o.a. in een verwijzing naar de LEI studie, waarin wordt
vermeld dat de verwachting is dat in 2013 het overschot fosfaat uit dierlijke mest zal zijn gestegen naar 14 miljoen kilogram, maar het ontbreekt
in de MvT zelfs aan een aanzet voor een oplossing van dit mestoverschot.
«Het zal afhangen van een verscheidenheid aan ontwikkelingen zowel
binnen als buiten de landbouwsector»is de nietszeggende dooddoener
van de regering. De SP vindt dat ver onvoldoende. Op geen enkele manier
wordt ingegaan op de meest voor de hand liggende oplossingsrichting:
verkleining van de Nederlandse veestapel.
27. Waarom laat de regering deze optie zo nadrukkelijk buiten beschouwing?
In plaats van de logische optie «inkrimping van de veestapel», koerst de
regering juist op uitbreiding o.a. door het loslaten van de melkquotering.
De leden van de SP-fractie vinden dit een verkeerde keuze en voelen zich
in die kritiek behalve door het advies van de Raad van State ook gesteund
door het rapport van het Centrum voor Landbouw en Milieu (CLM) dat in
opdracht van de regering onderzoek deed naar de effecten van de afschaffing van de zuivelquotering. Er ontstaan naar verwachting vóór 2015 geen
acute problemen maar het CLM wijst wel op de negatieve effecten na
2015. De regering gaat daar naar de mening van de SP onvoldoende op
in.
Wat betreft de intensieve veehouderij komt de regering in paragraaf 4.1
(pagina 21) niet verder dan de constatering dat, gezien de aanscherping
van de fosfaatgebruiksnormen, deze sector te maken zal krijgen met een
stijging van de afzetkosten voor dierlijke mest. De plaatsingsruimte neemt
af en daarmee nemen de kosten en de problemen van de sector toe, maar
de regering geeft niet aan wat de oplossing hiervan zou kunnen zijn. De
regering laat daarmee deze sector voor de keuze: Of verder gaan op de
weg van schaalvergroting met toename van het mestoverschot en alle
milieuproblemen van dien, óf het perspectief van een koude sanering.
28. Is dat echt de bedoeling van de regering?
De leden van de SP-fractie vinden tenslotte dat het commentaar van de
Unie van Waterschappen onvoldoende wordt weerlegd. De suggestie om
als extra criterium op te nemen de nabijheid van oppervlaktewater met
een matige of slechte ecologische toestand, wordt ten onrechte terzijde
geschoven. Dit ondanks de constatering van de regering dat door dit extra
criterium het aandeel van landbouwgronden waar nulbemesting aan te
bevelen zou zijn aanzienlijk afneemt. De leden van de fractie van de SP
zouden daarom deze aanbeveling van de Unie van Waterschappen graag
overgenomen zien. Tenslotte merkt de SP fractie op dat het aspect van
directe afspoeling van opgebrachte mest op grasland en de belasting
daarvan op het oppervlaktewater ten onrechte buiten beschouwing is
gelaten. Recent onderzoek heeft aangetoond dat het effect van deze
afspoeling bij regenbuien niet onderschat moet worden.
Inbreng leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennis genomen van het wetgevingsrapport over de wijziging van de Meststoffenwet, welke door de regering
is ingediend op 8 mei 2009. De leden van de VVD-fractie vragen zich af of
de Europese Commissie al een reactie heeft gegeven op het vierde actieprogramma Nitraatrichtlijn dat op 26 maart 2009 door de regering is opgestuurd. Het belangrijkste doel van het vierde Actieprogramma is om
toestemming van de Europese Commissie te krijgen om ook in de
komende jaren in Nederland derogatie toe te kunnen passen. De leden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 945, nr. 5

