EUROPESE COMMISSIE

Brussel, 18.5.2011
COM(2011) 275 definitief
2011/0129 (COD)

Voorstel voor een
RICHTLIJN VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD
tot vaststelling van minimumnormen voor de rechten en de bescherming van
slachtoffers van misdrijven en voor slachtofferhulp
{COM(2011) 274}
{COM(2011) 276}
{SEC(2011) 580}
{SEC(2011) 581}

TOELICHTING
1.

ACHTERGROND VAN HET VOORSTEL

Dit voorstel maakt deel uit van een wetgevingspakket om de rechten van slachtoffers in de EU
te versterken, dat ook nog twee andere onderdelen bevat, namelijk: een mededeling over de
verbetering van de rechtspositie van slachtoffers in de EU en een voorstel voor een
verordening betreffende de wederzijdse erkenning van beschermingsmaatregelen in
burgerlijke zaken.
Op basis van het programma van Stockholm en het actieplan ter uitvoering daarvan1 heeft de
Europese Commissie de bescherming van slachtoffers van misdrijven en de vaststelling van
minimumnormen als een strategische prioriteit2 aangewezen. In deze documenten worden
slachtoffers hoog op de EU-agenda geplaatst, wordt erkend dat er een geïntegreerde en
gecoördineerde benadering van slachtoffers moet komen overeenkomstig de conclusies van
de Raad Justitie en Binnenlandse Zaken van oktober 20093 en wordt het voornemen daartoe
bevestigd.
De Europese Unie heeft zich ten doel gesteld een ruimte van vrijheid, veiligheid en
rechtvaardigheid te handhaven en te ontwikkelen, met als hoeksteen de wederzijdse erkenning
van vonnissen en andere beslissingen van rechterlijke instanties in burgerlijke en strafzaken.
In het verslag over het EU-burgerschap van de Commissie van 27 oktober 20104 werd
nagegaan hoe de belemmeringen voor de rechten van de burgers kunnen worden weggenomen
door de individuele rechten die op EU-niveau worden toegekend concrete invulling te geven.
De versterking van de rechten van slachtoffers en de versterking van de procedurele rechten
van verdachten in strafzaken maken deel uit van deze benadering.
Met Kaderbesluit 2001/220/JBZ van de Raad van 15 maart 2001 inzake de status van het
slachtoffer in de strafprocedure heeft de Europese Unie reeds een maatregel genomen in
verband met de rechten van slachtoffers in strafzaken. Hoewel dit kaderbesluit van de Raad
op dit gebied tot verbeteringen heeft geleid, zijn de doelstellingen ervan nog niet volledig
bereikt.
Ook het Europees Parlement heeft de Raad verzocht een alomvattend rechtskader aan te
nemen dat slachtoffers van misdrijven de breedst mogelijke bescherming biedt5. In zijn
resolutie van 26 november 2009 over de uitbanning van geweld tegen vrouwen6 drong het
Europees Parlement er bij de lidstaten op aan hun nationale wetgeving en beleid ter
bestrijding van alle vormen van geweld tegen vrouwen aan te scherpen en actie te
ondernemen om de oorzaken van geweld tegen vrouwen aan te pakken, met name door
middel van preventiemaatregelen, en verzocht het de EU het recht op bijstand, bescherming

1
2
3
4
5
6

NL

PB C 115 van 4.5.2010, blz. 1; COM(2010) 171.
COM (2010) 623.
2969e bijeenkomst van de Raad Justitie en Binnenlandse Zaken van 23 oktober 2009,
Raadsdocument 14936/09 (Presse 306).
Verslag over het EU-burgerschap 2010 - Het wegnemen van de belemmeringen voor de rechten van
EU-burgers, COM(2010) 603.
Resolutie van het Europees Parlement van 7 mei 2009 betreffende de ontwikkeling van een EU-ruimte
van strafrechtspleging (INI/2009/202).
P_TA(2009)0098.

2

NL

en steun te waarborgen voor alle geweldslachtoffers. Ook in verklaring 19 van de protocollen
bij het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie wordt de lidstaten verzocht alle
maatregelen te nemen om huiselijk geweld te voorkomen en te bestraffen en om de
slachtoffers te steunen en te beschermen.
De justitiële samenwerking in strafzaken in de Unie berust op het beginsel van de wederzijdse
erkenning van rechterlijke uitspraken en beslissingen. Wederzijdse erkenning kan alleen
effectief functioneren in een geest van vertrouwen, waarbij niet alleen de gerechtelijke
autoriteiten, maar alle bij de strafprocedure betrokken actoren en degenen die daarin een
rechtmatig belang hebben, erop kunnen vertrouwen dat de regels van alle lidstaten adequaat
zijn, alsook dat deze regels correct worden toegepast. Als niet in de hele EU dezelfde
minimumnormen gelden voor slachtoffers van misdrijven, kan het vertrouwen worden
geschaad doordat de vrees bestaat dat slachtoffers niet goed worden behandeld of doordat de
procedurele regels verschillen.
Gemeenschappelijke minimumvoorschriften moeten leiden tot meer vertrouwen in de
strafrechtsstelsels van alle lidstaten, wat dan weer moet leiden tot efficiëntere justitiële
samenwerking in een klimaat van wederzijds vertrouwen en tot de bevordering van een
cultuur van grondrechten in de Europese Unie. Omdat dergelijke gemeenschappelijke
minimumnormen voor alle slachtoffers van misdrijven moeten gelden, dragen zij ook bij tot
het wegnemen van de belemmeringen voor het vrije verkeer van burgers.
Samenhang met andere beleidsgebieden en doelstellingen van de Unie
Dit voorstel wil ervoor zorgen dat met de ruime behoeften van slachtoffers, die raakpunten
hebben met verschillende EU-beleidsterreinen, rekening wordt gehouden. De bescherming
van de rechten van slachtoffers is immers een belangrijk onderdeel van een reeks
EU-beleidslijnen en/of –instrumenten in verband met mensenhandel, seksueel misbruik en
seksuele uitbuiting van kinderen, geweld tegen vrouwen, terrorisme, georganiseerde misdaad
en bestraffing van verkeersmisdrijven.
Het voorstel bouwt voort en vormt een aanvulling op bestaande instrumenten, met name
Richtlijn 2011/36/EU inzake de voorkoming en bestrijding van mensenhandel en de
bescherming van slachtoffers daarvan7, de richtlijn van de Raad ter bestrijding van seksueel
misbruik, seksuele uitbuiting van kinderen en kinderpornografie8, die momenteel in
onderhandeling is, en Kaderbesluit 2002/475/JBZ van de Raad inzake terrorismebestrĳding9,
gewijzigd bij Kaderbesluit 2008/919/JBZ van de Raad van 28 november 200810. Het stelt
minimumnormen vast op het vlak van de rechten van slachtoffers, waardoor de bescherming
van slachtoffers in het EU-recht en -beleid algemeen wordt verbeterd. Terwijl in specifieke
instrumenten betreffende bijvoorbeeld daden van terrorisme, mensenhandel en seksueel
misbruik en seksuele uitbuiting van kinderen en kinderpornografie de bijzondere behoeften
van bepaalde groepen slachtoffers van bepaalde soorten misdrijven aan bod komen, wordt in
dit voorstel een horizontaal kader vastgesteld om tegemoet te komen aan de behoeften van
alle slachtoffers van misdrijven, ongeacht het soort misdrijf, de omstandigheden of de plaats
waar het is gepleegd. De bepalingen van dit voorstel wijken evenwel niet af van de
benadering die op bovenvermelde beleidsterreinen wordt gevolgd.
7
8
9
10

