TER ADVISERING

Directoraat Generaal
Landelijk Gebied en Stikstof

Aan de Minister voor Natuur en Stikstof

Auteur

Datum
9 februari 2023

Beslisnota t.b.v. Kamerbrieven Voortgang integrale
aanpak landelijk gebied, waaronder NPLG en Uitwerking
piekbelastersaanpak en voortgang PAS-melders

Kenmerk
DGLGS / 26327352

Parafenroute

Aanleiding
Op 25 november 2022 zijn o.a. de brieven over de voortgang integrale aanpak
landelijk gebied en de opvolging van de uitspraak van de Raad van State over
Porthos aan de beide Kamers verzonden. Met de brieven 'Voortgang integrale
aanpak landelijk gebied, waaronder het NPLG' en 'Uitwerking piekbelastersaanpak
en voortgang PAS-melders' wordt opvolging gegeven aan de onderdelen van de
brieven die begin februari zijn voorzien. Deze brieven staan geagendeerd in de
ministerraad van 10 februari 2023.
Advies
U kunt kennis nemen van de nota en instemmen met verzending van de brieven
aan beide Kamers der Staten-Generaal onder voorbehoud van besluitvorming in
de ministerraad.
Kernpunten
Algemeen
•
Bij de uitwerking van deze overleggen is intensief overleg gevoerd met
zowel de mede-overheden als de maatschappelijke partners. De opgaves
en keuzes waar we als maatschappij voor staan, zijn groot en complex en
de belangen soms tegengesteld, en daarbij is samenwerking en overleg
van groot belang. Dit ligt ten grondslag aan de brieven.
Brief Uitwerking piekbelastersaanpak en voortgang PAS-melders
Piekbelastersaanpak algemeen
•
In november heeft u aangekondigd dat het kabinet in januari 2023 de
doelstelling en criteria van de piekbelastersaanpak zou vaststellen.
•
U informeert de Kamer met de voorliggende brief over de hierover
genomen besluiten. Deze keuzes zijn nodig voor de uitvoering van de
piekbelastersaanpak en zijn van invloed op onder meer de inrichting van
de Landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties plus (Lbv-plus).
•
U informeert de Kamer voorts over de beoogde communicatie en
instrumentering. De brief is een belangrijke tussenstap. De verdere

Ontvangen BPZ

Pagina 1 van 8

Directoraat Generaal
Landelijk Gebied en Stikstof

invulling en toepassing van instrumentarium zal de komende weken
nader worden uitgewerkt, evenals de wijze waarop ondernemers zichzelf
kunnen informeren of zij een piekbelaster zijn en wat dit voor hen
betekent.

Kenmerk
DGLGS / 26327352

Ambitieniveau en evaluatiemoment
•
In de brief informeert u de Kamer een landelijk gemiddelde streefwaarde
te hanteren van ordegrootte 100 mol/ha/jr.
•
Er is gekozen voor een ruime marge ten opzichte van het voorstel Remkes, wat zou uitkomen op grofweg 70-80 mol/ha/jr depositiereductie
bij de top 500-600 bedrijven.
•
Dit doel is zo ambitieus gesteld, in het licht van de natuuropgave, de
knellende situatie van PAS-melders en de druk die er staat op
toestemmingverlening.
•
Deze ambitie vereist de bereidheid om zo nodig verplichtend
instrumentarium in te zetten.
•
Waar effecten optreden, is sterk afhankelijk van (met name) de staat van
de betreffende Natura 2000-gebieden, de lokale deelname en het effect
van andere maatregelen die getroffen worden.
Verplichtende maatregelen
•
Of en waar verplichtende maatregelen moeten worden ingezet kan niet
afhangen van het halen van deze streefwaarde, maar hangt samen met de
lokale staat van de natuur en moet op bedrijfsniveau onderbouwd.
•
In november 2023 zal tijdens een evaluatiemoment samen met
medeoverheden worden getoetst of de aanpak voldoende effect heeft.
•
Met betrokken partijen worden uiterlijk voor de zomer van 2023 de
benodigde voorbereidingen getroffen om inzet van verplicht
instrumentarium mogelijk te maken.
Criteria
•
Het effect op de natuur is conform de novemberbrief leidend bij de
bepaling van piekbelasting.
•
Het voorstel is om in de vrijwillige fase de aanpak te richten op de 3000
bedrijven die de meeste depositie veroorzaken op stikstofgevoelige en
overbelaste Natura 2000-gebieden, zonder onderscheid te maken naar op
welke stikstofgevoelige en overbelaste Natura 2000-gebieden hun uitstoot
precies neerslaat.
•
Dit criterium sluit het dichtst aan bij het doel en is eenvoudig uitlegbaar.
•
Andere manieren om de natuuropbrengst over het land te spreiden lijken
minder effectief in termen van zoveel mogelijk areaal onder de Kritische
Depositiewaarde (KDW) brengen dan wel het areaal waar een duidelijke
dalende lijn wordt ingezet (hetgeen zeer indicatief iets zegt over de
kansen -als tweedeorde effect na voldoen aan additionaliteit- voor
vergunningsruimte voor PAS-meldingen en urgente maatschappelijke
ontwikkelingen.

