Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

28 750

Gemeentelijke herindeling

Nr. 7

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 8 mei 2009
De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties1,
heeft de navolgende vragen over het vernieuwde Beleidskader gemeentelijke herindeling (TK 28 750 nr. 5) aan de regering voorgelegd.
De regering heeft deze vragen beantwoord bij brief van 7 mei 2009. De
vragen en antwoorden zijn hieronder afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Leerdam
Adjunct-griffier van de commissie,
Hendrickx

1

Samenstelling:
Leden: Van Beek (VVD), Halsema (GL), Van der
Staaij (SGP), De Pater-van der Meer (CDA),
Van Bochove (CDA), Gerkens (SP), Sterk
(CDA), Leerdam (PvdA), voorzitter, De Krom
(VVD), ondervoorzitter, Griffith (VVD), Boelhouwer (PvdA), Irrgang (SP), Kalma (PvdA),
Schinkelshoek (CDA), Van der Burg (VVD),
Brinkman (PVV), Pechtold (D66), Van Raak
(SP), Thieme (PvdD), Kuiken (PvdA), Leijten
(SP), Heijnen (PvdA), Bilder (CDA), Anker (CU)
en Vacature (CDA).
Plv. leden: Teeven (VVD), Heemelaar (GL), Van
der Vlies (SGP), Van de Camp (CDA), Smilde
(CDA), Polderman (SP), Spies (CDA), Wolbert
(PvdA), Aptroot (VVD), Zijlstra (VVD), Vermeij
(PvdA), Van Gerven (SP), Heerts (PvdA), C
q örüz
(CDA), Remkes (VVD), De Roon (PVV), Van der
Ham (D66), Van Bommel (SP), Ouwehand
(PvdD), Timmer (PvdA), De Wit (SP),
Kraneveldt-van der Veen (PvdA), Van Haersma
Buma (CDA), Cramer (CU) en Knops (CDA).

KST131198
0809tkkst28750-7
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 28 750, nr. 7

1

1
Hoe verhoudt de huidige Arhi-procedure zich tot het uitgangspunt in het
beleidsprogramma van deze regering om bij een beleidsterrein maximaal
twee bestuurslagen te betrekken? Wat voegt de huidige rol van het ministerie van BZK en de Staten Generaal toe aan de kwaliteit van gemeentelijke herindelingen?
In artikel 123 van de Grondwet is geregeld dat gemeenten bij wet worden
ingesteld en opgeheven. Wijziging van grenzen van provincies en
gemeenten wordt bij wet geregeld. Dit maakt betrokkenheid van de
wetgever (regering en Staten-Generaal) het rijk bij herindelingen noodzakelijk. De verantwoordelijkheid voor afwegingen over de inhoudelijke
kwaliteit van een herindelingsvoorstel ligt primair bij de betrokken
gemeenten en de betrokken provincie, als meest nabije bestuurslaag. In
die zin sluit het uitgangspunt uit het coalitieakkoord dat herindelingen van
onderop tot stand moeten komen nauw aan bij het maximaal «twee
bestuurslagenprincipe» dat eveneens is opgenomen in het coalitieakkoord.
Waar gemeenten en provincies primair verantwoordelijk zijn voor inhoudelijk goed onderbouwde voorstellen zijn provincie en rijk primair verantwoordelijk voor (de toetsing van) een zorgvuldig proces. Het kabinet gaat
er daarbij vanuit dat een zorgvuldige procedure ook de kwaliteit van de
voorstellen vergroot.
2
Kunt u de veranderingen op een rij zetten ten opzichte van het vorige
beleidskader en de praktische verandering die dit met zich mee zal
brengen?
Het vernieuwde beleidskader gemeentelijke herindeling geeft sturing en
houvast voor mede-overheden die betrokken zijn bij herindelingsprocessen. Het beleidskader bevat de kabinetsvisie op herindeling als
uitwerking op de kaders van de afspraken in het coalitieakkoord en met in
acht neming van de bestuurlijke rolverdeling tussen de gemeenten, de
provincie en het kabinet als medewetgever op grond van de Wet algemene regels herindeling.
Het uitgangspunt is dat gemeenten als eerste aan zet zijn om maatregelen
te nemen om hun eigen bestuurskracht te versterken, indien deze tekort
schiet. Een keuze tussen samenwerking, herindeling of andere oplossingen ligt dus als eerste bij gemeenten.
Omdat bij herindeling altijd meerdere gemeenten betrokken zijn, heeft ook
de provincie een rol in herindelingsprocessen. In het beleidskader is
daarbij aangegeven dat «van onderop» betekent dat het initiatief van
gemeenten of van provincies kan komen, dit is ook wettelijk zo geregeld in
de Wet algemene regels herindeling. Het kabinet kiest er daarbij voor om
zelf niet het initiatief te nemen tot het starten van gemeentelijke
herindelingsprocessen.
Wanneer het initiatief van provincies komt, is een extra waarborg voor
draagvlak ingebouwd, omdat dan ook Provinciale Staten moeten
instemmen met een herindelingsvoorstel. In het beleidskader staan
aanvullende de procedurele zorgvuldigheidsvereisten genoemd waaraan
een initiatief moet voldoen, op het moment dat het initiatief afkomstig is
van provincies. Hiermee wordt geborgd, dat ook in gevallen dat de provincies het initiatief nemen, gemeenten de ruimte krijgen om in hoge mate
betrokken te zijn bij de afwegingen die gemaakt en daarbij de ruimte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 28 750, nr. 7

2

krijgen om alternatieven aan te dragen. Provincies dienen altijd te streven
naar een zo groot mogelijk lokaal draagvlak.
De lijn dat gemeenten al eerste aan zet zijn in herindelingsprocessen en
dat herindeling plaatsvindt «van onderop» is overgenomen uit het oude
beleidskader. Ook de inhoudelijk criteria worden vanwege gebleken bruikbaarheid opnieuw opgenomen, wel zijn deze in het nieuwe kader nader
uitgewerkt. Ten opzichte van het vorige beleidskader is het vernieuwde
beleidskader een:
– uitwerking op onderdelen van de inhoudelijke en procesmatige toets
door de provincie van herindelingsvoorstellen op initiatief van
gemeenten;
– verduidelijking van de rol van de provincie bij herindelingsvoorstellen
tot gemeentelijke herindeling op initiatief van de provincie
– nadere omschrijving van de procesmatige en inhoudelijke toets door
de regering als medewetgever;
– verdere uitwerking van de criteria «draagvlak» en «bestuurskracht»
alsook de formulering van procesmatige uitgangspunten voor toetsing
waarmee de rol van het rijk verder wordt ingevuld;
– formulering van procesmatige uitgangspunten die in acht moeten
worden genomen bij de toetsing van de overige criteria die in het
beleidskader zijn opgenomen;
– formulering van aanvullende procedurele zorgvuldigheidsvereisten op
het moment dat het initiatief afkomstig is van provincies.
– inzicht in de betekenis van de herindelingsscan voor gemeenten;
– nadere uitwerking van inhoudelijke en procesmatige criteria voor de
toepassing van de figuur van de gemeentelijke toevoeging alsook voor
de naamgeving van nieuwe gemeenten.
3
Hoeveel plannen tot herindeling zijn er in de afgelopen 5 jaar geweest?
Hoeveel zijn er in de behandelingsfase in de gemeenten gesneuveld?
Hoeveel zijn er in de behandelingsfase in de provincies gesneuveld?
Hoeveel zijn er daadwerkelijk aan de Kamer aangeboden? Hoeveel hiervan
hebben er uiteindelijk geresulteerd in een herindeling? Hoeveel hiervan
waren er gedwongen?
Een overzicht is opgesteld, mede op basis van informatie vanuit de
verschillende provincies. Dit overzicht is bijgevoegd als bijlage.1 Waar
gevraagd is naar voorstellen tot herindeling die op gemeentelijk of provinciaal worden voorbereid zijn voorstellen opgenomen waar er formeel een
Arhi-traject is gestart of waarbij de voorbereidingen daartoe in een vergevorderd stadium is (of was, bij trajecten die wel gestart maar ook weer
beëindigd zijn).
4
Kan de regering de vernieuwde vormen van intergemeentelijke samenwerking toelichten? Waaruit bestaan deze en wat is hiervan de meerwaarde?
Antwoord vraag 4 bij vraag 9
5
Is de suggestie, dat grote gemeenten per definitie over betere bestuurders
beschikken, die besloten ligt in het argument van opschaling als middel
tot vergroting van bestuurskracht op basis van feiten te staven? Zijn er
verhoudingsgewijs meer problemen met bestuurders van kleinere
gemeenten dan met bestuurders van grote gemeenten?
1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 28 750, nr. 7