NL

PB L 101 van 15.4.2011, blz. 1.
PB L […].
PB L 164 van 22.6.2002, blz. 3.
PB L 330 van 9.12.2008, blz. 21-23.

3

NL

De bepalingen in andere EU-instrumenten die specifiek gericht zijn op bijzonder kwetsbare
slachtoffers, worden door deze richtlijn onverlet gelaten. Volwassen slachtoffers van
mensenhandel komen in aanmerking voor de maatregelen die zijn vastgesteld in
Richtlijn 2011/36/EU, die overeenstemmen met de maatregelen die zijn vastgesteld in
artikel 12, artikel 20, onder b), en artikel 21, lid 3, onder a), c) en d), van deze richtlijn.
Kinderen die het slachtoffer zijn van mensenhandel, komen in aanmerking voor de
maatregelen die zijn vastgesteld in Richtlijn 2011/36/EU, die overeenstemmen met de
maatregelen die zijn vastgesteld in artikel 12, artikel 20, artikel 21, lid 2, onder a), b) en c),
artikel 21, lid 3, en artikel 22 van deze richtlijn. Kinderen die het slachtoffer zijn van seksueel
misbruik, seksuele uitbuiting en kinderpornografie, komen in aanmerking voor de
maatregelen die zijn vastgesteld in Richtlijn [...]/[...]/EU van de Raad [ter bestrijding van
seksueel misbruik, seksuele uitbuiting van kinderen en kinderpornografie], die
overeenstemmen met de maatregelen die zijn vastgesteld in artikel 12, artikel 20, artikel 21,
lid 2, onder a), b) en c), artikel 21, lid 3, en artikel 22 van deze richtlijn.
De slachtoffers van terrorisme zullen kunnen profiteren van betere mechanismen om hun
behoeften te onderkennen, zullen beter op de hoogte worden gehouden van het verloop van de
procedure en zullen tijdens de procedure passende bescherming kunnen krijgen. Ook de
slachtoffers van verkeersongevallen, in wier specifieke behoeften deze maatregelen niet op
alle punten voorzien, zullen baat hebben bij de grotere bewustwording en de betere attitude bij
rechtsbeoefenaars, in combinatie met passende evaluaties, vooral wat betreft hun behandeling
voordat een specifiek misdrijf is vastgesteld.
Overeenkomstig de benadering die voor de slachtoffers van mensenhandel en van seksueel
misbruik, seksuele uitbuiting van kinderen en kinderpornografie is gevolgd, zal in het voorstel
rekening worden gehouden met de specifieke behoeften van kwetsbare slachtoffers.
In de toekomst worden ook maatregelen in verband met specifieke categorieën slachtoffers
overwogen, zoals slachtoffers van terrorisme en georganiseerde misdaad. Om de situatie van
slachtoffers van terrorisme in Europa te verbeteren, zal een analyse worden gemaakt van de
bestaande leemten in de bescherming van die slachtoffers.
Bestaande bepalingen op het door het voorstel bestreken gebied
– Mensenhandel: in Richtlijn 2011/36/EU van de Raad worden de rechten van slachtoffers
beschermd, en dan vooral die van kinderen die bijzonder kwetsbaar zijn voor
mensenhandel11.
– Seksueel misbruik, seksuele uitbuiting van kinderen en kinderpornografie: in een voorstel
voor een nieuwe richtlijn wordt rekening gehouden met de specifieke behoeften van
kinderen die daarvan het slachtoffer zijn12.
– Een EU-agenda voor de rechten van het kind, met als doelstelling justitie kindvriendelijker
te maken. Strafprocedures zouden voor kinderen die slachtoffer zijn, met zo weinig

11

12

NL

Richtlijn 2011/36/EU van het Europees Parlement en de Raad van 5 april 2011 inzake de voorkoming
en bestrijding van mensenhandel en de bescherming van slachtoffers daarvan, en ter vervanging van
Kaderbesluit 2002/629/JBZ van de Raad.
Voorstel voor een richtlijn ter bestrijding van seksueel misbruik, seksuele uitbuiting van kinderen en
kinderpornografie, en tot intrekking van Kaderbesluit 2004/68/JBZ.