Pagina 2 van 8

Directoraat Generaal
Landelijk Gebied en Stikstof

•

De resulterende drempelwaarde zal gelden voor zowel agrarische als
industriële piekbelasters.

Kenmerk
DGLGS / 26327352

Instrumentering
•
U kondigt aan een brede waaier van (bestaande en nieuwe) instrumenten
in te zetten, zodat boeren binnen de benoemde grenzen gebruik kunnen
maken van alle opties uit het advies-Remkes.
•
Het streven is om voor uiterlijk begin april helderheid te kunnen geven
over de beschikbaarheid en openstellingsperiode van verschillende
instrumenten van Rijk en medeoverheden ter facilitering van de opties
innoveren, omschakelen, verplaatsen en stoppen.
•
In het openstellen van sommige regelingen is het kabinet mede
afhankelijk van de benodigde Europese notificatieprocedures van een
aantal van de regelingen in verband met een toets op
staatssteunaspecten.
•
U kondigt aan zo snel mogelijk een Incidentele Suppletoire Begroting
(ISB) naar de Kamer te versturen om autorisatie te vragen voor de Lbvplus á 1 miljard euro in 2023 (inclusief de benodigde uitvoeringskosten
van Rijk, RVO en mede-overheden), alsook voor de uitvoeringskosten van
de piekbelastersaanpak in 2023-2025 á 103 miljoen euro.
•
Om voldoende doelbereik te realiseren is het noodzakelijk dat bedrijven de
uitstoot op de betreffende locaties sterk terugdringen: Remkes adviseert
naar (vrijwel) nul.
•
•
Naast de bedrijven die voldoen aan de drempelwaarde richt de aanpak
industriële piekbelasters zich nog op ondernemingen die vanwege hun
CO2-uitstoot al onder de maatwerkaanpak vallen. De industriële bedrijven
zullen in principe op volgorde van impact allemaal het komende jaar
benaderd worden, waarbij waar mogelijk de vergunning wordt
aangescherpt en vervolgens naar maatwerk en bovenwettelijke
reductiemogelijkheden wordt gekeken.
PAS-melders
•
In de brief wordt de voortgang van het legalisatieprogramma geschetst,
middels een update over verwachte effecten van bronmaatregelen en een
voortgang van de verificatie. Daarmee worden ook twee toezeggingen
afgedaan.
•
Waar voor toestemmingverlening bruikbare stikstofruimte ontstaat uit de
piekbelastersaanpak, gaat deze ook met prioriteit naar de PAS-meldingen.
•
Ondertussen wordt onderzocht hoe nieuwe bronmaatregelen kunnen
resulteren in meer stikstofruimte in het SSRS en stikstofbanken, en zal
(opnieuw) gesproken worden over de prioritering van deze ruimte.
•
Voor het instellingsbesluit over de commissie schadevergoeding PASmelders volgt de publicatie in de Staatscourant na publicatie van de brief.
Een verwijzing hiernaar zal worden opgenomen op de website
www.aanpakstikstof.nl.

Pagina 3 van 8

Directoraat Generaal
Landelijk Gebied en Stikstof

PAS-melders
•
In de brief wordt de voortgang van het legalisatieprogramma geschetst,
middels een update over verwachte effecten van bronmaatregelen en een
voortgang van de verificatie. Daarmee worden ook twee toezeggingen
afgedaan.
•
Voor het instellingsbesluit over de Commissie schadevergoeding PASmelders volgt de publicatie in de Staatscourant na publicatie van de brief.
Een verwijzing hiernaar zal worden opgenomen op de website
www.aanpakstikstof.nl.

