Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

36 150

Wijziging van de Kieswet, houdende vaststelling
van regels over de programmatuur die bij
verkiezingen wordt gebruikt ten behoeve van de
vaststelling van de verkiezingsuitslag (Wet
programmatuur verkiezingsuitslagen)

Nr. 7

NOTA VAN WIJZIGING
Ontvangen 14 juli 2023
Het voorstel van wet wordt als volgt gewijzigd:
A
In artikel I, onderdeel B, wordt in het voorgestelde artikel Ea 1,
onderdeel c, «artikel O 36» vervangen door «artikel O 16».
B
In artikel I, onderdeel B, komt het voorgestelde artikel Ea 2, derde lid, als
volgt te luiden:
3. Als de uitslagprogrammatuur gebruik maakt van centrale voorzieningen, richt de Kiesraad deze in en treft de Kiesraad centrale maatregelen, met het oog op de betrouwbare werking en beveiliging van de
uitslagprogrammatuur.
C
In artikel I, onderdeel B, komt het voorgestelde artikel Ea 3, eerste lid,
onder b, als volgt te luiden:
b. indien de situatie, bedoeld in artikel Ea 2, derde lid, zich voordoet:
een beschrijving van de in dat artikel bedoelde centrale voorzieningen en
maatregelen van de Kiesraad.
D
In artikel I, onderdeel B, wordt in het voorgestelde artikel Ea 5, eerste
lid, onderdeel c, na «voldoen aan» ingevoegd «het vereiste, gesteld in
artikel Ea 4, tweede lid, en».

kst-36150-7
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 150, nr. 7

1

E
In artikel I, onderdeel B, wordt in het voorgestelde artikel Ea 7, eerste
lid, «de artikelen Na 26, O 5 en O 36» vervangen door «de artikelen Na 26,
O 5 en O 16».
F
In artikel 1, onderdeel B, vervalt in het voorgestelde artikel Ea 10 telkens
«ernstig».
G
In artikel 1, onderdeel B, wordt in het voorgestelde artikel Ea 11 als volgt
gewijzigd:
a. In het eerste lid, onderdeel b, wordt «ernstige storing of ernstige
aantasting» vervangen door «ernstige storing of aantasting».
b. In het eerste lid, onderdeel c, vervalt « ernstig».
H
In artikel I, onderdeel B, wordt het voorgestelde artikel Ea 12 als volgt
gewijzigd:
a. Het eerste lid komt te luiden:
1. De Kiesraad stelt een rapportage van bevindingen op over de
onregelmatigheden die door de Kiesraad zijn vastgesteld en die ertoe
leiden dat de betrouwbare of veilige werking van de uitslagprogrammatuur in gevaar is geweest.
b. Het tweede lid vervalt, onder vernummering van het derde en vierde
lid tot het tweede en derde lid.
I
In artikel I, onderdeel C, komt het voorgestelde artikel Na 26a als volgt
te luiden:
Artikel Na 26a
1. Het gemeentelijk stembureau voert onder vermelding van het
nummer van het stembureau in ieder geval de aantallen, bedoeld in
artikel Na 26, eerste tot en met derde lid, uit het proces-verbaal in de
programmatuur in.
2. De invoer, bedoeld in het eerste lid:
a. wordt afzonderlijk van elkaar, door twee leden van het gemeentelijk
stembureau of ondersteuners gedaan; en
b. geschiedt handmatig.
J
In artikel I, onderdeel K, komt het voorgestelde artikel O 5a als volgt te
luiden:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 150, nr. 7