4

NL

mogelijk negatieve ervaringen gepaard moeten gaan en kinderen die slachtoffer zijn
zouden in de strafprocedure een actieve rol moeten kunnen spelen13.
–

Richtlijn 2004/80/EG van de Raad betreffende de schadeloosstelling van slachtoffers van
misdrijven, die de toegang van slachtoffers van misdrijven tot schadeloosstelling in
grensoverschrijdende situaties wil vergemakkelijken14.

– De bestrijding van geweld tegen vrouwen is een strategische prioriteit in de routekaart voor
de gelijkheid van mannen en vrouwen 2010-2015, en een van de thema's van het
Daphne III-programma15.
– De bescherming van de rechten van slachtoffers van misdrijven van terroristische aard16.
2.

RESULTATEN VAN DE RAADPLEGING VAN BELANGHEBBENDE
PARTIJEN EN EFFECTBEOORDELINGEN

De normen van de Commissie op het gebied van raadpleging werden nageleefd. Deskundigen
met verschillende achtergronden, waaronder overheden, rechtshandhavingsinstanties, ngo's,
internationale organisaties en universiteiten, namen in het kader van de voorbereiding van de
effectbeoordeling bij dit voorstel deel aan de gedetailleerde discussies over de
wetgevingsvoorstellen.
De Commissie bestelde een externe studie ter ondersteuning van de voorbereiding van de
effectbeoordeling en een tweede studie in verband met de opties om specifiek te bereiken dat
de in een bepaald rechtsstelsel verworven bescherming niet verloren gaat wanneer de
beschermde persoon naar een andere lidstaat reist of verhuist17. Ook werd gebruik gemaakt
van de resultaten van twee enquêtes: voor de externe studie werden 384 vertegenwoordigers
uit de publieke en de private sector geraadpleegd en kwamen er 119 antwoorden binnen. Voor
het project Victims in Europe18 kwamen er 97 antwoorden op de vragenlijst in verband met de
juridische uitwerking en 218 op de vragenlijst in verband met de organisatorische aspecten.
In het kader van de voorbereiding van de effectbeoordeling hield de Commissie een publieke
raadpleging voor het grote publiek en voor niet-gouvernementele en gouvernementele
organisaties, waarin gevraagd werd naar hun standpunten over de maatregelen die de EU
moet nemen om de situatie van slachtoffers van misdrijven te verbeteren. Op de deadline had
de Commissie 77 antwoorden ontvangen.

13

14
15

16
17
18

NL

Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Europees Economisch en
Sociaal Comité en het Comité van de Regio's, Een EU-agenda voor de rechten van het kind,
COM(2011) 60 definitief van 15.2.2011.
Richtlijn 2004/80/EG van de Raad van 29 april 2004 betreffende de schadeloosstelling van slachtoffers
van misdrijven (PB L 261 van 6.8.2004, blz. 15).
Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Europees Economisch en
Sociaal Comité en het Comité van de Regio's, Een routekaart voor de gelijkheid van vrouwen en
mannen 2010-2015, COM(2010) 491 definitief.
Kaderbesluit 2002/475/JBZ van 13 juni 2002 inzake terrorismebestrijding, gewijzigd bij
Kaderbesluit 2008/919/JBZ van 28 november 2008 (PB L 330 van 9.12.2008, blz. 21).
Hess Burkhard, Feasibility Study: The European Protection Order and the European Law of Civil
Procedure, weldra te vinden op: http://ec.europa.eu/justice/index_en.htm
APAV/Victim Support Europe, project Victims in Europe, 2009 (hierna „het APAV-verslag” genoemd).

5

NL

Op 18 en 19 februari 2010 vond een bijeenkomst plaats tussen academici, ngo's en lidstaten
en op 14 april 2010 een justitieforum.
Naast de directe raadpleging heeft de Commissie informatie gehaald uit een aantal studies en
publicaties19.
De conclusie van de effectbeoordeling luidde dat het kaderbesluit van 2001 moest worden
vervangen door een nieuwe richtlijn met concrete verplichtingen in verband met de rechten
van slachtoffers. De wetgeving moet worden gevolgd door praktische maatregelen met het
oog op tenuitvoerlegging. In verband met de schadeloosstelling van slachtoffers en
rechtsbijstand voor slachtoffers worden verdere studies en maatregelen gepland.
3.

JURIDISCHE ELEMENTEN VAN HET VOORSTEL

Een aantal bepalingen van Kaderbesluit 2001/220/JBZ van de Raad inzake de status van het
slachtoffer in de strafprocedure zijn in hun oorspronkelijke vorm behouden of zijn alleen
duidelijker geformuleerd, voor zover nodig. Zo stemmen de artikelen 9, 12, 14, 15, 16 en 25
van de voorgestelde richtlijn overeen met de artikelen 3, 6, 9, 11 en 12 van het kaderbesluit.
In de volgende toelichtingen gaat de aandacht dan ook vooral uit naar de artikelen die
materiële wijzigingen in het kaderbesluit aanbrengen.
Artikel 2 — Definities
Deze richtlijn moet ervoor zorgen dat in de hele EU minimumnormen gelden voor alle
slachtoffers van misdrijven. Deze richtlijn voorziet ook in steun en bescherming voor de
familieleden van het slachtoffer, omdat ook zij vaak schade lijden als gevolg van het misdrijf
en zelf het risico lopen van secundaire victimisatie of van victimisatie of intimidatie door de
dader of zijn medeplichtigen. Alle bepalingen in deze richtlijn zijn ook van toepassing op de
familieleden van een slachtoffer dat overleden is als gevolg van een misdrijf, omdat zij een
specifiek en rechtmatig belang hebben in de procedure, dat verder gaat dan dat van de
familieleden van een overlevend slachtoffer, en vaak als vertegenwoordigers van het
slachtoffer worden erkend.
Artikelen 3, 4, 5 en 6 — Recht op informatie en recht te verstaan en te worden verstaan
Deze artikelen moeten ervoor zorgen dat het slachtoffer voldoende informatie krijgt op een
manier die hij kan verstaan, zodat hij zijn rechten volledig kan uitoefenen en het gevoel krijgt
dat hij met respect wordt behandeld. Die informatie zou beschikbaar moeten zijn vanaf het
ogenblik waarop een slachtoffer een klacht indient in verband met een misdrijf, alsook op
gezette tijden in de loop van de strafprocedure en in het licht van de vooruitgang van de zaak.
De informatie moet voldoende gedetailleerd zijn om het slachtoffer in staat te stellen een
geïnformeerde beslissing te nemen over zijn deelname aan de procedure en de uitoefening van
zijn rechten, vooral dan in verband met de vraag of hij beroep aantekent tegen een beslissing
tot niet-vervolging.

