Onderzoeksraad voor Veiligheid
Mr. T.H.J. Joustra
Postbus 95404
2509 CK Den Haag

Directoraat-Generaal
Bestuur en Wonen
Directie Bouwen en
Energie

Kenmerk
2017-0000513219
Uw kenmerk

Datum

23 oktober 2017

Betreft

Reactie rapport "Hijsen in het hart van de stad: ongeval
bouwplaats Rijnstraat"

Geachte heer Joustra,
Op 26 april 2017 heeft u mij het rapport ‘Hijsen in het hart van de stad: ongeval
bouwplaats Rijnstraat’ gestuurd. Ik ben de Onderzoeksraad zeer erkentelijk voor
zijn gedegen analyse van het hijsongeval. In het rapport heeft u zeven
aanbevelingen gedaan, waarvan twee aanbevelingen rechtstreeks aan mij zijn
gericht. Een derde aanbeveling is gericht aan het Rijksvastgoedbedrijf en leden
van het Opdrachtgeversforum in de bouw. Het Rijksvastgoedbedrijf valt als
uitvoerende vastgoeddienst van het Rijk onder mijn verantwoordelijkheid. In deze
brief geef ik daarom een reactie op deze drie aanbevelingen en informeer ik u
over de acties die in gang gezet worden.
Ik vermeld eerst steeds uw aanbeveling1, vervolgens geef ik mijn reactie.
Onderaan de brief geef ik tot slot een samenvatting van de acties.
Aanbeveling 1
Breng vóór de aanbesteding van bouwprojecten de relevante omgevingsfactoren
in kaart en gebruik deze voor het formuleren van een realistische en veilig
realiseerbare bouwopdracht.
Naar analogie van het Veiligheid & Gezondheid-plan (V&G-plan) conform art. 5.26
van het Arbeidsomstandighedenbesluit, pakt het Rijksvastgoedbedrijf ook de zorg
voor de omgevingsveiligheid op. Dit betekent dat voortaan al in de definitiefase
van een bouwproject een Risico Inventarisatie en Evaluatie (RI&E) wordt gemaakt
waar niet alleen wordt gekeken naar de veiligheid van medewerkers op de
bouwplaats, maar ook van passanten en omwonenden. De RI&E levert de input
voor het V&G-plan ontwerpfase. Dit V&G-plan maakt onderdeel uit van de
contractstukken bij aanbesteding. De aannemende partij verwerkt dit tot een
V&G-plan uitvoeringsfase. Bij uitbesteding van het ontwerp wordt de RI&E
meegegeven aan de ontwerpende partij. Net als bij geïntegreerde contractvormen
zoals Design, Build, Finance, Maintain en Operate contracten (DBFMO). Inmiddels
heeft het Rijksvastgoedbedrijf ook ervaring opgedaan met het, voor zo ver
1

