Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Vragen gesteld door de leden der Kamer

2019Z11692
Vragen van het lid Van Brenk (50PLUS) aan de Staatssecretaris van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid over gepensioneerden met een lager inkomen die
arm zijn of moeilijk rond kunnen komen (ingezonden 11 juni 2019).
Vraag 1
Kunt u een zo actueel en volledig mogelijk getalsmatig beeld geven van
armoede en (mogelijke) financiële nood onder ouderen en gepensioneerden
met een laag inkomen? Kunt u dit beeld uitsplitsen voor de leeftijdscohorten
van 55–65 jaar, 65–75 jaar en 75 jaar en ouder?
Vraag 2
Heeft u een verklaring voor het feit dat een derde van alle gepensioneerden,
te weten 53% van de gepensioneerden met een netto huishoudinkomen van
maximaal € 2.000, en 61% van de huishoudens met alleen een AOWuitkering, moeite heeft om rond te komen?1 Zo nee, bent u bereid te laten
onderzoeken waarom in totaal circa één miljoen gepensioneerden moeite
hebben om rond te komen?
Vraag 3
Onderschrijft u de uitspraak van het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud), dat een inkomen dat alleen bestaat uit een AOW-uitkering, «niet
als voldoende wordt gezien»? Wat is daarvan de oorzaak? Kunt u uw
antwoord motiveren?
Vraag 4
In hoeverre heeft de AOW-uitkering de afgelopen 20 jaar de welvaartsontwikkeling (groei van het bruto binnenlands product bbp) gevolgd? Hoe hebben
de vaste (woon)lasten en de lokale lasten zich (macro) in deze zelfde periode
ontwikkeld? Kan dit alles weergegeven worden in één grafiek?2

1
2

kv-tk-2019Z11692
’s-Gravenhage 2019

Positionpaper Nibud voor rondetafelgesprek Tweede Kamer «Armoede onder ouderen». P.1.
Positionpaper FNV voor rondetafelgesprek Tweede Kamer «Armoede onder ouderen» d.d.
27 mei 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Vragen

1

Vraag 5
Deelt u de visie van het Nibud dat gepensioneerden met lagere inkomens
veel minder ruimte hebben om (hoge) zorguitgaven op te vangen en dat de
eigen betalingen voor zorg aan gepensioneerden met lagere inkomens
(grotendeels) vergoed moeten worden en blijven?
Vraag 6
Bent u van mening dat met het onderzoek dat het Nibud jaarlijks doet voor
een tiental gemeenten, voldoende duidelijkheid bestaat over het effect dat de
gecombineerde landelijke en lokale inkomensondersteunende regelingen
hebben op de positie van (ouderen-)huishoudens met een laag inkomen?
Kunt u uw antwoord motiveren?
Vraag 7
Vindt u het acceptabel dat een alleenstaande gepensioneerde met een
besteedbaar inkomen van € 1.500 gemiddeld 29% van zijn inkomen kwijt is
aan huur/hypotheek, terwijl een jongere alleenstaande met een besteedbaar
inkomen van € 2.000 hier gemiddeld 22% van zijn inkomen aan kwijt is?3
Kunt u uw antwoord motiveren?
Vraag 8
Vindt u het te billijken dat gepensioneerden met een laag inkomen een groter
deel van hun inkomsten kwijt zijn aan noodzakelijke uitgaven, zoals woonlasten en voeding?4 Kunt u uw antwoord toelichten?
Vraag 9
Erkent u dat in bepaalde categorieën5 woon-/zorgsituaties de Alegemene
Ouderdomswet (AOW) als basisvoorziening – inclusief mogelijke gemeentelijke voorzieningen en -aanvullingen –, in de praktijk toch nog ruim onvoldoende kan zijn? Zo ja, hoe moeten deze mensen, kijkend naar enkele door
KBO-Brabant gepresenteerde niet sluitende voorbeeldbegrotingen6, de
eindjes aan elkaar knopen, als het vangnet van overheden tekort schiet? Wat
gaat u doen om dit soort gevallen te helpen?
Vraag 10
Bent u bereid te onderzoeken hoe groot deze betreffende groep gepensioneerden is? Bent u bereid te analyseren voor welke categorieën gepensioneerden de AOW als basisvoorziening, inclusief gemeentelijke regelingen,
onvoldoende kan zijn, om na te gaan om hoeveel mensen het gaat, en om
indien nodig passende maatregelen te nemen om deze groepen tegemoet te
komen?
Vraag 11
Bent u van mening dat de lokale overheid er in voldoende mate is en kan zijn
voor (oudere) inwoners, om aanvullend maatwerk toe te passen waar dat
nodig is?7
Vraag 12
Kan gesteld worden dat (bepaalde) onvermijdbare uitgaven (voor zorg en
wonen) slechts te bekostigen zijn voor mensen met alleen een AOWuitkering, als sprake is van voldoende ondersteuning door de gemeente?8
Bestaat er zekerheid dat alle gemeenten die toereikende inkomensondersteuning ook daadwerkelijk (kunnen) bieden? Kunt u uw antwoord motiveren?

