1/2

Staten-Generaal

Vergaderjaar 2011–2012

30 206

Parlementaire Assemblée van de Unie voor de
Mediterrane Regio

Nr. 6

VERSLAG VAN DE ACHTSTE PLENAIRE VERGADERING VAN DE
PARLEMENTAIRE ASSEMBLEE VAN DE UNIE VOOR DE
MEDITERRANE REGIO
Vastgesteld 7 september 2012
Inleiding

1
Alle resoluties zijn te vinden op de website:
http://www.europarl.europa.eu/intcoop/empa/
docs_en.html

kst-30206-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

In Rabat, Marokko, vond op 24 en 25 maart 2012 de achtste plenaire
vergadering plaats van de Parlementaire Assemblee van de Unie voor de
Mediterrane Regio (PA-UMR), de organisatie die onderdeel is van het
Europese nabuurschapsbeleid en die tot 2010 bekend stond als de
Euro-Mediterrane Parlementaire Assemblee (EMPA). Naast een omvangrijke delegatie van 26 leden van het Europees parlement (waaronder
Voorzitter Martin Schulz) waren er uit de nationale parlementen van de
Europese Unie, Noord-Afrika en het Midden-Oosten in totaal 104
volksvertegenwoordigers aanwezig. Ook waren er waarnemers van
verschillende internationale organisaties, zoals de Arabische Liga en de
Parlementaire Assemblee voor de Mediterranée (PAM). Deze zitting
vormde de afsluiting van het Marokkaanse voorzitterschap van de
PA-UMR; het komende jaar is het Europees Parlement voorzitter. Namens
de Staten-Generaal namen de leden Machiel de Graaf (Eerste Kamer,
PVV) en Arib (Tweede Kamer, PvdA) deel aan de achtste plenaire zitting.
De Assemblee heeft zes resoluties aangenomen, waarin uiteenlopende
onderwerpen aan de orde kwamen, zoals de wijze waarop het
Euro-Mediterrane partnerschap zou moeten reageren op de democratische transitie die sommige landen in de regio doormaken, en de rol van
vrouwen in het bestuur van deze landen. Daarnaast adresseerden de
resoluties thema’s als het perspectief voor jongeren in de Mediterrane
regio, migratie, werkgelegenheid, integratie, interculturele dialoog en de
relatie tussen kustgebieden en de binnenlanden. Een terugkerend thema,
dat bij elke plenaire sessie van de Assemblee besproken wordt, was de
oprichting van een Euro-Mediterrane Investeringsbank, bedoeld voor de
economische ontwikkeling van de regio. Tot slot zijn er resoluties
aangenomen over de aanpak van vervuiling en afval in de Middellandse
Zee en over de potentie van biomassa als een hernieuwbare
energiebron1.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2011–2012, 30 206, nr. 6

1

Naast de gebruikelijke debatten over het Israëlisch-Palestijnse conflict
kwam ditmaal ook de politieke transitie in de Arabische wereld en in het
bijzonder de situatie in Syrië veelvuldig aan de orde. Daarnaast is
uitgebreid gesproken over de zaak van het Marokkaanse meisje Amina
Filali. Dit 16-jarig meisje was op basis van artikel 475 van het Marokkaanse
wetboek van strafrecht gedwongen om met haar verkrachter te trouwen
en had naar aanleiding daarvan zelfmoord gepleegd. Deze situatie had
binnen en buiten Marokko tot verontwaardiging geleid.
Politieke transitie in de Arabische wereld

