Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2016–2017

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

741
Vragen van de leden Van ’t Wout en De Boer (beiden VVD) aan de
Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu over de effecten van de
veranderde dienstregeling van NS op West-Brabant (ingezonden 18 november
2016).
Antwoord van Staatssecretaris Dijksma (Infrastructuur en Milieu) (ontvangen
13 december 2016).
Vraag 1
Bent u op de hoogte van het feit dat de reistijd vanuit West-Brabant naar de
Randstad op sommige trajecten, zoals het traject Oudenbosch–Schiphol, is
toegenomen met 30 minuten of meer per dag, wat neerkomt op meer dan 2,5
uur per week extra reistijd? Wat vindt u hiervan?
Antwoord 1
De dienstregeling voor 2017 is volledig nieuw ontworpen en brengt veel
veranderingen met zich mee. Voor bijna alle reizigers verandert er iets aan
hun treinreis: van kleine wijzigingen in vertrektijden tot andere routes, extra
of juist minder overstappen en andere aansluitingen. NS meldt dat op een
groot aantal trajecten meer treinen gaan rijden (onder meer vanwege
toenemende vraag naar vervoer) Ook worden sommige IC-verbindingen
sneller en op enkele stations komen er betere aansluitingen.
NS streeft er bij een nieuwe dienstregeling altijd naar zo veel mogelijk
verbeteringen aan te brengen voor reizigers ten koste van zo weinig mogelijk
nadeel. Mijn indruk is dat dit gelukt is. Reizigersvereniging Rover oordeelt:
«Per saldo vindt Rover de nieuwe dienstregeling vooral een verbetering voor
reizigers.»1
Helaas zijn er, zoals ook Rover signaleert, ook dit keer reizigers die erop
achteruit gaan, onder meer op de verbinding Oudenbosch–Schiphol Airport.
Deze is in de dienstregeling 2017 acht minuten trager dan in de dienstregeling 2016. De totale reistijd wordt 90 minuten, dit was 82 minuten. In de
andere richting is deze verbinding 18 tot 21 minuten trager. De totale reistijd
wordt 99 tot 102 minuten, dat was 81 minuten. Deze verslechtering wordt
veroorzaakt doordat de reizigers in Dordrecht moeten overstappen en de
aansluiting daar niet ideaal is. De verschillen in de reistijden tussen de beide

1

ah-tk-20162017-741
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2016

Zie bericht «Meer positieve dan negatieve veranderingen in NS-dienstregeling 2017»: https://
www.rover.nl/actueel/1134-positieve-en-negatieve-veranderingen-ns-dienstregeling-2017.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

1

richtingen hebben te maken met het feit dat sommige treinen rond Dordrecht
niet in een exacte halfuurligging kunnen rijden vanwege brugopeningen en
inpassing van goederentreinen.
Overigens zijn er voor de regio West-Brabant ook verbeteringen:
De belangrijkste wijziging in West-Brabant is dat in de nieuwe dienstregeling
de Intercity Den Haag–Eindhoven over de HSL gaat rijden en niet meer stopt
in Dordrecht. Dit levert reistijdwinst op tot negen minuten. Er rijdt één keer
per uur een Intercity tussen Dordrecht en Breda als compensatie voor de
nieuwe route van de Intercity Den Haag–Eindhoven.
Daarnaast gaat de Sprinter Dordrecht–Breda doorrijden naar Tilburg en Den
Bosch. Dordrecht en Dordrecht Zuid krijgen hiermee een rechtstreekse
verbinding met Tilburg Universiteit.
In Dordrecht bieden de Intercity’s een betere aansluiting voor reizigers die
vanuit de richting Gorinchem (Merwedelingelijn) willen overstappen richting
Rotterdam wat leidt tot zeven minuten reistijdwinst per enkele reis.
Vraag 2
In welke opzichten is de dienstregeling tussen West-Brabant en de Randstad
veranderd ten opzichte van de dienstregeling die er eerst was en waarom is
deze dienstregeling veranderd? Kunt u inzicht geven in de rendabiliteit van
deze dienstregeling, uiteengezet in tijdstippen en trajecten?
Antwoord 2
Naast alle verbeteringen zijn er enkele verslechteringen; op het hele net en
dus ook in West-Brabant. Zie hiervoor antwoord 1.
In het jaarverslag van NS staat informatie over het financiële resultaat op het
hoofdrailnet. Ik stuur NS niet aan op lijnniveau. Ik heb dus geen inzicht in het
financiële resultaat per treindienst, per tijdstip. Bovendien is deze informatie
bedrijfsvertrouwelijk.
Vraag 3
Hoe verhouden zich veranderingen in de dienstregeling tot de afspraken die
zijn gemaakt met NS in de vervoersconcessie en onder welke voorwaarden
mag NS overgaan tot een verslechtering van een dienstregeling? Wat is de
reden dat de dienstregeling tussen West-Brabant en de Randstad versoberd
of verslechterd is en welke besparing levert dit NS op?
Antwoord 3
De dienstregeling 2017 past, ook voor West-Brabant, binnen de kaders van de
vervoerconcessie voor het hoofdrailnet. Deze bepaalt kort gezegd de
minimale bediening van elk station (twee keer per uur) en schrijft voor dat NS
de dienstregeling afstemt op de vervoervraag en de markt adequaat bedient.
Daarbinnen maakt NS een dienstregeling die zo veel mogelijk reizigers een
beter product geeft. Veranderingen in de dienstregeling kunnen heel veel
redenen hebben. NS hoeft niet elke specifieke verandering bij mij te
onderbouwen.
NS overlegt over de dienstregeling elk jaar met decentrale overheden en
consumentenorganisaties. Dat overleg is uitvoerig: via presentaties aan de
OV en Spoortafels, via bilaterale overleggen met decentrale overheden, en in
themasessies met vertegenwoordigers van de consumentenorganisaties uit
het Locov. NS probeert zo veel mogelijk rekening te houden met hun wensen.
Na het overleg vraagt NS conform de vervoersconcessie over de voorgenomen dienstregeling altijd advies aan de consumentenorganisaties en aan de
decentrale overheden (in januari). Voor zover mogelijk neemt NS de adviezen
mee in de capaciteitsaanvraag in april. Met dit proces wordt mede geborgd
dat NS de diverse belangen, binnen de kaders van de concessie, in de
dienstregeling meeweegt.
Naar aanleiding van de vragen vanuit uw Kamer heb ik in dit geval bij NS
navraag gedaan. NS meldt mij dat de dienstregeling rond Dordrecht en in
West-Brabant afhankelijk is van veel factoren zoals brugopeningen, extra
goederenvervoer over de Brabantroute in verband met de werkzaamheden
aan het derde spoor voor de Betuweroute in Duitsland, de capaciteit van de
infrastructuur tussen Breda en Tilburg, en de bouw van een vrije kruising bij
Vught.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

