Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2016–2017

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2731
Vragen van de leden Fritsma, Maeijer en Wilders (allen PVV) aan de
Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie over het bericht dat Italië weer wordt
overspoeld met migranten (ingezonden 29 juni 2017).
Antwoord van Staatssecretaris Dijkhoff (Veiligheid en Justitie) mede namens
de Minister van Buitenlandse Zaken (ontvangen 18 september 2017).
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het bericht «Geen strobreed in de weg. Libische
kust zo lek als een mandje» waarin wordt gesteld dat er in twee dagen tijd
ruim 13.500 migranten via Libië Italië binnenkwamen?1
Antwoord 1
Ja
Vraag 2
Klopt het dat alleen de laatste twee dagen al 13.500 migranten Italië hebben
bereikt? Zo ja, bent u het dan met de heer Tusk eens dat niets heeft geholpen
om de stroom migranten te stoppen?
Realiseert u zich dat deze stormloop op Europa het resultaat is van het
wanbeleid om iedereen actief naar Europa te brengen?
Antwoord 2
Gegevens van de Europese Commissie bevestigen dat in de laatste week van
juni ruim 12.000 migranten in Italië zijn aangekomen. Het aantal aankomsten
wisselt echter sterk, mede afhankelijk van de weersomstandigheden. In
vergelijking met dezelfde periode vorig jaar is sprake van een zeer lichte
stijging van ongeveer 1%. Tot en met 30 juli jl. zijn in 2017 circa 94.800
migranten in Italië aangekomen. Tot op heden blijft de eerder verwachte
grote toename van het aantal aankomsten uit.
Dat een onverminderd aantal migranten hun levens blijven wagen door
gebruik te maken van de cynische diensten van mensensmokkelaars is
evident en onacceptabel. Het kabinet is dan ook verheugd met het actieplan
dat de Europese Commissie op 4 juli presenteerde met aanvullende acties om
de druk op de Centraal-Mediterrane route te verlichten. Het ingezette beleid
zal verder worden geïntensiveerd en er zal voortgebouwd worden op de

1

ah-tk-20162017-2731
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2017

Telegraaf, 28 juni 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

1

reeds behaalde resultaten. Zoals ook weer door recente berichtgeving is
bevestigd2, is een recordaantal migranten vanuit Libië en andere transitlanden langs de route zoals Niger vrijwillig teruggekeerd naar hun landen van
herkomst. Ook is de Libische Kustwacht steeds beter in staat om de eigen
territoriale wateren te controleren en wordt mede daardoor voorkomen dat
nog meer migranten in levensbedreigende situaties op zee komen. Dit
verklaart ook deels waarom het aantal aankomsten t.o.v. vorig jaar relatief
gelijk loopt en bevestigt het belang om deze aanpak voort te zetten.
Vraag 3
Hoeveel van de migranten die Italië hebben bereikt, reizen uiteindelijk door
naar de overige EU-landen?
Antwoord 3
Migranten worden in Italië middels de hotspotaanpak geregistreerd en
opgevangen, waarna men een asielaanvraag kan doen. Indien de asielzoeker
in aanmerking komt voor herplaatsing, kan deze worden overgebracht naar
een andere EU lidstaat. Indien de asielaanvraag wordt afgewezen of daar
geen sprake van is, is terugkeer aan de orde. Italië heeft meerdere maatregelen getroffen, waaronder een intensivering van grenscontroles, om te
voorkomen dat migranten onrechtmatig doorreizen naar andere EU lidstaten
en daar asiel aanvragen. Indien dat onverhoopt toch gebeurt, worden zij in
beginsel op basis van de Dublinverordening teruggestuurd naar Italië.
In het Actieplan van 4 juli jl. dringt de Commissie er bij Italië op aan om
reeds aangekondigde maatregelen versneld door te voeren. Deze maatregelen zijn er vooral op gericht om de terugkeerinspanningen te vergroten.
Expliciet wordt Italië opgeroepen om het aantal locaties waar de hotspotaanpak wordt toegepast te vergroten, de opvang- en detentiecapaciteit significant
uit te breiden en maatregelen te introduceren die de detentietermijn
verlengen en de asielprocedures, inclusief de bezwaarprocedures, te
verkorten. De Commissie stelt hiervoor per direct € 35 miljoen ter beschikking.
Tijdens de informele JBZ-raad van 6 en 7 juli jl. is ook gesproken over de
ondersteuning aan Italië om een effectief migratiebeleid te voeren. De
lidstaten hebben daarvoor hun steun uitgesproken. Het is duidelijk dat het
merendeel van de migranten die aankomen in Italië geen zicht op legaal
verblijf in de EU heeft. Het verbeteren van terugkeer is dan ook noodzakelijk
om de situatie in Italië beheersbaar te kunnen houden.
Vraag 4 en 5
Klopt het dat migranten steeds dichter bij de Libische kust worden opgepikt?
Zo ja, op welke afstand van de Libische kust kunnen de migranten overstappen op de pendeldienst naar Italië?
Kunt u aangeven hoe dit gebied zich de afgelopen jaren heeft ontwikkeld?
Antwoord 4 en 5
Uitgangspunt is dat buitenlandse schepen niet zonder toestemming de
territoriale wateren van een kuststaat betreden. Volgens het zeerecht is deze
afstand maximaal twaalf zeemijl (ruim 22 kilometer) uit de kust. Uit onder
andere informatie van Frontex en de Italiaanse Kustwacht3, blijkt dat schepen
van hulporganisaties de afgelopen jaren steeds dichter bij deze grens zijn
gaan varen.
Vraag 6
Klopt het dat meer dan een derde van de migranten door non gouvernementele organisaties (ngo’s) worden opgepikt en vervolgens naar EU-havens
worden gebracht? Zo ja, welke ngo’s zijn dat?
2

