De rechtspositie van jongeren in
BJ Brabant Paljas Plus

Stap 1 van het stapsgewijs toezicht op basis van het
Kwaliteitskader Gesloten Jeugdzorg
Instellingsrapport

Inspectie jeugdzorg
Utrecht, december 2009

Inspectie jeugdzorg

2

Inspectie jeugdzorg

Samenvatting

De Inspectie jeugdzorg doet de komende jaren stapsgewijs onderzoek naar de kwaliteit van de
gesloten jeugdzorg. Het nieuwe zorgaanbod is nog in ontwikkeling, daarom richt de inspectie haar
onderzoek stapsgewijs in.
Het toezicht stap 1 betreft de rechtspositie van de jongeren. Een goede rechtspositie is in de gesloten
jeugdzorg erg belangrijk omdat het gaat om jongeren die tegen hun wil in hun vrijheden beperkt
kunnen worden.

In dit rapport geeft de inspectie antwoord op de vraag in hoeverre de instelling verantwoord omgaat
met de rechtspositie van de jongeren. De inspectie is van oordeel dat de instellingen voor gesloten
jeugdzorg bij het thema rechtspositie van jongeren op ten minste operationeel niveau dienen te
functioneren. ‘Operationeel’ wil zeggen dat er volledig, duidelijk en adequaat beleid is en dat de
medewerkers in de instelling het beleid kennen en ernaar handelen. ‘Geborgd’ is de hoogst mogelijke
score van de inspectie; dit betekent dat beleid en uitvoering periodiek geëvalueerd en zo nodig
verbeterd worden.
Het eindoordeel van de inspectie luidt dat BJ Brabant Paljas Plus voldoende verantwoord omgaat met
de rechtspositie van de jongeren.

De instelling komt goed uit het onderzoek wat betreft de volgende punten:
•

De instelling gaat verantwoord om met het toepassen van maatregelen. Alle indicatoren op het
gebied van het toepassen van maatregelen zijn ten minste operationeel.

•

BJ Brabant Paljas Plus heeft een zorgvuldige afweging rond verlofverlening op grond van vaste
criteria.

Aandacht van de instelling is vooral nodig voor de volgende onderwerpen:
•

Verlof maakt inhoudelijk onvoldoende onderdeel uit van de hulpverleningsplannen.

•

De klachtencommissie is in de praktijk onvoldoende toegankelijk en de toegang van jongeren tot
de Raad voor de Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) is onvoldoende geregeld.

De inspectie heeft bij BJ Brabant Paljas Plus op een later tijdstip onderzoek gedaan omdat de
instelling begin 2009 haar zaken niet in orde had. BJ Brabant Paljas Plus heeft door dit latere toezicht
meer tijd gehad om beleid en praktijk te verbeteren en om die reden heeft de inspectie de termijn
waarbinnen de aanbeveling moet zijn uitgevoerd verkort.
De inspectie beveelt BJ Brabant Paljas Plus aan ervoor te zorgen dat de indicatoren die nog niet
operationeel zijn, dit in ieder geval binnen een half jaar wel zijn.

3

Inspectie jeugdzorg

4

Inspectie jeugdzorg

Inhoudsopgave
Samenvatting ........................................................................................................................................ 3
Hoofdstuk 1 Inleiding .......................................................................................................................... 7
Hoofdstuk 2 De rechtspositie van jongeren in BJ Brabant Paljas Plus......................................... 9
2.1

Maatregelen die de vrijheid van jongeren aantasten ............................................................ 9

2.2

Toekennen van verlof.......................................................................................................... 13

2.3

Klachtregeling en vertrouwenspersoon............................................................................... 14

Hoofdstuk 3 Eindoordeel en aanbeveling ....................................................................................... 17
3.1

Eindoordeel ......................................................................................................................... 17

3.2

Aanbeveling aan BJ Brabant Paljas Plus............................................................................ 18

Bijlage 1 – Beoordelingskader inspectie.......................................................................................... 19
Bijlage 2 – Maatregelen die de vrijheid van een jongere aantasten .............................................. 23
Bijlage 3 – Uitvoering van het inspectieonderzoek......................................................................... 25
Bijlage 4 – Notitie Toezicht op gesloten jeugdzorg ........................................................................ 27

5

Inspectie jeugdzorg

6

Inspectie jeugdzorg

Hoofdstuk 1

Inleiding

De Inspectie jeugdzorg doet de komende jaren stapsgewijs onderzoek naar de kwaliteit van de
gesloten jeugdzorg. Gesloten jeugdzorg is een nieuw zorgaanbod dat is bedoeld voor jeugdigen met
zware gedragsproblemen, bij wie het in verband met hun behandeling nodig kan zijn om maatregelen
toe te passen die hun vrijheid aantasten.
Sinds 1 januari 2008 is gesloten jeugdzorg in de Wet op de jeugdzorg opgenomen. In september 2008
heeft de MOgroep Jeugdzorg het Kwaliteitskader Gesloten Jeugdzorg vastgesteld. Dit is opgesteld
1

door afgevaardigden van de gesloten jeugdzorgaanbieders samen met de betrokken inspecties. Het
nieuwe zorgaanbod is nog in ontwikkeling, daarom staan in het Kwaliteitskader drie stappen waarin de
aanbieders van gesloten jeugdzorg moeten gaan voldoen aan de normen.
De inspectie houdt rekening met de ontwikkeling door haar onderzoek stapsgewijs in te richten en aan
te sluiten bij de stappen uit het Kwaliteitskader. Het toezicht stap 1 betreft de rechtspositie van de
jeugdigen. Een goede rechtspositie is in de gesloten jeugdzorg erg belangrijk omdat het gaat om
jeugdigen die tegen hun wil in hun vrijheden beperkt kunnen worden.
De inspectie heeft onderzocht in hoeverre BJ Brabant Paljas Plus verantwoord omgaat met de
rechtspositie van jongeren.
Bij BJ Brabant Paljas Plus heeft het onderzoek niet plaatsgevonden in maart 2009, toen het toezicht
gepland stond, omdat de instelling haar zaken nog niet in orde had. De instelling werkte toen nog met
beleid op basis van de Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen in plaats van de Wet op de
jeugdzorg.
Paljas Plus is een gezamenlijk project van Bijzonder Jeugdwerk Brabant en Tender. Op beide locaties
wordt gesloten jeugdzorg aangeboden.
Voordat de gesloten jeugdzorg in 2008 in de wet werd opgenomen, bood een aantal zorgaanbieders
onder verantwoordelijkheid van het ministerie van VWS een vorm van jeugdhulpverlening waarbij
verderstrekkende maatregelen in het kader van de behandeling konden worden toegepast. Zij liepen
daarmee vooruit op de wetgeving over gesloten jeugdzorg. Het project Paljas Plus bestaat sinds 2005
en behoort daarmee tot de eerste gesloten jeugdzorgprojecten. De Inspectie jeugdzorg heeft bij de
2

locatie van Tender in 2007 onderzoek gedaan. Vanaf 1 januari 2008 is Paljas Plus een instelling voor
gesloten jeugdzorg. Het toezicht is nu uitgevoerd op de locatie van BJ Brabant.
De Paljas Plus groepen op de locatie in Deurne beschikken over gesloten behandelunits met een hek
eromheen. De groepen zijn gelegen in een bosrijke omgeving. In totaal zijn 40 jongeren gesloten
geplaatst bij BJ Brabant. Zowel jongens als meisjes worden opgenomen. Op het terrein van BJ
Brabant is een school aanwezig. Het project Paljas Plus is voornemens om 4 nieuwe groepen voor
gesloten jeugdzorg te starten in Grave.

1

De Inspectie jeugdzorg heeft hierin samengewerkt met de Inspectie voor de Gezondheidszorg en met de Inspectie van het
Onderwijs.
2
“Een veilig behandelingsklimaat? Onderzoek naar het project gesloten behandeling Paljas Plus/Tender. Utrecht januari 2008.

7

Inspectie jeugdzorg

Leeswijzer
In hoofdstuk 2 staan de bevindingen van de Inspectie jeugdzorg over de rechtspositie van de jongeren
in de instelling.
In hoofdstuk 3 staan het eindoordeel van de Inspectie jeugdzorg en de aanbeveling aan de instelling.
In bijlage 1 staat het beoordelingskader. Hierin wordt het thema beschreven, waarop de inspectie
toetst. Ook is aangegeven hoe de instelling presteert op het thema. In bijlage 2 staan de maatregelen
opgesomd die ingevolge de Wet op de jeugdzorg de vrijheid van de jongere mogen aantasten in
instellingen voor gesloten jeugdzorg. In bijlage 3 staat de onderzoeksopzet beschreven. In bijlage 4
staat de notitie over het toezicht op de gesloten jeugdzorg die de Inspectie jeugdzorg in september
2008 heeft aangeboden aan het ministerie voor Jeugd en Gezin.

