Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

36 200 VIII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (VIII) voor het jaar 2023

Nr. 237

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP EN VOOR PRIMAIR EN VOORTGEZET ONDERWIJS
EN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 juni 2023
Met deze brief informeren wij u over de voortgang van de aanpak van een
aantal hardvochtigheden die zijn benoemd in onze brief van 22 december
2022 over de resultaten van het onderzoek naar hardvochtigheden in de
OCW-wetgeving.1 Het gaat hierbij om twee hardvochtigheden op het
terrein van de studiefinanciering en drie op het terrein van het funderend
onderwijs. In de brief van 22 december 2022 en in het schriftelijk overleg
daarover hebben wij toegezegd uw Kamer dit voorjaar te informeren over
de voortgang.2 Wij houden hierbij de volgorde aan waarin de hardvochtigheden zijn beschreven in onze brief van 22 december 2022.
Kwijtscheldingsbeleid
Sommige debiteuren die zich vanwege hun medische situatie in een
uitzichtloze situatie bevinden, komen nu niet altijd in aanmerking voor
kwijtschelding van hun studieschuld.3 Daarom heb ik in het schriftelijk
overleg over de hardvochtigheden in OCW-wetgeving en in de Kamerbrief
over de menselijke maat in de uitvoering van studiefinanciering4
aangegeven het kwijtscheldingsbeleid te heroverwegen. Hieronder geef ik
u de laatste stand van zaken.
Kwijtschelding van de studieschuld kan wenselijk zijn als debiteuren zich
in medisch uitzichtloze situaties bevinden waarbij op humanitaire gronden
niet verlangd kan worden dat zij hun studieschuld nog (verder) terugbetalen. Het kwijtscheldingsbeleid heeft betrekking op het beleid dat DUO
1

Kamerstuk 36 200 VIII, nr. 181.
Kamerstuk 36 200 VIII, nr. 214.
Dit betreft nummer 5 van de lijst met de inventarisatie van hardvochtigheden.
4
Brief van 23 mei 2023, Kamerstuk 24 724, nr. 208.
2
3

kst-36200-VIII-237
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VIII, nr. 237

1

heeft geformuleerd op grond van de hardheidsclausule in de WSF 2000
(artikel 11.5). Kwijtschelding onder het huidige beleid is mogelijk bij:
1. Mensen met een ernstig verstandelijke beperking; geestelijke
gehandicapten, op verklaring van de inrichting;
2. Psychiatrische patiënten voor wie de situatie uitzichtloos is;
3. Terminale ziekte, indien wordt verwacht dat de debiteur binnen een
jaar komt te overlijden;
4. Coma voor een langere periode.
Daarnaast wordt in individuele gevallen getoetst of er sprake is van een
situatie die medisch gezien gelijk te stellen is met een situatie zoals
hierboven genoemd. Daarbij kunt u denken aan mensen met een zware
fysieke beperking of progressieve ziekte. DUO ontvangt jaarlijks maar een
beperkt aantal verzoeken tot kwijtschelding. Deels komt dat, doordat veel
debiteuren door de draagkrachtregeling worden beschermd of doordat
DUO hen op andere manieren kan helpen. Maar mogelijk komt dit ook
doordat de mogelijkheden om voor kwijtschelding in aanmerking te
komen niet voor alle debiteuren duidelijk zijn. Deze zijn alleen opgenomen
in het uitvoeringsbeleid van DUO en worden besproken als debiteuren
contact opnemen.
Daarom ga ik de mogelijkheden voor kwijtschelding transparanter maken
voor debiteuren, en zal ik de gronden voor kwijtschelding verduidelijken
in het uitvoeringsbeleid. Daarbinnen expliciteer ik dat ook debiteuren met
een zware fysieke beperking of progressieve ziekte in aanmerking kunnen
komen voor kwijtschelding, mits ze zich in een uitzichtloze situatie
bevinden. DUO gaat dit de komende tijd vormgeven. Ik zal uw Kamer in
het voorjaar van 2024 informeren over het vervolg.
Buitenlands inkomen
In de lijst met hardvochtigheden was ook de onduidelijke taakverdeling
tussen de Belastingdienst en DUO bij de vaststelling van de omvang van
het buitenlands inkomen opgenomen.5 Het inkomen wordt binnen het
studiefinancieringsbeleid op twee momenten gebruikt, namelijk bij het
bepalen van de hoogte van de aanvullende beurs (inkomen van de
ouders) en bij het bepalen van de draagkracht (inkomen oud-student).
Wanneer het inkomen te hoog wordt vastgesteld heeft de (oud-)student
daar mogelijk nadeel van, doordat de aanvullende beurs te laag of de
draagkracht juist te hoog worden vastgesteld.
Inmiddels zijn verschillende stappen gezet om het proces te verbeteren.
Bij personen (ouders of oud-student) waarbij het buitenlands inkomen al
is vastgesteld als «wereldinkomen» voor een andere organisatie dan DUO
door de Belastingdienst wordt dit gedeeld met DUO. Daarnaast zullen
gesprekken gevoerd worden met het Ministerie van Financiën en de
Belastingdienst om de mogelijkheden te verkennen om ook voor de
mensen die nog geen wereldinkomen hebben laten vaststellen, dit te
doen.
Hoewel het wereldinkomen de beste benadering van het toetsingsinkomen is, is het voor DUO niet mogelijk om die systematiek over te
nemen. Bij die opgave wordt aan de burger gevraagd om bij de aftrekposten zelf aan de hand van de belastingregels in Nederland de hoogte
van aftrekposten te bepalen. Dit wordt vervolgens gecontroleerd door de
Belastingdienst. Gezien de complexiteit en de vereiste fiscale kennis die
nodig is voor het bepalen van veel van deze aftrekposten, is het hanteren
van een zelfde opgave door DUO een zeer inefficiënte en kostbare
5

