Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

36 208

Wijziging van de Wet op het kindgebonden
budget tot intensivering van het kindgebonden
budget in verband met
koopkrachtondersteuning en tot wijziging van
de Algemene Ouderdomswet en enkele andere
wetten in verband met het afschaffen van de
inkomensondersteuning voor AOW’ers

Nr. 7

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 14 oktober 2022
1. Algemeen deel
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van het
wetsvoorstel en hebben nog enkele vragen.
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van
het voorliggende wetsvoorstel. Deze leden onderschrijven het belang, in
roerige tijden, om bepaalde kwetsbare groepen extra te stutten. De leden
van de D66-fractie zien het voorgestelde groei- en afbouwpad van de
Algemene Ouderdomswet (AOW) respectievelijk de Inkomensondersteuning AOW’ers (IOAOW) als een faire balans richting gepensioneerden.
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van het
wetsvoorstel en hebben nog enkele vragen.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van het
wetsvoorstel tot verhoging van het kindgebonden budget (kgb) en
afschaffen van de inkomensondersteuning voor AOW’ers (IOAOW), als
gevolg van de verhoging van het wettelijk minimumloon die is gekoppeld
aan de AOW. Zij hebben nog enkele vragen.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het
wetsvoorstel. De leden van de SP-fractie vinden het bizar dat de regering
de IOAOW wil afschaffen en daarmee ouderen tijdens deze historische
koopkrachtcrisis en na jaren achterblijvende indexatie financieel
benadeelt.
De leden van de GroenLinks-fractie en PvdA-fractie hebben met
belangstelling kennisgenomen van het wetsvoorstel en hebben nog
enkele vragen.

kst-36208-7
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 208, nr. 7

1

De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met belangstelling
kennisgenomen van het voorliggende wetsvoorstel. Met dit wetsvoorstel
wordt voor veel Nederlandse gezinnen een forse verhoging van het
kindgebonden budget gerealiseerd wat met de huidige inflatiecijfers
cruciaal is om te voorkomen dat de bestaanszekerheid van veel gezinnen
onder druk komt te staan. De leden van de ChristenUnie-fractie hebben
begrip voor de gemaakte keuzes van de regering voor het afschaffen van
de IOAOW, zeker in het licht van de bredere context van de koopkrachtpositie van ouderen ten opzichte van andere inkomensgroepen. Daarnaast
wordt met de afschaffing van de IOAOW een klein stapje gezet in het
vereenvoudigen van het belastingstelsel; volgens de leden van de
ChristenUnie-fractie is het noodzakelijk om te werken aan een belastingstelsel dat eenvoudig is zonder allerlei aanvullende uitzonderingsregelingen.
De leden van de SGP-fractie hebben kennisgenomen van het voorliggende wetsvoorstel. Zij zijn verheugd te lezen dat het kindgebonden
budget verhoogd wordt. Deze leden hebben nog wel enkele vragen.
Het lid Omtzigt heeft kennisgenomen van het wetsvoorstel en heeft nog
enkele vragen.
Met veel belangstelling heeft de regering kennisgenomen van de vragen
die de leden van de hiervoor genoemde fracties hebben gesteld over dit
wetsvoorstel. In deze nota naar aanleiding van het verslag gaat de
regering in op de vragen en opmerkingen van de leden van de fracties.
Voor de beantwoording van de vragen is de volgorde van het verslag
aangehouden. De oorspronkelijke tekst van het verslag is integraal
opgenomen in deze nota en cursief weergegeven. Daar waar vragen of
opmerkingen zich lenen voor gezamenlijke beantwoording zijn zij
gegroepeerd. Na de passages met de vragen en opmerkingen volgt
telkens de reactie van de regering.
De leden van de D66-fractie vragen naar het beeld van de regering over de
betaalbaarheid van de AOW op langere termijn, met het oog op het
groeiende aantal gepensioneerden, die steeds langer van hun pensioen
kunnen genieten en door een relatief steeds kleinere groep werkenden
gedragen moeten worden. Ook vragen de leden van de D66-fractie de
regering te reflecteren op instrumenten om de koopkracht van ouderen
gerichter te stutten, daarbij ook ingaand op de verzilveringsproblematiek
in de ouderenkorting en de mogelijkheid van een verzilverbare heffingskorting.
Het primaire instrument om de betaalbaarheid van de AOW en het
arbeidsaanbod, ondanks de vergrijzing, op de lange termijn te borgen is
de koppeling van de AOW-leeftijd aan de ontwikkeling van de levensverwachting. Hierdoor werken mensen langer door en wordt het aantal
mensen dat aanspraak kan maken op AOW beperkt. De verhouding tussen
werkenden en gepensioneerden blijft daardoor meer in balans, dan
zonder de koppeling het geval zou zijn geweest. Voor wat betreft de
hoogte van de AOW, is van belang dat dit niet los gezien kan worden van
het totaal aan instrumenten voor inkomensondersteuning aan gepensioneerden. Het vraagstuk van betaalbaarheid is in dat perspectief een vraag
naar het totaal van inkomensondersteunende instrumenten en maatregelen. Het kabinet is van oordeel dat met de voorgenomen stijging van de
hoogte van de AOW, als gevolg van de koppeling aan de verhoging van
het WML, in combinatie met de in het onderhavige wetsvoorstel voorgestelde afschaffing van de IOAOW, een goede balans is gevonden tussen
verschillende groepen en generaties vanuit het perspectief van inkomensontwikkeling en betaalbaarheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 208, nr. 7

2

Binnen het bestaande stelsel is het mogelijk om inkomensondersteuning
aan gepensioneerden te geven via fiscale instrumentarium – zoals de
fiscale tarieven en de heffingskortingen, zoals de algemene heffingskorting en de (alleenstaande) ouderenkorting. Een aanpassing van het
eerste schijftarief of de algemene heffingskorting heeft impact op de
hoogte van de AOW-uitkeringen en is derhalve voor alle
AOW-gerechtigden te gelde te maken. Een aanpassing van de ouderenkorting is voor sommige gepensioneerden niet verzilverbaar, met name
voor AOW-gerechtigden zonder of met een klein aanvullend pensioen (in
2023 ca. € 2.300 aanvullend pensioen op jaarbasis). Het verzilverbaar
maken van een heffingskorting kan bijvoorbeeld door deze uitkeerbaar te
maken. Dit vergt een systeemaanpassing bij de Belastingdienst en is
binnen deze kabinetsperiode niet realiseerbaar.
2. Achtergrond van het wetsvoorstel
2.1 Hoofdlijnen van het wetsvoorstel
2.1.1 Verhoging kindgebonden budget
De leden van de VVD-fractie lezen in de memorie van toelichting dat de
Sociale Verzekeringsbank (SVB) het belang en de urgentie van een andere
inrichting van het huidige (gezins)toeslagenstelsel benadrukt. Voorgenoemde leden vragen zich af hoe de regering het onderstreepte belang en
de urgentie van het voornemen in het coalitieakkoord om het toeslagenstelsel anders in te richten beoordeelt. De leden van de VVD fractie vragen
zich af op welke gesprekken gedoeld wordt in de uitvoeringstoets. Ze
ontvangen hier graag een toelichting op. Tussen welke ketenpartners
vinden deze gesprekken plaats? Wat is het onderwerp van deze
gesprekken? Hebben deze gesprekken tot nu toe tot enige uitkomsten of
inzichten geleid? Op welke wijze wordt de Kamer over deze uitkomsten of
inzichten geïnformeerd in de toekomst?
De leden van de SGP-fractie zijn positief over de verhoging van het
kindgebonden budget. De doelgroep wordt hierdoor fors uitgebreid.
Tegelijk was het kindgebonden budget oorspronkelijk bedoeld als
inkomensondersteuning voor de laagste inkomens, terwijl de kinderbijslag voor iedereen geldt. Door de ophoging van het kindgebonden
budget krijgt het kindgebonden budget echter wel steeds meer het
karakter van de kinderbijslag. Staat de regering open voor een bredere
herziening van de kindregelingen, waardoor het stelsel eenvoudiger en
begrijpelijker wordt, en waardoor mogelijk zelfs met minder regelingen
volstaan kan worden? En is de regering voornemens dit te betrekken bij
een herziening van het toeslagenstelsel?
Gelet op de in het coalitieakkoord afgesproken wens om het toeslagenstelsel op termijn af te schaffen en het gegeven dat het kindgebonden
budget hier onderdeel van uitmaakt, zal deze kabinetsperiode nader
onderzoek worden gedaan naar een alternatief voor het kindgebonden
budget, zodat deze gereed is ten behoeve van een volgende formatie. In
het commissiedebat Financiën van 22 juni 2022 en in lijn met de door uw
Kamer aangenomen motie Van Dijk-Maatough1 is bovendien toegezegd
dat de regering vanwege deze ambitie om de toeslagen op termijn af te
schaffen met beleidsopties zal komen, in ieder geval door actualisatie van
de probleemanalyse en de eerdere varianten voor een nieuw stelsel.

