2023D45349

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken hebben de onderstaande fracties de behoefte vragen en opmerkingen voor te leggen aan
de Minister van Buitenlandse Zaken over de situatie in Israël en Gaza.
De voorzitter van de commissie,
Rudmer Heerema
De adjunct-griffier van de commissie,
Dekker

nds-tk-2023D45349

1

Inhoudsopgave
I

II
III

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-PvdA-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdD-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de ChristenUnie-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de BBB-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de DENK-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de Groep Van Haga
Vragen en opmerkingen van het lid van de BIJ1-fractie
Vragen en opmerkingen van het lid Omtzigt
Antwoord / Reactie van de Minister
Volledige agenda

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben enkele vragen over de situatie in
Israël en Gaza, waarover het voorliggende schriftelijk overleg (SO) is
aangevraagd.
De leden van de VVD-fractie steunen dat Nederland zich heeft onthouden
van stemming gedurende de Algemene Vergadering van de Verenigde
Naties (AVVN). Fundamentele punten ontbraken namelijk in de resolutie,
zoals een krachtige veroordeling van de terreuraanval van Hamas, het
recht op zelfverdediging van Israël en een oproep om specifiek de door
Hamas gevangengenomen gijzelaars direct vrij te laten. Voor de veiligheid
van Israël en met het oog op de internationale rechtsorde zijn bovengenoemde punten van groot belang. Tegelijkertijd deed de resolutie een
belangrijke oproep om de toegang van humanitaire goederen tot Gaza te
vergroten. Onthouden van stemming was daarom de beste keuze. Deelt
het kabinet nog steeds dat standpunt, ondanks afwijkende opmerkingen
van enkele individuele bewindspersonen?
Voor de leden van de VVD-fractie blijft het inrichten van humanitaire
pauzes en corridors voor het leveren van grotere hoeveelheden hulpgoederen onverminderd belangrijk. De situatie voor onschuldige burgers in
Gaza is schrijnend. Dit verdient dan ook internationale druk en aandacht.
Wat is nu de actuele stand van zaken rond de toegang van hulpgoederen
tot Gaza? Waar zitten volgens het kabinet de belemmeringen om de
hoeveelheden te vergroten? Wat doet Nederland (mede in EU-verband)
om de toegang van humanitaire goederen tot Gaza te bevorderen? Kan
het kabinet in dat kader ook meer zeggen over mogelijke plannen om
Gaza eventueel vanuit zee van hulpgoederen te voorzien, waar Nederland
volgens internationale media een rol in zou spelen?
Israël heeft het recht op zelfverdediging en het recht om militaire
middelen in te zetten om terreurorganisatie Hamas te verzwakken.
Duurzame veiligheid van Israël is niet mogelijk zolang Hamas de scepter
zwaait in Gaza en in staat is om terreuraanvallen uit te voeren. Daarbij
dient Israël te handelen in overeenstemming met het internationaal recht
en het principe van proportionaliteit. Ieder leven is even veel waard en
onschuldige burgerslachtoffers zijn altijd zeer betreurenswaardig. Het
kabinet heeft hierover meermaals met Israël en ook de Palestijnse
vertegenwoordiging gesproken. Hoe is het kabinet voornemens zich te

2

blijven inspannen voor Israëls recht op zelfverdediging binnen de kaders
van het internationaal recht? Om het draagvlak voor de militaire inzet van
Israël te behouden is het van belang dat Israël zich ook buiten Gaza houdt
aan het internationaal recht. Welke diplomatieke stappen worden in dat
licht gezet om geweld door kolonisten op de Westelijke Jordaanoever in te
tomen? Een acute prioriteit voor zowel Israël als de internationale
gemeenschap is het vrij krijgen van de door Hamas gevangengenomen
gijzelaars. Kan het kabinet iets zeggen over de rol die Nederland speelt
om de gijzelaars vrij te krijgen (in het bijzonder de gegijzelde jongen met
de Nederlandse nationaliteit Ofir Engel), en inspanningen om de familie
en vrienden over de voortgang en de toestand van de gijzelaars te
informeren?
De leden van de VVD-fractie blijven zorgen houden over een mogelijke
escalatie van het conflict, met name door meer aanvallen van Hezbollah
vanuit Zuid-Libanon. Wat doet Nederland (in EU-verband) om regionale
escalatie te helpen voorkomen? Deze leden vinden de rol van Iran als
financier en aanjager van terreur zeer kwalijk. Welke diplomatieke stappen
worden gezet om Iran af te houden van het aansturen op verdere
escalatie?
De leden van de VVD-fractie constateren dat lidstaten van de Europese
Unie (EU) verdeeld zijn over het conflict. Welke stappen kunnen er worden
gezet om de eenheid te bevorderen voor zover dit bijdraagt aan gezamenlijke doelen, zoals het verzekeren van humanitaire toegang tot Gaza en het
overeind houden van het Israëlische recht op zelfverdediging? Welke rol
kan Nederland hierin spelen?
Het toenemende antisemitisme in Nederland, Europa en de rest van de
wereld is zeer zorgelijk. Daarom vinden de leden van de VVD-fractie het
positief dat de motie-Brekelmans/Ellian (Kamerstuk 21 501-02, nr. 2752)
unaniem door de Kamer is aangenomen. Deze motie roept het kabinet op
om zich in te zetten voor een krachtige Europese verklaring tegen
antisemitisme, bedreiging en intimidatie van de Joodse gemeenschap in
Europa. Hoe geeft het kabinet uitvoering aan deze motie?
De leden van de VVD-fractie stellen dat de recente gebeurtenissen in Israël
en Gaza zonder twijfel onze ruime en voortdurende aandacht verdienen.
Deze leden zien echter ook het risico dat de aandacht voor Oekraïne
hierdoor minder zal worden. Dit terwijl Oekraïne onze (militaire) steun
volledig nodig heeft om zich te verdedigen tegen Rusland. Zonder
grootschalige Westerse steun is de kans reëel dat Rusland de overhand op
het slagveld zal krijgen. Hoe zorgt het kabinet ervoor dat de internationale
aandacht en steun voor Oekraïne niet verzwakt?
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie willen deze schriftelijke inbreng beginnen met
het veroordelen van de recente klopjacht op joden op het vliegveld van
Machatsjkala in Dagestan (Russische Federatie). Het is een waarschuwing
en tekenend voor de toenemende Jodenhaat wereldwijd. Het is evident
dat Jodenhaat, ongeacht waar het plaatsvindt, ten strengste moet worden
veroordeeld en moet worden bestraft. De leden van de D66-fractie vragen
nogmaals met klem om alles te doen wat het kabinet kan doen om te
zorgen dat joden in Nederland vrij en veilig zijn.

3

Veiligheid van Nederlanders
De leden van de D66-fractie hebben grote zorgen over de veiligheid van
de door Hamas gegijzelde mensen en Nederlanders die zich momenteel in
de Gazastrook bevinden. Deze leden betuigen hun medeleven met de
nabestaanden van de omgekomen Nederlandse en leven zeer mee met de
families en vrienden van hen die nog vastzitten in Gaza. Zij vragen het
kabinet om ook op politiek niveau in contact te blijven met de families van
deze mensen, of ze nu van Israëlische komaf of van Palestijnse komaf zijn.
Deze leden ontvangen hierop graag een reactie.
De leden van de D66-fractie vragen of er ook Nederlanders zitten tussen
de 400 mensen die vandaag de Gazastrook mochten verlaten richting
Egypte en of er zicht is op het vertrek van de overige aanwezige Nederlanders. De leden vragen eveneens wat het Nederlandse kabinet, bij
monde van de premier en de Minister van Buitenlandse Zaken, hebben
gedaan om deze Nederlanders vrij te krijgen of Gaza uit te krijgen. Hebben
deze bewindspersonen de Israëlische regering er ook nadrukkelijk op
gewezen dat we het zeer zwaar opnemen indien Nederlanders sterven
door Israëlisch vuur? Hebben zij erop gewezen dat het onthouden van
water, voedsel en elektriciteit onschuldige Palestijnen en Nederlanders
raakt? Wat was daarop het antwoord van de Israëlische zijde? Wanneer
ontvangt Nederland het Israëlische onderzoek naar de gedode Nederlandse?
Humanitair recht/staakt-het-vuren
De leden van de D66-fractie zijn zeer bezorgd over de humanitaire situatie
in Gaza en pleiten langs de lijn van de secretaris-generaal van de
Verenigde Naties (VN) en de onlangs aangenomen VN-resolutie voor een
onmiddellijk humanitair staakt-het-vuren. Is het kabinet bereid om de
uitvoering van deze resolutie met vaart ter hand te nemen, ook gezien het
belang dat dit kabinet hechtte aan eerdere AVVN-resoluties over bijvoorbeeld de situatie in Oekraïne? Zo nee, waarom niet? Terugkijkend vragen
deze leden welke landen Nederland hebben gevraagd om voor deze
resolutie te stemmen en of het kabinet beseft dat we de steun van de
Global South voor onze steun aan Oekraïne en tegen Rusland met deze
beschamende stemming kwijtraken.
De leden van de D66-fractie brengen eveneens in herinnering de
waarschuwingen die Amerikaanse diplomaten afgaven over Gaza. Zij
waarschuwen dat een geschatte 31.000 kinderen onder de 6 maanden oud
en 52.000 zwangere vrouwen het risico lopen op levensbedreigende
complicaties of de dood, omdat zij brak water drinken. Zij waarschuwen
dat Gazaanse ziekenhuizen geen elektriciteit meer zullen hebben met vele
doden tot gevolg. Herkent het kabinet deze waarschuwingen? Het
onderstreept ook het belang dat lokale, Nederlandse en internationale
hulporganisaties hechten aan een dergelijk staakt-het-vuren. Zonder zo’n
stap zeggen zij niet veilig hulp te kunnen verlenen. Erkent het kabinet dat?
Erkent het kabinet ook dat tijd- en plaatsgebonden gevechtspauzes niet
voldoende zullen zijn om de juiste hulp in de juiste omvang, duurzaam en
veilig bij noodlijdenden te kunnen krijgen?
De leden van de D66-fractie brengen met urgentie op dat het aantal doden
in Gaza in de duizenden loopt. Het aantal gewonden is nog groter. En het
aantal ontheemden loopt in de honderdduizenden. Daar zitten heel veel
onschuldige burgers bij. Het gaat om vrouwen, om kinderen, om mensen
die niks te maken hebben met Hamas. Gisteren weer vond er een aanval
plaats op het vluchtelingenkamp Jabâliyah. Vindt het kabinet deze
Israëlische aanval verdedigbaar? Vind het kabinet dat het Israëlische leger

4

tot nu toe proportioneel heeft gehandeld bij de militaire acties in Gaza?
Graag ontvangen deze leden alle beoordelingen van de afdeling internationaal recht van het Ministerie van Buitenlandse Zaken hierover. Save the
Children stelt dat er in Gaza meer kinderen zijn omgekomen dan bij alle
conflicten wereldwijd in de afgelopen vier jaar bij elkaar. Deze leden
ontvangen graag een reactie van het kabinet.
Onze humaniteit, onze medemenselijkheid, kan niet selectief zijn. Want
zoals wij rouwen om vermoorde Israëli’s en om de horrorbeelden van
begin oktober, zo rouwen wij ook om vermoorde Palestijnen. Een mens is
een mens. En een Palestijns kind is net zo goed een kind als een Israëlisch
kind.
Dan kan onze steun aan het internationaal recht ook niet selectief zijn. Zo
luidkeels en terecht als wij de verschrikkelijke terreurdaden van Hamas
veroordeelden, zo zachtjes spreekt Nederland over de schendingen van
het internationaal recht door de Israëlische regering. Dat kan niet. De
leden van de D66-fractie snappen goed hoe oneerlijk het voelt dat Israël
deze regels wel moet volgen bij de eigen verdediging, terwijl Hamas al
deze regels aan zijn laars lapt, maar dat is nu net hét onderscheid tussen
een terreurgroep en een democratische rechtsstaat. Nederland is de
hoeder van het internationaal recht. Het is het recht dat onderscheid
maakt tussen menselijkheid en beestachtigheid. Daarom moeten wij ons
uitspreken. Daarom hebben de leden van de D66-fractie de volgende
vragen: is het kabinet het ermee eens dat álle schendingen van het
internationaal recht moeten worden veroordeeld? Is het kabinet het eens
met de VN-mensenrechtencommissaris en met de Hoge Vertegenwoordiger van de Europese Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid
(HV) Borrell dat het onthouden van water, voedsel en elektriciteit door de
Israëlische regering een collectieve straf is? Zo nee, waarom niet? Heeft
het kabinet aan de Israëlische regering gevraagd om daarmee te stoppen?
Zo ja, wat was daarop dan het antwoord?
Is het kabinet het er ook mee eens dat Nederland en de EU alles moeten
doen wat ze kunnen om Hamas uit te schakelen? Waarom hebben we de
afgelopen jaren de politieke leiders van Hamas dan in Qatar een luxeleventje laten leiden?
Westelijke Jordaanoever
De leden van de D66-fractie kijken zeer bezorgd naar de ontwikkelingen op
de bezette Westelijke Jordaanoever. Klopt het dat de Israëlische regering
Gazaanse werkers werkzaam in Israël vast heeft gezet en heeft
mishandeld? Op de Westoever is geen Hamas, maar neemt het aantal
door Israëlische kolonisten en militairen verwonde en gedode Palestijnen
schrikbarende vormen aan. De Israëlische Minister Itamar Ben-Gvir
overhandigde daar nota bene zelf automatische wapens aan kolonisten.
Ondertussen worden Palestijnen uit hun huizen en gemeenschappen
verdreven. Is er voor het kabinet een grens aan wat de Israëlische
regering mag doen in bezet Palestijns gebied? En, zo ja, welke maatregelen stelt het kabinet voor en wanneer?
Veiligheid van Israël
De leden van de D66-fractie hechten veel belang aan de veiligheid van
Israël. Deze leden zien dat Israël gelukkig de grenzen weer onder eigen
controle heeft. Daarnaast vragen zij of de Nederlandse regering bereid is
om Patriot-systemen aan Israël toe te zeggen om de bevolking aldaar te
beschermen tegen toekomstige terreuraanvallen van organisaties, zoals