3

Het kabinet heeft niet de suggestie willen wekken dat grotere gemeenten
per definitie over betere bestuurders beschikken. Er is geen directe relatie
tussen bestuurskracht en de omvang van gemeenten. Dit geldt evenzeer
voor de kwaliteit van de bestuurders en de omvang van gemeenten.
6
Is na gemeentelijke herindelingen de afgelopen jaren de bestuurskracht
opnieuw onderzocht en wat zijn hiervan de resultaten, afgezet tegen
eerdere bestuurskrachtmetingen in betreffende gemeente(n)?
Het kabinet vraagt bij alle gemeenten aandacht voor hun eigen bestuurskracht. In het antwoord op vraag veertig wordt hier nader op ingegaan. Er
is hierbij geen onderscheid tussen herindelingsgemeenten en andere
gemeenten.
Bij herindelingen wordt echter niet altijd vooraf is vastgelegd dat deze na
een bepaalde periode wordt geëvalueerd. Elke herindeling verloopt ook
anders. Wel is het zo dat veel heringedeelde gemeenten op eigen initiatief
evaluaties uitvoeren. Ook enkele provincies hebben evaluaties uitgevoerd
van de herindelingen bij gemeenten uit de betreffende provincie. Zeer
recent heeft de provincie Zuid-Holland een evaluatieonderzoek uitgevoerd, dit geldt ook voor de provincie Noord-Holland. De resultaten van
het Noord-Hollandse onderzoek zijn nog niet openbaar. Op basis van het
Zuid-Hollandse onderzoek is door professor Herweijer, Rien Fraanje het
onderzoek «Processen en effecten van herindeling» uitgevoerd. Uit dit
onderzoek blijkt dat bij alle onderzochte gemeenten, de bestuurskracht
was toegenomen als gevolg van de herindeling. Uit dit onderzoek blijkt
ook het belang van een zorgvuldige voorbereiding door gemeenten van
de herindeling. Uit het onderzoek volgt dat de relatie tussen burger en
bestuur een aandachtspunt is, waar het bestuur beter in staat is om haar
taken uit te voeren, ervaart de burger een grotere afstand waardoor de
verbeteringen niet altijd zichtbaar zijn. Het is daarom zaak om hier als
herindelende gemeente maatregelen op te nemen, bijvoorbeeld door een
actief kernenbeleid.
7
Hoe verhoudt het standpunt dat er niet op voorhand een causaal verband
bestaat tussen de bestuurlijke schaal en de bestuurskracht zich tot het
veelgehoorde argument dat gemeenten te klein zijn om de taken zelfstandig uit te blijven oefenen? Wordt er dus toch impliciet een bepaalde
(getalsmatige) minimale norm voor gemeenten gebruikt?
Het kabinet hanteert geen norm voor gemeentegrootte. Er wordt inderdaad vaak verondersteld dat de bestuurskracht van grotere gemeenten
groter is dan van kleinere gemeenten. De werkelijkheid is veel genuanceerder. Het uitgangspunt is dat gemeenten als eerste aan zet zijn maatregelen te nemen om de eigen bestuurskracht te versterken, indien deze
tekort schiet. Daarbij geldt dat elke specifieke situatie met specifieke
omstandigheden om een specifieke oplossing vraagt. Dat kan herindeling
zijn maar ook een andere oplossing.
8
Hoe verdraagt zich de in de inleiding beleden gelijkwaardigheid tussen
vormen van samenwerking en herindeling, met het feit dat er worden
meer of extra middelen beschikbaar worden gesteld voor heringedeelde
gemeenten, terwijl voor vergaande vormen van (niet vrijblijvende) samenwerking deze middelen niet beschikbaar worden gesteld?
De stelling dat herindelende gemeenten vanuit het gemeentefonds een
hoger bedrag krijgen uitgekeerd dan samenwerkende gemeenten is niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 28 750, nr. 7

4

juist. Wanneer vier gemeenten samengaan tot een gemeente, krijgt de
nieuwe gemeente nog maar eenmaal het vaste bedrag van de algemene
uitkering uit het gemeentefonds. Heringedeelde gemeenten krijgen op de
lange termijn structureel een lagere uitkering dan de optelsom van de
afzonderlijke opgeheven gemeenten. Wel ontvangen heringedeelde
gemeenten tijdelijk een uitkering uit het gemeentefonds om de extra
kosten die een herindeling met zich meebrengt, te dekken. Samenwerkende gemeenten behouden allemaal afzonderlijk het vaste bedrag, een
compensatie hiervan is daarmee niet aan de orde. Samenwerkende
gemeenten krijgen dus structureel een hogere uitkering uit het gemeentefonds, dan wanneer zij zouden hebben gekozen voor herindeling.
Herindeling en samenwerking zijn gelijkwaardig aan elkaar als oplossing
voor bestuurskrachtproblemen. Dit betekent niet dat zij in alle opzichten
gelijk zijn. Afhankelijk van de analyse van een bestuurskrachtprobleem,
kan door het gemeentebestuur worden gekozen voor de meest passende
oplossing. Een belangrijk formeel verschil tussen samenwerking en herindeling is dat herindeling geschied bij wet. Uiteindelijk is herindeling dus
een keuze van de wetgever terwijl samenwerking een keuze is van
gemeentebesturen. Dit geeft de wetgever ook een verantwoordelijkheid
ten aanzien van de kosten van de herindeling. Het ministerie van BZK
ondersteunt ook op andere, niet financiële manieren, samenwerkende
gemeenten, zoals ook in het antwoord op vraag negen terugkomt.
9
Hoe oordeelt de regering over de gelijkwaardigheid van andere vormen
van samenwerking dan herindeling, in het licht van binnenlandse en
buitenlandse ervaringen met deze samenwerkingsvormen? Hoe volgt de
regering de ervaringen die op dit moment opgedaan worden en kan dit
leiden tot aanpassing van het beleidskader?
Gecombineerd antwoord met vraag 4
Samenwerking tussen overheden onderling en tussen overheden en
maatschappelijke partners is essentieel voor een goed functioneren van
het openbaar bestuur. Samenwerking is daarom ook van alle tijden. De
laatste jaren is er een ontwikkeling waarbij gemeenten in toenemende
mate ook samenwerken op de zogeheten PIOFACH taken (personeel,
informatie, organisatie, financiën, administratie, communicatie huisvesting). Deze samenwerking kan een bepaald terrein bestrijken, bijvoorbeeld
de ICT infrastructuur. Maar deze kan zich ook naar meerdere terreinen of
vrijwel alle taken van de gemeente uitstrekken. In het beleidskader wordt
het voorbeeld van de gemeente Ten Boer aangehaald, die een groot deel
van haar ambtelijke organisatie heeft uitbesteed aan de gemeente
Groningen. In deze samenwerkingsvorm is geen enkele gemeentelijke
bevoegdheid overgedragen, de samenwerking betreft het ambtelijk apparaat.
Het uitgangspunt is dat gemeenten als eerste aan zet zijn maatregelen te
nemen om de eigen bestuurskracht te versterken, indien deze tekortschiet.
Deze maatregelen kunnen uiteenlopen. Wat voor het ene probleem in een
bepaalde context als een passende oplossing geldt, zal dat voor een ander
probleem in een andere context niet gelden. De verhoogde aandacht voor
de bestuurskracht van gemeenten lijkt tot gevolg te hebben dat
gemeenten zelfbewuster op zoek lijken te zijn naar een maatwerkoplossing die voor deze gemeente het meest passend worden bevonden.
Het kabinet ziet de vernieuwingen in de intergemeentelijke samenwerking
in dit licht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 28 750, nr. 7

5

De gelijkwaardigheid van andere vormen van samenwerking dan herindeling moeten binnen deze context worden gezien. Herindeling is in
sommige gevallen de beste oplossing voor bestuurskrachtproblemen, dit
geldt evenzeer voor samenwerking. Het oordeel hierover ligt primair bij
het gemeentebestuur. Samenwerking en herindeling zijn daarom gelijkwaardig te noemen. Echter deze vormen zijn niet zonder meer uitwisselbaar, zoals ook verschillende vormen van samenwerking niet uitwisselbaar zijn. Afhankelijk van de analyse van het geconstateerde bestuurskrachtprobleem, volgt een te volgen oplossingsrichting. Ten overvloede
merk ik op dat het beleidskader herindeling slechts ziet op de oplossing
herindeling en niet op andere (samenwerkings)vormen.
Het kabinet volgt de ontwikkelingen op het gebied van de intergemeentelijke samenwerking met interesse. De samenwerking van de gemeenten
Blaricum, Eemnes en Laren wordt in 2011 geëvalueerd. Ook de samenwerking van Ten Boer met Groningen wordt geëvalueerd. Bij deze evaluaties
is het kabinet betrokken. Zoals gezegd zijn er vele vormen van samenwerking. Op 27 april van dit jaar heeft de Staatssecretaris van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties het convenant ondertekend voor de innovatieve samenwerking tussen de vier Friese Waddengemeenten, de
provincie en het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
Deelname aan dit convenant stelt BZK in staat om in de praktijk te leren
van deze vormen van samenwerking.
Het kabinet is voornemens om gemeenten inzicht en overzicht te bieden
in de ontwikkelingen en mogelijkheden van intergemeentelijke samenwerking. Waar dit tot onze rol en mogelijkheden behoort zullen wij gemeenten
faciliteren bij hun samenwerkingspraktijk.
10
In hoeverre zijn gemeenten en provincies verplicht om ook alternatieven
voor fusie te onderzoeken als de gemeentelijke toevoeging, nauwere
samenwerking, gastheergemeente of andere constructies? Dienen dergelijke constructies eerst overwogen te zijn voordat er sprake kan zijn van
een gemeentelijke herindeling?
Het uitgangspunt is dat gemeenten als eerste aan zet zijn maatregelen te
nemen om de eigen bestuurskracht te versterken, indien deze tekortschiet.
Het is daarbij aan gemeenten om hun eigen afweging te maken. Het
kabinet is niet van mening dat daarbij een bepaalde voorkeursvolgorde
van alternatieven doorlopen zou moeten worden alvorens gemeentelijke
herindeling in beeld komt. Uitgangspunt is dat gemeenten zelf hun eigen
afwegingen en keuzes kunnen maken. Het is uiteraard wel verstandig,
wanneer gemeenten bewust de keuze tussen samenwerking of herindeling daarbij betrekken. De rol van de provincie is pas aan de orde wanneer
zij, al dan niet op verzoek van gemeenten, het initiatief overneemt in een
gemeentelijk herindelingsproces dan wel op basis van een eigen afweging
het initiatief neemt tot begin van een herindelingsproces. Daar waar
provincies het initiatief nemen, horen zij uitgebreid overleg te voeren met
de betrokken gemeenten en daarbij open te staan voor alternatieven. Bij
een initiatief vanuit de provincie is in de Wet algemene regels herindeling
een extra waarborg voor draagvlak ingebouwd doordat instemming van
Provinciale Staten is vereist. Samenwerking daarom altijd worden aangedragen als alternatief op het moment dat gemeenten daarvoor opteren.
Uiteindelijk is bij provinciaal initiatief wel het oordeel van de provincie in
samenspraak met de andere betrokken gemeenten doorslaggevend.
11
Heeft de regering de indruk dat ook provincies andere oplossingen dan
een herindeling als gelijkwaardig zien? Herkent de regering de gedachte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 28 750, nr. 7