6

van de VVD-fractie zijn dan ook van mening dat er eerst groen licht van de
Europese Commissie ten behoeve van de goedkeuring van derogatie
moet zijn, alvorens er een wijziging van de meststoffenwet plaats zal
vinden.
De leden van de VVD-fractie willen graag weten in hoeverre er, ook in
relatie met de Kaderrichtlijn Water (KRW), sprake is van een Nederlandse
kop op de Europese wetgeving aangaande de fosfaatgebruiksnormen.
29. Welke normen hanteren de ons omringende landen?
De leden van de VVD-fractie vragen zich af in welke mate het Nederlandse
water wordt beïnvloed door fosfaatgebruik in het buitenland. De leden
van de VVD-fractie willen graag meer inzicht in de mogelijke consequenties van aanscherping van deze fosfaatgebruiksnormen.
30. Welke effecten zal dit hebben voor de gebruikers van fosfaat?
31. De leden van de VVD-fractie willen daarnaast graag weten welke
opbrengsten de minister verwacht door de gebruiksnormen aan te
scherpen, en zijn benieuwd of dat dit in verhouding is tot de (maatschappelijke) kosten?
De leden van de VVD-fractie kunnen zich slecht vinden in de opstelling
van de regering om de kosten die samenhangen met de monitoring van
de derogatiebedrijven, bij de bedrijven zelf in rekening te brengen. Het
moge duidelijk zijn dat de overheid agrarisch ondernemers deze wetgeving op wil leggen. Het valt daarom volgens de leden van de VVD-fractie
niet uit te leggen om de kosten voor de monitoring van de derogatie op
de ondernemers te verhalen.
32. De leden van de VVD-fractie willen graag weten of de agrarische
sector mag meebeslissen over bijvoorbeeld meetdiepte en meetlocaties, omdat zoals het nu blijkt de sector ook meebetaalt aan de monitoringskosten voor derogatie? Zo nee, waarom niet?
33. Kiezen de ondernemers de onderzoeksinstanties?
34. De leden van de VVD-fractie wil ook graag weten of maatschappelijke
organisaties of ondernemers een (mede-)beslissende rol in het
Landelijk Meetnet Effecten Mestbeleid hebben? Zo nee, waarom niet?
De Raad van State gaf aan dat er negatieve effecten op kunnen treden op
de bedrijfseconomische uitvoerbaarheid van de aan te scherpen gebruiksnormen. De leden van de VVD-fractie zien graag een concrete uiteenzetting van deze mogelijk negatieve effecten.
35. Wat is het antwoord van het kabinet hierop?
De minister van LNV geeft aan dat de gevolgen van een beperking van
plaatsing van dierlijke meststoffen voor de nationale mestmarkt beperkt
zullen zijn.
36. Hoe ruim kan de term «beperkt» geïnterpreteerd worden?
De leden van de VVD fractie constateren dat in de MvT (p. 13) wordt
gesproken over gedifferentieerde gebruiksnormen voor o.a. stikstof.
In de aangenomen motie Koopmans/Cramer (28 385, nr. 124) wordt expliciet gevraagd hier aandacht aan te schenken.
37. In hoe verre is de minister met het genoemde onderzoek omtrent
flexibele Nitraatgebruiksnormen?
38. Is de sector hierbij betrokken en op welke wijze?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 945, nr. 5