3

Positionpaper Nibud voor rondetafelgesprek Tweede Kamer «Armoede onder ouderen», p. 4.
Positionpaper Nibud voor rondetafelgesprek Tweede Kamer «Armoede onder ouderen», p. 4.
Zie Positionpaper van KBO-Brabant, «Zeven aandachtspunten ten behoeve van het rondetafelgesprek over Arme Ouderen d.d. 3 juni 2019», Hans van Dijk, Cliëntondersteuner GemertBrakel, namens KBO-Brabant en PVGE.
6
Zie voorbeeldbegrotingen, genoemd in bijlage 3 van de Inbreng van KBO-brabant ten behoeve
van het rondetafelgesprek Arme ouderen d.d. 3 juni, p. 10 e.v.
7
Brief van de Staatssecretaris van Sociale Zaken, «Gepensioneerden met alleen een
AOW-uitkering», d.d. 21 mei 2019. P. 3, laatste alinea.
8
Positionpaper Nibud voor ronde tafelgesprek Tweede Kamer «Armoede onder ouderen», p. 6.
4
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Vragen

2

Vraag 13
Deelt u de mening van gemeenten dat kwijtschelding van gemeentelijke
belasting een belangrijk instrument is in de gezamenlijke strijd tegen
armoede, en het voorkomen van schulden?9
Vraag 14
Is u bekend dat gemeenten geen belasting van mensen met lage inkomens
mogen kwijtschelden als er spaargeld van enige betekenis is, en dat daardoor
ontmoedigd wordt dat mensen die het al krap hebben een buffertje opbouwen voor tegenvallers, of geld opzij kunnen zetten voor een fatsoenlijke
begrafenis?10 Vindt u dit moreel te verantwoorden? Kunt u uw antwoord
motiveren?
Vraag 15
Is u bekend dat de gemeente Helmond hogere normen voor kwijtschelding
hanteert dan het netto bedrag van de AOW? Wat vindt u ervan dat deze
gemeente kennelijk oordeelt dat de AOW-uitkering niet toereikend is om ook
de gemeentelijke lasten te dragen? Dient de hoogte van de AOW-uitkering
niet aangepast te worden, zodat alle gebruikelijke vaste lasten, waaronder
gemeentelijke lasten, gewoon gedragen kunnen worden door de AOWgerechtigde?
Vraag 16
Is het waar dat verruiming van de vermogensnorm voor het kwijtschelden
van gemeentelijke belastingen al sinds 2011 in principe wettelijk mogelijk is,
maar niet geëffectueerd is omdat geen «nadere regels» zijn gesteld om
gemeentelijke overheden de bevoegdheid te geven om bij het uitvoeren van
de vermogenstoets uit te gaan van maximaal de vermogensnorm in de
Participatiewet? Bent u alsnog bereid samen met de Minister van Binnenlandse Zaken deze nadere regels te stellen, zoals de Grote Steden, Nibud en
de Landelijke Organisatie Sociaal Raadslieden vragen? Zo nee, waarom niet?
Vraag 17
Bent u bereid de vermogensnorm (thans: € 992 voor alleenstaanden en
€ 1.417 voor echtparen) in ieder geval fors te verruimen? Zo nee, waarom
niet?
Vraag 18
Deelt u de mening dat een overkoepelend betrouwbaar beeld van de
toereikendheid van (aanvullende) gemeentelijke minimavoorzieningen (voor
ouderen) ontbreekt? Bent u bereid de effectiviteit van gemeentelijk beleid,
bedoeld om (ouderen)huishoudens die te maken hebben met hogere
uitgaven via maatwerk te ondersteunen in samenspraak met de VNG beter en
structureel in beeld te brengen?11
Vraag 19
Kunt u puntsgewijs grondig ingaan op de zeven aandachtspunten met
toelichtingen, die KBO-Brabant noemt met betrekking tot ouderen met een
laag inkomen, die niet uitkomen met hun AOW?12