8

Inspectie jeugdzorg

Hoofdstuk 2

De rechtspositie van jongeren in BJ Brabant Paljas
Plus

Het onderzoeksthema kent drie criteria die de verwachtingen van de inspectie aangeven:
-

de instelling gaat verantwoord om met maatregelen die de vrijheid van een jongere aantasten,

-

de instelling gaat verantwoord om met het toekennen van verlof,

-

de instelling gaat verantwoord om met de klachtregeling en de vertrouwenspersoon.

Dit hoofdstuk bevat drie paragrafen die gewijd zijn aan de drie criteria. Elk criterium is uitgewerkt in
een aantal indicatoren. De scores op de indicatoren geven aan in hoeverre een instelling aan de
normen voldoet.
Elke paragraaf begint met een tabel met daarin de uitwerking van een criterium in indicatoren en de
scores van de inspectie per indicator op een vierpuntsschaal: afwezig, aanwezig, operationeel en
geborgd. Na elke tabel volgt een toelichting op het oordeel.
3

Deze scores houden kort gezegd in:
-

afwezig: er is geen beleid of het aanwezige beleid is zo onvolledig, onduidelijk of inadequaat dat het beleid de
medewerkers van de instelling geen informatie geeft die hen kan leiden;

-

aanwezig: er is volledig, duidelijk en adequaat beleid, dat de medewerkers van de instelling voldoende informatie

-

operationeel: het beleid is aanwezig én de medewerkers in de instelling kennen het beleid en handelen ernaar;

-

geborgd: de leidinggevenden in de instelling zorgen voor informatie, controle en bijsturing van de medewerkers én

geeft die hen kan leiden;

zorgen dat het beleid en de uitvoering periodiek geëvalueerd en zo nodig verbeterd wordt, dus dat de instelling op
instellingsniveau leert van haar ervaringen; hiervoor is het nodig dat op onderdelen geregistreerd wordt wat er
gebeurt. De score geborgd vooronderstelt dat het beleid voldoet en dat de medewerkers het beleid in de praktijk
brengen.

De inspectie verwacht voor elke indicator ten minste een score operationeel.

2.1

Maatregelen die de vrijheid van jongeren aantasten

3

Geborgd

Operationeel

Indicatoren
Welke maatregelen mogen worden toegepast
Wanneer maatregelen mogen worden toegepast
Wie maatregelen mogen toepassen
Hoe medewerkers bij toepassing maatregelen dienen te handelen
Instemming gedragswetenschapper bij toepassing maatregelen
Toepassing maatregelen specifiek per jongere
Toepassing maatregelen door getrainde en geïnstrueerde medewerkers

Aanwezig

Criterium
De instelling gaat verantwoord om met maatregelen die de vrijheid van een
jongere aantasten

Afwezig

Scores per indicator

√
√
√
√
√
√
√

Een uitgebreide toelichting op de mogelijke scores staat in bijlage 1.

9

Inspectie jeugdzorg

Toelichting
Welke maatregelen mogen worden toegepast
In het beleid van de instelling zijn alle wettelijke maatregelen uitgewerkt die in de Wet op de jeugdzorg
4

worden genoemd.

In de praktijk zijn de medewerkers op de hoogte van de maatregelen die de vrijheid van de jongeren
beperken. De jongeren en medewerkers noemen hierbij: afzondering van de groep, vastpakken en
vasthouden, urinecontrole, doorzoeken van de kamer, tijdelijke overplaatsing, onderzoek aan lichaam
of kleding, beperking van bezoek en contacten en onderzoek van poststukken. Elke leefgroep beschikt
over een separeerruimte. In deze ruimte is cameratoezicht mogelijk. De groepsleiding houdt toezicht
via deze camera. Jongeren en medewerkers geven aan dat deze maatregel zelden wordt ingezet. BJ
Brabant Paljas Plus maakte vroeger gebruik van een kamerprogramma waarbij jongeren voor een
langere tijd op hun kamer verbleven om tot rust te komen en om opnieuw te wennen aan de groep.
Deze maatregel wordt niet meer toegepast, er wordt nieuw beleid voor ontwikkeld. Een jongere mag
nu hooguit twee uur afgezonderd worden op de eigen kamer. Zowel jongeren als medewerkers geven
aan dat afzonderingsmaatregelen en vastpakken en vasthouden weinig ingezet worden.
Urinecontroles worden daarentegen vaak ingezet.
Het hulpverleningsplan is bij de opname van een jongere gereed. Sinds augustus 2009 is bij dit
hulpverleningsplan een bijlage gevoegd waarin de maatregelen zijn opgenomen die mogelijk op de
jongere toegepast mogen worden. Bij opname van de jongere wordt het hulpverleningsplan besproken
met de jongere, de ouders en de gezinsvoogd.
De hulpverleningsplannen zijn aanwezig bij de groepsleiding op de groep. Vanaf de opname van de
jongere is het bij de groepsleiding bekend welke maatregelen zij per jongere mogen toepassen. Bij de
jongeren die voor augustus 2009 zijn opgenomen is een inhaalslag gemaakt, waarbij de maatregelen
kindspecifiek zijn opgenomen in een bijlage van het hulpverleningsplan.
Wanneer maatregelen mogen worden toegepast
De instelling heeft in beleid vastgelegd wanneer een maatregel toegepast mag worden.
In de praktijk zijn de medewerkers bekend met de inhoud van dit beleid en zij weten deze instructies
ook te vinden en te gebruiken als dit nodig is. De gedragswetenschappers worden zo mogelijk vooraf
betrokken bij het toepassen van maatregelen.
Medewerkers en jongeren geven aan dat ingezet wordt op het voorkomen van maatregelen. Jongeren
krijgen bij een escalatie de mogelijkheid om tot inkeer te komen. Hiervoor dient de interactie tussen
jongeren en groepsleiding op de groepen goed te zijn. De jongeren geven aan dat er verschil is tussen
de groepsleiders wanneer een maatregel wordt ingezet. De behandelcoördinatoren geven aan dat het
eenduidig handelen van de groepsleiding een terugkerend aandachtspunt is in de wekelijkse
teamvergaderingen. Er zal altijd een bepaalde mate van persoonlijke inschatting meespelen, maar
door het bespreken van de maatregelen wordt eenduidig handelen bevorderd.

4

Zie bijlage 2 voor een verdere toelichting op de beperkende maatregelen.

10

Inspectie jeugdzorg

Wie maatregelen mogen toepassen
In de beleidsinstructies is per maatregel opgenomen wie mag besluiten om deze toe te passen.
Meestal is dit de pedagogisch medewerker (groepsleiders), namelijk als er sprake kan zijn van een
acuut ingrijpen. In de overige gevallen is dit de behandelcoördinator of arts, dan wel psychiater, als het
de toediening van medicijnen betreft. In de instructies zijn de taken en bevoegdheden van de
groepsleiding en behandelcoördinator beschreven.
In de praktijk handelen de medewerkers volgens deze instructies.
Hoe medewerkers bij toepassing maatregelen dienen te handelen
Het beleid beschrijft hoe medewerkers dienen te handelen bij toepassing van de maatregelen en wat
te doen in noodsituaties. De protocollen zijn voor de medewerkers beschikbaar op de groep.
In de praktijk zijn de groepsleiders op de hoogte hoe ze dienen te handelen bij het toepassen van
maatregelen. Zij kennen de instructies over hoe maatregelen toe te passen. Ze overleggen zoveel
mogelijk voorafgaand aan de toepassing van een maatregel met de behandelcoördinator. Als er
sprake is van een noodsituatie, dan handelen de groepsleiders direct en bespreken zij de situatie en
de toegepaste maatregel achteraf met de behandelcoördinator. Bij de wekelijkse teamvergadering
wordt de wijze waarop een maatregel is toegepast geëvalueerd. Hierbij zijn de groepsleiding, de
leidinggevende en de behandelcoördinator aanwezig.
De groepsleiding registreert incidenten. De inspectie heeft deze registratieformulieren teruggevonden
in de dossiers van de jongeren. Tot nu toe vindt analyse van deze incidenten periodiek plaats in de
teambesprekingen. In deze teambesprekingen wordt gekeken of er bepaalde tendensen zichtbaar zijn.
Daarna vindt eventueel bijstelling van beleid plaats. Er wordt gewerkt aan de mogelijkheid van een
systematische analyse van de maatregelen. Als er digitaal gemeld gaat worden, wordt het volgens de
leidinggevenden gemakkelijker om patronen hierin te herkennen. Zij herkennen nu ook wel patronen
maar die zijn niet gebaseerd op cijfers van geregistreerde incidenten.
Instemming gedragswetenschapper bij toepassing maatregelen
Het beleid beschrijft dat de behandelcoördinator per jongere moet beoordelen welke maatregelen van
toepassing zijn en dat hij de maatregelen moet opnemen in het individuele hulpverleningsplan van de
jongere. Na toepassing van een maatregel dient volgens het beleid de behandelcoördinator hiervan op
de hoogte gebracht te worden.
De behandelcoördinatoren stellen in de praktijk vast welke maatregelen worden opgenomen in het
hulpverleningsplan. Deze staan beschreven in de bijlage van het hulpverleningsplan. Zo mogelijk
worden de behandelcoördinatoren voorafgaand aan de toepassing van een maatregel geconsulteerd.
Bij noodmaatregelen informeren de groepsleiders de behandelcoördinatoren achteraf zo spoedig
mogelijk. De behandelcoördinatoren zijn op de hoogte van alle toegepaste maatregelen in de groepen.
Wanneer dit nodig is, past de behandelcoördinator daarna het hulpverleningsplan van de betreffende
jongere aan. Bij ernstige voorvallen bespreekt de behandelcoördinator de gebeurtenis altijd met de
jongere.