7

39. De leden van de VVD-fractie constateren dat genoemd wordt dat
naast opbrengst ook bv. bodemkenmerken, bemestingsverleden en
weersomstandigheden de benodigde Nitraatgift bepalen. In hoeverre
is hier in de nieuwe wetgeving aandacht voor?
Tot dusver wordt een Actieprogramma in Nederland steeds toegepast
op het hele grondgebied. Andere lidstaten hebben meerdere actieprogramma’s en gebiedsgericht beleid. In een motie van het lid SnijderHazelhoff (28 385, nr. 123) is de minister gevraagd hier onderzoek naar te
doen.
40. De leden van de VVD-fractie willen graag weten of dit onderzoek naar
gebiedsgericht beleid al opgestart is? Zo ja, dan willen de leden
weten welke partijen hierbij worden betrokken?
41. Welke acties gaat de minister ondernemen om voor de periode 2014–
2017 (Vijfde Actieprogramma Nitraatrichtlijn) meerdere actieprogramma’s mogelijk te maken en niet meer heel Nederland als
kwetsbaar gebied aan te merken?
Het stimuleren van mestbe- en verwerking is één van de speerpunten van
de ministeries van LNV en VROM.
42. De leden van de VVD-fractie zijn benieuwd in hoeverre hier in het
voorliggende wetsvoorstel op wordt voorgesorteerd?
De leden van de VVD-fractie wensen aan te geven recentelijk te hebben
gepleit voor een «vermindering van de Europese regeldruk». Een
eerste stap in die richting zou kunnen zijn het afschaffen van de
Nitraatrichtlijn (er is immers ook al een Kaderrichtlijn Water).
43. Welke concrete stappen ondernemen de ministeries om de Nitraatrichtlijn af te schaffen?
De Technische Commissie Bodembescherming (TCB) stelt een functionele
driedeling voor van de Nederlandse landbouwbodems op basis van de
beschikbaarheid van fosfaat voor agrarische productie voor.
44. Gaat dit daadwerkelijk gebeuren en wie gaan dan deze fosfaattoestanden bepalen en hoe flexibel zal dit systeem in de praktijk zal
zijn?
Verder geeft de TCB in de Memorie van Toelichting aan dat de Pw-getallen
soms moeilijk meetbaar zijn. De leden van de VVD-fractie zijn dan ook
benieuwd welk foutmarge de minister op de Pw- dan wel PAL-getallen wil
toepassen.
In de Memorie van Toelichting worden de fosfaattoestanden uitgelegd
met het Pw-getal of het PAL-getal, waarbij het PAL-getal vollediger is. De
leden van de VVD-fractie snappen niet goed waarom er daarom niet één
getal wordt gekozen.
Inbreng leden van de CU-fractie
De leden van de fractie van de CU hebben kennisgenomen van voorliggend wetsvoorstel. Zij waarderen de inzet van het kabinet om meer flexibiliteit te bieden binnen het gebruiksnormen stelsel, en de inzet om te
voorzien in een spoedige wijziging van de meststoffenwet, waarmee kan
worden voldaan aan de voorwaarde van de Europese Commissie om het
derogatieverzoek in behandeling te nemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 945, nr. 5

8

De leden van de fractie van de CU begrijpen de inzet op fasering van het
aanscherpen van de gebruiksnormen en kunnen hier in principe mee
instemmen. Het is belangrijk dat bedrijven de tijd krijgen om benodigde
aanpassingen te doen. Zij waarschuwen er echter wel voor dat deze fasering niet als uitgangspunt mag gaan dienen en het feit dat er rekening
wordt gehouden met sociaal economische omstandigheden niet mag
gelden als excuus voor het niet voldoen aan de normen in de komende
jaren.
45. Kan de minister bevestigen dat de normen uitgangspunt blijven?
46. Is het, mede in het licht van deze zorg, niet van belang dat de regering de vorderingen monitord, naast het faciliteren en stimuleren van
aanpassing?
47. Is de minister het met deze leden eens dat zo onaangename verrassingen kunnen worden voorkomen en dat tijdig kan worden ingegrepen? Zo ja, op wat voor manier gaat de minister voorzien in de
benodigde monitoring? Zo nee, hoe denkt de minister dan tijdig te
kunnen bijsturen, indien nodig?
De leden van de fractie van de CU spreken hun waardering uit voor de
inzet op differentiatie naar bodemtoestand en gewasopbrengst. Dit sluit
aan op de eerdere inzet van de fractie van de CU, onder andere verwoord
in de motie Koopmans/Cramer (28 385, nr. 124), zo memoreren deze
leden. Naast opbrengst worden ook bodemkenmerken, bemestingsverleden en weersomstandigheden genoemd als factoren die de stikstofgift bepalen.
48. Kan de minister ingaan in hoeverre hier in de nieuwe wetgeving
aandacht voor is, zo vragen deze leden?
Het wetsvoorstel voorziet in drie fosfaatcategorieën: laag, neutraal en
hoog. Hoe nauwkeurig wordt de fosfaattoestand van de bodem bijgehouden, zo vragen de leden van de fractie van de CU.
49. Is het meten en doorgeven van de bodemgesteldheid de verantwoordelijkheid van de betrokken ondernemers, zo vragen zij?
50. En hoe flexibel is dit systeem, zodat bij veranderde fosfaattoestand
een snelle overplaatsing naar de juiste categorie plaats kan vinden?
51. Deze leden vragen de minister ook nader in te gaan op de werkbaarheid van het systeem van verschillende categorieën gecombineerd
met differentiatie. Deze uitwerking kan tegemoetkomen aan benodigde flexibiliteit, maar kan ook uitmonden in een complex en minder
werkbaar systeem voor ondernemers. Herkent de minister deze zorg,
en zo ja, hoe voorkomt de minister dat het systeem te complex
wordt?
Met EC is afgesproken om voor het vijfde actieprogramma de fosfaatklassenindeling opnieuw tegen het licht te houden, en afhankelijk van den
beschikbare kennis, de fosfaatklassenindeling aan te passen. In principe
juichen de leden van de CU-fractie de toepassing van de meest recente
wetenschappelijke kennis en gegevens toe. Echter, voorkomen moet
worden dat betrokken ondernemers steeds weer met nieuwe regels te
maken krijgen, zo menen deze leden.
52. Is de minister het daarom met hen eens dat het van belang is dat
aanpassing zoveel mogelijk gebeurt binnen de nu gekozen kaders?
Hieraan gerelateerd is het voorstel om grenzen van fosfaatklassen te
herschikken als blijkt dat nieuwe meetmethodes hiertoe aanleiding geven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 945, nr. 5