6

dat sommige provincies zeer actief zijn om gemeenten bijna te dwingen
om tot fusie over te gaan? Wat is haar oordeel hierover?
Het kabinet herkent dat er verschillen bestaat tussen provincies in de mate
waarin ze actief aansturen op herindeling. Dit heeft in de ogen van het
kabinet alles te maken met verschillen tussen de inhoudelijke opgaven
van de provincies en verschillen in het in het bestuurlijke landschap in
deze provincies. De Wet algemene regels herindeling laat ook ruimte voor
eigen provinciaal beleid. Intensief bestuurlijk overleg, het afwegen van
criteria en vergelijken van verschillende opties is van groot belang om tot
een goede onderbouwing van de voorstellen tot herindeling en te komen.
12
In hoeverre kunnen de diverse vormen van intergemeentelijke samenwerking de taken die de laatste jaren zijn gedecentraliseerd aan? Zullen deze
decentralisaties op den duur leiden tot herindeling? Waar ligt het omslagpunt?
Het uitgangspunt is dat gemeenten als eerste aan zet zijn maatregelen te
nemen om de eigen bestuurskracht te versterken, indien deze tekortschiet.
Herindeling is daarbij een oplossingsrichting, evenals samenwerking. Er
zijn vele vormen van intergemeentelijke samenwerking mogelijk; in de
praktijk wordt deze veelvormigheid ook toegepast. Afhankelijk van de
taken waar het om gaat en de bestuurlijke context van een gemeente is de
ene samenwerkingsvorm meer geëigend dan de andere vorm. Ook voor
de gedecentraliseerde taken zijn effectieve samenwerkingsvormen mogelijk.
Decentralisatie noopt gemeenten tot nadenken of de bestuurskracht
voldoende is voor de taken die zij moeten uitvoeren. Er is echter geen
algemeen antwoord mogelijk op de vraag of de decentralisatie op den
duur zal leiden tot meer herindeling. Allereerst is, zoals ook in het
antwoord op vraag 7 is aangegeven, het verband tussen bestuurskracht
en schaal niet eenduidig. Bovendien is herindeling niet het enige instrument om bestuurskracht te vergroten. Waar het omslagpunt ligt en of er
gesproken kan worden over een omslagpunt is niet in algemene zin te
zeggen, omdat dit verschilt van gemeente tot gemeente en van situatie tot
situatie.
13
Hoe verhoudt de uitspraak, dat gemeenten eerstverantwoordelijke zijn
voor het zoeken naar oplossingen om de bestuurskracht te verbeteren,
zich tot de druk die provincies uitoefenen om over te gaan op herindelingen?
Het uitgangspunt is dat gemeenten als eerste aan zet zijn maatregelen te
nemen om de eigen bestuurskracht te versterken, indien deze tekortschiet.
Gemeenten pakken deze verantwoordelijkheid in de regel zelfstandig op.
Uit het voornoemde uitgangspunt vloeit tevens voort dat van provincies
mag worden gevraagd dat zij zich terughoudend zullen opstellen ten
aanzien van de afwegingen en keuzes die betrokken gemeenten maken.
Dit neemt niet weg dat provincies een verantwoordelijkheid hebben voor
de kwaliteit van het lokaal bestuur binnen het eigen grondgebied. In het
verlengde daarvan is het tevens de rol van provincies om de bestuurskracht van gemeenten af te zetten tegen de maatschappelijke opgaven die
in de gemeenten én in de regio aan de orde zijn. Als het goed is, gaat de
provincie daarover het gesprek aan met de betrokken gemeenten.
Er kan een moment komen dat, naar het oordeel van de provincie, een
duurzame versterking van de bestuurskracht van één of meer gemeenten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 28 750, nr. 7

7

geboden is, waarbij behoud van zelfstandigheid of intensivering van intergemeentelijke samenwerking onvoldoende leidt tot de noodzakelijke
versterking van de bestuurskracht. Het kan ook zijn, dat gemeenten al
reeds betrokken zijn bij een herindelingsproces dat zich echter voortsleept
en aldus onvoldoende zicht bestaat op een breed gedragen bestuurlijke
oplossing.
Vanuit de Wet algemene regels herindeling heeft de provincie bevoegdheid om de regie over het proces (over) te nemen. De praktijk leert overigens, dat aan een dergelijk sturende rol door de provincie dikwijls een
verzoek van één of meer betrokken gemeenten ten grondslag ligt.
14
In hoeverre wordt er ook uitdrukkelijk getoetst of de provincie sterke druk
heeft uitgeoefend om tot herindeling over te gaan?
Herindelingsvoorstellen worden door het kabinet primair getoetst op het
gevolgde proces dat heeft geleid tot het tot stand komen van een
herindelingsadvies. Omdat de provincie in het voorbereidingsproces van
een herindelingsvoorstel, mede op grond van de Wet algemene regels
herindeling (Wet arhi) een centrale rol vervult, zal elk herindelingsvoorstel
ook worden beoordeeld op de wijze waarop de provincie aan haar verantwoordelijkheid voor het voorbereidingsproces invulling heeft gegeven. Bij
herindelingsadviezen is altijd transparant welke besturen hebben ingestemd en bij welke besturen draagvlak ontbreekt.
15
Is de regering van mening dat de uitgesproken noodzakelijke zorgvuldigheid bij het zoeken naar oplossingen, die het bestuurlijk functioneren of
de zelfstandigheid van gemeenten raken, is betracht in recente voorstellen
tot herindeling?
Ja.
16
Kan de inhoudelijke toets bij de beoordeling van herindelingsplannen wel
door de provincie gedaan worden in het geval dat deze zelfde provincie
tevens initiatiefnemer tot de herindeling is? Kan de regering dit
toelichten?
Antwoord 16/18/20 bij vraag 22
17
Zijn provincies verplicht om met gemeenten tot overeenstemming te
komen alvorens zij tot gedwongen herindeling overgaan? Of is het ook
mogelijk dat een provincie volledig zelfstandig een dergelijk besluit
neemt?
De Wet algemene regels herindeling in samenhang met het beleidskader
herindeling, bepaalt de rolverdeling tussen gemeenten en provincies in
herindelingsprocessen. Deze tezamen borgen de benodigde zorgvuldigheid in dergelijke gevoelige processen. Daarbij is het van belang op te
merken dat de daadwerkelijke besluitvorming over herindeling plaatsvindt
door de wetgever, zoals ook vastgelegd in artikel 123 van de grondwet.
Gemeenten en provincies hebben vanuit het wettelijke kader een belangrijke adviserende rol. Daarbij heeft het kabinet de keuze gemaakt om zelf
niet het initiatief te nemen tot herindelingsvoorstellen maar dit over te
laten aan gemeenten en provincies.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 28 750, nr. 7