2

NS stelt dat er geen sprake is van besparingen of versoberingen in WestBrabant. Alleen tussen Dordrecht en Breda is een verlaging van de frequentie
van vier naar drie treinen per uur aan de orde. Op alle andere verbindingen
blijft het treinaanbod gelijk.
Ik heb geen informatie over de financiële gevolgen van elke wijziging in de
dienstregeling. Overigens zijn wijzigingen in de dienstregeling zeker niet per
definitie louter financieel gedreven. Er spelen ook logistieke en technische
overwegingen mee, alsmede regionale wensen (zie de voorbeelden hierboven). Maar feit is dat NS geen overheidssubsidie krijgt voor de exploitatie van
het hoofdrailnet (integendeel: NS betaalt mij een concessievergoeding en
daarnaast dividend aan de aandeelhouder) en moet dus wel bewaken of de
exploitatie van het gehele net rendabel blijft.
Vraag 4
Welke versoberingen en verslechteringen zijn er nog meer doorgevoerd in de
nieuwe dienstregeling van NS in het land en waarom heeft dat plaatsgevonden?
Antwoord 4
Naast veel verbeteringen bevat de nieuwe dienstregeling een beperkt aantal
verslechteringen. NS geeft de belangrijkste wijzigingen per regio weer op
haar website.2 Zoals gezegd hoeft NS niet elke specifieke verandering bij mij
te onderbouwen.
Vraag 5
Bent u op de hoogte van het feit dat in West-Brabant veel mensen woonachtig zijn die werken in de Randstad en dus dagelijks gebruik maken van deze
treinverbinding? Zo ja, deelt u dan de mening dat een dergelijke toename van
de reistijd vanuit deze regio een negatieve invloed heeft op de aantrekkingskracht van West-Brabant als woongebied voor forensen?
Antwoord 5
Het is nauwelijks mogelijk de dienstregeling te verbeteren zonder dat er ook
verslechteringen ontstaan. Bij het maken van de dienstregeling houdt NS
onder meer rekening met de omvang van vervoerstromen. Natuurlijk is het
vervelend voor de reizigers die erop achteruit gaan, maar dat dit sommige
reizigers overkomt is bijna onvermijdelijk.
In de overleg- en adviesprocedure (zie antwoord 3) voor de dienstregeling
2017 heeft NS aan de regio’s en de consumentenorganisaties gemeld dat
dagelijks 12.000 reizigers profiteren van de snellere Intercity tussen Brabant
en de Randstad. Ook profiteren dagelijks 750 reizigers van een betere
overstap in Tilburg van de Sprinter uit Dordrecht en Breda op de Intercity
naar Eindhoven. Dit is een verbetering van 12 tot 16 minuten. Ik heb aan NS
gevraagd welke andere gevolgen er zijn voor reizen vanuit West-Brabant naar
de Randstad. Reizigers uit Roosendaal, Breda Prinsenbeek en Lage Zwaluwe
naar Rotterdam Centraal zijn tot drie minuten korter of juist langer onderweg,
afhankelijk van de reisrichting en het tijdstip op de dag. Reizigers uit
Etten-Leur zijn zeven tot 12 minuten sneller op Rotterdam Centraal. De enige
stations met een langere reistijd van/naar Rotterdam Centraal zijn Bergen op
Zoom (drie tot vijf minuten), Oudenbosch en Zevenbergen (drie tot 13
minuten). In totaal zijn er per dag vanaf Oudenbosch 240 reizen per richting
met een herkomst of bestemming in de Randstad ten noorden van Dordrecht.
Voor Zevenbergen betreft dit 290 reizen per richting. NS heeft onder meer op
basis van deze gegevens geconcludeerd dat er meer reizigers voordeel
hebben van deze wijzigingen in de dienstregeling 2017, dan nadeel.
De voor- en nadelen verschillen per reiziger, afhankelijk van de precieze
herkomst en bestemming. Het is dan ook niet mogelijk in algemene termen
iets te zeggen over op de aantrekkingskracht van de gehele regio WestBrabant.
Vraag 6
Is onderzocht wat de economische effecten zijn van een verslechtering van de
filedruk van deze regio? Zo nee, bent u bereid hiernaar te kijken?
2

