40ste vergadering

Dinsdag 13 januari 2009
Aanvang 14.00 uur

Voorzitter: Verbeet

den, maar het is fijn dat u er allemaal bent en om u na
het kerstreces weer allemaal te zien.

Tegenwoordig zijn 140 leden, te weten:
Agema, Anker, Aptroot, Arib, Atsma, Azough, Bashir, Van
Beek, Besselink, Bilder, Biskop, Blanksma-van den
Heuvel, Blok, Blom, Van Bochove, Boekestijn, Boelhouwer, Van Bommel, Bosma, Bouchibti, Bouwmeester,
Brinkman, Ten Broeke, Van der Burg, Van de Camp,
Çörüz, Cramer, Van Dam, Depla, Dezentjé HammingBluemink, Tony van Dijck, Jasper van Dijk, Jan Jacob van
Dijk, Van Dijken, Dijsselbloem, Eijsink, Elias, Ferrier,
Fritsma, Van Geel, Van Gent, Gerkens, Van Gerven,
Gesthuizen, Gill’ard, Graus, Griffith, Van Haersma Buma,
Van der Ham, Hamer, Haverkamp, Heerts, Heijnen,
Hessels, Van Heugten, Ten Hoopen, Irrgang, Jacobi,
Jager, Jansen, Joldersma, Jonker, Kalma, Kant,
Karabulut, Knops, Koppejan, Koşer Kaya, Kraneveldt-van
der Veen, De Krom, Kuiken, Langkamp, Leerdam, Van
Leeuwen, Leijten, Lempens, Luijben, Madlener, Marijnissen, Mastwijk, Van Miltenburg, Neppérus, De Nerée tot
Babberich, Nicolaï, Omtzigt, Ormel, Ortega-Martijn,
Ouwehand, Pechtold, Peters, Polderman, Poppe, Van
Raak, Remkes, Roefs, Roemer, De Roon, De RoosConsemulder, De Rouwe, Rutte, Samsom, Sap, Schermers, Schinkelshoek, Schippers, Slob, Smeets, Smilde,
Smits, Snijder-Hazelhoff, Spekman, Spies, Van der Staaij,
Tang, Teeven, Thieme, Tichelaar, Timmer, Van Toorenburg, Uitslag, Ulenbelt, Van der Veen, Van Velzen,
Vendrik, Verbeet, Vermeij, Vietsch, Van der Vlies,
Voordewind, Vos, Jan de Vries, Van Vroonhoven-Kok,
Waalkens, Weekers, Wiegman-van Meppelen Scheppink,
Wilders, Willemse-van der Ploeg, De Wit, Wolbert en
Zijlstra,

Aan de orde is het mondelinge vragenuur, overeenkomstig artikel 136 van het Reglement van Orde.
Vragen van het lid Tony van Dijck aan de minister van
Financiën over het bericht ″Omzetdaling en faillissementen door gebrek aan krediet″.
©

en de heer Bos, viceminister-president, minister van
Financiën, de heer Hirsch Ballin, minister van Justitie, de
heer Van Middelkoop, minister van Defensie, de heer
Eurlings, minister van Verkeer en Waterstaat, mevrouw
Van der Hoeven, minister van Economische Zaken, en de
heer Van der Laan, minister voor Wonen, Wijken en
Integratie.