1

Kamerstukken Motie 31 066, nr. 1084

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 208, nr. 7

3

In het coalitieakkoord is afgesproken dat in deze regeerperiode wordt
ingezet op verbeteringen van het huidige toeslagenstelsel. Hieronder
wordt ook het kindgebonden budget verstaan. Tussen de betrokken
ketenpartners, waaronder Financiën, Toeslagen, SZW en de SVB, vinden
er gesprekken plaats over de gesignaleerde knelpunten in de uitvoering
van het kindgebonden budget. Naar aanleiding van de motie Lodders is in
de augustusbesluitvorming geld vrij gemaakt voor een deel van de
knelpunten. Voor het eventueel aanpakken van de overige knelpunten is
geen geld beschikbaar gesteld. Een alternatief zou het herschikken van
financiële middelen binnen het toeslagenstelsel zijn. Dit zal leiden tot
inperkingen van rechten elders in het stelsel, en is daarmee niet
eenvoudig. De Staatssecretaris van Financiën, Toeslagen en Douane heeft
in het commissiedebat Toeslagen op 22 juni jongstleden aangegeven dat
zij eventuele dekkingsopties, gevolgen hiervan binnen het huidige stelsel
en alternatieve oplossingen binnen het toeslagenstelsel en de huidige
budgettaire middelen samen met de bewindslieden van SZW, VRO en
VWS dit najaar zal verkennen.
Een ambtelijke werkgroep heeft reeds onderzoek gedaan naar hoe de
inkomensondersteuning verbeterd kan worden. Van de uitkomsten is in
twee deelrapporten verslag gedaan. Het eerste deelrapport van Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO) Toeslagen betreft de uitkomsten
gericht op de verbetermogelijkheden binnen het bestaande stelsel, het
tweede deelrapport onderzoekt ook opties daarbuiten. In december 2020
is de Eindrapportage «Alternatieven voor het toeslagenslagenstelsel» met
uw Kamer gedeeld. Deze varianten zien ook op een breder bereik van
regelingen dan de toeslagen zelf, waaronder die waarbij kinderbijslag en
kindgebonden budget gezamenlijk in beeld zijn.
Uw Kamer wordt hierover verder geïnformeerd in het voorjaar van 2024.
Ten aanzien van de verhoging van het kgb lezen de leden van de
CDA-fractie dat in 2023 90.000 huishoudens voor het eerst (of opnieuw)
recht hebben op kgb, omdat door de verhoging van het maximumbedrag
van het kgb het afbouwtraject van het kgb langer wordt. Deze leden
vragen of er ook een groep huishoudens is die minder recht op kgb heeft
als gevolg van een hoger wettelijk minimumloon. Zo ja, hoe groot is deze
groep en hoeveel gaan zij er ongeveer netto op voor- of achteruit?
In 2023 leiden twee ontwikkelingen ertoe dat toeslaghuishoudens – bij een
gelijkblijvend toetsingsinkomen – meer kindgebonden budget ontvangen.
Ten eerste zorgt de verhoging van de kindbedragen en de alleenstaandeouderkop voor recht op een hoger bedrag aan kindgebonden budget. Ten
tweede stijgt het afbouwpunt van het kindgebonden budget mee met de
verhoging van het minimumloon per 1-1-2023. Hierdoor bouwt het
kindgebonden budget pas vanaf een hoger toetsingsinkomen af,
waardoor een minimumloonverdiener recht houdt op het relevante
maximale kindgebonden budget. Veranderingen in de huishoudsituatie
(bijvoorbeeld geen recht meer op alleenstaande-ouderkop, of een kind dat
18 jaar wordt) of het toetsingsinkomen (bijvoorbeeld hoger inkomen door
promotie, werkaanvaarding partner, of verhoging van het CAO-loon)
kunnen, net zoals in andere jaren, ertoe leiden dat huishoudens in 2023
minder kindgebonden budget ontvangen dan in 2022.
De leden van de CDA-fractie zijn blij dat de bedragen voor gezinnen met
drie of meer kinderen nu ook omhoog zijn, voor die gezinnen is armoede
het meest reëel vanwege meer kosten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 208, nr. 7

4

De leden van de GroenLinks-fractie en de PvdA-fractie vragen welk deel
van de verlaging van de armoede en kinderarmoede (ten opzichte van het
basispad) in 2023 voortkomt uit de verhoging van het kindgebonden
budget.
De leden van de GroenLinks-fractie en PvdA-fractie vragen verder wat de
armoede en kinderarmoede in 2024 en in de rest van deze kabinetsperiode
zou zijn, en in hoeverre de armoede en kinderarmoede daalt door een
hoger kindgebonden budget ten opzichte van 2022.
De leden van de GroenLinks-fractie en PvdA-fractie vragen daarnaast hoe
veel lager de armoede en kinderarmoede zou zijn als de verhoging van
het kindgebonden budget niet zou aflopen en gelijk zou blijven aan het
bedrag in 2023.
Zoals aangegeven in de brief over de nadere uitwerking van het tijdelijk
prijsplafond energie is het op dit moment niet mogelijk om actuele
armoedecijfers te geven. Dit komt doordat zowel de ontwikkeling van de
energieprijzen ten opzichte van waar het CPB rekening mee houdt in de
MEV-raming als het prijsplafond macro-economische doorwerking
hebben. Om toch een indicatie van het effect van de maatregelen in het
kindgebonden budget, en de fasering daarvan, te geven, is hieronder
gebruik gemaakt van de armoederaming bij de MEV (dus exclusief
prijsplafond). De armoedecijfers kunnen alleen worden geactualiseerd na
een nieuwe macro-economische raming van het CPB.
Het aandeel personen en kinderen in armoede ligt in 2022 op respectievelijk 6,7% en 9,3%. Inclusief het volledige maatregelenpakket uit de
Miljoenennota neemt dit in 2023 af tot respectievelijk 5,1% en 6,9%. De
maatregelen in het kindgebonden budget leveren hier een belangrijke
bijdrage aan. Zonder maatregelen in het kindgebonden budget zou het
aandeel personen in armoede in 2023 op 5,4% liggen en het aandeel
kinderen in armoede op 7,7%. Er is geen actuele armoederaming voor de
jaren na 2024. Ter illustratie van het effect op de armoedecijfers van het
afbouwen van de incidentele verhoging in het kindgebonden budget tot
2028 – waarbij een deel structureel behouden blijft – is gekeken wat het
aandeel personen en kinderen in armoede zou zijn als in 2023 dezelfde
intensivering van het kindgebonden budget zou plaatsvinden als in 2028.
Dit zou ertoe leiden dat het aandeel personen in armoede op 5,4% en het
aandeel kinderen in armoede op 7,6%.
De leden van de GroenLinks-fractie en PvdA-fractie vragen waarom het
kindgebonden budget daalt in de jaren na 2023, tot (in de woorden van de
SVB en Toeslagen) een «klein» bedrag, gezien het kindgebonden budget
een effectieve manier is om armoede te bestrijden.
De leden van de GroenLinks-fractie en PvdA-fractie vragen daarnaast of
de regering van mening is dat armoede en kinderarmoede geen structureel probleem is.
Het lid Omtzigt kan zich vinden in de intensivering van het kindgebonden
budget maar ontvangt wel graag een toelichting waarom dit eenmalig
gebeurt en daarna weer wordt afgebouwd. Zullen huishoudens dat
begrijpen zo vraagt het lid Omtzigt zich af. En als de regering vasthoudt
aan die eenmaligheid zal de regering dat ook helder aan de ouder
communiceren of niet?
De leden van de GroenLinks-fractie en PvdA-fractie vragen waarom er in
2024 tot en met 2028 een verlaging van het kindgebonden budget is, met
uitzondering van 2027, en waarop de afbouwbedragen zijn gebaseerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 208, nr. 7