8

In principe zijn gemeenten als eerste aan zet maar daar waar provincies
het initiatief nemen, horen zij uitgebreid overleg te voeren met de
betrokken gemeenten en daarbij open te staan voor alternatieven. Uit de
praktijk blijkt dat provincies een dergelijk initiatief alleen nemen als
gemeenten er onderling niet uitkomen en de provincie van oordeel is dat
het nodig is dat een knoop wordt doorgehakt. Daarbij handelt de provincie
vaak op verzoek van een of meer gemeenten. Provincies maken daarbij als
zelfstandig bestuursorgaan wel hun eigen afweging.
18
Is het logisch om de inhoudelijke toets bij een herindeling waartoe de
provincie zelf het initiatief neemt op hetzelfde niveau te laten? Waarom is
er daarbij niet gekozen voor inhoudelijke toetsing door de regering?
Antwoord 16/18/20 bij vraag 22
19
Hoe kan de provincie het initiatief van gemeenten bij geen zicht op een
gezamenlijk gedragen oplossing overnemen, als herindelingen van
onderop, dus vanuit diezelfde gemeenten dienen te worden gestart? Is dat
op zichzelf niet ook al een teken dat er sprake is van gebrek aan draagvlak,
waardoor de hele herindeling niet plaats kan vinden?
In het beleidskader is aangegeven dat «van onderop» betekent dat het
initiatief van gemeenten of van provincies kan komen maar altijd met
zoveel mogelijk draagvlak en vanuit een zorgvuldige procedure, zoals ook
in het antwoord op vraag 2 is aangegeven. Gemeenten zijn daarbij als
eerste aan zet. Wanneer het initiatief van provincies komt, is een extra
waarborg voor draagvlak ingebouwd, omdat dan ook de Provinciale
Staten moeten instemmen met een herindelingsvoorstel. De conclusie dat
er dus per definitie onvoldoende draagvlak bestaat als het initiatief niet
van gemeenten komt, wordt door het kabinet dan ook niet onderschreven.
20
Heeft de regering een andere rol bij de beoordeling van een herindeling,
die op initiatief van de provincie voorgesteld wordt, omdat er dan geen
ander beleidsorgaan een inhoudelijke toets uitvoert?
Antwoord 16/18/20 bij vraag 22
21
Is het volgens de regering denkbaar dat provincies vanuit hun regierol en
bovenlokale verantwoordelijkheid besluiten goed functionerende
gemeenten tegen hun zin te herindelen?
Het uitgangspunt is dat gemeenten als eerste aan zet zijn maatregelen te
nemen om de eigen bestuurskracht te versterken, indien deze tekortschiet.
Zoals in het antwoord op vraag 2 en vraag 17 is aangegeven, hebben
provincies in herindelingsprocessen een eigenstandige rol, Het kabinet
acht het daarbij zeer wel denkbaar dat provincies in herindelingsadviezen
ook goed functionerende gemeenten betrekt. De provincie dient daarbij te
streven naar zoveel mogelijk draagvlak. Daar waar provincies het initiatief
nemen, horen zij uitgebreid overleg te voeren met de betrokken
gemeenten en daarbij open te staan voor alternatieven. Bij een initiatief
vanuit de provincie is in de Wet algemene regels herindeling een extra
waarborg voor draagvlak ingebouwd doordat instemming van Provinciale
Staten is vereist.
Herindelingen hebben altijd een regionale component. Een ontwikkeling
die voor de ene gemeente positief wordt ervaren kan voor de andere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 28 750, nr. 7

9

gemeente negatief uitpakken. De provincie als meest nabije bestuurslaag
kan vanuit haar rol waarborgen dat de belangen van de betrokken
gemeenten op een evenwichtige wijze worden afgewogen. Uiteraard geldt
ook hierbij weer dat gemeenten primair zelf aan zet zijn, immers
gemeenten hebben zelf een duidelijke verantwoordelijkheid ten aanzien
van de regio. Het kan daarbij voorkomen dat een gemeente die op zichzelf
goed functioneert, uit het oogpunt van de regionale belangen toch bij een
herindelingsvoorstel wordt betrokken, op eigen initiatief of waar nodig op
initiatief van de provincie.
22
Hoe staat het tegen de zin herindelen van goed functionerende
gemeenten in verhouding tot de toetsing van het draagvlak voor een
herindeling waar de provincie eveneens verantwoordelijk voor is? Keurt
de slager hier niet zijn eigen vlees?
Gecombineerd antwoord op de vragen 16/18/20 en 22.
In alle gevallen, dus los van de vraag of het initiatief van gemeenten zelf
of van de provincie komt, is het primair het samenspel tussen deze twee
bestuurslagen dat tot voorstellen moet leiden die voldoen aan de inhoudelijke criteria zoals die in het beleidskader zijn uitgewerkt. Voor het geval
dat de provincie het initiatief neemt voor een herindelingsvoorstel, zal
deze provincie dit alleen maar doen wanneer ze de inschatting maakt dat
de herindeling zal voldoen aan deze inhoudelijke criteria. Uit de praktijk
blijkt dat het onderscheid tussen gemeentelijk en provinciaal initiatief ook
niet zo scherpt ligt, als soms wordt verondersteld. Provincies nemen in de
praktijk meestal alleen initiatief nadat een traject vanuit gemeentelijke
niveau tot onvoldoende resultaat heeft geleid. In veel gevallen handelt de
provincie daarbij op verzoek van een of meer gemeenten.
Voor alle herindelingsvoorstellen geldt dat het kabinet als mede-wetgever
toetst of het proces om tot het voorstel te komen zorgvuldig is verlopen.
Onderdeel van deze zorgvuldigheid is de manier waarop men tot de
inhoudelijke onderbouwing is gekomen. De onderbouwing zelf wordt
wederom marginaal getoetst door het kabinet.
23
In de inleiding van het herindelingkader wordt aangegeven dat er geen
minimumomvang voor een gemeente wordt gegeven. Hoe moet in dat
kader de «restproblematiek» worden geduid?
Antwoord vraag 23 bij vraag 29.
24
Het spreekt voor zich dat wanneer gemeenten constateren dat «hun eigen
bestuurskracht tekortschiet» voor opschaling kunnen kiezen. Kunnen
hiervoor echter ook buurgemeenten die geen bestuurskrachtproblemen
kennen, tegen hun zin, worden opgeofferd?
Het kabinet heeft zich op het standpunt gesteld dat één gemeente of een
minderheid van gemeenten een herindeling niet tegenhouden, ongeacht
de bestuurskracht van de gemeente. In het coalitieakkoord is vastgelegd
dat het aan de provincie is om te beoordelen of er sprake is van
voldoende lokaal draagvlak. De verschillende criteria uit het beleidskader
herindeling moeten nadrukkelijk in samenhang met elkaar worden
bekeken, zoals ook in het antwoord op vraag 32 aan de orde komt.
Daar waar provincies het initiatief nemen, horen zij uitgebreid overleg te
voeren met de betrokken gemeenten en daarbij open te staan voor alter-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 28 750, nr. 7

10

natieven. Bij een initiatief vanuit de provincie is in de Wet algemene regels
herindeling een extra waarborg voor draagvlak ingebouwd doordat
instemming van Provinciale Staten is vereist.
Het kabinet is daarbij van mening dat de term «opgeofferd» geen recht
doet aan de aard van de oplossing herindeling. Gemeenten hebben een
verantwoordelijkheid naar de regio. Dit is ook in het belang van inwoners
van die gemeente. Waar dit binnen hun vermogen ligt behoren
gemeenten bij te dragen aan een oplossing van bestuurskrachtproblemen
in de regio. Wanneer dit noodzakelijk is, kan dit ook de vorm hebben van
een herindeling.
25
In het herindelingkader wordt aangegeven dat één gemeente of een
minderheid van gemeenten een herindeling niet kan tegenhouden. Hoe
ziet de regering deze zaken precies? Bestaat de democratische besluitvorming dan uit de meningen van alle raadsleden geteld of spelen inwoneraantallen dan een doorslaggevende rol?
In het beleidskader worden bewust geen nadere criteria gegeven voor het
bepalen van het bestuurlijk of maatschappelijk draagvlak (uitgedrukt in
raadsleden of in inwoneraantallen), omdat elk herindelingsvoorstel op
zich zelf staat en moet worden beoordeeld op de specifieke feiten en
omstandigheden. Zoals in het antwoord op vraag 2 en vraag 17 is aangegeven, hebben provincies in herindelingsprocessen een eigenstandige rol.
Uitgangspunt voor het bepalen van het bestuurlijk draagvlak is het aantal
gemeenten dat een provinciaal voorstel steunt, op basis van de besluitvorming van de betrokken gemeenteraden. Naast toetsing aan het gevolgde
proces zullen provinciale herindelingsvoorstellen door het kabinet tevens
marginaal worden getoetst op hun inhoudelijke motivering.
26
Welke criteria bepalen dat de bovenlokale verantwoordelijkheid van de
provincie aangesproken kan worden om de lokale autonomie van
gemeenten buiten spel te zetten? Wanneer is hier sprake van? Wie beoordeelt dit, en hoe?
Antwoord 26/38 bij vraag 46
27
Kan nader worden aangegeven wanneer de regering een herindelingsvoorstel, gedaan door de betrokken gemeenten en de betrokken provincie,
niet overneemt?
Het kabinet toetst bij de totstandkoming van een herindelingsvoorstel
in principe op het gevolgde proces. Deze toetsing vindt plaats op grond
van de Wet algemene regels herindeling, het coalitieakkoord en het
vernieuwde Beleidskader gemeentelijke herindeling. Indien het gevolgde
proces een omissie bevat zal het kabinet het herindelingsvoorstel niet
overnemen, maar in overleg met betrokkenen het voorstel terugsturen of
bezien of de omissie in overleg met betrokkenen alsnog weggenomen kan
worden. Leidend is daarbij de vereiste zorgvuldigheid bij herindelingsprocessen.
28
Wat dient er te gebeuren wanneer maar één gemeente de sterke wil of
noodzaak heeft om tot herindeling over te gaan? Kunnen twee of meer
andere gemeenten dan toch worden gedwongen om tegen hun zin mee te
werken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 28 750, nr. 7