De heer Tony van Dijck (PVV): Voorzitter. De Partij voor
de Vrijheid heeft meerdere malen aangegeven dat
banken op hun geld blijven zitten. Dit werd toen ten
stelligste door zowel de banken als deze minister
ontkend. Gelukkig is er nu een onderzoek waaruit blijkt
dat banken daadwerkelijk de hand angstvallig op de knip
houden. Het ergste is nog dat veel banken hierdoor in de
problemen dreigen te komen. Een op de tien bedrijven
staat het water tot aan de lippen. Een kwart van de
bedrijven heeft problemen met het krijgen van een
lening en heeft te maken met strenge eisen. Opvallend is
ook dat slechts 3% gebruikmaakt van een overheidsgarantie.
Voorzitter. Het gaat niet alleen om bedrijven, maar ook
om ziekenhuizen, om burgers en om allerlei andere
ondernemingen. De banken wakkeren een recessie aan.
De banken zijn als eerste verantwoordelijk voor alle
ellende waarin wij terecht zijn gekomen. Met miljarden
aan belastinggeld moeten wij de banken overeind
houden. De banken moesten zich schamen. En wie zijn
de dupe? De kleine ondernemer, de patiënt en de burger
die zijn baan verliest. Wat doet deze minister? Niets. Hij
zegt: ik kan niets doen. Maar hij kan wel miljarden
pompen in noodlijdende banken. De minister kan de
banken dwingen om normaal leningen te verstrekken,
vooral de banken die met miljarden zijn geholpen. De
minister kan met de staatsbanken het goede voorbeeld
geven. De minister kan staatsgaranties of leningen
afgeven aan bedrijven. Wat gaat deze minister doen?

©

©

De voorzitter: Dames en heren. Ik denk dat sommigen
van u ervan uitgaan dat bepaalde dingen nu gaan
plaatsvinden die pas na het vragenuur zullen plaatsvin-

Minister Bos: Voorzitter. Allereerst de beste wensen aan
uzelf en aan alle leden van de Kamer, ook namens de
minister-president en viceminister-president Rouvoet,
met wie ik net uit een overleg kwam en die zich er zeer

Tweede Kamer

Vragenuur

13 januari 2009
TK 40

40-3571

Bos
op verheugde om hier ook het komende jaar weer vaak
dinsdagmiddag tussen twee en drie uur te mogen staan.
De voorzitter: Wij zullen u niet teleurstellen!
Minister Bos: Voorzitter. Het bericht waarop de heer Van
Dijck zijn vragen baseert, is een bericht in De Telegraaf,
geschreven naar aanleiding van een onderzoek dat is
uitgevoerd in opdracht van het ministerie van Economische Zaken en MKB-Nederland. Op het moment van
schrijven van het artikel was dat rapport nog niet in ons
bezit. Dat is het inmiddels wel. Wij zijn het aan het
bestuderen. Wat er op dit moment uit blijkt, is precies
hetzelfde als wat wij ook in de laatste debatten vorig jaar
reeds met de Kamer besproken hebben, namelijk dat er
inderdaad sprake is van een moeizamere kredietverlening in Nederland aan bedrijven door banken, maar dat
dit vooralsnog vooral te verklaren valt, omdat bedrijven
te maken hebben met een afnemende omzet, met
afnemende winstverwachtingen en met instortende
markten. Het is in dat licht niet verwonderlijk dat zij ook
minder krediet krijgen. Dat is een andere oorzaak dan dat
banken onredelijk zouden zijn en onfaire motieven
zouden hanteren bij beslissingen over kredietverleningen. Daarvan is tot op dit moment nog geen sprake.
Ik kan zelfs meedelen – vorig jaar werd hier nog naar
gevraagd – dat de laatst beschikbare cijfers, die over
november 2008, nog steeds een groei in de kredietverlening aan bedrijven laten zien. Dat is wel een afnemende
groei, namelijk nog maar 0,1% ten opzichte van oktober,
maar dat is nog steeds een groei in de kredietverlening
die relatief normaal is in het licht van de huidige
economische omstandigheden.
Ik herhaal dat het wat ons betreft een kwestie is van
zeer nauwgezet de vinger aan de pols houden, ervoor
zorgen dat het niet ontaardt in een abnormaal
kredietverleningsbeleid bij bedrijven en nagaan waar
problemen voorkomen kunnen worden. In dat licht zal
het kabinet zich aanstaande vrijdag over een aantal
aanvullende maatregelen en voorstellen buigen die
onder andere betrekking hebben op de exportkredietverzekeringen en op de groeifaciliteit zoals wij die
reeds kennen vanuit de begroting van het ministerie van
Economische Zaken. Ik hoop de Kamer dan ook zo snel
mogelijk na vrijdag over de concrete voorstellen die wij
op dat gebied zullen doen, te kunnen informeren.