5

De leden van de fracties van PvdA en GroenLinks en het lid Omtzigt
vragen naar de intensivering van het kindgebonden budget en het feit dat
deze incidentele en structurele componenten bevat. In het pakket uit de
augustusbesluitvorming zit een beleidsmatige verhoging van het bedrag
voor het eerste en tweede kind en de alleenstaande-ouderkop in het
kindgebonden budget. Vanaf 2028 stijgen deze met € 39 per jaar ten
opzichte van het basispad. Het bedrag vanaf het derde kind stijgt per 2028
met € 151 euro ten opzichte van het basispad, hiermee wordt dit
gelijkgetrokken met het bedrag voor het tweede kind. Dit is een structurele
intensivering van € 100 miljoen. Dit is een kleinere stijging dan de
incidentele beleidsmatige verhogingen in de jaren 2023–2027, maar er is
wel sprake van een verruiming ten opzichte van het basispad in alle jaren
vanaf 2023. Met name voor grote gezinnen (3 kinderen of meer) en
alleenstaande ouders is ook vanaf 2027 sprake van een verhoging van het
kindgebonden budget. Hiermee zet het kabinet met name in op de
gezinnen met het hoogste armoederisico. Door de structurele intensivering van het kindgebonden budget wordt ook structureel het armoederisico van huishoudens met kinderen en van kinderen verlaagd.
De regering heeft voor de vormgeving met een incidentele en ook een
structurele verhoging gekozen om huishoudens met kinderen en een laag
of middeninkomen – tegen de achtergrond van het momenteel hoge
prijsniveau – op korte termijn een ruimere vergoeding te geven voor de
kosten van kinderen. Dit komt bovenop de jaarlijkse inflatie-aanpassing.
Hierbij is het doel om huishoudens in staat te stellen het huidige hoge
prijsniveau beter te kunnen dragen. De afbouwbedragen vormen een
balans tussen het zo snel mogelijk teruggaan naar de nieuwe structurele
situatie en inkomensschokken bij gezinnen zoveel mogelijk voorkomen.
Het is van belang dat dit bekend is bij ontvangers van het kindgebonden
budget, zodat zij zich hier ook op kunnen voorbereiden. Het kabinet zet
zich ervoor in om hierover zo helder en breed mogelijk te communiceren.
2.1.2. Voorgestelde regeling
De leden van de GroenLinks-fractie en PvdA-fractie vragen waarom het
kindgebonden budget voor het tweede en derde (en opvolgende) kind niet
gelijk is getrokken met het bedrag voor het eerste kind.
Het kindgebonden budget kent aflopende bedragen per kind, omdat de
kosten van een tweede en volgend kind door schaalvoordelen iets lager
zullen zijn. In 2021 en 2022 zijn die bedragen steeds meer naar elkaar
toegegroeid. In 2021 heeft er, als onderdeel van de maatregelen uit de
augustusbesluitvorming ten behoeve van een evenwichtige koopkrachtontwikkeling een extra verhoging van het tweede kindbedrag plaatsgevonden. Per 2022 is het derde (en volgende) kindbedrag verhoogd. Deze
verhoging voor gezinnen met drie of meer kinderen heeft tot doel om op
een effectieve manier de armoede onder kinderen te bestrijden. Met dit
oogmerk wordt ook vanaf 2023 structureel het maximumbedrag voor het
tweede kind gelijk getrokken aan dat van ieder volgend kind. Het maakt
daarmee onderdeel uit van een pakket koopkrachtmaatregelen om de
koopkracht van kwetsbare groepen in 2023 te ondersteunen.
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen in de memorie van toelichting
dat door de regering wordt gekozen om de maatregelen specifiek te
richten op huishoudens met een verhoogd armoederisico en dat zij
daarmee dus niet kiest om ook de leeftijdgebonden maximumbedragen te
verhogen. Dit kan worden opgevat als een tegenstelling. Kan de regering
deze passage nader toelichten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 208, nr. 7

6

Uit onderzoek is gebleken dat huishoudens hogere kosten maken voor
oudere kinderen. Wel neemt het armoederisico van gezinnen met oudere
kinderen af. Het gezinsinkomen neemt doorgaans toe, onder andere
doordat het makkelijker is om (meer uren) te werken met oudere kinderen.
De leeftijdgebonden bedragen zijn bedoeld als tegemoetkoming in de
schoolkosten. De huidige koopkrachtontwikkelingen hebben met name
een directe impact op de kosten van het levensonderhoud. Daarom kiest
de regering ervoor zich hierop te richten via een generieke verhoging van
het kindgebonden budget.
De leden van de SGP-fractie zijn positief over het feit dat het kindgebonden budget verhoogd wordt. Ook zijn de leden verheugd te lezen dat
de bedragen voor het derde kind op gelijke hoogte komen met het bedrag
voor het tweede kind. De leden constateren echter wel dat een groot deel
van de verhoging tijdelijk is. Waarom is gekozen voor deze tijdelijkheid?
Waarom is niet gekozen voor een structurele verhoging, met eventueel
een lagere ophoging in de komende jaren? Wat zou het structureel maken
van deze verhoging op de lange termijn kosten?
Zoals aangegeven in het antwoord op de vraag van het lid Omtzigt
adresseert de intensivering van het kindgebonden budget een tijdelijke
situatie die is ontstaan door de hoge kosten als gevolg van stijgende
prijzen van energie en consumptiegoederen. De huidige koopkrachtontwikkelingen treffen onder andere gezinnen met kinderen. Met name
grotere gezinnen en alleenstaande ouders lopen hierdoor een groter risico
op een leven onder de armoedegrens. Het kabinet heeft de ambitie om het
aantal huishoudens met kinderen dat onder de armoedegrens leeft te
verlagen. Met de huidige ontwikkelingen komt dit streven onder druk te
staan. De regering stelt daarom voor het kindgebonden budget gericht op
deze groepen tijdelijk te verhogen.
In het wetsvoorstel dat de verhoging van het kindgebonden budget regelt,
is rekening gehouden met € 732 miljoen meeruitgaven in 2023 en
€ 100 miljoen in 2028. Het structureel maken van de tijdelijke verhoging
van het kindgebonden budget zou op de lange termijn aanvullend circa
€ 630 miljoen per jaar kosten. Dit bedrag betreft de structurele
meerkosten (boven de € 100 miljoen als gevolg van dit wetsvoorstel) om
de bedragen van het kindgebonden budget voor 2023 ook toe te passen in
latere jaren.
De leden van de SGP-fractie wijzen erop dat de groep huishoudens met
recht op kindgebonden budget sterk schommelt in de komende jaren. Het
kan daardoor bijvoorbeeld voorkomen dat een huishouden dat in 2022
geen recht heeft, in 2023 wel aanspraak kan maken op kindgebonden
budget en in 2024 geen recht meer heeft op het budget. Daarnaast is de
hoogte van de aanspraak afhankelijk van het inkomen en moeten
huishoudens zelf handelingen verrichten om het budget te ontvangen.
Deze leden maken zich om onder andere deze redenen zorgen over de
uitwerking van de schommelingen in het kindgebonden budget. Het
niet-aanvragen van kindgebonden budget kan hiervan bijvoorbeeld het
gevolg zijn. Of het leidt juist tot (hoge) terugvorderingen doordat
huishoudens plotseling geen of minder recht hebben op het budget. Hoe
ziet de regering deze problemen? Welke extra inzet doet de regering om
niet-aanvragen of terugvorderingen te voorkomen?
De leden van de GroenLinks-fractie en PvdA-fractie vragen daarnaast of
de regering zich kan inspannen om terugvorderingen tegen te gaan. De
leden van de GroenLinks-fractie en PvdA-fractie vragen voorts of de
regering kan beoordelen in hoeverre terugvorderingen kunnen leiden tot
praktijken zoals in de toeslagenaffaire.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 208, nr. 7