5

Hamas en Hezbollah. Dit om duidelijk te maken dat onze steun aan de
veiligheid van de bevolking van Israël overduidelijk is.
De leden van de D66-fractie zijn benieuwd naar de inschatting van het
kabinet. Verhoogt het militaire grondoffensief in Gaza de spanningen op
de Westelijke Jordaanoever en elders in de regio of niet? Verhoogt dit de
kans op aanvallen vanuit Hezbollah en andere door Iran gesponsorde
milities of niet?
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-PvdAfractie
De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie hebben met grote teleurstelling
kennisgenomen van het onthouden van stemming door Nederland op de
Jordaanse resolutie in de AVVN en zijn onthutst over recente berichten
dat het kabinet aanvankelijk zelfs tegen wilde stemmen. De resolutie roept
op tot een onmiddellijk humanitair bestand, het naleven van het internationaal recht door alle partijen, voor ongehinderde toegang en verlening
van humanitaire hulp en voor de onmiddellijke en onvoorwaardelijke
vrijlating van alle burgers die zijn gegijzeld. Inmiddels hebben diverse
bewindspersonen gezegd niet achter het stembesluit van Nederland te
staan en dat niet de gehele ministerraad noch alle vicepremiers in het
besluit zijn gekend. Klopt deze informatie? Wie hebben dan de Nederlandse positie bepaald? Waarom was het stembesluit geen agendapunt
van de ministerraad, terwijl de ministerraad een paar uur vóór de
stemming plaatsvond? En vooral, hoeveel onschuldige slachtoffers
moeten er nog vallen in Gaza voordat het kabinet voor een onmiddellijk
humanitair staakt-het-vuren-gaat pleiten, in navolging van de VN
secretaris-generaal en vele humanitaire organisaties? Deelt het kabinet de
mening dat het terugkijkend verstandig was geweest als Nederland, net
als andere EU-lidstaten, ook voor de resolutie had gestemd en in een
stemverklaring had uitgelegd welke toevoegingen zij nog hadden willen
zien in de tekst?
Uit een recent NRC-artikel blijkt dat de Nederlandse Permanente Vertegenwoordiger bij de VN in New York moest aandringen bij het kabinet om niet
tegen de resolutie te stemmen. Erkent het kabinet dat het in Den Haag een
totaal verkeerde inschatting maakt van de realiteit binnen de VN en
daarmee in de rest van de wereld? Zo nee, waarom niet?
De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie maken zich ook zorgen over de
verdeeldheid in de EU. Is er een poging gedaan om met de 27
EU-lidstaten hetzelfde te stemmen en daarbij middels een gezamenlijke of
middels individuele stemverklaringen de nuances te benadrukken? Deelt
het kabinet de opvatting van voorgenoemde leden dat de verdeeldheid
van de EU-lidstaten de Europese positie in het Midden-Oosten verzwakt?
Wat gaat het kabinet doen om de EU-lidstaten op één lijn te krijgen en
zo’n blamage in de toekomst te voorkomen?
De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie nemen met afschuw kennis van
de vele duizenden doden en gewonden die door de VN worden gerapporteerd en de ongekende humanitaire catastrofe die zich in Gaza ontvouwt.
UNICEF stelt dat «Gaza verworden is tot een begraafplaats van kinderen.
En een levende hel voor alle anderen». Deelt het kabinet deze observatie
en, zo ja, welke inspanningen worden er gepleegd om het grote bloedvergieten te stoppen?
Tijdens het plenair debat over de Europese Raad op 24 oktober jongstleden stelde de demissionair Minister-President dat Israël het recht op
zelfverdediging heeft binnen de kaders van het internationaal oorlogs-

6

recht, maar vond de Minister-President dat zonder onafhankelijk
onderzoek niet was vast te stellen of Israël dat recht schendt. Is het
kabinet nog steeds van mening dat het niet kan worden vastgesteld dat de
voortdurende volledige blokkade van Gaza, waardoor 2,3 miljoen mensen
zonder voedsel, water, medicijnen en brandstof zitten, een grove
schending is van het internationaal humanitair recht? Zo ja, is het kabinet
dan ook bereid dit in ferme woorden te veroordelen? De VN stelt dat
inmiddels meer dan 3450 kinderen in Gaza zijn omgekomen en nog eens
duizend kinderen vermist zijn die mogelijk onder het puin liggen als
gevolg van de Israëlische bombardementen. Blijft het kabinet van mening
dat zonder onafhankelijk onderzoek niet is vast te stellen of dit een
proportionele reactie is van Israël? Zo ja, hoelang denkt het kabinet dit
standpunt vol te kunnen houden?
De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie willen aandacht vragen voor de
bombardementen op het Palestijnse vluchtelingenkamp Jabalia, die op
dinsdagmiddag 31 oktober en woensdagochtend 1 november plaatsvonden. Het precieze dodental is nog onbekend, op het moment van dit
schriftelijk overleg schat het persbureau AFP in dat er bij het eerste
bombardement minstens 47 doden zijn gevallen. Een woordvoerder van
het Israëlische leger verdedigde de aanval door te stellen dat een
Hamas-commandant zich schuilhield in het vluchtelingenkamp. Hoe
beoordeelt het kabinet de bombardementen op een vluchtelingenkamp in
verhouding tot het internationaal humanitair recht?
Inmiddels heeft de EU HV Borrell gezegd dat er sprake is van een
schending van het internationaal humanitair recht door Israël. Spreekt de
EU HV mede namens de Nederlandse regering? Zo ja, is het kabinet
bereid toe te lichten waar de schendingen uit bestaan en deze
onomwonden te veroordelen?
De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie erkennen het recht van Israël om
zijn burgers te beschermen in reactie op de vreselijke terreuraanslagen
van Hamas op zaterdag 7 oktober en de voortdurende raketbeschietingen
op Israël, binnen de kaders van het internationaal humanitair recht. Maar
de leden van de GroenLinks-PvdA-fractie zijn van mening dat er onvoldoende voorzorgsmaatregelen worden genomen door Israël om Palestijnse burgers te beschermen in de oorlog tegen Hamas en dat er illegale
collectieve straffen worden toegepast op de bevolking van Gaza.
De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie maken zich ernstige zorgen over
het lot van de gegijzelden, waaronder 30 kinderen, die nog steeds worden
vastgehouden door Hamas en andere terreurorganisaties. Op welke
manier zet Nederland zich in voor de vrijlating van de gegijzelden? Heeft
het kabinet ook aangedrongen op toegang van het Rode Kruis tot de
gegijzelden, zodat medische hulp kan worden geboden en kan worden
vastgesteld hoe het met hen is gesteld? De demissionair MinisterPresident heeft met premier Netanyahu over de gegijzelden gesproken en
benadrukt dat zij zo snel mogelijk moeten worden vrijgelaten. Is het
kabinet van mening dat met het Israëlisch grondoffensief mogelijk ook de
veiligheid van de gegijzelden en hun kans op vrijlating in gevaar wordt
gebracht?
De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie maken zich ook ernstige zorgen
over de humanitaire situatie in en rondom de ziekenhuizen in Noord-Gaza
en specifiek het Al-Quds-ziekenhuis. In het ziekenhuis, dat wordt ondersteund met Nederlands geld, verblijven zo’n 400 patiënten en zoeken
duizenden burgers bescherming tegen de bombardementen. Het
internationaal humanitair recht stelt dat zieken en gewonden moeten
worden ontzien en dat ziekenhuizen en medisch personeel een speciale

7

status genieten. Vindt het kabinet de Israëlische oproep tot evacuatie van
alle 13 ziekenhuizen in het noorden van Gaza een overtreding van het
internationaal humanitair recht? Zo nee, waarom niet? En hoe denkt het
kabinet dat duizenden patiënten en medisch personeel, inclusief 117.000
ontheemden die daar schuilen, veilig kunnen worden verplaatst, hetgeen
volgens de VN een onmogelijke opgave is?
De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie constateren dat Israël ook
bombardementen uitvoert in het zuidelijke deel van de Gazastrook, terwijl
Israël via evacuatieoproepen aan de inwoners van Gaza suggereert dat
mensen zichzelf in veiligheid zouden moeten brengen door naar dat deel
van de Gazastrook te verplaatsen. Hoe beoordeelt het kabinet het feit dat
Israël inwoners van Gaza oproept zich naar een gebied te verplaatsen als
ware het daar veilig en vervolgens ook in dat gebied bombardementen
uitvoert? Hoe verhoudt zich dit tot het humanitair oorlogsrecht?
De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie lezen dat het Nederlandse
kabinet samen met Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk onderzoekt of het
mogelijk is om humanitaire hulp per schip vanuit Cyprus naar Gaza te
vervoeren. Deze leden vragen of het kabinet de mening deelt dat ook voor
het brengen van hulp via deze route van groot belang is dat er een
humanitair staakt-het-vuren komt? Zo nee, waarom niet?
De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie erkennen het bestaansrecht van
Israël en het gevaar van Hamas voor de veiligheid van de Israëliërs, zoals
ook is gebleken op 7 oktober jongstleden. Ook vinden de bovengenoemde
leden dat het bestuur van Gaza niet in handen kan blijven van een
terreurorganisatie. Is het kabinet echter van mening dat de huidige
militaire acties van de Israëlische regering op Hamas daadwerkelijk de
veiligheid van Israël vergroten? Deelt het kabinet de opvatting van vele
experts dat Hamas nooit alleen met militaire middelen kan worden
verslagen? En hoe kijkt het kabinet naar de mogelijke regionale escalatie
van het conflict en wat is de inzet om dat te voorkomen?
Als Israël alle oproepen tot een humanitair staakt-het-vuren of humanitaire pauzes blijft weigeren, welke consequentie is het kabinet dan bereid
eraan te verbinden? Vinden er gesprekken plaats binnen de EU om in dat
geval het associatieakkoord met Israël op te zeggen en zo ja, welk
standpunt brengt het Nederlands kabinet in bij die gesprekken? En, zo
nee, is het kabinet bereid om het voortouw te nemen om binnen de EU in
kaart te brengen welke drukmiddelen er kunnen worden ingezet op Israël,
zodat zij onvoorwaardelijke humanitaire hulp aan Gaza toe zullen staan? Is
er op dit moment sprake van enige militaire samenwerking met Israël,
hetzij in Europees of in nationaal verband? Kunnen deze leden ervan
uitgaan dat – gelet op het disproportionele gebruik van militair geweld –
Nederland geen wapens levert aan Israël Defence Forces (IDF)?
Heeft het kabinet kennisgenomen van het gelekte conceptadvies van een
Israëlisch ministerie om 2,3 miljoen inwoners van Gaza te verplaatsen
naar de Sinaï-woestijn in Egypte? Wat vindt het kabinet van deze plannen?
Is het kabinet van mening dat een gedwongen volksverplaatsing een
grove schending van het internationaal humanitair recht zou zijn?
De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie hebben vernomen dat sommige
buitenlanders in Gaza het gebied mogen verlaten. Kan het demissionaire
kabinet aangeven of ook de Palestijnen met een Nederlands paspoort het
gebied mogen verlaten? Zo nee, wat gaat het kabinet doen om ervoor te
zorgen dat deze Nederlandse staatsburgers onmiddellijk in veiligheid
worden gebracht? Is het Ministerie van Buitenlandse Zaken nog steeds
dagelijks met deze mensen in contact?

