Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

31 797 (R1871)

Goedkeuring van het op 18 december 2002 te
New York totstandgekomen Facultatief Protocol
bij het Verdrag tegen foltering en andere wrede,
onmenselijke of onterende behandeling of
bestraffing (Trb. 2005, 243 en Trb. 2006, 64)

Nr. 7

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 21 januari 2010
Met belangstelling heeft de regering kennis genomen van het verslag van
de vaste commissie voor Justitie inzake dit voorstel van wet. Graag gaan
wij hieronder in op de door de verschillende fracties gestelde vragen en
naar voren gebrachte punten. Bij de beantwoording van de gestelde
vragen is de indeling van het verslag zo veel mogelijk aangehouden. Waar
dit de duidelijkheid ten goede komt, is een aantal vragen tezamen beantwoord.
I. Inleiding
De leden van de fracties van het CDA, de VVD en de PvdA vragen wat de
toegevoegde waarde is van het Facultatief Protocol bij het Verdrag tegen
foltering en andere wrede onmenselijke of onterende behandeling of
bestraffing (hierna: «het Protocol») en van het (extra) toezichtorgaan (het
Subcomité ter Preventie, hierna: «het Subcomité») ten opzichte van het
Europees Comité ter voorkoming van foltering (hierna: «het CPT») en
gezien het feit dat er in Nederland al verschillende nationale en internationale instanties zijn die controles uitoefenen. Ook vragen deze leden hoe
onnodige overlap van toezichtuitoefening en rapportageverplichtingen
kan worden voorkomen tussen de diverse internationale verdragen die
zien op eerbiediging van de mensenrechten, en specifiek ten aanzien van
het Europees Comité ter voorkoming van foltering. Daarnaast vragen de
leden van de VVD-fractie en de PvdA-fractie hoe de onderlinge contacten
kunnen worden bevorderd tussen het Subcomité en het CPT.
Voor Nederland ligt de toegevoegde waarde van bekrachtiging van het
Protocol vooral in het wereldwijd versterken van toezichtsystemen op
plaatsen van detentie. Hoe meer landen het Protocol bekrachtigen, hoe
groter het gezag en de effectiviteit daarvan. Aangezien dit Protocol in het
verband van de Verenigde Naties tot stand is gekomen, zullen er naar
verwachting meer staten partij bij worden dan bij het Europees Verdrag
ter voorkoming van foltering en onmenselijke of vernederende behandeling of bestraffing van de Raad van Europa (hierna: «het Europees
Verdrag»). Die verwachting is inmiddels bewaarheid geworden, aangezien
het Protocol inmiddels voor 50 staten van kracht is, terwijl het aantal
staten dat partij is bij het Europees Verdrag 47 bedraagt (alle lid van de
Raad van Europa). Wij komen hier in het onderstaande nog op terug.

KST140132
0910tkkst31797R1871-7
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 797 (R1871), nr. 7

1

Het belangrijkste inhoudelijke verschil tussen het Europees Verdrag en het
onderhavige Protocol is het vereiste van het Protocol tot instelling, aanwijzing of instandhouding van nationale preventiemechanismen. Dit verschil
geeft het Protocol een belangrijk deel van zijn meerwaarde. Voor Nederland geldt dat er op lokaal en nationaal niveau al onafhankelijke organen
bestaan die toezicht houden op (aspecten van) detentie en aldus bijdragen
aan het voorkomen van foltering. Voor veel andere landen ligt dit echter
anders. Om ook andere landen aan te moedigen het Protocol te bekrachtigen en dergelijke toezichthoudende organen in te stellen, dient het
Koninkrijk het goede voorbeeld te stellen door zelf ook partij te worden bij
het Protocol.
Voor wat betreft de overlap van de toezichtuitoefening bepaalt artikel 11,
onder c, van het Protocol dat samenwerking met relevante reeds bestaande internationale, regionale en nationale mechanismen tot de taken van
het Subcomité behoort. Daarnaast roept artikel 31 van het Protocol het
Subcomité specifiek op om te consulteren en samen te werken met regionale mechanismen om dubbel werk te voorkomen.
Ten aanzien van de rapportages brengt het Protocol weinig additionele
verplichtingen met zich mee, aangezien artikel 23 van het Protocol
verdragspartijen slechts verplicht jaarverslagen van nationale preventiemechanismen te publiceren en te verspreiden. Voor zowel de Raad voor
de Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming, de Inspectie voor de
sanctietoepassing als de Inspectie voor de Gezondheidszorg geldt dat de
jaarverslagen, maar ook de overige adviezen en rapporten, op hun respectievelijke websites worden gepubliceerd.
Wat betreft de contacten tussen het Subcomité en het CPT zijn tijdens de
eerste bijeenkomst van het Subcomité in februari 2007 afspraken gemaakt
met het CPT over mogelijkheden tot samenwerking tussen het Subcomité
en het CPT, waaronder het regelmatig uitwisselen van informatie en
rapporten op vertrouwelijke basis. Hoewel een strikte toepassing van het
principe van vertrouwelijkheid uit artikel 16 van het Protocol het delen van
informatie tussen het Subcomité en het CPT uit zou sluiten, kan het delen
van dergelijke informatie op vertrouwelijke basis het doel van beide
comités ook juist ondersteunen. Hiervoor is echter afstemming vereist,
aangezien dit grote zorgvuldigheid vereist. De manier waarop vertrouwelijkheid optimaal gegarandeerd wordt, zal aan de hand van de praktijk
worden uitgekristalliseerd. Dit is onder andere al gebeurd tijdens diverse
ontmoetingen die in 2008 plaatsvonden tussen het Subcomité en het CPT,
waarbij ideeën en informatie werden uitgewisseld (zie hiervoor het
tweede jaarverslag van het Subcomité, gepubliceerd op de internetsite:
www2.ohchr.org/english/bodies/cat/opcat/). Deze afstemming is zowel
bedoeld om te voorkomen dat bijvoorbeeld beide comités tegelijkertijd in
hetzelfde land zijn, als om ervoor te zorgen dat vergelijkbare beoordelingsnormen worden gehanteerd.
De leden van de CDA-fractie constateren dat er in de afgelopen jaren veel
rapporten zijn verschenen over vreemdelingen in detentie en vragen of er
sprake is van onnodige overlapping. Ook vragen zij wat de mogelijkheden
zijn om de verschillende afzonderlijke vormen van toezicht/inspecties te
vervangen door één enkele vorm waarin alle aspecten, die in relatie tot de
verschillende nationale en internationale regelgeving van belang zijn,
worden meegenomen.
Met de leden van de CDA-fractie constateert de regering dat over het
onderwerp vreemdelingen en detentie veel rapporten zijn verschenen. Het
gaat daarbij om rapporten van internationale publiekrechtelijke organisaties, maar ook om rapporten van non-gouvernementele organisaties en
om wetenschappelijke analyses. De regering ervaart de hoeveelheid
rapporten op zich niet als een probleem. Zeker in de gevallen dat de
bevindingen en aanbevelingen in de verschillende rapporten overeen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 797 (R1871), nr. 7