19

NL

Zie bv. het APAV-verslag, De tenuitvoerlegging van het EU-kaderbesluit inzake de status van het
slachtoffer in de strafprocedure in de lidstaten van de Europese Unie, Lissabon 2009. Bulgaars Centrum
voor de studie van de democratie, project ONE: de wetgeving van de lidstaten, het nationaal beleid, de
nationale praktijken en benadering in verband met de slachtoffers van misdrijven, Sofia 2009.

6

NL

Om diverse redenen kan het slachtoffer het moeilijk hebben om schriftelijke
standaardinformatie te verstaan. Vaak zal het slachtoffer de taal van de informatie niet
machtig zijn, maar er kunnen ook andere factoren zijn - zoals de leeftijd, de maturiteit, de
intellectuele en emotionele vermogens, de geletterdheid en andere visuele of auditieve
handicaps van het slachtoffer - waardoor hij informatie niet of niet volledig begrijpt. Om met
deze factoren rekening te houden, moet informatie derhalve op zoveel mogelijk manieren
worden verstrekt.
Artikel 7 — Recht op slachtofferhulp
Dit artikel moet ervoor zorgen dat het slachtoffer toegang heeft tot slachtofferhulp waarbij
hem informatie en advies, emotionele en psychologische steun en praktische bijstand worden
geboden, wat vaak van cruciaal belang is voor zijn herstel en hem helpt het misdrijf te
verwerken en om te gaan met de stress die een strafprocedure meebrengt.
Er moet zo snel mogelijk hulp worden geboden nadat het misdrijf is gepleegd, ongeacht of het
aangegeven is. Die hulp kan bijzonder belangrijk zijn voor de beslissing van een slachtoffer
om het misdrijf aan te geven. Ook kan het slachtoffer hulp nodig hebben in de loop van de
procedure en op de lange termijn. Hulp kan worden geboden door gouvernementele of
niet-gouvernementele organisaties en mag niet afhangen van overdreven procedures en
formaliteiten waardoor de toegang tot die diensten belemmerd wordt. Hulp kan op
verschillende manieren worden geboden: in persoonlijke gesprekken, telefonisch of met
behulp van andere telecommunicatiemiddelen om hulp op zoveel mogelijk plaatsen ter
beschikking te stellen. Bepaalde groepen slachtoffers, waaronder slachtoffers van seksueel
geweld, slachtoffers van haatmisdrijven op grond van bijvoorbeeld geslacht of ras, of
slachtoffers van terrorisme, hebben vaak gespecialiseerde hulp nodig vanwege de specifieke
kenmerken van het misdrijf waarvan zij het slachtoffer zijn geworden. Voor zover mogelijk
moet die hulp worden geboden.
Hoewel het verstrekken van hulp niet mag afhangen van het feit of het slachtoffer in verband
met het misdrijf klacht indient bij de politie of andere bevoegde autoriteiten, zijn die
autoriteiten vaak het best in staat om het slachtoffer over de bestaande hulp te informeren. De
lidstaten worden daarom aangemoedigd om een kader te scheppen voor de doorverwijzing
van slachtoffers naar diensten voor slachtofferhulp, onder meer door ervoor te zorgen dat de
gegevensbescherming gegarandeerd is.
Artikel 8 — Recht van het slachtoffer om een bevestiging te krijgen van zijn klacht
Dit artikel moet ervoor zorgen dat wanneer een persoon een klacht in verband met een
misdrijf indient, het slachtoffer een officiële bevestiging krijgt waarnaar hij bij contacten in de
toekomst kan verwijzen.
Artikel 9 — Recht te worden gehoord
Dit artikel moet ervoor zorgen dat het slachtoffer in de loop van de strafprocedure de
gelegenheid krijgt verdere informatie en ideeën aan te brengen of bewijselementen aan te
dragen. De precieze draagwijdte van dit recht wordt geregeld door het nationale recht en kan
variëren van een basisrecht op communicatie met en het aanbrengen van bewijs bij een
bevoegde autoriteit tot meer uitgebreide rechten, zoals het recht bewijs in te dienen, het recht
ervoor te zorgen dat bepaald bewijs wordt verzameld of het recht in de loop van het
strafproces tussen te komen.