8

Tot slot willen de leden van de GroenLinks-PvdA-fractie ook grote zorgen
uitspreken over de situatie op de Westelijke Jordaanoever waar de
afgelopen weken gewapende kolonisten en in sommige gevallen ook het
Israëlische leger Palestijnen hebben gedood en uit hun huizen hebben
verdreven. Baart deze situatie het kabinet ook grote zorgen? En is hier wat
het kabinet betreft ook sprake van schendingen van het internationaal
recht? Spreekt het kabinet zich expliciet uit tegen het optreden van de
Israëlische veiligheidsdiensten en tegen de daden van de kolonisten? Zo
nee, waarom niet? En wat gaat het kabinet, samen met internationale
partners, concreet doen om bij te dragen aan het stoppen van het geweld
op de Westelijke Jordaanoever? Heeft de Minister-President, zoals eerder
wel was aangekondigd, dit punt ook onder de aandacht gebracht van de
Israëlische regering? En is het kabinet van plan om dit te blijven
agenderen en aan te geven welke sancties verbonden zullen worden als
de kolonisten en Israëlische militairen straffeloos dit soort misdaden
kunnen blijven begaan?
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie maken zich grote zorgen over de situatie in
Israël en de Palestijnse gebieden, specifiek de Gazastrook. Deze leden
danken de leden van het kabinet voor hun diplomatieke inspanningen.
Tevens zijn deze leden verontrust over de doorwerking van het conflict in
de Nederlandse samenleving.
De leden van de CDA-fractie betreuren het verlies van ieder onschuldig
leven, vooral als het kinderen betreft. Bij deze leden weegt het leven van
een onschuldige Palestijn net zo zwaar als het leven van een onschuldige
Israëliër. De moordpartij van Hamas in Israël drie weken geleden was
gruwelijk, barbaars en onmenselijk. Israël heeft al het recht zich te
verdedigen tegen deze terreurorganisatie. Zeker omdat Hamas nog steeds
rakketten afvuurt richting Israël, een groot aantal Israëliërs gijzelt en
ondertussen de eigen Palestijnse bevolking gebruikt als menselijk schild.
Israël het recht op zelfverdediging ontzeggen is wat deze leden betreft
onjuist en onrechtvaardig. Tegelijkertijd betekent het steun uitspreken
voor het recht op zelfverdediging niet dat daarmee alle daden van Israël
worden goedgepraat of Israël een carte blanche krijgt. Israël heeft zich te
allen tijde te houden aan de kaders gesteld binnen het humanitair
oorlogsrecht. De situatie in de Gazastrook is afschuwelijk, er vallen ook
daar op dit moment veel onschuldige doden, waaronder kinderen. Ook is
er een groot tekort aan water, voedsel, brandstof en medicijnen. De leden
van de CDA-fractie maken zich grote zorgen over de humanitaire situatie
in de Gazastrook en de onschuldige Palestijnen die geen kant op kunnen.
Zoals aangegeven, vinden de leden van de CDA-fractie dat de strijdende
partijen zich te allen tijde hebben te houden aan het internationaal
humanitair recht. Deze leden constateren dat er veel conclusies worden
getrokken over de proportionaliteit van de oorlogsvoering op basis van
onvolledige informatie, informatie die niet of moeilijk te verifiëren valt,
nieuwsberichten en beschuldigingen. Zo wordt er onder andere
gesproken over een vermeende genocide, etnische zuivering en over
grove schendingen van het internationaal oorlogsrecht. De leden van de
CDA-fractie hebben moeite met dergelijke framing. Tegelijkertijd zien deze
leden dat de Israëlische luchtbombardementen op een zeer dichtbevolkt
gebied vele onschuldige slachtoffers maken, omdat Hamas onschuldige
burgers en civiele infrastructuur inzet als schild. Deze leden begrijpen dat
ziekenhuizen, scholen en huizen hun speciale beschermde status verliezen
zodra ervan uit daar militaire activiteiten worden ondernomen, maar het
lijkt erop dat Hamas inmiddels vrijwel ieder gebouw gebruikt in de oorlog
tegen Israël. Elk gebouw verwordt daarmee een legitiem militair doelwit.

9

Het aantal onschuldige slachtoffers stijgt daardoor enorm en de schade is
immens. De leden van de CDA-fractie vinden dit een ethisch dilemma en
zijn benieuwd naar de zienswijze van het kabinet op dit punt. Ook vragen
deze leden of en, zo ja, op welke wijze het proportionaliteitsprincipe wordt
gemonitord door de internationale gemeenschap.
De leden van de CDA-fractie danken de Minister dat zij, conform motieBoswijk c.s. (Kamerstuk 21 501-02, nr. 2720) bij de EU heeft gepleit voor
het belang van ongehinderde humanitaire toegang voor humanitaire hulp
in Gaza, waaronder essentiële goederen zoals water, voedsel, medicijnen
en brandstof. Deze leden zijn benieuwd hoeveel humanitaire hulp
inmiddels dagelijks via Egypte de grens met Gaza overgaat. Is dit
voldoende om iedereen in Gaza van essentiële levensbehoeften te
voorzien? En waarom wordt er niet meer hulp de grens overgestuurd? En
is er voldoende humanitaire hulp beschikbaar bij de grens met Gaza voor
de komende periode? Deze leden lezen ook dat de EU bij Israël pleit voor
humanitaire corridors en gevechtspauzes. Is deze boodschap inmiddels
overgebracht en hoe wordt hier door Israël gehoor aan gegeven? Worden
er inmiddels humanitaire gevechtspauzes ingelast en hoe frequent vinden
deze plaats? En is dit ook wat de Verenigde Staten (VS) bepleit?
Daarnaast zijn de leden van de CDA-fractie benieuwd of er nog met
Egypte wordt gesproken over de opvang van Palestijnse vluchtelingen.
Waarom weigert Egypte de grens te openen voor Palestijnse vluchtelingen? En kan in ieder geval voor Palestijnse kinderen en vrouwen de
grens worden geopend, zodat zij in veilig gebied kunnen worden
opgevangen? Deze leden lezen dat inmiddels honderden mensen de grens
met Egypte zijn gepasseerd. Zitten hier ook Nederlanders bij? Deze leden
lezen dat Frankrijk inmiddels een marineschip naar de Gazastrook heeft
gestuurd voor medische hulp. Is dit op verzoek van de EU? En op welke
wijze kan in EU-verband meer van deze praktische humanitaire en
medische hulp worden geboden?
De leden van de CDA-fractie lezen dat Israël de Gazanen heeft verzocht
Noord-Gaza te verlaten. Veel Palestijnen zijn terughoudend om te
vertrekken, omdat zij bang zijn dat ze misschien niet meer de mogelijkheid
krijgen om terug te keren naar huis. Deze leden hechten er belang aan dat
Israël erop toeziet dat deze mensen uiteindelijk weer kunnen terugkeren.
De leden van de CDA-fractie zijn benieuwd hoeveel Nederlanders er op dit
moment vastzitten in Gaza en weg willen. Staat Nederland in contact met
hen en is er overleg met onder andere Egypte en Israël wanneer zij weg
kunnen? Deze leden zijn ook benieuwd of er, zodra zij weg kunnen, hulp
klaar staat voor hen in Nederland. Deze leden zijn ook benieuwd hoe het
staat met de 18-jarige Ofir Engel, de Nederlandse jongen die door Hamas
is gegijzeld. Welke diplomatieke acties lopen er om hem vrij te krijgen?
De leden van de CDA-fractie constateren dat er in de EU veel onenigheid
bestaat over het Midden-Oostenconflict. De leden van de CDA-fractie
hebben met verbazing kennisgenomen van de verdeelde stemwijze van
de EU-lidstaten rondom de veelbesproken resolutie van Jordanië in de
VN. Hoe kan het dat hier geen EU-lijn is afgesproken? En waarom wordt er
geen gezamenlijke EU-resolutie ingediend die de lijn van de EU
bekrachtigt? Deze leden zijn ook benieuwd naar de stemverklaring en de
redenatie van Nederland omtrent de resolutie van Jordanië. Kan die met
de Kamer worden gedeeld? Deze leden zijn tevens benieuwd naar de
verschillende definities die worden gehanteerd omtrent dit conflict in de
VN, maar ook breder. Zo roept de Jordaanse resolutie op tot een
»immediate, durable and sustained humanitarian truce leading to a
cessation of hostilities». Wat omvat de oproep tot een humanitaire

10

wapenstilstand in de praktijk? Wordt Israël hiermee het recht op zelfverdediging ontzegd?
De leden van de CDA-fractie maken zich grote zorgen over de gespannen
situatie in de regio. De VS en Israël hebben inmiddels Iraanse doelen
gebombardeerd in Syrië. Ook op de Westoever nemen de spanningen toe
en in Noord-Libanon lijkt het erop dat Hezbollah wacht op het juiste
moment om toe te slaan. Welke diplomatieke inspanningen vinden er op
dit moment plaats om het conflict niet verder te laten escaleren?
Israëlische Ngo’s en mensenrechtenorganisaties hebben in Ha’aretz hun
grote zorgen uitgesproken over het toegenomen kolonistengeweld op de
Westoever. Deze leden delen deze zorgen en veroordelen dit geweld van
kolonisten tegen onschuldige Palestijnen op de Westelijke Jordaanoever.
Daarom vragen zij het kabinet om in Europees verband te pleiten voor een
hardere stellingname richting Israël over de illegale nederzettingen en het
kolonistengeweld op de Westoever, conform de motie-Van Helvert
(Kamerstuk 35 300 V, nr. 24).
De leden van de CDA-fractie zijn benieuwd of er inmiddels al in internationaal verband wordt gesproken over de toekomst van de Gazastrook en
het Midden-Oostenconflict in den brede. En wat is de Nederlandse inzet
hierop? Tevens zijn deze leden benieuwd naar de steun voor Hamas onder
de bevolking in de Gazastrook. Valt daar wat zinnigs over te zeggen en
vindt daarin een kanteling plaats sinds de gebeurtenissen van 7 oktober
jongstleden?
De leden van de CDA-fractie maken zich ook grote zorgen over de
doorwerking van het conflict in het Midden-Oosten in de Nederlandse
samenleving. De polarisatie en haat lijken toe te nemen. Veel mensen
hebben het gevoel te moeten kiezen tussen het leed van de een en het
leed van de ander. Ook sommige politieke partijen jagen de polarisatie
verder aan voor politiek gewin en de leden van de CDA-fractie betreuren
dat ten zeerste. Juist in deze heftige tijd is het onze opdracht om in
Nederland voor verbondenheid te kiezen.
De leden van de CDA-fractie zien dat het antisemitisme in Nederland
groeit en spreken daar hun afschuw over uit. Joden durven geen
keppeltjes meer te dragen, joodse kinderen worden van school gepest,
huizen worden met hakenkruizen beklad en er worden afschuwelijke
antisemitische leuzen uitgesproken tijdens pro-Palestina demonstraties.
Dit mogen we niet accepteren, we mogen niet wegkijken. Deze leden
willen weten hoe het kabinet hier feller tegenop gaat treden. Het recht op
demonstratie is een groot goed, maar zodra er Hamas of ISIS-vlaggen
worden getoond en terreur wordt verheerlijkt, moet er worden
opgetreden! Deze leden constateren dat dit niet adequaat gebeurt. Zij
vragen het kabinet om een streep te trekken en antisemitisme harder aan
te pakken om op korte termijn de veiligheid van de joodse gemeenschap
in Nederland te garanderen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben de volgende vragen en opmerkingen.
De onthouding van de Nederlandse stem voor de VN-resolutie over Gaza
van 27 oktober jongstleden is naar het oordeel van de leden van de
SP-fractie een enorme gemiste kans. De eenzijdige nadruk op militaire
inzet is naar het oordeel van deze leden onverteerbaar. Deelt het kabinet
de mening dat de Minister deze resolutie had moeten steunen, net als
landen als Frankrijk, België en Spanje?