2

komen, kan dit een belangrijk signaal zijn en kan dit aanleiding zijn om het
beleid of de regelgeving bij te stellen of aan te passen.
Hoewel de gedachte van stroomlijning van verschillende afzonderlijke
vormen van toezicht en inspecties zeker een interessante is, acht de regering de mogelijkheden daartoe niet groot. Dat hangt niet alleen samen
met het gegeven dat de verschillende vormen van toezicht in verschillende kaders tot stand zijn gekomen en op verschillende niveau’s opereren (lokaal/nationaal/internationaal; Raad van Europa/Verenigde Naties),
maar ook met het gegeven dat mandaten, taken en bevoegdheden van de
toezichtmechanismen zeer uiteenlopen. Zo is de doelstelling van het CPT
en het Subcomité het voorkomen van foltering. De Nederlandse Inspectie
voor de sanctietoepassing heeft tot taak toezicht te houden op de effectiviteit en kwaliteit van de uitvoering van straffen, in het bijzonder op de
aspecten bejegening en beveiliging. De Inspectie voor de gezondheidszorg houdt onder meer toezicht op de kwaliteit van de medische behandeling van gedetineerden in het algemeen en ter beschikking gestelden in
het bijzonder. Waar het gaat om de behandeling van personen van wie de
vrijheid is ontnomen, raken de activiteiten van al deze instanties elkaar,
maar dat neemt niet weg dat zij opereren vanuit een andere invalshoek.
Deze leden stellen verder enkele vragen over het aantal landen dat het
Protocol heeft bekrachtigd of tot het Protocol is toegetreden. Ook vragen
zij waarom de Verenigde Staten zich nog afzijdig houden van het Protocol.
De leden van de VVD-fractie vragen of er ook landen partij zijn bij het
Protocol waar opgesloten mensen het slecht hebben of dat er slechts
landen partij zijn waar het beter geregeld is voor deze personen.
Inmiddels hebben 63 landen het Protocol ondertekend. Van deze landen
hebben 40 het Protocol bekrachtigd. Daarnaast zijn 10 landen door toetreding partij geworden bij het Protocol. In totaal hebben dus 50 landen het
Protocol bekrachtigd of zijn tot het Protocol toegetreden (zie bijlage).
Onder deze landen zijn 11 landen uit Midden- en Zuid-Amerika, 6 landen
uit Afrika, 22 landen uit Europa en 9 landen uit Azië. Uit de bijlage blijkt
ook dat het niet zo is dat alleen landen partij worden bij het Protocol waar
het beter geregeld is voor mensen die opgesloten zijn. De redenen voor
landen om het Protocol niet te bekrachtigen of er niet tot toe te treden zijn
divers. Sommige landen staan wel positief tegenover ratificatie maar
moeten hun wetgeving aanpassen, andere landen staan huiverig tegenover het opzetten van een nationaal preventiemechanisme, zoals een
Ombudsman die toegang tot detentiecentra dient te hebben. De Verenigde Staten houden vast aan het eigen nationale systeem, dat op federaal
niveau is georganiseerd. Met de regering-Obama bestaat echter kans dat
de Verenigde Staten van standpunt zullen veranderen. Hier zal Nederland
alert op blijven.
Overigens hecht de Europese Unie, in het kader van het Europees
mensenrechtenbeleid, in het bijzonder de strijd tegen marteling, groot
belang aan brede ratificatie van het Protocol. Conform de EU-richtsnoeren
voor een EU-beleid ten aanzien van derde landen inzake foltering en
andere wrede, onmenselijke of onterende behandeling of bestraffing,
roept de EU derde landen op om bekrachtiging van het Protocol in welwillende overweging te nemen, samen te werken met het Subcomité en in te
stemmen met de publicatie van de verslagen van het Subcomité over de
bezoeken in de aangesloten landen.
De leden van de CDA-fractie vragen een nadere toelichting waarom de
procedure voor goedkeuring zo lang heeft geduurd.
Het in procedure brengen van de goedkeuringsstukken heeft met name zo
lang geduurd omdat afstemming noodzakelijk was tussen alle ministeries
die met de toepassing van het Protocol te maken kunnen krijgen. Verder
moest ook informatie verkregen worden van en afgestemd worden met de
Nederlandse Antillen en Aruba. Een en ander heeft ertoe geleid dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 797 (R1871), nr. 7

3

goedkeuringsstukken eerst in de zomer van 2008 aan de Raad van State
zijn voorgelegd.
De leden van de VVD-fractie vragen welke organisaties die foltering
proberen te voorkomen, momenteel door Nederland worden ondersteund
en op welke wijze deze worden ondersteund.
Nederland is met een bijdrage van 3,4 miljoen euro voor drie jaar een van
de grootste donoren van het VN-Fonds voor slachtoffers van marteling.
Daarnaast ondersteunt Nederland verschillende organisaties die zich
wereldwijd inzetten voor de uitbanning van marteling en andere wrede,
onmenselijke of onterende behandeling of bestraffing. Het betreft onder
andere de Association for the Prevention of Torture, een NGO die zich
inzet voor de bekrachtiging en implementatie van het Protocol bij het
VN-Verdrag tegen marteling. Nederland ondersteunt deze organisatie in
haar projecten in Georgië, Egypte, Indonesië, Zuid-Afrika en Uganda (en
vanaf 2009 ook Armenië). De Organisation Mondiale contre la Torture en
het International Rehabilitation Centre for Torture Victims zijn twee andere
organisaties die door Nederland worden gefinancierd en die zich wereldwijd inzetten voor de uitbanning van marteling en rehabilitatie van slachtoffers. Verder geeft de Nederlandse regering financiële steun aan tal van
lokale projecten gericht op het tegengaan van marteling in verschillende
landen.
II. Voornaamste kenmerken van het systeem van toezicht
De leden van de CDA-fractie, de leden van de VVD-fractie en de leden van
de SP-fractie merken op dat de door het Subcomité voorgestelde maatregelen niet juridisch afdwingbaar zijn en dat het Subcomité slechts via
constructieve dialoog en eventuele publicitaire sancties iets kan bereiken.
De leden vragen voorts of in internationaal verband wordt nagedacht en
gesproken over eventuele andere sancties die de internationale gemeenschap bij het niet naleven van de verdragsrechtelijke bepalingen zou
kunnen treffen. Zij vragen zich namelijk af of de publicitaire sancties wel
een voldoende afschrikwekkend effect hebben.
In de eerste plaats dient te worden opgemerkt dat het systeem van
bezoeken en de constructieve dialoog met het oog op preventie, het
Protocol zijn meerwaarde geeft. Op grond van het Verdrag tegen Foltering
(artikel 22) kan immers thans al door of namens personen een klacht
worden ingediend bij het Comité tegen Foltering. Het Comité beoordeelt
vervolgens of de staat waartegen de klacht is ingediend het Verdrag tegen
Foltering heeft geschonden. Het achterliggende idee van de constructieve
dialoog is dat door met staten over detentieomstandigheden in gesprek te
raken wel degelijk iets bereikt kan worden. De bezoeken aan plaatsen van
detentie fungeren daarbij als een onmisbare bron van informatie. De
ervaring met het CPT bevestigen dat.
De dialoog en het aanbieden van kennis en expertise ten behoeve van de
voorkoming van foltering vormt een nuttige aanvulling op de juridische
benadering door middel van een eventuele publiekelijke veroordeling.
Als een verdragspartij niet voldoet aan de verplichtingen die voortvloeien
uit het onderhavige Protocol, kan het door het Subcomité en andere
verdragspartijen hierop worden aangesproken. De rol van publiciteit moet
daarbij niet worden onderschat. De meeste staten zijn doorgaans zeer
gevoelig voor reputatieschade die kan voortvloeien uit negatieve publiciteit (ook wel het «naming and shaming» principe genoemd).
Het (herhaaldelijk) niet naleven van verdragsrechtelijke verplichtingen op
het gebied van mensenrechten kan leiden tot sancties in VN-verband en/of
in EU-verband. Sanctiemaatregelen berusten meestal op resoluties van de
Veiligheidsraad van de VN. De meest voorkomende sancties zijn wapenembargo’s en handelsrestricties, financiële sancties (bevriezing van
tegoeden) en reis- en visumrestricties. Momenteel zijn er beperkende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 797 (R1871), nr. 7