http://nos.nl/artikel/2186129-plotseling-veel-minder-bootvluchtelingen-naar-italie-onduidelijkwaarom.html
3
Zie bijvoorbeeld Frontex: Frontex Risk Analysis 2017, blz. 32 (http://frontex.europa.eu/assets/
Publications/Risk_Analysis/Annual_Risk_Analysis_2017.pdf) en Italiaanse Kustwacht:
Jaarverslag MRCC 2016 «Search and Rescue Activity and Migratory flows in Central Mediterranean Sea», blz 15 en verder (http://www.guardiacostiera.gov.it/en/Documents/search-andrescue-activity/search-and-rescue-activity-and-migratory-flows-in-central-mediterraneansea.pdf)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

2

Antwoord 6
Naast de Europese missies EUNAVFOR MED Sophia en Frontex-operatie
Triton, zijn verschillende non-gouvernementele organisaties in het Middellandse Zeegebied actief. Onder coördinatie van de Italiaanse autoriteiten
nemen zij, naast de genoemde operaties en koopvaardijschepen, deel aan
reddingsacties en nemen zij drenkelingen aan boord. Het gaat om zowel
non-gouvernementele organisaties als Médecins Sans Frontières, Save the
Children, Sea Watch, SOS Mediterranee, Sea Eye, Jugend Rettet en anderen
als particuliere initiatieven zoals MOAS. Volgens verschillende schattingen
worden ca. 40% van de migranten die in Italië aankomen via de Centraal
Middellandse Zeeroute door ngo’s aan wal gebracht.
Vraag 7
Kunt u garanderen dat deze ngo’s op geen enkele wijze direct of indirect
Nederlands belastinggeld ontvangen?
Antwoord 7
Zoals in de beantwoording op eerdere schriftelijke vragen is aangegeven,
ontvangen deze organisaties geen subsidies of andere vormen van financiering voor hun activiteiten op de Middellandse Zee.4
Tijdens het Algemeen Overleg ter voorbereiding op de informele JBZ-raad
van 6 en 7 juli jl. is ook over dit onderwerp gesproken. Deze organisaties
verrichten in de meeste gevallen ook ander werk en leveren belangrijke
bijdragen aan bijvoorbeeld de opvang van migranten en de bescherming van
(alleenstaande) minderjarigen in de regio, maar ook in Europa. Het is dan ook
niet wenselijk om alle ngo’s op voorhand over één kam te scheren. Het
kabinet meent dat de uitkomsten van het Italiaanse onderzoek naar de
vermeende betrokkenheid van ngo’s bij mensensmokkel eerst moeten worden
afgewacht, alvorens conclusies te trekken over de financiële relatie met deze
organisaties.
Vraag 8
Hoeveel (vracht)schepen die onder Nederlandse vlag varen zijn betrokken bij
deze vorm van mensensmokkel? Hoe gaat u ervoor zorgen dat er geen
schepen onder Nederlandse vlag meer fungeren als pendeldienst voor
bootmigranten?
Antwoord 8
Het is het kabinet bekend dat verschillende koopvaardijschepen die onder de
Nederlandse vlag varen op hun doorreis door het Middellandse Zeegebied,
gehoor hebben gegeven aan verzoeken van de Italiaanse overheid om deel te
nemen aan reddingsoperaties op zee, conform hun verplichting op grond van
het geldende zeerecht. Hoeveel en welke dit precies zijn is niet bekend.
Schepen zijn niet verplicht hun deelname aan reddingsoperaties die op
verzoek van andere kuststaten plaatsvinden te melden bij de autoriteiten van
de vlaggenstaat.
Voordat een schip in Nederland teboekgesteld kan worden, moet een
aanvraag worden ingediend bij de Inspectie Leefomgeving en Transport voor
een nationaliteitsverklaring, waarbij gegevens moeten worden overgelegd
waaruit kan worden afgeleid dat de reder of eigenaar voldoet aan de
vereisten voor inschrijving. Zo wordt zekerheid verschaft dat het schip bestaat
en dat degene die de aanvraag voor inschrijving indient daadwerkelijk de
gerechtigde is van het schip of namens de gerechtigde optreedt (identificatie
van schip en eigenaar). Na inschrijving in het scheepsregister is het schip een
Nederlands schip. Daarna kan de reder of eigenaar een zeebrief aanvragen
waarmee wordt aangetoond dat het schip gerechtigd is de vlag van het
Koninkrijk te voeren. Dit geldt ook voor pleziervaartuigen.
Kortom, het enkel voeren van de Nederlandse vlag betekent nog niet dat er
een vlaggenstaatrelatie ontstaat. Hiervoor is inschrijving in het scheepsregister benodigd.
Naast een vlaggenstaatrelatie kunnen ook op een andere wijze relaties tussen
Nederland en de eigenaren en bemanning van een schip bestaan. Welke