11

Steeds meer deskundigen en organisaties stellen dat Israël het internationaal recht schendt en dat sprake is van oorlogsmisdrijven. Kan het
kabinet reageren op de uitspraken van strafrechtdeskundige Marieke de
Hoon in de uitzending van Nieuwsuur op 29 oktober?1 Zij stelt dat het
opzettelijk belemmeren van humanitaire hulp neerkomt op een oorlogsmisdaad. Daarnaast zegt zij dat waarschuwingen voor bombardementen
onvoldoende zijn: ″Burgers moeten kunnen wegkomen, maar in Gaza
kunnen ze nergens heen.″ Voorts wordt gesteld dat het ″collectief straffen
en wegjagen» van Palestijnen mogelijk een vorm is van etnische
zuivering. Is het kabinet bereid om deze aantijgingen nauwkeurig te laten
onderzoeken?
In hetzelfde artikel van de NOS komt aanklager Karim Khan van het
Internationaal Strafhof aan het woord. Hij spreekt van een schending van
het internationaal recht. «Er zouden geen belemmeringen moeten zijn
voor het leveren van noodhulp aan kinderen, vrouwen en mannen. Dit zijn
onschuldige mensen met rechten.» Deelt het kabinet deze mening? Is de
Minister bereid om onderzoek door het Internationaal Strafhof te
bepleiten? Zo nee, waarom niet?
Wat is het oordeel van het kabinet over de uitspraken van hoogleraar
Marten Zwanenburg over het bombarderen van ziekenhuizen?2 Hij stelt
dat je dit heel moeilijk kunt rechtvaardigen binnen het internationaal
recht: «Een voorwaarde is dat de burgers ergens anders heen moeten
kunnen. En dat is in het geval van een ziekenhuis heel moeilijk. Want wat
doe je met patiënten die aan de beademing liggen, of aan de dialyse?
Verhuizen wordt hun dood.» De leden van de SP-fractie ontvangen graag
een reactie.
De uitspraak van de Minister «(.) Nederland [roept] alle partijen op tot
terughoudendheid. Verdere burgerslachtoffers moeten voorkomen
worden en de cyclus van geweld moet worden doorbroken» is in dit licht
veel te zwak, om niet te zeggen hypocriet. De woordkeuze suggereert dat
er een conflict aan de gang is tussen twee gelijke partijen, quod non.
Erkent de Minister dat de internationale gemeenschap een verantwoordelijkheid heeft om burgers te beschermen tegen grootschalige mensenrechtenschendingen? Hoeveel onschuldige burgers moeten nog sterven
voordat een humanitaire interventie onder VN-vlag noodzakelijk wordt? Is
de Minister bereid hiertoe op te roepen?
Het kabinet beweert voor de tweestatenoplossing te staan. Naar het
oordeel van de leden van de SP-fractie zijn dit loze woorden als ze niet
worden ondersteund door daden. Wat gaat het kabinet concreet doen om
dit perspectief te bevorderen? De Europese Raad sprak uit de organisatie
te steunen van een internationale vredesconferentie op korte termijn. Op
welke manier gaat het kabinet dit plan concreet vormgeven?
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdD-fractie
De leden van de PvdD-fractie willen dat het kabinet inzet op de-escalatie
en zien een onmiddellijk staakt-het-vuren tussen Israël en Hamas als de
enige oplossing. Er moet onmiddellijk een einde komen aan de geweldsspiraal. De leden van de PvdD-fractie vinden het dan ook schandelijk dat
1

NOS, 30 oktober 2023, «Collectief straffen en wegjagen van Gazanen is mogelijk etnische
zuivering» (https://nos.nl/nieuwsuur/collectie/13959/artikel/2495938-collectief-straffen-enwegjagen-van-gazanen-is-mogelijk-etnische-zuivering)
2
De Volkskrant, 30 oktober 2023, «Bombarderen ziekenhuizen in Gaza is zelfs volgens het
oorlogsrecht «heel lastig, zoniet onmogelijk»» (https://www.volkskrant.nl/buitenland/
bombarderen-ziekenhuizen-in-gaza-is-zelfs-volgens-het-oorlogsrecht-heel-lastig-zonietonmogelijk~b5f3fd9c/?utm_campaign=shared_earned&utm_medium=social&utm_
source=whatsapp)

12

Nederland zich heeft onthouden van het stemmen voor de VN-resolutie
die oproept tot bescherming van burgers, een humanitair staakt-het-vuren
en onmiddellijke vrijlating van alle gijzelaars. Hoe is dit besluit tot stand
gekomen? Waarom heeft Nederland niet voor gestemd met een stemverklaring? Hoe gaat het kabinet zorgen, nu de resolutie is aangenomen, dat
deze zo snel mogelijk wordt uitgevoegd?
Er mogen geen burgerslachtoffers vallen, de gegijzelde burgers moeten
zo snel mogelijk veilig thuiskomen via de onderhandelingen die al gaande
zijn en er moet een constante veilige toestroom van hulpgoederen Gaza in
kunnen. Palestijnen en Israëli’s verdienen het allebei om in vrede,
waardigheid en vrijheid te leven. Erkent de Minister het aantal gemelde
slachtoffers (meer dan 8000) dat door het Palestijnse Ministerie van
Gezondheid wordt gemeld en dat door NGO’s, zoals Human Rights Watch,
maar ook door de VN, betrouwbaar wordt geacht? Is de Minister bekend
met de inschatting dat twee derde van de slachtoffers vrouwen en
kinderen zijn?
Uit onderzoek van Save the Children van vorig jaar bleek dat vier op de
vijf kinderen in de Gazastrook na 16 jaar blokkade door Israël leven met
depressie, verdriet en angst.3 Kinderen in Israël hebben ook te maken
gehad met een toename in geweld, met ernstige gevolgen voor hun
geestelijke gezondheid en welzijn. Neemt de Minister de Palestijnse en
Israëlische kinderen in acht op het moment dat zij beslissingen maakt ten
aanzien van de situatie? Zo ja, op welke manier? Hoe ziet zij de toekomst
van Palestijnse en Israëlische kinderen voor zich, op het moment dat het
geweld aanhoudt?
Toegang tot kritieke diensten en infrastructuur zoals gezondheidszorg,
water en elektriciteit dient in Gaza onmiddellijk te worden hersteld als
levensreddende prioriteit. Dat de Minister op «humanitaire pauzes» inzet
in plaats van een staakt-het-vuren, is onacceptabel. «Humanitaire pauzes»
zijn tijdelijk en kunnen alleen tijdelijk wat verlichting brengen, waarna
opnieuw slachtoffers vallen. De humanitaire catastrofe wordt niet
opgelost met humanitaire pauzes, aangezien er voor 7 oktober jongstleden al 100 vrachtwagens per dag Gaza binnen gingen. Sinds 7 oktober
jongstleden zijn er in totaal ongeveer 220 vrachtwagens binnengekomen.
Kan de Minister toelichten wat zij humanitair acht aan humanitaire
pauzes? Kan zij tevens toelichten hoe er via pauzes de benodigde 100
vrachtwagens per dag Gaza in kunnen? Op welke manier gaat het kabinet
erop aandringen dat Israël een constante toevoer van de benodigde hulpen levensmiddelen mogelijk maakt? Gaat de Minister zich internationaal
expliciet uitspreken voor de bescherming van het Al-Quds-ziekenhuis (en
alle andere medische faciliteiten), de hulpverleners en de vele duizenden
burgers die er verblijven?
Het mondjesmaat toelaten van levensmiddelen is illegaal volgens het
Internationaal Strafhof. Veroordeelt de Minister de blokkade als schending
van het internationaal humanitair recht? De Minister dringt aan op
toegang van humanitaire hulp, maar wijst de Minister Israël er ook op dat
dit een schending is van het internationaal humanitair recht?
Het internationaal humanitair recht (jus in bello) is erop gericht om het
leed in gewapende conflicten tot een minimum te beperken, met name
door alle slachtoffers van gewapende conflicten zoveel mogelijk te

3

Save the Children, «Stop de oorlog tegen kinderen» (https://www.savethechildren.nl/gazaisrael-conflict)

13

beschermen en bij te staan.4 Israël voldoet niet aan de plicht om burgerslachtoffers te voorkomen. Burgers kunnen namelijk de Gazastrook niet
uit wegens de blokkade en de bombardementen. Marten Zwanenburg,
hoogleraar militair recht aan de Universiteit van Amsterdam en de
Nederlandse Defensie Academie stelt dat volgens het oorlogsrecht een
waarschuwing geen vrijbrief is en het een partij niet ontslaat van de
verplichting om burgers te beschermen. Daarbij moet zorg worden
gedragen dat de burgerbevolking toegang behoudt tot basislevensbehoeften. Veroordeelt de Minister de manier waarop Israël de Palestijnse
burgers niet beschermt?
«Israël straft de Palestijnen collectief. Er is mogelijk sprake van etnische
zuivering», zegt universitair docent internationaal strafrecht Marieke de
Hoon. Deelt de Minister de mening dat Nederland altijd internationaal de
plicht heeft om etnische zuiveringen te voorkomen? Deelt u de mening dat
alles op alles gezet moet worden om een etnische zuivering in Gaza te
voorkomen? Op welke manier gaat de Minister ingrijpen om te
voorkomen dat Israël etnische zuivering pleegt in Gaza?5 6
Gaat de Minister het Internationaal Strafhof steunen in het onderzoek naar
de bombardementen door daar bij de Israëlische regering op aan te
dringen? Zo ja, hoe? Zo nee, waarom niet?
De leden van de PvdD-fractie vinden het triest en onacceptabel dat
discriminatie jegens joden en moslims toeneemt in de samenleving. Gaat
de Minister-President zich opstellen als leider en zich vaker publiek
uitspreken voor verbinding? Hoe ziet de Minister-President zijn rol als
leider van dit land ten aanzien van de toenemende polarisatie?
Vragen en opmerkingen van de leden van de ChristenUnie-fractie
De leden van de ChristenUnie-fractie zijn zeer verontrust over de oorlog in
Israël en de Gazastrook. Zij hebben daarover de volgende vragen aan de
Minister van Buitenlandse Zaken.
De leden van de ChristenUnie-fractie zijn met name verontrust door de
berichten dat Israël humanitair- en oorlogsrecht zou schenden. Kan de
Minister aangeven of hier inderdaad gevallen van zijn vastgesteld, door
wie en welke regels precies geschonden zijn?
Kan de Minister aangeven of Israël gezien moet worden als «belligerent
occupant» in Gaza, in aanmerking genomen dat er sinds 15 augustus 2005
geen «boots on the ground» meer zijn? Klopt het dat Israël niet voldoet
aan de criteria van een belligerent occupant in Gaza en daarmee ook niet
gehouden is aan de verplichtingen die specifiek hieruit voortvloeien? Wat
weet de Minister over de water- en stroomvoorziening aan Gaza? Is de
Gazastrook volledig afhankelijk van Israël voor de watervoorziening? Zo
niet, voor welk deel wel? Hoe zit dit met de stroomvoorziening? Kan de
Minister uiteenzetten hoe vanuit het internationaal humanitair oorlogsrecht het 500 kilometer lange tunnelstelsel, dat zich ook onder gebouwen
met een beschermde status zou bevinden, een legitiem militair doel is en
in hoeverre een aanval proportioneel en legitiem is? Schendt Hamas het
4

Internationaal Comité van het Rode Kruis, 22 januari 2015, «What are jus ad bellum and jus in
bello?» (https://www.icrc.org/en/document/what-are-jus-ad-bellum-and-jus-bello0%EF%BB%BF)
5
OHCHR, 14 oktober 2023, «UN expert warns of new instance of mass ethnic cleansing of
Palestinians, calls for immediate ceasefire» (https://www.ohchr.org/en/press-releases/2023/10/
un-expert-warns-new-instance-mass-ethnic-cleansing-palestinians-calls)
6
Gazet van Antwerpen, 28 oktober 2023, «Mustafa Barghouti: «Het echte doel van deze oorlog is
een etnische zuivering van Gaza»» (https://www.gva.be/cnt/dmf20231028_93030097)