4

maatregelen van kracht ten aanzien van onder meer: Belarus, Birma/
Myanmar, Bosnië-Herzegovina, Kroatië, China, Democratische Republiek
Congo, Haïti, Irak, Iran, Ivoorkust, Libië, Libanon, Syrië, Liberia, Macedonië, Moldavië, Noord-Korea, Oezbekistan, Servië en Montenegro, Sierra
Leone, Soedan, Somalië en Zimbabwe. Veel van deze sancties zijn opgelegd als gevolg van het jarenlang niet naleven van verplichtingen uit
verschillende mensenrechtenverdragen.
De leden van de CDA-fractie vragen in hoeverre de regering verwacht dat
het Subcomité bij het onderzoeken van de Nederlandse situatie tot andere
bevindingen zou kunnen komen dan de nationale toezichtinstanties.
Het Subcomité is onafhankelijk. Het staat het Subcomité dus vrij om tot
zijn eigen bevindingen te komen en daaraan zijn eigen conclusies te
verbinden. Het Protocol gaat ervan uit dat er nauwe samenwerking plaatsvindt tussen het Subcomité en nationale toezichthouders (zie de artikelen
11 en 12). In algemene zin kan gezegd worden dat het de effectiviteit van
het toezichtsysteem ten goede komt als bevindingen van verschillende
toezichthouders overeenkomen. Daar staat tegenover dat juist de onbevangen blik van een (relatieve) buitenstaander als een internationale
toezichthouder, ertoe kan leiden dat men wel degelijk tot andere bevindingen komt.
III. Relatie met het Europees Verdrag ter voorkoming van
foltering
De leden van de fracties van het CDA, de PvdA en de VVD stellen verschillende vragen over de mogelijkheid van ad hoc bezoeken door het Subcomité. Zij vragen of het Subcomité in staat zal zijn onregelmatigheden te
ontdekken, als de bezoeken van te voren worden aangekondigd. Zij
vragen voorts of aanpassing van het Protocol mogelijk is om ad hoc
bezoeken mogelijk te maken.
Hoewel het Subcomité van te voren bekend maakt welke landen het zal
bezoeken, staat het het Subcomité wel degelijk vrij om onaangekondigd
elke detentiefaciliteit in een land te bezoeken. De staten die verdragspartij
zijn, zijn verplicht om volledige medewerking te verlenen aan het Subcomité en om de leden daarvan toegang te verschaffen tot alle plaatsen
waar personen verblijven aan wie de vrijheid is ontnomen en om alle
relevante informatie te verstrekken. Ook dient de staat die bezocht wordt
het Subcomité de gelegenheid te bieden zonder getuigen vertrouwelijke
gesprekken met gedetineerden te voeren, alsmede met elke andere
persoon van wie het Subcomité meent dat deze relevante informatie zou
kunnen verschaffen (artikel 14 van het Protocol). Deze verplichtingen
stellen het Subcomité in staat om zijn mandaat te vervullen en eventuele
onregelmatigheden te ontdekken.
Eén van de kerntaken van het Subcomité is verder om verdragspartijen te
adviseren bij de oprichting en versterking van nationale preventiemechanismen. Het is in dit verband van belang dat deze nationale preventiemechanismen voldoende bevoegdheden krijgen om op nationaal niveau
daadwerkelijk te kunnen bijdragen aan het verbeteren van de omstandigheden van gedetineerden en het voorkomen van foltering. De mogelijkheid van onaangekondigde bezoeken kan daarbij een belangrijk element
zijn.
Aanpassing van het Protocol teneinde ad hoc bezoeken zoals voorzien in
het Europees Verdrag mogelijk te maken, vergt nieuwe onderhandelingen
tussen de lidstaten van de Verenigde Naties. Het is niet waarschijnlijk dat
over het aanpassen van het Protocol snel overeenstemming in het kader
van de VN kan worden bereikt. Aan de hand van de ervaringen in de praktijk zal beoordeeld moeten worden of de bevoegdheden waarover het
Subcomité beschikt, voldoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 797 (R1871), nr. 7