11

Bij iedere herindeling geldt dat altijd wordt gekeken naar de specifieke
situatie en de specifieke omstandigheden bij de betrokken gemeenten.
Bovenstaande situatie zou zich alleen in bijzondere gevallen voor kunnen
doen aangezien het uitgangspunt is dat gemeenten als eerste aan zet zijn
maatregelen te nemen om de eigen bestuurskracht te versterken, indien
deze tekortschiet.
29
Wie bepaalt of er sprake is van restproblematiek? Welke normen gelden
hiervoor?
Gecombineerd antwoord op de vragen 23 en 29.
Restproblematiek kan ontstaan wanneer een herindelingsvoorstel geen
oplossing biedt voor een gemeente waar aantoonbaar bestuurskrachtproblemen zijn, of als een herindelingsvoorstel een oplossing voor die
gemeente in de weg staat. Restproblematiek kan bijvoorbeeld ook
ontstaan wanneer een herindelingsvoorstel de regionale verhoudingen
verstoort.
De rolverdeling tussen overheden bij herindeling geldt ook ten aanzien
van het bepalen van restproblematiek. Dat betekent dat primair
gemeenten en provincies bepalen of er sprake is van restproblematiek,
waarbij een toetsende rol voor provincies is weggelegd. Deze noodzaak
van deze toetsende rol door de provincie wordt door het vraagstuk van
restproblematiek onderstreept: immers het gaan om de afweging van
belangen van meerdere gemeenten. De betrokkenheid van de provinciale
bestuurslaag geeft een waarborg dat alle belangen op een goede wijze
tegen elkaar worden afgewogen. Restproblematiek hangt niet samen met
gemeentegrootte.
30
Zal de regering ook geen herindelingsvoorstellen initiëren als het van
mening is dat in een bepaald gebied de bestuurskracht aantoonbaar tekort
schiet en noch de betreffende gemeenten en noch de betreffende
provincie actie ondernemen? Zo neen, waarom niet? Wat doet de regering
in zo’n situatie?
Het kabinet bevordert in samenwerking met de VNG,en het IPO dat
gemeenten en provincies actief werken aan hun bestuurskracht. Hierover
zijn ook afspraken gemaakt in de bestuursakkoorden. Zie hiervoor ook het
antwoord op vraag veertig. Het kabinet heeft daarbij vertrouwen in het
lokale oordeel van provincies en gemeenten over wat nodig is, om eventuele bestuurskrachtproblemen aan te pakken. Wanneer het kabinet
signalen ontvangt over de bestuurskracht van een bepaald gebied, dan
zullen wij indien daar aanleiding toe is, het gesprek over voeren met de
betreffende gemeenten en provincies. Het uitgangspunt is dat gemeenten
als eerste aan zet zijn maatregelen te nemen om de eigen bestuurskracht
te versterken, indien deze tekortschiet. Het kabinet initieert zelf geen
gemeentelijke herindelingsvoorstellen.
31
Wanneer is er sprake van een «zo groot mogelijk draagvlak» bij gemeentelijke herindeling? Wat doet de regering als in een gemeente het maatschappelijk en bestuurlijk draagvlak totaal ontbreekt en een gemeente
echt niet bij een herindeling wil worden betrokken?
Uitgangspunt voor het kabinet is het bestuurlijk draagvlak op basis van de
besluitvorming in de betrokken gemeenteraden. Het gemeentebestuur is
primair verantwoordelijk voor de wijze waarop en de mate waarin het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 28 750, nr. 7

12

maatschappelijk draagvlak wordt betrokken in hun besluitvorming. Voor
het overige wordt verwezen naar het antwoord op vraag 21.
32
Hoe verhouden de genoemde criteria ten aanzien van gemeentelijke
herindeling zich tot elkaar? Is één criterium reeds voldoende voor een
herindeling?
Zoals in het beleidskader is aangegeven zijn de criteria in belangrijke mate
richtinggevend, maar niet absoluut; herindeling is geen kwestie waar je
een wiskundige formule op kunt loslaten. De verschillende criteria moeten
nadrukkelijk in samenhang met elkaar worden bekeken. Uit de praktijk
blijkt dat er geen herindelingsvoorstellen tot stand komen waarop slechts
één criterium van toepassing is. In dat licht moet ook de regel uit het
beleidskader worden gezien dat niet één gemeente of een minderheid van
gemeenten een herindeling kan tegenhouden. Hoewel het kabinet draagvlak zeer belangrijk vindt bij herindeling, kan het voor bijvoorbeeld de
duurzaamheid, regionale samenhang of de bestuurskracht van de nieuw
te vormen gemeente noodzakelijk zijn om een gemeente bij een herindeling te betrekken, ook als daar bij deze gemeente geen draagvlak voor
bestaat.
33
Wordt bij het beoordelen van het draagvlak voor de herindeling rekening
gehouden met de (stem)verhoudingen binnen de gemeenteraden? Op
welke wijze gebeurt dit?
Op grond van de Wet arhi stelt de gemeenteraad een gemeentelijk
herindelingsontwerp en vervolgens een herindelingsadvies vast indien
het initiatief daartoe is uitgegaan van de betrokken gemeenten. De
besluiten van de gemeenteraad zijn voor het kabinet doorslaggevend voor
het bepalen van bestuurlijk draagvlak bij een gemeente voor een
herindelingsvoorstel. Staatsrechtelijk gezien neemt de gemeenteraad als
gemeentelijk bestuursorgaan een besluit en zijn de stemverhoudingen die
betrekking hebben op het besluit niet relevant.
34
Vindt de regering het zinvol om voor het beoordelen van maatschappelijk
draagvlak ook gebruik te maken van peilingen onder de bevolking?
Antwoord vraag 34/35 bij vraag 37.
35
Is de rol van gemeentebesturen in het organiseren van maatschappelijk
draagvlak als de Gemeenteraad negatief staat tegenover de voorgestelde
herindeling? Is er een rol voor de provincie om haar steentje bij te dragen
aan het organiseren van maatschappelijk draagvlak bij een negatieve
houding bij de Raad?
Antwoord vraag 34/35 bij vraag 37.
36
Hoe wordt de logische interne samenhang, die een nieuw te vormen
gemeente moet een hebben, bepaald? Moet het zo zijn dat gemeenten
vooraf al op de nodige terreinen hebben samengewerkt? Hoe wordt in dat
kader omgegaan met de weerstand die er in de ene gemeente kan
bestaan tegen de andere?
Antwoord vraag 36 bij vraag 44

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 28 750, nr. 7

13

37
Hoe beoordeelt de regering het maatschappelijke draagvlak, als dit door
gemeenten overal anders ingevuld en gemeten wordt?
Gecombineerd antwoord op vragen 34/35 en 37
Het is de verantwoordelijkheid van het gemeentebestuur om lokale opvattingen en belangen tegen elkaar af te wegen en derhalve is het van belang
om de maatschappelijke draagvlak voor een beoogde gemeentelijke
herindeling te bepalen.
De wijze waarop het gemeentebestuur haar inwoners en andere belanghebbenden betrekt bij het herindelingsproces is een verantwoordelijkheid
van de gemeente. Het bepalen van de mate van maatschappelijk draagvlak kan op diverse manieren. Het is aan het gemeentebestuur om hierin
een keuze te maken. Wel is het verstandig om burgers zo vroeg mogelijk
bij het gesprek over herindeling te betrekken, dit vergroot immers de
invloed die de inwoners kunnen uitoefenen.
Er is geen rol voor de provincie bij het organiseren van maatschappelijk
draagvlak. Het kabinet hecht aan het gesprek tussen de bevolking en haar
gemeentebestuur over een wezenlijke zaak als een herindeling. Daarbij is
het bestuurlijke standpunt uiteindelijk bepalend voor het besluit tot herindeling.
38
Moet in de eerste alinea van blz. 10 worden gelezen dat regionale
behoeften een legitimatie kunnen vormen voor het (tegen hun zin)
opheffen van de zelfstandigheid van gemeenten?
Antwoord 26/38 bij vraag 46
39
Een nieuw te vormen gemeente mag omliggende gemeenten niet
onnodig in hun ontwikkelingen beperken. Gaarne een nadere toelichting,
zo mogelijk met concrete voorbeelden.
Antwoord vraag 39 bij vraag 47.
40
Hoe wordt bestuurskracht gemeten en beoordeeld? Is er een methode die
hier goed zicht op geeft? Is het aan te raden deze methode aan alle
gemeenten voor te schrijven, om zo objectief mogelijk de bestuurskracht
vast te stellen en onderling vergelijk mogelijk te maken?
Een bestuurskrachtonderzoek/meting is primair gericht op het vergroten
van de bestuurskracht door te doen en te leren van zichzelf en van
anderen. De verschillende methodieken die nu worden gehanteerd
voldoen daaraan.
Op basis van de huidige ervaringen bestaat er geen unaniem beeld in de
waardering van één methode die kan worden aanbevolen. Tegen de
achtergrond van het vorenstaande is het kabinet er geen voorstander van
om één methodiek voor te schrijven. Het kabinet richt zich samen met het
IPO, VNG, individuele gemeenten en provincies en wetenschappers op het
vergroten van de betrouwbaarheid en validiteit van bestuurskrachtonderzoeken.
Het kabinet verwacht met hen gefaseerd tot goede afspraken en verdere
uitwerking te komen in deze kabinetsperiode en de eerste resultaten dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 28 750, nr. 7