2

Artikel O 5a
1. Het hoofdstembureau voert onder vermelding van het nummer van
het stembureau in ieder geval de aantallen, bedoeld in artikel O 5, eerste
tot en met derde lid, uit het proces-verbaal in de programmatuur in.
2. De invoer, bedoeld in het eerste lid:
a. wordt afzonderlijk van elkaar, door twee leden van het hoofdstembureau of ondersteuners gedaan; en
b. geschiedt tenminste éénmaal handmatig.
K
Artikel I, onderdeel O, wordt als volgt gewijzigd:
a. In het opschrift wordt «Artikel O 36a wordt vernummerd tot
artikel O 36b en» vervangen door «Artikel O 17».
b. «Artikel O 36b» wordt vervangen door «Artikel O 17».
L
Artikel I, onderdeel P, wordt als volgt gewijzigd:
a. In het opschrift wordt «Artikel O 36» vervangen door «Artikel O 16».
b. «Artikel O 36a» wordt vervangen door «Artikel O 16a».
c. Het eerste lid komt als volgt te luiden:
1. Het nationaal briefstembureau voert onder vermelding van het
nummer van het stembureau in ieder geval de aantallen, bedoeld in
artikel O 16, eerste tot en met het derde lid, uit het proces-verbaal in de
programmatuur in.
d. Onder vernummering van het tweede tot derde lid wordt een nieuw
lid ingevoegd, luidende:
2. De invoer, bedoeld in het eerste lid:
a. wordt afzonderlijk van elkaar, door twee leden van het nationaal
briefstembureau of ondersteuners gedaan; en
b. geschiedt handmatig.
e. In het derde lid (nieuw) wordt «artikel O 35» vervangen door
«artikel O 15».
M
In artikel I, onderdeel Q, wordt «artikel O 37» vervangen door
«artikel O 18».
N
In artikel I, onderdeel R, wordt «Artikel O 40» vervangen door
«Artikel O 21».
O
In artikel I, onderdeel S, wordt «artikel O 41» vervangen door
«artikel O 22».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 150, nr. 7

3

P
Artikel I, onderdeel W, komt te luiden:
Artikel P 1d wordt als volgt gewijzigd:
a. Het derde lid vervalt, onder vernummering van het vierde en het
vijfde lid tot het derde en vierde lid.
b. In het derde lid (nieuw) wordt «eerste tot en met derde lid»
vervangen door eerste en tweede lid», en wordt «protocol» telkens
vervangen door «controle-protocol».
c. In het vierde lid (nieuw) vervalt de zinsnede «, en indien van
toepassing,» en wordt «Na 35, tweede lid,» vervangen door «Na 32, derde
lid».
Q
In artikel I, onderdeel Y, wordt «artikel P 1ea» vervangen door
«artikel P 1f».
R
In artikel I, onderdeel Z, wordt «artikel P 1eb» vervangen door
«artikel P 1g».
S
Na artikel I, onderdeel Z, wordt een onderdeel ingevoegd, luidende:
Za
In artikel P 1h, eerste lid, wordt «eerste, derde tot en met vijfde lid»
vervangen door «eerste, derde en vierde lid».
T
Artikel I, onderdeel AA, komt te luiden:
Artikel P 1j, eerste lid, wordt als volgt gewijzigd:
a. «eerste, derde tot en met vijfde lid» wordt vervangen door «eerste,
derde en vierde lid».
b. «artikel O 22» wordt vervangen door «artikel O 21».
U
In artikel I, onderdeel CC, komt het voorgestelde artikel P 20a als volgt te
luiden:
Artikel P 20a
1. Het centraal stembureau voert onder vermelding van de naam van de
kieskring in ieder geval de aantallen, bedoeld in artikel P 20, eerste tot en
met derde lid, uit het proces-verbaal in de programmatuur in.
2. De invoer, bedoeld in het eerste lid:
a. wordt afzonderlijk van elkaar, door twee leden van het centraal
stembureau of ondersteuners gedaan; en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 150, nr. 7

