Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

32 827

Toekomst mediabeleid

Nr. 41

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 20 juli 2012
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft op
13 juni 2012 overleg gevoerd met minister Van Bijsterveldt-Vliegenthart
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over:
− de brief van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap d.d. 6 december 2011 met de evaluatie van het Stimuleringsfonds voor de Pers (32 827, nr. 28);
− de brief van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap d.d. 7 maart 2012 met het verslag van een schriftelijk
overleg inzake het evaluatieverslag van het Stimuleringsfonds
voor de Pers (32 827, nr. 31);
− de brief van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap d.d. 6 december 2011 met het onderzoek naar de positie
van Nederlandse persbureaus in de nieuwsketen en een
adviesrapport inzake Regionale Media Centra (31 777, nr. 26);
− de brief van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap d.d. 6 maart 2012 over publieke-private samenwerking
op mediagebied (32 827, nr. 30);
− de brief van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap d.d. 1 juni 2012 met het verslag van een schriftelijk
overleg inzake publiek-private samenwerking op mediagebied
(32 827, nr. 33);
− de brief van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap d.d. 5 december 2011 over lokale publieke omroep
(32 827, nr. 29);
− de brief van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap d.d. 11 mei 2012 met het jaarverslag 2011 Commissariaat voor de Media (33 000 VIII, nr. 190);
− de brief van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap d.d. 4 mei 2012 over toekomstige mediavoorziening
voor de Caribische eilanden (32 033, nr. 11).

kst-32827-41
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 41

1

Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap,
Van Bochove
De griffier van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
De Kler

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 41

2

Voorzitter: Elias
Griffier: Arends
Aanwezig zijn acht leden der Kamer, te weten: Bosma, Braakhuis, Van
Dam, Van Dijk, Elias, Van der Ham, Haverkamp en Van Miltenburg,
en minister Van Bijsterveldt-Vliegenthart van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap, die vergezeld is van enkele ambtenaren van haar ministerie.
De voorzitter: Ik heet alle aanwezigen welkom, de minister in het
bijzonder, maar ook de mensen op de publieke tribune en diegenen die
ons anderszins volgen. Aan de orde is een AO over het persbeleid en de
lokale publieke omroep.
De heer Bosma (PVV): Voorzitter. Je zult maar journalist zijn bij NRC
Handelsblad en een jaar lang allerlei dingen hebben opgeschreven: dat er
een Arabische lente is, dat Israël is bezet, dat de mens invloed heeft op
het klimaat, dat de moslimimmigratie leidt tot culturele verrijking, dat
kunstsubsidies een vorm van beschaving zijn, en hopen op een schouderklopje en denken dat het allemaal goed komt. En dan wordt je bedrijf
overgenomen door iemand met onvervalste progressieve credentials.
Iemand die al bij de oprichting lid geworden is van de SP, oud-lid van het
Marxistisch-Leninistisch Centrum, oud-lid van de Kommunistische
Eenheidsbeweging Nederland (marxistisch-leninistisch) en voormalig
drager van een rouwband bij de dood van Mao-Tse-Tung, moordenaar
van 100 miljoen mensen. Je denkt dat je carrière in een rustig vaarwater
terechtkomt, maar dan word je ontslagen. Bij NRC Handelsblad
verdwenen 30 van de 350 mensen; dat is behoorlijk. Je denkt dan dat dit
alles is. Dat is echter niet zo. De heer Sauer, de man die NRC Handelsblad
heeft gekocht samen met Egeria, een investeringsvehikel dat geen
verstand heeft van media en dus goed luistert naar de heer Sauer, gaat
nog eens flink tekeer in het eigen vermogen van NRC Media waardoor de
solvabiliteit en de liquiditeit gevaar lopen. Dat zegt de or althans. Dit lijkt
me een vorm van roofsocialisme. De heer Sauer werd bij de oprichting lid
van de SP, een partij die zich afzet tegen een bonuscultuur, maar nu kent
hij zichzelf «een buitensporig superdividend» toe van tweeënhalf keer de
winst, dat wil zeggen 12,5 mln.
Mevrouw Van Miltenburg (VVD): Ik heb een punt van orde. Het is erg
lastig om een debat te voeren terwijl er een boor doorheen drilt.
Misschien is het wel heel toepasselijk, een opvolger van de hamer en de
sikkel. En dat juist tijdens deze geweldige inbreng.
De voorzitter: Ik vond dat die inbreng juist onder het boren wel door kon
ga maar ik geloof dat we kunnen vervolgen.
De heer Bosma (PVV): Ik dank de voorzitter voor dit stukje suspense
tijdens mijn bijdrage. Ik had het over de SP-bonuscultuur. Ik had het over
het roofsocialisme dat nu plaatsvindt bij NRC Media: tweeënhalf keer de
jaarwinst uit het bedrijf halen en daardoor de solvabiliteit en de liquiditeit
in gevaar brengen. En deze zaak staat niet op zichzelf. Bij de hoorzitting
die we recentelijk hadden, werd ook ter sprake gebracht dat Wegener
financieel wordt uitgewoond door Mecom, het Engelse bedrijf. We hebben
gezien dat PCM zijn bestaan in gevaar gebracht zag door Apax, ook
Britten. Ik ben een groot voorstander van de vrije markteconomie, maar
als krantenbedrijven op deze manier allemaal financieel worden uitgewoond door derden, loopt de pluriformiteit op den duur gevaar. Ik hoor
graag wat de minister hiervan vindt. Ik begrijp dat haar mogelijkheden
klein zijn, maar het lijkt me toch dat dit een groot gevaar is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 41

3

Het is fijn dat collega Haverkamp ervoor zorgde dat we wat later aan deze
bijeenkomst begonnen. Nu kunnen we wat actuele dingen meenemen. Ik
ben erg blij met de televisiegids van De Telegraaf die eindelijk het dossier
over de programmagegevens, dat al twintig jaar speelt, weer eens
openbreekt. We hebben de initiatiefwet gehad die wel vier keer van naam
is veranderd. De huidige eigenaar, de heer Van der Ham, is inmiddels ook
al weer verdwenen. We zien uit naar de zesde naamgever. De initiatiefwet
is een beetje uit de markt gehaald doordat er een motie kwam met
betrekking tot het verkopen van de programmagegevens waarmee ik heel
blij was. Nu doet De Telegraaf iets anders: men koopt de gegevens niet
maar haalt deze uit de vrije nieuwsgaring en stelt daarmee zo’n televisiegidsje samen. Hoe verhoudt dit zich tot de mening van de Kamer dat de
programmagegevens verkocht moeten worden? Hoe staat de minister in
deze zaak? Ik weet dat deze zaak onder de rechter ligt, maar het is wel een
heel interessante en pikante zaak.
Bij de hoorzitting kwam de volgende klacht van de krantenbedrijven
evenzeer ter sprake. De krantenbedrijven willen expanderen naar de
nieuwe media en komen daar de publieke omroep, de staatsomroep,
tegen. Als men dat in het verleden zei, werd men vaak weggezet als
onderdeel van de Telegraaflobby. Tot mijn grote blijdschap zit nu ook de
Volkskrant op die lijn en ziet de concurrentie van de staatsomroep. Men
concurreert op het gebied van eyeballs, dus kijkers. Als men naar de site
van de Nederlandse Omroepstichting (NOS) gaat, kan men op dat
moment niet naar de site van de Volkskrant gaan.
Er kwam een nog veel interessanter punt naar voren, namelijk de
concurrentie op het gebied van de gross rating points (grp’s), oftewel de
advertentietarieven. De kranten klagen erover dat de advertentietarieven
dalen doordat de staatsomroep in de advertentiemarkt zit, en niet alleen
online. Deelt de minister deze bezwaren? Nu word ik weer gestoord door
de bel, maar ik sla me er manhaftig doorheen.
De voorzitter: U kennende weet ik dat u er een complot in zult zien. We
wachten even tot de bel afgelopen is.
De heer Bosma (PVV): Deelt de minister de klacht van de kranten dat er
sprake is van een negatief effect op de advertentietarieven doordat we
een publieke omroep hebben die zich niet alleen hoeft te bedruipen uit
advertentietarieven zoals de dagbladen dat wel moeten, maar bijvoorbeeld ook geld krijgt van de belastingbetaler?
Het laatste onderwerp is FunX. Hoe staat het daarmee? De minister
bezuinigt 200 mln. op de media en schraapt dat geld op een aantal zaken
bij elkaar. FunX moet bijvoorbeeld stoppen omdat de minister het geen
geld meer geeft. Komen die frequenties, die heel veel geld waard zijn
maar die ze gratis hebben gekregen, nu vrij? Hoe worden die frequenties
verdeeld?
De heer Jasper van Dijk (SP): Voorzitter. Door al dat bellen en boren is
mij het betoog van de heer Bosma volledig ontgaan. Misschien mag hij
het nog een keer houden?
De heer Bosma (PVV): Roofsocialisme.
De heer Jasper van Dijk (SP): Dat is een neologisme. Mijn complimenten.
Ik onderschrijf het belang van een goede nieuws- en informatievoorziening in ons land. Die is van cruciaal belang voor het functioneren van
onze parlementaire democratie zowel regionaal als landelijk, aldus
minister Van Bijsterveldt in antwoord op mijn schriftelijke vragen. Ik deel
deze opvatting voor de volle 100%. We spreken over persbeleid en
daartoe is alle aanleiding want er is sprake van een proces van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 41

4

verschraling. We zien met name regionaal en lokaal een verlies aan
kritische journalistiek. Als de macht niet meer wordt gecontroleerd, is dat
een ondermijning van de democratie. Bovendien voorziet een goede
pluriforme nieuwsvoorziening in een belangrijke informatiebron.
Er zijn plaatsen waar nauwelijks nog een kritische pers te vinden is, maar
waar wel tientallen communicatiemedewerkers in dienst zijn van
gemeenten en provincies. Er is geen journalist meer op de tribune van de
gemeenteraad te vinden, maar er zijn meer dan genoeg voorlichters. Wat
vindt de minister van deze discrepantie? Hoe krijgt de bevolking een
onafhankelijke blik op het beleid? Hoe kan de kritische nieuwsvoorziening
gewaarborgd blijven? Dat is een belangrijke vraag voor ons.
Welke rol kan de overheid hierbij spelen? De overheid kan innovatie
steunen en daartoe kan het Persfonds dienen. Er zijn veel creatieve ideeën
rond nieuwsvoorziening maar die hebben soms wel een steuntje in de rug
nodig. Het is immers niet gemakkelijk om winstgevend te worden in de
digitale wereld. Is de minister het met ons eens dat dit soort initiatieven
steun verdienen?
We kunnen bezien of de regionale pers meer kan samenwerken met de
regionale omroepen. Hoe kijkt de minister daartegen aan? Gaat de
minister werk maken van de adviezen van de commissie-Brinkman, fiscale
maatregelen zoals een lager btw-tarief, samenwerking in de distributie en,
zoals ik al zei, minder communicatiemedewerkers en persvoorlichters? Er
valt veel geld te besparen als ze bijvoorbeeld een maximum stelt aan het
budget voor communicatie bij gemeenten en andere overheden.
Ten slotte kunnen we bezien of een volwaardiger Mediafonds uitkomst
kan bieden. Digitale media, dagbladen en andere nieuwsbronnen zouden
aanspraak kunnen maken op zo’n fonds. Dat gebeurt ook in andere
landen. Uiteraard moet de onafhankelijkheid vooropstaan. Wil de minister
die mogelijkheid verkennen?
De lokale omroep kan bijdragen aan een goede nieuwsvoorziening. Er is
een convenant tussen gemeenten en omroepen, maar de bekostiging kan
een probleem zijn. Hoe gaat een kleine omroep in de regio de kosten
dragen? Hoe wordt de kwaliteit gewaarborgd als dit niet lukt? Wat kan de
minister doen om een duurzame toekomst van de persbureaus te
garanderen?
Ik grijp deze gelegenheid om een heel andere vraag te stellen. Ik krijg
brieven en mails van mensen die heel ongelukkig zijn met het opheffen
van de Wereldomroep. Die vragen wat de mogelijkheden zijn om via
Radio 1 uit te zenden op de korte golf of de middengolf zodat het publiek
bereikt wordt.
Er is geen makkelijke oplossing voor de verschraling van het nieuwsaanbod. Ik wil het verlies aan expertise door het ontslag van vele
journalisten, bijvoorbeeld bij Wegener, voorkomen. Ik wil iets doen aan de
oorzaken van deze verschraling. Nieuwe initiatieven hebben een steuntje
in de rug nodig. De verschraling van de journalistiek dient geremd te
worden. Zonder kritische pers blijft de vervlakking over. Alles wordt van
een grijze middelmaat en entertainment. Een domme pers leidt tot
domme mensen; dat wil ik ten koste van alles voorkomen.
De heer Bosma (PVV): De SP is een partij met leden. Ik vind dat een rare
constructie, maar ik heb er alle begrip voor. Een van de topleden is de
heer Derk Sauer. Tegenwoordig is hij samen met Egeria de baas van NRC
Media en hij is nog steeds een van de naaste adviseurs van Jan Marijnissen, de voorzitter van de SP. De heer Sauer heeft de hoofdredacteur
van NRC Handelsblad eruit geschopt. Dat is een ingreep in de redactionele
autonomie. Hij heeft er 30 journalisten uitgeschopt en nu gaat hij er met
heel veel geld vandoor, 12,5 mln. Hoe staat de SP tegenover deze manier
van bedrijfsvoering en vreest de heer Van Dijk met mij dat dit kan leiden
tot wat hij noemt een proces van verschraling in de media?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 41

5

De heer Jasper van Dijk (SP): Volgens mij is de heer Sauer geen lid van
de SP. Verder neem ik volstrekt afstand van elke insinuatie van de heer
Bosma. Ik raad hem aan eens te kijken naar leden binnen een partij want
democratie is best een goed idee.
De heer Bosma (PVV): In 2010 zegt de heer Sauer in een interview in Vrij
Nederland dat hij nog steeds lid is van de SP. Ik weet niet waar de heer
Van Dijk de wijsheid vandaan haalt dat de heer Sauer geen lid meer zou
zijn. Ik stel de heer Van Dijk een heel simpele vraag. De heer Ulenbelt
houdt altijd tranentrekkende verhalen over sociale zaken. Bij NRC
Handelsblad wordt ongeveer 10% van de werknemers ontslagen en
vervolgens gaan de eigenaren er met heel veel geld vandoor. Daar moet
de SP zich toch zorgen om maken? Dat is toch een bonuscultuur?
De heer Jasper van Dijk (SP): Ik ben niet verantwoordelijk voor elk lid
van een politieke partij. Ik ga niet reageren.
De heer Braakhuis (GroenLinks): Voorzitter. Vandaag spreken we over
persbeleid. Als nieuwkomer op deze portefeuille valt me op dat er sprake
is van een soms wat fossiel karakter. Het is alsof internet niet bestaat en
de wereld van de media nog steeds alleen bestaat uit papier en beeldbuis.
We zijn toch echt een stuk verder. Dit is de tijd van onlinenieuws, snappy
en snel, led-schermen, een draadloze wereld waarin we steeds het nieuws
binnen handbereik hebben. Dat zet natuurlijk de wereld van de media op
zijn kop en leidt ertoe dat er een ander soort concurrentieveld ontstaat.
Het verschil tussen achtergrondjournalistiek en actueel nieuws wordt
daardoor enorm verscherpt. Het papier lijkt er niet tegen gewapend te zijn
en de krantenmarkt staat zwaar onder druk, en hiermee ook een groot stuk
kwaliteitsjournalistiek. Hoe kijkt de minister hiertegen aan? Aan de ene
kant begrijp ik dat we niet kunnen ingrijpen in een vrije markt, maar aan
de andere kant maak ik me hier zorgen over.
We hechten zeer grote waarde aan het Stimuleringsfonds voor de Pers.
Als ik de evaluatie evalueer, lees ik vooral positief commentaar met wat
verbeterpunten. Het is goed dat deze punten worden aangepakt maar het
blijft ons bevreemden dat internetinformatieproducten een tijdelijke
regeling is en niet tot een permanente taak van het fonds wordt verheven.
Ik begon mijn betoog er al mee: dit getuigt in mijn optiek van een
verouderde visie op het persbeleid. We hebben al vaker gepleit voor een
omslag in het mediabeleid van de overheid: niet kijken naar het medium,
maar het borgen van de functies. In dat opzicht kan men het Stimuleringsfonds voor de Pers zien als een voorloper van de manier waarop het
verder moet. Het heeft immers een van de belangrijkste publiekemediafuncties ten doel, namelijk handhaven en bevorderen van de pluriformiteit
van de pers voor zover dit van belang is voor de informatie en opinievorming. Dan is het gek dat juist bij dit fonds de digitale journalistiek niet
als integraal onderdeel van de media wordt gezien. Wat vindt de minister
hiervan en gaat zij hieraan wat doen?
Ditzelfde merkwaardige en wat mij betreft fossiele onderscheid zien we bij
de btw-heffing op boeken en kranten. De papieren versies vallen nog
steeds onder het lage btw-tarief en de digitale versies vallen onder het
hoge tarief. Hiervan heeft mijn fractie door moties van Femke Halsema en
Mariko Peters al vaker een punt gemaakt. Elke keer wordt dan verwezen
naar Europa. Dit was ook de laatste keer het geval. De staatssecretaris
wilde zich niet sterker maken voor een lager tarief want eerst is Europa
aan zet. Vandaag maak ik er nog een keer een punt van, maar dan wel
krachtiger en duidelijker. Het kabinet kan wel verwijzen naar Europa, maar
nota bene mevrouw Kroes zegt zelf op de Frankfurter Buchmesse dat dit
verschil heel raar is. En Frankrijk en Luxemburg hebben inmiddels
eigenstandig wel degelijk voor één laag tarief gekozen. Ik zie dan ook geen
enkele reden meer waarom we dat in Nederland niet zouden doen. Is de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 41