NL

7

NL

Artikel 10 — Rechten in geval van een beslissing tot niet-vervolging
Dit artikel moet ervoor zorgen dat het slachtoffer kan controleren dat de geldende procedures
en regels zijn nageleefd en dat er een correcte beslissing is genomen om een vervolging ten
aanzien van een bepaalde persoon te beëindigen. De precieze mechanismen voor het
aantekenen van beroep worden geregeld door het nationale recht. Wel moet minimaal over het
beroep worden beslist door een andere persoon of autoriteit dan die welke de beslissing van
niet-vervolging heeft genomen.
Artikel 11 — Recht op waarborgen in het kader van bemiddeling en andere vormen van
herstelrecht
Herstelrecht omvat diverse diensten die worden verleend in samenhang met of voorafgaand
aan, parallel met of na de strafprocedure. Zij worden verstrekt voor bepaalde misdrijven of
alleen voor volwassen of minderjarige daders en omvatten bijvoorbeeld bemiddeling tussen
het slachtoffer en de dader, family group conferences en sentencing circles.
Dit artikel moet ervoor zorgen dat bij het verlenen van dergelijke diensten wordt gewaarborgd
dat het slachtoffer daardoor niet opnieuw gevictimiseerd wordt. Daarom moet er bij
herstelrechtelijke activiteiten in de eerste plaats rekening worden gehouden met de belangen
en de behoeften van het slachtoffer en erop worden toegezien dat de schade van het
slachtoffer wordt vergoed en verdere schade wordt voorkomen. De deelname van het
slachtoffer moet vrijwillig zijn, wat meteen impliceert dat het slachtoffer voldoende kennis
moet hebben van de risico's en de voordelen om een geïnformeerde beslissing te kunnen
nemen. Dit betekent ook dat rekening moet worden gehouden met factoren, zoals een
machtsongelijkheid, de leeftijd, de maturiteit of de intellectuele vermogens van het
slachtoffer, die zijn vermogen om een geïnformeerde keuze te maken, kunnen beperken of
verminderen of die ertoe kunnen leiden dat het resultaat voor hem niet positief is, wanneer
een zaak wordt doorverwezen voor herstelrecht en bij de afwikkeling van het herstelrechtelijk
proces. Hoewel privégesprekken in het algemeen vertrouwelijk zijn, tenzij de partijen anders
overeengekomen zijn, kan het toch in het openbaar belang zijn om factoren als bedreigingen
die in de loop van het proces zijn geuit, bekend te maken. Uiteindelijk moet elke
overeenkomst tussen de partijen vrijwillig tot stand komen.
Artikel 13 — Recht op vergoeding van de kosten
Deze bepaling bestond ook reeds in het kaderbesluit van 2001 en voorziet erin dat het
slachtoffer dat deelnemt aan de strafprocedure recht heeft op vergoeding van de kosten. Het
voorziet ook in vergoeding wanneer het slachtoffer het proces bijwoont zonder als partij aan
de procedure deel te nemen. Dit artikel moet voorkomen dat het slachtoffer wegens financiële
beperkingen niet in staat is het proces bij te wonen en gerechtigheid te zien geschieden.
Artikel 18 — Vaststelling van wie kwetsbare slachtoffers zijn
Dit artikel moet ervoor zorgen dat slachtoffers een individuele behandeling krijgen en een
vast mechanisme invoeren om te bepalen welke slachtoffers kwetsbaar zijn en in de loop van
de strafprocedure bijzondere maatregelen nodig hebben.
Alle slachtoffers van misdrijven zijn in wezen kwetsbaar en moeten daarom op een tactvolle
en voorzichtige manier worden behandeld. Sommige slachtoffers zijn echter bijzonder
kwetsbaar voor verdere victimisatie of intimidatie door de verdachte of zijn medeplichtigen.

NL

8

NL

Daarnaast lopen sommige slachtoffers een bijzonder risico op verdere traumatisering of
verdere schade doordat zij bij de strafprocedure worden betrokken, bijvoorbeeld omdat zij als
getuige worden gehoord of op een andere manier aan het proces deelnemen. Voor die
slachtoffers moeten er bijzondere maatregelen worden genomen om verdere schade zoveel
mogelijk te beperken.
Op grond van dit artikel moet op basis van de persoonlijke kenmerken van het slachtoffer, de
aard van het misdrijf en het soort misdrijf worden bepaald of het slachtoffer kwetsbaar is voor
verdere schade. Door hun persoonlijke kenmerken lopen de meeste kinderen en personen met
een handicap een groot risico op schade. Zij kunnen onmiddellijk als een kwetsbare groep
worden aangewezen, waarvoor in de meeste gevallen bijzondere maatregelen moeten worden
genomen. Ook andere categorieën slachtoffers van bepaalde soorten misdrijven, zoals
slachtoffers van seksueel geweld, waaronder seksuele uitbuiting, en slachtoffers van
mensenhandel, zijn in de meeste gevallen kwetsbaar voor verdere victimisatie in de loop van
de procedure.
Tegelijkertijd wordt in dit artikel erkend dat slachtoffers individuen zijn die op een
verschillende manier op een misdrijf reageren en verschillende behoeften en kwetsbare punten
hebben. Een slachtoffer kan derhalve kwetsbaar zijn ook al behoort hij niet tot een speciale
categorie kwetsbare slachtoffers. Met een mechanisme voor individuele beoordeling moet
ervoor worden gezorgd dat alle kwetsbare slachtoffers als zodanig worden herkend en de
nodige bescherming krijgen. Dat kan van cruciaal belang zijn voor het herstel van het
slachtoffer en garanderen dat hij de juiste bijstand en bescherming krijgt in de loop van en na
de procedure. Op die manier kan secundaire en herhaalde victimisatie maximaal worden
voorkomen en krijgt het slachtoffer daadwerkelijk toegang tot justitie. Die individuele
beoordeling moet echter in verhouding staan tot de waarschijnlijkheid dat er een
strafprocedure zal worden gevoerd en dat het slachtoffer specifieke maatregelen nodig zal
hebben. Hoe grondig de individuele beoordeling moet verlopen, hangt m.a.w. af van de ernst
van het misdrijf en de schade die het slachtoffer kennelijk heeft geleden.
Bij de individuele beoordeling moet worden nagegaan welke behoeften het slachtoffer in de
loop van de procedure zal hebben en of hij naar een dienst voor slachtofferhulp moet worden
doorverwezen. De ambtenaren die bij de aangifte van een misdrijf het eerste contact met het
slachtoffer hebben, moeten een opleiding krijgen en gebruik kunnen maken van richtsnoeren,
instrumenten en protocollen voor een consistente beoordeling van de behoeften van het
slachtoffer.
Bij de individuele beoordeling moet rekening worden gehouden met alle factoren die het
waarschijnlijker maken dat een slachtoffer in de loop de procedure verdere victimisatie of
intimidatie ondergaat. Het kan daarbij gaan om leeftijd, geslacht en geslachtsidentiteit,
etnische afkomst, ras, religieuze overtuiging, seksuele voorkeur, gezondheidstoestand,
handicap, communicatiemoeilijkheden, verhouding tot of afhankelijkheid van de verdachte,
eerdere ervaring met misdrijven, het soort misdrijf of de aard van het misdrijf, bijvoorbeeld
haatmisdrijven, georganiseerde misdaad of terrorisme. Aan de beoordeling van slachtoffers
van terrorisme moet bijzondere aandacht worden besteed, omdat terreurdaden zeer
uiteenlopend zijn en gaan van massaterrorisme tot gericht terrorisme tegen bepaalde personen.
Artikel 19 — Recht contact tussen slachtoffer en dader te vermijden
In dit artikel wordt gekozen voor dezelfde benadering als in artikel 8 van het kaderbesluit
van 2001 om ervoor te zorgen dat wanneer een slachtoffer wegens zijn deelname aan het