5

De leden van de CDA-fractie merken op dat rapportages van het CPT
standaard vertrouwelijk worden doorgestuurd aan het Subcomité. De
leden vragen naar de reden van de vertrouwelijkheid. Zij vragen bovendien hoe het Subcomité met deze vertrouwelijke informatie mag omgaan.
Verslagen van het CPT van de afgelegde bezoeken zijn vertrouwelijk. Zij
kunnen slechts op verzoek van het desbetreffende land gepubliceerd
worden. Daar waar aan het Subcomité een verslag van het CPT vertrouwelijk ter beschikking wordt gesteld, is het Subcomité dus gehouden deze
vertrouwelijkheid te respecteren. Dit neemt uiteraard niet weg dat een
dergelijk verslag voor het Subcomité allerlei nuttige informatie kan
bevatten, die mede van invloed is op de activiteiten van het Subcomité
ten aanzien van het desbetreffende land.
Deze leden vragen verder of het Koninkrijk destijds (Nederlandse) kandidaten voor het Subcomité heeft voorgedragen en of er thans leden van
het Koninkrijk deel uitmaken van het Subcomité.
Elke staat die partij is bij het Protocol kan twee kandidaten voordragen
voor het Subcomité. Deze kandidaten dienen de nationaliteit te hebben
van een staat die partij is, terwijl één van hen de nationaliteit dient te
hebben van de voordragende staat die partij is (artikel 6 van het Protocol).
Het Koninkrijk heeft het Protocol ondertekend, maar het nog niet bekrachtigd. Dit betekent dat het Koninkrijk nog geen partij is bij het Protocol en
derhalve nog geen kandidaten heeft kunnen voordragen. Ook andere
partijen hebben vooralsnog geen Nederlandse kandidaten voorgedragen.
Er maken op dit moment dus geen leden van het Koninkrijk deel uit van
het Subcomité.
De leden van de PvdA-fractie vragen wat het voordeel is van het feit dat
een partij bij het Protocol twee kandidaten mag voordragen, in plaats van
één zoals bij het Europees verdrag.
Doordat elke verdragspartij twee leden kan voordragen, zijn er meer
kandidaten waaruit de leden van het Subcomité kunnen worden gekozen.
Het Subcomité telt momenteel tien leden. Het aantal leden kan worden
uitgebreid tot maximaal vijfentwintig zodra vijftig landen het Protocol
hebben bekrachtigd, hetgeen inmiddels het geval is. Ingevolge artikel 5
van het Protocol dienen de leden te beschikken over goede kennis en
beroepservaring op relevant gebied en dienen zij van hoogstaande zeden
en moraal te zijn.
De leden van de VVD-fractie vragen naar (negatieve) oordelen van het CPT
over de situatie in Nederland, en wat daarmee gedaan is.
Het CPT heeft het Koninkrijk der Nederlanden meerdere malen bezocht, te
weten in 1992 (Nederland), 1994 (Nederlandse Antillen en Aruba), 1997
(Nederland en Nederlandse Antillen), 1999 (Nederlandse Antillen), 2002
(Nederland en Nederlandse Antillen) en 2007 (Nederland, Aruba en de
Nederlandse Antillen). Het betrof hier zogenaamde periodieke bezoeken.
Op basis van de bevindingen van de delegatie gedurende een bezoek stelt
het Comité een rapport op. De opgestelde rapporten bevatten aanbevelingen en verzoeken om informatie, maar daarnaast ook kritische observaties. De regering neemt deze bevindingen van het CPT serieus en heeft
(mede) naar aanleiding van dergelijke rapporten beleidswijzigingen doorgevoerd. In dit verband kan verwezen worden naar het meest recente
rapport van het CPT. In juni 2007 heeft het CPT een bezoek gebracht aan
de drie landen van het Koninkrijk. Het in december 2007 vastgestelde
rapport over dit bezoek is door de minister van Justitie op 29 januari 2008
aan de Tweede Kamer aangeboden, inclusief de eerste bevindingen van
de zijde van de regering (Kamerstukken II 2007/08, 24 587 en 31 200 VI,
nr. 245). De definitieve reactie is op 11 februari 2009 aan de Tweede Kamer
aangeboden (Kamerstukken II 2008/09, 24 587 en 31 700 VI, nr. 321). In
deze reactie is onder meer aangegeven dat het CPT aandrong op sluiting

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 797 (R1871), nr. 7

6

van de detentieboten ten behoeve van vreemdelingendetentie. De staatssecretaris van Justitie heeft in november 2007 aangegeven dat overwogen
werd de detentieboot Stockholm buiten gebruik te stellen. Inmiddels
worden de beide detentieboten te Rotterdam, de Stockholm en de Reno,
niet meer gebruikt. De detentieboot Kalmar te Dordrecht is pas op 2 mei
2007 in gebruik genomen en voldoet aan alle daaraan te stellen eisen. Om
die reden blijft deze detentieboot vooralsnog open tot en met de ingebruikname medio 2010 van de nieuwbouw op het terrein van Rotterdam
Airport. Eveneens is in de reactie uitvoerig ingegaan op de inspanningen
van het kabinet ten aanzien van de bevindingen van het CPT betreffende
het gevangeniswezen en de politiecellen op de Nederlandse Antillen en
Aruba. Over de implementatie en uitvoering van verbeteringen na het
bezoek van het CPT aan de Nederlandse Antillen en Aruba wordt door
twee onafhankelijke deskundigen gerapporteerd. Deze rapporten zijn op
10 maart 2009 door de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijkrelaties aan uw Kamer aangeboden (Kamerstukken II 2008–2009,
31 700 IV, nr. 34). Kortheidshalve zij naar de inhoud hiervan verwezen.
Voorts zien deze leden graag voorbeelden van de bijdrage die het CPT
heeft geleverd aan het tegengaan van foltering.
Wij begrijpen deze vraag aldus dat deze niet alleen ziet op het tegengaan
van foltering maar op het bredere mandaat van het CPT, waaronder men
ook het tegengaan van inhumane detentieomstandigheden verstaat. Het
CPT legt gevraagde en ongevraagde bezoeken af aan de lidstaten en
spreekt deze aan op detentieomstandigheden. Voorts publiceert het CPT
rapporten waarin misstanden worden aangekaart, en waarbij staten een
reactie kunnen publiceren, en werkt dus volgens het naming and shaming
principe. Sinds 1987 heeft het CPT 270 bezoeken afgelegd (165 periodieke
bezoeken en 105 ad hoc bezoeken) en 218 rapporten gepubliceerd (zie de
internetsite: www.cpt.coe.int). In het algemeen kan men zeggen dat het
CPT een positieve bijdrage levert aan de verbetering van detentieomstandigheden in Europa. Ondanks de mogelijkheid voor staten om de
verslagen van het CPT geheim te laten blijven, is het gebruikelijk geworden dat men toestemming geeft deze te publiceren. Deze transparantie
geeft aan dat men het Comité en zijn aanbevelingen serieus neemt. Door
de bevindingen van het Comité publiekelijk bekend te maken, wordt de
publieke discussie aangewakkerd en naleving bevorderd. De regering
benadrukt in dit verband het belang van regionale (CPT) en mondiale (het
Protocol) mechanismen. Zij dienen niet alleen als forum voor mensenrechtelijke vraagstukken, maar ook als spiegel voor nationale autoriteiten
en kunnen op deze wijze een belangrijk bewustwordingsdoel dienen.
Verder wijst de Regering erop dat ook in Nederland en de Nederlandse
Antillen en Aruba de positieve gevolgen van bezoeken en aanbevelingen
van het CPT waargenomen kunnen worden, zoals hiervoor vermeld.
Andere concrete voorbeelden zijn de bemoeienis van het CPT met de
omstandigheden in Griekse gevangenissen en met de voorkoming van
foltering in Turkije. Wij verwijzen hiervoor naar de antwoorden op vragen
van uw Kamer in 2008 (Aanhangsel Handelingen nr. 1640, vergaderjaar
2007–2008 en Aanhangsel Handelingen nr. 3490, vergaderjaar 2007–2008).
De leden van de fractie van de VVD vragen of er sinds de eerste bijeenkomst van het Subcomité inspecties zijn gedaan en wat deze hebben
opgeleverd.
Sinds de eerste bijeenkomst in februari 2007, heeft het Subcomité
bezoeken gebracht aan Mauritius, de Malediven, Zweden, Benin, Mexico,
Paraguay en Honduras. Voor december 2009 is nog een bezoek voorzien
aan Cambodja. De verslagen van de bezoeken aan de Malediven en
Zweden zijn met toestemming van deze staten openbaar gemaakt,
alsmede de reactie van de respectievelijke regeringen op die verslagen
(zie daarvoor de internetsite: www2.ohchr.org/english/bodies/cat/opcat/).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 797 (R1871), nr. 7