6

minister bereid hierover met staatssecretaris Weekers in gesprek te gaan
en hierover een besluit te nemen? Tegelijkertijd dring ik erop aan dat het
kabinet zich in Europa inzet voor een gelijk tarief voor hetzelfde product
op papier dan wel digitaal, voor e-books en kranten. Wat mij betreft is dat
het lage tarief. Laten we daarmee eens beginnen.
Het is fijn dat de aanbevelingen van de commissie-Brinkman voor het
grootste deel geheel of gedeeltelijk zijn overgenomen. Onze zorgen over
de stand van de journalistiek in Nederland zijn echter onverminderd groot,
met name wat betreft de regionale journalistiek. Het is goed dat er wat
stappen worden gezet om die positie te verbeteren, maar is dat wel
genoeg?
Ik wil nog één ding heel nadrukkelijk kwijt. Publieke middelen moeten een
publiek doel dienen. Het gaat dan om de waarde en werking van de
democratie, pluriformiteit, achtergronden, opinies en lokale informatie.
Deze zaken zijn bij commerciële partijen niet noodzakelijk geborgd. Ik
hecht eraan dat we als overheid eindelijk eens loskomen van dit mediakanaaldenken en één lijn trekken voor alle media. We willen dat, net als op
televisie, ook op andere kanalen de inzet van publieke middelen dezelfde
doelen dienen, dus ook op internet. Belastinggeld is dus bijvoorbeeld niet
goed besteed aan een nieuwsfragment waarmee gepoogd wordt om te
concurreren met snappy commerciële sites. Het ontbreekt aan een
glashelder toetsingkader om te bepalen of publieke middelen te allen tijde
binnen welk medium dan ook wel aan publieke doelen worden besteed. Is
de minister bereid om die publieke doelen goed uit te werken? Is zij bereid
op die manier een toetsingskader te vormen dat van toepassing is op alle
media zodat we ophouden met denken in media, maar gaan denken in
termen van functies en publieke doelen? Is ze bereid daarop toe te zien
binnen welk medium dan ook?
De heer Haverkamp (CDA): Voorzitter. In de ogen van mijn fractie zijn
democratie en een onafhankelijke pers onlosmakelijk met elkaar
verbonden. In de Verenigde Staten kan men dat het beste zien. Daar is een
museum dat volledig privaat gefinancierd is, het Newseum. Daar hangt
een heel grote kaart van de wereld. Daarop kan men precies zien in welke
landen het redelijk goed staat met de persvrijheid, in welke landen dat
zorgelijk is en welke landen in de gevarenzone zitten. Op die kaart scoort
Nederland goed; we staan op de derde plaats in het onderzoek van de
Amerikaanse organisatie Freedom House. Zorgpuntje is wel de bronbescherming zoals we recentelijk hebben kunnen zien bij de discussies over
De Telegraaf. Zorgpunten zijn ook de positie van het koningshuis en de
hoge concentratie van krantentitels. Collega Bosma refereerde er al aan.
De pluspunten van het Nederlandse mediabestel zijn de grote concurrentie op de televisie en de pluriformiteit van de publieke omroep.
Iedereen zal zich realiseren dat een land als Noord-Korea lager scoort.
Opvallend is dat een land als Italië in de gevarenzone zit. Het probleem is
de onafhankelijke positie van de pers. Dat is deels te wijten aan de grote
concentratie. In Nederland dreigt dat ook; dat geeft het onderzoek ook
aan.
Een ander zorgpunt in Nederland werd in het rondetafelgesprek door de
Nederlandse Vereniging van Journalisten aangegeven: het grote aantal
voorlichters bij overheidsorganisaties versus het beperkte aantal
journalisten dat hen moet controleren. We zien elementen die misschien
kunnen helpen om dit gevaar tegen te gaan. Eén element is bijvoorbeeld
een betere bescherming van de persbureaus. Als iemand van een
persbureau wat opschrijft, kunnen andere journalistieke media dat
gebruiken als bronmateriaal. De lage tarieven en het feit dat iedereen
denkt dat de informatie gratis is als het eenmaal gepubliceerd is, maakt
dat wel erg lastig. TNO heeft hierover een rapport gepubliceerd. Wat doet
de minister met de bevindingen van dit rapport, en met name met
betrekking tot de auteursrechtelijke bescherming?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 41

7

Het is een opvatting van onze fractie dat het niveau stijgt wanneer er
competitie is. We mogen dat zelf als politici ervaren in de Haagse
kaasstolp. Journalisten van bijvoorbeeld RTL en de NOS lopen net even
harder omdat ze weten dat het risico bestaat dat een ander er met een
primeur van doorgaat. Het is voor politici niet altijd even leuk als je
bonnetje van McDonalds op de RTL-website terechtkomt, maar controle is
wel heel belangrijk voor de democratie. De onafhankelijke media zijn de
waakhonden maar ze moeten wel voldoende tanden hebben. Dat geldt
ook voor de medeoverheden.
Wij zijn met een aantal journalisten. Ik zie ze hier tegenover mij zitten. Dat
is echter niet altijd het geval voor mijn collega’s in gemeenteraden en
provinciale staten. Vooral in de regio staat de onafhankelijke nieuwsvoorziening onder druk. We zijn dan ook blij met de initiatieven die de minister
heeft genomen om juist binnen de regio te bekijken wat er mogelijk is
tussen publiek-privaat. Kunnen een regionale omroep en een regionaal
dagblad niet samenwerken? Kunnen die niet samen een correspondent
ergens heen sturen? Iedere tiener kan tegenwoordig een filmpje maken
met zijn mobiele telefoon. Dat moet een journalist toch ook kunnen. Hoe
staat het met het experimenteerartikel dat de minister heeft geïntroduceerd en hoe loopt de samenwerking op dat terrein?
We moeten oppassen voor valse concurrentie. In de hoorzitting gaven de
geprinte media heel duidelijk aan dat op internet de publieke omroep hun
concurrent is. Het is lastig voor uitgevers om een gezond verdienmodel te
krijgen. Ik refereerde al aan de VS. Daar zien we ook dat de ene na de
andere krant verdwijnt. Dat is niet zozeer omdat daar een sterke publieke
omroep is, als wel omdat het heel lastig is voor geprinte media om een
gezond verdienmodel te krijgen.
Mevrouw Van Miltenburg (VVD): Ik ben blij dat de heer Haverkamp dit
punt maakt. Dat is inderdaad heel pregnant naar voren gekomen tijdens
het rondetafelgesprek. Ik heb het ook al een paar keer naar voren gebracht
in debatten over oneerlijke concurrentie vanaf het internet. Toen heeft
mijn fractie gezegd dat we er in ieder geval voor moesten zorgen dat de
publieke omroep geen reclame meer mocht maken op internet. Dan
hebben we in ieder geval daar een gelijk speelveld. De mensen bij het
rondetafelgesprek pleitten daar ook voor. Is de heer Haverkamp het met
ons eens dat het inderdaad nodig is dat in ieder geval op het internet de
publieke omroep geen Ster-reclame meer mag verkopen, zodat daar zo
min mogelijk concurrentie is?
De heer Haverkamp (CDA): Nee, we delen die opvatting nog niet. Neem
bijvoorbeeld een website als NU.nl. Die hebben geen geprinte media; die
verdienen namelijk ook geld. We hadden het eerder over advertenties. Er
is wel een concurrentie tussen de media. Als we zeggen dat ook de
publieke omroep geen advertenties meer mag hebben op de website,
houden we de NU.nl’s van deze wereld die concurreren met de NRC.nl’s,
de Telegraaf.nl’s enzovoort. Ik weet niet of ik ze allemaal moet noemen;
dan krijg ik misschien zelf een boete omdat ik aan sluikreclame doe.
Mevrouw Van Miltenburg (VVD): De heer Haverkamp herhaalt wat hij in
dit debat al eerder zei. Ik vind het interessant en nieuw dat hij zich nu
inderdaad zorgen maakt over het ongelijke speelveld op internet, maar hij
verbindt er geen enkele conclusie aan. Wat is zijn oplossing dan, als we de
publieke omroep niet moeten verbieden reclame te maken op internet? Of
signaleert hij het alleen maar bij het rondetafelgesprek en denkt hij: na mij
de zondvloed?
De heer Haverkamp (CDA): Dat zijn een aantal stellingen. Allereerst zou
het natuurlijk raar zijn als we niets doen met de informatie die zo duidelijk
naar voren wordt gebracht door mensen die we zelf hebben uitgenodigd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 41

8

Vandaar dat ik het hier ook noem. Ik wil ook naar de minister gaan. We
hebben afspraken gemaakt in de brief van 1 juni waarin we hebben
gezegd dat de publieke omroep terughoudend moet zijn met zijn
activiteiten op bijvoorbeeld internet. Dat is al een eerste stap. Wees
kritisch: wat gebeurt er wel op internet en wat niet? Adverteren is
natuurlijk niet de primaire taak van de publieke omroep. Ik vrees alleen
dat een reclamevrije publieke omroep niet automatisch de redding zal zijn
van de dagbladen. Daarom kijk ik ook naar de VS. Daar zien we geen
publieke omroep, maar we zien wel dat de kranten onder druk staan. The
Wall Street Journal is een positieve uitzondering. Andere media, zoals
NU.nl, springen ook in het gat van het internet. We moeten kritisch
bekijken wat de publieke omroep moet doen. De publieke omroep heeft
bijvoorbeeld een aanbod gedaan aan uitgevers het nieuwsmateriaal van
de NOS gratis op hun website te publiceren. Ziet de minister het als een
positieve stimulans dat iets wat met belastinggeld geproduceerd is,
vervolgens ten dienste van de hele samenleving komt?
Er is een convenant gesloten tussen de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten (VNG) en de lokale omroepen. De minister is bezig met de
voorbereiding van een wetsvoorstel. Mogen we ervan uitgaan dat de
inhoud van het wetsvoorstel niet strijdig zal zijn met het gesloten
convenant?
De heer Van Dam (PvdA): Voorzitter. Het is vervelend te moeten
constateren dat we al jarenlang hetzelfde debat aan het voeren zijn. De
situatie in de pers is al jarenlang hetzelfde en er bestaat al jarenlang geen
echt persbeleid. Het is voor mij bijzonder om te ervaren dat ik het in
waarschijnlijk een van de laatste debatten in deze Kamer met de heer
Bosma eens ben. Ik zeg er gelijk bij dat ik het niet eens ben met al zijn
kwalificaties, maar wel met zijn analyse dat een deel van het probleem in
de sector zelf zit, namelijk activistische aandeelhouders die veel meer
waarde toekennen aan het eigenbelang dan aan het maatschappelijke
belang van de pers. NRC Handelsblad is er natuurlijk een absurd
voorbeeld van; aan de ene kant ontsla je 30 man en aan de andere kant
trek je miljoenen euro’s uit het bedrijf om in je eigen zak te steken. Ik maak
me veel meer zorgen over het feit dat dit normaal gevonden wordt dan
over de politieke kleur van de persoon die het toevallig betreft zoals de
heer Bosma doet. Het is namelijk niet uniek. Het gebeurt bij meerdere
media. Bij Mecom en Wegener hebben we soortgelijke ontwikkelingen
gezien. Bij Apax, destijds eigenaar van PCM, gebeurde hetzelfde. Het is
lastig om deze minister nu nog van alles te gaan vragen, want ik denk niet
dat ze nog lang op deze post zal zitten, hoewel je dat overigens nooit zeker
weet. In dit debat moeten we eerder de lijnen uitzetten voor de komende
periode en wat daarin moet gebeuren. Dit punt zal ongetwijfeld ook in de
volgende periode terugkomen, evenals het debat over mediaconcentraties.
Een andere ontwikkeling is de veranderende markt. Het wordt steeds
moeilijker om geld te verdienen met journalistieke content. Het gaat niet
meer om kranten. Na elk debat krijg ik enorm veel reacties vanuit de
onlinewereld dat kranten ouderwets zijn, maar het gaat niet om kranten,
het gaat om journalistieke inhoud. Het gaat wel om het verschil tussen
grote en kleine redacties. Grote redacties hebben wel degelijk een
meerwaarde. Ze hebben een journalistieke functie omdat in die redacties
meer wordt afgewogen en bediscussieerd wat precies het nieuws is, op
welke manier het gebracht wordt en waaraan prioriteit gegeven wordt.
We zien dat de exploitatiemogelijkheden voor journalistieke content
minder worden. De bereidheid om abonnee te worden van een krant, en
al helemaal van een onlinekrant, wordt minder. De advertentie-inkomsten
lopen terug. In die hoorzitting was ik wel verbaasd dat vertegenwoordigers van twee grote concerns zeggen dat hun grootste concurrent de
publieke omroep is. De grootste concurrenten voor de kranten zijn op dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 41