7

Het kabinet herkent dat de voorgestelde verhoging en gedeeltelijke
afbouw aanleiding kan geven tot schommelingen in de doelgroep en
toenemende complexiteit voor de burger. Het streven is om te voorkomen
dat meer gezinnen onder de armoedegrens komen te leven, met name
grotere gezinnen en alleenstaande ouders, of geconfronteerd worden met
hoge terugvorderingen.
Het ontstaan van nabetalingen en terugvorderingen hangt onlosmakelijk
samen met het huidige toeslagenstelsel, waarin eerst voorschotten
worden uitgekeerd en op een later moment de definitieve toekenning
volgt. Schommelingen in het inkomen, en in een toeslag zelf, vragen om
extra alertheid van burgers en inspanning van de overheid. SZW en
Toeslagen zetten zich in om burgers hierin te ondersteunen en zo
problemen omtrent niet-gebruik en terugvorderingen zoveel als mogelijk
te voorkomen. Het gaat dan bijvoorbeeld om een uitgebreide communicatiecampagne en (terugkerende) aandacht voor het goed en tijdig
doorgeven van het actuele inkomen. Zo wil Toeslagen burgers in 2023
eerder en vaker attenderen op bijvoorbeeld afwijkingen in het inkomen.
Dit helpt burgers om te bepalen of zij gegevens in hun aanvraag aan
moeten passen, zodat de voorschotten beter aansluiten op de actuele
inkomenssituatie. Hiermee kan worden voorkomen dat er terugvorderingen ontstaan of dat deze verder oplopen. Toeslagen en haar opdrachtgevers werken dit voorstel in gezamenlijkheid uit, inclusief personele
consequenties en prioritering van andere werkzaamheden. Verder kan
Toeslagen in bijzondere omstandigheden de terugvordering matigen.
Tevens wordt bij de terugbetaling van de terugvordering rekening
gehouden met de betalingscapaciteit, waardoor burgers niet méér terug
hoeven te betalen dan zij maandelijks kunnen missen.
Ten slotte, op dit punt wijzen de leden van de SGP-fractie op de uitvoeringsuitdagingen die de SVB constateert, als het gaat om huishoudens die
buitenlandse gezinsbijslag ontvangen. Een deel van deze huishoudens zal
een (hernieuwd) recht op kindgebonden budget krijgen, doordat deze
uitstijgt boven de gezinsbijslag op basis van een hoger buitenlands recht.
Hoe wordt geborgd dat deze huishoudens daadwerkelijk krijgen waar zij
recht op hebben? Is hier aanvullende actie op nodig?
Voor de meeste burgers wordt de verhoging automatisch verwerkt. Een
kleine groep potentieel gerechtigden zal zelf (opnieuw) gezinsbijslagen
moeten aanvragen. Dit gaat om burgers met zogenaamde nihil betalingen
waarvoor het gezinsbijslagrecht eerder is beëindigd. Tot voor kort2 werd
het recht op gezinsbijslag om praktische redenen beëindigd indien dit
recht een jaar lang niet tot uitbetaling kwam wegens een hoger buitenlands recht. Door de voorgenomen verhoging kan het zijn dat zij per 2023
weer aanspraak kunnen maken op een uitbetaling. Omdat deze burgers
niet meer in de gegevensuitwisseling tussen SVB en Toeslagen zitten,
worden zij niet automatisch betrokken in de verhoging en moeten zij zelf
gezinsbijslag aanvragen. De SVB heeft daarom actie ondernomen en in
haar gegevensbestand deze huishoudens gevonden. Deze groep burgers
zal door de SVB worden aangeschreven en gewezen op de mogelijkheid
om Nederlandse gezinsbijslag aan te vragen.
2.1.3. Begunstigden
De leden van de ChristenUnie-fractie zijn kritisch op het toeslagenstelsel,
onder andere vanwege het risico op niet-gebruik. Wat is voor het
kindgebonden budget het geschatte niet-gebruik? Ligt dit hoger of lager
2

Sinds mei 2022 wordt het recht niet meer beëindigd bij nihil betalingen en worden wijzigingen
automatisch verwerkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 208, nr. 7

8

ten opzichte van andere toeslagen? Hoe wordt niet-gebruik zo veel als
mogelijk tegengegaan?
Het IBO Toeslagen (2019) beschrijft dat niet-gebruik van toeslagen
gemiddeld 10% is. Voor het kindgebonden budget werd op peildatum
2015 het niet-gebruik op 12% geschat. Van belang is dat er toen nog geen
sprake was van ambsthalve toekenning. Tegenwoordig wordt het
kindgebonden budget op andere wijze toegekend dan de overige
toeslagen, namelijk ambtshalve. Dit heeft invloed op het huidige
niet-gebruik. In het IBO is namelijk de verwachting uitgesproken dat
ambtshalve toekennen tot een aanzienlijke verlaging van het niet-gebruik
leidt. In de aankomende evaluatie van de Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen (Awir), uitvoering en dienstverlening toeslagen worden
de cijfers over het niet-gebruik van het kindgebonden budget geactualiseerd. Dit onderzoek wordt naar verwachting in november met de Kamer
gedeeld.
Op dit moment wordt binnen Toeslagen gewerkt aan een stimuleringsstrategie om niet-gebruik van toeslagen terug te dringen. Toeslagen heeft
geen compleet beeld van de groep niet-gebruikers, aangezien Toeslagen
alleen gegevens mag gebruiken van mensen die gebruik maken van een
toeslag.
De leden van de GroenLinks-fractie en PvdA-fractie vragen hoeveel
gezinnen recht hebben op het kindgebonden budget in 2023 en hoeveel in
2028.
De leden van de SGP-fractie constateren dat in 2023 circa 90.000
huishoudens voor het eerst (of opnieuw) recht hebben op kindgebonden
budget. Kan de regering toelichten hoeveel huishoudens naar
verwachting recht hebben op kindgebonden budget per jaar in alle jaren
van 2022 tot en met 2028? Daarnaast ontvangen deze leden graag een
grafiek waarin de hoogte van het kindgebonden budget afgezet is tegen
het inkomen, in het geval van een gezin met twee kinderen, en voor de
jaren 2022 tot en met 2028.
De tabel hieronder geeft het verwachte aantal huishoudens met recht op
kindgebonden budget vanaf 2022 tot en met 2028.
Aantal huishoudens met kindgebonden budget (x1000)

Huishoudens met WKB
1

2022

20231

2024

2025

2026

2027

2028

912

1.046

1.026

983

966

964

957

Dit betreft een herzien aantal t.o.v. het aantal zoals opgenomen in de begroting SZW 2023.