Minister Bos: Er lijkt mij sprake van een misverstand als
de heer Van Dijck zegt dat Nederland niets doet, zelfs in
vergelijking met cijfers die Duitsland op dit moment
hanteert. Nederland heeft ter waarde van ongeveer 15%
van het bruto nationaal product – dat is 80 à 90 mld. –
maatregelen genomen om de financiële sector te
ondersteunen. De heer Van Dijck kan dan wel zeggen dat
daarmee vooral de bankiers worden geholpen, maar dat
is echt aperte onzin. Als wij de banken niet hadden
geholpen, zouden juist de kleine man die zijn spaarcenten aan de bank heeft toevertrouwd en de normale
ondernemer die moet kunnen rekenen op lopende
rekeningkredieten, daarvan het slachtoffer zijn geworden.
Die zijn geholpen ter waarde van alle miljarden die wij er
tot nu toe in hebben gestoken.
De voorzitter: Zijn er leden die aanvullende vragen
willen stellen?
Mevrouw Gesthuizen (SP): De minister van Financiën
ontkent eigenlijk dat er iets aan de hand zou zijn. Hij
wijst in dat verband op een afnemende, maar nog steeds
wel bestaande groei in de kredietverstrekking. De
statistieken die dat op dit moment aantonen, zijn
misschien toch nog wat rooskleurig. Het betreft namelijk
kredietverstrekking die voortvloeit uit eerdere afspraken.
Op dit moment is wel degelijk sprake van een opdroging
in de verstrekking van kredieten. Het bedrijfsleven maakt
zich daarover grote zorgen. MKB-Nederland geeft aan dat
het de komende maand hierover afspraken wil maken
met de banken. In welke zin zou het kabinet hierin een
faciliterende rol kunnen spelen?
Minister Bos: De analyse dat de beschikbare gegevens
over kredietverlening altijd een zekere vertraging kennen,
is juist. Het gaat dan om kredieten die al eerder zijn
afgesproken en pas een of twee maanden later in de
statistieken terechtkomen. Verleden jaar december
hebben wij precies hetzelfde debat gevoerd. Toen zei
iedereen dat de cijfers over oktober nog wel een stijging
lieten zien, maar dat zij eigenlijk niets zeiden en dat wij
zouden zien dat zij over november al naar beneden
zouden gaan. Het enige wat ik vandaag zeg, is dat wij
zien dat de kredietverstrekking in november nog steeds
groeit. De groei is wel steeds geringer. Dat is voor ons
een reden om vrijdag aanstaande beslissingen te nemen
om iets te doen in ondersteunende zin, om ervoor te
zorgen dat de zaak niet inzakt. Ook wij krijgen van allerlei
kanten signalen dat wij er ongeacht het feit dat er nog
een zekere groei was in november, rekening mee moeten
houden dat de kredietverlening kan gaan haperen of al
hapert in de maanden december en januari. Je kunt er
dan beter vroeger bij zijn dan later. Daarom nemen wij
een aantal maatregelen. Ik hoop dat men mij nog die
drie dagen geeft om er vrijdag in de ministerraad
ordentelijk over te kunnen besluiten. Dan zou in de loop
van vrijdag de brief aan de Kamer moeten uitgaan.

De heer Tony van Dijck (PVV): Het is duidelijk – 25%
van de bedrijven geeft dat ook aan – dat de voorwaarden
van de banken veel strenger zijn geworden. De minister
zegt dat het een normaal proces is en dergelijke en dat
banken wat terughoudender zijn, maar juist die
terughoudendheid is olie op het vuur van deze crisis.
Niet voor niets heeft Duitsland vandaag aangekondigd
dat het voor 50 mld. de economie gaat stimuleren, onder
andere door het ondersteunen van bedrijven met
leningen, garantiestellingen, belastingverlaging en
investeringen in infrastructuur. Nederland doet niets op
dit gebied; Nederland komt niet verder dan werktijdverkorting en vervroegde afschrijving. Als zoveel
bedrijven klagen en als ook burgers klagen dat zij geen
hypotheek krijgen – ook daarvoor geldt dat de voorwaarden zijn aangescherpt – is het toch zaak om tot actie over
te gaan opdat niet bedrijven juist ervoor zorgen dat deze
crisis ontaardt in een depressie.