14

najaar in een vorm van een kwaliteitshandvest te verankeren. Een en
ander geschiedt overigens mede ter uitvoering van de bestuursakkoorden
die met IPO en het VNG over dit onderwerp zijn gemaakt.
Op basis van informatie uit het overleg met het IPO en de VNG, alsmede
op basis van informatie van de provincies afzonderlijk en op basis van ons
eigen oordeel, kan globaal het volgende beeld worden geschetst.
De wijze waarop de bestuurskracht van gemeenten wordt gemeten c.q.
wordt onderzocht is niet eenduidig. Er zijn methodieken waarbij een
extern bureau de bestuurskracht op verzoek van gemeenten onderzoekt
op basis van eigen methodiek. De beoordeling van de bestuurskracht
geschiedt veelal op basis van een normenkader en wordt uitgevoerd door
het bureau zelf al dan niet met gebruikmaking van een visitatiecommissie.
Daarnaast komt het voor dat een provincie (Gelderland en Utrecht) een
eigen methodiek heeft ontwikkeld in de vorm van een zelfevaluatie, die
kosteloos ter beschikking wordt gesteld aan gemeenten. In deze methodiek staat centraal een vijftal kwaliteitsdebatten over het functioneren van
de gemeente onder leiding van een externe gespreksleider. De uitkomsten
daarvan worden verwerkt in een kwaliteitsrapport met aanbevelingen.
Overigens zijn er ook provincies waar in het geheel geen bestuurskracht
van gemeenten wordt onderzocht.
Juist het nieuwe herindelingkader heeft ertoe geleid dat in veel provincies
het gesprek opnieuw op gang is gekomen over de relatie tussen de
provincie en gemeenten voor de kwaliteit van het lokaal bestuur en de
rolverdeling van de provincie ten aanzien van bestuurskrachtmetingen.
De kwaliteitsonderzoeken vinden plaats op basis van vrijwilligheid maar
zijn niet vrijblijvend. De kwaliteitsrapporten worden in de raadsvergadering besproken en wordt daarover een besluit genomen. Hoewel er
verschillende methodieken worden gehanteerd streven de provincies
ernaar om binnen hun eigen provincie een eenduidige methodiek te
hanteren juist met het oog op de onderlinge vergelijkbaarheid.
41
Binnen welke periode zou, in het algemeen, een net heringedeelde
gemeente niet weer bij een nieuwe herindelingsdiscussie betrokken
moeten worden?
Deze vraag gaat over het duurzaamheidscriterium zoals dat in het beleidskader is opgenomen. Dit criterium is bewust kwalitatief geformuleerd: de
nieuwe gemeente moet zijn toegerust voor «een langere periode» en niet
«binnen afzienbare termijn» wederom bij een herindeling zijn betrokken.
De intentie van dit criterium blijkt hier duidelijk uit: een herindelingsvoorstel moet het vertrouwen geven dat de nieuwe gemeente een
robuuste oplossing vormt voor de adequate aanpak van de lokale en
regionale opgaven zoals die zich voordoen. Het noemen van een specifieke tijdsduur is niet mogelijk, omdat we niet in de toekomst kunnen
kijken en dus niet precies weten hoe maatschappelijke opgaven, regionale
context en de gemeentelijke organisatie zelf, zich zullen ontwikkelen. Uit
het feit dat het duurzaamheidscriterium in het beleidskader is opgenomen, mag worden geconcludeerd dat kabinet het onwenselijk vindt,
wanneer een pas heringedeelde gemeente snel weer bij een herindeling
betrokken moet zijn, omdat kennelijk de meest recente herindeling onvoldoende soelaas heeft geboden.
42
Wie bepaalt of alle voor de hand liggende gemeenten bij de herindelingsvoorstellen zijn betrokken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 28 750, nr. 7

15

Het zijn in de eerste plaats individuele gemeenten zelf die zich oriënteren
op de mogelijke kandidaten voor gemeentelijke herindeling, dat wil
zeggen één of meer aangrenzende gemeenten die, in de regel, tot
dezelfde provincie behoren. Voorts is in het vernieuwde beleidskader
vastgelegd dat buur- of omliggende gemeenten die een belang (kunnen)
hebben bij een voorgenomen herindeling,hun zienswijze kunnen geven
op het herindelingsontwerp. Aldus wordt geborgd dat alternatieve
herindelingsvarianten in beeld worden gebracht. Verder is het denkbaar
dat de provincie van oordeel is dat er andere alternatieven zijn dan
waarvan sprake is in een gemeentelijk herindelingsontwerp of
herindelingsadvies. Bij een door de gemeenteraden van de betrokken
gemeenten vastgesteld herindelingsadvies kunnen gedeputeerde staten
dit aangeven in hun zienswijze op het advies. Ook is het denkbaar dat de
provincie met een alternatief komt in de vorm van een eigen herindelingsvoorstel.
43
Er wordt geschreven over de dienstbaarheid van de gemeente aan de
onderscheidenlijke lokale gemeenschappen. Heeft dat ook consequenties
voor het aantal gemeenschappen/ dorpen dat maximaal in één gemeente
gelegen kan zijn?
Wat het kabinet betreft is er geen maximum voor het aantal dorpen/
gemeenschappen dat in een gemeente gelegen kan zijn. Het is de verantwoordelijkheid van de betreffende gemeente om ervoor te zorgen dat een
adequaat dorpen- en kernenbeleid wordt gevoerd. Zoals in het antwoord
op vraag 32 is aangegeven is herindeling geen kwestie waar je een
wiskundige op kunt loslaten, dit geldt evenzeer voor het aantal dorpskernen in een gemeente.
44
Hoe moet de interne samenhang beoordeeld en getoetst worden?
Gecombineerd antwoord op de vragen 36 en 44
In het beleidskader is aangegeven dat het kabinet het van betekenis vindt
dat de nieuwe gemeente een logische interne samenhang kent, die identiteit geeft aan de nieuwe bestuurlijke eenheid. Een gemeente dient optimaal dienstbaar te zijn aan de onderscheidenlijke lokale gemeenschappen. Het is primair aan provincies om vanuit hun toetsende rol
invulling te geven aan toetsing van dit begrip. Wel vindt het kabinet van
belang dat deze toets plaatsvindt. Om die reden is dit criterium opgenomen in het beleidskader.
Zoals voor alle criteria uit het beleidskader geldt ook voor het criterium
interne samenhang dat deze in relatie tot de andere criteria, zoals onder
meer draagvlak, moeten worden afgewogen.
Provincies gaan hier verschillend mee om. Een terugkomend element is
dat interne samenhang wordt gezien als méér dan gelijkvormigheid van
taken en identiteiten. Ook de complementariteit van gemeenten en de
mogelijkheden om verschillende functies elkaar te laten versterken,
worden daarbij meegenomen. Ook wordt van gemeenten vaak een visie
op een actief kernenbeleid verwacht. Kernen binnen gemeenten kunnen
sterk van elkaar verschillen, dat blijkt ook bij gemeenten die niet in
herindelingsvoorstellen betrokken zijn. Een actief kernenbeleid kan helpen
om elke gemeenschap binnen de gemeente optimaal te bedienen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 28 750, nr. 7

16

45
Welke criteria en / of afwegingskaders hanteren provincies om de regionale bestuurlijke verhoudingen te beoordelen?
In aanvulling op het Beleidskader gemeentelijke herindeling hebben
enkele provincies beleidskaders ontwikkeld inzake de regionale bestuurlijke organisatie. Deze vormen een aanvulling en uitwerking van het
beleidskader van het kabinet, binnen de bestuurlijke context van de
verschillende provincies.
De provincie Limburg hanteert het beleidskader «Gewicht en gewogen»,
die in 1999 is vastgesteld; de provincie Groningen hanteert de «Nota visie
op de bestuurlijke organisatie in de provincie Groningen», die in 2006 is
vastgesteld; de provincie Zuid-Holland hanteert de nota «Samenwerken
aan de kwaliteit van het lokaal bestuur in Zuid-Holland».
In deze provinciale beleidskaders zijn uitgangspunten opgenomen inzake
de kwaliteit van de regionale bestuurlijke organisatie. Overige provincies
hanteren primair het Beleidskader gemeentelijke herindeling.
Primaire criteria die in al deze kaders terugkomen zijn draagvlak, bestuurskracht, duurzaamheid, interne samenhang, regionaal evenwicht en planologische behoefte.
46
Hoe verhoudt een gemeentelijke herindeling, die geschiedt in het kader
van «versterking van de regionale bestuurlijke verhoudingen» zich tot het
belang van een gemeente die daarbij wordt betrokken, maar zelf in alle
opzichten voldoende bestuurskrachtig is? Wat prevaleert: de regionale
bestuurlijke verhoudingen of het belang van een individuele gemeente die
goed functioneert? Wanneer wordt zo’n goed functionerende gemeente in
een herindelingsproces betrokken?
Gecombineerd antwoord op de vragen 26/38 en 46.
In het beleidskader is aangegeven dat versterking van de regionale
bestuurlijke verhoudingen een aanleiding kan zijn voor een herindelingsvoorstel. Met deze passage benadrukt het kabinet dat gemeenten ook een
verantwoordelijkheid hebben voor de regionale bestuurlijke verhoudingen, een beroep op gemeentelijke autonomie is onvoldoende in de
situatie dat regionale bestuurlijke verhoudingen versterkt moeten worden.
Elk herindelingsvoorstel, ook als de achtergrond hiervan ligt in de regionale bestuurlijke verhoudingen, dient daarbij te voldoen aan de criteria uit
het beleidskader. In het antwoord op vraag 22 is aangegeven dat in alle
gevallen, dus los van de vraag of het initiatief van gemeenten zelf of van
de provincie komt, het primair het samenspel tussen deze twee bestuurslagen is dat tot voorstellen moet leiden die voldoen aan de inhoudelijke
criteria zoals die in het beleidskader zijn uitgewerkt.
47
Hoe wordt bepaald dat omliggende gemeenten bij een gemeentelijke
herindeling «niet onnodig» in hun ontwikkeling worden belemmerd?
Gecombineerd antwoord op de vragen 39 en 47
De provincie heeft onder andere als taak toe te zien op de kwaliteit van de
regionale bestuurlijke organisatie. Daarnaast is een regionale visie op de
bestuurlijke toekomst een belangrijk kader om te beoordelen of een
gemeentelijke herindeling leidt tot een versterking van de regionale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 28 750, nr. 7