4

b. geschiedt tenminste éénmaal handmatig.
V
Na artikel I, onderdeel DD, worden twee onderdelen ingevoegd,
luidende:
DDa
Na artikel Q 6 wordt een artikel ingevoegd, dat komt te luiden:
Artikel Q 7
1. De leden van de Eerste Kamer der Staten-Generaal worden gekozen
met overeenkomstige toepassing van de bij of krachtens hoofdstuk Ea
gestelde bepalingen inzake de digitale ondersteuning in het verkiezingsproces.
2. De gebruiker maakt bij de vaststelling, bedoeld in artikel U 3, gebruik
van de door de Kiesraad ter beschikking gestelde uitslagprogrammatuur.
DDb
Na artikel U 3 wordt een artikel ingevoegd, dat komt te luiden:
Artikel U 3a
1. Het centraal stembureau voert in ieder geval de aantallen, bedoeld in
artikel U 3, in de programmatuur in.
2. De invoer, bedoeld in het eerste lid:
a. wordt afzonderlijk van elkaar, door twee leden van het centraal
stembureau of ondersteuners gedaan; en
b. geschiedt handmatig.
Artikel II vervalt.
Toelichting
Algemeen deel
In deze nota van wijziging stelt de regering een aantal aanpassingen
voor aan het wetsvoorstel Programmatuur Verkiezingsuitslagen.
Rapportage van bevindingen
In de eerste plaats wordt voorgesteld de verplichting van de Kiesraad
tot het opstellen van een rapportage van bevindingen te vereenvoudigen.
In het oorspronkelijke wetsvoorstel regelde artikel Ea 12, eerste lid, de
bevoegdheid van de Kiesraad om een rapportage van bevindingen op te
stellen over de betrouwbaarheid en beveiliging van het gebruik en van de
werking van de uitslagprogrammatuur bij een verkiezing. Dit artikellid was
facultatief geformuleerd. Aanvullend daarop werd in het tweede lid een
aantal situaties genoemd waarin de Kiesraad verplicht is om een
rapportage van bevindingen op te stellen. Naar aanleiding van vragen in
het verslag van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken over
voorliggend wetsvoorstel is geconcludeerd dat de betreffende bepaling
vereenvoudigd kan worden. Met de voorgestelde aanpassing wordt de
Kiesraad verplicht een rapportage van bevindingen op te stellen wanneer
hij onregelmatigheden vaststelt die ertoe leiden dat de betrouwbare of
veilige werking van de uitslagprogrammatuur in gevaar is geweest.
Bijvoorbeeld wanneer een ongeautoriseerd persoon toegang heeft gehad
tot de uitslagprogrammatuur, er sprake is van een hack of wanneer door

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 150, nr. 7

5

een langdurige verstoring van netwerkverbindingen de uitslagprogrammatuur voor langere tijd niet gebruikt kon worden. Dit betekent dat er ook
gerapporteerd moet worden over onregelmatigheden die weer zijn
verholpen voordat er bijvoorbeeld een beheersaanwijzing is gegeven. Dit
komt de transparantie ten goede. Wanneer de Kiesraad geen onregelmatigheden heeft vastgesteld hoeft hij ook geen rapportage op te stellen.
Door deze eenduidiger aanpak beoogt de regering verwarring te
voorkomen over de vraag wanneer de Kiesraad verplicht is om een
rapportage van bevindingen op te stellen. Tevens worden de administratieve lasten verminderd omdat onder het nieuwe voorstel vertegenwoordigende organen geen verzoek hoeven in te dienen bij de Kiesraad, indien
zij bevestiging willen van het feit dat de Kiesraad geen onregelmatigheden heeft gesignaleerd. Het opstellen van de rapportage van bevindingen blijft vormvrij, zoals reeds in de Memorie van Toelichting (p. 29) is
beschreven.
Invoer van stemtotalen
Tevens wordt voorgesteld aan het wetsvoorstel toe te voegen dat het
gemeentelijk stembureau (artikel Na 26a) en het nationaal briefstembureau (artikel O 16a) de invoer van de stemtotalen in de uitslagprogrammatuur handmatig verrichten. Het hoofdstembureau (artikel O 5a), en
centraal stembureau (artikel P 20a) verrichten de invoer van stemtotalen
in de uitslagprogrammatuur ten minste éénmaal handmatig, wat betekent
dat zij voor de tweede verplichte invoer gebruik kunnen maken van het
digitaal bestand, dat in de programmatuur kan worden ingelezen. Dit
digitale bestand wordt door de uitslagprogrammatuur gegenereerd na de
optelling van de stemtotalen door het gemeentelijk stembureau, nationaal
briefstembureau of het hoofdstembureau. Aanleiding voor deze wijziging
is het belang van het borgen van de menselijke tussenkomst en controle
op de werking van de uitslagprogrammatuur.
Tussen de stembureaus en het gemeentelijk stembureau is geen digitale
overdracht mogelijk. Datzelfde geldt voor de briefstembureaus en het
nationaal briefstembureau. De uitslagprogrammatuur voorziet hier niet in.
Het gemeentelijk stembureau voert de uitslagen van de processen-verbaal
van de stembureaus daarom handmatig in. In het ontwerp van de
uitslagprogrammatuur wordt bij het gebruik door het hoofdstembureau
en het centraal stembureau reeds rekening gehouden met ten minste
éénmaal handmatige invoer en éénmaal digitale invoer, middels het
uitlezen van het digitale optelbestand. Dit is staande praktijk bij verkiezingen waar gebruik gemaakt wordt van digitale overdracht van optelbestanden, zoals bij de afgelopen Tweede Kamerverkiezing 2021.1 Wanneer
het digitale optelbestand afwijkt van het papieren proces-verbaal, is het
papieren proces-verbaal leidend en moet dit twee keer handmatig worden
ingevoerd. Met de voorgestelde aanpassing wordt de huidige praktijk in
de wet gecodificeerd. Daarnaast wordt met deze nota van wijziging een
versimpeling van de genoemde artikelen bewerkstelligd, door in het
eerste lid te verwijzen naar de vastgestelde aantallen in plaats van de vast
te stellen aantallen nogmaals te definiëren.