De heer Weekers (VVD): De signalen over haperende
kredietverlening bereiken ons ook. De minister verwijst
naar cijfers over november. Dat zijn cijfers die gebaseerd
zijn op kredietaanvragen die afgelopen zomer al bij de
banken zijn ingediend. De minister heeft in één van de
laatste debatten voor het kerstreces toegezegd, dat hij
met de banken zou bespreken hoe zij inmiddels tegen

Tweede Kamer

13 januari 2009
TK 40

Vragenuur

40-3572

Bos
deze situatie aankijken. Wat is het resultaat van die
gesprekken geweest?
Minister Bos: Ik had de indruk dat de banken daarover
zelf al, ook rechtstreeks aan het parlement, mededelingen hadden gedaan. De banken zijn in gesprek geweest
met de ondernemersorganisaties over het probleem van
de kredietverlening. Zij hebben een zespuntenplan
opgesteld voor zaken die zij met elkaar gaan bestuderen
en in de gaten gaan houden. Dat behelst onder andere
de instelling van een centraal meldpunt voor klachten,
zodat bekeken kan worden in hoeverre sprake is van
logisch gedrag van banken om in riskante omstandigheden wat minder makkelijk krediet te verlenen dan wel
overdreven terughoudendheid. Ik zal zo snel mogelijk
laten nagaan of de informatie over dat gesprek inderdaad bij de Kamer aanwezig is of ervoor zorgen dat zij
die alsnog krijgt, inclusief onze eigen reflecties daarop.
Mevrouw Smeets (PvdA): Voorzitter. Ook de fractie van
de Partij van de Arbeid is bezorgd over de positie van
het midden- en kleinbedrijf. Wij zien dan ook uit naar de
brief van vrijdag waarmee wij op de hoogte worden
gesteld van de aanvullende maatregelen. Ik heb nog een
vraag over de positie van de Europese Investeringsbank.
Die bank heeft een tweetal, drietal maanden geleden
ingezet op extra kredietverlening aan het midden- en
kleinbedrijf. In hoeverre biedt dat soelaas voor ons
midden- en kleinbedrijf?
Minister Bos: De mogelijkheden die de Europese
Investeringsbank biedt, zijn veel belovend voor het
Nederlandse midden- en kleinbedrijf. Nederland kent niet
de traditie om gebruik te maken van de faciliteiten van
de EIB, omdat wij in Nederland een aantal banken
hebben die op vergelijkbare wijze krediet ter beschikking
stellen. Dat is natuurlijk aan het schuiven en de
ondernemers vinden dat zij niet in alle opzichten aan hun
trekken komen. Wij hebben geconstateerd dat de
gesprekken van de Nederlandse banken met de Europese
Investeringsbank worden geïntensiveerd teneinde de
faciliteiten die die Europese bank biedt door te kunnen
geven aan het Nederlandse bedrijfsleven. De verwachting is dat dezer weken concrete contracten worden
afgesloten.
De heer De Nerée tot Babberich (CDA): Voorzitter. Er is
ook een garantieregeling voor kredietverlening tussen
banken. In hoeverre wordt van die regeling gebruikgemaakt? In hoeverre heeft het eventuele gebruik van die
regeling effect op de kredietverlening aan het bedrijfsleven? Als dat geen effect heeft, vraag je je af: waarvoor
doen wij het allemaal?