17

bestuurskracht teneinde economische, ruimtelijke en sociaalmaatschappelijke functies eenduidiger te verdelen binnen een regio. De
nieuw te vormen gemeente moet niet alleen een goede interne samenhang vertonen; minstens zo belangrijk is dat wordt aangegeven wat de
voorziene effecten zijn voor de samenhang en het evenwicht in de regio.
Bij de totstandkoming van een herindelingsadvies wordt dit aspect dan
ook grondig in de afwegingen meegenomen.
Concrete voorbeelden zijn:
–

–

West-Friesland (provincie Noord-Holland): Een herindelingsadvies van
drie gemeenten leidde tot drie negatieve zienswijzen van gemeenten
die in de nabije toekomst ook een samenvoeging wensen. Een regionaal eindbeeld ontbrak waardoor gedeputeerde staten (GS) geen kader
hadden om de verschillende wensen tegen elkaar af te wegen. GS
hebben daarom in overleg met de gemeenten een visie op de bestuurlijke toekomst vastgesteld. Dat bood een kader om de negatieve zienswijzen af te wegen tegen de fusiewens.
Zuidplas (provincie Zuid-Holland): De provincie heeft op inhoudelijke
gronden bepaald dat er na 2010 overleg zal moeten plaatsvinden
tussen Gouda en de nieuwe gemeente Zuidplas over de toevoeging
aan Gouda van de Gouweknoop en een beperkt deel van de nieuwe
Zuidplasgemeente. De provincie heeft het vrijwillige fusietraject van de
nieuwe Zuidplasgemeente niet willen frustreren met het doorvoeren
van een grenscorrectie met Gouda. De gemeente Gouda heeft hiermee
ingestemd.

48
Kunnen ruimtelijke knelpunten als enkel feit, aanleiding vormen tot het
opheffen of herindelen van gemeenten tegen de wens van die
gemeenten?
Antwoord vraag 48 bij vraag 52
49
In de meeste overleggen over mogelijke herindeling wordt vooral
gesproken met colleges van burgemeester en wethouders en zelfs met
name met burgemeesters. Zou, zeker in het licht van het dualisme, ook de
positie van de gemeenteraad niet moeten worden versterkt?
De huidige rolverdeling tussen gemeenteraden en colleges ten aanzien
van herindeling past goed binnen de uitgangspunten van het dualisme.
De Wet arhi kent een heldere en centrale rol toe aan gemeenteraden in
herindelingsprocessen. In de praktijk valt op dat gemeenteraden nauw
betrokken zijn bij de herindelingdiscussies, bijvoorbeeld door het stellen
van kaders richting hun colleges.
50
Is een herindelingsscan een vast onderdeel van het herindelingproces? Is
het voor een goede uitvoering noodzakelijk dat gemeenten hieraan
actieve deelname verlenen?
Antwoord vraag 50 bij vraag 51
51
Hoe wil de regering een zo groot mogelijke duidelijkheid scheppen in de
financiële consequenties van een herindeling nu gevreesde financiële
consequenties vaak een bron van maatschappelijke weerstand vormen
tegen gemeentelijke herindelingen? Hoe worden de betrokken burgers die
het aangaat hierbij betrokken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 28 750, nr. 7

18

Gecombineerd antwoord vragen 50 en 51
Een herindelingsscan vindt plaats op verzoek van de betrokken
gemeenten. Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
voert in samenwerking met de provincie de herindelingsscan uit.
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) heeft
in samenwerking met de provincies de herindelingsscan ontwikkeld. Aan
de hand van dit instrument worden de financiële consequenties van de
nieuw te vormen (fictieve) gemeente in kaart gebracht. Daarnaast is de
maatstaf herindeling in het Gemeentefonds verhoogd. Met de herindelingsscan wordt beoogd veranderingen die een beoogde gemeentelijke
herindeling met zich meebrengen transparanter te maken en daarmee het
besluitvormings- en herindelingsproces van de betrokken gemeenten te
faciliteren. De bevindingen kunnen aan de burgers van de betrokken
gemeenten worden voorgelegd.
De financiële gegevens die van belang zijn voor het maken van afwegingen rondom een herindelingsvoorstel kunnen door gemeenten uiteraard ook op een andere wijze worden betrokken.
52
Kan nader worden toegelicht wanneer «planologische ruimtebehoefte»
een reden is om tot herindeling over te gaan?
Gecombineerd antwoord vragen 48 en 52
Zoals is aangegeven in het antwoord op vraag 32 kunnen ruimtelijke
knelpunten alleen geen aanleiding vormen tot het opheffen van
gemeenten tegen de wens van die gemeenten en in de praktijk doet zich
dit ook niet voor. Planologische ruimtebehoefte alleen kan nooit reden zijn
om tot herindeling over te gaan. Hierbij hoort bijvoorbeeld ook de inschatting dat voor een bepaald gebied alleen voldoende bestuurskracht kan
worden gerealiseerd, als tot fusie van gemeenten wordt overgegaan.
53
In hoeverre wordt vooraf met alle betrokkenen gecommuniceerd voor
welke terminologie en bijbehorende procedures gekozen wordt, nu de
vraag of een samenvoeging van gemeenten een herindeling of een
toevoeging is, afhangt van een aantal criteria? Wordt een toename van het
aantal toevoegingen verwacht? Hoe wordt bij een toevoeging omgegaan
met het meten van draagvlak en de uitkomsten daarvan?
Het beleidskader zoals aan uw Kamer is aangeboden is opgesteld in nauw
samenspel met VNG en IPO en is bij deze organisaties en de leden
daarvan goed bekend. Het beleidskader is beschikbaar op de website van
het ministerie van BZK. Uit de herindelingpraktijk van de afgelopen jaren
blijkt telkens weer dat gemeenten en provincies bij herindelingdiscussies
het vanuit het rijk gestelde beleidskader hanteren. Zowel bij de VNG als bij
de afzonderlijke provincies als bij het ministerie van BZK komen vanuit de
in het land lopende herindelingprocessen vragen binnen omtrent de
toepassing van het beleidskader. Deze worden altijd van een zo goed
mogelijk antwoord voorzien.
De figuur van de gemeentelijke toevoeging uit het beleidskader is gebaseerd op de reeds bestaande mogelijkheid in artikel 1, lid b van de Wet
algemene regels herindeling tot een wijziging van de gemeentelijke indeling door wijziging van de gemeentelijke grenzen die naar verwachting het
inwonertal van tenminste één van de betrokken gemeenten met 10% of
meer zal doen toeof afnemen. Een zogenoemde toevoegingprocedure is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 28 750, nr. 7

19

daarom evenzeer een herindelingsprocedure als de samenvoegingprocedure.
Er is geen aanvullend communicatietraject opgezet specifiek rond de
figuur van de gemeentelijke toevoeging. Dit lijkt niet nodig. Uit het feit dat
de figuur nu is opgenomen in het beleidskader, volgt dat gemeenten hier
eerder op geattendeerd worden. Dit kan wellicht leiden tot een toename
van de mate van toepassing hiervan. Toepassing geschiedt alleen binnen
de in het beleidskader gestelde regels en voorwaarden.
54
Kan nader worden toegelicht wanneer er gebruik zal worden gemaakt van
het instrument «gemeentelijke toevoegingen»? Wanneer zal voor
«gemeentelijke toevoeging» worden gekozen en wanneer voor een
«grenscorrectie»?
Toepassing van gemeentelijke toevoeging zal in de praktijk vooral dan aan
de orde zijn indien sprake is van een (zeer) groot verschil in inwonertal
van de betrokken gemeenten, waarbij gebied van de kleinste gemeente (of
zelfs de gehele gemeente) wordt toegevoegd aan de grootste gemeente.
In de kern komt het er op neer dat de gebiedstoevoeging voor de grootste
gemeente veel minder merkbare effecten oplevert dan voor de gemeente
die gebied afstaat (of zelfs wordt opgeheven). Dit kan om praktische
redenen rechtvaardigen dat de betrokken gemeenten er voor kiezen af te
zien van het opheffen van de gemeente waaraan gebied wordt toegevoegd. Voor de betreffende gemeente heeft dit als voordeel dat – met
toepassing van de artikelen 21, 28, 30 en 59 van de Wet arhi – minder
«zwaar» financieel toezicht door de provincie behoeft te worden ingesteld,
de burgemeester en de secretaris in functie kunnen blijven, gemeentelijke
verordeningen van kracht blijven en er geen verplichte organisatiebrede
reorganisatie moet worden doorgevoerd, waarbij personeel opnieuw
moet worden geplaatst. Aldus heeft het niet opheffen van de gemeente
een aantal afwijkende consequenties op grond van de Wet arhi.
Van een grenscorrectie is sprake in geval van een wijziging van een
gemeentegrens die naar verwachting het inwonertal van geen van de
betrokken gemeenten met minder dan 10% zal doen toe- of afnemen
(artikel 1, eerste lid, onderdeel d, van de Wet arhi). Is de verwachte toe- of
afname van het inwonertal van één van de betrokken gemeenten méér
dan 10% dan wordt dit een «gemeentelijke toevoeging» genoemd, dit als
onderscheid van een wijziging in de gemeentelijke indeling waarbij sprake
is van de instelling en opheffing van gemeenten (artikel 1, eerste lid,
onderdeel b, van de Wet arhi), wat ook wel wordt aangeduid als gemeentelijke samenvoeging of gemeentelijke fusie. Er is derhalve geen sprake
van een eigenlijke «keuze» tussen een grenscorrectie en een gemeentelijke toevoeging; het verschil tussen beide vloeit voort uit de grens die in
de Wet arhi wordt gelegd bij de verwachte toe- of afname van het inwonertal van de betrokken gemeenten.
55
Wat is het verschil tussen gemeentelijke toevoeging zoals nu omschreven
wordt, en annexatie zoals dat in het verleden gebeurde?
Annnexatie is een term die in de volksmond wordt gebruikt voor herindelingen die men als niet zorgvuldig beschouwt. Deze term heeft daarom
geen relatie met de figuur van gemeentelijke toevoeging, waarvoor de
zorgvuldigheidsvereisten van de Wet arhi en het beleidskader geldt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 28 750, nr. 7