1

Voor de verkiezing van de leden van de Eerste Kamer voert het centraal stembureau de
stemtotalen tweemaal handmatig in, omdat daar geen overdracht van een digitaal bestand
plaatsvindt. Dit wordt geregeld in artikel U 3a.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 150, nr. 7

6

Verantwoordelijkheid Kiesraad voor centrale voorzieningen en
maatregelen
In artikel Ea 2, derde lid, wordt de verantwoordelijkheid van de Kiesraad
voor centrale voorzieningen en centraal te treffen maatregelen benadrukt.
Hoewel het wetsontwerp techniekonafhankelijk is opgesteld ligt aan het
wetsvoorstel het voornemen ten grondslag om te komen tot centraal
ontsloten uitslagprogrammatuur. Daarnaast voorziet het wetsvoorstel in
de mogelijkheid tot het inzetten van decentrale uitslagprogrammatuur.2
Vanwege het uitgangspunt te komen tot centraal gehoste uitslagprogrammatuur was artikel Ea 2, derde lid, zo geformuleerd dat gelezen kan
worden dat de Kiesraad altijd moet voorzien in centrale voorzieningen en
centrale maatregelen. Omdat de kans echter bestaat dat de inzet van
centrale voorzieningen en maatregelen niet altijd mogelijk is, wordt
voorgesteld artikel Ea 2, derde lid, anders te formuleren. Met deze
aangepaste formulering wordt geregeld dat, wanneer de uitslagprogrammatuur gebruik maakt van centrale voorzieningen, de Kiesraad daarvoor
verantwoordelijk is en centrale maatregelen treft ten behoeve van de
betrouwbare werking van die centrale voorzieningen.
Schrappen van controle van het centraal stembureau op het
digitaal bestand met de gemeentelijke uitkomsten van een
verkiezing
Voorgesteld wordt om de controle die het centraal stembureau op
grond van het huidige artikel P 1d, derde lid, uitvoert op het digitaal
bestand met de gemeentelijke uitkomsten van een verkiezing, te laten
vervallen, omdat deze geen meerwaarde heeft. De volgende controles
vinden immers al plaats:
– De controle door het gemeentelijk stembureau op de juiste werking
van de programmatuur aan de hand van het controleprotocol van de
Kiesraad (artikel Na 27);
– Het centraal stembureau controleert de authenticiteit van het digitale
bestand voordat het digitale bestand wordt gebruikt (conform bijlage 2 bij
artikel 2a, onder m, van de Kiesregeling). Hierdoor wordt gewaarborgd
dat het centraal stembureau het juiste digitale bestand gebruikt.
– Bovendien moet het centraal stembureau de uitkomsten ook
tenminste éénmaal handmatig invoeren in de programmatuur (zie
artikel P 20a, tweede lid). Ook langs die weg wordt dus gecontroleerd of
de uitkomsten in de digitale bestanden corresponderen met de aantallen
zoals ze zijn genoemd in het proces-verbaal van het gemeentelijk
stembureau.
Gelet daarop heeft een extra controle – of de uitkomsten in het digitaal
bestand overeenkomen met de uitkomsten op het papieren procesverbaal – geen meerwaarde. In het kader van de uitvoerbaarheid stelt de
regering daarom voor om de controle op grond van artikel P 1d, derde lid,
te laten vervallen.
Vervallen van de term «ernstig».
In artikel Ea 10, zoals dat in eerste instantie in het wetsvoorstel was
opgenomen, werd geregeld dat de Kiesraad een beheersaanwijzing kan
geven wanneer de betrouwbare of veilige werking van de uitslagprogrammatuur ernstig in gevaar is. In artikel Ea 11, eerste lid, onder b en c, was
2