Zie http://www.ns.nl/dienstregeling2017.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

3

Antwoord 6
Nee, dat is niet onderzocht. Zoals gezegd is de dienstregeling de verantwoordelijkheid van NS. NS moet daarbij adequaat inspelen op de vraag, maar is
niet verplicht te onderzoeken wat de effecten zijn van elke verandering van de
dienstregeling voor andere modaliteiten. Gezien het feit dat een en ander
binnen de kaders van de concessie past en NS een balans heeft gevonden
tussen verschillende deelbelangen, zie ik geen reden om dit nader te
onderzoeken.
Vraag 7
Heeft NS decentrale overheden in de regio en consumentenorganisaties
geraadpleegd bij het ontwerp van de dienstregeling, zoals is opgenomen in
artikel 42 lid 7 van de vervoersconcessie van NS? Zo ja, op welke wijze zijn zij
geconsulteerd en wat is er met de uitkomsten van deze consultatie gedaan?
Zo nee, waarom niet?
Antwoord 7
Omdat NS een volledig herontwerp geeft gemaakt voor de dienstregeling
2017 is de NS het overleg- en adviesproces met de regio’s en de consumentenorganisaties (zie antwoord 3) ongeveer een jaar eerder gestart dan
gebruikelijk en is er sprake geweest van een intensief traject van circa 2,5 jaar
om tot de nieuwe dienstregeling te komen.
In haar advies over de dienstregeling 2017 heeft de provincie Noord-Brabant
aandacht gevraagd voor de gevolgen voor de treinforensen uit de regio
West-Brabant: door de (extra) overstap in Dordrecht ontstaat niet alleen extra
reistijd, maar wordt ook het risico vergroot op het missen van aansluitende
treinen door eventuele vertragingen. NS heeft in reactie hierop toegelicht dat
deze overstap nodig is om de rechtstreekse Sprinter Dordrecht-Breda-TilburgDen Bosch te kunnen rijden. NS heeft hiervoor gekozen omdat er zo een
directe verbinding tussen Dordrecht en Tilburg behouden blijft en er een
maakbare en efficiënte materieelinzet kan worden gerealiseerd. Het aantal
reizigers ten noorden van Dordrecht is hoger dan het aantal reizigers ten
zuiden van Dordrecht. Door de overstap kan NS met behoud van hetzelfde
aantal verbindingen een deel van het materieel elders inzetten waardoor de
zitplaatskans voor reizigers verbetert.
Vraag 8
Welke mogelijkheden ziet u nog om in overleg met NS en decentrale
overheden de bereikbaarheid van deze regio te verbeteren?
Antwoord 8
De dienstregeling 2017 start op 11 december 2016. Voor die tijd zijn er geen
aanpassingen meer mogelijk. NS is altijd bereid tot overleg met de regio om
te bezien welke verbeteringen per 2018 doorgevoerd kunnen worden.
Vraag 9
Zou volgens u station Lage Zwaluwe, gezien de aanwezige infrastructuur en
ligging, een vergelijkbare rol kunnen vervullen voor de ontsluiting van de
zuidkant van de Randstad als station Veenendaal-De Klomp vervult voor de
ontsluiting van het oosten? Zo ja, bent u bereid hier in overleg met NS nader
naar te kijken? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 9
Ik vermoed dat hier verwezen wordt naar het feit dat er op station
Veenendaal-De Klomp Intercity’s stoppen en dat de vraag is of dit op station
Lage Zwaluwe ook kan. Zoals gezegd heb ik via de concessie voorgeschreven
hoeveel treinen er per uur op station Lage Zwaluwe (en op alle andere
stations) moeten stoppen. Maar de concessie bepaalt niet of dit Intercity’s of
Sprinters moeten zijn. Dat is een afweging die NS maakt bij het ontwerpen
van de dienstregeling. Hierbij speelt een rol hoeveel reizigers er baat zouden
hebben bij een Intercity-stop en hoeveel doorgaande reizigers er een langere
reistijd door zouden krijgen. Ook is van belang of een extra stop van een
Intercity past in het beschikbare pad. Ik overleg niet met NS over de
bediening van specifieke stations of over de dienstregeling op specifieke
trajecten. Als ze daar behoefte aan hebben, kunnen regio’s dit in het reguliere
overleg met NS aan de orde stellen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

4