Dit betreft nummer 3 van de lijst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VIII, nr. 237

2

oplossing. Dit zou namelijk veel specialistische fiscale kennis vereisen bij
DUO om bijvoorbeeld vragen te beantwoorden bij het invullen van de
opgave en het controleren van opgaves. Wel gaat DUO haar processen
aanpassen waardoor het toetsingsinkomen voor buitenlandse inkomens
beter benaderd kan worden. Dit doet DUO door twee grote posten mee te
wegen, namelijk de te betalen partneralimentatie en kosten voor
toekomstige inkomensvoorzieningen. Het streven is deze aanpassing dit
jaar te implementeren.
Uitstroomtijdstip leerlingen dagbesteding
Een in het funderend onderwijs geïdentificeerde hardvochtigheid betreft
de regel dat leerlingen in het voortgezet speciaal onderwijs met
uitstroomprofiel dagbesteding de school moeten verlaten zodra zij twintig
jaar oud worden. Het feit dat een afwijkingsmogelijkheid ontbreekt, knelt
hier. Om dit op te lossen, is het voornemen om in artikel 39 van de WEC
een hardheidsclausule in te voegen. De Inspectie van het Onderwijs zou
daarmee in staat worden gesteld om in uitzonderlijke gevallen toe te staan
dat een leerling die de leeftijd van twintig jaar heeft bereikt een jaar langer
op de school voor voortgezet speciaal onderwijs kan verblijven. De
inspecteur kan hiertoe besluiten indien het voortgezet verblijf op de
school wenselijk is ten behoeve van een vergroting van het perspectief
van de leerling op arbeidsmarktgerichte dagactiviteiten in een instelling
voor dagbesteding. Het wetsvoorstel waarin dit is opgenomen is ter
internetconsultatie voorgelegd.6 Het voornemen is dit wetsvoorstel voor
het einde van dit jaar bij uw Kamer in te dienen. De beoogde inwerkingtredingsdatum is 1 augustus 2024.
Verstrekking voorziening onderwijs
Een andere hardvochtigheid betreft de limitatieve opsomming van
gevallen waarvoor een voorziening voor het volgen van onderwijs kan
worden verstrekt. Er wordt momenteel dan ook gewerkt aan een
aanpassing van het Uitvoeringsbesluit onderwijsvoorzieningen voor
jongeren met een handicap om dit limitatieve karakter te wijzigen.
Onderzocht wordt nog op welke wijze dit het beste kan worden opgelost.
Zo is denkbaar dat de limitatieve opsomming in genoemde amvb wordt
uitgebreid, maar ook het toevoegen van een hardheidsclausule is een
optie. De beoogde inwerkingtredingsdatum van deze wijziging is
1 augustus 2024.
Toelaatbaarheid nieuwkomers praktijkonderwijs
De laatste hardvochtigheid betreft de mogelijkheid van nieuwkomers om
tot het praktijkonderwijs te worden toegelaten. Dit kan pas nadat zij een
jaar het reguliere onderwijs hebben gevolgd. De bedoeling hiervan is te
voorkomen dat kinderen in het praktijkonderwijs terechtkomen vanwege
hun taalachterstand, terwijl zij qua cognitieve vaardigheden op een ander
niveau thuishoren. In uitzonderlijke gevallen knelt deze regel echter. Voor
nieuwkomers die de Nederlandse taal wel beheersen (bijvoorbeeld
leerlingen uit Vlaanderen) kan deze regel betekenen dat zij een jaar lang
niet kunnen worden toegelaten tot het praktijkonderwijs. Om dit te
verhelpen zijn we voornemens in de Wet voortgezet onderwijs 2020 een
uitzonderingsmogelijkheid op te nemen die het mogelijk maakt om
6

Het betreft de wet tot wijziging van wetten op het terrein van het funderend onderwijs in
verband met aanpassing van het toezicht rondom oprichting van bepaalde niet bekostigde
scholen en het wegnemen van hardvochtigheden in het voortgezet speciaal onderwijs en het
praktijkonderwijs. Zie voor de internetconsultatie: https://www.internetconsultatie.nl/
startprocedureb3/b1. Er zijn geen reacties binnengekomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VIII, nr. 237

3

nieuwkomers die de Nederlandse taal kennelijk voldoende machtig zijn,
toch toe te laten tot het praktijkonderwijs. Het wetsvoorstel waarin dit is
geregeld werd hierboven reeds genoemd. Dit is ter internetconsultatie
voorgelegd en het voornemen is dit voor het einde van dit jaar bij uw
Kamer in te dienen.7 De beoogde inwerkingtredingsdatum is 1 augustus
2024.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
R.H. Dijkgraaf
De Minister voor Primair en Voortgezet Onderwijs,
A.D. Wiersma
De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
G. Uslu

7

Zie hiervoor eveneens: https://www.internetconsultatie.nl/startprocedureb3/b1. Er zijn geen
reacties binnengekomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 200 VIII, nr. 237

4