7

Ook vragen deze leden wat de relatie is tussen de Nederlandse controleinstanties, het CPT en het Subcomité en wat er zal gebeuren als verschillende controle-instanties het met elkaar oneens zijn.
Tussen de verschillende toezichthouders bestaat geen rangorde. Elke
toezichthouder heeft zijn eigen mandaat en verantwoordelijkheid. Hiervoor is al gewezen op het belang dat de verschillende instanties hun werkzaamheden en bevindingen op elkaar afstemmen. Het is evenwel niet
uitgesloten dat staten geconfronteerd worden met uiteenlopende aanbevelingen van verschillende instanties. Het is dan uiteraard aan de
bevoegde autoriteiten van die staten om daar op passende wijze mee om
te gaan.
IV. Gevolgen binnen het Koninkrijk
De leden van de SP-fractie vragen door welk orgaan wordt toegezien op
de detentieomstandigheden in de locaties waar vreemdelingenbewaring
wordt toegepast.
De vreemdelingenbewaring kan op verschillende locaties ten uitvoer
worden gelegd: op een politiebureau, in een cel van de Koninklijke Marechaussee, in een huis van bewaring of in een ruimte of plaats als bedoeld
in artikel 6, tweede lid, of artikel 58, eerste lid, van de Vreemdelingenwet
2000. Afhankelijk van de locatie wordt toezicht gehouden op de detentieomstandigheden door commissies van toezicht, de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming en de Inspectie voor de sanctietoepassing.
De leden van de VVD-fractie vragen wat de invoering van het Protocol
betekent voor de Nederlandse praktijk. Zij vragen of het mogelijk is dat
Nederland de praktijk zal moeten aanpassen in verband met twee op één
cel, met de tbs of met de landelijke afzondering en isoleercellen.
Zoals ook bij het CPT het geval is, zijn de aanbeveling van het Subcomité
naar aanleiding van een bezoek niet juridisch bindend. Dit in tegenstelling
tot bijvoorbeeld uitspraken van het Europees Hof voor de rechten van de
mens. De aanbevelingen vormen de aanzet voor de «constructieve
dialoog» tussen het Subcomité en de verdragstaat, waarbij beide gecommitteerd zijn aan het voorkomen van foltering. Voor de Nederlandse regering is steeds het uitgangspunt geweest dat aanbevelingen zo mogelijk
worden opgevolgd en als dat niet mogelijk is met kracht van argumenten
wordt aangegeven waarom Nederland geen gevolg kan geven aan de
aanbevelingen.
De leden van de PvdA-fractie vragen wanneer de Nederlandse Antillen
een beslissing nemen over het nationale toezicht op grond van het
Protocol.
Met het oog op de aanstaande ontmanteling van de Nederlandse Antillen
zijn er nog geen stappen ondernomen. Nu de Nederlandse Antillen naar
alle waarschijnlijkheid per 10 oktober 2010 zullen ophouden te bestaan, is
het niet opportuun vóór die datum een toezichtorgaan te benoemen. In de
nieuwe situatie zullen de landen een eigen toezichthoudend orgaan
kunnen samenstellen.
V. Koninkrijkspositie
De leden van de fracties van het CDA, de SP en de VVD stellen enkele
vragen over het functioneren van het huidige Antilliaanse toezicht.
Op de Nederlandse Antillen wordt thans toezicht per gesticht en per
eiland uitgeoefend door een Commissie van Toezicht met hun taken en
bevoegdheden omschreven in de Landsverordening van 27 juni 1996 tot
vaststelling van beginselen van het gevangeniswezen (Landsverordening
beginselen gevangeniswezen; PB. 1996, no. 73) en is er geen sprake van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 797 (R1871), nr. 7

8

een overkoepelend orgaan voor de Nederlandse Antillen. Zoals hiervoor
aangegeven, zullen geen stappen worden ondernomen om te komen tot
een overkoepelend orgaan voor de Nederlandse Antillen hangende de
ontmanteling die voorzien is voor 10 oktober 2010. Op Curaçao functioneert het toezicht afdoende met maandelijkse bezoeken aan de detentielocaties. Over de bevindingen van ieder bezoek wordt gerapporteerd.
Deze toezichtcommissie op Curaçao zou ook in het nieuwe bestel de functies namens het land Curaçao kunnen blijven uitvoeren.
Het huidige toezicht op Aruba voldoet in beginsel aan de eisen die het
Protocol stelt. Mede met het oog op een structurele uitvoering van de
aanbevelingen van het CPT is Aruba bezig de huidige toezichtmechanismen (zoals de Commissie van Toezicht Gevangeniswezen) uit te
breiden en te versterken. Hiertoe bestaan inmiddels concrete voorstellen.
De bepalingen van het onderhavige Protocol zullen hier ook in meegenomen worden. De voorstellen zullen op korte termijn worden besproken
met de nieuwe minister van Justitie c.q. regering van Aruba.
De leden van de VVD-fractie vragen wanneer duidelijkheid te verwachten
is over de vraag welke instantie het nationale toezicht op de Nederlandse
Antillen op zich zal nemen. De leden vragen bovendien naar de visie van
de regering wat betreft de mogelijke voordracht van de Ombudsman van
Curaçao voor de taak van nationaal toezicht op de Nederlandse Antillen.
Twee bestaande instanties zijn voorgedragen, die mogelijk met de taak
van nationaal toezicht belast kunnen worden. Het gaat hierbij om de
Ombudsman en om de Commissie van Toezicht op het Gevangeniswezen.
Onderzoek zal moeten uitwijzen welke instantie het meest geschikt is om
te voldoen aan de vereisten zoals vermeld staan in het Protocol en welke
wijzigingen van wetten dit met zich mee zal brengen aangezien geen van
beide instanties thans een overkoepelend bereik binnen de Nederlandse
Antillen hebben. Het onderzoek zal op aanwijzing van het ministerie van
Justitie plaatsvinden. Maar gelet op de aanstaande ontmanteling van de
Nederlandse Antillen zal de voorkeur uitgaan naar het aanwijzen van de
huidige toezichtcommissies voor het voeren van het nationale toezicht.
De leden van de PvdA-fractie constateren dat het laten bezoeken van
detentiecentra van de Nederlandse Antillen eventueel extra mediaaandacht met zich kan meebrengen. Bovendien krijgen gedetineerden
extra mogelijkheden om hun klachten kenbaar te maken.
De regering deelt de mening van de leden van de PvdA-fractie dat dit alles
een bijdrage kan leveren aan het verwerven van beter inzicht in de situatie
in de genoemde detentiecentra en daarmee een bijdrage kan leveren tot
verbetering van die situatie.
De leden van de fracties van de PvdA en de VVD vragen waarom het
Protocol de Nederlandse Antillen op internationaal vlak een beter aanzien
zal bezorgen. Zij vragen bovendien hoe dat wellicht tot economische
voordelen kan leiden.
In het belang van de goede naam van de Nederlandse Antillen en dat van
de economie (toerisme, het aantrekken van bedrijven) moeten de Nederlandse Antillen kunnen aantonen dat het goed gesteld is met haar rechtsstelsel. Bekrachtiging van het Protocol voor de Nederlandse Antillen kan
hieraan bijdragen.
De leden van de PvdA-fractie vragen welk internationaal toezicht al op het
gevangeniswezen op de Nederlandse Antillen bestond en in welke mate
dit tekort heeft geschoten in het uitoefenen van een positieve invloed op
het gevangeniswezen.
Het internationaal toezicht werd uitgeoefend door het CPT van de Raad
van Europa. CPT heeft naar aanleiding van enkele bezoeken de nodige
aanbevelingen gedaan. In het voorgaande is dat al genoemd. Dat toezicht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 797 (R1871), nr. 7