9

Brief van 29 januari 2019 van de G-4 en de G-40 «Vermogensgrens bij kwijtschelding gemeentelijke belastingen».
10
Volkskrant van 14 februari jl.: «Grote steden roepen op: geef armlastige huishoudens méér
ruimte om buffertje op te bouwen». De vier grote gemeenten willen deze mensen tegemoet
komen door een klein beetje spaargeld toe te staan zonder ze daarom meteen te korten op
uitkeringen. «Zodat bijvoorbeeld AOW’ers geld kunnen sparen voor een fatsoenlijke begrafenis.»
11
Brief van de Staatssecretaris van Sociale Zaken, «Gepensioneerden met alleen een
AOW-uitkering», d.d. 21 mei 2019.
12
Positionpaper van KBO-Brabant, «Zeven aandachtspunten ten behoeve van het rondetafelgesprek over Arme Ouderen d.d. 3 juni 2019», Hans van Dijk, Cliëntondersteuner Gemert-Brakel,
namens KBO-Brabant en PVGE.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Vragen

3

Vraag 20
Bent u bereid de concrete suggesties van KBO-PCOB over te nemen om
armoede en financiële krapte bij ouderen en gepensioneerden met een laag
inkomen terug te dringen, te weten:1. beleid voor oudere werklozen (leven
lang ontwikkelen; aanpak vooroordelen en tekortschietende investeringsbereidheid van werkgevers in oudere werknemers); 2. handhaven van de
leeftijdsgrens van 60 jaar voor de IOW, en verder continueren van de
regeling; 3. extra middelen voor armoedebestrijding, ook voor 55-plussers; 4.
terugdringing van zorgkosten; 5. goede voorlichting over beschikbaarheid van
bestaande toeslagen en minima-regelingen? Kunt u ingaan op de individuele
suggesties van KBO-PCOB?
Vraag 21
Erkent u dat de groep 50-plussers die werkloos raakt13, aangewezen is op een
IOAW-uitkering en een partner heeft met een klein inkomen of een uitkering,
grote kans heeft om door de «partnertoets» in financiële problemen te
komen? Erkent u dat dit probleem alleen nog maar groter zal worden als de
betreffende werkloze 50-plussers na 1 januari 2020 niet meer in aanmerking
komen voor de Inkomensvoorziening Oudere en gedeeltelijk Arbeidsongeschikte werkloze Werknemers (IOAW), maar aangewezen raken op de
bijstand, die in tegenstelling tot de IOAW ook een vermogenstoets kent? Wat
gaat u doen om deze kwetsbare groep ouderen tegemoet te komen en te
beschermen tegen een mogelijk grote inkomensval?
Vraag 22
Vindt u dat werkloze 50-plussers de extra bescherming van de IOAW ondanks
de relatief slechte arbeidsmarktsituatie voor ouderen niet meer nodig
hebben? Kunt u uw antwoord motiveren?
Vraag 23
Deelt u de mening dat het louter kijken naar het «sluitend zijn» van voorbeeldbegrotingen van Nibud geen antwoord kan geven op de vraag in
hoeverre de 175.000 gepensioneerde huishoudens die een AOW-uitkering
ontvangen met een aanvullend pensioen van minder dan € 1.000 rond
kunnen komen, zeker in specifieke woon-, leef-, en zorgomstandigheden,
zoals genoemd in de vragen hierboven?
Vraag 24
Deelt u de mening, dat er meer woon-, leef- en zorgsituaties voorkomen
waarin mensen met een AOW-uitkering zonder of met een klein aanvullend
pensioen, niet kunnen rondkomen als zij kritisch kijken naar de maandelijkse
inkomsten en uitgaven (bijvoorbeeld vaste afschrijvingen aan abonnementen,
verzekeringen etc)?14
Vraag 25
Kunt u onderschrijven15 dat de 325.000 55-plussers met een migratiegrond
financieel één van de meest kwetsbare groepen in de Nederlandse samenleving vormen, dat 16% van de niet-westerse migranten in armoede leeft en
dat van de niet-westerse migranten- 65-plussers ruim 40% onder de
armoedegrens leeft? Vindt u dit sociaal aanvaardbaar? Kunt u uw antwoord
motiveren?
Vraag 26
Bent u bereid de relatief grote armoede onder mensen met een migratiegrond substantieel terug te dringen, en kunt u ingaan op de concrete
suggesties die de Nederlandse Organisaties voor Oudere Migranten (NOOM)
hiervoor doen?16
13