Onderstaande figuur toont de hoogte van het kindgebonden budget (voor
2 kinderen, van 6 en 11 jaar) voor alleenstaande ouders en paren in de
jaren 2022, 2023 en 20283:

3

Er is op dit moment geen actuele CPB-raming beschikbaar voor het jaar 2028. Derhalve zijn de
lijnen voor 2028 gebaseerd op de beleidsmatige ontwikkeling van de hoogte van het kindgebonden budget, maar zijn de afbouwpunten gelijk verondersteld aan de waarden in 2023. Door
reguliere indexatie zullen zowel de hoogte als de afbouwpunten in 2028 verschillen van
hetgeen in de figuur gepresenteerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 208, nr. 7

9

2.1.4. Inkomenseffecten
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen dat het grootste deel van de
verhoging van het kindgebonden budget stapsgewijs wordt afgebouwd
tussen 2023 en 2028. Kan de regering toelichten wat het koopkrachteffect
is van deze stapsgewijze afbouw? Het kindgebonden budget wordt
jaarlijks geïndexeerd. Op basis waarvan wordt het kindgebonden budget
jaarlijks geïndexeerd? Met welk percentage zou het kindgebonden budget
geïndexeerd moeten worden om de afbouw goed te maken c.q. om
nominaal op hetzelfde bedrag uit te komen?
De leden van de GroenLinks-fractie en PvdA-fractie vragen naar de
inkomenseffecten van de afbouw van het kindgebonden budget (ten
opzichte van het jaar 2023).
De leden van de SGP-fractie hebben nog andere vragen over de tijdelijkheid van de ophoging. Feitelijk wordt hierdoor al een koopkrachtverlies
in de jaren 2024 tot en met 2028 ingeboekt. Wat is de reflectie van de
regering daarop? Tevens ontvangen deze leden graag een overzicht van
het koopkrachtverlies per jaar van de afbouw van het kindgebonden
budget in de jaren 2024 tot en met 2028.
Ten opzichte van het basispad komt het kindgebonden budget in elk jaar
vanaf 2023 hoger uit, dan dit zonder deze voorgestelde maatregel zou zijn.
Dit bestaat deels uit een incidentele verhoging in 2023–2027 en een
structurele verhoging in 2028. Dit is vormgegeven door een stapsgewijze
afbouw van de verhoging in 2023. Hierdoor neemt het kindgebonden
budget in de periode tussen 2023 en 2028 in stappen af. Het doel van deze
vormgeving is om huishouden op korte termijn, tegen de achtergrond van
een hoog prijsniveau, een hogere tegemoetkoming te geven in de kosten
van kinderen. Het inkomen van huishoudens is afhankelijk van meer
factoren dan enkel de ontwikkeling van het kindgebonden budget; het is
nog niet te zeggen of een koopkrachtverlies zich zal voordoen. De
stapsgewijze afbouw heeft een totaal inkomenseffect voor de
huishoudens met kindgebonden budget van –1,2% tussen 2023 en 2028.
Dat is een jaarlijks effect van –0,2%. Het totale effect voor de laagste
inkomensgroep ligt op 2,5% (circa 0,5% per jaar) en voor de hogere
inkomensgroepen rond 1,0% (0,2% per jaar.) De bedragen in het kindgebonden budget worden jaarlijks verhoogd met de tabelcorrectiefactor.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 208, nr. 7

10

Om inzicht te geven met welk percentage het kindgebonden budget
geïndexeerd moet worden om nominaal op hetzelfde bedrag uit te komen
als 2023, zijn om te beginnen in onderstaande tabel de bedragen van het
kindgebonden budget voor de jaren van 2022–2028 op basis van het
wetsvoorstel weergegeven. De bedragen zijn in het prijspeil 2022. Dat wil
zeggen dat de reguliere verhoging niet is meegenomen (ook niet voor
2023), er is dus alleen rekening gehouden met de stapsgewijze afbouw.
Bedragen van het kindgebonden budget voor de jaren van 2022–2028 op
basis van het wetsvoorstel weergegeven

1e kind
Vanaf het 2e kind

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

1220
1106

1555
1441

1443
1329

1331
1217

1273
1159

1273
1159

1257
1143

Om nominaal op hetzelfde bedrag als in 2023 uit te komen, zou het
kindgebonden budget vanaf 2024 met een ander percentage dan de
tabelcorrectiefactor verhoogd moeten worden. De benodigde verhogingspercentages verschillen per jaar en ook voor het bedrag voor het 1e kind
en vanaf het 2e kind:

Verhogingspercentage
Bedrag 1e kind
Bedrag vanaf 2e kind

2024

2025

2026

2027

2028

7,8%
8,4%

8,4%
9,2%

4,6%
5,0%

0,0%
0,0%

1,3%
1,4%

De alleenstaande-ouderkop wordt ook verhoogd, zo lezen de leden van de
SGP-fractie. Tegelijk profiteren alleenstaande ouders reeds van de
generieke ophoging van de maximumbedragen. Waarom is gekozen om
tevens de alleenstaande ouderkop te verhogen? Wat is het doel daarvan?
En welke argumenten liggen aan deze ophoging ten grondslag?
De huidige koopkrachtontwikkelingen treffen gezinnen met kinderen in
allerlei situaties. De alleenstaande-ouderkop is specifiek gericht op
alleenstaande ouders. Het armoederisico van alleenstaande ouders is fors
hoger waardoor zij een groter risico lopen op een leven onder de
armoedegrens. Het kabinet stelt daarom voor het kindgebonden budget
voor deze groep ouders te verhogen.
Wil de regering de cijfers actualiseren over inkomensbeeld naar
aanleiding van de fors hogere inflatie, vraagt het lid Omtzigt. Welke
gevolgen heeft dat voor de koopkracht en armoede voorspelling van het
komend jaar, vraagt het lid Omtzigt. Graag ziet het lid Omtzigt herberekeningen.
Het meest recente beeld omtrent de koopkrachtontwikkeling en de
ontwikkeling van het aantal huishoudens in armoede is opgenomen in de
begroting van het Ministerie van SZW (Tweede Kamer, 2022–2023,
36 200-XV, nr. 2). Hierin is het aanvullende energiepakket niet verwerkt.
Voor inzicht in de effecten van het aanvullende energiepakket verwijs ik
door naar de brief van 4 oktober 2022 van de Minister voor Klimaat en
Energie en de Minister van Economische Zaken en Klimaat.4

4

Tweede Kamer, 2022–2023, 36 200, nr. 77.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 208, nr. 7