20

56
Wat is het precieze verschil tussen een grenscorrectie en een gemeentelijke toevoeging?
Er zijn twee verschillen tussen een grenscorrectie en een gemeentelijke
toevoeging. Zoals in het antwoord op vraag 54 is aangegeven, vloeit een
eerste verschil tussen beide figuren voort uit de grens die in de Wet arhi
wordt gesteld ten aanzien van de te verwachten toe- of afname van het
inwonertal van de betrokken gemeenten. Het tweede verschil heeft betrekking op de rechtsvorm van het besluit waarop een van beide figuren
berust. Een grenscorrectie geschiedt: a. bij gelijkluidende besluiten van de
raden van de betrokken gemeenten, b. bij besluit van provinciale staten of
c. bij algemene maatregel van bestuur of bij wet (artikel 3, tweede lid,
onderdelen a, b en c, van de Wet arhi). Een wijziging van de gemeentelijke
indeling door middel van een gemeentelijke toevoeging geschiedt bij wet
(artikel 3, eerste lid, van de Wet arhi).
De figuur van de gemeentelijke toevoeging moet echter vooral worden
gezien als onderscheid van een wijziging in de gemeentelijke indeling in
de vorm van instelling en opheffing van gemeenten (ook wel «gemeentelijke samenvoeging»of fusie genoemd). Het verschil tussen beide figuren
is dat in het geval van gemeentelijke toevoeging de gemeente waaraan
gebied wordt toegevoegd in juridische zin niet behoeft te worden opgeheven. Bij een gemeentelijke samenvoeging of fusie worden de betrokken
gemeenten wel opgeheven en vindt instelling van een nieuwe gemeente
plaats.
Benadrukt wordt dat de keuze voor gemeentelijke toevoeging voor de
inwoners en andere belanghebbenden geen andersoortige rechtsgevolgen heeft. Ook bij gemeentelijke toevoegingen moet het Wet arhiproces worden doorlopen, waarmee de voorbereidingsprocedure met
dezelfde waarborgen is omkleed als in het geval van gemeentelijke
samenvoeging. Bovendien schrijft artikel 52, tweede lid, onderdeel b, van
de Wet arhi voor dat ook bij gemeentelijke toevoeging sprake dient te zijn
van het houden van tussentijdse raadsverkiezingen.
57
Hoe veel gemeentelijke toevoegingen hebben er tot nu toe plaatsgevonden?
Tot op heden is de gemeentelijke toevoeging niet gebruikt in reeds geëffectueerde herindelingen. De figuur wordt wel gebruikt in een aantal bij de
Kamer voorliggende wetsvoorstellen, in het antwoord op vraag 60 wordt
hier nader op ingegaan.
58
Waarom worden gemeentelijke toevoegingen als uitzondering gezien? Is
dit dus geen gelijkwaardige optie?
Toepassing van gemeentelijke toevoegingen dient volgens het kabinet
uitzondering te blijven in de herindelingspraktijk. Het vertrekpunt in het
herindelingsbeleid, dat het kabinet voor ogen staat is dat gemeenten die
betrokken zijn bij een herindelingsproces een gelijkwaardige uitgangspositie hebben, waarbij bijvoorbeeld een factor als het inwonertal geen rol
van (doorslaggevende) betekenis mag spelen.
Bij een voorkeur voor gemeentelijke samenvoeging zijn de betrokken
gemeenten het in principe gezamenlijk eens geworden over de bestuurlijke, organisatorische en beleidsmatige uitgangspunten van de nieuw te
vormen gemeente. Elk van de afzonderlijke gemeente zal, als het goed is,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 28 750, nr. 7

21

haar eigen inbreng hebben geleverd aan de gezamenlijke afspraken en
uitgangspunten in het herindelingsadvies. De gelijkwaardige uitgangspositie van de betrokken gemeenten krijgt mede betekenis in hun opheffing;
de gevolgen van de herindeling zijn voor alle gemeenten dan gelijk,
namelijk het verlies van de eigen zelfstandigheid.
Zoals in het antwoord op vraag 56 is aangegeven, liggen er aan de keuze
voor gemeentelijke toevoegingen vooral praktische overwegingen ten
grondslag die verband houden met een aanzienlijk verschil in inwonertal
van de betrokken gemeenten. Bij een voorkeur voor gemeentelijke toevoeging zullen de betrokken gemeenten gezamenlijk tot de conclusie zijn
gekomen, dat van de grootste gemeente in de gegeven omstandigheden
niet kan worden gevraagd dat zij in juridische zin wordt opgeheven. Dat
heeft echter een aantal afwijkende consequenties op grond van de Wet
arhi (zie voor een verdere toelichting het antwoord op vraag 54).
Toepassing van de figuur van gemeentelijke toevoeging kan aldus worden
gezien als een uitzondering op het uitgangspunt van een gelijkwaardige
uitgangspositie van gemeenten die betrokken zijn bij een herindelingproces. Het achterwege blijven van opheffing levert de gemeente waaraan
gebied wordt toegevoegd een als «minder zwaar» ervaren fusieproces op,
omdat onder meer de bestuurlijke en organisatorische organisatie in tact
kan blijven.
Tegen deze achtergrond heeft het kabinet in het beleidskader als standpunt ingenomen dat sprake moet zijn van proportionaliteit tussen de
omvang van territoriale toevoeging en de voordelen die dit de betrokken
gemeenten kan opleveren. Dit vraagt om een objectieve norm die een
uitzondering rechtvaardigt op de regel dat alle betrokken gemeenten
worden opgeheven bij een wijziging van de gemeentelijke indeling, zoals
genoemd in artikel 1, eerste lid, onderdeel b, van de Wet arhi.
In het beleidskader is vastgelegd, dat voorstellen tot gemeentelijke
toevoeging moeten zijn gebaseerd op het criterium dat het inwonertal van
de gemeente waaraan gebied wordt toegevoegd met ten hoogste 10% kan
toenemen. Wordt dit getal overschreden dan dient sprake te zijn van een
voorstel tot gemeentelijke samenvoeging en dus van opheffing van alle
betrokken gemeenten. De figuur van de gemeentelijke toevoeging en van
de gemeentelijke samenvoeging zijn, anders gezegd, tot aan het bedoelde
10%-criterium in beginsel gelijkwaardige alternatieven.
59
Wie bepaalt of afspraken gemaakt moeten worden tussen gemeenten
over de arbeidsmarktpositie van het personeel in geval van een gemeentelijke toevoeging?
Het maken van afspraken over de rechts- en arbeidsmarktpositie van het
gemeentelijk personeel is vooral dan aan de orde als sprake is van ongelijkheid in de uitgangspositie van het personeel van de betrokken
gemeenten. Het is primair aan de betrokken gemeentebesturen om dat te
bepalen, in samenspraak met de betreffende ondernemingsraden en
ambtenarenbonden. Het kabinet heeft in het vernieuwde beleidskader dit
punt als zodanig benoemd, omdat goede afspraken, waar nodig, een
belangrijke voorwaarde scheppen voor een positief integratieproces van
het gemeentelijk personeel.
60
Waaruit blijkt dat de belangstelling van gemeenten voor gemeentelijke
«samenvoegingen» aan het toenemen is?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 28 750, nr. 7

22

Er is hier sprake van een onbedoelde verschrijving in het beleidskader. Er
had moeten staan dat sprake is van een toenemende belangstelling van
gemeenten voor gemeentelijke «toevoegingen». Deze constatering is
gebaseerd op het feit dat, na een reeks van jaren waarin dit niet aan de
orde is geweest, er thans twee voorstellen liggen die betrekking hebben
op deze figuur. In de eerste plaats gaat het om de voorgestelde toevoeging van de dorpskernen Wanssum, Geijsteren en Blitterswijck van de
huidige gemeente Meerlo-Wanssum aan de gemeente Venray (als onderdeel van wetsvoorstel 31 815). Ten tweede is op 7 april 2009 wetsvoorstel
31 916 aan uw kamer aangeboden waarin wordt voorgesteld de huidige
gemeente Rozenburg toe te voegen aan de gemeente Rotterdam.
61
Waarom is er voor gekozen bij gemeentelijke toevoegingen wel een
duidelijke rol en inspraak vanuit het rijk neer te leggen, terwijl dit voor
samenvoegingen niet geldt?
In de antwoorden op de vragen 54, 56 en 58 is reeds ingegaan op de
bijzondere status van de figuur van de gemeentelijke toevoeging. Ook is
stil gestaan bij de overwegingen die ten grondslag liggen aan het standpunt van het kabinet dat gemeentelijke toevoegingen uitzondering
moeten blijven in de herindelingpraktijk. Tegen deze achtergrond is het
van belang de vinger aan de pols te houden hoe de herindelingpraktijk
zich in dat verband ontwikkelt. Om deze reden heeft het kabinet in het
beleidskader bewust de mogelijkheid open gelaten voor het stellen van
aanvullende eisen, mocht de herindelingpraktijk daartoe aanleiding
geven; door de provincie of door het kabinet zelf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 28 750, nr. 7

23