Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3347
Vragen van het lid Vestering (PvdD) aan de Minister van Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit over het massaal vergassen van kippen, eenden en
kalkoenen vanwege uitbraken van het vogelgriepvirus (ingezonden 22 april
2022).
Antwoord van Minister Staghouwer (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit)
(ontvangen 1 juli 2022). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2021–2022, nr. 2638.
Vraag 1
Kunt u bevestigen dat er sinds de vogelgriepuitbraak in Zeewolde op
26 oktober 2021 tot en met 21 april 2022, dus in krap zes maanden tijd, zo’n
3 miljoen kippen, eenden en kalkoenen zijn vergast?
Antwoord 1
Ja, dit zijn de aantallen dieren die in het kader van de bestrijding van de
vogelgriep zijn vergast.
Vraag 2
Kunt u bevestigen dat van deze 3 miljoen dieren 665.270 dieren op 29 locaties
preventief zijn vergast vanwege een besmetting bij een nabijgelegen
pluimveebedrijf of vanwege een «risicovol contact» met een pluimveebedrijf
waar het vogelgriepvirus werd aangetroffen?
Antwoord 2
Van deze dieren zijn tot 21 april 423.200 dieren preventief gedood vanwege
het zijn van een risicovol contact, of omdat het bedrijf zich binnen een
pluimveedicht gebied binnen de straal van 1 kilometer van het besmette
bedrijf bevindt (en daarmee een hoog-risicobedrijf is). De andere 270.000 dieren zijn geruimd vanwege de risicovolle ligging nabij een besmet pluimveebedrijf. In totaal zijn er tot nu toe 693.100 dieren preventief geruimd.
Vraag 3
Kunt u bevestigen dat dit nog exclusief het aantal dieren is dat preventief is
vergast bij vijf bedrijven die binnen 1 kilometer liggen van de twee bedrijven
in Lunteren waar op 20 april vogelgriep werd aangetroffen? Hoeveel dieren
zijn bij deze vijf bedrijven gedood en om welke diersoorten ging het?

ah-tk-20212022-3347
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Antwoord 3
In totaal gaat het hierbij om 53.900 dieren. U kunt deze cijfers terugvinden op
de website van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
(LNV).1
Vraag 4
Kunt u bevestigen dat het doden van de dieren gebeurt door kieren in stallen
dicht te maken met purschuim, gasinstallaties neer te zetten en de stallen
vervolgens vol te spuiten met gas, zodat de dieren stikken?
Antwoord 4
Er is veel onderzoek2 gedaan naar de wijze van doden van grote groepen
pluimvee in het kader van een besmettelijke dierziekte. Stalvergassing met
behulp van CO2 is momenteel op grond van dierenwelzijn hiervoor de
aangewezen methode. De Wereldorganisatie voor diergezondheid (OIE) heeft
deze methoden ook opgenomen in de OIE-standaarden. De dieren worden bij
stalvergassing niet levend verplaatst, wat stress voorkomt. Daarnaast is het
de meest veilige methode voor de gezondheid van het personeel. Op deze
manier hoeven maar weinig mensen de stal te betreden, daarbij bedenkend
dat het om een potentiële zoönose gaat. De dieren raken door het gas
bewusteloos voordat ze dood gaan. Om een stalvergassing met CO2 uit te
kunnen voeren moeten de kieren in de stal worden gedicht. Dit gebeurt
meestal door de kieren met plastic af te plakken.
Vraag 5
Hoe wordt er toezicht gehouden op wat er tijdens dit proces in de stallen
gebeurt?
Antwoord 5
Het contractbedrijf overlegt voorafgaand aan elke vergassing een gedetailleerd werkplan hoe de vergassing uitgevoerd gaat worden. Elke stal is
namelijk anders gebouwd en ingericht en voor elke stal moet het juiste
proces gekozen worden; maatwerk is daarbij nodig. Het vergassingsbedrijf
houdt toezicht op de gasconcentraties en de temperatuur via meters die op
verschillende plekken in de stal geplaatst zijn. De medewerkers van de
Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) volgen tijdens het proces
de cruciale parameters CO2-concentratie en temperatuur op de meetapparatuur en zien zo toe op de correcte uitvoering van de vergassing door het
contractbedrijf.
De Welzijnscommissie Dierziekten wordt van elke voorgenomen ruiming door
de NVWA op de hoogte gebracht en is bij een groot deel van de ruimingen
aanwezig. De commissie rapporteert zijn bevindingen aan de Minister van
LNV. Bij de bezoeken die de commissie heeft gebracht aan de bedrijven in de
periode 2021 – 2022 is bij de ruimingen geen vermijdbaar ongerief bij de
dieren vastgesteld.
Vraag 6
Kunt u garanderen dat er wordt ingegrepen wanneer er sprake is van
vermijdbaar extra lijden bij de dieren in de stallen? Zo ja, hoe?
Antwoord 6
De hierboven vermelde werkwijze die het contractbedrijf in opdracht van de
NVWA hanteert, borgt dat de ruiming zo dierwaardig mogelijk wordt
uitgevoerd en ziet toe op het voorkomen van extra lijden; de NVWA zal
ingrijpen als daar iets fout zou gaan. De Welzijnscommissie Dierziekten ziet
toe op het hele proces en kan ter plekke interveniëren en adviseren als daar
aanleiding voor is.