11

2.1.5. Caribisch Nederland
De leden van de GroenLinks-fractie en PvdA-fractie vragen of de kinderbijslag voor het Caribisch gebied een vergelijkbaar verloop van op- en
afbouw kent.
Uit tabel 3 van de koopkrachtbrief van 20 september 2022 blijkt dat de
verhoging van het bedrag kinderbijslag BES een structurele maatregel is.
Het ingangsjaar is 2023. Van een voorgenomen afbouwtraject is geen
sprake. Caribisch Nederland komt vanuit een achterstandsituatie, waarin
er gelet op het belang van het verlichten van de armoedeproblematiek
aanleiding is om niveaus structureel te verhogen.
2.2. Afschaffen inkomensondersteuning AOW-ers
De leden van de GroenLinks-fractie en PvdA-fractie vragen waarom is
gekozen voor het afschaffen van de IOAOW in plaats van het verlagen van
het bedrag naar nul euro.
Het verlagen van de IOAOW naar nul euro bij algemene maatregel van
bestuur zou in strijd zijn met de wet, omdat uit artikel 33a van de
Algemene Ouderdomswet voortvloeit dat er een recht op inkomensondersteuning bestaat. Artikel 33a, vijfde lid, van de Algemene Ouderdomswet
regelt weliswaar dat bij algemene maatregel van bestuur regels worden
gesteld met betrekking tot de hoogte, de indexering en de wijze van
betaling van de inkomensondersteuning. Maar deze bepaling biedt geen
ruimte om deze op 0 euro te zetten, omdat er dan feitelijk geen recht op
IOAOW meer zou bestaan. Zoals aangegeven in de memorie van
toelichting is het kabinet van mening dat met het meestijgen van de
AOW-uitkering met het Wml de noodzaak tot een aanvullende Inkomensondersteuning AOW als extra kop bovenop de AOW-uitkering vervalt. Uit
de meest recente beleidsdoorlichting van de publieke Oudedagsvoorzieningen blijkt bovendien dat de AOW-uitkering momenteel ruimer is dan
het sociaal minimum (bijstand en specifiek voor AOW-gerechtigden: de
AIO). Dit heeft zijn weerslag in het lagere armoederisico dat huishoudens
vanaf de AOW-gerechtigde leeftijd hebben ten opzichte van jongere
huishouden. In de beleidsdoorlichting wordt geconcludeerd dat de
IOAOW met het oog op de armoede reducerende doelstelling van de
AOW niet doelmatig is en kan worden afgeschaft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 208, nr. 7

12

Als gevolg van de bijzondere minimumloonsverhoging per 1 januari 2023
stijgt de AOW-uitkering. De AOW-uitkering stijgt meer dan de IOAOW
afneemt, hierdoor pakken deze maatregelen per saldo positief uit voor
AOW-gerechtigden. Het voorgaande maakt dat het kabinet voor de
toekomst geen reden ziet voor een extra inkomensondersteuning voor
AOW’ers bovenop de AOW-uitkering. Daarom wordt voorgesteld deze af
te schaffen.
De leden van de GroenLinks-fractie en PvdA-fractie vragen daarnaast
hoeveel van het brutobedrag van vijf euro IOAOW per maand doorgaans
netto resteert.
Dit is afhankelijk van de vraag of nog andere inkomen naast de
AOW-uitkering wordt genoten. Indien alleen een AOW-uitkering wordt
ontvangen en rekening houdend met de inkomensafhankelijke bijdrage
voor de Zorgverzekeringswet, resteert voor een alleenstaande
AOW-gerechtigde van de bruto IOAOW van € 5 per maand, netto
ca. € 4,75 per maand. Voor een alleenstaande AOW-gerechtigde met
10.000 euro aanvullend pensioen per jaar resteert ca. € 3,60 netto per
maand.
De leden van de GroenLinks-fractie en PvdA-fractie vragen of het klopt dat
de voorgestelde koppeling aan de verhoging van het minimumloon op
deze wijze via de achterdeur ongedaan wordt gemaakt. De leden vragen
waarom de regering hiervoor heeft gekozen, gezien ouderen met alleen
AOW of een klein pensioen het toch al jaren lastig hebben om rond te
komen. Deze leden vragen voorts of het klopt dat een groot deel van de
verhoging van de AOW weer verdwijnt door de afschaffing van de
IOAOW, waardoor slechts een minimale verhoging voor ouderen
overblijft.
De leden van de SGP-fractie hebben vragen over de afschaffing van de
IOAOW. Zij zijn van mening dat vooral gepensioneerden met een klein
pensioen financiële ondersteuning moeten krijgen. Door de IOAOW af te
schaffen gaat ook deze groep er op achteruit. Door de verhoging van het
minimumloon stijgt ook de AOW-uitkering met 8,05 procent in 2023.
Hoeveel blijft er van dit percentage over na afschaffing van de IOAOW? En
wat is de gecumuleerde stijging in 2024 en 2025?
Ten aanzien van afschaffing van de IOAOW lezen de leden van de
CDA-fractie dat het inkomen van AOW-gerechtigden per saldo toeneemt
door de minimumloonsverhoging. Kan de regering aangeven wat
(gemiddeld) de netto-stijging is voor AOW-ers die recht hadden op de
IOAOW?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de regering om toe te lichten
wat het netto-effect is van zowel het afbouwen als het afschaffen van de
IOAOW. Wat is de huidige hoogte van de IOAOW? Wat is het koopkrachteffect van het afbouwen en afschaffen van de IOAOW?
Kan de regering aan de leden van de PVV-fractie aangeven waarom er in
de memorie van toelichting wordt gesproken over een stijging van 8,05
procent per 1 januari 2023 en niet van tien procent? Kan de regering aan
de leden van de PVV-fractie aangeven in welke mate het inkomen van
AOW-gerechtigden per saldo toeneemt? Hoeveel gaat een
AOW-gerechtigde er maandelijks c.q. jaarlijks netto op vooruit?
De leden van de fracties van PVV, PvdA, GroenLinks, CDA, ChristenUnie
en SGP vragen naar de ontwikkeling van het inkomen van
AOW-gerechtigden als gevolg van de bijzondere minimumloonsverhoging

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 208, nr. 7

13

per 1-1-2023 en het verlagen op dezelfde datum en vervolgens afschaffen
per 1-1-2025 van de Inkomensondersteuning AOW (IOAOW). Het
stapsgewijs afschaffen van de IOAOW kan niet los worden gezien van het
bredere pakket aan koopkrachtondersteunende maatregelen waar het
kabinet toe heeft besloten. De IOAOW is een extra bedrag dat alle
AOW-gerechtigden ontvangen boven op hun AOW-uitkering ter ondersteuning van hun bestedingsmogelijkheden. De hoogte van de IOAOW is
voor alle AOW-gerechtigden met een volledig AOW-opbouw gelijk en
bedraagt in 2022 op jaarbasis 316,56 euro bruto. Onderdeel van het
koopkrachtpakket is ook dat de AOW meestijgt met de bijzondere
verhoging van het minimumloon van 10,15%. Op 1-1-2023 wordt het
minimumloon bijzonder verhoogd met 8,05% en vervolgens geïndexeerd.
Hierdoor stijgt het minimumloon in totaal met 10,15% op 1-1-2023, dit
werkt door in de AOW-uitkering. De hogere AOW-uitkering door het
meestijgen met de minimumloonsverhoging compenseert het stapsgewijs
afschaffen van de IOAOW meer dan volledig. Volgens de huidige inzichten
neemt de AOW-uitkering voor een alleenstaande – door het meestijgen
met de minimumloonsverhoging – in 2023 met circa 880 euro bruto toe
ten opzichte van het coalitieakkoord. Hier staat tegenover dat het
IOAOW-bedrag in 2023 wordt verlaagd naar 5,00 euro bruto per maand.
Dit komt op jaarbasis neer op een verlaging van circa 280 euro. Ook stijgt
de inkomensafhankelijke bijdrage voor de Zorgverzekeringswet met circa
30 euro. Per saldo stijgt het netto-inkomen van een alleenstaande
AOW-gerechtigde zonder aanvullend pensioen ten opzichte van het
coalitieakkoord dus met circa € 570 in 2023. Vanaf 2025 daalt het
bruto-inkomen van AOW’ers met € 5 per maand als gevolg van de
afschaffing van de inkomensondersteuning, hier staat tegenover dat de
AOW op hetzelfde moment (en elk halfjaar tussendoor) wordt
geïndexeerd. Per saldo pakken de maatregelen dus gunstig uit voor het
inkomen van AOW-gerechtigden.
De leden van de ChristenUnie-fractie zijn benieuwd naar de nettoverschillen tussen de AOW-uitkering en het sociaal minimum. Kan de
regering dit toelichten?
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering nader kan uitwerken in
welke mate de AOW-uitkering na inwerkingtreding van de met dit
wetsvoorstel voorgestelde maatregelen ruimer blijft dan de bijstand?
De leden van de fracties van VVD en ChristenUnie vragen naar de
netto-verschillen tussen de AOW-uitkering en het sociaal minimum
(bijstand). Onderstaande tabel toont het (verwachte) netto-inkomen van
een alleenstaande bijstandsgerechtigde en alleenstaande
AOW-gerechtigde (incl. IOAOW) zonder aanvullend pensioen in 2022 en
2023, beide inclusief vakantiegeld en afgerond op honderden euro’s.
Hierbij is geabstraheerd van de energietoeslag in beide jaren waar beide
huishoudens in principe voor in aanmerking komen:

Netto-inkomen alleenstaande
bijstandsgerechtigde
Netto-inkomen alleenstaande
AOW-gerechtigden zonder
aanvullend pensioen
Verhouding AOW/bijstand

2022

2023

€ 13.200

€ 14.400

€ 15.800

€ 17.200

120%

119%

Hieruit blijkt dat de netto-AOW (incl. IOAOW) ruimer blijft dan de bijstand
en dat de mate waarin dit het geval is ongeveer gelijk blijft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 208, nr. 7

14

De leden van de SGP-fractie constateren dat de hoogte van de IOAOW in
de jaren 2023 en 2024 beperkt is tot vijf euro bruto per maand. Daarbij is
de verhoging van het minimumloon naar voren gehaald, namelijk naar
1 januari 2023. Nu de regering besloten heeft de IOAOW af te schaffen,
waarom is daarbij niet besloten de financiële pijn die AOW’ers hierdoor
hebben in één keer te nemen? Door de geleidelijke afschaffing ervaren zij
zowel in 2024 en 2025 een inkomensverlies. De regering stelt dat deze
«weg der geleidelijkheid» ouderen de gelegenheid biedt om te wennen
aan de afbouw. Maar door twee extra afbouwmomenten in te voeren,
wordt dat beginsel juist doorkruist. Waarom is daar dan toch voor
gekozen?
Door de bijzondere verhoging van het wettelijk minimumloon per
1-1-2023, in combinatie met de reguliere indexatie op dat moment, stijgt
het minimumloon met 10,15%. Dit werkt door in de AOW-uitkering, zodat
deze op dat moment voor een alleenstaande met circa 880 euro bruto
stijgt. Het kabinet acht hierdoor de IOAOW – als extra inkomensondersteuning aan alle AOW-gerechtigden – niet langer nodig en heeft daarom
besloten om deze af te schaffen. Per saldo pakken de hogere
AOW-uitkering en het afschaffen van de IOAOW voor elke
AOW-gerechtigde positief uit. De bijzondere minimumloonsverhoging per
1-1-2023 gebeurt bij AMvB. Het afschaffen van de IOAOW kan echter niet
bij AMvB, maar vergt een wetswijziging. Om AOW-gerechtigden tijd te
geven om aan het afschaffen van de IOAOW te wennen, kiest het kabinet
ervoor om niet op het eerstvolgende moment de IOAOW af te schaffen
maar dit te doen per 1-1-2025. Hierdoor is inderdaad sprake van twee
afbouwmomenten (1-1-2023 en 1-1-2025), maar dit stelt
AOW-gerechtigden in staat om zich hierop voor te bereiden. Bijkomend
voordeel is dat de AOW-uitkering tussen 1-1-2023 en 1-1-2025 elk halfjaar
wordt geïndexeerd, waardoor het verlies van de laatste 5 euro IOAOW per
maand wordt gecompenseerd door een hogere AOW-uitkering.
3. Financiële gevolgen voor het Rijk
3.1. Verhoging kindgebonden budget
De leden van de GroenLinks-fractie en PvdA-fractie vragen naar een
toelichting op het budget van de meeruitgaven Wet op het kindgebonden
budget (Wkb) in 2022.
Vanwege de voorschotsystematiek krijgen ouders het kindgebonden
budget over een bepaalde maand reeds in de maand daarvoor uitgekeerd.
Het kindgebonden budget voor januari 2023 ontvangen ouders dus in
december 2022.
3.2. Afschaffing inkomensondersteuning AOW-ers
De leden van de GroenLinks-fractie en PvdA-fractie vragen waarom de
verlaging van de IOAOW in 2023 en 2024 niet leidt tot een besparing. Deze
leden vragen voorts of er wel een positief inkomenseffect kan zijn voor
begunstigden van de IOAOW van vijf euro als het verlagen van dit bedrag
niet tot een besparing leidt.
Het voorliggende wetsvoorstel strekt tot het afschaffen van de IOAOW per
1 januari 2025. De verlaging van de IOAOW voor de jaren 2023 en 2024
wordt in een separate AmvB geregeld. In de financiële paragraaf in de
memorie van toelichting bij het voorliggende wetsvoorstel zijnde
financiële gevolgen getoond van het afschaffen van de IOAOW per 2025.
Bij het berekenen van het budgettaire effect daarvan is reeds rekening
gehouden met de verlaagde IOAOW van 5 euro per maand. De IOAOW