Kenmerk
DGLGS / 26327352

Brief Voortgang integrale aanpak landelijk gebied, waaronder het NPLG
I. Indicatieve regionale doelen voor natuur en klimaat (NPLG) - Natuur
•
In de brief is een kwalitatieve beschrijving van de natuurdoelstelling
gegeven. Tevens geeft u aan dat u met de provincies een proces inricht
om eind april te komen tot indicatieve doelen. Hierbij worden ook de
agrarische sector en natuurorganisaties nauw betrokken.
I. Indicatieve regionale doelen voor natuur en klimaat (NPLG) – Klimaat
•
De klimaatopgave van NPLG is een gezamenlijke opgave van het Rijk en
de provincies waar een combinatie van generieke en gebiedsgerichte
maatregelen het doelbereik moeten realiseren.
•
Er is op bestuurlijk niveau door de provincies geen overeenstemming
bereikt over de verdeling van de klimaatopgave van 5Mton van
veehouderij (incl. mestaanwending). Het Rijk heeft daarom een verdeling
gebruikt op basis van huidige CO2 uitstoot per subsector per provincie,
berekend door de WUR (t.o.v. KEV 2021).
•
Deze verdeling moet worden gezien als een gezamenlijk vertrekpunt
waarmee de provincies als gebiedsregisseurs aan de slag kunnen gaan om
de gebiedsprogramma’s verder in te vullen tezamen met generieke
maatregelen.
II. Vooruitblik vervolgstappen NPLG
•
De paragraaf over het IJkmoment is tekstueel verder aangescherpt op
basis van bespreking met betrokkenen in het kader van het IJkmoment.
III. Samenhang gebiedsprogramma’s NPLG en Landbouwakkoord
•
In de brief wordt de samenhang tussen het Landbouwakkoord en het
NPLG nader geduid. De afspraken die in het Landbouwakkoord worden
gemaakt hangen nauw samen met de gebiedsprogramma’s. Hierbij geldt
dat voor voorstellen die bijdragen aan de doelen van het Transitiefonds,
ook voldoende middelen beschikbaar zijn. De uitkomsten van het
Landbouwakkoord geven tijdig, uiterlijk april, helderheid over het pakket
maatregelen, doelbereik en de kosten die daarmee gepaard gaan.
Gedurende het Landbouwakkoord-proces wordt dit voorzien van een
appreciatie van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) voor wat
betreft bijdrage aan transitie en doelen. De provincies nemen de
voorstellen, wanneer die positief worden beoordeeld, mee in de
gebiedsprogramma’s. Op korte termijn zal het proces voor de (indicatieve)
verdeling van de middelen uit het Transitiefonds voor de afspraken uit het
Pagina 4 van 8

Directoraat Generaal
Landelijk Gebied en Stikstof

Kenmerk

•

•

landbouwakkoord en de gebiedsprogramma’s verder worden uitgewerkt,
DGLGS / 26327352
waarbij de bijdrage die maatregelen leveren aan de doelen van het fonds
van groot belang is.
Het Landbouwakkoord levert zo een cruciale bijdrage op de structurerende
keuzes uit het NPLG of het NOVEX-programma. Het Landbouwakkoord
heeft hiermee een belangrijke invloed op de wijze waarop de vaststaande
doelen binnen planning gerealiseerd worden. Provincies zullen deze
keuzes in de concepten van hun gebiedsprogramma’s verwerken. In de
geschetste verdere beoordeling en toetsing, inclusief de definitieve
vormgeving van de gebiedsprogramma’s, stelt het Rijk als voorwaarde dat
de gebiedsprogramma’s in overeenstemming moeten zijn met de
afspraken uit het Landbouwakkoord wanneer deze betrekking hebben op
de gebiedsprogramma’s.
Voorwaarde daarvoor is vanzelfsprekend wel, dat de provincies tijdig, in
overeenstemming met de democratische processen die zij zelf moeten
lopen, beschikken over de inhoud van het Landbouwakkoord, zodat zij het
kunnen verwerken in hun gebiedsprogramma en het Rijk erop kan
toetsen. Daarnaast moeten afspraken uit het Landbouwakkoord in
overeenstemming zijn met de doelen zoals geformuleerd in NPLG, de
Klimaatwet, brief Water en Bodem sturend en het programma NOVEX.
Mocht het Landbouwakkoord niet tijdig tot overeenstemming leiden, dan
zal het kabinet de benodigde keuzes maken zodat het NPLG geen
vertraging oploopt (conform motie-De Groot (D66)).