9

moment Google en Facebook online. Een grote smak van het advertentiegeld in Nederland gaat daar naartoe en wordt linea recta de oceaan
overgeheveld. Bij de commissie-Brinkman destijds heb ik gedegen
onderzoek naar dit soort toekomstige ontwikkelingen gemist. Hoe gaan
die exploitatiemogelijkheden zich ontwikkelen? Hoe gaat die markt er
uitzien? Wat zijn de echt grote concurrenten? Wordt de journalistiek
daadwerkelijk in zijn maatschappelijke functie bedreigd, zoals vaak gezegd
wordt? Is de minister bereid zo’n onderzoek in gang te zetten en daarin
mee te nemen wat de impact is van de reclame op de website van de
publieke omroep? Dat is wel degelijk een mogelijk punt van discussie. Ik
zeg er meteen bij dat dit niet het moment is om met publiek geld een
derving van reclame-inkomsten bij te passen, maar voor de langere
termijn lijkt dit me wel iets om over na te denken.
De heer Haverkamp (CDA): Dit is natuurlijk heel interessant. We hebben
al stapels onderzoeken. De heer Van Dam zegt terecht dat dit debat al
jaren loopt. Als er uit het onderzoek komt dat Google inderdaad een grote
bedreiging is voor de media in dit land, wat is dan de vervolgstap van dit
parlement? Wat gaan we dan doen met het onderzoek?
De heer Van Dam (PvdA): Ik verval ook weer in herhaling. Dat is het
vervelende van een debat dat al zoveel jaar gevoerd wordt. Als we
constateren dat de exploitatiemogelijkheden voor journalistieke content in
Nederland teruglopen en dat dit ook te maken heeft met bijvoorbeeld het
kleine taalgebied, kunnen we overwegen om de exploitatiemogelijkheden
wat makkelijker te maken. Dat kunnen we bijvoorbeeld doen via een lager
btw-tarief op digitale publicaties. Ik wil het pleidooi van de heer Braakhuis
ook nu weer ondersteunen want het is echt absurd dat voor digitale
publicaties een hoger btw-tarief moet worden afgerekend dan voor
papieren publicaties. Ik vraag de minister opnieuw of Europa dit werkelijk
in de weg staat. Ik ben er na al die jaren nog steeds niet van overtuigd.
We hebben op voorstel van de heer Van der Ham indertijd voorgesteld om
onderzoeksjournalistiek onder te brengen in de Wet Bevordering Speuren Ontwikkelingswerk (WBSO). We kunnen natuurlijk een soortgelijke
regeling voor journalistiek personeel ontwerpen vanwege het maatschappelijk belang van de journalistiek. Het grote voordeel is dat de overheid
dan niet aan het subsidiëren is, maar dat er een fiscaal voordeel ontstaat
voor iedereen die journalistieke content produceert. Daarmee zouden we
de exploitatie makkelijker kunnen maken. Dat zou de conclusie van een
dergelijk onderzoek kunnen zijn. Ik had zelf graag gewild dat dit uit het
rapport van de commissie-Brinkman wat sterker naar voren was
gekomen.
Ik spring nog even naar de lokale omroepen. Ik vraag de minister, in het
verlengde van de heer Haverkamp, of het voor lokale omroepen mogelijk
is om bovenlokaal te gaan samenwerken of zelfs te fuseren. Dat wil men
graag. Als we de wet goed lezen is het al mogelijk. Als men bijvoorbeeld
in een dorp een omroepstichting opricht en zegt: we zijn lokaler dan het
gemeenschappelijke initiatief, heeft men bij het Commissariaat voor de
Media (CvdM) het eerste recht op een uitzendvergunning, De wet staat
niet in de weg dat lokale omroepen met elkaar samenwerken en bijvoorbeeld een conglomeraat vormen voor een stadsregio. Dat zou heel goed
denkbaar zijn.
Lokale omroepen komen er niet tussen bij Digitenne. Zijn er mogelijkheden om te forceren dat ook de lokale omroep digitaal via de ether wordt
uitgezonden?
Mevrouw Van Miltenburg (VVD): Voorzitter. Ik moet altijd weer even
nadenken waar ik moet beginnen. Er zijn zo veel onderwerpen om te
bespreken. Om eerlijk te zijn dacht ik bij de voorbereiding dat ik mijn
inbreng van het wetgevingsoverleg van twee jaar geleden wel weer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 41

10

tevoorschijn kon halen. Alle punten die ik toen naar voren heb gebracht,
spelen nog steeds en zijn pregnanter naar voren gekomen, ook tijdens het
rondetafelgesprek van een paar weken geleden. Gelukkig hoor ik nu wel
wat meer begrip bij de collega’s aan tafel. Indertijd zei ik: geen reclame op
de publieke websites op internet. De heer Van Dam zei daarop tegen me
dat ik Wilma Flintstone was. Nu wil de heer Van Dam dat de minister in
ieder geval onderzoekt of dit inderdaad niet de markt verpest. Ik heb heel
duidelijk gehoord tijdens die rondetafelgesprekken dat de pers, die het
toch al moeilijk heeft, er last van heeft dat ze openlijk beconcurreerd
wordt door de publieke omroep. Ze wordt niet alleen beconcurreerd door
het feit dat de publieke omroep er is. Niemand heeft aan die tafel dan ook
bepleit dat de publieke omroep moest verdwijnen; dat is het punt
helemaal niet. Het gaat over de manier waarop de publieke omroep zich
positioneert, namelijk nadrukkelijk als een concurrent. De NOS zegt zelf
dat ze de best bekeken nieuwssite van Nederland wil worden. De NOS
maakt gebruik van haar journaaluitzendtijd om elke ochtend reclame te
maken: download deze app nu gratis. En ze gebruikt daarvoor volgens mij
de stem van de inspreker van de spotjes van de commerciële radio. Het
klinkt ook als een spotje. Afgelopen vrijdag zie ik in het achtuurjournaal
een item van drie minuten waarin reclame gemaakt werd voor de NOS
Sportzomer op de radio. Er werd niets gezegd, er zat een leuk muziekje
onder; het was gewoon een reclamespot. De NOS positioneert zich
nadrukkelijk als een concurrent van private journalistiek. Daartegen maken
we bezwaar. De publieke omroep heeft een taak. Die is trouwens in de wet
veel te breed neergelegd. Die taak mag smaller en duidelijker en moet zich
veel meer alleen met het nieuws, achtergronden van het nieuws en
cultuur bezighouden. De NOS heeft geen enkele reden om zich als
concurrent te positioneren en ze zou dat ook echt niet moeten doen. Ik
vind dat de minister daarop moet ingrijpen.
De heer Braakhuis (GroenLinks): Is mevrouw Van Miltenburg bereid om
mijn pleidooi voor het vormgeven van een helder toetsingskader dat van
toepassing is op alle publieke middelen die besteed worden binnen het
medialandschap? Dan kan datgene waarover ze nu klaagt, getoetst
worden aan de hand van wat de minister ons levert.
Mevrouw Van Miltenburg (VVD): Dit riekt naar de kwaliteitseisen
waarvoor ook de PvdA al eerder gepleit heeft. Ik vind het lastig dat de
heer Braakhuis vindt dat de politiek moet toetsen of er goede dingen
gebeuren met betrekking tot de inhoud van de journalistiek. Het heldere
toetsingskader in de wet, namelijk de taakopdracht, moet beperkt worden.
Als de heer Braakhuis dat bedoelt, ben ik het met hem eens. Ik ben geen
voorstander van een kader om te toetsen of de inhoud voldoet aan de
door de politiek gewenste normen.
De heer Braakhuis (GroenLinks): Dat vind ik een merkwaardige
opvatting. Volgens mij heeft de politiek allang uitgesproken dat de
publieke omroep bijvoorbeeld een publiek doel heeft. Daarom worden er
ook publieke middelen voor ter beschikking gesteld. Mij gaat het erom dat
er een helder toetsingskader komt, of het nu smal of breed is, dat voor alle
media van toepassing moet zijn en dat we niet langer onderscheid maken
tussen de kanalen, maar wel toetsen waaraan de publieke middelen
worden uitgegeven. Hierover wil ik graag de mening van mevrouw Van
Miltenburg.
Mevrouw Van Miltenburg (VVD): Misschien moet de heer Braakhuis met
een voorbeeld komen hoe dat er dan uit moet komen te zien. De manier
waarop hij dit beschrijft, en de beelden die ik erbij krijg, vind ik heel naar.
De politiek moet zich niet bezighouden met de inhoud van de media. Om
die reden moeten er overigens zo veel mogelijk private media zijn en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 41

11

moeten we voortdurend opletten of de publiek gefinancierde media de
privaat gefinancierde media niet te veel in de weg zitten. Er moet een
gelijk speelveld komen. We kunnen ons afvragen of we private media die
het moeilijk hebben, meer moeten subsidiëren en dus publieker moeten
maken en onze vinger in de pap groter maken want we gaan er weer
subsidievoorwaarden aan stellen. Of moeten we ervoor zorgen dat de
publieke media de private media niet te veel in de weg zitten?
De heer Haverkamp (CDA): Het is interessant te constateren dat de
VVD-woordvoerster zegt dat de politiek niet de inhoud van een
programma moet toetsen. Vervolgens komt het hele kijkgedrag van
mevrouw Van Miltenburg langs over wat wel of niet goed zou gaan bij de
publieke omroep. Het is toch de taak van het CvdM om dat te handhaven?
Mevrouw Van Miltenburg heeft redelijk veel tijd besteed in de schriftelijke
voorbereiding van dit debat dat de criteria helder moeten zijn. Heeft ze het
gevoel dat het CvdM onvoldoende stokken heeft om eventueel de
publieke omroep te slaan als die zich niet aan de spelregels houdt?
Mevrouw Van Miltenburg (VVD): Op dit moment geeft het CvdM ook zelf
aan dat die stokken voor een deel beter aangescherpt zouden moeten
worden. De heer Haverkamp verwijt me dat ik me niet met de inhoud
bezighoud, maar ik zie een reclamespot voorbijkomen. Ik verwijs naar de
uitspraken van de NOS-directeur waarin hij zegt dat hij wil dat de NOS de
best bekeken nieuwssite van Nederland wordt. Met die uitspraak
positioneert hij zich duidelijk als concurrent, terwijl hij zeker weet dat het
geld overgemaakt wordt om de dingen te doen die hij moet doen. Hij
heeft een publieke taak die hij goed moet uitvoeren. Hij moet geen
concurrent worden. Hij doet niets wat niet mag; dat zegt hij in de media
als hij wordt aangevallen en daarin heeft hij gelijk. Hij heeft een brede
taakopvatting en hij mag op internet actief zijn. Ik wil dat in de nieuwe
Mediawet deze omissie uit de vorige Mediawet gehaald wordt en dat de
taak van de publieke omroep weer beperkt wordt tot het maken van radioen televisie-uitzendingen en dat internet alleen gebruikt wordt voor het
hergebruiken van dingen die al eerder gemaakt zijn.
De heer Haverkamp (CDA): Dat was een lang antwoord op een korte
vraag. Bent u van mening dat het CvdM op dit moment niet kan
handhaven? Het heeft zelf aangegeven dat de spelregels voor hen
duidelijk waren en dat het degenen die gehandhaafd worden, helpt door
nog een folder uit te brengen. U bent als VVD-woordvoerster ook in het
verslag uitgenodigd om contact op te nemen met het CvdM. Hebt u dat
ook gedaan?
Mevrouw Van Miltenburg (VVD): Jazeker, ik ben er een hele dag
geweest. Ik ben van mening dat de regeltjes niet verder aangescherpt
moeten worden. Ik ben blij dat het CvdM duidelijk laat weten dat allerlei
vormen van samenwerking mogelijk zijn. Voor zover ik kan zien, zijn er
geen problemen. Ik weet verder niet waarom u een probleem ziet dat ik
niet zie. Ik ben er op bezoek ben geweest en ze hadden lekkere broodjes.
De heer Jasper van Dijk (SP): Ik vind het een beetje moeilijk een lijn te
ontdekken in het betoog van mevrouw Van Miltenburg want ze zegt op het
laatst toch weer dat de publieke omroep zich moet beperken tot radio en
televisie. Dat doet me weer aan de Flintstones denken want volgens mij
leven we in een ander tijdperk. We hebben samen gesprekken gevoerd
over innovatieve ideeën rond de verspreiding van nieuws, ook op internet.
Dat hebben we gedaan met jongeren die daarover heel creatieve ideeën
hebben. Ze zeiden er wel heel duidelijk bij dat ze een startkapitaal nodig
hebben. Is mevrouw Van Miltenburg het ermee eens dat die vorm van
ondersteuning heel vruchtbaar kan zijn?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 41

12

Mevrouw Van Miltenburg (VVD): Ik heb die jongeren inderdaad samen
met de heer Van Dijk gesproken. Zij zeiden dat het makkelijker zou zijn als
ze een startkapitaal zouden hebben. Dat snapt iedereen want als je een
startkapitaal hebt, hoef je in ieder geval geen energie te stoppen in het
vinden van kapitaal. Ze zeiden tijdens dat gesprek ook dat de dingen die
het Stimuleringsfonds voor de Pers op dit moment doet, op geen enkele
wijze bijdragen aan de innovatie van de media. Dat had ik zelf ook al
geconstateerd. Het enige wat het Stimuleringsfonds voor de Pers tot nu
toe doet is bestaande media helpen met het zoeken naar nieuwe manieren
om geld te verdienen, maar niet om innovatief, op een leuke nieuwe
manier, media te maken. Als het Stimuleringsfonds voor de Pers er dan
toch is, zou het zich veel meer zou moeten richten op innovatieve
manieren om journalistiek te bedrijven dan op innovatieve manieren om
geld te verdienen.
De heer Jasper van Dijk (SP): Mag ik dan dus vaststellen dat de VVD
geen voorstander is van het opheffen van dit fonds, maar vindt dat dit
fonds zich moet richten op innovatieve ideeën?
Mevrouw Van Miltenburg (VVD): Als het fonds er toch is, moeten we het
beter inzetten, maar wat mij betreft hoeft het fonds er niet te zijn.
FunX zou worden afgeschaft. Het is ondergebracht bij de Nederlandse
Publieke Omroep (NPO) of die heeft die taken overgenomen De rechtstreekse subsidie is afgeschaft. Het lijkt er nu op dat de NPO allerlei
radiofrequenties kaapt en daarvoor niet hoeft te betalen. Daardoor kunnen
commerciële radiozenders die ook dat soort radio willen maken in de
grote steden, hun bedrijf niet voeren. Het lijkt me oneerlijke concurrentie
en het zou me wat waard zijn als het CvdM dat eens bekijkt. Ik zou
overigens denken dat ze dat al gedaan heeft. Graag hoor ik een reactie
van de minister.
Ik heb inderdaad samen met mijn collega Boris van der Ham indertijd een
amendement met betrekking tot de programmagegevens ingediend. Dat
ligt momenteel in de Eerste Kamer. De Telegraaf is nu bezig ervoor te
zorgen dat de uitspraak van Europa over het geheel vrijgeven van
programmagegevens definitief uitgevoerd wordt. Het was ooit de inzet
van mijn partij en die van collega Van der Ham om dat voor elkaar te
krijgen in de wet. Er was toen geen meerderheid voor in de Kamer. Ik mag
me er verder niet mee bemoeien, maar ik ben blij met de uitspraak van
Europa dat die programmagegevens geheel vrijgegeven moeten worden.
Als ons amendement daarmee overbodig wordt, laat ik daar geen traan
om.
De publieke omroep moet zich beperken in zijn taak vanwege een ander
punt in de Mediawet, namelijk de pluriformiteit van de media. De
pluriformiteit van de media staat onder druk. Dat hebben we allemaal
kunnen horen tijdens het rondetafelgesprek. We moeten ervoor zorgen
dat waar de druk groot is door de publiek gefinancierde media, de taak
van de publieke omroep weer kleiner wordt zodat de pluriformiteit van de
private media gehandhaafd blijft. Uiteindelijk is de democratie daarmee
het meest gediend.
De heer Van der Ham (D66): Voorzitter. De overheid moet een persbeleid
vormgeven dat gericht is op het invullen van hiaten. Als de samenleving
de hiaten zelf niet kan invullen of moeilijk tot kwaliteit kan komen, moet
de overheid helpen. Ik sluit aan bij de woorden van mevrouw Van
Miltenburg dat dit natuurlijk kan verschuiven door nieuwe communicatiemiddelen of door demografische ontwikkelingen. Ik moet eerlijk zeggen
dat ik na de hoorzitting nog meer besefte dat op landelijk gebied het
belang van de publieke diensten op een aantal punten afneemt. Er is
immers heel veel aanbod, zowel op internet als via de kranten. De
diversiteit staat onder druk maar is er nog wel. Op lokaal gebied staat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 41