NL

9

NL

strafproces in een ruimte aanwezig moet zijn, de nodige maatregelen worden genomen om te
voorkomen dat hij in contact moet komen met de verdachte. Dit kan op verschillende
manieren worden gerealiseerd, bijvoorbeeld met afzonderlijke wachtkamers of door de
aankomst van slachtoffer en verdachte te controleren. Beste praktijken en richtsnoeren voor
ambtenaren zijn ook een belangrijke bron van informatie over de manieren waarop contact
kan worden vermeden.
Artikel 20 — Recht op bescherming van het slachtoffer tijdens ondervragingen in het
strafonderzoek
Dit artikel moet secundaire victimisatie voorkomen door te garanderen dat het slachtoffer zo
snel mogelijk wordt ondervraagd, de contacten met de autoriteiten zo gemakkelijk mogelijk
verlopen en het aantal onnodige contacten tussen het slachtoffer en de autoriteiten zo veel
mogelijk wordt beperkt. Voor het antwoord op de vraag wanneer ondervragingen moeten
plaatsvinden moet zoveel mogelijk rekening worden gehouden met de behoeften van het
slachtoffer en de spoed waarmee bewijsmateriaal moet worden vergaard. Het slachtoffer mag
zich laten vergezellen door een vertrouwenspersoon naar keuze. Alleen in uitzonderlijke
omstandigheden mag die mogelijkheid worden beperkt en in voorkomend geval alleen ten
aanzien van een specifieke persoon. Het slachtoffer moet dan het recht hebben zich te laten
vergezellen door een andere persoon naar keuze.
Artikelen 21 en 22 — Recht op bescherming van kwetsbare slachtoffers waaronder
kinderen in de loop van de strafprocedure
Dit artikel moet ervoor zorgen dat er voor slachtoffers die geacht worden kwetsbaar te zijn
voor verdere victimisatie of intimidatie, passende maatregelen worden genomen om die
schade te helpen voorkomen. Die maatregelen moeten in de loop van de hele strafprocedure
gelden, zowel tijdens de eerste onderzoeksfase als tijdens het proces zelf. Welke maatregelen
nodig zijn, hangt af van de fase van de procedure.
Tijdens het strafonderzoek moet voor alle ondervragingen van het slachtoffer een minimaal
beschermingsniveau in acht worden genomen. Die ondervragingen moeten op een tactvolle
manier verlopen en de ambtenaren moeten een passende opleiding op dat gebied hebben
gekregen. Tijdens die opleiding moeten ambtenaren vertrouwd worden gemaakt met
gesprekstechnieken die het mogelijk maken rekening te houden met de bijzondere situatie van
het slachtoffer, traumatisering te beperken en degelijk bewijsmateriaal te verzamelen. Gelet
op de kwetsbaarheid van het slachtoffer kan het nodig zijn om de ondervragingen in
aangepaste ruimten te laten plaatsvinden, bijvoorbeeld lokalen waar video-opnamen kunnen
worden gemaakt of waar het meubilair is aangepast aan kinderen of personen met een
handicap.
Een kwetsbaar slachtoffer kan ondervragingen als zeer traumatiserend ervaren, vooral
wanneer het misdrijf van erg persoonlijke aard is. Het kan belangrijk zijn dat er een
vertrouwensband met de ondervrager ontstaat, maar dit kan tijd vergen. Om die reden vereist
dit artikel dat een kwetsbaar slachtoffer in de meeste gevallen door dezelfde persoon wordt
ondervraagd. Uitzonderingen zijn toegestaan met het oog op de organisatie van de dienst,
zoals de dringende noodzaak iemand anders te ondervragen of de onbeschikbaarheid van de
gebruikelijke ondervrager. Om dezelfde reden moet een slachtoffer van seksueel geweld het
recht hebben om te worden ondervraagd door een persoon van hetzelfde geslacht.