Met decentrale uitslagprogrammatuur wordt bedoeld dat de uitslagprogrammatuur bij een
gemeente of waterschap (of indien van toepassing een openbaar lichaam) wordt geïnstalleerd
op eigen (decentrale) voorzieningen. Centrale voorzieningen betreffen bijvoorbeeld een server
waarop uitslagprogrammatuur ter beschikking wordt gesteld aan alle gebruikers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 150, nr. 7

7

geregeld dat de Kiesraad het gebruik van de uitslagprogrammatuur kan
onderbreken, onder meer indien sprake is van een ernstige aantasting van
de werking, beveiliging of betrouwbaarheid van de uitslagprogrammatuur, respectievelijk wanneer sprake is van ernstig misbruik van de
uitslagprogrammatuur. Bij nader inzien heeft de term «ernstig» in de
genoemde artikelen geen toegevoegde waarde; gelet op het grote belang
van veilige en betrouwbare uitslagprogrammatuur is er geen situatie
denkbaar waarin de betrouwbare of veilige werking van die uitslagprogrammatuur in gevaar is, of waar misbruik wordt gemaakt van de
uitslagprogrammatuur, terwijl die situatie niet als ernstig wordt gekwalificeerd. Gelet daarop vervalt de term «ernstig» in de genoemde artikelen.
Het begrip «ernstige storing» in artikel Ea 11, eerste lid, onder b, wordt
niet aangepast. Er kan immers ook sprake zijn van een storing waarbij de
impact op de betrouwbare en veilige werking van de uitslagprogrammatuur beperkt is en onderbreking van het gebruik niet aan de orde is,
zoals de kortdurende uitval van stroom of de netwerkverbinding.
Toetsingscriteria aansluitvoorschriften en gebruiksvoorschriften
De aansluit- en gebruiksvoorschriften moeten krachtens artikel Ea 4,
tweede lid, bijdragen aan het veilig en betrouwbaar gebruik van de
uitslagprogrammatuur. In artikel Ea 5, eerste lid, onder c, is opgenomen
dat de aansluit- en gebruiksvoorschriften door een deskundige en
onafhankelijke instantie getoetst moeten worden. Bij de vermelde
toetsingscriteria ontbrak het uitgangspunt, bedoeld in artikel Ea 4, tweede
lid, zodat de vraag of de aansluit- en gebruiksvoorschriften bijdragen aan
het veilig en betrouwbaar gebruik van de uitslagprogrammatuur geen
deel uitmaakt van voormelde toets. Met deze nota van wijziging wordt
deze omissie hersteld.
De verkiezing van de leden van de Eerste Kamer
Tot slot wordt voorgesteld het wetsvoorstel Programmatuur Verkiezingsuitslagen ook van toepassing te verklaren op de verkiezing van de
leden van de Eerste Kamer. Bij het ontwerp van dit wetsvoorstel is daar
niet voor gekozen, vanwege de kleine schaal van deze verkiezing. Naar
aanleiding van de consultatie van de wijziging van het Kiesbesluit, waarin
voorliggend wetsvoorstel nader wordt uitgewerkt, heeft de Kiesraad
echter geadviseerd om de functionaliteits- en kwaliteitsvereisten aan de
programmatuur ook van toepassing te laten zijn op de verkiezing van de
leden van de Eerste Kamer. Om dat te bewerkstelligen moet het
wetsvoorstel ook van toepassing te worden verklaard op die verkiezing.
De voorgestelde artikelen Q 7 en U 3a voorzien hierin.
Enkele tekstuele aanpassingen
Naast de hiervoor genoemde aanpassingen bevat deze nota van
wijziging enkele tekstuele aanpassingen die samenhangen met de
vernummering van artikelen als gevolg van de invoering van de Wet
nieuwe procedure vaststelling verkiezingsuitslagen (35 489).3
Artikelsgewijze toelichting
Onderdelen A en E (artikelen Ea 1 en Ea 7 van de Kieswet)
Deze wijzigingen komen voort uit een vernummering als gevolg van de
inwerkingtreding van de Wet nieuwe procedure vaststelling verkiezingsuitslagen per 1 januari 2023.
3

Staatsblad 2022, nr. 292.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 150, nr. 7