9

heeft niet tekortgeschoten; er is een positieve invloed van uitgegaan in de
zin dat gewerkt wordt aan concrete verbetering van de detentieomstandigheden.
De vraag van de leden van de VVD-fractie of de plichten of eventuele
veranderingen bij de medegelding op de Nederlandse Antillen nog extra
kosten mee zullen brengen, wordt bevestigend beantwoord. De hoogte
van het bedrag is nog niet bekend.
VI. Artikelsgewijze toelichting
Deel I Algemene beginselen
De leden van de VVD-fractie vragen of onder «plaatsen waar personen
gedetineerd worden» ook de voertuigen van vervoerders, zoals die van de
Dienst justitiële inrichtingen, en de detentiefaciliteiten van rechtbanken
moeten worden verstaan.
Plaatsen van detentie zijn in het Protocol breed gedefinieerd. Ook voertuigen bestemd voor gedetineerdenvervoer vallen hier onder en hetzelfde
geldt voor detentiefaciliteiten van rechtbanken. Controle door het Subcomité van deze «plaatsen» is derhalve mogelijk.
Deel II Subcomité ter preventie
Ook vragen de leden van de fractie van de VVD of bij de verkiezing van
leden van het Subcomité ieder land een even zware stem heeft of dat
grotere landen meer te zeggen hebben.
Ieder land heeft een even zware stem bij verkiezingen van de leden van
het Subcomité.
In antwoord op de vraag van deze leden of artikel 8 betekent dat expliciet
moet worden ingestemd of dat impliciet ingestemd wordt als er geen
bezwaar is aangetekend, kan worden opgemerkt dat dit laatste het geval
is.
Deel III Mandaat van het Subcomité ter preventie
De leden van de fracties van de VVD en het CDA vragen hoe het bezoek
van het Subcomité en de toegang tot informatie, waaronder medische
gegevens, zich verhoudt tot de bescherming van de privacy van gedetineerden.
Uit de aard van de werkzaamheden vloeit voort dat het Subcomité
toegang heeft tot privacygevoelige informatie van gedetineerden. Het
Subcomité neemt hierbij de vertrouwelijkheid in acht (artikel 2, lid 3, van
het Protocol). Persoonsgegevens mogen niet gepubliceerd worden zonder
de uitdrukkelijke toestemming van de betrokkene, zo bepaalt artikel 16, lid
2, van het Protocol.
Wat betreft de medische gegevens van gedetineerden is de hoofdregel dat
daarover geen inlichtingen mogen worden verstrekt en geen inzage in
mag worden verleend dan met toestemming van de betrokkene. Voor
instanties die uit hoofde van een wettelijke taak toezicht houden op
(aspecten van) de behandeling van gedetineerden kan in een uitzondering
op deze hoofdregel zijn voorzien. Dat is bijvoorbeeld het geval voor de
Inspectie voor de Gezondheidszorg. Ook voor internationale toezichthouders als het CPT en in de toekomst het Subcomité is er een duidelijk
belang toegang te kunnen hebben tot medische gegevens van gedetineerden. Juist die gegevens kunnen immers informatie bevatten over de
behandeling en omstandigheden van gedetineerden. Bij zijn laatste
bezoek in 2007 heeft het CPT toegang gehad tot de medische dossiers die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 797 (R1871), nr. 7

10

het wilde inzien. Voor toekomstige bezoeken van het Subcomité geldt dit
evenzo.
De leden van de VVD-fractie vragen of een staat gehouden is mee te
werken aan een vervolgbezoek van het Subcomité.
Gelet op de verplichtingen voor staten die partij zijn bij het Protocol, zoals
neergelegd in de artikelen 12 tot en met 14, moet geconcludeerd worden
dat staten gehouden zijn mee te werken aan een vervolgbezoek van het
Subcomité.
Ook vragen deze leden hoe de veiligheid van de leden van het Subcomité
gewaarborgd kan worden in geval van een noodtoestand.
Op grond van artikel 14, tweede lid, mag het bestaan van een noodtoestand als zodanig door een staat die partij is niet worden ingeroepen als
reden om bezwaar te maken tegen een bezoek van het Subcomité. Tegen
een bezoek aan een specifieke plaats van detentie kan uitsluitend bezwaar
worden gemaakt op dringende en zwaarwegende gronden van nationale
defensie, openbare veiligheid, natuurrampen of ernstige ongeregeldheden op de te bezoeken plaats die het afleggen van het bezoek tijdelijk
beletten, zo bepaalt ditzelfde lid. Het Subcomité kan dus een bezoek
brengen aan een (deel van een) staat waar een noodtoestand heerst en
die staat is dan gehouden voor de veiligheid van de leden van het Subcomité in te staan. In de gevallen waarin de staat aangeeft niet voor die
veiligheid in te kunnen staan, zal dat uiteraard een wezenlijk punt van
bespreking zijn tussen die staat en het Subcomité. Op basis van die
bespreking kan het Subcomité tot de conclusie komen dat de noodtoestand een bezoek tijdelijk belet.
Dezelfde leden vragen of er verschillen zijn tussen de verplichtingen voor
staten in artikel 14 van het onderhavige Protocol en het Europees verdrag
ter voorkoming van foltering.
Hoewel de bewoordingen van de respectieve bepalingen in het Protocol
en het Europees verdrag verschillen, zijn daarmee geen verschillen van
betekenis in de reikwijdte van de verplichtingen van staten beoogd. Wat
betreft de mogelijkheden voor staten om bezwaar te maken tegen een
voorgenomen bezoek van het Subcomité aan een specifieke plaats van
detentie (artikel 14, tweede lid) komen de gronden daarvoor grotendeels
overeen met de gronden die in het Europees verdrag zijn genoemd. In het
Protocol worden natuurrampen genoemd als grond voor bezwaar. Dit
wordt in het Europees verdrag niet genoemd. In het Europees verdrag
worden de medische toestand van een persoon en het feit dat er een
dringend noodzakelijk ondervraging in verband met een ernstig misdrijf
plaatsvindt, genoemd als gronden voor bezwaar. Het Protocol kent deze
gronden niet. Ten slotte geeft het Protocol uitdrukkelijk aan dat een uitgeroepen noodtoestand als zodanig niet door een verdragstaat mag worden
ingeroepen als reden om bezwaar te maken tegen een bezoek. Deze bepaling kent het Europees verdrag niet.
Deel IV Nationale preventiemechanismen
De leden van de VVD-fractie merken op dat het derde lid van artikel 18 de
verdragspartijen verplicht de nodige middelen ter beschikking te stellen
ten behoeve van het functioneren van de nationale preventiemechanismen. Zij vragen hoe het begrip «de nodige middelen» geïnterpreteerd
moet worden.
Naar de mening van de regering betekent deze bepaling dat nationale
preventiemechanismen over zodanige financiële en andere middelen
moeten kunnen beschikken, dat zij in staat zijn hun taken naar behoren uit
te voeren. Het kan niet zo zijn dat een nationaal preventiemechanisme op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 797 (R1871), nr. 7

11

papier over belangrijke taken en bevoegdheden beschikt, maar daarvan
niets waar kan maken vanwege een volledig tekortschietend budget.