NL

10

NL

Tijdens het proces zelf is bescherming tegen al dan niet opzettelijke intimidatie ook een
belangrijke factor om te bepalen welke beschermingsmaatregelen moeten worden genomen.
Daartoe stelt dit artikel minimummaatregelen voor, mede om traumatisering ten gevolge van
een getuigenverhoor tot een minimum te beperken. Zo zijn er maatregelen om te vermijden
dat het slachtoffer oogcontact heeft met de verweerder, alsook maatregelen om het publiek en
de pers buiten te houden. Om te garanderen dat de grondrechten van de verdachte
geëerbiedigd worden, behoort de beslissing over die maatregelen tot de beoordelingsvrijheid
van de rechter. Dat het slachtoffer een kind is, of een persoon met een handicap, of een
slachtoffer van seksueel geweld of mensenhandel, moet evenwel in combinatie met de
individuele beoordeling een sterke aanwijzing opleveren dat er behoefte is aan een
beschermingsmaatregel.
Gelet op de bijzondere kwetsbaarheid van kinderen, moeten er ook voor hen in normale
omstandigheden extra maatregelen mogelijk zijn en ook werkelijk worden genomen.
Artikel 22 bepaalt dat er van ondervragingen video-opnamen kunnen worden gemaakt en dat
deze als bewijs in het strafproces mogen worden gebruikt, alsook dat in specifieke zaken,
wanneer het kind geen vertegenwoordiger heeft, de gerechtelijke autoriteit er een moet
aanwijzen.
Artikel 24 — Opleiding van beroepsbeoefenaars
Dit artikel wil opleiding verplichten voor ambtenaren die met slachtoffers in contact komen.
Het niveau, de aard en de frequentie van de opleiding, mogelijk zelfs een gespecialiseerde
opleiding, moeten afhangen van de mate en de aard van de contacten die de betrokken
ambtenaar met slachtoffers heeft en ook van de vraag of hij met specifieke groepen
slachtoffers in contact komt.
De opleiding moet diverse aspecten bestrijken om te bereiken dat ambtenaren op een
respectvolle manier met slachtoffers kunnen omgaan, oog hebben voor hun behoefte aan
bescherming en voldoende geïnformeerd zijn om hen te helpen met de procedure en de
uitoefening van hun rechten. In de opleiding moet onder meer aandacht worden besteed aan:
het verwerven van inzicht in de negatieve impact van een misdrijf op het slachtoffer en het
risico op secundaire victimisatie; vaardigheden en kennis, waaronder speciale maatregelen en
technieken, om het slachtoffer te helpen en de door hem opgelopen trauma's te beperken,
vooral die welke voortvloeien uit secundaire victimisatie; het herkennen en voorkomen van
intimidatie en bedreigingen aan het adres van het slachtoffer te herkennen en te voorkomen,
en ten slotte de beschikbaarheid van diensten voor slachtofferhulp die informatie en steun
bieden die toegesneden zijn op de behoeften van het slachtoffer en de manieren waarop deze
diensten kunnen optreden.
Daarnaast zorgt dit artikel ervoor dat de personeelsleden van diensten voor slachtofferhulp en
diensten voor herstelrecht ook voldoende opleiding krijgen om op een respectvolle en
onpartijdige manier met een slachtoffer om te gaan en diensten aan te bieden die aan de
professionele normen beantwoorden.
4.

SUBSIDIARITEITSBEGINSEL

De doelstelling van het voorstel kan niet voldoende door de lidstaten alleen worden bereikt,
aangezien het voorstel tot doel heeft vertrouwen tussen hen onderling te bevorderen en het
bijgevolg belangrijk is om gemeenschappelijke minimumnormen af te spreken die van

NL

11

NL

toepassing zijn in de hele Europese Unie. Het voorstel zal de materiële regels van de lidstaten
op het gebied van de rechten en de bescherming van slachtoffers van misdrijven en
slachtofferhulp harmoniseren, zodat er wederzijds vertrouwen ontstaat.
Daarnaast heeft victimisatie een belangrijk grensoverschrijdend element, nu er grote aantallen
EU-burgers in de hele EU wonen, werken en reizen en in het buitenland slachtoffer kunnen
worden van een misdrijf. Wie dat meemaakt, zal het wellicht moeilijk vinden om zijn rechten
uit te oefenen, waardoor de strafprocedure extra zwaar kan uitvallen. De burgers moeten erop
kunnen vertrouwen dat in de hele EU een minimumniveau geldt wat betreft de uitoefening
van hun rechten.
Het voorstel is derhalve in overeenstemming met het subsidiariteitsbeginsel.
5.

EVENREDIGHEIDSBEGINSEL

Het voorstel is in overeenstemming met het evenredigheidsbeginsel: het is beperkt tot het
minimum dat vereist is om de doelstelling op Europees niveau te verwezenlijken, en gaat niet
verder dan wat daartoe nodig is.

NL

12

NL

2011/0129 (COD)
Voorstel voor een
RICHTLIJN VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD
tot vaststelling van minimumnormen voor de rechten en de bescherming van
slachtoffers van misdrijven en voor slachtofferhulp

HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE,
Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 82,
lid 2,
Gezien het voorstel van de Europese Commissie,
Na toezending van het ontwerp van wetgevingshandeling aan de nationale parlementen,
Gezien het advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité20,
Gezien het advies van het Comité van de Regio's21,
Handelend volgens de gewone wetgevingsprocedure,
Overwegende hetgeen volgt:
(1)

De Europese Unie heeft zich ten doel gesteld een ruimte van vrijheid, veiligheid en
rechtvaardigheid te handhaven en te ontwikkelen, met als hoeksteen de wederzijdse
erkenning van beslissingen van rechterlijke instanties in burgerlijke en strafzaken.

(2)

De Unie wil zich inzetten voor de bescherming van slachtoffers van misdrijven en
voor de invoering van minimumnormen en heeft daartoe op 15 maart 2001
Kaderbesluit 2001/220/JBZ van de Raad inzake de status van het slachtoffer in de
strafprocedure vastgesteld. In het programma van Stockholm, dat de Europese Raad
aannam op zijn bijeenkomst van 10 en 11 december 2009, werd de Commissie en de
lidstaten verzocht na te gaan hoe de wetgeving en de praktische hulpmaatregelen ter
bescherming van slachtoffers kunnen worden verbeterd.

(3)

In zijn resolutie van 26 november 2009 over de uitbanning van geweld tegen vrouwen
heeft het Europees Parlement er bij de lidstaten op aangedrongen hun nationale
wetgeving en beleid ter bestrijding van alle vormen van geweld tegen vrouwen aan te
scherpen en actie te ondernemen om de oorzaken van geweld tegen vrouwen aan te
pakken, met name door middel van preventiemaatregelen, en verzocht het de EU het
recht op bijstand, bescherming en steun te waarborgen voor alle geweldslachtoffers.

20

PB C […] van […], blz. […].
PB C […] van […], blz. […].