8

Onderdeel B (artikel Ea 2 van de Kieswet)
Het voorgestelde artikel Ea 2, derde lid, was niet techniekonafhankelijk
geformuleerd, omdat het uitgaat van centraal ontsloten programmatuur.
Met deze wijziging wordt de mogelijkheid opengelaten dat de Kiesraad
programmatuur beschikbaar stelt die niet centraal wordt ontsloten, en die
dus geen gebruik maakt van de door de Kiesraad in te richten centrale
voorzieningen en de door de Kiesraad te treffen centrale maatregelen.
Onderdeel C (artikel Ea 3 van de Kieswet)
Deze wijziging vloeit voort uit de wijziging van artikel Ea 2, derde lid.
Indien er programmatuur ter beschikking wordt gesteld die niet centraal
wordt ontsloten, richt de Kiesraad geen centrale voorzieningen in en treft
hij geen centrale maatregelen ter beveiliging van de betrouwbare werking
van de uitslagprogrammatuur, zodat er ook geen beschrijving daarvan
wordt gepubliceerd.
Onderdeel D (artikel Ea 5 van de Kieswet)
Hiermee wordt geregeld dat de toetsing van de aansluit- en gebruiksvoorschriften ook behelst of die voorschriften bijdragen aan het veilig
gebruik van de uitslagprogrammatuur.
Onderdeel F (artikel Ea 10 van de Kieswet)
De voorgestelde wijziging komt voort uit de constatering dat reeds
wanneer de betrouwbare of veilige werking van de uitslagprogrammatuur
in gevaar is, dit voldoende zwaarwegend is om het geven van een
beheersaanwijzing door de Kiesraad te rechtvaardigen. Om die reden
wordt voorgesteld de term «ernstig» te laten vervallen.
Onderdeel G (artikel Ea 11 van de Kieswet)
In het oorspronkelijke wetsvoorstel was geregeld dat de Kiesraad het
gebruik van de uitslagprogrammatuur kan (doen) onderbreken, als sprake
is van een ernstige aantasting van de werking, beveiliging of betrouwbaarheid van de uitslagprogrammatuur of de dreiging daarvan (eerste lid,
onder b). De voorgestelde wijziging komt voort uit de constatering dat de
term «ernstig» in deze context geen toegevoegde waarde heeft. Datzelfde
geldt voor ernstig misbruik van de toegang tot de uitslagprogrammatuur
of de dreiging daarvan (eerste lid, onder c). Om die reden wordt voorgesteld de term «ernstig» in de genoemde onderdelen te laten vervallen.
Onderdeel H (artikel Ea 12 van de Kieswet)
De wijziging van artikel Ea 12 strekt ertoe de Kiesraad te verplichten om
steeds een rapportage van bevindingen op te stellen, wanneer hij
onregelmatigheden vaststelt die de betrouwbare en veilige werking van
de uitslagprogrammatuur in gevaar hebben gebracht. Van een door de
Kiesraad geconstateerde onregelmatigheid in vorenbedoelde zin is in elk
geval sprake wanneer de Kiesraad één van zijn nieuwe bevoegdheden als
bedoeld in de artikelen Ea 10 (beheersaanwijzing) of Ea 11 (onderbreking
gebruik) inzet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 150, nr. 7