1
2

https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/vogelgriep/besmettingen-vogelgriep-bij-bedrijven
Kamerstuk 28807, nr. 145 | Overheid.nl > Officiële bekendmakingen (officielebekendmakingen.nl),
EFSA opinie Killing for purposes other than slaughter: poultry (wiley.com)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Vraag 7
Hoe lang kan het maximaal duren voordat een individueel dier is gestikt
tijdens dit proces?
Antwoord 7
De gasconcentratie is bepalend voor het intreden van de bewusteloosheid en
dood van de dieren. Wanneer een individuele eend wordt blootgesteld aan
een hoge concentratie CO2, duurt het tot 8 minuten voor een dier dood is. Bij
een stalvergassing moet het gas zich eerst binnen in de stal verspreiden;
binnen 10 minuten nadat het (verwarmde) CO2-gas in de stal is gebracht, zijn
de dieren bewusteloos en binnen 30 min zijn alle dieren in de stal dood. In de
aanbestedingsovereenkomst is vastgelegd welke gasconcentratie op welk
tijdstip bereikt dient te zijnen dat de gasconcentratie een uur in stand wordt
gehouden.
Vraag 8
Hoe lang duurt het gemiddeld en maximaal voordat alle dieren in een stal
dood zijn?
Antwoord 8
Zoals omschreven in mijn antwoord op vraag 7, zijn alle dieren in de stal
binnen 10 minuten nadat het CO2-gas de stal in is gebracht bewusteloos en
binnen 30 minuten dood.
Vraag 9 en 10
Heeft het aantal dieren in een stal invloed op de duur van het vergassingsproces?
Heeft de inrichting van de stal invloed op de duur van het vergassingsproces,
bijvoorbeeld bij stallen met verhoogde stellingen voor leghennen?
Antwoord 9 en 10
De rapporten van de Welzijnscommissie Dierziekten tonen geen verband aan
tussen het aantal dieren en de duur van het vergassingsproces of de
inrichting van een stal. Er zijn wettelijke normen voor de bezettingsgraad
(minimale oppervlakte) en inrichting van een stal. Op Europees niveau is dit
vastgesteld in Richtlijn 2007/43 voor de vleeskuikens en Richtlijn 1999/74 voor
de legkippen. Binnen Nederlandse wetgeving is de bezettingsgraad vastgesteld in het Besluit houders van dieren. Hiermee wordt binnen de aanbestedingsovereenkomst en de werkprotocollen rekening gehouden.
Vraag 11
Kunt u bevestigen dat in slachthuizen eenden nog altijd worden bedwelmd
met de omstreden waterbadmethode – waarvan uw voorgangers al sinds
2009 beloofden dat deze zou worden uitgefaseerd – omdat aan de geschiktheid van de gasbedwelmingsmethode voor eenden sterk wordt getwijfeld,
aangezien de dieren het vermogen hebben hun adem in te houden?
Antwoord 11
Eén slachterij in Nederland bedwelmt eenden met de waterbadmethode.
Voor wat betreft de opmerking op de slachtmethode geldt dat zowel het
levend aanhangen als het bedwelmen met de waterbadmethode zijn
toegestaan volgens de Europese verordening inzake de bescherming van
dieren tijdens het doden (Verordening (EG) nr. 1099/2009). Voor het gebruik
van het waterbad als bedwelmingsmethode zijn in de Verordening specifieke
voorschriften vastgelegd om de risico’s voor dierenwelzijn te verkleinen. De
NVWA houdt toezicht op het naleven van deze voorschriften tijdens de slacht.
Een verbod op een bepaalde fixatiemethode of toepassing van een dodingsmethode kan alleen in Europees verband worden bereikt. Nederland steunt
de noodzaak voor verbetering en actualisering van de bestaande
EU-dierenwelzijnsregelgeving en een uitbreiding naar meer diersoortspecifieke voorschriften. Hiervoor blijf ik mij op Europees niveau inzetten (zie ook
Kamerstuk 28 286, nr. 1199).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Vraag 12
Wat betekent het vermogen van eenden om hun adem in te houden voor de
vergassing van eenden in stallen na een uitbraak van het vogelgriepvirus?
Hoe lang kan het maximaal duren voordat een eend is gestikt tijdens dit
proces?
Antwoord 12
Wetenschappelijk onderzoek3 toont aan dat eenden, net als ganzen, kalkoenen, vleeskuikens en leghennen gebaseerd op EEG-metingen en metingen
van bloedwaardes bij vergelijkbare CO2/O2-concentraties, het bewustzijn
verliezen en dood gaan. Vanwege het vermogen om hun adem in te houden
duurt het, als een dier individueel blootgesteld wordt aan hoge CO2
concentraties, bij eenden tot 8 minuten voor de dieren dood gaan, daarom is
deze methode niet geschikt voor verdoven in het slachthuis. Omdat de dieren
bij het ruimen 60 minuten worden blootgesteld aan hoge concentraties CO2,
kan CO2-verdoving in deze situatie wel voor eenden gebruikt worden.
Vraag 13
Wat is de onderbouwing voor de afstandsnorm van 1 kilometer die nu wordt
gehanteerd voor het preventief vergassen van alle dieren bij pluimveebedrijven in een straal van 1 kilometer rondom een bedrijf waar een besmetting is
aangetroffen?
Antwoord 13
De recente besmettingen in Lunteren en Barneveld hebben plaatsgevonden in
een pluimveedicht gebied. Daarbij is de onderlinge afstand van bedrijven tot
elkaar een risico op het verspreiden van het virus. De maat van 1 kilometer
wordt gehanteerd op grond van diverse onderzoeken en risicoanalyses/
modellen vooral door Wageningen Bioveterinary Research en is mede
gebaseerd op de gegevens van de uitbraken in 2003. Daarom hebben we in
deze situatie de bedrijven in de 1 km preventief geruimd. Wanneer het risico
op verspreiding naar andere bedrijven gering is, zoals in gebieden die minder
pluimveedicht zijn, wordt maatwerk toegepast om zoveel mogelijk bedrijven
te sparen.
Vraag 14
Hoeveel uur heeft de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) sinds
26 oktober 2021 besteed aan het vergassen van dieren bij pluimveebedrijven?
Wat zijn de kosten hiervoor en door wie zijn deze betaald?
Antwoord 14
Een stalvergassing van een gemiddeld bedrijf kost qua tijd circa 7 uur aan het
vergassingproces. Dit is inclusief voorbereiding, vergassing en opruimen van
de spullen. Daarna moeten de kadavers uit de stal verwijderd worden.
Afhankelijk van de omvang van het bedrijf, de inrichting van de stallen en
hoe de dieren uit de stal gehaald moeten worden, neemt dit 1–8 uur in
beslag. De gemiddelde kosten bedragen ca € 100.000 per locatie. Dit wordt
bekostigd uit het Diergezondheidsfonds.
Vraag 15
Wat is de totale capaciteit die hiervoor beschikbaar is bij de NVWA?
Antwoord 15
De totale capaciteit is moeilijk te definiëren, een en ander hangt af van het
type bedrijf, staat van de stallen en in welk gebied geruimd wordt. De huidige
capaciteit is voldoende om de benodigde ruimingen te doen.
Vraag 16
Wat is de vergoeding per dier die vanuit het zogenoemde Diergezondheidsfonds aan pluimveehouders wordt uitgekeerd na het «ruimen» van een
bedrijf wegens vogelgriep? Wat zijn de totale kosten van deze vergoedingen