13

diversiteit er echter ongelooflijk kritisch voor. Er zijn gemeenteraden waar
geen journalist meer op de bankjes zit en waar een soort basisaanwezigheid van journalistieke kennis en expertise ontbreekt. Daarover moeten
we ons als samenleving, en de overheid als verlengstuk van die samenleving, wel druk maken want dit is een heel belangrijk element in het
vormgeven van onze democratie. Ik wil graag die scheiding tussen
landelijk en lokaal aanbrengen. Het zijn echt verschillende debatten.
Eén debat gaat over de manier waarop we het probleem landelijk moeten
aanpakken. Een aantal kranten onder andere De Telegraaf en de Volkskrant, heeft gezegd dat ze grote concurrentie ondervinden van de publieke
omroep, bijvoorbeeld op internet. Als dit zo is, sta ik aan de kant van de
kranten, maar ook aan de kant van andere commerciële partijen. Ik heb
ook gezegd: toon dat dan aan. Al er dan verwezen wordt naar de
NOS-website vind ik dat niet het sterkste argument.
Ik vind het wel interessant om een economisch onderzoek te laten doen
naar de overlap. Dat heeft onder andere de heer Van Nispen van
V-ventures ook gezegd. Zo’n onderzoek wil ik ondersteunen. Ik vind het
wel moeilijk om te bepalen waar we dan precies de vinger op moeten
leggen. Er wordt gezegd dat de NOS-website alleen een soort internetvariant moet zijn van wat er op televisie gebeurt. Dat is precies wat er
ongeveer op die site gebeurt; er gebeurt niet zo heel veel meer. Door de
Volkskrant en De Telegraaf wordt gezegd dat materiaal, bijvoorbeeld
filmmateriaal, beter ontsloten moet worden voor commerciële partijen.
Daarbij kan ik me wel iets voorstellen. Het materiaal kan nu gebruikt
worden door embedding, maar men kan zich voorstellen dat ook grover
materiaal, dus het oorspronkelijke materiaal, gebruikt zou mogen worden.
Ik ben ervan overtuigd dat dit soms heel complex is omdat er ook allerlei
auteursrechten aankleven. Ik vind het interessant om dat eens te
onderzoeken. Ik begrijp dat punt heel goed en ik vind dat er op die punten
een level playing field moet worden nagestreefd. Welke stappen wil de
minister nemen om die concurrentie eerlijker te maken en is ze bereid om
met de partijen te praten om meer in te zetten op bijvoorbeeld samenwerking en het delen van materiaal?
Mevrouw Van Miltenburg (VVD): De heer Van der Ham spreekt over het
delen van beeldmateriaal van de publieke omroep, dat de publieke
omroep zijn beeldmateriaal gratis ter beschikking moet stellen aan
derden. Bij het rondetafelgesprek werd daarvoor ook gepleit. Gelukkig
heeft hij het ook over het level playing field. Als we het ene probleem
oplossen voor de geschreven pers, namelijk dat ze gratis beeldmateriaal
krijgen, creëren we een ander probleem. We creëren dan namelijk een
ongelijk speelveld voor andere commerciële bedrijven die beeldmateriaal
maken en die van de verkoop ervan moeten leven. Heeft hij daarover een
opvatting?
De heer Van der Ham (D66): Dat is natuurlijk een ongelofelijk groot
dilemma. Op het moment dat we iets verschuiven, zetten we van alles
onder druk. Het dilemma dat mevrouw Van Miltenburg schetst, zie ik ook.
De panelen in de landelijke media zijn aan het verschuiven juist omdat
alles met elkaar verbonden is, omdat het via internet gaat en omdat er
steeds meer vormen van audiovisuele media zijn. Ik vind het een
fundamenteel onderzoek waard. Hoe gaan we ermee om? Als we de
publieke omroep zo houden, is die niet meer helemaal passend bij deze
tijd. Ik denk dat die geschetste dilemma’s allemaal uit zo’n onderzoek
zouden moeten komen. Ik heb niet onmiddellijk de oplossing want het is
lastig.
Het is nog steeds een heel belangrijke taak van de NOS en zeker ook van
het NOS-journaal dat ze dingen doet waartoe commerciële partijen zich
niet zo snel geroepen voelen omdat het te duur is om het te maken. Ik heb
wel eens eerder bij debatten over het persbeleid gevraagd waarom de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 41

14

NOS niet veel meer in moeilijke continenten en in moeilijke landen is. Elke
commerciële partij zit wel in New York omdat daar vandaan mooie
rapportages worden gemaakt, maar het is belangrijk dat er journalistieke
berichtgeving gebracht wordt over Afrika, over landen waarvan de
nieuwswaarde misschien wat minder in het oog springt. Dat is een heel
belangrijke taak en ik vind dat de NOS daarin op een aantal punten
tekortschiet.
Ik heb al jaren geleden een initiatiefwetsvoorstel overgenomen van mijn
collega Bert Bakker over het proper financieren van de lokale publieke
omroepen. Er is een amendement van gemaakt bij de behandeling van de
Mediawet een paar jaar geleden, een soort vingerwijzing naar gemeenten.
Heel veel gemeenten houden zich er niet aan waardoor lokale omroepen
in de problemen komen. Ik weet dat de minister op de lijn staat die ik ook
uitdraag, namelijk dat het gewoon moet worden uitgegeven aan de lokale
media. Ik ben benieuwd hoe het er nu voorstaat. Ik heb begrepen dat er
heel veel beweging is, ook bij de VNG. Wat is de laatste stand van zaken
en gaat het nu een keer goed gebeuren?
Ik sluit me aan bij het citaat van de heer Van Dam uit mijn koker dat de
WBSO gebruikt mag worden voor onderzoeksjournalistiek op alle fronten,
dus ook op internet.
Er komt een brochure over het experimenteerartikel. Wat gaat de minister
precies doen met die brochures? Is het enige wat de minister gaat doen
dat experimenteerartikel onder de aandacht brengen?. Vooruitlopend op
haar antwoord, hoe voorkomt de minister dat deze goedbedoelde plannen
leiden tot concurrentievervalsing?
Tot slot, we zijn blij met het Stimuleringsfonds voor de Pers en wat daaruit
is voortgekomen.
De heer Bosma (PVV): De heer Van der Ham was een van de draagvaders
van het initiatiefwetsvoorstel inzake de programmagegevens. Nu speelt er
een nieuwe zaak die hier zijdelings mee te maken heeft, namelijk dat De
Telegraaf uit vrije nieuwsgaring die gegevens achter elkaar plakt en op
zaterdag met een gidsje komt. Hoe staat de heer Van der Ham als
draagvader tegenover dit initiatief?
De heer Van der Ham (D66): Ik verwijs naar mevrouw Van Miltenburg
want op dat punt zijn we het eens. We hebben een prachtig wetsvoorstel
ingediend dat heel duidelijk vormgeeft aan onze ideeën. De uitspraken die
in Europa zijn gedaan en de vraag vanuit de sector, van onder andere De
Telegraaf om dit eens goed te regelen, wordt ondervangen door dit
wetsvoorstel. Nogmaals, we hebben een amendement ingediend dat in
die richting komt. Als dat kan worden overtroefd door een nog veel beter
voorstel, namelijk ons oude voorstel, juichen we dat alleen maar toe.
De heer Bosma (PVV): Volgens mij bestaat er toch een verschil tussen de
inhoud van het initiatiefwetsvoorstel en wat er nu gebeurt. Het initiatiefwetsvoorstel gaat over het verkopen van programmagegevens tegen een
bepaald tarief, terwijl De Telegraaf deze nu zelf vanuit vrije nieuwsgaring
verkrijgt. Een antwoord waarin de heer Van der Ham vertelt over het
initiatiefwetsvoorstel vind ik interessant, maar niet relevant. Ik wil graag
weten wat hij vindt van de huidige constructie waarbij De Telegraaf dit zelf
doet.
De heer Van der Ham (D66): Dat staat op gespannen voet met de manier
waarop het nu in de wet geregeld is, maar we hebben er nooit een
geheim van gemaakt dat dit van ons in de wet mag worden aangepast.
Minister Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Voorzitter. Ik dank de geachte
afgevaardigden voor de vragen in de eerste termijn. Uit de vragen spreekt
grote betrokkenheid bij de pluriformiteit van de pers in Nederland, of die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 41

15

nu publiek of commercieel is, het belang ervan voor de samenleving
omdat uiteindelijk de pers transparantie moet geven in een steeds
complexer wordende samenleving en de grote relevantie voor de
democratie zowel op lokaal, regionaal als nationaal niveau. En natuurlijk
spreekt uit de vragen ook de zorg of het aan de commerciële zijde de
komende jaren de goede kant opgaat of dat we zien wat breder zichtbaar
is, namelijk dat er in andere landen een grote beweging gaande is die ons
ook raakt omdat we geen eiland zijn, ongeacht of er nu een publieke
omroep is of niet. De heer Haverkamp heeft dat excellent neergezet. Dat is
een groot punt van zorg en een primaire verantwoordelijkheid van de
eigenaren van de betreffende media, maar natuurlijk ook een zorg van
ons. Daarom hebben we hieraan de afgelopen jaren veel aandacht
besteed. Niet alleen door er hier met elkaar over te spreken, maar ook om
tot bescheiden daden te komen, wetende dat de overheid op dit punt
slechts een bescheiden rol speelt.
Ik heb al iets gezegd over de samenwerking en de zorg rondom de
commerciële omroep. Er is veel gedaan. Een paar sprekers komen terug
op de commissie-Brinkman. De heer Van Dijk vraagt zich met name af of
we voldoende gedaan hebben. De heer Brinkman deed in 2009 zeventien
aanbevelingen om aan de gang te gaan met de pluriformiteit en te
waarborgen dat die ook in de toekomst goed overeind gehouden wordt.
Mijn voorganger heeft uitgebreid onderzocht welke aanbevelingen
haalbaar waren binnen de Nederlandse context. Daarbij speelt natuurlijk
ook Europa een rol. Ik heb dat beleid voortgezet. Twaalf van de zeventien
aanbevelingen zijn opgevolgd en dat is heel veel.
Over de afschaffing van de tijdelijke wet op de mediaconcentratie werd
verschillend gedacht in dit gremium, maar dit is wel gebeurd. Er waren
aanbevelingen met betrekking tot Innovatieregelingen, jonge journalisten,
reclameonderzoek, persbureauonderzoek, een onderzoek van de
regionalemediacentra – dat rapport heeft de Kamer inmiddels ook in haar
bezit – en verruiming van de publiek-private samenwerking. Hierop zal ik
later nog uitgebreider ingaan en hiervoor komt nog verdere wetgeving.
De kranten zelf werken op dit moment aan het distributienetwerk waarbij
de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) meekijkt. Dat lijkt me een
heel goede score. De fiscaliseringsmaatregel is nog niet uitgewerkt. Met
betrekking tot de maximering van de voorlichters hebben we vastgesteld
dat het niet aan ons is dit op lokaal niveau te doen. Het ministerie van
Algemene Zaken heeft wel een richtlijn voor de voorlichters uitgegeven.
Andere aanbevelingen betroffen onderzoekjournalisten en samenleving,
verlaging van de btw-tarieven en reserach- and developmentgelden. Al
deze punten kwamen uit het rapport-Brinkman en het overgrote deel
ervan hebben we goed uitgevoerd binnen de bestaande mogelijkheden.
De btw komt ongetwijfeld nader in beeld, maar daarop ga ik later nog in.
Het is belangrijk de publiek-private samenwerking te bekijken. Hoe kunnen
we stimulerend zijn vanuit de publieke omroep? Dat er veel belastinggeld
naartoe gaat, kan ook behulpzaam zijn. We kennen bijvoorbeeld het
lichtere regime voor de culturele en journalistieke samenwerking die ook
verwerkt is in de beleidslijn van het CvdM, die bovendien heel recent nog
is uitgebreid. Dat betekent dat er samenwerking kan zijn bijvoorbeeld bij
festivals en evenementen. Met name op lokaal niveau is dat een interessante optie.
In de komende tijd komen er wijzigingsvoorstellen aan via de Mediawet.
Het belangrijkste onderdeel daarvan is dat niet eerst alles helemaal
getoetst moet worden door het CvdM qua publiek-private samenwerking.
Men kan gewoon starten en het CvdM volgt het. Dit experiment moet wel
begrensd worden tot drie jaar. Dan moet het voorgelegd worden en moet
er bekeken worden of dit uiteindelijk structureel zo mag. Met dit experimenteerartikel kom ik in het grote voorstel voor de Mediawet. Dan kan de
Kamer daarover uitgebreid het debat aangaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 41

16

Wat kan er nu al? Een omroep kan samenwerken met persbureaus voor de
eigen nieuwsvoorziening. Er kan redactioneel materiaal ten behoeve van
websites en kranten uitgewisseld worden. Door de verruiming van de
beleidsregel van het CvdM is bijvoorbeeld samenwerking tussen omroep
en krant bij crossmediale projecten mogelijk. Vrouwen in oorlogstijd is
hiervan een voorbeeld. Samenwerking tussen omroep en uitgever bij een
gezamenlijke geschiedeniskatern is mogelijk. Dit is bijvoorbeeld in het
Historisch Tijdschrift gebeurd. Een voorbeeld van samenwerking tussen
Omroep Gelderland en de Gelderlander is een crossmediaal concept voor
het cultureel aanbod in Gelderland. We hebben de afgelopen jaren deze
vormen van samenwerking al mogelijk gemaakt. Met het experimenteerartikel in de nieuwe wet kan men beginnen zonder dat het eerst getoetst
wordt. Nadat het CvdM gezegd heeft dat het goed is, moet het na drie jaar
van incidenteel structureel worden. Dat geeft meer mogelijkheden voor
creativiteit en initiatief: men kan gewoon starten. We moeten natuurlijk
altijd buitengewoon scherp blijven toekijken omdat Europa, maar ook
wijzelf, willen dat er geen weglek is tussen privaat en publiek. Daarop zijn
we scherp en dat moet ook, anders krijgen we van bovenaf een
reprimande.
Mevrouw Van Miltenburg (VVD): Ik heb begrepen dat het CvdM zelf pleit
voor toetsing vooraf. Dat lijkt me ook een veel logischer gang van zaken.
Ik weet dat het ministerie van OCW altijd graag achteraf wil toetsen. Dat is
ook zo bij de themakanalen. Maar bij een dreiging van een verstoring van
de markt ga je natuurlijk niet achteraf bekijken of je de markt verstoord
hebt. Je bekijkt dan vooraf of er een kans bestaat dat je de markt gaat
verstoren.
Minister Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Het gaat juist om de experimenten met publiek-private samenwerking die de markt ook graag wil.
Het kan zijn dat het CvdM het liever vooraf toetst. Het kan ook zijn dat het
beter is die ruimte te geven in het kader van het stimuleren van het
innovatief vermogen en de samenwerking waarover meerdere mensen
hier iets over gezegd hebben. Als het CvdM gedurende dit traject tot de
conclusie komt dat het zo echt niet kan, hebben we een andere situatie.
Alles voorleggen kan betekenen dat partijen zeggen dat het ze te veel
gedoe is door de bureaucratie die erbij komt en ze het laten zitten. Dan
missen we de mogelijkheid tot innovatie en het nemen van initiatief
daartoe.
Mevrouw Van Miltenburg (VVD): De markt is niet één partij. De minister
gaat er in haar redenering vanuit dat er één publieke partij is en dat de
hele private markt, die enorm veelvormig is, ook één partij is. Eén partij in
de markt wil dat graag om haar positie in de markt te verbeteren ten koste
van de andere partijen.
Minister Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Ik was afgelopen week in
Zeeland bij een van de kleinere regionale omroepen. Ook de heer Van Dijk
spreekt hierover zijn zorgen uit. We kennen die ook in Flevoland. Ze
moeten hard werken om overeind te blijven met een klein budget omdat
er minder inwoners zijn. Die gaven ook aan dat ze het ontzettend
belangrijk vinden dat ze op allerlei manieren goed kunnen samenwerken
bijvoorbeeld met een regionale krant. Dat was daar nog niet eens zo
eenvoudig, begreep ik. Ik wil wel dat het mogelijk is dat men gewoon iets
met elkaar gaat doen. Als dat allemaal eerst voorgelegd moet worden aan
het CvdM ben ik bang dat er heel weinig gebeurt op het gebied van
innovatie en initiatief. Ik zeg: begin nu maar gewoon in het belang van
onze burgers en laat het CvdM toetsen. We lopen natuurlijk een beetje
vooruit op mijn wetsvoorstel. Ik kan me voorstellen dat we er nog
uitgebreid met elkaar op in zullen gaan. Ik weet alvast hoe mevrouw Van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 41