11

Inspectie jeugdzorg

Toepassing maatregelen specifiek per jongere
In het beleid van de instelling is opgenomen dat op jongeren toepasbare maatregelen moeten staan in
het individuele hulpverleningsplan van de jongere. De behandelcoördinator dient te beslissen of
opname van een maatregel in het hulpverleningsplan nodig is. Het hulpverleningsplan dient gereed te
zijn op het moment dat een jongere opgenomen wordt. Bij evaluatie dienen de mogelijk toepasbare
maatregelen aangepast te worden aan de ontwikkeling van de jongere.
In de praktijk maakt de behandelcoördinator het hulpverleningsplan en is het bij opname van de
jongere gereed. In de bijlage van dit plan staan specifieke maatregelen beschreven. Het plan wordt
besproken met de jongere en vervolgens gaat het naar de groep. Op deze manier weet de
groepsleiding vanaf het begin welke maatregel bij welke jongere ingezet mag worden. De inspectie
heeft in de onderzochte dossiers hulpverleningsplannen aangetroffen waarin kindspecifieke
maatregelen stonden vermeld. Hierbij merkt de inspectie op dat er in de dossiers een inhaalslag is
gemaakt bij de jongeren die voor augustus 2009 in de gesloten jeugdzorg verbleven. Sinds deze
periode zijn voor alle jongeren de maatregelen kindspecifiek vastgelegd. Het maatwerk kan nog
scherper, volgens de behandelcoördinatoren. BJ Brabant Paljas Plus is nog maar sinds kort met deze
werkwijze bezig. Uit de interviews blijkt dat de maatregelen in de praktijk wel eerder gericht waren op
het kindspecifiek toepassen. Sinds augustus wordt dit in de dossiers vastgelegd. De jongeren geven
aan dat ieder andere maatregelen in het hulpverleningsplan heeft staan en dat per jongere en per
situatie wordt bekeken welke maatregel passend is.
Toepassing maatregelen door getrainde en geïnstrueerde medewerker
BJ Brabant heeft een opleidingsplan voor haar personeel. De opleidingen voor de medewerkers van
de gesloten jeugdzorg staan hierin aangegeven. Uit dit beleid blijkt dat er trainingen zijn waarbij
agressieregulatie en fysiek ingrijpen geoefend dienen te worden. Dit betreft tien dagdelen per jaar. Er
dienen ook terugkomdagen te worden gepland voor dit onderdeel.
In de praktijk worden er jaarlijks trainingen fysieke weerbaarheid gegeven. Hier worden onder andere
technieken en houding met betrekking tot de holding geoefend. Ook het de-escalerend werken komt
hier aan de orde. Dit laatste is een steeds belangrijker onderdeel gaan vormen van de trainingen. Na
iedere training wordt er ook geoefend op de groepen. Van de nieuwe medewerkers is een deel
getraind in hun vorige werkkring, anderen zijn nog niet getraind in het toepassen van fysiek ingrijpen.
De medewerker die niet getraind is moet zelf inschatten in hoeverre hij actief fysiek ingrijpt. Er zijn
altijd voldoende getrainde medewerkers op de groepen aanwezig om te kunnen ingrijpen.
De inspectie vindt dat de instelling de keus om ongetraind mee te werken aan het toepassen van
maatregelen niet aan de medewerkers mag overlaten. Maatregelen dienen alleen te worden
uitgevoerd door getrainde en geïnstrueerde medewerkers.

12

Inspectie jeugdzorg

Geborgd

Indicatoren
Verlof onderdeel van hulpverleningsplan
Criteria toekenning verlof
Instemming gedragswetenschapper

Afwezig

Criterium
De instelling gaat verantwoord om met het toekennen van verlof

Operationeel

Toekennen van verlof

Aanwezig

2.2

√
√
√

Toelichting
Verlof onderdeel van hulpverleningsplan
In het beleid van de instelling staat dat een verlofplan voor iedere jongere wordt opgenomen in het
hulpverleningsplan.
In de praktijk wordt het verlofplan sinds augustus 2009 voor elke jongere beschreven in het dossier.
De geïnterviewden geven aan dat verlof bij BJ Brabant Paljas Plus altijd een rol heeft gespeeld bij de
behandeling van de jongeren. Het verlof is fasegewijs opgebouwd, maar er worden wel per jongere
individuele afwegingen gemaakt. Hierdoor kan het verlof van jongeren die in dezelfde fase zitten
verschillen. Jongeren krijgen doelen mee om aan te werken tijdens het verlof. Hoe het is gegaan
tijdens het verlof wordt meegenomen in de behandeling. Zo kan een jongere ook tijdens verlof punten
verdienen om een fase verder te komen. Jongeren zijn in het intakegesprek geïnformeerd over verlof
en blijken goed op de hoogte van de procedure voor verlening van verlof en wanneer zij in aanmerking
komen voor verlof, ook weten zij aan welke doelen zij tijdens verlof moeten werken. Het verlofplan
wordt door de mentor besproken met de jongere.
Toch beoordeelt de inspectie dit onderdeel nog niet operationeel omdat in de meerderheid van de
onderzochte dossiers nog onvoldoende zichtbaar is hoe het verlof inhoudelijk wordt ingezet ten
behoeve van de behandeling en ontwikkeling van de jongere. De afspraken met betrekking tot verlof in
de hulpverleningsplannen zijn voornamelijk gericht op het beperken van de risico’s.
Criteria toekenning verlof
In het beleid van de instelling zijn criteria opgenomen op basis waarvan een inschatting wordt gemaakt
over de mogelijkheden van verlof voor een bepaalde jongere. Er zijn criteria voor planmatig en
bijzonder verlof en aparte criteria voor vakantie of langdurig verlof. BJ Brabant heeft een risicotaxatie
instrument ontwikkeld.
In de praktijk wordt verlof in het team besproken. Hierbij wordt het risicotaxatie instrument gebruikt. Dit
helpt volgens de medewerkers bij de besluitvorming. Per fase wordt dit instrument opnieuw ingevuld
door de groepsleider. De risicotaxatie gebeurt onder andere op basis van gesprekken met de ouders.
Ook informatie over de ontwikkeling van de jongere op de groep wordt gebruikt. De teamleider, de
groepsleiders en de behandelcoördinator bespreken de risico’s en schatten in of een jongere

13

Inspectie jeugdzorg

onbegeleid op verlof kan. Het risicotaxatie instrument is niet nieuw. Wel is de manier van vastleggen in
de dossiers van de resultaten van de taxatie nieuw. Sinds begin augustus 2009 is er een vast format
voor verlof. Voorheen verliep de taxatie volgens de medewerkers op dezelfde manier, maar werd deze
niet vastgelegd in het dossier.
Instemming gedragswetenschapper/behandelcoördinator
In het beleid staat beschreven dat het verlofplan in werking treedt na goedkeuring van het
hulpverleningsplan door de behandelcoördinator. Bij de inschatting van risico’s dient de
behandelcoördinator in ieder geval de vastgelegde criteria te betrekken.
In de praktijk wordt de mogelijkheid van verlof besproken in het team. De behandelcoördinator is
betrokken bij iedere besluitvorming over verlof. In de verslagen van het teamoverleg en in het
verlofplan worden overwegingen vastgelegd. Een jongere gaat alleen met verlof als de
behandelcoördinator hiermee instemt.