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 208, nr. 7

15

van 5 euro per maand heeft zo lang zij bestaat uiteraard een positief effect
op het inkomen van begunstigden.
4. Uitvoerbaarheid
De leden van de GroenLinks-fractie en PvdA-fractie vragen in hoeverre de
wijziging uitvoerbaar is, gezien de wijziging voor 15 oktober nog niet
volledig is behandeld in de Kamer.
De leden van de GroenLinks-fractie en PvdA-fractie vragen de regering om
tijd in te bouwen en rekening te houden met de uitkomst van de volgende
en uitgebreidere uitvoeringstoets die SVB en Toeslagen op dit onderwerp
gaan doen (ten opzichte van de huidige, reeds opgestelde toetsen, die
vanwege tijdgebrek kort zijn). De leden van de GroenLinks-fractie en
PvdA-fractie vragen de regering om de uitvoerbaarheid van de wijziging
van het kindgebonden budget te beoordelen in het licht van de tijdelijkheid van de maatregel.
Het verlagen van de IOAOW per 1 januari 2023 gevolgd door het
afschaffen ervan per 1 januari 2025 in combinatie met verhoging van de
uitkeringshoogte AOW is voor de SVB goed uitvoerbaar. De nieuwe
bedragen kunnen eenvoudig worden aangepast in het uitkeringssysteem.
De daarmee samenhangende werkzaamheden behoren tot het reguliere
beheer en onderhoud. Er worden geen andere gevolgen voorzien voor de
uitvoering van de AOW.
Voor de intensivering van het kindgebonden budget ligt dit gecompliceerder. Met het oog op de koopkrachtontwikkelingen heeft de regering
tijdens de augustusbesluitvorming besloten om gezinnen met lage en
middeninkomens te ondersteunen. Dit betekent dat het normale wetgevingsproces, waarin voor alle stappen voldoende tijd is, niet gevolgd kan
worden. Hoewel niet gewenst, hebben uitvoeringsorganisaties hier wel
ervaring mee. Op basis van deze ervaring hebben Toeslagen en SVB snel
een inschatting kunnen maken dat het voorstel technisch uitvoerbaar is.
De snelheid die in de uitvoeringstoetsen gevraagd werd, betekende dat
het niet mogelijk was de volledige omvang van de extra werkzaamheden,
bijvoorbeeld door extra telefoonverkeer, communicatie en voorlichting in
te schatten. Daar is inderdaad meer tijd voor nodig. Verschillende landen
nemen bijvoorbeeld ook koopkrachtmaatregelen die op hun beurt weer
van invloed kunnen zijn op de uitvoering van het kindgebonden budget.
Dit staat echter los van de uitvoerbaarheid.
Voor de uitvoerbaarheid is het wel van belang dat SVB en Toeslagen op
tijd duidelijkheid hebben. Uiterlijk 15 oktober zullen zij de voorbereidingen
voor de aanpassing in gang moeten zetten. Dit gaat niet alleen over het
verhogen van bedragen in systemen, maar ook het aanpassen van
bijvoorbeeld voorlichting. Mocht de Kamer onverhoopt besluiten de
intensivering niet te willen, dan zou dit voorbereidende werk voor niets
zijn geweest. Er zou dan teruggevallen kunnen worden op de situatie zoals
die in 2022 was. Mocht de Kamer substantiële wijzigingen in het
wetsvoorstel willen, dan is het echter niet mogelijk om dit per 2023
gerealiseerd te hebben.
De leden van de GroenLinks-fractie en PvdA-fractie vragen de regering te
reflecteren op de genoemde risico’s en foutgevoeligheid die de SVB in dit
kader en met betrekking tot Europese gezinsbijslagen noemt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 208, nr. 7

16

Het recht op en de hoogte van het kindgebonden budget is voor de SVB
relevant in geval van samenloop met een buitenlandse gezinsuitkering
van dezelfde aard.5 Als er samenloop is met een Europese gezinsuitkering, stelt de SVB vast welk land met voorrang uitbetaalt. Als het
buitenland bij voorrang uitbetaalt, brengt de andere lidstaat de buitenlandse gezinsuitkering in mindering op de eigen gezinsuitkering en betaalt
alleen het positieve verschil uit. Op deze manier krijgen deze klanten niet
dubbel uitbetaald, maar lopen ze ook geen gezinsuitkering mis. Als
Nederland bij voorrang uitbetaalt, betaalt Toeslagen het kindgebonden
budget zelf uit. Als Nederland aanvult, betaalt de SVB na anticumulatie
naast de kinderbijslag ook het kindgebonden budget uit. Toeslagen levert
de SVB de benodigde gegevens over het vastgestelde bedrag aan
kindgebonden budget.
Situaties waarin sprake is van een buitenlandcomponent is zowel voor de
uitvoering door de SVB als ook voor de burgers die het betreft erg
complex. Door het ontbreken van registraties met buitenlandse partneren inkomensgegevens is het vaak onmogelijk voor het geautomatiseerde
proces van Toeslagen om het recht op kindgebonden budget in deze
situaties correct vast te stellen. De toeslagensystematiek waarin het recht
voorlopig wordt toegekend (voorschot) kan leiden tot vaststellingen op
basis van op dat moment ontbrekende partner- en inkomensgegevens en
daarmee tot een te hoge uitkering. Gevolg is dat veelal handmatig en
foutgevoelig herstelwerk nodig is als de gegevens alsnog beschikbaar
komen. Voor de SVB betekent dit het opnieuw anticumuleren, informeren
van buitenlandse zusterorganen en van de betrokken burgers. Voor
burgers is lang onduidelijk waarop zij recht hebben. Zij ontvangen
beschikkingen van twee uitvoerders en worden geconfronteerd met
nabetalingen en/of invorderingen van de SVB en/of Toeslagen. Over deze
hardnekkige problematiek, de (resterende) risico’s en de getroffen
maatregelen is uw Kamer eerder geïnformeerd.6
De voorgenomen verhoging van de bedragen in 2023 kan er toe leiden dat
de Nederlandse gezinsbijslagen hoger zijn dan het buitenlandse recht.
Waar in 2022 vanwege het hogere bedrag aan buitenlandse bedrag de
Nederlandse gezinsbijslag niet tot uitbetaling kwam, resulteert de
verhoging in 2023 dan in een uitbetaling. Voor personen met actueel recht
op gezinsbijslag gebeurt dit automatisch, maar voor personen met een
beëindigd recht niet. Deze burgers moeten opnieuw een aanvraag
indienen. Daarnaast kunnen de tijdelijke verhogingen leiden tot terugvorderingen door het buitenland en leiden de schommelingen in bedragen
tot extra werk voor de SVB.
5. Inwerkingtreding
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering nadere toelichting kan
geven op het feit dat in de memorie van toelichting van het wetsvoorstel
wordt voorgesteld om de IOAOW per 1 januari 2025 af te schaffen maar
dat in artikel VI van het wetsvoorstel staat dat dit onderdeel van het
wetsvoorstel inwerking treedt op een bij koninklijk besluit te bepalen
tijdstip? Waarom wordt de datum van 1 januari 2025 niet vastgelegd in het
wetsvoorstel? Op welk moment is de regering van plan het onderdeel in
te laten gaan?

5

Op gezinsuitkeringen van dezelfde aard gelden de antlcumulatiebepalingen van verordening
(EG) nr. 883/2004.
6
Kamerstukken II, 2018–2019, 30 982, nr. 46; Kamerstukken II, 2018–2019, 35 010, nr. 6; Kamerstukken II, 2020–2021, nr. 2936, Kamerstukken II, 2020–2022, nr. 2121, 2123, 2922, 2926, 2936.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 208, nr. 7

17

De leden van de SGP-fractie lezen dat de wet als het gaat om de
afschaffing van de IOAOW volgens de wettekst in werking treedt op een
bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip. De beoogde inwerkingtreding van
de afschaffing van de IOAOW is echter 1 januari 2025. Waarom is deze
datum niet opgenomen in het wetsvoorstel?
De wijziging van de Wet op het kindgebonden budget treedt in werking
met ingang van 1 januari 2023, welke datum ook in de inwerkingtredingsbepaling wordt genoemd. De reden daarvan is dat er mogelijk na
aanvaarding van het wetsvoorstel in de Eerste Kamer onvoldoende tijd
resteert voor het vaststellen en publiceren van een koninklijk besluit. Voor
wat betreft de wijziging met betrekking tot de afschaffing van de
inkomensondersteuning voor AOW-ers gekozen voor de gebruikelijke
wijze van inwerkingtreding bij koninklijk besluit. Omdat de inwerkingtreding van de afschaffing van de inkomensondersteuning AOW-ers per
1 januari 2025 is voorzien, is voor die wijziging wel voldoende tijd om een
koninklijk besluit vast te stellen. De keus voor inwerkingtreding bij
koninklijk besluit vloeit voor uit aanwijzing 4.21 van de Aanwijzingen voor
de regelgeving, die voorschrijft dat voor de inwerkingtredingsbepaling
van een wet zo veel mogelijk wordt gekozen voor inwerkingtreding bij
koninklijk besluit.
Deze nota naar aanleiding van het verslag wordt ondertekend mede
namens de Minister voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
C.E.G. van Gennip

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 208, nr. 7

18