4

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2016–2017, nr. 1827.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

3

juridische consequenties dat heeft, zal per individueel geval moeten worden
beoordeeld.
Voor zover het kabinet bekend, staat op dit moment alleen ten aanzien van de
«Iuventa» vast – dat wordt gebruikt door de Duitse ngo Juggend Rettet – dat
dit een ngo schip is dat onder de Nederlands vlag vaart tussen Libië en Italië.
Dit schip is onderdeel van een lopend Italiaans strafrechtelijk onderzoek.
Vraag 9
Welke rol speelt de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM) in dit
geheel? Hoeveel Nederlands belastinggeld gaat er naar deze organisatie?
Antwoord 9
IOM richt zich op het bevorderen van waardige, ordelijke en veilige manieren
van migratie en op het bestrijden van irreguliere migratie. IOM beschikt over
operationele capaciteit om transit- en herkomstlanden te ondersteunen bij het
versterken van hun migratiemanagement en om de bescherming van
vluchtelingen en kwetsbare migranten te verbeteren. Daarnaast levert IOM
een belangrijke bijdrage aan het ondersteunen van landen op het gebied van
vrijwillige terugkeer en herintegratie van ex-asielzoekers en irreguliere
migranten in hun landen van herkomst. Voor 2017 is een Nederlandse
bijdrage van EUR 22 miljoen aan IOM-programma’s voorzien. Hiermee wordt
een breed scala aan activiteiten ondersteund, zoals de vrijwillige terugkeer
van ex-asielzoekers en irreguliere migranten uit Nederland, de inzet van
diaspora voor ontwikkeling in hun land van oorsprong, de terugkeer en
herintegratie van gestrande migranten vanuit Libië en Marokko en dataverzameling over migratiestromen in Oost- en Noord-Afrika.
Vraag 10
Deelt u de mening van het IOM dat «With 244 million people on the move,
migration is inevitable, necessary, and desirable»? Zo ja, hoe staat dit in
verhouding tot het doel om de migratiestroom een halt toe te roepen? Zo
nee, wanneer zet u de financiering van deze organisatie stop?
Antwoord 10
De uitspraak van IOM verwijst naar reguliere migratie. Verreweg het grootste
deel van de migratie in de wereld is regulier. De huidige migratieproblematiek in Nederland en Europa hangt vooral samen met illegale en irreguliere
migratiestromen, die plaatsvinden buiten de geldende regelgeving om. Het
kabinet spant zich in om irreguliere migratie tegen te gaan, de grondoorzaken
van migratie te adresseren, en migratiestromen richting Europa beheersbaar
te houden. IOM levert hieraan een zichtbare bijdrage. Het kabinet ziet
derhalve geen reden om de financiering van deze organisatie stop te zetten
Vraag 11
Waarom blijft u vasthouden aan de falende EU-grensbewaking in plaats van
dat u onze eigen nationale grenzen sluit voor alle asielzoekers en immigranten uit islamitische landen?
Antwoord 11
Zoals u bekend, vindt het kabinet dat het categorisch sluiten van de Nederlandse grenzen voor bepaalde groepen mensen geen realistische, laat staan
een structurele oplossing is voor het complexe migratievraagstuk. De
Grondwet staat discriminatie niet toe. Een dergelijke maatregel miskent
bovendien de negatieve impact op de Nederlandse economie. In plaats van
achter onze grenzen te wachten, spant het kabinet zich in om in samenwerking met Europese partners, de Europese Commissie en belangrijke landen
van transit en herkomst, afspraken te maken om deze migratie- en vluchtelingenstromen beheersbaar te houden. Een alomvattende aanpak is nodig. Zo’n
aanpak kan Nederland niet alleen uitvoeren, maar dient in Europees verband
plaats te vinden.
Voor een verdere uitleg, verwijst het kabinet u naar de eerdere beantwoording van deze zelfde vraag.5

5

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2016–2017, nr. 1897.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, Aanhangsel

4