3

Onderzoek van dr. Gerritzen: «Acceptable methods for large scale on-farm killing of poultry for
disease control» (2006)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4

sinds oktober 2021, welk deel hiervan is betaald vanuit de sectorbijdrage en
welk deel vanuit de overheidsbijdrage?
Antwoord 16
De vergoeding die per dier vanuit het Diergezondheidsfonds (DGF) aan de
pluimveehouders wordt uitgekeerd na het ruimen van een bedrijf, is de
waarde die de eigenaar onder normale omstandigheden voor dat dier of
product had kunnen ontvangen op de markt.
Tegemoetkomingen aan commerciële bedrijven worden uit het sectordeel van
het DGF betaald; betaalde tegemoetkoming voor hobby, sier en wild worden
ten laste van LNV gebracht.
Inmiddels heb ik de Tweede Kamer via een brief (Kamerstuk 28 807, nr. 261)
laten weten dat door het groot aantal ruimingen een gerede kans bestaat dat
het deelplafond voor de bestrijdingskosten van de pluimveesector wordt
overschreden. Dit zal de komende tijd goed gemonitord worden. Voor het
reces zal ik de Tweede Kamer hier nader over informeren. Vanaf het moment
van overschrijden komen alle kosten ten laste van LNV.
Hieronder de betaalde bedragen voor de tegemoetkoming in de schade die
gerelateerd zijn aan de uitbraken vanaf oktober 2021. Het betreft de realisatie
tot en met maart 2022.