1
De PA-UMR kent vijf commissies: politiek,
economisch, cultureel, vrouwenrechten,
energie & milieu

Zowel in de politieke commissie als in de commissie voor vrouwenrechten1 is uitgebreid gedebatteerd over de politieke transitie in een
aantal landen in Noord-Afrika en het Midden-Oosten. Dit jaar gebeurde
dat ook weer in aanwezigheid van delegaties uit de parlementen van
Tunesië en Egypte, die vorig jaar afwezig waren geweest in verband met
de politieke onrust. In de politieke commissie leidde de behandeling van
een ontwerp-resolutie over de gewenste respons van de Unie voor de
Mediterrane Regio op deze transitie tot een fel debat over de vraag in
hoeverre het gewenst was daarin een specifieke verwijzing op te nemen
naar het belang van de rechtstaat, de onafhankelijkheid van de rechterlijke
macht, een pluralistische media, de bestrijding van corruptie en de
ontwikkeling van «civil society». De delegatie van het Europees Parlement
had een amendement met die strekking ingediend, waartegen een aantal
Arabische delegaties zich verzette met als argument dat de Europese Unie
zelf in belangrijke mate had bijgedragen aan de corruptie in de regio en
dictatoriale regimes had gesteund. Dit debat was voor het lid Arib
aanleiding om te betogen dat er geen verschil is tussen «Noord» en
«Zuid» als het gaat om de principes van «rule of law» en de aanpak van
corruptie. Iedereen is het erover eens dat deze principes belangrijk zijn,
bracht zij in herinnering, en zij pleitte dan ook voor het amendement (dat
uiteindelijk met meerderheid van stemmen werd aangenomen).
Op verzoek van de Turkse delegatie is er in de resolutie van de politieke
commissie ook een passage opgenomen over het conflict in Syrië, waarin
het Syrische regime wordt opgeroepen om met onmiddellijke ingang een
politiek transitieproces in gang te zetten dat overeenkomt met de
legitieme aspiraties van het Syrische volk. De vertegenwoordigers van het
Turkse parlement bepleitten daarmee de noodzaak van een duidelijk
signaal richting Syrië. Overigens was er geen delegatie van het Syrische
parlement afgevaardigd naar de vergadering van de Assemblee.
De Voorzitter van het Europees Parlement, Martin Schulz, stond in zijn
toespraak voor de plenaire vergadering ook uitgebreid stil bij de
Arabische Lente. Op de nieuwe politieke elite in landen als Tunesië en
Egypte rust een zware verantwoordelijkheid, vond hij. De bevolking die
haar leven geriskeerd heeft in de strijd tegen machtsmisbruik, koestert
nog steeds de hoop en de verwachting dat zij een actieve rol kan spelen in
de besluiten over haar toekomst. De Assemblee van de UMR moet bereid
zijn om met de nieuwe parlementaire collega’s uit die landen samen te
werken in dienst van constitutionele hervorming en de overgang naar
democratie. De Assemblee moet zich daarbij vooral richten op versterking
van de rol van nieuw gekozen parlementen. Omdat er in de Assemblee
veel parlementariërs zitten uit Zuid- en Oost-Europa, die in het recente
verleden zelf ervaring hebben opgedaan met democratische transities, is
de PA-UMR hier bij uitstek een geschikt forum voor, aldus de heer Schulz.
Een vertegenwoordiger van de Arabische Liga, mevrouw Oumnia Taha,
die sprak namens de secretaris-generaal van de organisatie, toonde zich
hoopvol over wat zij de «Arab Awakening» noemde. De essentie van deze
bewustwording lag volgens haar in het streven naar democratie,
verantwoordelijkheid en een meer respectabel leven. De Arabische Liga
heeft in het verleden vaak de kritiek gekregen te weinig rekening te

Staten-Generaal, vergaderjaar 2011–2012, 30 206, nr. 6

2

houden met de wensen van haar burgers, maar volgens mevrouw Taha
had de Liga de «Arab Awakening» nu geheel omarmd en speelde zelfs de
rol van katalysator. Het was ook voor het eerst dat de Liga het lidmaatschap van enkele van haar leden (Libië, Syrië) had bevroren in verband
met het aanhoudend geweld van deze regimes tegen de bevolking. Zij
koppelde de politieke transitie in de Arabische regio aan een herontdekt
pan-Arabisch bewustzijn, waarin de bevolking zich niet identificeert met
een enkele staat, maar met een grotere Arabische gemeenschap en
gezamenlijke aspiraties op het gebied van waardigheid, vrijheid en
solidariteit. Namens de Arabische Liga drong mevrouw Taha erop aan het
lot van de Palestijnen niet te vergeten in alle opwinding over de Arabische
Lente; ook de Palestijnen zouden de vruchten van deze politieke transitie
moeten plukken. Hun hoop en vastberadenheid zouden moeten worden
beloond, vond zij.
De zaak Amina Filali
In de commissie voor vrouwenrechten agendeerde mevrouw Arib de zaak
van Amina Filali, een zestienjarig Marokkaans meisje, dat in maart 2012
zelfmoord had gepleegd, omdat zij onder sociale druk had moeten
trouwen met de man die haar verkracht had. Volgens artikel 475 van het
Marokkaanse wetboek van strafrecht is de verdachte van een verkrachting
bij een huwelijk vrijgesteld van straf. Volgens mevrouw Arib zou het
Marokkaanse parlement deze wet zo snel mogelijk moeten intrekken. Zij
stelde voor dat de Assemblee een verklaring zou aannemen, waarin dit
specifieke wetsartikel werd veroordeeld en kritiek werd geleverd op de
sociale druk, waaraan slachtoffers van verkrachting zijn blootgesteld.
Tijdens de plenaire sessie van de Assemblee, op zondag 25 maart, zou in
Casablanca een massale demonstratie plaatsvinden tegen artikel 475 uit
het Marokkaanse wetboek van strafrecht en om steun te betuigen aan de
slachtoffers van verkrachting. Mevrouw Arib deed een oproep aan leden
van de Assemblee om een delegatie af te vaardigen naar deze demonstratie.
Door de voorzitter van de commissie en met name vanuit de Algerijnse
delegatie werd op procedurele gronden bezwaar gemaakt tegen het
voorstel van mevrouw Arib om een verklaring over de zaak-Filali af te
geven. Na een uitvoerig debat, waarin van Algerijnse zijde werd gesteld
dat het Marokkaanse strafrechtsartikel slachtoffers van verkrachting niet
verplicht om met hun verkrachters te trouwen, is uiteindelijk op voorstel
van mevrouw Arib besloten tot amendering van de voorliggende
ontwerpresolutie over de rol van vrouwen in het democratiseringsproces
in de regio. Daarin werd een passage opgenomen, die specifiek oproept
tot het intrekken van wetten die ertoe leiden dat vrouwen met hun
verkrachter trouwen1.
Ontwikkelingen in de Unie voor de Mediterrane Regio

