Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

32 123 XVI

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport (XVI) voor het jaar 2010

Nr. 163

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 september 2010
Hiermee wil ik u informeren over de resultaten van het IGZ-rapport
«Chronische beademing vereist betere afstemming», naar aanleiding van
het onderzoek naar de risico’s van chronische thuisbeademing.1
Aanleiding
Steeds meer patiënten gebruiken buiten het ziekenhuis geavanceerde
medische technologie, zoals beademingsapparatuur. De combinatie van
de toename van het gebruik van beademingsapparatuur thuis en
meldingen over incidenten met beademingsapparatuur was voor de
Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) reden voor nader onderzoek.
De IGZ heeft in 2007 en in 2009/2010 inventariserend onderzoek gedaan
naar de risico’s van het gebruik van beademingsapparatuur voor
chronische beademing in de thuissituatie. Het Rijksinstituut voor
Volksgezondheid en Milieu (RIVM) constateert, naar aanleiding van
onderzoek in 2005 en op basis van gegevens uit 2008 van de Vereniging
Samenwerking Chronische Ademhalingsondersteuning (VSCA), dat er de
afgelopen jaren een groei is ontstaan van het aantal thuisbeademden2.
Het RIVM schat in dat deze groei zich in de komende jaren voortzet.
Chronische thuisbeademing (dat wil zeggen buiten het ziekenhuis) is niet
zonder gevaar, dat blijkt uit de meldingen die de inspectie heeft
ontvangen. De inspectie wil met haar onderzoek de patiëntveiligheid van
deze kwetsbare groep patiënten bevorderen.
Samenvatting en conclusie

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
2
In 1991 werden er 194 patiënten begeleid
door de Centra voor Thuisbeademing. In 2008
werden er 1 608 patiënten begeleid.

kst-32123-XVI-163
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Doel van chronische beademing is het leven van de patiënt te verlengen
en de kwaliteit van leven te verbeteren door gebruik te maken van een
beademingsapparaat met toebehoren gedurende 24 uur of een periode
van de dag. In Nederland verblijft 84% van de patiënten die chronische

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 XVI, nr. 163

1

beademing nodig hebben thuis, 11% woont in een woonvorm en 5%
verblijft intramuraal in een verpleeghuis of revalidatiecentrum. De
patiënten worden begeleid vanuit de Centra voor Thuisbeademing (CTB)
die medisch en technisch verantwoordelijk zijn voor de chronische
beademing van de patiënten buiten het ziekenhuis.
Er zijn bij de IGZ een aantal meldingen van incidenten binnen gekomen,
waarvan sommigen met dodelijke afloop. Uit de analyse van deze
meldingen blijkt dat de risico’s vooral veroorzaakt worden door, niet goed
geregelde samenwerking en afstemming tussen zorgaanbieders, te weinig
deskundigheid van zorgverleners en mantelzorgers en door technisch
falen van apparatuur.
De IGZ concludeert in bijgevoegd rapport, dat wanneer een patiënt met
chronische beademing uit het ziekenhuis ontslagen wordt, de afstemming
van de zorg en zorgverleners, de deskundigheid van de zorgverleners en
de techniek van de beademingsapparatuur goed is geregeld. Bij de
aanvang van beademingszorg in de thuissituatie is er een goed systeem
voor de scholing van zorgverleners en mantelzorgers. De afspraken
rondom het technisch onderhoud van de beademingsapparatuur is goed
afgestemd. Het preventief onderhoud en het onderhoud bij storingen is
goed geregeld. De samenwerking tussen de CTB’s en de facilitaire
bedrijven daarbij verloopt volgens de IGZ goed. De inzet en verantwoordelijkheid van het CTB wordt door de IGZ goed beoordeeld.
Echter bij continuering van de beademingszorg treden er lacunes op,
waarbij er verschillende risico’s optreden. Deze risico’s betreffen onder
andere:
• de afstemming, bij de voortgang van zorg, tussen de diverse actoren
binnen de keten is niet goed geregeld, er vindt weinig overleg en
coördinatie plaats;
• het is veelal niet duidelijk wie de medische eindverantwoordelijkheid
heeft voor deze groep patiënten;
• het systeem van na- en bijscholing is niet structureel geborgd;
• de alarmering en opbouw van de beademingsapparatuur op de
rolstoel zijn te risicovol;
• het ontwerp van beademingsapparatuur is niet genoeg afgestemd op
het gebruik thuis.
Maatregelen/aanbevelingen

1
Drongelen AW van, Hilbers-Modderman
ESM. Zijn de risico’s van apparatuur voor
thuisbeademing door de fabrikanten
voldoende afgedekt? RIVM- briefrapport
360050005/2007.