17

Miltenburg er tegen aankijkt. Ik vind het de moeite waard om het toch zo
te doen, juist vanwege de situaties die ik net beschreven heb.
De heer Jasper van Dijk (SP): Ik heb een vraag over die richtlijn voor de
voorlichters. De minister wijst er even op dat deze onder het ministerie
van Algemene Zaken valt. Ik herinner me nog dat de heer Plasterk, haar
voorganger, daar ook naar verwees. We hebben niet op korte termijn een
debat met de minister-president over dit punt. Kan de minister ons
geheugen opfrissen? Ze zegt dat die richtlijn is aangescherpt, maar hoe zit
het precies?
Minister Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Daarop ga ik graag in de
tweede termijn in.
De heer Van der Ham (D66): Het is inderdaad vooruitlopen op het
wetsvoorstel rond het experimenteerartikel. In mijn bijdrage heb ik ook
aangeduid dat het op zich heel goed is dat er nieuwe dingen verzonnen
mogen worden om tot een soort basisniveau van journalistieke aanwezigheid te komen. Ik wil de minister wel meegeven dat we moeten
voorkomen dat we vanuit paniek om dingen overeind te houden geen
monopolisten gaan creëren die bij wijze van spreken andere innovaties
eruit gaan drukken. Er zou een marginale toetsing moeten zijn zodat er
niets zomaar uitgedrukt wordt onder het mom van «er moet iets bij».
Minister Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Daar hebben we het CvdM
voor. Dat volgt hoe het werkt en aan het eind van de rit komt er een toets
en bekijkt het of dit structureel mag worden na die experimenteerperiode.
Voor wie wacht komt alles steeds te laat. Ik vind dat we die ruimte moeten
bieden, juist in het belang van het regionale en lokale niveau.
De heer Van der Ham (D66): Dat begrijp ik, maar in drie jaar kan er veel
kapot gaan. Nogmaals, ik wil het positief aanvliegen. Ik vind het van groot
belang dat er meer wordt samengewerkt. Maar zeker in de gang naar de
komende wetgeving is het belangrijk dat er ergens een haakje is. Als
bijvoorbeeld een grote commerciële partij zegt: als u dit experiment voor
drie jaar gaat toestaan komen onze businessmodellen helemaal onder
druk te staan, moet er wel ergens een moment zijn waarop een soort van
evenwicht wordt gevonden. Dat vind ik heel belangrijk.
Minister Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Gedurende de werking van het
experimenteerartikel moet er natuurlijk ook op toegezien worden. Het
CvdM grijpt altijd in als er iets echt niet op orde is. Het voorkomen van
een hele bureaucratie voordat men van start kan gaan, vind ik een goede
zaak. Laat men maar creatief zijn. Het moet ook experimenteel zijn want
qua omvang en duur kent het zijn beperkingen. Uiteindelijk moet het
structureel ingebed worden.
De heer Braakhuis (GroenLinks): Een van de zorgmarkten die we hebben
zijn de persbureaus. We weten van het Algemeen Nederlands Persbureau
(ANP) dat het graag zou willen samenwerken met de publieke omroep.
Valt dit dan ook onder het experimenteerartikel?
Minister Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Dat zou kunnen, maar ook dat
moet zijn uitwerking krijgen en ook daarop zal het CvdM tijdens het traject
moeten toezien hoe het plaatsvindt.
De heer Braakhuis (GroenLinks): Gaat het CvdM dan ook toezien op
bijvoorbeeld de arbeidsvoorwaarden bij Novum waar men geen pensioenopbouw heeft en dergelijke? Als het CvdM een soort economische
waakhond wordt, waar zijn we dan mee bezig? Dat snap ik niet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 41

18

Minister Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Die zorg kan ik meteen bij de
heer Braakhuis wegnemen: dat gaat het CvdM niet doen. Het CvdM is er
niet om toe te zien op arbeidsvoorwaarden maar om te bekijken of de
spelers in die intermediale markt op een goede manier met elkaar bezig
zijn.
Ik heb het onderzoeksrapport over de positie van de Nederlandse
persbureaus, met name ANP, Novum en Geassocieerde Pers Diensten
(GPD), toegestuurd aan de Tweede Kamer. Uit dat rapport blijkt dat de
posities onder grote druk staan, niet alleen in Nederland, maar overal in
Europa. Dat komt door de scherpe concurrentie, maar ook omdat de
afnemers steeds scherper onderhandelen. En de afnemers zijn weer die
kranten die zich ook zorgen maken over de pluriformiteit. Iedereen heeft
natuurlijk zijn eigen positie. De onderzoekers geven aan dat de overheid
daarin geen rol heeft. Die conclusie onderschrijf ik. Het zijn primair
commerciële partijen. We hebben het over onafhankelijke nieuwsvoorziening. Wel kunnen er natuurlijk kortstondige projecten opgezet worden
als het ANP, de GPD of andere persbureaus aankloppen bij het Stimuleringsfonds. Ze zorgen immers ook voor een pluriforme nieuwsvoorziening
en dat is een van de criteria die het Stifo heeft. In die zin heeft de overheid
dus wel een rol, maar verder niet.
In het TNO-onderzoek is gekeken naar de schending van auteursrechten
bij het ANP. Dit onderzoek gaat over de rol en positie van de persbureaus
in de toekomst, met name in relatie met de rol van de overheid. Dat zit er
ook heel dicht tegenaan. Er is ook gekeken naar kansen en risico’s in dat
verband, waar onder de problematiek van de auteursrechten, maar dat
was niet de focus. Ik kan me overigens voorstellen dat dit wel een
onderzoek waard is, maar dan zou het ANP daarin zelf het voortouw
kunnen nemen, want het is in hun belang dat er op een goede manier met
die auteursrechtelijke kant wordt omgegaan. Men zou voor zo’n project
bijvoorbeeld kunnen proberen of het Persfonds daar een rol in zou kunnen
spelen. Ik begrijp het punt maar ik vind het niet primair mijn taak om dat
te doen.
De heer Haverkamp (CDA): Het TNO-rapport geeft wel aan dat er een
probleem is rond de auteursrechtelijke bescherming. Als iemand
inderdaad in die raadszaal gaat zitten en zijn stukje tikt dat vervolgens op
de website komt en dat iedereen vervolgens kan overnemen, is hij zijn
inkomsten kwijt. In het TNO-rapport staat dat dit toch de Auteurswet
betreft en de minister is de wetgever. Het Stifo is dat niet. Wat doet de
minister als wetgever eraan om ervoor te zorgen dat iemand die een
stukje schrijft, straks het geld krijgt voor zijn of haar arbeid?
Minister Van Bijsterveldt-Vliegenthart: De heer Haverkamp heeft een
punt. Dat klopt. Het ministerie van Veiligheid en Justitie gaat erover en zal
moeten toezien dat de wet gehandhaafd wordt. Dat staat buiten kijf. Als er
zaken niet op orde zijn, zal er net als bij andere situaties rondom het
auteursrecht ingegrepen moeten worden.
De heer Haverkamp (CDA): We hebben juist het TNO-rapport om te
constateren dat de wereld toch anders is dan in de tijd dat de Auteurswet
is geschreven. Toen hadden we geen websites. We hebben bij het
rondetafelgesprek heel duidelijk van de persbureaus gehoord dat ze
snappen dat die tarieven niet een taak van de overheid is; dat is de vrije
markt. Maar ze hebben de bescherming van de overheid wel nodig om
ervoor te zorgen dat, op het moment dat ze een journalistiek product
hebben, ze er ook voor betaald worden. Ik heb nu een debat met deze
minister. Vervolgens gaat de minister van Veiligheid en Justitie erop
wijzen dat zijn collega van OCW een schitterend TNO-rapport gestuurd
heeft. Ik heb geen zin om van het kastje naar de muur gestuurd te worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 41

19

Minister Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Daarin heeft de heer
Haverkamp volstrekt gelijk. Naar mijn idee moet datgene wat in de
auteursrechtelijke wetgeving staat, gehandhaafd worden. Dat is het
allerbelangrijkste dat we hier kunnen concluderen. Ik kan het nog een keer
onder de aandacht brengen van mijn collega. Als hij zegt dat het niet
handhaafbaar is, dan moeten we met elkaar bekijken of het inderdaad nog
wel handhaafbaar is of dat we het wettelijk anders moeten gaan regelen.
De heer Haverkamp (CDA): Die laatste conclusie lees ik in het
TNO-rapport en heb ik getrokken uit het rondetafelgesprek. Mijn fractie
zou het waarderen als de minister het meeneemt naar haar collega van
Justitie en dat ze op basis van de inspraakreactie – die zijn allemaal
openbaar – met een brief naar de Kamer komen over de manier waarop ze
hiermee omgaan, of anders misschien in het wetsvoorstel dat de minister
nu in voorbereiding heeft.
Minister Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Dat lijkt me een uitstekend idee.
De heer Van Dam (PvdA): Ik weet dat deze minister niet over het
auteursrecht gaat, maar dit is wel heel gemakkelijk. Auteursrecht valt
binnen het civielrechtelijk rechtssysteem, dus de rechter is degene die
handhaaft en niet de minister van Veiligheid en Justitie. De belofte van de
minister om dit bij hem neer te leggen vind ik prachtig, maar het levert
uiteindelijk niets op. De echte discussie gaat over de nieuwsexceptie op
het auteursrecht. De Telegraaf maakt nu gebruik van de vrije nieuwsgaring
om omroepgidsen samen te stellen. Tegelijkertijd wordt de Telegraaf
hiervan het slachtoffer doordat andere partijen natuurlijk net zo makkelijk
dit nieuws onder het mom van vrije nieuwsgaring binnen vijf minuten op
een andere website kunnen zetten. De vraag is of daartegen daadwerkelijk
iets te doen valt. Die nieuwsexceptie komt inderdaad uit de tijd van «het
komt vandaag in de krant en morgen mag je uit die krant citeren». In die
tijd is het ooit bedacht, maar het ligt internationaal allemaal vast. Is er
daadwerkelijk ruimte om er überhaupt iets aan te doen of is dit een
gegeven waarmee de media het maar moeten doen? Iets waar ze meer
gebruik van maken maar waarvan ze in de toekomst ook veel meer het
slachtoffer zullen worden?
Minister Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Daarop kan ik niet zomaar een
antwoord geven. Ik neem dat mee met het punt dat ik aan de heer
Haverkamp toegezegd heb en zal het oppakken met mijn collega van
Veiligheid en Justitie.
De heer Van Dam (PvdA): Dan is het misschien handig als de minister
van Veiligheid en Justitie in die brief op die nieuwsexceptie ingaat en niet
op de handhaving. Iedereen kan immers gewoon naar de rechter stappen,
zo werkt de Auteurswet. Het zijn juist dit soort elementen in die
Auteurswet die exploitatie vandaag de dag veel moeilijker maken.
De voorzitter: Ik wil dit even helder hebben. Zegt u de heer Van Dam toe
dat u de minister van Veiligheid en Justitie zal vragen om op dit punt in te
gaan?
Minister Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Ja. De heer Van Dam vraagt
heel nadrukkelijk naar het aspect van de exceptie van de vrije nieuwsgaring. Dat is complex. Het nieuws moet enerzijds beschikbaar zijn, maar
op dat moment is het ook opraapbaar en kan er gelijk iets mee gebeuren.
Het is nu inderdaad mogelijk dat dit gebeurt. Ik denk dat het goed is dat ik
dit aspect meeneem met mijn vragen van de heer Haverkamp.
Voorzitter. Met betrekking tot de btw is het slechte nieuws dat de
aanpassing van het btw-tarief op dit moment om een unaniem besluit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 41

20

vraagt van Europa. Het goede nieuws is dat de Europese Commissie dit
aan het bekijken is omdat dit verschil in btw-tarieven toch heel vreemd is.
We vinden het zelf eigenlijk ook, maar we hebben afgesproken dat er een
voorstel tot aanpassing binnen Europa komt en dat er vervolgens een
vertaalslag moet plaatsvinden op Nederlands fiscaal niveau. Frankrijk en
Luxemburg hebben hierop niet willen wachten. Binnen het kabinet is
hierover gesproken en de staatssecretaris voor Fiscale Zaken wil in één
keer die slag maken want er zijn meerdere dingen aan de orde. Daarop
wachten we en vervolgens zal de zaak aangepast worden. Op dit moment
is de zaak in Europa zoals die er ligt en is de lijn van het kabinet zoals ik
die net heb aangegeven.
Ik kom bij de stand van zaken met betrekking van het vrijgeven van
programmagegevens. Het Europees Hof heeft onlangs is een uitspraak
gedaan over het vrijgeven van wedstrijdgegevens, een ander aspect. In
die uitspraak staat eigenlijk alleen wanneer een databank auteursrechtelijk
beschermd is, namelijk als die databank op creatieve wijze is samengesteld. De Nederlandse rechter zal uiteindelijk uitspraak doen of dat bij de
programmagegevens ook zo is. Die uitspraak is overigens vanmiddag. Als
er geen auteursrechtelijke bescherming is, wil dat niet zeggen dat de
publieke omroep verplicht is de gegevens actief te verstrekken. Het
betekent dat andere partijen de gegevens als vrije nieuwsgaring mogen
oppakken. Dat geldt dan overigens ook voor de programmagegevens van
de commerciële omroepen. Hierin trekt men heel gebroederlijk op. Het
amendement dat voorligt over het vrijgeven van de programmagegevens,
regelt niet alleen de prijs, maar verplicht de omroepen om die te geven.
Dat zou een plus zijn bovenop de uitspraak die vanmiddag van de rechter
komt. Ik moet verder afwachten hoe het zit. Indien de uitspraak van het
Europese Hof consequenties heeft, dan kan het CvdM deze betrekken bij
de periodieke evaluatie van de prijs. Men moet de zaken even afwachten.
Kan de minister het budget voor voorlichters en communicatiemedewerkers bij gemeenten, provincies en het Rijk maximeren? Het lijkt wel of
we het hebben over de lumpsum van het onderwijsgeld. Nee, dat kan ik
niet. De gemeente krijgt een gemeentefonds als lumpsum-uitkering.
Daarbinnen kan ik niet aangeven waaraan men het wel of niet mag
uitgeven. Ik denk overigens dat hier ook een taak voor de journalistiek zelf
ligt om te bekijken of men op een goede manier met elkaar kan samenwerken. Ik doel niet op de voorlichters, maar er werd gesproken over een
check of balances tussen de voorlichters en journalisten.
Over het verlies aan werkgelegenheid bij het Wegener Concern heeft de
heer Bosma vrij uitgebreid gesproken. Hij noemt Amerikanen die onze
krantenconcerns leeghalen. Laat één ding duidelijk zijn: in een tijd als deze
betreur ik elk verlies van werkgelegenheid en dit baart mij ook zorgen. We
hebben hierover net al in algemene zin gesproken. We hebben stimulansen gegeven via de commissie-Brinkman. De verschillende mogelijkheden van publiek-private samenwerking kennen ook allemaal hun
grenzen. Ik ben niet in staat om mensen uiteindelijk in een werkpositie te
houden. Het is de taak van de eigenaren van een concern om te bekijken
of dat bedrijfsmatig haalbaar is.
De heer Bosma (PVV): Ik vrees dat de minister daarin helaas gelijk heeft.
Ik stel wel vast dat inmiddels drie krantenbedrijven geplunderd worden
door eigenaren en dat kan op den duur de pluriformiteit aantasten. Ik wil
een vraag stellen over de programmagegevens. Ik respecteer volledig dat
de minister zegt dat het bij de rechter ligt en dat vanmiddag de uitspraak
is. Ik wacht dus af. Omdat de minister het amendement omarmd heeft,
denk ik dat ze blij zal zijn als er een zekere mate van vrije nieuwsgaring
van programmagegevens gaat plaatsvinden.
Minister Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Ik heb het amendement van
mevrouw Van Miltenburg en de heer Van der Ham aanvaard en daarmee