De nummering van de aanbevelingen uit uw rapport is aangehouden.
Pagina 1 van 3

Kenmerk
2017-0000513219

mogelijk, tot overeenstemming komen met het bevoegd gezag over het
omgevingsveiligheidsplan. Het omgevingsveiligheidsplan is daarmee preconcurrentieel vastgesteld en wordt meegenomen in de gunningscriteria bij de
aanbesteding. Bij de aanbesteding van de nieuwe rechtbank te Amsterdam zijn
daar positieve ervaringen mee opgedaan. Het is echter wel van belang dat dit
plan door de bouwende partij wordt aangepast voor de uitvoeringsfase omdat dan
bouwmethode en bouwstromen pas bekend zijn.
Het Rijksvastgoedbedrijf is al geruime tijd bezig de aandacht voor veiligheid en
gezondheid op de bouwplaats en in de gebouwexploitatie beter te verankeren
door sterk te sturen op de kwaliteit van V&G-plannen in de ontwerpfase en de
aanbesteding. Nu wordt daar omgevingsveiligheid integraal in meegenomen.
Het Rijksvastgoedbedrijf heeft samen met andere opdrachtgevers en met
opdrachtnemers in de bouw de Governance Code Veiligheid in de Bouw
ondertekend op 14 januari 2014. Dit was het begin van een gezamenlijke aanpak
om de veiligheidscultuur binnen de bouw te verbeteren. Bij toekomstige projecten
zal in de aanbestedings- en uitvoeringsfase extra aandacht aan veiligheid worden
besteed. Hierbij wordt ook gekeken naar de planning, het budget in relatie tot
veiligheidsrisico’s alsmede welke partij de risico’s het beste kan beheersen. Het
Rijksvastgoedbedrijf zal met haar medeondertekenaars van de Code in overleg
treden om ook bij hen te stimuleren dat omgevingsveiligheid analoog aan de
V&G-aanpak, onderdeel gaat uitmaken van de aanbesteding.
Aanbeveling 2
Verbeter, in samenwerking met de bouwsector, het inzicht in de omvang en aard
van bouwrisico’s voor de omgeving van een bouwplaats.
a. Houd hiervoor gestructureerd kenmerken, oorzaken, gevolgen en
frequentie van incidenten bij en publiceer deze gegevens als open data.
b. Onderzoek daarnaast het valgedrag van objecten die uit hijskranen vallen
en publiceer de resultaten.
Over deze aanbeveling heb ik overlegd met de Vereniging Bouw- en
Woningtoezicht Nederland (VBWTN). De VBWTN is bezig met het opstellen van
een richtlijn bouw- en sloopveiligheid in het kader van het toezicht door het
gemeentelijke bouw- en woningtoezicht op de veiligheid van de omgeving bij
bouw- en sloopwerkzaamheden. De richtlijn geeft onder andere kaders voor het
opstellen van een veiligheidsplan conform het Bouwbesluit 2012 door of namens
de opdrachtgever van een te bouwen bouwwerk. De richtlijn gaat hierbij uit van
een risicoanalyse. De VBWTN betrekt bij het opstellen van de richtlijn ook de
uitvoerende bouwpartijen, zodat een breed gedragen richtlijn ontstaat. In de
richtlijn zullen de aan te houden veiligheidsafstanden rondom bouw- en
sloopplaatsen worden opgenomen. Met deze afstanden wordt beoogd de risico’s
van het vallen van objecten voor de omgeving zo veel mogelijk te beperken. Ter
ondersteuning van dit project van de VBWTN heb ik opdracht gegeven voor een
onderzoek ter onderbouwing van deze veiligheidsafstanden. Dit onderzoek bestaat
uit een analyse van de beschikbare informatie over incidenten met vallende
objecten uit hijskranen. Op basis van deze informatie en professional judgement
zal vervolgens een expertpanel bestaande uit zowel de markt
(bouwplaatsdeskundigen, hijsspecialisten) als het bevoegd gezag een advies
Pagina 2 van 3

Kenmerk
2017-0000513219

uitbrengen over deze veiligheidsafstanden. Het rapport van dit onderzoek zal
worden gepubliceerd.
De regels voor de veiligheidsafstanden die op basis van dit onderzoek in de
richtlijn worden opgenomen, kunnen in de toekomst worden geëvalueerd mede op
basis van nieuw opgetreden incidenten en waar nodig worden bijgesteld. Voor het
systematisch bijhouden van deze incidenten streef ik naar een praktische
invulling. Ik zie bijvoorbeeld een logische rol weggelegd voor gemeenten. Bij een
incident buiten de bouwplaats zal het gemeentelijk bouw- en woningtoezicht
immers betrokken zijn vanuit haar toezichthoudende rol. Binnen het verband van
de VBWTN zouden deze incidenten kunnen worden verzameld. Verder is er op dit
moment vanuit de Arbeidsomstandighedenregelgeving een registratie- en
analysesysteem voor arbeidsongevallen actief. Hoewel dit registratiesysteem
bedoeld is voor arbeidsongevallen, kan hieruit ook bruikbare informatie volgen
voor de veiligheidsafstanden voor de omgevingsveiligheid. Ik vervolg mijn overleg
met betrokken partijen over de wijze waarop de door u genoemde incidenten
kunnen worden bijgehouden.
Aanbeveling 3
Gebruik de resultaten van aanbeveling 2 om een veiligheidsniveau vast te stellen
voor de omgeving van bouwplaatsen.
Zoals beschreven in mijn reactie op aanbeveling 2 worden de resultaten van het
onderzoek naar de veiligheidsafstanden vastgelegd in de richtlijn bouw- en
sloopveiligheid die de VBWTN opstelt. De VBWTN heeft mij gevraagd om de deze
veiligheidsafstanden rondom bouw- en sloopplaatsen vervolgens ook op te nemen
in de Regeling Bouwbesluit 2012. Op deze manier zullen deze
veiligheidsafstanden voor een ieder publiekrechtelijk gelden en kunnen
gemeenten hierop direct handhaven. Ik ben daartoe bereid en zal een wijziging
van de bouwregelgeving in procedure brengen nadat de richtlijn door de VBWTN
definitief is gemaakt.
Samenvattend
Met de volgende acties geef ik invulling aan de aanbevelingen om te komen tot
een betere borging van de omgevingsveiligheid:
- Het Rijksvastgoedbedrijf zorgt voor een veilige realistische opdracht door de
omgevingsveiligheid integraal mee te nemen in de V&G-plannen.
- Ik laat onderzoek uitvoeren naar veiligheidsafstanden bij bouw- en
sloopplaatsen en neem deze op in de Regeling Bouwbesluit 2012.
- Ik ga in overleg met betrokken partijen over het bijhouden van incidenten.

Hoogachtend,
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,

Dr. R.H.A. Plasterk
Pagina 3 van 3