De IGZ heeft drie maatregelen voorgesteld. Er moet een landelijke
veldnorm ontwikkeld worden voor chronische beademing onder regie van
de VSCA. Aanbevolen termijn voor 1 september 2011. De IGZ zal de
betrokken partijen stimuleren en aanspreken op hun verantwoordelijkheden zodat dit daadwerkelijk tot stand komt.
Ten tweede moet er een kundige technicus van het CTB of van een bedrijf
dat beademingsapparatuur levert, geconsulteerd worden wanneer er
beademingsapparatuur op een rolstoel wordt gebouwd. Aanbevolen
termijn uiterlijk 1 oktober 2010.
Ten derde moeten fabrikanten van beademingsapparatuur aantonen aan
de IGZ hoe zij de verbeterpunten uit het RIVM-rapport (onder andere
systeem van de fabrikant, de risicoanalyse van het product en de kwaliteit
van de gebruikersinformatie) hebben doorgevoerd. Aanbevolen termijn
uiterlijk 1 oktober 2010.
De IGZ zal het onderwerp «Veiligheid van medische apparatuur bij gebruik
thuis» agenderen binnen het Europees systeem van toezicht op medische
hulpmiddelen. Uit een RIVM rapport1 blijkt dat de conclusies in het
algemeen gelden voor fabrikanten van medische apparatuur voor
thuisgebruik. Concreet zal de IGZ tijdens de eerstvolgende overleggen
binnen Europa van de Notified Bodies en van de op Notified Bodies
toezicht houdende overheden ervoor pleiten om bij de beoordelingen van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 XVI, nr. 163

2

de conformiteitsprocedures van de medische apparatuur voor thuisgebruik de aanbevelingen uit het RIVM-rapport te betrekken. Daarnaast zal
de IGZ de Europese brancheorganisatie van bedrijven van medische
hulpmiddelen hierop wijzen en vragen bekendheid aan de gewenste
aanbevelingen te geven naar hun leden. Binnen Nederland zal de IGZ dit
eveneens doen bij de brancheorganisatie van bedrijven van medische
hulpmiddelen Nefemed en FHI.
De IGZ heeft een dringend advies gegeven, aan diverse beroeps- en
brancheorganisaties, om voor 1 mei 2011 de volgende taken op te pakken.
• Het ontwikkelen van een beroepsnorm vanuit de medisch specialisten
om verantwoordelijkheid, regie, communicatie en coördinatie af te
stemmen.
• Het ontwikkelen van een competentieprofiel voor een casemanager
chronische beademing, die de inrichting en sturing rondom het
zorgtraject integraal coördineert.
• Het maken van afspraken over de wijze van continue scholing en
toetsing van bekwaamheid van zorgverleners en andere betrokkenen.
Organisaties en beroepsbeoefenaren moeten voor 1 november 2010
nagaan in hoeverre zij concrete verbeteringen op de genoemde
risicoaspecten kunnen doorvoeren.
Het ministerie van VWS krijgt de aanbeveling om onderzoek te verrichten
naar de signalen over de knelpunten bij de financiering van chronische
beademing.
Het IGZ-onderzoek vond plaats in de fase van ontwikkeling van chronische
beademing. Ik acht het nu tijd voor een professionaliseringsslag door de
branche om tot standaarden en normen te komen. De IGZ zal het proces
van verdere professionalisering aanjagen door de acties van de branches
te volgen, onder andere via de invitational conference in het najaar van
2011 waar de partijen hun resultaten moeten presenteren. Handhaving
van de IGZ zal gericht zijn op het beoordelen van incidenten met
chronische beademing aan de hand van de in dit rapport genoemde
risicoaspecten. Dit betekent dat als er een incident plaats vindt, de IGZ
handhaaft, op grond van de Kwaliteitswet zorginstellingen, via het geven
van een bevel, een aanwijzing of een bestuurlijke boete. Na de implementatie van de landelijke veldnorm zal de IGZ deze als toetsingskader gaan
hanteren bij haar incidententoezicht.
Acties vanuit VWS
De IGZ beveelt aan om onderzoek te verrichten naar de signalen over de
knelpunten bij de financiering van chronische beademing.
Ik ken het signaal dat de verpleeghuizen problemen hebben om de
financiering voor chronische beademingscliënten goed rond te krijgen. De
financiële middelen uit de ZZP’s (zorgzwaartepakket) zijn volgens de
organisaties CTB en VSCA ontoereikend en er wordt bij het indiceren
onvoldoende rekening gehouden met de complexe zorgfactoren rond
thuisbeademing. De verpleeghuizen geven aan dat de hoogste ZZP niet
toereikend is om verantwoorde zorg te leveren. Voor patiënten die in de
thuissituatie of in een revalidatiecentrum wonen en beademend worden,
zijn geen signalen bekend dat er problemen met de financiering zijn.
Naar aanleiding van onderzoek door de NZa is besloten dat met ingang
van 1 januari 2011 de verpleeghuizen die chronische beademingspatiënten verzorgen een toeslag per dag per cliënt ontvangen.
Daarnaast zullen de uitkomsten van het onderhavige rapport met
betrekking tot de medische technologie worden betrokken bij de
uitvoering van de reactie op het SGZ rapport 2008: «Risico’s van medische
hulpmiddelen onderschat».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 XVI, nr. 163

3

Tot slot ga ik ervan uit dat de IGZ de samenhang bewaakt tussen het
onderhavige rapport en het onlangs verschenen RIVM rapport «Veiligheid
van medische technologie in de thuissituatie. Een analyse op basis van
onderzoek van technische dossiers van fabrikanten».
De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
A. Klink

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 123 XVI, nr. 163

4