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 41

21

is het ook het mijne geworden. Ik heb het aanvaard onder de condities
zoals die in de wet aangegeven zijn. Mocht er een andere situatie
ontstaan, mocht die vrije nieuwsgaring daadwerkelijk gelegitimeerd zijn
volgens de rechter, dan ontstaat er een nieuwe situatie. Ik zal dan moeten
bekijken wat dit betekent voor de verdere uitwerking. Ik moet wel eerst de
uitspraak zien. Tot die tijd, en parallel daaraan, kunnen we doorgaan met
dit wetsvoorstel waarin in ieder geval de basis geregeld wordt die nu in
het amendement geregeld wordt.
Ik heb begrepen dat in de aanloop naar dit debat een hoorzitting
gehouden is met de partijen uit het journalistieke veld. Deze heeft vooral
in het teken gestaan van de internetpraktijken van de NOS. Dat is een
behoorlijke versmalling als het gaat om een heel belangrijk thema. Dat is
opmerkelijk. Ik verbaas me overigens over de verschillende cijfers die daar
over de tafel gingen. Er zou 800 mln. besteed worden aan internetpagina’s, althans de NOS zou dat budget hebben. Dat kwam later nog terug
in de kranten; die pakten dat zo op. Kijk, ik begrijp heel goed dat de
makers van de krant het nu niet heel gemakkelijk hebben. Dat hebben we
net met elkaar besproken. Dat is ook zorgwekkend. Daarom vind ik het
heel belangrijk dat we een beleid hebben dat we daadwerkelijk kunnen
uitvoeren vanuit de beperkte rol van de overheid. Ik vind het geen
oplossing om in plaats daarvan iets anders af te breken, bijvoorbeeld de
NOS. Dat vind ik niet verstandig. Dat is niet mijn ding. Ik geloof ook niet
dat het helpt. Voor de volledigheid, de bedragen die omgaan in de NOS
zijn echt van een totaal andere orde. De publieke omroep als geheel
ontvangt op dit moment 800 mln. Daar gebeurt van alles mee. Dat is voor
heel veel omroepen etc. De Ster verdient met reclame 200 mln., die gaan
naar het Rijk en daarvan betalen we vervolgens de publieke omroepen en
andere media-activiteiten.
De NOS heeft een budget van 150 mln. Daarmee maakt de NOS alle
televisiejournaals, radiojournaals, jeugdjournaals, Nieuwsuur en bovenal
alle sportjournaals, alle sportevenementen, de Champions League, de
Tour de France en noem maar op. Laten we de Koninginnedag niet
vergeten. Het bedrag dat de NOS uitgeeft aan internetactiviteiten is een
schijntje. Het bedrag aan reclame-inkomsten dat bij de NOS binnenkomt,
is echt een buitengewoon kleine vis. Het is nog niet eens een guppy. Wat
is er nog kleiner?
Mediapartijen zoals de publieke en commerciële zenders en kranten
verdienen niet veel op internet. Dat is de werkelijkheid. De echte grootverdieners zijn Google en Facebook. Dat zei de heer Van Dam al heel
duidelijk. Dat hebben we laten uitzoeken. Dat heeft er ook toe geleid dat
we ons afvragen wie er nu met wie concurreert en of we ons wel op de
goede speler richten. De totale reclamemarkt van de Ster is ongeveer
3 mln. op een markt van 2 mld. Dan denk ik: waar hebben we het over? Is
het verstandig de focus dan zo op de NOS te richten? De NOS doet goede
dingen en probeert zoveel mogelijk te brengen met het geld dat we ze
geven. Echte concurrentie is er niet van de kant van de NOS; daarvoor is
dat bedrag echt veel te klein. Komt er een nieuwsapp van de NOS, dan is
dat een nevenactiviteit, en een nevenactiviteit moet gaan over het
hergebruik van bestaand materiaal. Nevenactiviteiten worden uiteraard
getoetst door het CvdM.
Wat betreft de eigen spotjes denk ik dat de NOS doet wat ze moet doen.
Ze geeft veel geld uit voor goede televisieprogramma’s. Ik vind het
plezierig dat burgers die dit met belastinggeld opgebracht hebben,
gewezen worden op het feit dat die programma’s er zijn. Dat is geen
reclame; dat is goede informatievoorziening over wat er met publiek geld
gedaan wordt. Ik zou voor mezelf zeggen: ga daarmee door. Er mag
natuurlijk nooit een commercieel aspect aan zitten. Dat soort activiteiten
moet wel binnen beperkingen plaatsvinden, maar dat wordt getoetst door
het CvdM.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 41

22

Mevrouw Van Miltenburg (VVD): De minister verdedigt de NOS en dat is
haar goed recht. Ik heb ook niet bedoeld de NOS aan te vallen op wat ze
doet binnen haar publieke taak. De minister heeft echter geen woord
gewijd aan het feit dat de NOS zich positioneert als een concurrent ten
opzichte van al die andere media, terwijl ze wel zegt zich hierover zorgen
te maken. De andere media voelen zich belemmerd. Daarop is de minister
niet ingegaan en ik vind dat ze dit alsnog moet doen. Ik heb overigens
geen bedrag in de mond genomen.
Minister Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Als een publieke omroep of een
publieke institutie in Hilversum willens en wetens andere media in de weg
zit, moeten we er zijn. En dan moet het CvdM er ook zijn. Als een omroep
zegt dat hij met zijn publieke geld de taak heeft om zo breed mogelijk het
publiek te bedienen, dat hij daarvoor gaat en dat dit zijn ambitie is, zeg ik:
chapeau, doe dat. Elke belastingcent is er een en die moet zo goed
mogelijk gebruikt worden. Dat vind ik wel een verantwoordelijkheid van
een publieke omroep en ook van de NOS.
Mevrouw Van Miltenburg (VVD): De minister zegt dat het heel goed is
dat de NOS bestaat en dat het dus ook belangrijk is dat de NOS mensen
erop wijst dat ze bij de NOS nieuws kunnen halen. Mag de NOS volgens
deze redenatie bijvoorbeeld ook reclame maken voor de app van De
Telegraaf? Het is immers heel goed dat De Telegraaf er is voor de
pluriformiteit van de media en ze brengt nieuws. Vanuit de redenatie van
de minister zou de NOS dus ook gewoon mogen zeggen: download niet
alleen onze app, maar ook de app van De Telegraaf of van NU.nl of van
wie dan ook.
Minister Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Daarmee loop ik meteen op
tegen de grenzen van wat men met publiek geld mag doen naar private
partijen en het bevoordelen daarvan. Er zal natuurlijk netjes een bedragje
betaald moeten worden. Zo werkt dat. In dat geval gaat het ook niet over
het feit dat we met publiek geld het bereik optimaliseren. Dan gaat het
erom dat we de winstomzet van De Telegraaf aan het optimaliseren zijn. Ik
gun De Telegraaf van ganser harte een verhoging van de omzet. Dat is
prima en uitstekend, maar dat kan nooit via de publieke lijnen. Dat weet
mevrouw Van Miltenburg natuurlijk ook.
Mevrouw Van Miltenburg (VVD): Met respect, de minister vindt het wel
goed dat de NOS het voor zichzelf doet. Als ik dan zeg dat vanuit die
redenatie de NOS het ook voor andere nieuwsuitingen zou moeten doen,
zegt de minister dat dit niet mag omdat het dan reclame is. Dat is nu
precies mijn punt. Wat de NOS doet is reclame maken.
Minister Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Ik heb het over het optimaliseren van belastinggeld en niet over het optimaliseren van de grote
nieuwsgaring in algemene zin. Op het moment dat De Telegraaf, in de
woorden van de heer Bosma, de grote Staatscourant zou worden, zou ik
zeggen: laat De Telegraaf aan de weg timmeren om zichzelf zo veel
mogelijk te laten lezen. Dit gelet op het feit dat er dan misschien veel
belastinggeld naartoe zou gaan. Nu is De Telegraaf gewoon een commercieel blad en moet gewoon voor de eigen reclamevoorziening zorgen. Ik
vind het belangrijk bij de NOS dat er belastinggeld ingaat. Dat belastinggeld wil ik optimaliseren qua benutting.
De heer Braakhuis (GroenLinks): Dat ben ik met de minister eens. Dat
was ook een beetje mijn pleidooi: publieke middelen moeten naar
publieke doelen. Ik wil dan wel weten of een app die NU.nl een beetje aan
het nabeppen is, een publiek doel is en de pluriformiteit dient. Daarover

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 41

23

denk ik dan toch heel anders. Ik wil graag weten wat de minister daarvan
vindt. In dit opzicht ben ik het eens met mevrouw Van Miltenburg.
Minister Van Bijsterveldt-Vliegenthart: De app is getoetst door het
CvdM. Het gaat hierbij over hergebruik van informatie. Door hergebruik
kunnen meer burgers gebruik maken van de geleverde informatie. In die
zin kan ik me voorstellen dat het CvdM deze app goedgekeurd heeft.
De heer Braakhuis (GroenLinks): Ik kan het me dus helemaal niet
voorstellen, want het barst van dat soort apps. Ik zie niet wat de NOS
hiermee toevoegt en ook niet welk publiek doel hiermee gemoeid is.
Bovendien stel ik vast dat we blijkbaar wel voor de publieke omroep een
helder toetsingskader hebben waarmee het CvdM wat kan, maar blijkbaar
niet voor internet. Ik roep de minister dus nog een keer op om dat
toetsingskader ook scherp te krijgen voor online en in lijn met de publieke
omroep te brengen en de Kamer daarover te rapporteren.
Minister Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Ik moet de heer Braakhuis erop
wijzen dat we ook een toetsingskader hebben voor internet bij het CvdM.
Dat is vanzelfsprekend want er zijn veel internetactiviteiten. Er zijn een
tijdje te veel internetactiviteiten geweest. Daarom heb ik het aantal
diensten en internactiviteiten in de afgelopen jaren ook teruggedrongen.
Dit ter informatie van de heer Braakhuis. Naar mijn idee heeft hij een
verkeerd uitgangspunt. Hij gaat ervan uit dat de publieke omroep
complementair moet zijn aan datgene wat er commercieel gebeurt. Dat is
ten principale niet het geval. De publieke omroep heeft een eigenstandige
pluriforme taak en dient mensen aan zich te binden omdat we willen dat
die centen goed besteed worden. Als de NOS met haar nieuwsvoorzieningen dat niet doet via internet, is men buitengewoon geamputeerd in
een toekomst waarin internet steeds relevanter wordt. De publieke
omroep heeft een eigen autonome taak. Die wordt naar mijn idee
buitengewoon consciëntieus en integer vormgegeven via deze internetactiviteiten.
Ik complimenteer de directeur en de voorzitter van de Organisatie van
Lokale Omroepen in Nederland (OLON). De OLON is bezig met een heel
actief wervend nieuw beleid en probeert samen met de VNG de zaken
goed op de rails te krijgen. Ook de VNG wil ik een compliment geven voor
wat ze in de afgelopen tijd heeft gedaan. Er is veel geharrewar geweest
rond de lokale omroepen maar er ligt nu een convenant dat niet primair
begint bij geld, maar bij inhoud. Die inhoud wordt heel goed op een rij
gezet. Ze gaan er de komende jaren met elkaar mee aan de slag en
bekijken hoe het werkt. De VNG heeft heel duidelijk een omroep gedaan
aan de individuele gemeenten om een bijdrage te leveren conform de
gemaakte afspraken in de richtlijn. Daarnaast zal deze binnenkort
geëvalueerd worden want we houden ook de vinger aan de pols. Begin
2013 komt de evaluatie naar de Kamer. Dan kunnen we zien of er ook
werkelijk gebeurt wat we afgesproken hebben. Dit is de stand van zaken
waarnaar de heer Van der Ham vraagt.
Er lag een visierapport Sector onder de radar en op basis daarvan ligt er
nu een convenant. Ik ben niet van plan dat convenant te gaan doorkruisen
met wetgeving. Ik weet dat de OLON dit het liefst met wetgeving vastlegt,
maar ik vind dat niet zo passen bij de wetgever. Als mensen er met elkaar
op een goede manier uitkomen, moeten er we vooral niet met wetgeving
doorheen lopen. Hoe minder wetgeving hoe beter, is mijn motto. Ik zie dat
de lijn heel goed opgepakt wordt. Er vinden allerlei activiteiten plaats, ook
achter de schermen en ook met betrekking tot bijvoorbeeld digitalisering.
Men is bezig allerlei nieuwe activiteiten en innovaties die de lokale
omroepen niet mogen missen, vorm en inhoud te geven. Een goede zaak,
denk ik.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 41

24

We steunen dat convenant. We zijn formeel geen partij in het convenant
tussen de lokale omroepen en de VNG. We hebben het ook niet mede
getekend. We zijn wel aan tafel geweest maar we zijn geen medeondertekenaars van dit verhaal. Het is wettelijk zo geregeld dat wij de richtlijn
hebben opgesteld en dat men er op lokaal niveau vorm en inhoud aan
moet geven. De Mediawet verzet zich in ieder geval niet tegen de
samenwerking die tussen die beide partijen ontstaat en dat is een goede
zaak.
De heer Van Dam heeft nog een vraag over de digitale doorgifte van de
lokale omroep. De distributie kan de lokale omroep ook via Digitenne
doorgeven. De distributiecapaciteit van Digitenne is beperkt. Op regionaal
niveau kan Digitenne verschillende zenders doorgeven maar op lokaal
niveau is hier eigenlijk geen ruimte voor. Het netwerk is ook niet geschikt
om 143 lokale omroepen in hun eigen verzorgingsgebied door te geven. Ik
ben geen techneut, maar mij is verteld dat dit te complex is. Bij verschillende experimenten zoals in Haarlem is op zeer lokaal niveau gebruik
gemaakt van restfrequenties om de lokale omroep door te geven, maar
restfrequenties zijn zeldzaam. Laat ik duidelijk zijn: er is geen ruimte om
dat in heel Nederland te kunnen doen. Mochten gemeenten met lokale
omroepen op Digitenne op lokaal niveau willen experimenteren vind ik
dat uiteraard prima. Men heeft de ruimte om dat te doen. Voor dergelijke
vergunningen is mijn collega van EL&I het eerste aanspreekpunt en ook
hij zit op een lijn dat hij ruimte wil geven aan dit soort dingen. Onze
ministeries trekken op dit punt veel met elkaar op.
Via de lokale omroep kom ik bij FunX dat natuurlijk voor het grootste deel
lokaal is. Klopt het dat de NPO frequenties kaapt, waren de woorden die
mevrouw Van Miltenburg koos. Laat ik helder zijn: er is op geen enkele
manier sprake van kaping. Dat zou buitengewoon illegaal zijn. De
frequenties worden uitgegeven door mijn collega van EL&I. De vergunningen van die lokale FM-frequenties in de G4 waarop de lokale edities te
beluisteren zijn, zijn door het ministerie aan de lokale omroepen en niet
aan de NPO verstrekt. De lokale omroepen maken ruimte voor de
activiteiten van FunX. Conform de afspraak financier ik FunX niet meer.
Daarmee ben ik gestopt. Op dit moment is er een gesprek over samenwerking tussen gemeenten en de NPO. De NPO heeft een opdracht van
ons in de prestatieafspraken die we jaarlijks sluiten om een gemêleerd
publiek van media te voorzien. Die activiteiten van FunX zijn voor de NPO
een belangrijk onderdeel hiervan. Dit betreft overigens niet de lokale
activiteiten, want die zijn van de gemeenten. Die zijn ook aan snee om
eventueel iets daaraan te doen. Het betreft met name de internetactiviteiten en dan zijn we inmiddels helemaal ver van de frequenties
afgedwaald. Dat is er gaande en dat past in het beleidsprogramma. Ik heb
dus mijn eigen subsidie ingetrokken conform het regeer- en gedoogakkoord dat weliswaar niet meer overeind staat. Dat heb ik wel netjes
uitgevoerd heb omdat een afspraak een afspraak is.
Mevrouw Van Miltenburg (VVD): Ik snap het antwoord van de minister
maar ik zou het toch zeer waarderen als ze het CvdM deze constructie wil
laten bekijken. Volgens mijn observatie is er een soort raamprogrammering ontstaan doordat de NPO de activiteiten van FunX onder haar
hoede heeft genomen. Op basis daarvan zijn nu allerlei frequenties
gevraagd. FunX heeft ze aangevraagd via de genoemde constructie, maar
ze wordt aangestuurd vanuit de NPO. Zo’n soort raamprogrammering
mag volgens mij niet via de Mediawet. Het is complex en technisch. Ik
vraag de minister dus om het CvdM er alstublieft naar te laten kijken.
Minister Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Als mevrouw Van Miltenburg
hierover zorgen heeft, dan leg ik het voor aan het CvdM.
De vraag wordt gesteld of de Wereldomroep via Radio 1 gedistribueerd
kan worden. Voor het uitzenden van programma’s van de publieke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 41