IV. Transitiefonds Landelijk Gebied en Natuur
•
In de brief wordt aangegeven dat er gewerkt is aan een
verdeelmechanisme om te komen tot indicatieve budgetten uit het
Transitiefonds.
•
De indicatieve budgetten zullen samen met de uitkomst van het
Landbouwakkoord bekend gemaakt worden.
VI. Indicatieve stikstofdoelen industrie/energie en mobiliteit;
In de brief worden indicative sectordoelen gesteld voor industrie/energie en
mobiliteit. De indicatieve sectordoelen zijn vastgesteld op basis van de
luchtemissieraming uit de KEV’22, daarmee is gekozen voor het eerste scenario
gekozen.
De volgende 3 scenario’s aangaande indicatieve sectordoelen zijn voorgelegd:
1. In januari indicatieve sectordoelen vaststellen op basis van de KEV
2022-ramingen en de komende maanden extra maatregelen
uitwerken (al dan niet als PLUS op de KEV).
2. In januari indicatieve sectordoelen vaststellen op basis van KEV
2022-ramingen met daarbovenop nu al een PLUS voor mobiliteit
en industrie.
3. Alle sectoren hetzelfde reductiepercentage
A. Het wel/niet bepalen van indicatieve doelen overige sectoren (diensten,
huishoudens, bouw, landbouw NOx).
Doelbereik
Pagina 5 van 8

Directoraat Generaal
Landelijk Gebied en Stikstof

•

Met alle drie de scenario’s kan ca. 79-80% van het stikstofgevoelige
Natura 2000-areaal onder de KDW worden gebracht in 2030 o.b.v. quick
scan doorrekening. Dit biedt een marge van 5-6% t.o.v. het coalitiedoel
van 74% onder de KDW in 2030. Dit is passend bij indicatieve doelen,
omdat de huidige modelmatige, ruimtelijke doorrekening een bepaalde
mate van onzekerheid kent. De nieuwe KEV-Emissieramingen zullen de
komende maanden nog uitgebreider doorgerekend moeten worden op
effecten voor depositie.

Kenmerk
DGLGS / 26327352

Overwegingen bij de scenario’s:
•
Voor de sectoren mobiliteit en industrie is de klimaat- en schone
luchtopgave het meest leidend voor verduurzaming, zowel vanuit
nationale maatregelen en regelgeving als vanuit steeds strenger wordende
Europese normen.
•
De afgelopen en komende periode zijn/worden hiervoor al forse stappen
gezet. Het gaat dan onder meer om ontwikkelingen zoals het Europese
ETS-prijssysteem, de CO2-heffing voor de industrie, de subsidieregeling
SDE++, het Ontwerp Beleidsprogramma Klimaat van juni 2022 en de
Europese voorstellen uit het Fit for 55-pakket.
•
Realisatie van de maatregelen in deze sectoren vraagt de komende jaren
niet alleen een forse inzet van zowel overheden als bedrijven, maar wordt
ook bepaald door de effectiviteit van getroffen maatregelen en (marcoeconomische) ontwikkelingen zoals bevolkingsgroei of economische groei.
•
Er moet rekening gehouden worden met het grote verschil in effectiviteit
van maatregelen die worden genomen voor NH3 en NOx. Dit kan tussen
sectoren tot een factor 15 verschillen. En ook de beperkte bijdrage van de
sectoren energie, industrie en mobiliteit aan de totale stikstofdepositie in
Nederland (resp. 0,3%, 1,7% en 11,0%, tegenover een bijdrage van de
landbouw van 46,0%).
•
Naast de KEV wordt tot juli 2023 voor alle sectoren gekeken naar extra
maatregelen, zodat elke sector het maximale doet. Dit wordt de komende
maanden uitgewerkt, waardoor er meer tijd genomen kan worden om
naar gedegen maatregelen en middelen te kijken, waarbij
(kosten)effectiviteit gewogen wordt. Ook kennisinstellingen kunnen zo
mogelijk beter aangehaakt worden.
a) Indien deze extra maatregelen gekwantificeerd worden bij de
definitieve doelen in juli kan een sectordoel nog scherper worden
gesteld. Op die manier wordt beleid dat aanvullend wordt gemaakt
zo veel mogelijk zichtbaar gemaakt. (optie 1a)
b) Indien gekozen wordt de extra maatregelen niet als PLUS bij het
doel op te tellen, geeft dit extra borging en zekerheid dat doelen
ook daadwerkelijk gehaald worden. De extra maatregelen bovenop
de KEV2022 zijn naar verwachting al hard nodig om het
reductiedoel te kunnen realiseren. Dat neemt niet weg dat met
deze maatregelen mogelijk alsnog grotere emissiereducties
kunnen worden bereikt. Op die manier wordt ook rekening
gehouden met de grote onzekerheid die de PBL ramingen hebben,
zowel aan de onder- als bovenkant van de bandbreedte. (optie 1b)