14

internationaal oorlogsrecht door militaire doelwitten te plaatsen naast,
onder of op gebouwen en gebieden waar burgers zich bevinden? Is een
aanval op een militair doelwit, waarbij burgerslachtoffers omkomen
alsnog legitiem? Welke voorwaarden qua proportionaliteit en militaire
noodzaak dienen hiervoor in overweging te worden genomen?
De leden van de ChristenUnie-fractie willen ook weten welke oorlogsrechten nu door Hamas geschonden worden ten aanzien van doelwitten,
gegijzelden, hetgeen onderscheid maken tussen burger en militair etc. Is
de Minister op de hoogte van het aantal vrachtwagens met humanitaire
hulpgoederen die inmiddels doorgelaten zijn? Hoe verlopen de controles?
Wat kan de Minister zeggen over de stelling van Amnesty dat er fosforbommen zijn gebruikt in Libanon? In hoeverre heeft de Minister kennis
van de juridische overwegingen van de Israëlische regering ten aanzien
van de inzet in Gaza en het toetsen van de eigen handelingen aan het
internationaal humanitair oorlogsrecht? Indien deze overwegingen
gedeeld zijn, kan de Minister aangeven of deze toetsen deugdelijk zijn
uitgevoerd? Wat kan de Minister zeggen over de situatie over de
gijzelaars? Hoe verloopt het diplomatiek contact met Hamas hierover nu?
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben eerder Kamervragen gesteld
over de situatie op de Westbank7. Kunnen deze antwoorden samen met
deze vragen beantwoord worden?
Vragen en opmerkingen van de leden van de BBB-fractie
De leden van de BBB-fractie nemen met toenemende zorg kennis van het
naar boven bijgestelde aantal van 240 Israëlische gegijzelden. Dit aantal
betreft zowel Israëlische als niet-Israëlische gegijzelden. Al bijna een
maand zijn deze personen in gijzeling genomen, en de humanitaire
situatie verslechtert voor hen met de dag. Ook de World Health Organisation (WHO) heeft terecht al zorgen geuit over de humanitaire situatie en
gezondheid van de tweehonderd mensen die gegijzeld zijn uit Israël,
waaronder dertig kinderen.8 De wanhoopskreten van familieleden zijn
hartverscheurend. De leden van de BBB-fractie vragen de aandacht van
het kabinet voor de gegijzelden en vragen de Minister wat Nederland
meer kan doen om deze personen zo snel als mogelijk vrij te krijgen.
Nederland heeft de bijdrage voor humanitaire hulp aan Gaza verhoogd
met 15 miljoen euro, na eerder al 10 miljoen euro te hebben vrijgemaakt
en dat bovenop de 51 miljoen euro komt die Nederland dit jaar voor de
Palestijnen heeft uitgetrokken.9 Wat is de vordering van deze steun, voor
welke Palestijnse organisaties zijn deze gelden bestemd, hoe verloopt de
controle dat gelden niet terecht komen ten faveure van Hamas, en
verwacht de Minister dat er op korte termijn nog meer verhogingen nodig
zullen zijn?
«We zijn getuige van de grootste escalatie van vijandelijkheden in Syrië in
vier jaar», zei Paulo Pinheiro dinsdag tijdens de AVVN. «Opnieuw lijkt er
totale minachting te heersen voor de levens van burgers.» Hoe ziet de
Minister het voor zich om de regionale escalatie in het Midden-Oosten te
beheersen?
7

Aanhangsel van de Handelingen II, Vergaderjaar 2023–2024, nr. 2023Z18784
World Health Organisation, 25 oktober 2023, «WHO calls for immediate release, access to, and
medical support for hostages taken by Hamas» (https://www.who.int/news/item/25-10-2023who-calls-for-immediate-release--access-to--and-medical-support-for-hostages-taken-byhamas)
9
Rijksoverheid, 27 oktober 2023, «Nederland verhoogt bijdrage voor humanitaire hulp aan
Gaza» (https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2023/10/27/nederland-verhoogt-bijdragevoor-humanitaire-hulp-aan-gaza)
8

15

Iran lijkt op de achtergrond het vuur op te stoken in het Midden-Oosten
middels als supporter, geldverstrekker en leverancier van wapens aan
Hamas. Is de Minister voornemens om maatregelen te treffen tegen Iran,
de Islamitische Revolutionaire Garde en de Quds-Force organisatie?
De leden van de BBB-fractie hebben tevens met grote zorgen gekeken
naar de beelden uit onder andere Dagestan. Er lijkt wereldwijd een
groeiend probleem van antisemitisme te broeien. Deelt de Minister deze
mening en wat kan Nederland doen – wellicht op EU-niveau – om deze
verontrustende ontwikkeling het hoofd te bieden?
Eerder zijn joodse scholen in Nederland dichtgegaan uit zorgen over de
veiligheid van de leerlingen en personeel. In Limburg adviseerde de
voorzitter van de joodse gemeenschap om «niet herkenbaar als jood over
straat te gaan».10 Joodse Amsterdammers zijn recentelijk «bespuugd en
uitgescholden».11 Deze zaken zijn voor de leden van de BBB-fractie een
teken aan de wand voor toenemend antisemitisme in de Nederlandse
maatschappij. Deelt de Minister deze mening, hoe verklaart de Minister dit
patroon, en wat kan Nederland nog meer doen om joodse gemeenschappen in Nederland een veiliger gevoel te geven?
Oud-diplomaat Henry Kissinger wijst in het kader van steunbetuigingen in
Duitsland voor Hamas naar «massa-immigratie» als een «ernstige fout».12
Hoe reflecteert de Minister op de analyse van Henry Kissinger? In
Duitsland moet een nieuwe wetswijziging ervoor zorgen dat immigranten
die antisemitisch gedrag vertonen, niet langer aanspraak kunnen maken
op een Duits paspoort.13 Ziet de Minister ook mogelijkheden voor de
invoering van zo’n wetswijziging (met spoed) in Nederland?
Vragen en opmerkingen van de leden van de SGP-fractie
De leden van de SGP-fractie volgen met belangstelling en zorgen de
ontwikkelingen in Israël en de Palestijnse gebieden en hebben de
volgende vragen aan het kabinet: Acht de regering de recent aangenomen
resolutie in de AVVN gebalanceerd, zo vragen de leden van de
SGP-fractie.14 Wordt in de resolutie bijvoorbeeld voldoende erkend dat
het initiatief van agressie, gezien de terreurgolf op 7 oktober, nadrukkelijk
vanuit de Gazastrook kwam? Heeft het kabinet bij het stemgedrag inzake
de voorgenoemde VN-resolutie rekening gehouden met de motie van de
leden van der Staaij, Segers en de Roon (Kamerstuk 21 501, nr 2374)? Zo
ja, hoe? Kan de Minister toelichten waarom niet gekozen is voor een
tegenstem, in het licht van de voorgenoemde motie en van het recht van
Israël om zichzelf te verdedigen en beschermen?

10

L1mburg, 25 oktober 2023, «Zorgen bij Joodse gemeenschap» (https://l1.nl/zorgen-bij-joodsegemeenschap-178930/)
11
Parool, 28 oktober 2023, «Joodse Amsterdammers bespuugd en uitgescholden: «Iedereen is
voorzichtiger, sommigen dragen geen keppeltje meer»» (https://www.parool.nl/amsterdam/
joodse-amsterdammers-bespuugd-en-uitgescholden-iedereen-is-voorzichtiger-sommigendragen-geen-keppeltje-meer~b2fade7ed/)
12
Politico, 11 oktober 2023. «Henry Kissinger on Hamas attacks fallout: Germany let in too many
foreigners» (https://www.politico.eu/article/henry-kissinger-germany-let-in-way-too-manyforeigners/)
13
Telegraaf, 30 oktober 2023, »»Immigrant krijgt geen Duits paspoort bij antisemitisme»»
(https://www.telegraaf.nl/nieuws/384677660/immigrant-krijgt-geen-duits-paspoort-bijantisemitisme)
14
Verenigde Naties (VN), 27 oktober 2023, »General Assembly Adopts Resolution Calling for
Immediate, Sustained Humanitarian Truce Leading to Cessation of Hostilities between Israel,
Hamas» (https://press.un.org/en/2023/ga12548.doc.htm)

16

De leden van de SGP-fractie vragen het kabinet ook of er contact is
geweest met de Nederlandse vertegenwoordiging over deze resolutie
voor het stemmen. Hoe is het afstemmen verlopen?
Kunnen de leden van de SGP-fractie erop vertrouwen dat bij besluitvorming over alle toekomstige VN-resoluties inzake Israël, nadrukkelijk de
voorgenoemde motie-Van der Staaij wordt meegenomen? Wilt u zich ook
in EU-verband hard blijven maken voor een eerlijke en rechtvaardige
behandeling van Israël? Kan de Minister de Kamer een update geven over
de stand van zaken rond de gegijzelden in het algemeen en in het
bijzonder de gegijzelde Nederlander, voor zover mogelijk met inachtneming van alle gevoeligheden rond gegijzelden, zo vragen de leden van
de SGP-fractie.
De leden van de SGP-fractie zijn ook benieuwd of er wordt gewerkt aan
toegang tot de gegijzelden voor het Rode Kruis en hulpinstanties. Zijn
hiertoe mogelijkheden om iets van de onzekerheid weg te nemen bij
familieleden van gegijzelden? Wat wordt er momenteel diplomatiek
ondernomen om een escalatie naar een tweede front voor Israël of met
meer actoren in het Midden-Oosten te voorkomen, zo vragen de leden van
de SGP-fractie?
Kan de Minister ook op korte termijn ingaan op de schriftelijke vragen van
het lid Stoffer inzake de ambtenarenbrief over de oorlog tussen Hamas en
Israël?15
Vragen en opmerkingen van de leden van de DENK-fractie
De leden van de DENK-fractie hebben met verbijstering en afschuw
kennisgenomen van het stemgedrag van de regering tijdens de AVVN op
27 oktober 2023. Deze leden hebben daarover een aantal opmerkingen en
vragen.
Wanneer heeft het kabinet voor het eerst kennisgenomen van de
resolutie? Waarom is de Kamer niet betrokken bij het voorgenomen
stemgedrag in de AVVN? Hoe kan het dat het demissionaire kabinet de
Kamer op deze manier heeft gepasseerd?
Na de stemmingen gaf Minister-President Rutte aan dat Nederland tegen
heeft gestemd, omdat er volgens hem fundamentele punten ontbraken in
de resolutie. Zo zou volgens hem het geweld richting de Israëlische
burgers niet veroordeeld worden, was er geen oproep om gijzelaars vrij te
laten, en werd er gepleit voor een staakt-het-vuren waar het kabinet tegen
is. Naar aanleiding van deze kritiek is de resolutie toentertijd aangepast.
Klopt het dat onder andere naar aanleiding van de kritiek van het
Nederlandse kabinet de resolutie is aangepast? Waarom besloot
Nederland zich na deze wijzigingen toch te onthouden van stemming?
Hoe is het mogelijk dat er op de Europese Top een gezamenlijk standpunt
is ingenomen, maar dezelfde lidstaten verdeeld stemmen op de AVVN?
Waarom steunt het kabinet geen staakt-het-vuren»? Hoeveel doden en
gewonden moeten er nog vallen voor het kabinet een staakt-het-vuren
steunt? Het kabinet heeft bij monde van de Minister-President aangegeven
dat het geen staakt-het-vuren zou willen, omdat dat in strijd zou zijn met
het recht op zelfverdediging van Israël. Deelt het kabinet de mening dat
wat de Israëlische regering doet, namelijk het blokkeren van Gaza, het
bombarderen van ziekenhuizen, het bombarderen van een vluchtelingenkamp, het maken van duizenden burgerslachtoffers, en het demoni15

Aanhangsel van de Handelingen II, vergaderjaar 2023–204, nr. 2023Z18329

17

seren van Palestijnen geen zelfverdediging is, maar brute en criminele
vergelding? Is het kabinet bereid de oorlogsmisdaden van de Israëlische
regering te veroordelen en de Israëlische regering op te roepen te stoppen
met het geweld?
Wat vindt het kabinet van het feit dat volgens bronnen de Israëlische
premier Netanyahu lobbyde bij de EU om Egypte onder druk te zetten om
vluchtelingen uit Gaza op te nemen? Is dit bij het bezoek van MinisterPresident Rutte ter sprake gekomen? Zo nee, kan het kabinet aangeven
wat het vindt van dit plan? Onlangs werden kinderen geconfronteerd met
Israëlische propagandavideo’s die te zien waren in kinderspelletjes. De
video’s bevatten oorlogspropaganda. Wat doet Nederland om dat in de
toekomst te voorkomen en uit te bannen? Valt het niet onder het
internationale verbod inzake oorlogspropaganda bij art. 20 lid 1 van het
Internationaal verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten (BUPOverdrag)? Waarom heeft Nederland ooit een algemeen voorbehoud bij art.
20 lid 1 BUPO-verdrag gemaakt? Kan de Minister nader specificeren
waarom dit voorbehoud in 2010 is vernieuwd? Wordt het gezien de
huidige context niet tijd dat Nederland het internationale verbod op
oorlogspropaganda gaat erkennen? Zo nee, waarom niet?
De online censuur op platformen als Instagram, Facebook en TikTok
neemt toe. De consequentie is dat de informatievoorziening en journalistieke waarheidsvinding worden belemmerd. Wat vindt het kabinet van de
schimmige manier waarop sociale media het bereik van vooral
pro-Palestijnse berichten beperken door middel van shadow banning?
Wat kan het Nederlandse kabinet doen om ervoor te zorgen dat Amerikaanse techbedrijven geen censuur meer toepassen?
Een week na de Hamas-aanval publiceerde het Israëlische Ministerie van
Inlichtingen een geheim document van tien pagina’s waarin de verdrijving
van de Palestijnse bevolking van Gaza naar het noorden van de Sinaï, in
Egypte, werd uiteengezet. Het Israëlische Ministerie van Inlichtingen
suggereert op 13 oktober 2023 in een adviesdocument dat de gedwongen
verplaatsing van Gaza-burgers naar Egypte «positieve en strategische
resultaten op lange termijn zou opleveren». De leden van de DENK-fractie
vragen het kabinet om een oordeel over dit adviesdocument en verzoeken
het kabinet tevens om de echtheid van dit document te verifiëren.
Het adviesdocument voorziet een proces in drie fasen, waaronder de
oprichting van tentensteden in de Sinaï en het openen van een humanitaire corridor, gevolgd door de bouw van steden in het noorden van de
Sinaï waaruit geen terugkeer meer mogelijk is. De leden van de
DENK-fractie vragen het kabinet om een oordeel over dit adviesdocument.
Is het kabinet van mening dat dit actieplan neerkomt op etnische
zuivering? Zo nee, waarom niet?
Terwijl de Israëlische strijdkrachten hun aanvallen op de bezette
Gazastrook blijven intensiveren, documenteerde Amnesty International
onwettige Israëlische aanvallen, zoals willekeurige aanvallen die op grote
schaal burgerslachtoffers veroorzaakten en als oorlogsmisdrijven moeten
worden onderzocht. Zo vond Amnesty International vernietigend bewijs
van oorlogsmisdrijven door Israël. Hele families in Gaza werden gedood.
Wat vindt het kabinet van het schrikbarende bewijs van Amnesty
International over oorlogsmisdaden gepleegd door Israël? Wat is het
oordeel van het kabinet hierover?
De onophoudelijke bombardementen op Gaza treffen mensen die toch al
te maken hebben met een ernstige humanitaire crisis. Na 16 jaar onder de
illegale blokkade van Israël te hebben geleefd, is de gezondheidszorg in