25

omroep op de middengolf bestaat niet echt een alternatief. Dat is mij
verteld want nogmaals, ik ben natuurlijk op dit vlak niet echt de techneut.
De middengolf is zeer kostbaar en het bereik is zeer wisselend en beperkt.
Het is niet echt een oplossing. Ook is de middengolf weinig duurzaam
vanwege het grote energieverbruik dat eraan vastzit. Ik heb begrepen dat
ook de BBC inmiddels weer van de middengolf afgegaan is omdat het te
duur was. Een belangrijke factor is daarbij dat de frequentieruimte op de
middengolf schaars is. Daarnaast is Radio 1 op heel veel plaatsen goed
via internetstreaming te beluisteren.
Het plezierige is dat ik net het antwoord op de vraag rondom de richtlijn
Algemene Zaken Voorlichters binnengekregen heb. Het gaat helemaal niet
om een richtlijn maar om een onderzoek. Daaruit blijkt dat veel
voorlichters zich bezighouden met interne communicatie. Ik vraag me dan
gelijk af wat interne communicatie is en of dat ergens toe dient, maar dat
is een heel ander punt. Het aantal voorlichters is niet zo groot als de
commissie-Brinkman stelde. Het aantal is gedaald door de bezuinigingen
bij het Rijk van 795 naar 608 in 2011. Het beleid is: kernachtige directies
Communicatie. Er zijn twee belangen: goede voorlichting en goede
journalistiek in balans. Er is dus geen richtlijn; er is een onderzoek gedaan
en uit dat onderzoek blijkt dat het aantal voorlichters daalt doordat er
bezuinigd wordt. Dat heeft dus ook zijn positieve kanten. Men is veel bezig
met interne communicatie en dat maakt dat ik nog eens ga kijken naar
mijn eigen ministerie en wat er allemaal intern gecommuniceerd wordt. Ik
dacht dat we vooral naar buiten toe moesten communiceren.
De heer Jasper van Dijk (SP): Ik heb even een feitelijke vraag: 608 voorlichters in totaal of bij gemeenten, provincies, landelijk?
Minister Van Bijsterveldt-Vliegenthart: In het Rijk, maar we hebben
veel organen binnen het Rijk. Troost u: het waren er nog meer. In 2009
waren het er een kleine 800. We hebben er nu rond de 600.
De heer Jasper van Dijk (SP): Maar dit betreft dus niet de gemeenten?
Minister Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Nee, dit betreft niet de
gemeenten. De gemeente is nog altijd een soevereine bestuurslaag op
lokaal niveau.
De heer Bosma (PVV): Voorzitter. Ik dank de minister voor haar demissionaire antwoorden. We hebben er erg van genoten. Het bestaansrecht van
een publieke omroep is marktfalen. Als het bedrijfsleven iets niet kan
doen, is het goed dat we voor die doelen een publieke omroep hebben.
Daarom heeft de heer Braakhuis helemaal gelijk als hij zegt: publiek geld,
publieke taak. Als we de activiteiten op internet, of breder gesteld de
nieuwe media bekijken, concurreren die volledig met het bedrijfsleven.
Dat lijkt me geen publieke taak. Die concurrentie bestaat heel eenvoudig
uit eyeballs die wel op NOS.nl en niet op Volkskrant.nl zitten. De apps zijn
veelvuldig langskomen. Daarbij komt nog eens dat de staatsomroep kan
concurreren door zijn eigen marketing via zijn eigen kanalen. Sowieso
worden kranten beconcurreerd doordat de advertentietarieven lager zijn
vanwege de grp’tjes die de publieke omroep voor minder geld kan
aanbieden. Er bestaat dus wel degelijk concurrentie. Ik ben blij dat die nu
benoemd is, ook door een partij als de Volkskrant die dat in het verleden
niet deed.
Met FunX kan de minister heel veel geld verdienen. Ze kan die frequenties
veilen. Met de opbrengst kan ze heel veel leuke dingen doen. Iets wat
even genoemd werd door mijn gewaardeerde collega van de SP is de
Wereldomroep. Radio 5 zendt nu uit via de AM 747. Dat is een intens
krachtige zender. Die haalt de Gotthardtunnel, maar is heel weinig
duurzaam en heeft een enorme ecologische voetafdruk. We moeten heel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 41

26

Saudi-Arabië verstoken om die zender in de lucht te houden. Radio 5
zendt er nu op uit, een soort nostalgische zender. Voor hetzelfde geld kan
Radio 1 hierop uitzenden tot de Gotthardtunnel via AM 747. Is dat niet een
geweldig idee? Ik geef het mee als suggestie.
De heer Jasper van Dijk (SP): Voorzitter. Ik onderken twee stromingen in
dit debat. De ene stroming zegt dat we die publieke media zo klein
mogelijk moeten maken en daarvoor worden allerlei soms destructieve
voorstellen gedaan. De andere stroming zegt: we moeten meer kansen
bieden. Ik ben duidelijk van die laatste stroming. Ik moet zeggen dat ik
vaak met de minister van mening verschil, maar op dit dossier ben ik het
zeer met de minister eens. Ik vind het goed dat zij stelt dat een publieke
omroep pluriform moet zijn en dat ze vandaar begint te denken, in plaats
van de publieke media als complementair te zien of iets dergelijks. Zijn de
zorgen hiermee weggenomen? Dat vind ik niet. Ik wil tegen de minister
zeggen: noblesse oblige. Ze neemt een aantal prima maatregelen, maar
de pluriformiteit en de kritische pers staan nog altijd onder druk, met
name regionaal. Dat moeten we goed in de gaten houden, maar
misschien moeten we dat aan een nieuw kabinet overlaten.
Landelijk zijn er dus nog 608 voorlichters. Dan zijn er dus nog vele
voorlichters in gemeenten en provincies. Die zaak is toch wel zeer uit
proportie, want er zijn veel meer voorlichters dan journalisten. Dat
verschil loopt volgens mij ook steeds meer op. Ik kan me voorstellen dat
we een bezuiniging laten plaatsvinden, in ieder geval op die rijksvoorlichters. Daarover gaat de minister wel. Ik zal bezien of ik daarover een
voorstel zal indienen.
De heer Braakhuis (GroenLinks): Voorzitter. Op dit moment regeert de
Kamer volgens mij. Aangezien de minister een paar ontwijkende
antwoorden gaf op punten die ik heel belangrijk vind, zullen we toch een
VAO nodig hebben om wat moties in te dienen. Vooral het antwoord over
de btw staat me echt niet aan. Als andere landen al bezig zijn het
voortouw te nemen en als mevrouw Kroes hiermee al bezig is, zie ik geen
enkele reden om te wachten. Ik wil dat er opvolging aan wordt gegeven
en dat we zo snel mogelijk het btw-tarief voor digitale producten verlagen.
De heer Haverkamp (CDA): Ik begrijp de snelheid van de heer Braakhuis
op dit dossier. Het Belastingplan wordt volgens mij maandag besproken
in deze Kamer. Btw klinkt als belasting. Is het een idee dat de fractie het
dan inbrengt?
De heer Braakhuis (GroenLinks): Ja, dat is ook een idee. Dat zal ik even
overleggen. Ik zit nu bij dit debat. Ik weet hoe het gaat bij dit kabinet. Als
er meerdere minister bij zijn betrokken, wordt de hete aardappel doorgeschoven. Ik zou beide ministers hierop toch willen aanspreken.
De heer Haverkamp (CDA): Laten we het even zuiver stellen. De heer
Braakhuis brengt hier de btw op. De btw is duidelijk een belastingonderwerp. We kunnen natuurlijk een motie indienen waarin we allerlei
brieven noemen, maar dan kan hij het pas bij het volgende Belastingplan
regelen. Ik wil wel even weten of we het bij het Belastingplan ook gaan
hebben over de btw op kunst. Dan kan ik mijn woordvoerder voorbereiden op dat dossier.
De heer Braakhuis (GroenLinks): De heer Haverkamp weet dat mijn partij
zich continu inzet voor het terugschroeven van allerlei bezuinigingen op
de kunst. Dat onderwerp zal dus ongetwijfeld ook aan de orde komen.
De voorzitter: Ik vind uw antwoord van zodanige aard is dat u aan
uitlokking doet, maar ik denk dat de heer Van der Ham dat wel zal duiden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 41

27

De heer Van der Ham (D66): We hebben er inderdaad in het Lenteakkoord voor gezorgd dat het btw-tarief op kunst en cultuur wordt teruggedraaid. Daarvoor was wel een dekking. Wat nu voorgesteld wordt rond de
btw is op zich hartstikke sympathiek en we staan er ook voor open, maar
ik ga dit soort voorstellen niet doen als ik er geen dekking voor heb. Ik
vraag de heer Braakhuis wel om aan te geven dat als er in dit debat iets
wordt gezegd, dat in een ander debat ook gedekt is. Heeft hij hiervoor nu
een dekking of is het een noodkreet of een symbolische uitspraak?
De heer Braakhuis (GroenLinks): Dat is een terechte vraag. Ik gaf daarnet
ook al aan dat ik nu zelf terug moet naar mijn eigen medewerker om die
dekking te zoeken. Ik verwacht overigens niet dat het om reusachtige
bedragen gaat, maar de heer Van der Ham heeft zeker een punt.
Wat betreft het toetsingskader ben ik het oneens met de minister met
betrekking tot de complementariteit of de overlap met het commerciële
veld. De huidige Mediawet is tot stand gekomen op een moment dat er
nog geen sprake was van internet. Juist nu, met alle media die ons ter
beschikking staan, merken we dat de pluriformiteit in gevaar komt. Die
wordt nog sterker bedreigd als het publieke omroep hetzelfde gaat doen
als de commerciële markt. Dat is onlogisch. We willen het publieke geld
besteden om juist die dingen te waarborgen die nog niet door anderen
worden uitgevoerd, met specifieke doelgroepen en specifieke onderwerpen. Daarvoor moet een toetsingskader komen. Ik roep de minister op
om te komen met een toetsingskader en een verandering van inzicht in dit
opzicht. We leven nu in een tijd waarin wel commerciële partijen op de
markt zijn, zowel op televisie als op andere media. Vandaar dat ik dat VAO
nodig heb, als was het alleen maar hiervoor. Ik vind dat de publieke
omroep en de publieke middelen moeten worden ingezet voor het doel
dat we tot nu toe hebben nagestreefd.
De heer Haverkamp (CDA): Voorzitter. Ik dank de minister voor de
toezegging met betrekking tot het auteursrecht voor de nieuwe media.
Voor je het weet zie je als fotograaf je foto’s over internet zwerven. Ook
hartelijk dank dat de minister niet met haar wetgeving het convenant met
OLON gaat doorkruisen. Ik zou het fijn vinden als ze het ondersteunt waar
dat mogelijk is.
Ik dank de minister voor de initiatieven voor publiek-private samenwerking en dat ze op bezoek gaat in het mooie Zeeland om die te bekijken.
Ze heeft terecht gerefereerd aan Gelderland. Wat mijn fractie betreft is het
bij publiek-privaat niet of/of maar en-en, juist met betrekking tot de
versterking in de regio. De publieke omroep hoeft niet terug te gaan naar
uitzendingen in zwart-wit. Ze mogen ook op internet actief zijn. Dat moet
wel getoetst worden.
Daar zit mijn fractie nog wel even met een punt. Heel vaak komt het CvdM
langs. In mijn traditie kennen we het salomonsoordeel, maar om nou
Salomon te vervangen door het CvdM... Het is uiteindelijk wel de
wetgeving waarmee we de spelregels vaststellen. Ik wil dat in het
wetsvoorstel dat nu in voorbereiding is, duidelijk aangegeven wordt waar
de Kamer over gaat. De minister merkt de aanwezige emoties over wat
wel publiek-privaat kan en wat niet. We willen niet dat we straks een soort
zelfrijzend bakmeel blijken te hebben en dat het CvdM straks alles gaat
bepalen en dat de Kamer vervolgens zegt: ja, maar de bal ligt daar en we
kunnen er niet bijkomen.
De heer Van Dam (PvdA): Voorzitter. Zo lukt het ons toch weer een AO
over persbeleid over de publieke omroep te laten gaan. Dat is altijd een
beetje zonde. Dit debat zou over de pers moeten gaan omdat de pers de
aandacht zou moeten krijgen die hij verdient als een eigenstandige sector
binnen onder mediabestel met een heel andere relatie tot de overheid dan
de publieke omroep. Bij deze relatie staat de overheid veel verder op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 41

28

afstand en daar zal ze moeten blijven staan. Er zijn en blijven redenen
voor zorg over de ontwikkelingen in de pers zelf, even los van wat er bij
de publieke omroep gebeurt. Ik heb daarvoor de afgelopen twee jaar – dit
is een puntje van kritiek voor de minister – niet heel veel urgentie
bespeurd. Als ik het debat zo beluister, staat het in ieder geval voor de
komende periode op de agenda. Dat is winst.
Heb ik de minister goed begrepen dat de lokale omroepen naar de eigen
gemeenten toe moeten en samen met die gemeenten moeten bekijken of
ze gebruik kunnen maken van eventuele lokale of regionale restfrequenties of evenementenfrequenties om digitale distributie mogelijk te maken
waarbij ze ook voor abonnees op Digitenne te ontvangen zijn via Free2air?
We wachten het amendement van GroenLinks over de btw af. Dat hele
Kunduzakkoord bestaat toch allang niet meer. Volgens mij heeft de heer
Braakhuis alle ruimte om overal dekking te zoeken. Als hij met een goede
dekking komt, zullen we dat steunen.
Mevrouw Van Miltenburg (VVD): Voorzitter. Allereerst bedank ik de
minister voor de toezegging voor de twee brieven: de brief over de
nieuwsexceptie en over het onderzoek van het CvdM. Ik hoop dat die
brieven snel naar de Kamer komen.
We hebben een meningsverschil over het experimenteerartikel. Ik kan het
niet helemaal inschatten want ik heb het nog niet gelezen. Ik vraag me af
wanneer het wetsvoorstel naar de Kamer komt want dan begint de
discussie daarover pas echt. Ook dan zal ik opnieuw een pleidooi houden
over het beperken van de taakomschrijving van de publieke omroep.
Nogmaals, de NOS doet nu niets wat niet mag met betrekking tot de
website, maar ik vind dat ze het niet moet doen.
Over het maken van reclame hebben we echt een meningsverschil over
de concurrentiepositie. Ik zal de minister nog een extra reden geven
waarom ik er zo gehaaid op ben. Ik gaf de minister het voorbeeld van De
Telegraaf. Het is blijkbaar wel reclame als De Telegraaf op het nieuws van
de NOS komt, maar als de NOS het voor zichzelf doet is het geen reclame.
Radio 538 probeert al sinds enige tijd reclame te maken via de Ster en dat
lukt ze niet. Ze worden buiten de deur gehouden. Ik vind dat opmerkelijk.
Deze beide dingen moeten meegenomen worden in het salomonsoordeel
dat bij ons het oordeel van het CvdM heet en ik vraag de minister ons
daarover te berichten. Ik denk dat dit het laatste debat over de media is
dat ik met de minister heb, in ieder geval voor de verkiezingen. Al die
andere onderwerpen komen in heel veel andere debatten weer terug.
De heer Van der Ham (D66): Voorzitter. Over de lokale omroep zegt de
minister dat dit nu niet meer op haar bordje ligt. Ze zegt dat ze erbij heeft
gezeten toen het tot stand kwam, maar dat ze zich niet meer verantwoordelijk acht om het uit verder te voeren. Het veranderprogramma van de
komende jaren moet echter wel actief ondersteund worden door het
ministerie van OCW, zowel beleidsmatig, infrastructureel als financieel.
Zonder het ministerie kunnen de beleidsafspraken toch minder gemakkelijk worden geïmplementeerd. Er is een stok achter de deur nodig. Ik
hoop niet dat de minister op dat punt haar handen ervan aftrekt. De
Kamer heeft al diverse malen heel duidelijk aangegeven, ook door het
amendement dat ik een aantal jaren geleden heb ingediend, dat we het
van groot belang vinden dat het op de juiste plek terechtkomt. Het is
prima als het via een convenant gaat, maar de intentie moet wel zijn dat
het op de juiste plek terechtkomt. Daarvoor maak ik de minister verantwoordelijk.
De heer Van Dam heeft gelijk dat dit AO niet alleen moet gaan over de
publieke omroep, alsof de publieke omroep het grootste probleem is van
de pers. Dat is absoluut niet zo. Ik heb er wel een paar kritische opmerkingen over gemaakt. Ik vind dat de publieke omroep, de NOS, op een
aantal punten soms haar taak verzaakt. De dingen die nu bij de Wereld-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 41