√

Beroepsmogelijkheid bij maatregelen en verlof

√
√

Toelichting
Toegang tot klachtregeling
In het beleid van de instelling en met name in de informatie voor de jongere staat dat een jongere
eerst naar de vertrouwenspersoon moet gaan voordat een klacht kan worden ingediend bij de
klachtencommissie. Dit betekent dat de jongere geen rechtstreekse toegang heeft tot de
klachtencommissie.
In de praktijk weten de jongeren dat ze naar een klachtencommissie kunnen gaan. Hoe dit in zijn werk
gaat is bij hen niet bekend. Zij geven aan dat zij met klachten goed terecht kunnen bij de
groepsleiding. Dit heeft volgens hen ook het meeste effect. Ook bij de medewerkers is onvoldoende
bekend hoe jongeren een klacht kunnen indienen bij de klachtencommissie. De medewerkers
verschillen van mening over of een klachtenformulier noodzakelijk is en of een jongere zelf de klacht
naar de klachtencommissie kan zenden of dat dit via groepsleiding of teamleider dient te gebeuren. De
medewerkers verwachten in ieder geval dat de jongeren eerst zelf hun probleem proberen op te
lossen door een gesprek aan te gaan met degene over wie zij een klacht hebben. Zij geven aan dat ze

14

Geborgd

Indicatoren
Toegang tot klachtregeling
Toegang tot vertrouwenspersoon

Operationeel

Criterium
De instelling gaat verantwoord om met de klachtregeling en de
vertrouwenspersoon

Aanwezig

Klachtregeling en vertrouwenspersoon

Afwezig

2.3

Inspectie jeugdzorg

de jongeren naar de vertrouwenspersoon doorsturen als er klachten zijn waar ze niet mee uit de
voeten kunnen.
Toegang tot vertrouwenspersoon
In het beleid staat beschreven dat jongeren een beroep kunnen doen op een onafhankelijke
vertrouwenspersoon. In de groep hangt informatie over de vertrouwenspersoon met een
telefoonnummer op het prikbord.
In de praktijk komt de vertrouwenspersoon kennis maken met de jongeren op de groep als zij nieuw in
de instelling geplaatst worden. De vertrouwenspersoon heeft met een vaste frequentie van eens per
twee à drie weken spreekuur op de groep. De jongeren kennen de vertrouwenspersoon. Deze is
volgens hen goed bereikbaar. Ze weten dat ze gebruik van de vertrouwenspersoon kunnen maken als
zij klachten of problemen hebben.
Beroepsmogelijkheid bij maatregelen en verlof
Het beleid beschrijft dat jongeren in beroep kunnen gaan bij de Raad voor de Strafrechtstoepassing en
Jeugdbescherming bij beslissingen met betrekking tot vrijheidsbeperkende maatregelen en verlof.
Bij jongeren en medewerkers is deze mogelijkheid niet in voldoende mate bekend.

15

Inspectie jeugdzorg

16

Inspectie jeugdzorg

Hoofdstuk 3

Eindoordeel en aanbeveling

In dit hoofdstuk oordeelt de inspectie in hoeverre BJ Brabant Paljas Plus verantwoord omgaat met de
rechtspositie van de jongeren.
Paragraaf 3.1 bevat het eindoordeel. Daarna volgt in paragraaf 3.2 de aanbeveling aan BJ Brabant.

3.1

Eindoordeel

Het eindoordeel van de inspectie luidt dat BJ Brabant Paljas Plus voldoende verantwoord
omgaat met de rechtspositie van de jongeren.
De instelling scoort 10 van de 13 indicatoren minimaal ‘operationeel’ en voldoet daarmee voldoende
5

aan de verwachtingen van de inspectie .
De instelling komt goed uit het onderzoek wat betreft de volgende punten:
•

De instelling gaat verantwoord om met het toepassen van maatregelen. Alle indicatoren op het
gebied van het toepassen van maatregelen zijn ten minste operationeel.

•

BJ Brabant Paljas Plus heeft een zorgvuldige afweging rond verlofverlening op grond van vaste
criteria.

Aandacht van de instelling is vooral nodig voor de volgende onderwerpen:
Verlof maakt inhoudelijk onvoldoende onderdeel uit van de hulpverleningsplannen.
Uit de hulpverleningsplannen van de jongeren wordt onvoldoende duidelijk met welke doelen het verlof
wordt ingezet in de behandeling van de jongeren. Door vooral aandacht te geven aan de beperking
van de risico’s tijdens verlof, worden de mogelijkheden van verlof als onderdeel van het
hulpverleningsplan onvoldoende benut.

De klachtencommissie is in de praktijk onvoldoende toegankelijk en de toegang van jongeren
tot de Raad voor de Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) is onvoldoende
geregeld.
Het beleid beschrijft dat de klachtencommissie alleen via de vertrouwenspersoon kan worden
benaderd, waardoor de klachtencommissie in de praktijk niet rechtstreeks toegankelijk is. Ook is bij de
medewerkers niet bekend dat jongeren het recht hebben om in beroep te gaan bij de Raad voor de
Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ), zodat jongeren hierover ook niet geïnformeerd
worden.

5

In de inleiding van hoofdstuk 2 geeft de inspectie aan dat zij verwacht dat alle indicatoren ten minste operationeel zijn.

17

Inspectie jeugdzorg

3.2

Aanbeveling aan BJ Brabant Paljas Plus

De inspectie heeft bij BJ Brabant Paljas Plus op een later tijdstip onderzoek gedaan omdat de
instelling begin 2009 haar zaken niet in orde had. BJ Brabant Paljas Plus heeft door dit latere toezicht
meer tijd gehad om beleid en praktijk te verbeteren en om die reden heeft de inspectie de termijn
waarbinnen de aanbeveling moet zijn uitgevoerd verkort.
De inspectie is van oordeel dat de instellingen voor gesloten jeugdzorg bij het thema rechtspositie van
jongeren op ten minste operationeel niveau dienen te functioneren.
Nu drie indicatoren bij BJ Brabant Paljas Plus nog niet op operationeel niveau functioneren, beveelt de
inspectie aan :
•

18

Zorg ervoor dat de indicatoren binnen een half jaar in ieder geval operationeel zijn.

Inspectie jeugdzorg

Bijlage 1 – Beoordelingskader inspectie

Op basis van het toetsingskader komt de inspectie tot haar oordeel over de kwaliteit van het handelen van de instellingen op de onderzochte thema’s per indicator. De instelling
krijgt een score voor elke indicator in één van de volgende vier categorieën:
-

afwezig;

-

aanwezig;

-

operationeel;

-

geborgd.

Betekenis van de categorieën waarin de inspectie haar oordeel scoort per indicator:
afwezig wil zeggen dat er geen beleid is of dat het aanwezige beleid zo onvolledig, onduidelijk of inadequaat is dat het beleid de medewerkers van de instelling geen
informatie geeft die hen kan leiden;
aanwezig wil zeggen dat er volledig, duidelijk en adequaat beleid is, dat de medewerkers van de instelling voldoende informatie geeft die hen kan leiden;
operationeel wil zeggen dat het beleid voldoende is (zie hierboven onder ‘aanwezig’) en dat de medewerkers in de instelling het beleid kennen en ernaar handelen; de score
operationeel vooronderstelt dus dat het beleid voldoet aan de omschrijving onder ‘aanwezig’;
geborgd is een veelomvattend begrip, het wil idealiter zeggen dat de leidinggevenden of andere verantwoordelijken in de instelling:

▪

zorgen voor informatie, controle en bijsturing van de medewerkers,

▪

zorgen dat de medewerkers toegerust zijn voor hun werk (personeelsbeoordeling wordt geëvalueerd en leidt zo nodig tot opleidings- en ontwikkeltrajecten),

▪

zorgen dat medewerkers afwijkingen van het beleid melden bij leidinggevenden of op een centraal punt,

▪

zorgen dat het beleid en de uitvoering periodiek geëvalueerd en zo nodig verbeterd wordt, dus dat de instelling op instellingsniveau leert van haar ervaringen; hiervoor is
het nodig dat op onderdelen geregistreerd wordt wat er gebeurt.

De inspectie heeft ervoor gekozen om bij ‘geborgd’ met name te toetsen op de vetgedrukte punten en de toerusting van het personeel alleen te betrekken waar dat nu al
absoluut onontbeerlijk is.
De score geborgd vooronderstelt dat het beleid voldoet aan de omschrijvingen onder ‘aanwezig’ en ‘operationeel’, dus dat het beleid voldoende is en dat de medewerkers het
beleid in de praktijk brengen.

19

Inspectie jeugdzorg

Toelichting op scoreclassificaties per indicator. Score van BJ Brabant Paljas Plus is vetgedrukt.
Thema Rechtspositie jongeren
Criterium: De instelling gaat verantwoord om met maatregelen die de vrijheid van jongeren aantasten
Indicator
Maatregelen:
welke

Afwezig
Het beleid beschrijft niet welke
maatregelen mogen worden
toegepast, dan wel de
omschrijving is zo
onvolledig/onduidelijk dat deze
niet informatief is.
Het beleid beschrijft niet wanneer
maatregelen mogen worden
toegepast, dan wel de
omschrijving is zo
onvolledig/onduidelijk dat deze
niet informatief is.