18

Gaza al bijna geruïneerd en ligt de economie plat. Ziekenhuizen storten in,
ze kunnen het grote aantal gewonden niet aan en hebben een groot tekort
aan levensreddende medicijnen en apparatuur. Deelt het kabinet de
mening dat er een einde moet komen aan de totale blokkade door Israël,
die de inwoners van Gaza afsnijdt van voedsel, water, elektriciteit en
brandstof? Deelt het kabinet tevens de mening van Amnesty International,
dat de langdurige blokkade van Gaza een oorlogsmisdrijf is en een
collectieve bestraffing van de burgerbevolking van Gaza? Zo nee, waarom
niet?
Door de massale mobilisatie van Israël zijn er maar liefst 360.000
reservisten opgeroepen. De Nederlandse krijgsmacht hanteert strenge
regels over de toetreding tot de krijgsmacht van een vreemde staat. Is dit
ook van toepassing voor de mensen die tijdelijk tot het Israëlische leger
toetreden? Hoeveel Nederlandse onderdanen telt het Israëlische leger?
Hoeveel daarvan zijn er nu actief en hoeveel zijn er recentelijk opgeroepen
en afgereisd?
Deelt het kabinet de mening dat er sprake is van oorlogsmisdaden aan de
kant van Israël? Zo nee, hoe kwalificeert het kabinet dan de ongerichte
aanvallen op burgerdoelen, moskeeën, ziekenhuizen en scholen? Deelt de
Minister de mening dat de Gazastrook door de onophoudelijke blokkade
door de Israëlische regering tot een openluchtgevangenis is gemaakt?
Hulporganisaties geven aan dat er zonder een staakt-het-vuren niet of
nauwelijks noodhulp kan plaatsvinden. Directeur Michiel Servaes van
hulporganisatie Oxfam Novib kaart aan dat organisaties niet veilig en op
schaal hulp kunnen leveren als de bommen neervallen. Deelt het kabinet
deze mening? Zo ja, hoe gaat de Minister bevorderen dat er een staakt het
vuren komt? Zo nee, waarom niet?
Nederlandse hulporganisaties die actief zijn in de Gazastrook eisen dat het
kabinet zich alsnog uitspreekt voor een humanitair staakt-het-vuren.
Aanstaande vrijdag hebben zij een gesprek met demissionair premier
Rutte hierover. Als dit zonder resultaat blijft, dreigen de organisaties geld
van de overheid voor Gaza niet langer aan te nemen. Wat gaat het kabinet
doen om dit te voorkomen?
Kolonisten op de bezette Westelijke Jordaanoever grijpen volgens
mensenrechtenorganisaties hun kans nu de ogen van de wereld gericht
zijn op de oorlog in Gaza. Gewapende kolonisten en Israëlische militairen
vallen bewoners aan in hun huizen, op straat en in hun olijfgaarden. Zo
zijn er volgens de VN sinds 7 oktober 2023 meer dan 121 Palestijnen
gedood op de Westelijke Jordaanoever. De Palestijnen op de West Bank
worden tevens aangevallen, vernederd, raken gewond en hun huizen
worden in brand gestoken. Tot op heden zijn er al minimaal 13 gemeenschappen verdreven. Wat vindt het kabinet van dit onophoudend geweld
door kolonisten die vaak worden vergezeld door militairen die hen
beschermen? Deelt het kabinet de mening dat dit verschrikkelijke
misdaden zijn? Zo nee, waarom niet?
Volgens de Europese woordvoerder voor Israël/De Palestijnse gebieden
heeft de opkomst van kolonistenterrorisme op de Westelijke Jordaanoever
ertoe geleid dat er zeer grote aantallen burgerslachtoffers zijn gevallen en
dat Palestijnse gemeenschappen uit hun huizen zijn verdreven. Deelt de
Minister de mening van de Europese woordvoerder dat het geweld van de
kolonisten moet worden gezien als terrorisme? Zo nee, waarom niet?
Het grootste vluchtelingenkamp in de Gazastrook, genaamd Jabalia, is
sinds 7 oktober 2023 herhaaldelijk aangevallen. Het Israëlische leger heeft
het kamp sinds het begin van de oorlog onder meer aangevallen op 9, 12,

19

19, 22, 31 oktober en 1 november 2023, waarbij honderden mensen
omkwamen en gewond raakten. Volgens de VN verblijven er ongeveer
116.000 geregistreerde vluchtelingen in het kamp. Deelt het kabinet de
mening dat de aanvallen op het grootste vluchtelingenkamp gruwelijke
oorlogsmisdaden zijn tegen onschuldige burgers, kinderen en vrouwen?
Zo nee, waarom niet?
Volgens de VN is er al duidelijk bewijs dat er mogelijke misdaden zijn
gepleegd door het Israëlische leger sinds 7 oktober 2023. De VN verzamelt
tevens bewijs voor mogelijke vervolgingen. Is het kabinet bereid om, net
zoals in het geval van Oekraïne, een speciaal tribunaal te huisvesten voor
Israël om oorlogsmisdadigers uit het Israëlische leger, alsmede premier
Netanyahu te berechten? Zo nee, waarom niet?
Het Internationaal Gerechtshof begint op 19 februari 2024 met een zaak
tegen Israël met betrekking tot de juridische gevolgen die voortvloeien uit
het beleid en de praktijken van Israël in de bezette Palestijnse gebieden,
inclusief Oost-Jeruzalem. Is Nederland van plan om mee te doen aan de
Oral Proceedings bij het Internationaal Gerechtsstrafhof in het kader van
de Advisory Opinion, met oog op de waarde die Nederland hecht aan de
bevordering van de internationale rechtsorde? Zo nee, waarom niet?
Vragen en opmerkingen van de leden van de Volt-fractie
De leden van de Volt-fractie hebben met afschuw en verdriet gekeken naar
het geweld dat zich de afgelopen dagen en weken heeft afgespeeld en de
onschuldige mensen die hiervan de dupe zijn geworden, Palestijns of
Israëlisch. Zij betuigen hun medeleven aan alle slachtoffers en
nabestaanden van dit conflict en benadrukken dat Israëliërs en Palestijnen
het absolute recht hebben om in vrede en veiligheid te leven. De
voornoemde leden roepen daarom het kabinet op zich uit te spreken voor
een staakt-het-vuren aan beide kanten en zich daar ook internationaal
voor in te zetten. De-escalatie is de enige route tot het voorkomen van
meer geweld en collectief leed.
In dat kader kunnen de leden van de Volt-fractie het ook niet begrijpen dat
Nederland zich onthouden heeft van stemmen over de VN-resolutie
afgelopen weekend en aanvankelijk zelfs van plan was tegen de resolutie
te stemmen, temeer omdat deze resolutie opriep tot een onmiddellijke
humanitaire wapenstilstand en toegang voor hulpdiensten en middelen
voor burgers die vastzitten in de enclave. Deze leden delen het statement
van de Franse ambassadeur Nicolas de Rivière, dat «niets het lijden van
burgers kan rechtvaardigen». Kan de Minister op deze uitspraak reflecteren? Deelt de Minister deze uitspraak? Erkent de Minister dat een
humanitaire wapenstilstand een groeiend aantal burgerslachtoffers kan
voorkomen? Erkent de Minister dat door dit niet te steunen, onschuldige
burgers toegang tot humanitaire hulp kan worden ontzegd?
De leden van de Volt-fractie maken zich ook grote zorgen over de
gezondheid en veiligheid van de gijzelaars. Het is verschrikkelijk dat zij
nog steeds niet zijn vrijgelaten. Op welke manier spant het kabinet zich in
om te zorgen dat mensen van het Rode Kruis toegang krijgen tot de
gijzelaars? Welke diplomatieke inspanningen verricht het kabinet om via
landen als Qatar, gijzelaars vrij te krijgen? Op welke manier wordt er druk
op Qatar uitgeoefend om de politieke leiding van Hamas uit te leveren?
De Minister-President gaf aan dat een humanitaire pauze of een staakthet-vuren een existentieel risico zou vormen voor Israël, omdat het ruimte
biedt aan Hamas voor hergroepering. De leden van de Volt-fractie vragen
de Minister daarom om uiteen te zetten welke andere opties er zijn om

20

ervoor te zorgen dat Hamas die kans niet krijgt, zonder dat daarbij
onschuldige burgers slachtoffer worden, zoals diplomatieke inspanningen
voor de-escalatie en het instellen van een VN-vredesmissie. En hoe wordt
er op de lange termijn toegewerkt naar een vredesconferentie?
De leden van de Volt-fractie zien dat de Minister-President in zijn uitlatingen zich beroept op het recht van Israël om zichzelf te verdedigen tegen
Hamas binnen de grenzen van het internationaal oorlogsrecht. De
voornoemde leden delen deze mening, maar constateren ook dat Israël
zich op dit moment niet houdt aan het internationaal oorlogsrecht,
specifiek het humanitair oorlogsrecht. Dit verplicht partijen onder andere
om burgers te allen tijde te behoeden voor de gevolgen van militaire
operaties en onderscheid te maken tussen burgers en militaire doelen.
Aanvallen op ziekenhuizen, het Jabalia vluchtelingenkamp en de vele
burgerdoden wijzen erop dat Israël zich hier niet aan houdt. Deze leden
ontvangen graag een reactie hierop. Zij vragen de Minister daarom welke
stappen Nederland, bilateraal, dan wel in Europees of internationaal
verband, zal nemen om ervoor te zorgen dat Israël zich houdt aan het
humanitair oorlogsrecht. Ook krijgen de leden van de Volt-fractie signalen,
onder andere via Amnesty, dat Israël witte fosfor inzet in het zuiden van
Libanon. Hoe kijkt het kabinet naar de ontwikkelingen in de westelijkeJordaanoever? Deze leden ontvangen graag een reactie hierop.
Daarnaast vragen de leden van de Volt-fractie aandacht voor de humanitaire catastrofe die zich op dit moment in het gebied afspeelt en nog jaren
zal aanhouden. Het Rode Kruis geeft aan dat duizenden gezinnen in
geïmproviseerde schuilplaatsen of de open lucht slapen met weinig
voedsel of water. Essentiële infrastructuur, zoals water en elektriciteit is
vernietigd en zijn grotendeels afgesloten, huizen verwoest en de
ziekenhuizen die nog overeind staan hebben niet voldoende voorwaarden
of schoon water om gewonden te kunnen blijven verzorgen. Bovendien is
er sinds vanochtend geen internet en telefoonverkeer meer mogelijk met
Gaza, waardoor contact vanuit internationale hulporganisaties met de
lokale partijen verbroken is. De leden van de Volt-fractie roepen daarom
het kabinet op om samen met andere landen op te roepen tot een
onmiddellijk humanitair staakt-het-vuren, waarbij essentiële infrastructuur
wordt hersteld, zieken en gewonden worden verzorgd en geholpen en
onschuldige burgers de tijd krijgen om naar een veilige plek gebracht te
worden zonder angst voor aanvallen. Kan de Minister aangeven hoe
Nederland zich hiervoor inzet? En welke stappen gaat Nederland
ondernemen om ervoor te zorgen dat humanitaire hulp op grote schaal
mogelijk wordt in Gaza? Welke diplomatieke acties neemt Nederland om
ervoor te zorgen dat hulpgoederen in Gaza terecht komen?
Verder merken de leden van de Volt-fractie op dat humanitaire hulpverleners ook slachtoffer worden van de aanvallen en hun werk met gevaar
voor eigen leven uitvoeren, net als journalisten. Het Rode Kruis vraagt
daarom aandacht voor collega’s en vrijwilligers in het Al-Quds ziekenhuis
dat gerund wordt door de Palestijnse Rode Halve Maan. Voor Al-Quds
heeft Israël het bevel tot evacuatie gegeven, maar door de vele patiënten
in kritieke conditie is dit onmogelijk. Bovendien hebben ook 12.000
burgers hun toevlucht gezocht tot het ziekenhuis. Hoe gaat de Minister
zich ervoor inzetten dat deze mensen en het ziekenhuis beschermd
worden? Welke stappen gaat de Minister zetten om zieken en gewonden,
alsook hulpverleningspersoneel bescherming te bieden? Kan de Minister
toezeggen zich internationaal expliciet uit te spreken voor de bescherming
van het Al-Quds-ziekenhuis (en alle ander medische faciliteiten), de
hulpverleners, journalisten en onschuldige burgers?