1

De letterlijke tekst luidt: «[{] calls for the
abrogation of laws which lead women to
marry their rapist [{]».

De Voorzitter van het Europees Parlement, Martin Schulz, constateerde in
zijn toespraak voor de plenaire vergadering dat de Parlementaire
Assemblee van de Unie voor de Mediterrane Regio het enige politieke
instituut van de UMR is, dat blijft functioneren in een sfeer van crises en
spanningen. Het secretariaat-generaal van de UMR, dat in 2010 in
Barcelona werd ingesteld, heeft een ongelukkige start gekend, met
verschillende secretarissen-generaal, die kort na hun aantreden al weer
aftraden. De nieuwste secretaris-generaal is de Marokkaanse diplomaat
Fathallah Sijilmassi, die in februari 2012 is benoemd. De heer Schulz
benadrukte dat het nu zaak is het secretariaat-generaal van de UMR zo
snel mogelijk te organiseren en te laten functioneren.
Mevrouw Taha zei namens de Arabische Liga dat de UMR sinds de
kortstondige oorlog in Gaza begin 2009 eigenlijk altijd in een patstelling

Staten-Generaal, vergaderjaar 2011–2012, 30 206, nr. 6

3

heeft gezeten. Met de veranderingen in de Arabische landen in NoordAfrika en het Midden-Oosten heeft de UMR nog meer van haar aantrekkelijkheid verloren, stelde zij. De Arabische Liga steunt van harte de
verschillende UMR-projecten op het gebied van waterbeheer, infrastructuur en zonne-energie, maar niemand moet de illusie hebben dat
dergelijke projecten de politieke problemen kunnen oplossen, aldus
mevrouw Taha. De EU zou haar beleid jegens haar Zuidelijke buurlanden
volledig moeten herzien. De mededeling1 van de Europese Commissie uit
maart 2011 inzake een nieuw partnerschap voor democratie en gedeelde
welvaart met de zuidkust van de Mediterrane regio vond zij interessant.
Maar zij had haar twijfels over de positieve conditionaliteit in dit EU-beleid
op basis van het principe «meer voor meer», omdat daarmee de indruk
zou worden gewekt dat Arabische landen schoolkinderen zijn, die beloond
moeten worden voor goed werk.
Aan het einde van de plenaire vergadering op 25 maart 2012 heeft de
Assemblee ingestemd met een voorstel tot wijziging van het eigen
reglement van orde. Daarmee is een contributieregeling ingesteld, die het
de parlementen die lid zijn van de Assemblee, verplicht om jaarlijks
lidmaatschapsgeld te betalen. De instelling van deze contributieregeling
ging niet gepaard met een concreet voorstel voor contributies per lidstaat,
maar uit eerdere concept-voorstellen die hiervoor in 2010 en 2011
circuleerden, zou blijken dat de Staten-Generaal voor een bedrag van
ongeveer 12 000 euro per jaar zouden worden aangeslagen. Conform de
wijziging die nu in het reglement van orde is opgenomen, zal een
delegatie haar stemrecht verliezen en geen bestuursfuncties in de
Assemblee kunnen vervullen, als het betreffende parlement zijn jaarlijkse
contributie niet betaalt. Voorts is de voorziening getroffen dat het bestuur
van de Assemblee kan besluiten om een delegatie te schorsen als het
betreffende parlement voor twee achtereenvolgende jaren zijn contributie
niet heeft betaald.
Het voorzitterschap van de Parlementaire Assemblee van de Unie voor de
Mediterrane Regio werd aan het einde van de zitting voor de duur van een
jaar overgedragen aan het Europees Parlement. De volgende plenaire
zitting in het voorjaar van 2013 zal dan ook in Brussel plaatsvinden.
De fungerend voorzitter van de delegatie,
Arib
De griffier van de delegatie,
Westerhoff

1
Zie http://ec.europa.eu/commission_
2010–2014/fule/headlines/news/2011/03/
20110308_1_en.htm

Staten-Generaal, vergaderjaar 2011–2012, 30 206, nr. 6

4