Pagina 6 van 8

Directoraat Generaal
Landelijk Gebied en Stikstof

•

•

•
•

•
•

•

•

•

Kenmerk

Deze indicatieve doelen vragen reeds een forse inspanningen van alle
DGLGS / 26327352
sectoren. Het is dus niet zo dat verwacht mag worden dat de reductie
vanuit de Emissieramingen zonder meer gerealiseerd wordt.
Desondanks is het mogelijk een onderschatting van het extra
reductiepotentieel op NOx. Als de komende periode aanvullend klimaaten luchtbeleid wordt uitgewerkt dat óók tot extra NOx reductie leidt,
zouden net zo goed in het sectordoel opgenomen kunnen worden. Door
het sectordoel een PLUS te geven kan deze optie dus beter aansluiten bij
de te verwachten extra stappen die in het kader van het klimaatbeleid
gezet zullen gaan worden. Daarbij is het denkbaar dat de extra NOxreductie goed mee kan lopen met het klimaatbeleid en -fonds.
Hier moet de komende maanden een goed proces op volgen.
De ramingen van PBL bevatten bijvoorbeeld nog geen inschatting van de
piekbelastersaanpak industrie n.a.v. advies Remkes, deel van de
maatwerkaanpak industrie en nog verder te ontwikkelen klimaatbeleid om
het coalitiedoel voor klimaat van 55% CO2-reductie te realiseren. Op dit
moment komt volgens de KEV 2022 de industrie en mobiliteit ca. 6 en 4
Mton CO2-reductie tekort om aan deze doelen te voldoen.
De keuze om nog een PLUS te formuleren de komende maanden kan ook
tot onrust en onduidelijkheid leiden.
De realiseerbaarheid van de reductiedoelen op basis van de KEV2022 is
zónder de PLUS al om meerdere redenen een grote uitdaging. De
ramingen zijn inschattingen met grote onzekerheidsbandbreedte.
Er zijn op dit moment nog veel onzekerheden en aannames over de te
verwachte meeropbrengst van aanvullend klimaatbeleid voor NOx-reductie
in de vorm van een PLUS. Op dit moment is nog niet voldoende in kaart
gebracht wat de (maatschappelijke) kosten van aanvullende maatregelen
zouden zijn, mede vanwege beperkte stuurbaarheid of technisch
reductiepotentieel (zoals lange vervangingstermijnen in industrie of
binnenvaart).
De meerwaarde en effectiviteit van hogere emissiedoelen voor industrie
en mobiliteit t.o.v. scenario 1 voor de daadwerkelijke depositiereductie op
Natura 2000-gebieden is zeer beperkt (ca. 1%-2% extra onder de KDW).
Voor scenario 3 geldt dat door de doelen voor NOx in mobiliteit en
industrie met een PLUS te verhogen, er (zeer) beperkt ruimte ontstaat om
vanuit stikstof (!) bezien de NPLG-doelen voor NH3 naar beneden bij te
stellen. Dit scenario is niet gekoppeld aan ramingen van de KEV 2022 en
mist daardoor een degelijk basis om het daadwerkelijke reductiepotentieel
en kosten (voor met name de mobiliteitssector) op te baseren.

A. Overige sectoren
Er moet een keuze gemaakt worden of en hoe de sectorengroepen huishoudens,
diensten, bouw die bijdragen aan de NOx-emissies ook indicatieve reductiedoelen
voor NOx krijgen.
•
Deze sectoren vormen een brede samenstelling van verschillende bronnen
waarover als verzamelgroep in de KEV wordt gerapporteerd. De subcategorie waarop nog het meeste gestuurd kan worden zijn de emissies
vanuit energie/gasgebruik in de gebouwde omgeving. Het lijkt hierbij
echter logischer om mee te koppelen met klimaatbeleid: het gaat dan
bijvoorbeeld om dalende emissies door verdere verduurzaming van
Pagina 7 van 8

Directoraat Generaal
Landelijk Gebied en Stikstof

Kenmerk

•

huizen/gebouwen en minder gasgebruik. Mobiele werktuigen uit de
DGLGS / 26327352
bouwsector vallen reeds onder de sector mobiliteit, waarvoor al een
sectordoel wordt opgesteld.
Volgens de ramingen wordt nu al een aanzienlijke ‘autonome’ reductie
verwacht van de sectorgroep huishoudens, diensten en bouw (samen 30%
reductie van NOx).

VII. Wetsvoorstel
Over het wetsvoorstel ben u separaat geïnformeerd.

Pagina 8 van 8