21

Bovendien lezen de leden van de Volt-fractie in de Financial Times dat de
premier van Israël Netanyahu bij Europese leiders aangedrongen heeft
om Egypte onder druk te zetten om vluchtelingen uit Gaza op te vangen.
Vanochtend liet Egypte de eerste vluchtelingen uit Gaza toe. Het gaat om
ongeveer 81 gewonden. De internationale gemeenschap is in gesprek in
Egypte over het toelaten van buitenlandse staatsburgers, alsook Palestijnse vluchtelingen. Deze leden merken op dat het belangrijk is dat
mensen uit Gaza een veilig heenkomen vinden, maar maken zich ook
zorgen om het toekomstperspectief van de Palestijnen. Welke stappen
neemt de internationale gemeenschap, inclusief Nederland, om ervoor te
zorgen dat zij niet van hun grondgebied verjaagd worden?
Vragen en opmerkingen van de leden van de Groep van Haga
De brute aanval van Hamas op Israël was een vreselijke terreurdaad van
een terroristische organisatie. Deze aanval veroordelen de leden van de
Groep-Van Haga.
Er is nooit een excuus voor dergelijk buitenproportioneel geweld en voor
het binnenvallen van een soevereine staat. Terrorisme, in welke vorm en
door wie dan ook, moet altijd veroordeeld worden. Een land heeft het
recht om zich daartegen te verdedigen. Echter, betekent dat niet dat
terreur en geweld bestreden mogen worden met nog meer buitenproportioneel geweld en inhumane maatregelen tegen onschuldige burgers.
Hamas moet keihard bestreden worden. Maar steun voor het «recht op
zelfverdediging» betekent voor de leden van de Groep-Van Haga niet
«steun voor het bombarderen van de Gazastrook en het verdrijven en
doden van de Palestijnse burgers», die net zo goed slachtoffer zijn van
Hamas en dit conflict helemaal niet willen.
Schendingen van het humanitair en het oorlogsrecht zijn net zo ontoelaatbaar als terroristische aanvallen. De gruwelijkheden in Gaza en het
onbeschrijflijke leed van de Palestijnse bevolking raakt de leden van de
Groep-Van Haga diep. De acties van Hamas zijn niet in het belang van het
Palestijnse volk. Deze leden zijn altijd voor vrede en wijzen erop dat het in
welk oorlogsconflict dan ook altijd de onschuldige burgers zijn die het
slachtoffer worden. Burgers die niet kiezen voor oorlog en geweld, maar
die slechts in vrede en vrijheid hun levens willen leiden. Daar hebben zij
alle recht toe en dat recht moet altijd en overal voorop staan.
De leden van de Groep-Van Haga benadrukken de complexiteit van de
geschiedenis die aan dit afgrijselijke conflict voorafgaat en roepen op tot
het zo snel mogelijk starten van diplomatieke acties om tot een staakt-hetvuren en het werken naar vrede te komen. Zowel de Israëli’s als de
Palestijnen hebben recht op een vreedzame en soevereine staat en een
veilig en vrij leven. Het bloedvergieten moet stoppen en de internationale
gemeenschap moet zich daar verenigd en onverminderd voor inzetten.
Vragen en opmerkingen van het lid van de BIJ1-fractie
Het lid van de BIJ1-fractie maakt zich elke dag meer zorgen over de
huidige situatie in Gaza. Zij betreurt de keuze van de Minister om zich niet
in te zetten voor een staakt-het-vuren. Het lid heeft een aantal vragen
opgesteld met betrekking tot dit besluit en de algemene opstelling van de
Nederlandse regering met betrekking tot de situatie in Israël en Gaza.
Bij hoeveel burgerslachtoffers is de Minister bereid wél op te roepen tot
een staakt-het-vuren, of zit daar wat betreft de Minister geen limiet aan?
Waarom heeft de Nederlandse vertegenwoordiger bij de VN een andere
stemverklaring gegeven dan die door de Minister en premier Rutte naar

22

buiten is gebracht, namelijk het ontbreken van een bezwaar tegen een
staakt-het-vuren? Is dit omdat Nederland naar de internationale gemeenschap een andere boodschap wil afgeven dan naar het Nederlandse
publiek?16 17 Waarom negeert Nederland de waarschuwingen van
VN-organisaties en alle humanitaire organisaties dat een staakt-het-vuren
een absolute noodzaak is om humanitaire hulp te kunnen verlenen? Hoe
staat het met de plannen om noodhulp te brengen naar Gaza via de zee,
nu er nog steeds amper hulp binnenkomt via de Rafah-grensovergang?
Wordt er hiervoor ook op toestemming van Israël gewacht?18 Wat is de
reden dat er nog steeds maar zéér beperkte hulp via Rafah binnenkomt?
Is de Minister bekend met de beleidsopties die door het Israëlische
Ministerie van Inlichtingen aan de Israëlische regering zijn voorgelegd, en
waarvan de authenticiteit is bevestigd, waarbij de volledige deportatie van
de bevolking van Gaza naar Egypte wordt geadviseerd?19 Hoe beziet de
Minister in het licht van dit beleidsadvies de internationaalrechtelijke
verplichting van derde landen zoals Nederland tot het voorkomen van
oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid? Wat doet
Nederland nu concreet, om deze misdaden te voorkomen? Heeft premier
Netanyahu in gesprekken er ook bij Nederland op aangedrongen dat er
druk gezet moet worden op Egypte om Palestijnen die worden verdreven
uit Gaza toe te laten, zodat dit plan uitgevoerd kan worden?20 Is de
verdrijving van (een deel van) de bevolking van Gaza naar de Sinaï in
Egypte een voor Nederland acceptabele uitkomst van de oorlog in Gaza?
Zo nee, wat gaat de Minister ertegen doen om dit te voorkomen? Is het
afsluiten van water, voedsel, elektriciteit en internet door Israël van de
Gazastrook een oorlogsmisdrijf? Zo nee, waarom niet? Is de gedwongen
evacuatie van meer dan 1 miljoen mensen uit Noord-Gaza een oorlogsmisdaad?21 Zo nee, waarom niet? Is het gebruik van witte fosfor, zoals
Israël nu heeft gedaan zowel in Libanon als in Gaza, een oorlogsmisdaad?
Zo nee, waarom niet? Is de Minister op de hoogte van de ongekende
schaal van menselijk leed, waarbij inmiddels 1 op de 265 Palestijnen in
Gaza is gedood? Heeft de Minister een beeld van de lange termijn
gevolgen op een reeds zwaar getraumatiseerde bevolking, waar 80
procent van de kinderen al voor deze oorlog leed aan depressie en
angstgevoelens?22 Klopt het dat Israël financiering van Hamas door Qatar
in het verleden impliciet dan wel expliciet heeft toegestaan en zelfs heeft
gefaciliteerd, met het oog op het in standhouden van de scheiding tussen
Gaza en de Westelijke Jordaanoever om daarmee een Palestijnse Staat te
voorkomen?23 Hoe beziet Nederland de Israëlische strategie van het
ondermijnen van de Palestijnse Autoriteit (PA), zoals nu ook weer met het
16

NRC, 31 oktober 2023, «Hoe de VN-resolutie over Gaza het kabinet verdeelt» (https://
www.nrc.nl/nieuws/2023/10/31/hoe-vn-resolutie-het-kabinet-verdeelt-a4179273)
17
X, 28 oktober 2023, Ercan Büyükçifçi (https://x.com/ErcanBuyukcifci/status/
1718030716728979749?s=20)
18
Financial Times, 31 oktober 2023, «France and Netherlands draw up plans to ship aid to Gaza»
(https://www.ft.com/content/cb102ad1-8789-4a92-80f2-fa2852893c4f)
19
+972 Magazine, 30 oktober 2023, «Expel all Palestinians from Gaza, recommends Israeli gov’t
ministry» (https://www.972mag.com/intelligence-ministry-gaza-population-transfer/)
20
Financial Times, 30 oktober 2023, «Israel’s Netanyahu lobbied EU to pressure Egypt into
accepting Gaza refugees» (https://www.ft.com/content/75971d8b-e2fd-4275-87470bd443673483)
21
OCHA, 30 oktober 2023, «Hostilities in the Gaza Strip and Israel – reported impact | Day 24»
(https://www.ochaopt.org/content/hostilities-gaza-strip-and-israel-reported-impact-day-24)
22
Save the Children, 13 september 2023, «GAZA: 16-YEAR BLOCKADE LEAVES TWO CHILDREN
A DAY UNABLE TO ACCESS MEDICAL TREATMENT» (https://www.savethechildren.org.uk/
news/media-centre/press-releases/two-children-a-day-unable-to-access-medical-treatment
#:~:text=%E2%80%9CThe%2016%2Dyear%20blockade%20is,things%20we%20associate
%20with%20childhood)
23
NOS, 26 oktober 2023, «Palestijnse Minister: Israël voert een «onmenselijke wraakoorlog»
tegen Gaza» (https://nos.nl/nieuwsuur/collectie/13959/artikel/2495475-palestijnse-ministerisrael-voert-een-onmenselijke-wraakoorlog-tegen-gaza)

23

niet uitkeren van belastinggeld dat het verschuldigd is aan de PA?24 Wat
zegt dit volgens de Minister over de intenties van Israël om tot een
tweestatenoplossing te komen? Wat zegt het Israëlische kolonisatiebeleid
op de Westelijke Jordaanoever van de afgelopen 30 jaar na het tekenen
van de Oslo-akkoorden over de intenties van Israël met betrekking tot de
tweestatenoplossing? Hoe verhouden de uitspraken van de MinisterPresident over «onvoorwaardelijke» steun aan Israël zich tot de uitspraak
dat Israël zich aan het internationaal recht dient te houden? Is het
onvoorwaardelijk, of onder de voorwaarden die het internationaal recht
stelt? Steunt Nederland Israël ook bij de kolonisatie van de illegaal bezette
Westelijke Jordaanoever? Zo nee, wat doet Nederland eraan om deze
kolonisatie terug te draaien, nu vaststaat dat het uitspreken van veroordelingen de afgelopen 30 jaar niet heeft gewerkt? Wat vindt de Minister van
het feit dat Israël geen VN-vertegenwoordigers het land binnen laat, en
dus ook voorkomt dat ze naar de Palestijnse gebieden, waaronder Gaza,
kunnen? Voor wat betreft de mensen met internationale paspoorten die
Gaza proberen te verlaten, zitten daar Nederlanders bij? Zo ja, hoeveel?
Zitten er Nederlanders bij de eerste groep die Gaza kan verlaten? Zo nee,
waarom niet? Welke nationaliteiten zitten daar wel bij?
Wat is de Nederlandse positie ten aanzien van het gemelde aantal doden
door het Palestijnse Ministerie van Gezondheid? Is de Minister het eens
met de VN en hulporganisaties dat deze cijfers altijd betrouwbaar zijn
gebleken, en ook nu overeenkomen met de schaal van verwoesting die we
zien in Gaza? Is Nederland bereid tot het sturen van een forensisch
onderzoeksteam naar Gaza en Israël indien het Internationaal Strafhof
daarom vraagt, om bewijs te verzamelen voor mogelijk gepleegde
oorlogsmisdaden, zoals Nederland dat nu voor de vierde keer in Oekraïne
doet? Hoe gaat Nederland eraan bijdragen dat de straffeloosheid die nu
heerst voor alle partijen in Israël en Palestina wordt doorbroken? Waarom
heeft Nederland geen «written statement» ingediend bij het Internationaal
Gerechtshof in Den Haag in het verzoek voor een «advisory opinion»
inzake de legaliteit van de bezetting van Palestina? Klopt het dat
Nederland dit voor andere advisory opinions altijd wel heeft gedaan?
Gezien het herhaalde standpunt van de Minister dat Israël het «recht op
zelfverdediging» heeft, impliceert de Minister hiermee erkenning van een
Palestijnse Staat, aangezien het recht op zelfverdediging alleen in de
context tussen Staten gebruikt kan worden, en niet in de context van
bezetting? Zo nee, waarom niet?25 Is het voor de Minister acceptabel dat
het beginselprogramma van de regering Netanyahu dat spreekt over
exclusieve joodse soevereiniteit «in all parts of the Land of Israel – in the
Galilee, the Negev, the Golan and Judea and Samaria»?26 Is het voor de
Minister acceptabel dat premier Netanyahu tijdens de AVVN een landkaart
toonde waarin het gehele gebied «tussen de rivier en de zee» als Israël
wordt bestempeld en Palestina weggevaagd is?27 Is de Minister bekend
met het feit dat vanaf 7 oktober jongstleden het geweld tegen Palestijnen
op de Westelijke Jordaanoever nog verder is opgelaaid en dat tussen
24