Aanwezig
In het beleid staat welke
maatregelen mogen worden
toegepast.

Operationeel
De medewerkers weten welke
maatregelen mogen worden
toegepast en handelen
overeenkomstig.

Geborgd
De instelling zorgt voor informatie,
controle en bijsturing van de
medewerkers op dit onderdeel.

In het beleid staat wanneer
een vrijheidsbeperkende
maatregel mag worden
toegepast.

Medewerkers weten wanneer de
maatregelen mogen worden
toegepast en handelen
overeenkomstig.

Maatregelen:
wie

Het beleid beschrijft niet wie een
vrijheidsbeperkende maatregel
mag toepassen, dan wel de
omschrijving is zo
onvolledig/onduidelijk dat deze
niet informatief is.

In het beleid staat wie een
vrijheidsbeperkende maatregel
mag toepassen.

Medewerkers weten wie de
maatregelen mag toepassen en
handelen overeenkomstig.

Maatregelen:
hoe

Het beleid beschrijft niet hoe
(volgens welke procedures) de
medewerkers dienen te handelen
bij maatregelen en noodsituaties
dan wel de omschrijving is zo
onvolledig/onduidelijk dat deze
niet informatief is.
Het beleid beschrijft niet dat er
voor de toepassing van een
maatregel instemming van de
gedragswetenschapper nodig is,
welke vorm van instemming
vereist is en hoe deze
instemming verkregen moet
worden,

In het beleid staat hoe
(volgens welke procedures) de
medewerkers dienen te
handelen bij maatregelen en
noodsituaties.

Medewerkers weten hoe (volgens
welke procedures) zij dienen te
handelen bij maatregelen en
noodsituaties en handelen
overeenkomstig.

In het beleid staat dat er voor
de toepassing van een
maatregel instemming van de
gedragswetenschapper nodig
is, welke vorm van instemming
vereist is en hoe deze
instemming verkregen moet
worden.

Medewerkers weten dat de
instemming van de
gedragswetenschapper nodig is en
hoe en in welke vorm deze
verkregen moet worden.
Zij passen geen maatregelen toe
zonder deze instemming.

De instelling zorgt voor informatie,
controle en bijsturing van de
medewerkers op dit onderdeel.
De toepassing van de maatregelen
wordt geregistreerd en periodiek
geëvalueerd. Zo nodig volgt
bijstelling.
De instelling zorgt voor informatie,
controle en bijsturing van de
medewerkers op dit onderdeel.
De toepassing van de maatregelen
wordt geregistreerd en periodiek
geëvalueerd. Zo nodig volgt
bijstelling.
De instelling zorgt voor informatie,
controle en bijsturing van de
medewerkers op dit onderdeel.
De toepassing van de maatregelen
wordt geregistreerd en periodiek
geëvalueerd. Zo nodig volgt
bijstelling.
De instelling zorgt voor informatie,
controle en bijsturing van de
medewerkers op dit onderdeel.
De toepassing van de maatregelen
wordt geregistreerd en periodiek
geëvalueerd. Zo nodig volgt
bijstelling.

Maatregelen:
wanneer

Maatregelen:
instemming
gedragswetenschapper

20

Inspectie jeugdzorg

Maatregelen:
maatregelen specifiek per
jongere

dan wel de omschrijving is zo
onvolledig/onduidelijk dat deze
niet informatief is.
Het beleid beschrijft niet dat voor
iedere jongere in zijn
hulpverleningsplan specifiek
wordt genoemd welke
maatregelen genomen kunnen
worden, dan wel de omschrijving
is zo onvolledig/onduidelijk dat
deze niet informatief is.

In het beleid staat dat voor
iedere jongere in zijn
hulpverleningsplan specifiek
wordt genoemd welke
maatregelen genomen kunnen
worden.

Maatregelen:
toepassing door getrainde
en geïnstrueerde
medewerkers

Het beleid beschrijft niet dat
In het beleid staat dat de
medewerkers getraind en
instelling de medewerkers
geïnstrueerd worden mbt het
traint en instrueert mbt het
toepassen van maatregelen, dan toepassen van maatregelen.
wel de omschrijving is zo
onvolledig/onduidelijk dat deze
niet informatief is.
Criterium: De instelling gaat verantwoord om met het toekennen van verlof
In het beleid staat dat verlof
Verlof: in
Het beleid beschrijft niet dat
als inhoudelijk onderdeel
hulpverleningsplan
verlof als inhoudelijk onderdeel
wordt opgenomen in het
wordt opgenomen in het
hulpverleningsplan.
hulpverleningsplan, dan wel de
omschrijving is zo
onvolledig/onduidelijk dat deze
niet informatief is.

De gedragswetenschapper zorgt
ervoor dat hij steeds betrokken is
bij beoordeling en instemming.
Medewerkers weten dat ieder
hulpverleningsplan specifieke
maatregelen benoemt.
Zij noemen per hulpverleningsplan
specifieke maatregelen en passen
alleen deze maatregelen toe
wanneer er maatregelen nodig zijn.
Zij informeren de jongeren
hierover.
Medewerkers zijn getraind en
geïnstrueerd in het toepassen van
maatregelen.

De instelling zorgt voor informatie,
controle en bijsturing van de
medewerkers op dit onderdeel.
De toepassing van de maatregelen
wordt geregistreerd en periodiek
geëvalueerd. Zo nodig volgt
bijstelling.

De instelling evalueert periodiek de
training van en instructies aan de
medewerkers. Zo nodig volgt
bijstelling.

Medewerkers weten dat verlof een
inhoudelijk onderdeel is van ieder
hulpverleningsplan. Zij nemen verlof
inhoudelijk op in de
hulpverleningsplannen, informeren de
jongeren en handelen
overeenkomstig hetgeen in het plan
is opgenomen.

De instelling zorgt voor informatie,
controle en bijsturing van de
medewerkers op dit onderdeel.
De uitvoering van de verloven
wordt geregistreerd en periodiek
geëvalueerd op individueel niveau
en op instellingsniveau. Zo nodig
volgt bijstelling.

Verlof: criteria toekenning

Het beleid geeft niet aan welke
criteria gelden voor het
toekennen van verantwoord
verlof, dan wel de criteria
houden geen rekening met reden
verblijf, hulpverlening en
ontwikkeling van de jongere, dan
wel de criteria maken geen
taxatie van de risico’s mogelijk,
dan wel de omschrijving is zo
onvolledig/onduidelijk dat deze
niet informatief is.

In het beleid staat welke vaste
criteria gelden voor het
toekennen van verantwoord
verlof en deze houden
rekening met reden verblijf,
hulpverlening en ontwikkeling
van de jongere en maken een
taxatie van risico’s mogelijk.

Medewerkers weten welke vaste
criteria gelden voor het toekennen
van verlof en taxeren de risico’s
aan de hand van deze vaste
criteria.
Zij informeren de jongeren
hierover.

De instelling zorgt voor informatie,
controle en bijsturing van de
medewerkers op dit onderdeel.
De uitvoering van de verloven
wordt geregistreerd en periodiek
geëvalueerd op individueel niveau
en op instellingsniveau. Zo nodig
volgt bijstelling.