1

24 januari 2008 (CAT/C/GC/2).
Communication No. 161/2000 (Hajrizi
Dzemajl et al. v Yugoslavia); Communication
No. 257/2004 (Kostadin Nikolov Keremedchiev
v. Bulgaria).
3
Onder meer Communication No. 227/2003
(AAC v Sweden).
4
Rapport van 10 september 2008
(CAT/OP/SWE1).
5
Rapport van 26 februari 2009
(CAT/OP/MDV/1).
2

De leden van de fractie van de VVD vragen wat wordt bedoeld met
«onterend». De leden van de VVD-fractie vragen hoe het Subcomité in het
verleden met dit begrip is omgegaan. Bepaalt het Subcomité de inhoud
op grond van objectieve of subjectieve maatstaven? Ook willen deze leden
weten wat bedoeld wordt met «behandeling». Zij vragen of het klopt dat
met een erg ruime interpretatie van dit begrip ook bepaalde beveiligingsmaatregelen, voorzorgsmaatregelen of manieren van bejegening daaronder kunnen vallen.
Het Subcomité is pas in februari 2007 begonnen met zijn werk. Van een
«verleden» van de genoemde begrippen binnen het Subcomité kan dan
ook nog niet worden gesproken. Het Subcomité zal zich in zijn werkzaamheden uiteraard baseren op de uitleg die aan de genoemde begrippen is
gegeven door het Comité tegen Foltering. De term «behandeling» (treatment) is op zichzelf een neutraal begrip, dat wordt gebruikt ter onderscheid van «bestraffing» (punishment). Het begrip «behandeling» wordt
ingekleurd door de kwalificatie daarvan als «wreed, onmenselijk of
onterend» (cruel, inhuman or degrading). In zijn Algemeen Commentaar
nr. 2 heeft het Comité tegen Foltering erop gewezen dat de verplichting tot
het voorkomen van foltering als bedoeld in de artikelen 1 en 2 van het
Verdrag en de verplichting tot het voorkomen van andere wrede, onmenselijke of onterende behandeling of bestraffing als bedoeld in artikel 16,
paragraaf 1 van het Verdrag, ondeelbaar, onderling afhankelijk en nauw
met elkaar verbonden zijn.1 Daarbij heeft het Comité opgemerkt dat de
scheidslijn tussen beide vaak niet duidelijk is. Doch uit ervaring is gebleken dat de omstandigheden die aanleiding geven tot wrede, onmenselijke
of onterende behandeling of bestraffing, regelmatig foltering bevorderen,
zodat de maatregelen ter voorkomen van foltering tevens moeten worden
toegepast ter voorkoming van wrede, onmenselijke of onterende behandeling of bestraffing.
Het Comité tegen Foltering heeft in zijn beslissingen naar aanleiding van
ingediende klachten onder meer als wrede, onmenselijke of onterende
behandeling of bestraffing aangemerkt het verbranden en verwoesten van
huizen alsmede het gebruik van disproportioneel geweld bij de arrestatie
van een klager, met verwondingen als gevolg.2 Het Comité heeft slechts in
negatieve zin afzonderlijk invulling gegeven aan het begrip «onterend»,
waarop de leden van de VVD-fractie doelen. De verergering van de psychische of fysieke gezondheidstoestand van een klager vanwege uitzetting
heeft het Comité in het algemeen, in afwezigheid van additionele factoren,
onvoldoende geacht om als onterende behandeling in strijd met artikel 16
aan te merken.3
Zoals aangegeven, heeft het Subcomité zijn werkzaamheden eerst kortgeleden aangevangen. De rapporten van de landenbezoeken van het Subcomité blijven vertrouwelijk totdat de betreffende staat verzoekt om publicatie daarvan. Tot nu toe zijn alleen de rapporten met betrekking tot de
bezoeken aan Zweden en de Malediven openbaar gemaakt. In het rapport
ten aanzien van Zweden4 heeft het Subcomité erop gewezen dat langdurig verblijf onder beperkingen in voorarrest, met slechts beperkt menselijk contact, onder omstandigheden als een onmenselijke of onterende
behandeling zou kunnen worden aangemerkt. In het rapport ten aanzien
van de Malediven5 heeft het Subcomité ten aanzien van lijfstraffen het
opzettelijk toebrengen van pijn als vorm van controle of bestraffing
onmenselijk en onterend geacht. Voorts heeft het daarin de praktijk dat
medische onderzoeken van gedetineerden systematisch in het bijzijn van
agenten plaatsvonden, waarbij de gedetineerden in meerdere gevallen
geboeid waren, als onterend aangemerkt. Ook het dag en nacht geboeid
houden van gedetineerden werd door het Subcomité als onmenselijk en
onterend aangemerkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 797 (R1871), nr. 7