9

Onderdelen I en J (artikelen Na 26a en O 5 van de Kieswet)
Met de wijziging van het eerste lid wordt een versimpeling bewerkstelligd, door te verwijzen naar de op grond van artikelen Na 26 en O 5
vastgestelde aantallen in plaats van deze aantallen nogmaals te
definiëren.
Met de wijziging van het tweede lid wordt geregeld dat de invoer in de
programmatuur door het gemeentelijk stembureau (Na 26) handmatig
gebeurt. De invoer door het hoofdstembureau vindt tenminste éénmaal
handmatig plaats. Hierdoor is er altijd sprake van menselijke tussenkomst
bij de optelling van de verkiezingsuitslag. Het is dus niet toegestaan de
resultaten uit de processen-verbaal slechts in te lezen vanuit een digitaal
bestand.
Onderdeel K (artikel O 17 van de Kieswet)
Deze wijziging komt voort uit een vernummering als gevolg van de
inwerkingtreding van de Wet nieuwe procedure vaststelling verkiezingsuitslagen.
Onderdeel L (artikel O 16 van de Kieswet)
Met de wijziging van het eerste lid wordt een versimpeling bewerkstelligd, door te verwijzen naar de op grond van artikelen O 36a vastgestelde aantallen in plaats van deze aantallen nogmaals te definiëren.
Met de toevoeging van het tweede lid (nieuw) wordt geregeld dat de
invoer in de programmatuur handmatig plaatsvindt, zodat er altijd sprake
is van menselijke tussenkomst bij de optelling van de verkiezingsuitslag.
Het is voor het nationaal briefstembureau dus niet toegestaan de
resultaten uit de processen-verbaal in te lezen vanuit een digitaal bestand.
De overige wijzigingen komen voort uit een vernummering als gevolg
van de inwerkingtreding van de Wet nieuwe procedure vaststelling
verkiezingsuitslagen.
Onderdelen M, N en O (artikelen O 18, O 21 en O 22 van de Kieswet)
Deze wijzigingen komen voort uit een vernummering als gevolg van de
inwerkingtreding van de Wet nieuwe procedure vaststelling verkiezingsuitslagen.
Onderdeel P (artikel P 1d van de Kieswet)
Hiermee komt de controle die het centraal stembureau uitvoert op het
digitaal bestand met de gemeentelijke uitkomsten van een verkiezing, te
vervallen. Reden daarvoor is dat in de Kieswet reeds voldoende gewaarborgd is dat de uitkomsten in de digitale bestanden corresponderen met
de aantallen zoals ze zijn genoemd in het proces-verbaal van het
gemeentelijk stembureau.
Onderdelen Q en R (artikelen P 1f en P 1g van de Kieswet)
Deze wijzigingen komen voort uit een vernummering als gevolg van de
inwerkingtreding van de Wet nieuwe procedure vaststelling verkiezingsuitslagen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 150, nr. 7

10

Onderdelen S en T (artikelen P 1h en P 1j van de Kieswet)
Deze wijzigingen vloeien voort uit het vervallen van artikel P 1d, derde
lid.
Onderdeel U (artikel P 20a van de Kieswet)
Met de wijziging van het eerste lid wordt een versimpeling bewerkstelligd, door te verwijzen naar de op grond van artikel P 20 vastgestelde
aantallen in plaats van deze aantallen nogmaals te definiëren.
Met de wijziging van het tweede lid wordt geregeld dat de invoer in de
programmatuur tenminste éénmaal handmatig plaatsvindt, zodat er altijd
sprake is van menselijke tussenkomst bij de optelling van de verkiezingsuitslag. Het is voor het centraal stembureau dus niet toegestaan de
resultaten uit de processen-verbaal slechts in te lezen vanuit een digitaal
bestand.
Onderdeel V (artikelen Q 7 en U 3a van de Kieswet)
Uit de consultatie van het Besluit programmatuur verkiezingsuitslagen
blijkt dat bij de Kiesraad de wens bestaat om de uitslagprogrammatuur
ook te gebruiken bij de verkiezingen van de Eerste Kamer der StatenGeneraal. Met deze wijziging wordt tegemoet gekomen aan deze wens.
In artikel Q 7 wordt geregeld dat de uitslagprogrammatuur ook wordt
gebruikt voor de verkiezing van de leden van de Eerste Kamer. Tevens
wordt in dat artikel de toepasselijkheid van hoofdstuk Ea op die verkiezing
geregeld. Dat is nodig, gelet op de plaatsing van hoofdstuk Ea in
afdeling II van de Kieswet, die geen betrekking heeft op de verkiezing van
de leden van de Eerste Kamer.
In artikel U 3a wordt geregeld welke vastgestelde aantallen in de
programmatuur worden ingevoerd, en dat dit handmatig gebeurd. Er is
geen sprake van digitale overdracht, dus het centraal stembureau heeft
niet de mogelijkheid om de stemtotalen éénmaal digitaal in te lezen vanuit
een digitaal bestand.
Artikel II
In het voorliggende wetsvoorstel was een grondslag opgenomen om de
nummering van de aangehaalde artikelen in dit wetsvoorstel te corrigeren, indien dat nodig is vanwege een vernummering bij de publicatie
van de Wet nieuwe procedure vaststelling verkiezingsuitslagen. Nu die
wet reeds per 1 januari 2023 in werking is getreden, en de nummering
met deze nota van wijziging reeds is aangepast aan de nieuwe
nummering van de Kieswet, is het niet langer nodig om voormelde
grondslag in stand te houden.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
H.G.J. Bruins Slot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 150, nr. 7

11