geweest, dan is dat voorbij en zou er nu geen barrière
meer moeten zijn om alsnog gebruik van de faciliteit te
maken. Deze week voeren wij gesprekken met bedrijven
en banken. Zou er sprake zijn van barrières die wij
kunnen wegnemen, dan willen wij dat zo snel mogelijk
doen. Wij zijn namelijk van mening dat het gebruik van
deze faciliteit kan bijdragen aan het weer op gang
brengen van de kredietverlening.
De voorzitter: Ik zie dat de heer Vendrik wil interrumperen en dat hij een stropdas draagt. Mijnheer Vendrik,
heeft het feit dat u een das draagt te maken met uw
goede voornemens?
De heer Vendrik (GroenLinks): Daar moet ik even over
nadenken. De ademnood is nu groot. Dus gunt u mij
enige tijd.
Voorzitter. De mogelijk haperende kredietverlening van
banken raakt niet alleen het reguliere bedrijfsleven, maar
ook tal van maatschappelijke, zeer gewenste investeringen. Ik denk aan grote particuliere investeringen in
mogelijkheden van gebruik van duurzame energie. Er is
al langer sprake van ruis in de markt en het is de vraag
of hiervoor nog voldoende ruimte is. Ik denk ook aan het
laatste bericht over investeringen door ziekenhuizen.
Ik zou het erg wenselijk vinden als de minister van
Financiën met zijn bericht na dat belangrijke overleg in
het kabinet specifiek aan dit punt aandacht zou besteden,
dat hij aangaf wat er waar is van de berichten hierover
en wat het kabinet hieraan denkt te doen.
Minister Bos: Voorzitter. Wij hebben het voornemen om
met de brief die voor vrijdag op de agenda van de
ministerraad staat vier onderwerpen aan te roeren: de
exportkredietverzekeringen, de groeifaciliteit, de
woningmarkt en de situatie van de ziekenhuizen.
Dus als het goed is, is de heer Vendrik in de loop van
vrijdagmiddag/vrijdagavond hierover volledig geïnformeerd.
De voorzitter: Ik dank de minister van Financiën voor
zijn antwoorden.
Vragen van het lid Arib aan de minister van Justitie over
het bericht dat vrijwilligersorganisaties die met
kinderen werken nog steeds niet nagaan of een
vrijwilliger een ex-zedendelinquent is.
©

Minister Bos: Het gebruik van die garantieregeling is nog
steeds beperkt tot NIB Capital en LeasePlan. Inmiddels
worden gesprekken gevoerd met een aantal andere
financiële instellingen, ook over de vraag waarom tot nu
toe geen gebruik is gemaakt van deze faciliteit en of
sprake is van problemen die ze daarvan weerhouden,
terwijl wij die zouden kunnen oplossen. Vorig jaar heb ik
al gemeld dat een mogelijke verklaring voor het geringe
gebruik gelegen kan zijn in de eindejaarssituatie:
financiële instellingen willen niet aan het eind van het
jaar zo’n nieuw type verplichting aangaan, omdat dat
lelijk staat op de balans. Als dat het probleem zou zijn

Mevrouw Arib (PvdA): Voorzitter. Afgelopen zondag
hebben wij in de Zembla-uitzending kunnen zien hoe een
zedendelinquent zich als vrijwilliger bij de scouting
meldde, en opnieuw kans zag zich aan kinderen te
vergrijpen. Het blijkt nog steeds mogelijk te zijn dat
instellingen of vrijwilligersorganisaties iemand in dienst
nemen zonder na te gaan of zo iemand wel eerder is
veroordeeld voor kindermisbruik. Ondanks een Kameruitspraak is het nog steeds mogelijk dat deze organisaties iemand in dienst nemen zonder dat zij eerst een
verklaring omtrent gedrag (vog) hebben gevraagd.
Daartoe zijn zij nog steeds niet verplicht. Waarom wordt
het nog steeds aan deze organisaties zelf overgelaten of
zij wel of niet een vog vragen, temeer ook daar het om
ernstige vergrijpen gaat, met langdurige en soms

Tweede Kamer

13 januari 2009
TK 40

Vragenuur

40-3573