Positionpaper / bijdrage van oudere werkzoekende A.V voor rondetafelgesprek over Arme
Ouderen.
14
Brief van de Staatssecretaris van Sociale Zaken, «Gepensioneerden met alleen een
AOW-uitkering», d.d. 21 mei 2019.
15
Positionpaper van de Nederlandse organisaties van oudere Migranten voor het rondetafelgesprek Arme ouderen van 3 juni 2019, d.d. 29 mei 2019.
16
Positionpaper van de Nederlandse organisaties van oudere Migranten voor het rondetafelgesprek Arme ouderen van 3 juni 2019, d.d. 29 mei 2019.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Vragen

4

Vraag 27
Deelt u de mening dat de suppletie van een onvolledige AOW-uitkering met
een AIO-uitkering (slechts tot bijstandsniveau), met toepassing van de
kostendelersnorm, de kans op armoede vergroot, vooral voor mensen met
een migratieachtergrond, en niet bijdraagt tot het verlenen van mantelzorg,
en het langer thuis blijven wonen van betreffende ouderen? Zo nee, hoe vindt
u dit alles sociaal te rechtvaardigen?
Vraag 28
Bent u bereid actief en gericht te bevorderen, dat ouderen met een migratieachtergrond meer gebruik gaan maken van beschikbare regelingen om het
inkomen te ondersteunen teneinde onderbenuttingen van regelingen en
voorzieningen tegen te gaan?
Vraag 29
Wat gaat u nu en in de nabije toekomst doen om het AOW-gat, dat mede
oorzaak is van financiële krapte bij gepensioneerden, te repareren?
Vraag 30
Deelt u de visie van het Nibud17 dat wij, ter voorkoming van armoede onder
ouderen, er zeker voor moeten zorgen dat ook zelfstandigen automatisch geld
opzij (blijven) zetten als aanvulling op de AOW? Zo ja, hoe gaat u dit
bevorderen?
Vraag 31
Deelt u de visie van het Nibud dat (alle) werkenden standaard pensioen
zouden moeten opbouwen en dat hier alleen van afgeweken zou moeten
kunnen worden als men kan aantonen na pensionering voldoende inkomen te
hebben voor alle uitgaven? Indien u deze visie niet deelt, waarom niet?
Vraag 32
Wanneer is de toereikendheid van het sociaal minimum en het geheel van
generieke en lokale inkomensondersteunende regelingen voor het laatst
systeembreed geëvalueerd? Bent u bereid het wettelijk brutominimumloon
(WML) waaraan onder meer de AOW gekoppeld is, en het daarvan afgeleide
sociaal minimum, en de toereikendheid daarvan te evalueren? Zo ja, wanneer
en hoe gaat u dit doen? Zo nee, waarom niet?

17

Positionpaper Nibud voor rondetafelgesprek Tweede Kamer «Armoede onder ouderen», p. 8.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Vragen

5