12

Omtrent het begrip «behandeling» merkt de regering ten slotte nog het
volgende op. Het Protocol heeft betrekking op de behandeling op plaatsen
waar personen van hun vrijheid worden beroofd. Of dus onder het begrip
«behandeling» ook bepaalde beveiligingsmaatregelen, voorzorgsmaatregelen of manier van bejegening kunnen vallen is afhankelijk van de vraag
of deze in een plaats van detentie hebben plaatsgevonden. De regering
gaat er van uit dat manieren van bejegening door personeel in een plaats
van detentie onder het mandaat van het Subcomité kan vallen, evenals
het beveiligingsregime of eventuele voorzorgsmaatregelen in een plaats
van detentie.
In antwoord op de vraag van de leden van de VVD-fractie over het publiceren van persoonsgegeven kan worden verwezen naar artikel 16, tweede
lid, van het Protocol, waarin is bepaald dat persoonsgegevens niet door
het Subcomité gepubliceerd worden zonder de uitdrukkelijke toestemming van de betrokkene.
Verder willen deze leden weten of de verplichting ingevolge artikel 23 van
het Protocol om jaarverslagen van commissies van toezicht te publiceren
en te verspreiden meer inspanningen en kosten meebrengt.
De jaarverslagen van de commissies van toezicht worden sinds kort op de
website van het Kenniscentrum van de commissies geplaatst. Dat gebeurt
echter nog niet op het openbaar deel van de website, maar op het besloten deel. Zoals wij in de toelichtende nota hebben aangegeven, is de
goedkeuring van het onderhavige protocol aanleiding om ervoor te
zorgen dat ook deze jaarverslagen openbaar zullen worden. Dit zal geen
extra kosten met zich meebrengen.
Deel V Verklaring
De leden van de CDA-fractie stellen enkele vragen over de mogelijkheid
op grond van artikel 24 om te verklaren dat de uitvoering van deel III of
deel IV van het Protocol tijdelijk wordt opgeschort.
Niet alle landen hebben de middelen of de benodigde kennis om op korte
termijn nationale preventiemechanismen in het leven te roepen. Deze
bepaling geeft staten de mogelijkheid om voor ten hoogste drie jaar niet
gebonden te zijn aan de verplichting om het Subcomité te ontvangen en
een nationaal preventiemechanisme in te richten, terwijl in die periode
wel gebruik gemaakt kan worden van de kennis en technische assistentie
van het Subcomité ten behoeve van de instelling van die preventiemechanismen. Daarnaast kunnen er staatkundige redenen zijn voor de opschorting. Zo heeft Duitsland de toepassing van deel IV van het Protocol opgeschort in verband met de bevoegdheidsverdeling binnen de Bondsrepubliek, die voor het nationale preventiemechanisme een nadere regeling
tussen de Länder vergt.
De opschorting van de uitvoering van het Protocol geldt voor ten hoogste
drie jaar, maar kan door het Comité tegen Foltering eventueel met twee
jaar worden verlengd, na overleg met het Subcomité en na een daartoe
strekkend en met redenen omkleed verzoek van de desbetreffende staat.
Na afloop van de periode van opschorting, is het Protocol uiteraard in zijn
geheel voor de desbetreffende staten van kracht.
Deel VI Financiële bepalingen
De leden van de VVD-fractie vragen welk bedrag Nederland zal bijdragen
aan het fonds voor het Subcomité.
Het is nog niet bekend of en voor welk bedrag Nederland zal bijdragen
aan het Subcomité. Hiertoe dient een officieel verzoek te worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 797 (R1871), nr. 7

13

ontvangen. Na ratificatie en de ontvangst van een verzoek zal Nederland
een bijdrage overwegen.
De minister van Justitie,
E. M. H. Hirsch Ballin
De minister van Buitenlandse Zaken,
M. J. M. Verhagen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 797 (R1871), nr. 7

14

Bijlage

Overzicht partijen bij het Facultatief Protocol bij het Verdrag
tegen foltering en andere wrede, onmenselijke of onterende
behandeling of bestraffing (stand van zaken per 1 januari 2010)
partij

ondertekening

Albanië
Argentinië

30 april 2003

Armenië
Australië
Azerbeidzjan
België
Benin
Bolivia
Bosnië en Herzegovina
Brazilië
Burkina Faso
Cambodja
Chili
Congo, Republiek
Costa Rica
Cyprus
Denemarken
Duitsland
Ecuador
Estland
Finland
Frankrijk
Gabon
Georgië
Ghana
Guatemala
Guinee
Honduras
Ierland
IJsland
Italië
Kazachstan
Kroatië

19 mei 2009
15 september
2005
24 oktober 2005
24 februari 2005
22 mei 2006
7 december 2007
13 oktober 2003
21 september
2005
14 september
2005
6 juni 2005
29 september
2008
4 februari 2003
26 juli 2004
26 juni 2003
20 september
2006
24 mei 2007
21 september
2004
23 september
2003
16 september
2005
15 december
2004
6 november 2006
25 september
2003
16 september
2005
8 december 2004
2 oktober 2007
24 september
2003
20 augustus 2003
25 september
2007
23 september
2003

Kyrgyzstan
Libanon
Liberia
Liechtenstein
Luxemburg
Macedonië, Voormalige
Joegoslavische Republiek
Madagaskar
Malediven
Mali

24 juni 2005
13 januari 2005
1 september 2006
24 september
2003
14 september
2005
19 januari 2004

ratificatie

in werking

1 oktober 2003
15 november
2004
14 september
2006

22 juni 2006
22 juni 2006

28 januari 2009

27 februari 2009

20 september
2006
23 mei 2006
24 oktober 2008
12 januari 2007

20 oktober 2006
22 juni 2006
23 november 2008
11 februari 2007

30 maart 2007

29 april 2007

12 december
2008

11 januari 2009

1 december 2005
29 april 2009
25 juni 2004
4 december 2008

22 juni 2006
29 mei 2009
22 juni 2006
3 januari 2009

18 december
2006

17 januari 2007

11 november
2008

11 december 2008

9 augustus 2005

22 juni 2006

9 juni 2008

9 juli 2008

23 mei 2006

22 juni 2006

22 oktober 2008

21 november 2008

25 april 2005

22 juni 2006

29 december
2008
22 december
2008
22 september
2004
3 november 2006

28 januari 2009

14 oktober 2006

21 januari 2009
22 juni 2006
3 december 2006

13 februari 2009

15 maart 2009

15 februari 2006

22 juni 2006

12 mei 2005

22 juni 2006

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 797 (R1871), nr. 7

15

partij

ondertekening

ratificatie

in werking

Malta

24 september
2003

24 september
2003
21 juni 2005
11 april 2005

22 juni 2006
22 juni 2006
22 juni 2006

24 juli 2006

23 augustus 2006

6 maart 2009

5 april 2009

25 februari 2009
14 maart 2007

27 maart 2009
13 april 2007

27 juli 2009

26 augustus 2009

19 september
2006

19 oktober 2006

2 december 2005

22 juni 2006

14 september
2006
14 september
2005

14 oktober 2006

Mauritius
Mexico
Moldavië
Montenegro
Nederland, het Koninkrijk der
Nicaragua
Nieuw-Zeeland
Nigeria
Noorwegen
Oekraïne
Oost-Timor
Oostenrijk
Paraguay

23 september
2003
16 september
2005
25 september
2003
3 juni 2005
14 maart 2007
23 september
2003
24 september
2003
23 september
2005
16 september
2005
25 september
2003
22 september
2004

Peru
Polen

5 april 2004

Portugal
Roemenië

15 februari 2006
24 september
2003
4 februari 2003
25 september
2003
26 september
2003

Senegal
Servië
Sierra Leone
Slovenië
Spanje
Togo
Tsjechië
Turkije
Uruguay
Verenigd Koninkrijk
Zuid-Afrika

13 april 2005
15 september
2005
13 september
2004
14 september
2005
12 januari 2004
26 juni 2003

Zweden

20 september
2006
26 juni 2003

Zwitserland

25 juni 2004

22 juni 2006

2 juli 2009

1 augustus 2009

18 oktober 2006
26 september
2006

17 november 2006
26 oktober 2006

23 januari 2007
4 april 2006

22 februari 2007
22 juni 2006

10 juli 2006

9 augustus 2006

8 december 2005
10 december
2003

22 juni 2006
22 juni 2006

14 september
2005
24 september
2009

22 juni 2006
24 oktober 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 797 (R1871), nr. 7

16