9

Voorkomen moet worden dat betrokken ondernemers geconfronteerd
worden met steeds wijzigende normen en meetmethodes.
53. Hoe garandeert de minister duidelijk beleid voor betrokkenen, zo
vragen deze leden?
De leden van de fractie van de CU vragen de minister om nader in te gaan
op het proces om daadwerkelijk te differentiëren naar gewasopbrengst,
zowel voor fosfaat als voor stikstof. In de basis is in het voorliggende
wetsvoorstel voorzien, maar het onderzoek naar stikstofdifferentiatie loopt
nog en het onderzoek naar fosfaatdifferentiatie naar gewasopbrengst zal
lopende het vierde actieprogramma worden uitgevoerd.
54. Hoe verhoudt zich dat tot elkaar, zo vragen deze leden? Wanneer is de
verwachte afronding van het onderzoek naar stikstofdifferentiatie? Is
de sector betrokken bij dit onderzoek, en zo ja, op welke wijze?
De leden van de fractie van de CU kunnen meegaan met de gekozen lijn
om monitoringskosten door te berekenen aan die bedrijven als deze
bedrijven profiteren van de verkregen derogatie. Blijkens de berekening
uit de MvT is het profijt aanzienlijk. De kosten voor monitoring voor een
individueel bedrijf worden echter niet inzichtelijk gemaakt.
55. Kan de minister ingaan op de gemiddelde kosten voor monitoring per
bedrijf, zodat voor- en nadelen goed tegen elkaar afgezet kunnen
worden, zo vragen deze leden?
56. Daarnaast achten zij het van belang dat degenen die betalen ook mee
kunnen denken over het beleid. Is er voorzien in een rol voor ondernemers ten aanzien van beslissingen over het derogatiemeetnet, en
zo nee, waarom niet?
Door de regering wordt herhaaldelijk aangegeven dat bij het vaststellen
van de normen rekening wordt gehouden met de werking van de mestmarkt. Normen worden nog wat ruimer gehouden dan in de bemestingsadviezen wordt geadviseerd, om zo te grote de druk op de mestmarkt te
voorkomen. In relatie daarmee wordt door de Raad van State gevraagd
naar de verhouding van deze benadering met de uitbreiding en voorziene
afschaffing van het melkquotum. In de beantwoording wordt verwezen
naar onderzoek door het CLM, waaruit zou blijken dat er geen acuut
probleem zou zijn. Echter, het CLM heeft ook aangegeven dat negatieve
milieueffecten op kunnen treden bij een verdere productie-uitbreiding en
bij ongewijzigd beleid.
57. Is het daarom niet gewenst, zo vragen deze leden, om vooruit te
kijken en alvast na te gaan in hoeverre ook in de toekomst problemen
voorkomen kunnen worden, gelet op de voorziene afschaffing van
het melkquotum en het dierrechtensysteem, zo vragen zij?
Dit is volgens hen ook van belang gezien de potentiële, maar nog niet
gerealiseerde milieuwinst middels voermaatregelen.
Inbreng leden van de SGP fractie
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van het voorliggende wetsvoorstel. Mede naar aanleiding van het in de
Kamer gevoerde debat over het Vierde Actieprogramma Nitraatrichtlijn
hebben de leden nog enkele vragen over het voorliggende wetsvoorstel.
Overeenkomstig het Vierde Actieprogramma Nitraatrichtlijn biedt het
voorliggende wetsvoorstel geen ruimte voor toepassing van gebieds-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 945, nr. 5