Verlof: instemming

Het beleid beschrijft niet dat de

In het beleid staat dat de

Medewerkers vragen volgens de

De instelling zorgt voor informatie,

21

Inspectie jeugdzorg

afgesproken procedure de
gemotiveerde instemming van de gemotiveerde instemming van
instemming van de
gedragswetenschapper nodig is
de gedragswetenschapper
gedragswetenschapper
voorafgaand aan verlof, welke
nodig is voorafgaand aan
voorafgaand aan het verlof.
vorm van instemming vereist is
verlof, welke vorm van
en hoe deze instemming
instemming vereist is en hoe
De gedragswetenschapper weegt
verkregen moet worden,
deze instemming verkregen
iedere verlofaanvraag af en
dan wel de omschrijving is zo
moet worden.
motiveert zijn beslissing.
onvolledig/onduidelijk dat deze
niet informatief is.
Criterium: De instelling gaat verantwoord om met de klachtregeling en de vertrouwenspersoon
In het beleid staat dat en hoe
Medewerkers weten dat en hoe
Toegang tot klachtregeling Het beleid beschrijft niet dat
en hoe jongeren rechtstreeks
jongeren rechtstreeks toegang jongeren rechtstreeks toegang
toegang hebben tot de
hebben tot de
hebben tot de vertrouwenspersoon,
klachtencommissie en de
klachtencommissie en de
informeren de jongeren hierover zo
onafhankelijke
onafhankelijke
nodig en stellen hen hiertoe in staat.
vertrouwenspersoon en hoe
vertrouwenspersoon en hoe de
de instelling de jongeren
instelling de jongeren hierover
hierover informeert, dan wel
informeert.
de omschrijving is zo
onvolledig/onduidelijk dat
deze niet informatief is.
Medewerkers weten dat en hoe
Toegang tot
Het beleid beschrijft niet dat en
In het beleid staat dat en hoe
vertrouwenspersoon
hoe jongeren rechtstreeks
jongeren rechtstreeks toegang jongeren rechtstreeks toegang
hebben tot de
toegang hebben tot de
hebben tot de
vertrouwenspersoon, informeren
klachtencommissie en de
klachtencommissie en de
de jongeren hierover zo nodig en
onafhankelijke
onafhankelijke
vertrouwenspersoon en hoe de
vertrouwenspersoon en hoe de stellen hen hiertoe in staat.
instelling de jongeren hierover
instelling de jongeren hierover
informeert.
informeert, dan wel de
omschrijving is zo
onvolledig/onduidelijk dat deze
niet informatief is.
In het beleid staat dat en hoe Medewerkers weten dat en hoe
Beroepsmogelijkheid
Het beleid beschrijft niet dat
jongeren in beroep kunnen
jongeren in beroep kunnen gaan
jongeren in beroep kunnen gaan bij
gaan bij de Raad voor de
bij de Raad voor de
de Raad voor de
Strafrechtstoepassing en
Strafrechtstoepassing en
Strafrechtstoepassing en
Jeugdbescherming bij
Jeugdbescherming bij
Jeugdbescherming bij beslissingen
beslissingen mbt maatregelen en beslissingen mbt
mbt maatregelen en verlof,
informeren de jongeren hierover en
verlof, dan wel de omschrijving is maatregelen en verlof.
zo onvolledig/onduidelijk dat
stellen hen hiertoe in staat.
deze niet informatief is.
gedragswetenschapper

22

controle en bijsturing van de
medewerkers op dit onderdeel.
De uitvoering van de verloven
wordt geregistreerd en periodiek
geëvalueerd op individueel niveau
en op instellingsniveau. Zo nodig
volgt bijstelling.

De instelling zorgt voor informatie,
controle en bijsturing van de
medewerkers op dit onderdeel. Er
is klachtregistratie, die periodiek
wordt geëvalueerd. Zo nodig volgt
bijstelling.

De instelling zorgt voor informatie,
controle en bijsturing van de
medewerkers op dit onderdeel. Er
is klachtregistratie, die periodiek
wordt geëvalueerd. Zo nodig volgt
bijstelling.

De instelling zorgt voor informatie,
controle en bijsturing van de
medewerkers op dit onderdeel. Er
is klachtregistratie, die periodiek
wordt geëvalueerd. Zo nodig volgt
bijstelling.

Inspectie jeugdzorg

Bijlage 2 – Maatregelen die de vrijheid van een jongere aantasten

A. vrijheidsbeperkende maatregelen
Artikel 29o Wet op de jeugdzorg (Wjz) bepaalt dat het hulpverleningsplan ten aanzien van een
jeugdige maatregelen kan bevatten op grond waarvan hij tegen zijn wil binnen een accommodatie in
zijn vrijheden kan worden beperkt. Indien het plan zodanige maatregelen bevat, omschrijft het tevens
de gevallen waarin en de termijn gedurende welke de maatregelen kunnen worden toegepast. Het
gaat om de volgende maatregelen:
a. het verbod zich op in het hulpverleningsplan aangegeven plaatsen te bevinden en zonodig de
tijdstippen waarop dat verbod geldt;
b. tijdelijke plaatsing in afzondering;
c.

tijdelijke overplaatsing binnen de accommodatie of naar een andere accommodatie voor
gesloten jeugdzorg;

d. het vastpakken en vasthouden.
De vrijheidbeperkende maatregelen die in het hulpverleningsplan zijn opgenomen, kunnen worden
toegepast voor zover dit nodig is om te voorkomen dat de jeugdige zich onttrekt aan de noodzakelijke
jeugdzorg of voor zover dit nodig is voor de veiligheid van de jeugdige of anderen.
Bovendien mogen de maatregelen onder b en c genoemd, worden toegepast voor zover dit nodig is
voor de handhaving van de huisregels.

B. dwangmaatregelen
Artikel 29p Wjz bepaalt:
a.

dat het hulpverleningsplan hulpverleningsprogramma’s kan bevatten waaraan de jeugdige
moet meewerken;

b.

dat het hulpverleningsplan geneeskundige behandelmethoden (waaronder het toedienen
van medicijnen) kan bevatten, die de jeugdige moet gedogen.

De hulpverleningsprogramma’s en de geneeskundige behandelmethoden die in het
hulpverleningsplan zijn opgenomen kunnen tegen de wil van een jeugdige worden toegepast voor
zover dit nodig is om het met het verblijf beoogde doel te bereiken of – in het geval van de
geneeskundige behandelmethode – voor zover dit nodig is voor de veiligheid van de jeugdige of
anderen.
C. communicatiebeperkende maatregelen

Artikel 29q bepaalt dat het hulpverleningsplan ten aanzien van een jeugdige, onverminderd de
huisregels, kan bevatten:
a.

beperking van het brief- en telefoonverkeer of gebruik van andere communicatiemiddelen;

23

Inspectie jeugdzorg

b.

beperking van bezoek (waaronder de bepaling dat bezoek slechts onder toezicht kan
plaatsvinden).

Deze beperkingen kunnen (kort gezegd) worden toegepast voor zover dit nodig is om te voorkomen
dat het met het verblijf beoogde doel wordt tegengewerkt.

D. controlemaatregelen
Artikel 29r bepaalt dat een hulpverleningsplan ten aanzien van een jeugdige controlemaatregelen kan
bevatten. Het gaat om de volgende maatregelen:
a. onderzoek aan lichaam of kleding;
b. onderzoek van urine op aanwezigheid van gedragsbeïnvloedende middelen;
c.

onderzoek van de kamer van de jeugdige op de aanwezigheid van voorwerpen die hij niet in
zijn bezit mag hebben;

d. onderzoek van poststukken afkomstig van of bestemd voor de jeugdige op de aanwezigheid
van voorwerpen, doch slechts in aanwezigheid van de jeugdige.
De controlemaatregelen die in het hulpverleningsplan zijn opgenomen kunnen tegen de wil van de
jeugdige of zijn ouder(s) worden toegepast voor zover dit nodig is om te controleren of hetgeen in het
hulpverleningsplan is opgenomen, wordt nagekomen.
Bovendien kunnen alle controlemaatregelen worden toegepast voor zover dit nodig is voor de
handhaving van de huisregels of voor zover dit nodig is om te voorkomen dat de jeugdzorg aan
andere jeugdigen wordt tegengewerkt.

E. tijdelijke noodsituatie
Met artikel 29t voorziet de wet tevens in een regeling die het toepassen van alle hiervoor genoemde
maatregelen mogelijk maakt als dit nodig is om tijdelijke noodsituaties te overbruggen. Volgens de
Memorie van Toelichting is hiervan slechts sprake als zich incidenten voordoen die niet in het
hulpverleningsplan zijn voorzien of als een jeugdige net is geplaatst en er nog geen
hulpverleningsplan is vastgesteld. Volgens artikel 29t kan in zo’n geval een maatregel ten hoogste
zeven opeenvolgende dagen worden toegepast.

24

Inspectie jeugdzorg

Bijlage 3 – Uitvoering van het inspectieonderzoek

Voorafgaand aan het onderzoek heeft de inspectie aan de instelling verzocht om de relevante
beleidsdocumenten aan de inspectie op te sturen. De inspectie heeft deze beleidsdocumenten van de
instelling voorafgaand aan het bezoek aan de instelling geanalyseerd.
Tenslotte heeft de inspectie de meldingen van calamiteiten die zij van de instelling heeft ontvangen
voorafgaand aan het bezoek aan de instelling geanalyseerd.
Tijdens het bezoek aan de instelling heeft de inspectie interviews gehouden met:
-

2 x 2 kinderen / jongeren;

-

2 x 2 groepsleiders;

-

2 gedragswetenschappers;

-

2 leidinggevenden.