The Jerusalem Post, 30 oktober 2023, «Smotrich freezes funds for PA, Minister moves money
to Arab towns» (https://www.jpost.com/breaking-news/article-770802)
25
NRC, 16 oktober 2023, «Israël wil een ander regime in Gaza, maar dat gaat te ver want tast het
zelfbeschikkingsrecht van Palestina aan» (https://www.nrc.nl/nieuws/2023/10/16/israel-wil-eenander-regime-in-gaza-maar-dat-gaat-te-verwant-tast-het-zelfbeschikkingsrecht-van-palestinaaan-a4177410)
26
The Times of Israel, 28 december 2022, «Judicial reform, boosting Jewish identity: The new
coalition’s policy guidelines» (https://www.timesofisrael.com/judicial-reform-boosting-jewishidentity-the-new-coalitions-policy-guidelines/)
27
The Times of Israel, 22 september 2023, «Netanyahu brandishes map of Israel that includes
West Bank and Gaza at UN speech» (https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/netanyahubrandishes-map-of-israel-that-includes-west-bank-and-gaza-at-un-speech/)

24

7 oktober 2023 en 31 oktober 2023 meer dan 120 Palestijnen op de
Westelijke Jordaanoever door Israëlische bezettingstroepen en door
kolonisten zijn gedood?28
Is de Minister bekend met rapporten van Israëlische mensenrechtenorganisaties dat tussen 7 oktober 2023 en 31 oktober 2023 op de Westelijke
Jordaanoever meerdere Palestijnen gedood en gewond zijn door
kolonisten, dat huizen van Palestijnen aangevallen en verbrand zijn, dat
oogsten verwoest zijn en dat minimaal 13 Palestijnse gemeenschappen
verdreven zijn?29 Is de Minister van mening dat het door kolonisten
gepleegde geweld valt binnen de definitie van terrorisme van de
Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV)? Kan de
Minister haar mening toelichten?30 Is Nederland bereid op Europees
niveau ervoor te pleiten dat kolonistenbewegingen, zoals bijvoorbeeld de
«Hilltop youth», aangeduid worden als terreurorganisaties, daar deze
organisaties systematisch de Palestijnse burgerbevolking terroriseren?31
In een interne brief aan de Minister van Buitenlandse Zaken en de Minister
voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking wordt door
ambtenaren van het Ministerie van Buitenlandse Zaken een link gelegd
tussen het eenzijdige Nederlandse beleid inzake Israël-Palestina en
institutioneel racisme.32 Deelt de Minister deze analyse? Zo nee, waarom
niet? Is de Minister bereid om als vervolg op het verkennend rapport
Racisme bij Buitenlandse Zaken (2022), waarin geconstateerd wordt dat er
sprake is van institutioneel racisme bij BZ, een vervolgonderzoek in te
stellen naar hoe institutioneel racisme doorwerkt in het Nederlands
buitenlandbeleid?33
Verscheidene experts, waaronder VN Speciaal Rapporteur voor de bezette
Palestijnse gebieden Francesca Albanese en prof. mr. André Nollkaemper,
stellen dat Israël zich, als bezettende macht, onder het internationaal recht
niet kan beroepen op het recht op zelfverdediging.34 35 Deelt de Minister
deze mening? Zo nee, wat is de juridische onderbouwing van het kabinet
voor het standpunt dat een bezettende macht zich wel kan beroepen op
het recht op zelfverdediging?

28

Oktober 2023, «Settler violence in the Westbank» (https://s3.eu-west-1.amazonaws.com/
files.yesh-din.org/Settler+Violence+WB+October+2023.pdf)
European Union External Action, 31 oktober 2023, »Israel/Palestine: Statement by the
Spokesperson on the latest developments in the West Bank» (https://www.eeas.europa.eu/
eeas/israelpalestine-statement-spokesperson-latest-developments-west-bank_en)
30
Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid, »Definities gebruikt in het
Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland»(https://www.nctv.nl/onderwerpen/dtn/definitiesgebruikt-in-het-dtn)
31
European Union External Action, 31 oktober 2023, »Israel/Palestine: Statement by the
Spokesperson on the latest developments in the West Bank» (https://www.eeas.europa.eu/
eeas/israelpalestine-statement-spokesperson-latest-developments-west-bank_en)
32
NRC, 20 oktober 2023, «Ambtenaren Buitenlandse Zaken bekritiseren in brief aan Ministers
Nederlandse reactie op oorlog in Gaza» (https://www.nrc.nl/nieuws/2023/10/20/ambtenarenbuitenlandse-zaken-bekritiseren-in-brief-aanministers-nederlandse-reactie-op-oorlog-in-gazaa4178015)
33
Bureau Omlo, «Racisme bij het Ministerie van Buitenlandse Zaken» (https://open.overheid.nl/
repository/ronla7ef5ccebe37f2ef792eb693c1b79141119de6f8/1/pdf/racisme-verkenningrapport-omlo.pdf)
34
Arab News, 30 oktober 2023, «Frankly Speaking: Does Israel have a right to defend itself?»
(https://www.arabnews.com/node/2399921/middle-east)
35
NRC, 16 oktober 2023, «Israël wil een ander regime in Gaza, maar dat gaat te ver want tast het
zelfbeschikkingsrecht van Palestina aan» (https://www.nrc.nl/nieuws/2023/10/16/israel-wil-eenander-regime-in-gaza-maar-dat-gaat-te-verwant-tast-het-zelfbeschikkingsrecht-van-palestinaaan-a4177410)
29

25

Vragen en opmerkingen van het lid Omtzigt
Het lid Omtzigt heeft kennisgenomen van de onthouding van de Nederlandse vertegenwoordiging in de AVVN en heeft naar aanleiding hiervan
een aantal vragen in verband met de coördinatie, het contact en de
communicatie met betrekking tot de keuze voor onthouding bij de
stemming.
Het lid Omtzigt blijft zijn zorgen uiten over de enorme spanningen en het
geweld in het Midden-Oosten. Het is van belang om als Nederland actief
bij te dragen aan een betere situatie, het verlichten van leed en een
conflictoplossing. Het lid Omtzigt verzoekt de regering toe te lichten wat
de inzet van het kabinet is geweest in de AVVN.
Recente conclusies van de Europese Raad veroordeelden Hamas in de
«sterkst mogelijke termen» en benadrukten het recht van Israël zichzelf te
verdedigen in lijn met het volkenrecht en het internationaal humanitair
recht. Daarnaast werd een oproep aan Hamas herhaald om alle gijzelaars
onmiddellijk vrij te laten, zonder enige voorwaarde vooraf, en werd er
onder andere opgeroepen tot humanitaire pauzes, niet tot een staakt-hetvuren.36 Het valt het lid Omtzigt op dat de uiteindelijke resolutietekst in de
AVVN deze elementen niet of onvoldoende bevatte.
Het lid Omtzigt verzoekt het kabinet de Europese coördinatie die heeft
plaatsgevonden ten aanzien van de resolutietekst toe te lichten door
antwoord te geven op de volgende vragen.
Er heeft kort van tevoren nog een Raad Buitenlandse Zaken, op 23 oktober
jongstleden, en een Europese Raad, van 26 tot 27 oktober, plaatsgevonden. Is bij één van deze gelegenheden de inzet in de AVVN aan de
orde gekomen? Zo ja, hoe verklaart het kabinet dat desondanks de
EU-lidstaten in de AVVN verdeeld hebben gestemd? Is door Nederland in
New York nog gepoogd tot een gezamenlijke positie van de EU-lidstaten
te komen nadat het amendement waar zij gezamenlijk voor stemden het
niet haalde? Toen het amendement het in New York niet haalde, ondanks
dat 88 landen ervoor stemden, wat is toen overlegd met en in Den Haag?
Heeft de Minister van Buitenlandse Zaken overlegd met andere bewindslieden en, zo ja, met welke? Is erover met de premier en vicepremiers
contact geweest?
Uiteindelijk hebben 45 landen zich onthouden, waaronder Nederland. Bij
de stemming is door de permanent vertegenwoordiger van Nederland
een stemverklaring afgegeven. Het lid Omtzigt vraagt waarom deze
stemverklaring niet onmiddellijk op sociale media is geplaatst van de
permanente vertegenwoordiger, de missie of het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Waarom is gewacht met een verklaring met uitleg, die de
Minister van BZ pas in de middag van 28 oktober jongsleden uitbracht?
Graag zou het lid Omtzigt nog enkele vragen stellen over de toekomstige
inzet van Nederland. Is het kabinet bereid te bezien hoe in geval de
humanitaire pauzes, waartoe de conclusies van de Europese Raad
(ER-conclusies) van 26 oktober opriepen, Nederland een concrete inzet ter
plaatse kan plegen ten behoeve van daadwerkelijk leveren van humanitaire hulp in de Gazastrook? Is het kabinet bereid daartoe militaire
middelen, zoals een amfibisch transportschip in te zetten, zoals Frankrijk
een dergelijk marineschip reeds naar de Gazastrook heeft gestuurd? Is het
36

Europese Raad, 26 oktober 2023, «Conclusies Europese Raad over het Midden-Oosten,
26 oktober 2023» (https://www.consilium.europa.eu/nl/press/press-releases/2023/10/26/
european-council-conclusions-on-middle-east-26-october-2023/)

26

kabinet bereid te bezien hoe in een voorhoede van Europese landen
mogelijk een dergelijke inzet kan plaatsvinden? Met wie moet daarover
buiten Europa worden afgestemd: Israël, VN, VS, Egypte, NGO’s ter
plaatse?
Het lid Omtzigt maakt zich zorgen dat, indien regionale escalatie ontstaat
via massale aanvallen op Israël door Hezbollah, een existentiële dreiging
kan ontstaan voor Israël. Wat is het kabinet voornemens dan te doen? Kan
het kabinet ten slotte toezeggen, dat zij achter de schermen met Israël en
de Palestijnse Autoriteit in Ramallah contact zal blijven houden, alsook
met de VS, Arabische landen en andere spelers, om te bezien hoe
Nederland zich kan inzetten om concreet het leed van mensen te
verlichten, met name de door Hamas gegijzelden, onschuldige burgers
van de Gazastrook en Israëlische burgers die worden belaagd door
barrages van raketten van onder meer Hamas en Islamic Jihad?
Het lid Omtzigt merkt op dat het conflict nog steeds kan escaleren en meer
landen kan raken. Bij Afghanistan was Nederland onvoldoende voorbereid
voor de evacuatie uit Kabul.
Heeft Nederland een aantal zaken nu wel op orde, zo vraagt het lid
Omtzigt. Het lid heeft specifiek de volgende vragen. Heeft Nederland in
kaart waar Nederlanders zich bevinden in de buurlanden en onderhoudt
de ambassade contact? Zijn er namenlijsten en telefoonlijsten beschikbaar
van mensen die zich gemeld hebben ten behoeve van evacuatie? Verloopt
de samenwerking met andere landen die aanwezig zijn op Cyprus goed?
Is Nederland in staat om snel mensen op te halen uit de regio en snel
weer over te brengen naar Nederland? Is er voldoende capaciteit voor
evacuatie en zijn daar draaiboeken voor?
Het Internationaal Strafhof heeft al in 2021 een onderzoek naar Gaza
geopend, dat teruggaat tot 2014. Dat kan omdat de Palestijnse autoriteit
het verdrag van Rome heeft ondertekend en geratificeerd. Dit betekent dat
oorlogsmisdaden die gepleegd worden in de Gazastrook of door mensen
die in Gaza wonen, bestraft kunnen worden. Heeft het Internationaal
Strafhof voldoende ondersteuning om dat te doen en wat kan Nederland
doen om het strafhof te steunen?
II Antwoord/ Reactie van de Minister
III Volledige agenda
N.v.t.

27