10

gericht beleid op basis van meerdere actieprogramma’s (voor Nederland).
Per motie (28 386, nr. 123) heeft de Kamer echter wel gevraagd om onderzoek naar de mogelijkheden voor gebiedsgericht beleid. De leden van de
SGP-fractie zijn benieuwd naar de stand van zaken.
58. In welke fase zit het genoemde onderzoek?
59. Wanneer kan het genoemde onderzoek worden afgerond, en welke
partijen zijn of worden bij het genoemde onderzoek betrokken?
Middels gebiedsgericht beleid kunnen gebruiksnormen beter afgestemd
worden op de grondwater- en oppervlaktewaterkwaliteit in een gebied.
Het gaat uiteindelijk om het halen van de normen voor de waterkwaliteit.
De leden van de SGP-fractie vragen zich hierbij af wat de meerwaarde is
van de Nitraatrichtlijn boven de Kaderrichtlijn Water en de Grondwaterrichtlijn?
60. Zijn de laatste twee niet voldoende om ervoor te zorgen dat de
normen voor de waterkwaliteit gehaald worden?
61. Laat de Nitraatrichtlijn niet te weinig ruimte voor flexibiliteit, bijvoorbeeld ten aanzien van gebiedsgericht beleid en bevoordeling van
bewerkte dierlijke mestproducten?
62. Zijn de ministers bereid na te denken over het afschaffen van de
Nitraatrichtlijn? Zo ja, welke stappen zullen hiervoor gezet worden?
63. Is de minister bereid dit onder de aandacht van de Europese
Commissie en andere lidstaten te brengen?
Met het wetsvoorstel wordt ruimte geboden om de gebruiksnormen voor
stikstof ook te differentiëren naar opbrengst van het gewas. In de
Memorie van Toelichting wordt aangegeven dat onderzoek verricht zal
worden naar de mogelijkheden en randvoorwaarden hiervoor. In de
hierbij genoemde brief van d.d. 3 december 2007 staat dat dit onderzoek
in 2008 uitgevoerd zal worden en dat de uitkomsten in 2009 kunnen resulteren in één of meerdere proefprojecten.
64. Aangezien het inmiddels 2009 is, vragen de leden van de SGP-fractie
zich af wat de laatste stand van zaken is. Welke deadlines zijn nu
gesteld?
Ook zijn de leden benieuwd naar de wijze waarop de sector betrokken is
bij het onderzoek.
De ministers hebben ervoor gekozen de kosten die gepaard gaan met de
monitoring ten behoeve van de derogatie door te berekenen aan de
derogatiebedrijven. De leden van de SGP-fractie kunnen hier begrip voor
opbrengen, maar vragen zich wel af wat de baten versus lasten zijn voor
het gemiddelde derogatiebedrijf. Ook hebben zij enkele vragen over de
betrokkenheid van de derogatiebedrijven bij de monitoring.
65. Krijgen de betreffende ondernemers of hun sectorale organisaties
inspraak in en (mede)zeggenschap over de vormgeving van het
monitoringsnetwerk en, breder, het Landelijk Meetnet Effecten Mestbeleid? Zo nee, waarom niet?
66. Krijgen de betreffende ondernemers (mede)zeggenschap over de te
hanteren meetdiepte? Zo nee, waarom niet?
Het voorgestelde artikel 9, derde lid, voorziet in de mogelijkheid om
uitsluitend de gebruiksnorm voor onbewerkte dierlijke meststoffen met
een lage werking te verlagen, waardoor het gebruik van bewerkte dierlijke
mestsoorten met een hoge stikstofwerking wel blijft toegestaan. De leden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 945, nr. 5

11

van de SGP-fractie vragen zich waarom niet ook andere mogelijkheden
voor positieve discriminatie van bewerkte dierlijke mestsoorten met een
gunstige N/P verhouding en een hoge werkingscoëfficiënt in het voorliggende wetsvoorstel zijn opgenomen, bijvoorbeeld binnen de derogatie.
Zolang er in relatieve zin geen sprake is van negatieve milieueffecten
zouden alle mogelijkheden voor het stimuleren van het gebruik van
bewerkte dierlijke mestsoorten benut moeten worden en zou het voorliggende wetsvoorstel dit niet in de weg moeten staan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 945, nr. 5

12