29

omroep gebeuren, zouden veel meer opgepakt mogen worden door de
normale NOS. In een onderzoek mag best worden bekeken hoe we die
ongelofelijke kluwen tussen commerciële en semi-commerciële activiteiten van de publieke omroep en concurrentienadelen ten opzichte van
commerciële partijen moeten ontwarren. Dat is heel moeilijk, maar ik zou
het prettig vinden als dat verder wordt bekeken en ontward zodat we er
ook politieke conclusies uit kunnen trekken. Ik denk dat ik deze week nog
heel veel debatten ga hebben met deze minister over allerlei andere
onderwerpen, maar we wensen elkaar veel plezier in ons toekomstige
leven.
Minister Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Voorzitter. Ik begin even met de
laatste woorden van de heer Van der Ham. Ik zal hem absoluut missen,
ook vanwege zijn creativiteit en zijn denken dat inspireert. Dat moet ik
eerlijk zeggen. Dus het is helemaal wederzijds. We stoppen nu want ik
krijg er tranen in mijn ogen van. Gelukkig zien we elkaar nog bij een paar
onderwijsdebatjes.
De voorzitter: Ik stel even voor dat de minister na deze uitwisseling van
verklaringen over en weer gewoon antwoord geeft op de gestelde vragen.
Minister Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Dit was ook een soort vraag.
Voorzitter. Ik begin met de heer Bosma. Hij geeft nog eens aan dat hij
vindt dat de publieke omroep niet op internet moet zijn. Ik zeg dat de
publieke omroep moet zijn waar het publiek is. Daarvoor betalen wij ons
belastinggeld waarvoor door alle Nederlanders hard gewerkt wordt.
Internet is echt cruciaal. Internet afsluiten voor de publieke omroep en
alles wat daar omheen zit, is het afsluiten van de weg naar de toekomst.
We hebben erover nagedacht. In 2008 is een heel grote wetswijziging
geweest, zoals we die weer gaan krijgen. In die wetswijziging is toen
opgenomen dat het niet alleen ging over radio en televisie maar over alle
media op alle platformen. Dat is nodig omdat de gewone radio en vooral
de televisie straks van het toneel gaan verdwijnen. Daarvoor komen
allerlei andere dingen terug. Dan hoort de publieke omroep ook op dat
andere platform present te zijn. Als de publieke omroep daar niet present
is, krijgt deze op gegeven moment ook niet meer de aansluiting met de
corebusiness. De corebusiness was ooit de televisie. Daarmee is het ooit
begonnen, maar de corebusiness is nu mediabreed geworden.
De heer Braakhuis (GroenLinks): Dat bestrijd ik ook niet. Sterker nog, ik
vind ook dat een publieke omroep op internet hoort te zitten. Het gaat er
mij niet om of ze op internet horen te zijn. Het gaat er mij om wat ze er
doen. Ik vind het schier onnodig dat ze concurreren met andere commerciële organisaties, eenzelfde product aanbieden, van belastinggeld terwijl
ik denk: zorg nu echt voor die pluriformiteit en doe precies wat we
belangrijk vonden met zijn allen. En dat is wat de commerciële omroepen
nu eenmaal niet doen. Daarom gaat het en daar is ook publiek voor. Ik ben
er in deze commerciële wereld, een wereld waarin publiek en commercieel naast elkaar bestaan, wel degelijk voor om complementair te gaan
werken en niet altijd supplementair.
Minister Van Bijsterveldt-Vliegenthart: De wet geeft aan dat er een
brede opdracht ligt. Die brede opdracht is er niet zomaar. Die brede
opdracht is er om ervoor te zorgen dat mensen daadwerkelijk gebruikmaken van de taak waarin de publieke omroep zich onderscheidt en dat
het publiek ook naar de publieke omroep toegaat. Daarvoor is die brede
invalshoek nodig. Je moet mensen aan je binden om vervolgens je brede
product neer te kunnen zetten. Internet hoort daarbij. Op het moment dat
de mensen op de app van internet iets zien, zeggen ze ook: wacht, ik wil
hier ook het NOS-journaal eens goed bekijken. Die wisselwerking moet er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 41

30

naar mijn idee zijn. Nogmaals, het wordt getoetst door het CvdM op basis
van de grote wetswijziging in 2008 waarin internet en alle commerciële
partijen die daarop zitten, meegewogen zijn. Toen is die keuze gemaakt.
De heer Braakhuis (GroenLinks): Dan stel ik wel vast dat de minister
eigenlijk zegt dat er inderdaad staatsgesteunde concurrentie is voor de
commerciële omroepen.
Minister Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Deze minister doet niets anders
dan de wet uitvoeren waarmee GroenLinks indertijd zelf heeft ingestemd.
Niet meer en niet minder. Soms sta je ergens niet achter – daarover
hebben we de afgelopen weken discussies gehad – en soms sta je ergens
wel achter. Hier sta ik voor de volle 100% achter en het is bovendien de
wet; en de Kamer gaat over de wet.
Radio 5 naar de Wereldomroep is een creatief idee, maar ik denk dat de
huidige gebruikers van Radio 5 het niet zo’n goed idee vinden. Overigens
vind ik de heer Bosma met zijn grote globale denken hier toch echt een
provinciaaltje. Als we niet verder komen dan de Gotthardtunnel ... Sorry,
zelfs ik ga verder weg terwijl ik toch erg gehecht ben aan mijn kleine
dorpje en de koeien daar.
De heer Bosma (PVV): Wat mij betreft mag de ecologische voetafdruk van
de AM 747 nog verder gaan dan de Gotthardtunnel, maar dan is de
minister wel half Saudie-Arabië kwijt aan dieselolie.
Minister Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Daarvan heb ik te weinig
verstand en daarbij laat ik het even.
Geen bezuinigingen bij de omroepen maar wel bij de voorlichters; dat
vind ik zo plezierig van de SP. Er zijn al veel mensen wegbezuinigd. Het
aantal voorlichters is van 800 naar 600 gegaan. Dat toch mooi een vierde.
Misschien gaat de heer Van Dijk als de SP straks aan het bewind is nog
wel meer bezuinigingen. Dan kan er opnieuw naar voorlichters gekeken
worden, maar ik denk dat er al best veel zijn uitgegaan.
De heer Jasper van Dijk (SP): Het is crisis en we hebben geen
geldboom. We moeten dus echt goed bekijken waar we nog kunnen
bezuinigen.
Minister Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Ik hoor het de SP zeggen.
De heer Jasper van Dijk (SP): Schrijf het maar goed op.
De voorzitter: Kan dit in een motie gegoten worden?
De heer Jasper van Dijk (SP): Reken maar. Ik stel een halvering van het
aantal voorlichters voor.
De voorzitter: Dat was een stelling. De minister vervolgt haar betoog.
Minister Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Ik zie met warme belangstelling
een en ander van de heer Braakhuis tegemoet, maar ik denk inderdaad dat
het goed is dat de staatssecretaris van Financiën het even goed bekijkt. In
algemene zin geldt altijd: benut de aanwezige kansen, maar ik moet heel
netjes zeggen dat het kabinet vindt dat we mee moeten met Europa zoals
we dat afgesproken hebben.
De Kamer wil de experimenteerregel goed besproken hebben. Dat komt
goed uit want de wet gaat binnenkort naar de Raad van State en komt
daarna hopelijk spoorslags naar de Kamer. Die kan de Kamer dan in volle
omvang bespreken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 41

31

De heer Haverkamp (CDA): U bent nu bezig met het schrijven van die
wet. Mijn verzoek is om niet te veel bij het CvdM neer te leggen,
aangezien we als Kamer hierover natuurlijk ook graag praten. Dat heeft u
vandaag ook mogen ervaren.
Minister Van Bijsterveldt-Vliegenthart: U bedoelt dat ik die wet heel
gedetailleerd moet maken? De Kamer kan niet toetsen. Het spijt me, maar
daarvoor hebben we een onafhankelijke organisatie. Ik moet er niet aan
denken dat de Kamer gaat toetsen. Ik acht de Kamer hoog, maar ik wil het
haar niet aandoen.
De heer Haverkamp (CDA): Dat is terecht. De Kamer moet de kaders
vaststellen. Ik constateer alleen in de mooie pakken papier die we hebben
gekregen met de antwoorden dat heel veel kaders nu vastgesteld worden
door het CvdM. Als dat niet zo is, heb ik het verkeerd begrepen waarvoor
mijn excuses.
Minister Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Het gaat altijd op basis van de
wet. Ik kan de heer Haverkamp aanbevelen om tijdens de zomervakantie
de wet van 2008 nog eens goed door te nemen. Hij zal verrast staan
hoeveel kaders en restricties daarin gegeven worden. We zullen weer
netjes proberen het bij de wetgeving zo te doen dat het CvdM niet zijn
eigen goddelijke gang kan gaan, maar de geest van de wet ter uitvoering
brengt.
De heer Van Dam heeft geen vragen maar een paar statements.
De heer Van Dam (PvdA): Ik had nog een vraag over Digitenne, of ik dat
verhaal goed begrepen had.
Minister Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Ja, dat heeft u goed begrepen.
Ik dacht dat u voor uzelf zei dat u het goed begrepen had.
Mevrouw Van Miltenburg refereert aan de twee toezeggingen die ik heb
gedaan. We zullen de lokale omroep zeker steunen. Dat is ook de reden
dat we wel aan de tafel zaten toen er afspraken werden gemaakt en dat is
ook de reden dat ik de OLON zelf ondersteun via een financiële bijdrage. Ik
hecht eraan dat de OLON goed georganiseerd is en betrokken zal blijven.
Mevrouw Van Miltenburg (VVD): Die twee toezeggingen heeft de
minister in de eerste termijn gedaan. In de tweede termijn heb ik
gevraagd of de minister ook de casus wil bekijken waarbij Radio 538
aangeeft dat ze geen Ster-reclame kan inkopen en om dat koppelen aan de
reclame die de NOS maakt.
Minister Van Bijsterveldt-Vliegenthart: De mores tussen de media is
dat men niet bij elkaar adverteert. Dat is ook de mores die de Ster
hanteert. De Volkskrant adverteert niet bij De Telegraaf en andersom.
Daarom gebeurt het niet. Dat zit erachter.
Mevrouw Van Miltenburg (VVD): De Ster mag dus weigeren?
Minister Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Ja, de Ster is een onafhankelijke organisatie. Dit is de hoofdlijn die men daarbij volgt.
De heer Bosma (PVV): De Ster is inderdaad een onafhankelijke organisatie, maar er zitten twee vertegenwoordigers van het ministerie in het
bestuur van de Ster. Wat De Telegraaf doet, moet De Telegraaf weten,
maar dit is zeer nauw gelieerd aan het ministerie en de publieke omroep.
De voorzitter: Dit is een stelling en geen vraag. De heer van der Ham
heeft wel een vraag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 41

32

De heer Van der Ham (D66): Ik borduur even voort op wat mevrouw Van
Miltenburg en de heer Bosma zeggen. Ik kan me er iets bij voorstellen dat
de Ster mag zeggen dat ze geen reclames gaan uitzenden omdat het niet
in overeenstemming is met de zeden of allerlei andere inhoudelijke zaken.
Wanneer er echt een commerciële partij wordt uitgesloten, gaat dat me
een beetje te ver. Dan moeten daarvoor wel gegronde redenen zijn. Als
kranten iets kunnen weigeren en dat ook zullen doen, is er toch iets
minder aan dan hand dan als een publiek orgaan als de publieke omroep
dat doet. Deelt de minister dit met mij?
Minister Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Ik ga in op de punten die naar
voren gebracht worden. Het ministerie van OCW is slechts met twee
mensen waarnemer en niet medebeslisser bij de Ster. Dat is conform de
wet. De Ster heeft een eigen beleid en mag toetsen of men reclames wel
of niet toelaat. Dit is inderdaad een gebruik, maar ik moet zeggen dat ik
ook mijn wenkbrauwen optrek. Dit is misschien een mooie uitsmijter voor
mevrouw Van Miltenburg, maar vooral voor de heer Van der Ham die dit
nog eens naar voren brengt: ik zal dit ook nagaan.
De voorzitter: Ik zal even met de minister kortsluiten wanneer de Kamer
hierover bericht krijgt. Ik probeer altijd de toezeggingen die de minister
aan de Kamer doet te voorzien van een datum.
Minister Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Ik neem het mee in de brief
over de mediabegroting. Dat lijkt me een goed idee. Ik heb net iets tegen
de heer Van Dam gezegd wat niet helemaal goed was. De gemeente is
degene die men aan moet spreken voor de financiering, het ministerie van
ELI is voor de restfrequenties.
De voorzitter: Dan zijn we nu gekomen aan het einde van de tweede
termijn en de beantwoording van de minister. Er zijn een aantal toezeggingen gedaan.
– De minister heeft toegezegd dat zij de minister van Veiligheid en
Justitie zal vragen te reflecteren op de handhaafbaarheid van de wet
auteursrecht in relatie tot internetactiviteiten en in het bijzonder op de
exceptie voor vrije nieuwsgaring. Ze zal de Kamer daarover informeren
door middel van een brief bij de begrotingsbehandeling na de
zomervakantie.
De heer Haverkamp (CDA): Mijn fractie zou het prettig vinden als de
informatie komt als ook het wetsvoorstel voor de publieke omroep naar
de Kamer komt.
Minister Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Er is een dikke kans dat die
brief net iets eerder komt dan het wetsvoorstel. Dat voorstel moet eerst
nog naar de Raad van State.
De voorzitter: De informatie komt met de begroting en anders kan de
Kamer er altijd weer om vragen bij de behandeling van het wetsvoorstel.
− De minister heeft toegezegd dat ze het CvdM voor de Media zal
verzoeken een oordeel te geven over de ondersteuning van de NPO
van de activiteiten van FunX en de Kamer daarover informeren
gelijktijdig met de eerder genoemde brief.
− De minister heeft toegezegd dat de Kamer begin 2013 een evaluatie
ontvangt van de financiering van de lokale omroep door de gemeente.
− De minister heeft toegezegd dat in de wijziging van de Mediawet ook
de mogelijkheid wordt meegenomen om driejarige experimenten te
starten voor pps-constructies, gemonitord door het CvdM.
− De minister heeft toegezegd de Kamer bij de mediabrief te informeren
over de wijze van opereren bij de Ster.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 41

33

Ik stel vast dat de heer Van Dijk als eerste heeft gevraagd om een VAO. Dat
zullen we aanmelden.
Ik dank de minister en haar medewerkers voor hun aanwezigheid en hun
inbreng, de belangstellenden op de publieke tribune en mijn collega’s en
ik sluit dit overleg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 827, nr. 41

34