Daarnaast heeft de inspectie tijdens het bezoek aan de instelling een analyse gemaakt van 10
cliëntendossiers. De inspectie heeft willekeurig geselecteerde dossiers geanalyseerd.
Zo zijn ook dossiers geanalyseerd waarin sprake was van de toepassing van maatregelen die de
vrijheid van jongeren aantasten. Dit betreft casussen waarin de nieuwe bevoegdheden, die ingevoerd
werden bij de wetswijziging ‘gesloten jeugdzorg’, zijn toegepast (zie hiervoor bijlage 2).
De volgorde in het onderzoek was zo gekozen dat de inspecteurs de informatie en eventuele signalen
van de vertrouwenspersoon, de jongeren en de groepsleiders en de informatie uit de
incidentenregistratie en de dossiers aan de orde konden stellen in de interviews met de
gedragswetenschappers en de leidinggevenden. Zo konden de inspecteurs de informatie en signalen
van jongeren en groepsleiders en die uit de incidentenregistratie en de dossiers checken.

Tijdens het bezoek aan de instelling heeft de inspectie in een rondleiding door het gebouw de situatie
in de instelling geobserveerd.

De inspectie heeft na het bezoek aan de instelling een rapportage van haar onderzoek gemaakt.
In dit rapport spreekt de inspectie op basis van de bevindingen in de instelling haar oordeel uit en
doet zij aanbevelingen. De inspectie vraagt de instelling of het concept rapport feitelijke onjuistheden
bevat. Na verwerking van de reactie van de instelling stelt de inspectie de rapportages vast.

Als de inspectie de rapporten heeft vastgesteld, biedt zij deze aan de minister voor Jeugd en Gezin,
de opdrachtgever van het onderzoek, en aan de instelling zelf aan. De provincie waarin de instelling
ligt, krijgt een rapport ter kennisname.
De inspectie plaatst de vastgestelde rapporten op de internetsite van de Inspectie jeugdzorg.

25

Inspectie jeugdzorg

26

Inspectie jeugdzorg

Bijlage 4 – Notitie Toezicht op gesloten jeugdzorg

1.

Aanleiding

De Inspectie jeugdzorg heeft in 2006 en 2007 toezicht uitgevoerd op de eerste vier projecten gesloten
jeugdzorg. Het gaat om initiatieven om jongeren die daarvóór op civielrechtelijke titel in justitiële
jeugdinrichtingen verbleven, gesloten te behandelen.
Het toezicht betrof Horizon (voor kinderen tussen 7 en 13 jaar te Rotterdam), Paljas Plus (Tender te
Oosterhout), De Juiste Hulp (Hoenderloo Groep te Deelen) en Hand in Hand (samenwerkingsproject
van Harreveld te Harreveld en Horizon te Alphen aan den Rijn).
Het ministerie voor Jeugd en Gezin wil de ontwikkeling van het zorgaanbod gesloten jeugdzorg
nauwgezet volgen en heeft vanaf het eerste initiatief de inspectie verzocht om toezicht te houden op
de veiligheid van het behandelklimaat in de nieuwe initiatieven.

Het is de bedoeling van het ministerie om tot en met 2010 het zorgaanbod gesloten jeugdzorg uit te
breiden door justitiële jeugdinrichtingen (of locaties daarvan) om te vormen tot instellingen voor
gesloten jeugdzorg en door nieuw te ontwikkelen zorgaanbod.

In januari 2008 heeft de inspectie op basis van het toezicht op de eerste vier initiatieven een
6

overkoepelend rapport over de gesloten jeugdzorg gepubliceerd. Hierin staan onder andere
aanbevelingen aan de minister naar aanleiding van het inspectieoordeel dat een correcte toepassing
van vrijheidsbeperkende maatregelen bij de jongeren onvoldoende gewaarborgd is.
Daarnaast heeft de inspectie in januari 2008 een rapport uitgebracht naar aanleiding van een
7

calamiteitenonderzoek bij De Koppeling, die toen net gestart was met gesloten jeugdzorg. Tijdens
een begeleid verlof was een pupil weggelopen en deze werd vervolgens verdacht van het doden van
een avondwinkelier. In dit rapport heeft de inspectie de minister aanbevolen erop toe te zien dat de
aanbieders van gesloten jeugdzorg concrete normen ontwikkelen voor het verlenen van verlof aan
jongeren met gewelddadig en / of crimineel gedrag.

In zijn brief aan de Tweede Kamer van 4 april 2008 heeft de minister voor Jeugd en Gezin op de
beide inspectierapporten gereageerd. Zo heeft hij laten weten dat de Inspectie jeugdzorg vóór 1
september 2008 samen met een afvaardiging van de gesloten jeugdzorgaanbieders ‘veldnormen’
opstelt. De instellingen moeten per 1 september 2008 in ieder geval beleid hebben voor het
toepassen van vrijheidsbeperkende maatregelen en voor het toekennen van verlof. De minister heeft
met de inspectie afgesproken dat de inspectie eind 2008 het beleid van de instellingen zal toetsen.

Ook de inspectie vindt toezicht op de gesloten jeugdzorg van groot belang, omdat het gaat om een
risicovol zorgaanbod, waarin de grondwettelijke vrijheid van kinderen of jongeren wordt beperkt.
6

Veilige Behandeling in gesloten jeugdzorg: streven naar waarborgen. Utrecht, januari 2008.

7

Verlof bij gesloten jeugdzorg casus Amstelveen: omgaan met risico’s. Utrecht, januari 2008.

27

Inspectie jeugdzorg

2.

Voorstel toezicht

Het voorstel van de Inspectie jeugdzorg over de verdere inrichting van het toezicht op de instellingen
voor gesloten jeugdzorg bestaat uit drie onderdelen:
-

het toezicht op nieuwe initiatieven en voormalige JJI’s: entreetoets;

-

stapsgewijs toezicht op alle instellingen voor gesloten jeugdzorg op basis van de ‘veldnormen’;

-

niet gepland toezicht.

Na het voorstel volgt een toelichting.

Voorstel
Toezicht op nieuwe initiatieven en voormalige JJI’s in de gesloten jeugdzorg: “entreetoets”
De inspectie toetst de veiligheid van het behandelklimaat bij het nieuwe zorgaanbod in een onderzoek
vergelijkbaar met dat bij de eerste vier initiatieven gesloten jeugdzorg. Wel past de inspectie het eigen
toetsingskader aan de nu ontwikkelde ‘veldnormen’ aan.
De nieuwe initiatieven betreffen:
1. De Koppeling in Amsterdam en Jeugdzorg Extra (Jeugdformaat Jutters Combinatie) in Den Haag
▪

2008. Rapportage winter 2008/2009.

2. Transferium te Heerhugowaard
▪

2009. Rapportage najaar 2009.

3. Nog onbekende zorgaanbieders Zuid-Holland / Haaglanden / Rotterdam
▪

2010. Rapportage najaar 2010.

De inspectie streeft ernaar de toezichtlast zo klein mogelijk te houden door overlappend toezicht te
vermijden. De nieuwe initiatieven krijgen naast de entreetoets ook het jaarlijkse stapsgewijze toezicht
op alle instellingen voor gesloten jeugdzorg (zie verderop). De thema’s uit het stapsgewijze toezicht
op alle instellingen worden zoveel mogelijk in één toezicht tegelijkertijd met de entreetoets bij de
nieuwe initiatieven getoetst. In 2008-2009 gaat het stapsgewijze toezicht over de rechtspositie van de
jongere en het toekennen van verlof.

De voormalige JJI’s
De Inspectie jeugdzorg toetst de veiligheid in de voormalige justitiële jeugdinrichtingen die inmiddels
gesloten jeugdzorg aanbieden in het vervolgtoezicht JJI samen met drie collega inspecties: de
Inspectie voor de Gezondheidszorg, de Inspectie van het Onderwijs en de Inspectie voor de
Sanctietoepassing. Er is daarom geen aanleiding voor extra onderzoek naar de veiligheid na de start
als instelling voor gesloten jeugdzorg.

Het betreft hier:
1. De eerste tranche: de O.G. Heldring Stichting in Zetten, Icarus (het Keerpunt in Cadier en Keer),
Harreveld Alexandra in Almelo, Het Poortje in Groningen, en Rentray in Eefde, die per 1 januari
2008 een instelling voor gesloten jeugdzorg zijn;

28

Inspectie jeugdzorg

2. De tweede tranche: De Heuvelrug Lindenhorst in Zeist en Den Engh in Den Dolder en
Ossendrecht die per 1 januari 2009 (deels) een instelling voor gesloten jeugdzorg zijn;
3. De derde tranche: de nog onbekende (locaties van) justitiële jeugdinrichtingen die per 1 januari
2010 een instelling voor gesloten jeugdzorg zijn.
Stapsgewijs toezicht op basis van de ‘veldnormen’
Inmiddels zijn de ‘veldnormen’ vastgelegd in het Kwaliteitskader Gesloten Jeugdzorg.