Pluimvee
Hobby, Sier en Wild
Totaal

2021

Q1-2022

Totaal

904.798
41.172
945.970

4.669.371
7.099
4.676.470

5.574.169
48.271
5.622.440

Vraag 17
Heeft u gezien dat de Franse autoriteiten toestemming hebben verleend aan
pluimveehouders om dieren bij een uitbraak van het vogelgriepvirus te laten
stikken door de ventilatie in de stal uit te schakelen, omdat er te weinig
capaciteit is om alle dieren te «ruimen»? Wat vindt u hiervan?4
Antwoord 17
Het is mij bekend dat deze werkwijze in Frankrijk is gebruikt. De inzet van
«ventilation shut down» is uit het oogpunt van dierenwelzijn niet wenselijk.
De wereldorganisatie voor diergezondheid (WOAH) heeft in de Animal Health
code en de Europese autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) in een scientific
opinie methoden beschreven om pluimvee te doden in het kader van
dierziektebestrijding. Deze worden door Nederland gevolgd. Stalvergassing
met behulp van CO2 is momenteel op grond van dierenwelzijn hiervoor de
aangewezen methode, zoals eerder al aangegeven bij het antwoord op
vraag 4. Omdat Nederland altijd wil gaan voor de inzet van de best beschikbare methode, heeft Nederland een stand-by contract met een professioneel
bedrijf.
Vraag 18
Bent u bereid hier uw afschuw over uit te spreken richting de Franse
autoriteiten?
Antwoord 18
Ik ga ervan uit dat Frankrijk waar mogelijk met de best beschikbare methodes
werkt.
Vraag 19
Is het mogelijk dat ook in Nederland tot een dergelijk besluit zal worden
overgegaan, bijvoorbeeld wanneer het vogelgriepvirus zich nog verder blijft
verspreiden in de meest pluimveedichte gebieden, de Gelderse Vallei of
Noord-Limburg?

4

Reuters, 22 maart 2022, «France lets some farms asphyxiate poultry flocks to stop bird flu»
(https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/france-lets-some-farmsasphyxiate-poultry-flocks-stop-bird-flu-2022-03-22/)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

5

Antwoord 19
Zoals aangegeven bij mijn antwoord op vraag 17, volgt Nederland de
methode die geadviseerd wordt door de OIE en EFSA. Daarnaast zet LNV zich
volledig in om de ruimingscapaciteit te borgen.
Vraag 20
Deelt u de mening dat het vergassen van dieren vanwege uitbraken van het
vogelgriepvirus een laatste redmiddel zou moeten zijn en niet een pijler van
het beleid rondom het bestrijden van het vogelgriepvirus?
Antwoord 20
Ik ben me ervan bewust dat ruimingen een enorme impact hebben op grote
aantallen dieren en op de ondernemers en hun gezinnen. Maar vergassen is
noodzakelijk om verder leed te voorkomen. Ik zet mij maximaal in om insleep
van vogelgriep te voorkomen; zo geldt er een ophokplicht en gelden er
bioveiligheidseisen op bedrijven. Met mij zetten ook pluimveehouders zich in
om met bioveiligheidsmaatregelen vogelgriep buiten de stal te houden.
Daarnaast ben ik gestart met een proef naar vaccinatie van pluimvee in de
hoop dat dit in de toekomst ook uitbraken kan voorkomen.
Indien er helaas toch sprake is van een besmetting, zal ik toch maatregelen
moeten nemen. Maatregelen die nodig zijn bij de bestrijding van het
vogelgriepvirus moeten mijns inziens altijd in verhouding staan tot het
beoogde doel. Het doden van dieren in het kader van de bestrijding van
vogelgriep is noodzakelijk om verdere verspreiding van virus, en daarmee
ziekte bij andere vogels en bij mensen, zo veel mogelijk te voorkomen.
Vraag 21
Kunt u deze vragen één voor één en binnen gestelde termijn beantwoorden?
Antwoord 21
Het is helaas niet gelukt om de vragen binnen de gestelde termijn te
beantwoorden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

6