8

Het nieuwe zorgaanbod is nog in ontwikkeling, daarom staan in het stuk drie stadia waarin de
aanbieders van gesloten jeugdzorg moeten gaan voldoen aan de normen.
De inspectie volgt de stadia die zijn aangegeven en houdt toezicht op alle aanbieders van gesloten
jeugdzorg in stadia, waarbij het accent ligt op de volgende thema’s uit het Kwaliteitskader Gesloten
Jeugdzorg:
9

1. gesloten leefomgeving , met name de rechtspositie van de jeugdige inclusief de toekenning van
verlof:


2008-2009, onderzoek naar beleid en praktijk. Rapportage voorjaar 2009.
10

2. behandel- en opvoedplanning, opvoeding en personeel :


2009-2010, onderzoek naar beleid en praktijk. Rapportage voorjaar 2010.
11

3. behandeling, dagprogramma en ketensamenwerking :


2011-2012, onderzoek naar beleid en praktijk. Rapportage voorjaar 2012.

Alle aanbieders van gesloten jeugdzorg houdt in dat in dit toezicht ook (locaties van) voormalige
justitiële jeugdinrichtingen worden onderzocht. Om overlap te vermijden zal de inspectie nu bij
voorkeur de locaties onderzoeken die nog niet op dat thema zijn onderzocht in het grote JJI
onderzoek van de gezamenlijke inspecties.
Waar mogelijk en gewenst (met name in het derde stadium) werkt de Inspectie jeugdzorg ook in dit
toezicht in de toekomst samen met collega inspecties.

Niet gepland toezicht
Uiteraard kan de Inspectie jeugdzorg te allen tijde naar aanleiding van klachten van burgers, signalen
van professionals of meldingen van calamiteiten tussentijds een specifiek onderzoek naar één van de
instellingen voor gesloten jeugdzorg instellen.
De inspectie analyseert en beoordeelt klachten, signalen en meldingen met het oog op de veiligheid
van het kind. De inspectie verricht dit ongeplande toezicht met als doel dat de instellingen leren van
wat er mis is gegaan en verbeteringen in de kwaliteit aanbrengen.

8

Het Kwaliteitskader Gesloten Jeugdzorg, MO Groep, Utrecht, september 2008.
Thema 1 uit het Kwaliteitskader Gesloten Jeugdzorg.
10
Thema 2, 4 en 7 uit het Kwaliteitskader Gesloten Jeugdzorg; thema 2 behandel- en opvoedplanning betreft voorwaarden
voor systematisch werken.
11
Thema’s 3, 5 en 6 uit het Kwaliteitskader Gesloten Jeugdzorg.
9

29

Inspectie jeugdzorg

Toelichting op het voorstel
Toezicht op nieuwe initiatieven en voormalige JJI’s in de gesloten jeugdzorg: “entreetoets”
De inspectie is met de minister voor Jeugd en Gezin van oordeel dat elk nieuw initiatief voor gesloten
jeugdzorg na een startperiode door de inspectie dient te worden getoetst op de voorwaarden voor
een veilige behandeling. Dit geldt voor de huidige instellingen die nog niet zijn getoetst en voor
toekomstige instellingen.
Een aantal instellingen is al door de inspectie(s) getoetst:
-

in 2006 en 2007 zijn vier projecten gesloten jeugdzorg getoetst op de voorwaarden voor een
veilige behandeling (zie paragraaf 1);

-

In 2007 is de veiligheid van alle justitiële jeugdinrichtingen getoetst door de Inspectie jeugdzorg in
samenwerking met drie collega inspecties, de Inspectie voor de Gezondheidszorg, de Inspectie
van het Onderwijs en de Inspectie voor de Sanctietoepassing.

12

Hieruit zijn verbetertrajecten

voortgevloeid waarop de samenwerkende inspecties vervolgtoezicht houden. Als een voormalige
justitiële jeugdinrichting inmiddels een instelling voor jeugdzorg is, laat dat onverlet dat de
tekortkomingen die de inspecties in 2007 hebben geconstateerd, moeten worden opgeheven. De
minister voor Jeugd en Gezin onderschrijft dit in de eerder genoemde brief aan de Tweede
Kamer.
Stapsgewijs toezicht op veldnormen
Naar aanleiding van aanbevelingen van de Inspectie jeugdzorg, hebben afgevaardigden van de
gesloten jeugdzorgaanbieders samen met de betrokken inspecties in de afgelopen maanden
‘veldnormen’ opgesteld. Inmiddels zijn de veldnormen vastgelegd in het Kwaliteitskader Gesloten
Jeugdzorg

13

en vastgesteld door de MOgroep. De inspectie heeft hierin ook samengewerkt met de

Inspectie voor de Gezondheidszorg en met de Inspectie van het Onderwijs.
Het nieuwe zorgaanbod is nog in ontwikkeling, daarom staan in het stuk drie stadia waarin de
aanbieders van gesloten jeugdzorg moeten gaan voldoen aan de normen. De instellingen hoeven dus
niet per 1 september 2008 aan alle normen te voldoen. Aan de eerste groep normen moeten de
instellingen met ingang van 2008 voldoen, aan de tweede groep normen met ingang van 2009 en aan
de derde groep normen uiterlijk in 2011.
Uiteraard dienen de instellingen te allen tijde te voldoen aan de normen die afkomstig zijn uit de Wet
op de jeugdzorg. Dit geldt ook voor de voorwaarden die de instellingen moeten scheppen voor
opvoeding en behandeling. Aan deze normen moet vanaf de aanvang van het aanbieden van
gesloten jeugdzorg voldaan worden.

12
13

Veiligheid in justitiële jeugdinrichtingen: opdracht met risico’s. Utrecht september 2007.
Het Kwaliteitskader Gesloten Jeugdzorg, MO Groep, Utrecht, september 2008.

30

Inspectie jeugdzorg

Aansluiten op eerder toezicht: vrijheidsbeperkende maatregelen en verlofregeling
De minister voor Jeugd en Gezin heeft naar aanleiding van de aanbevelingen die de inspectie in haar
rapportages over de gesloten jeugdzorg in 2008 heeft gedaan, de inspectie verzocht om eind 2008 te
rapporteren hoe de kwaliteit van het beleid op het gebied van vrijheidsbeperkende maatregelen en
van het verlofbeleid in de gesloten jeugdzorg is.
De inspectie wil aan dit verzoek voldoen, mede omdat zij eraan hecht te onderzoeken of de
instellingen verbeteringen aanbrengen naar aanleiding van haar toezicht.
Toekomstige ontwikkelingen in het toezicht
De inspectie wil op termijn het toezicht op de aanbieders van gesloten jeugdzorg vormgeven als
‘toezicht op toezicht’. Dit sluit aan op het streefbeeld dat de instellingen voor gesloten jeugdzorg in
januari 2008 hebben uitgebracht. Hierin is sprake van het uitvoeren van pilot-audits in 2010 ter
ondersteuning van het ontwikkelen van een instrument waarmee in 2011 alle instellingen getoetst
kunnen worden.

14

Over het vormgeven van het toekomstige inspectietoezicht als ‘toezicht op toezicht’

zal de inspectie eerst overleg voeren met het ministerie en met het ‘veld’.

3.

Informatiebronnen

Inspectie jeugdzorg
• Veilige Behandeling in gesloten jeugdzorg: streven naar waarborgen. Utrecht, januari 2008.
• Veiligheid in justitiële jeugdinrichtingen: opdracht met risico’s. Onderzoek van de Inspectie
jeugdzorg, de Inspectie voor de Gezondheidszorg, de Inspectie van het Onderwijs en de
Inspectie voor de Sanctietoepassing. Utrecht, september 2007.
• Verlof bij gesloten jeugdzorg casus Amstelveen: omgaan met risico’s. Inspectie jeugdzorg,
januari 2008.
• Een veilig behandelingsklimaat. Onderzoek naar het project gesloten behandeling Horizon.
Utrecht, september 2006;
• Een veilig behandelingsklimaat? Onderzoek naar het project gesloten behandeling Hand in
Hand. Utrecht, januari 2008
• Een veilig behandelingsklimaat? Onderzoek naar het project gesloten behandeling De juiste
Hulp? Natuurlijk de Hoenderloo groep. Utrecht, januari 2008
• Een veilig behandelingsklimaat? Onderzoek naar het project gesloten behandeling Paljas
Plus/Tender. Utrecht, januari 2008
Ministerie voor Jeugd en Gezin
• Brief van minister Rouvoet aan de Tweede Kamer, JZ/GJ-2834004. Den Haag, 4 april 2008.

14

Streefbeeld JeugdZorgPlus p. 16.

31

Inspectie jeugdzorg

MOgroep
• Kwaliteitskader Gesloten Jeugdzorg. Utrecht, september 2008.
Nederlandse instellingen voor gesloten jeugdzorg, in dialoog met de ministeries voor Jeugd en Gezin
en Justitie
Plus

• Streefbeeld JeugdZorg

32

. Méér dan gesloten Jeugdzorg. Januari 2008.