21

NL

13

NL

NL

(4)

Artikel 82, lid 2, van het Verdrag voorziet in de vaststelling van
minimumvoorschriften die in de lidstaten toepasselijk zijn ter bevordering van de
wederzijdse erkenning van vonnissen en rechterlijke beslissingen en justitiële
samenwerking in strafzaken met een grensoverschrijdende dimensie. Punt c) van
artikel 82, lid 2, noemt „de rechten van slachtoffers van misdrijven” als een van de
gebieden waarop minimumvoorschriften kunnen worden vastgesteld.

(5)

Een misdrijf is enerzijds een vergrijp tegen de samenleving en vormt anderzijds een
schending van de individuele rechten van het slachtoffer. Slachtoffers moeten als
zodanig worden erkend en op een respectvolle, tactvolle en professionele manier
worden behandeld in alle contacten met overheidsinstanties, diensten voor
slachtofferhulp of diensten voor herstelrecht, waarbij rekening wordt gehouden met
hun persoonlijke situatie en onmiddellijke behoeften, leeftijd, geslacht, handicap en
maturiteit, en hun lichamelijke, geestelijke en morele integriteit volledig wordt
geëerbiedigd. Zij moeten worden beschermd tegen secundaire en herhaalde
victimisatie en intimidatie, passende hulp krijgen om hun herstel te bevorderen en
voldoende toegang krijgen tot de rechter.

(6)

Deze richtlijn beoogt de bepalingen van Kaderbesluit 2001/220/JBZ te wijzigen en uit
te breiden. Omdat het gaat om talrijke en substantiële wijzigingen, moet het
kaderbesluit voor de duidelijkheid in zijn geheel worden vervangen.

(7)

In deze richtlijn worden de grondrechten en de in het Handvest van de grondrechten
van de Europese Unie erkende beginselen in acht genomen. Deze richtlijn wil met
name het recht op waardigheid, leven, lichamelijke en geestelijke integriteit,
privéleven en familie- en gezinsleven, het recht op eigendom, en de rechten van het
kind, van ouderen en van personen met een handicap, en het recht op een eerlijk
proces bevorderen.

(8)

Deze richtlijn stelt minimumvoorschriften vast. De lidstaten mogen de in deze richtlijn
vastgestelde rechten uitbreiden teneinde een hoger beschermingsniveau te bieden.

(9)

Een persoon moet als slachtoffer worden beschouwd ongeacht of de dader
geïdentificeerd, opgepakt, vervolgd of veroordeeld is en ongeacht of er tussen de dader
en het slachtoffer familiebanden bestaan. De familieleden van een slachtoffer lijden
ook schade door het misdrijf, in het bijzonder de familieleden van een overleden
slachtoffer, die een rechtmatig belang hebben in de strafprocedure. Die indirecte
slachtoffers moeten daarom ook kunnen profiteren van de door deze richtlijn geboden
bescherming. Het slachtoffer heeft passende hulp en bijstand nodig, zelfs nog vóór het
misdrijf is aangegeven. Die hulp kan van cruciaal belang zijn voor het herstel van het
slachtoffer en voor zijn beslissing om het misdrijf al dan niet aan te geven.

(10)

De informatie die wordt verstrekt, moet voldoende gedetailleerd zijn om ervoor te
zorgen dat het slachtoffer op een respectvolle manier wordt behandeld en een
geïnformeerde beslissing kan nemen over zijn deelname aan de procedure en de
uitoefening van zijn rechten. Hiervoor is het van zeer groot belang dat het slachtoffer
informatie krijgt over de stand en de vooruitgang van de procedure. Dit geldt ook voor
informatie op grond waarvan een slachtoffer kan beslissen of hij beroep aantekent
tegen een beslissing tot niet-vervolging.

14

NL

NL

(11)

Overheidsinstanties, diensten voor slachtofferhulp en diensten voor herstelrecht
moeten informatie via zoveel mogelijk kanalen verstrekken op een wijze die het
slachtoffer verstaat. Tevens moet worden gegarandeerd dat het slachtoffer in de loop
van de procedure kan worden verstaan. In dit verband moet rekening worden
gehouden met de kennis van het slachtoffer van de taal waarin informatie wordt
verstrekt, met zijn leeftijd, maturiteit, intellectuele en emotionele vermogens,
geletterdheid en geestelijke of lichamelijke handicap (bijvoorbeeld visueel of auditief).
In de loop van de strafprocedure moet ook rekening worden gehouden met het
vermogen van het slachtoffer om informatie mee te delen.

(12)

Gerechtigheid kan niet geschieden als het slachtoffer niet de kans krijgt om de
omstandigheden van het misdrijf uit te leggen en bewijselementen aan te dragen op
een manier die voor de bevoegde autoriteiten verstaanbaar is. Voorts is het belangrijk
om ervoor te zorgen dat het slachtoffer op een respectvolle manier wordt behandeld en
dat hij zijn rechten kan uitoefenen. Daarom moet het slachtoffer altijd kosteloos door
een tolk worden bijgestaan tijdens ondervragingen en wanneer hij deelneemt aan een
zitting van het gerecht. Voor andere aspecten van de strafprocedure kan het antwoord
op de vraag of vertolking en vertaling nodig zijn, variëren naar gelang van het
onderwerp, de status van het slachtoffer, zijn betrokkenheid in de procedure en zijn
specifieke rechten. In die andere gevallen moet er slechts voor vertolking en vertaling
worden gezorgd voor zover het slachtoffer dit nodig heeft om zijn rechten te kunnen
uitoefenen.

(13)

Vanaf het ogenblik waarop het misdrijf is gepleegd, tijdens de gehele duur van de
strafprocedure en ook na de strafprocedure heeft het slachtoffer recht op hulp van
gouvernementele of niet-gouvernementele organisaties, als hij daaraan behoefte heeft.
Die hulp moet zonder buitensporige formaliteiten op verschillende manieren worden
verleend en moet voldoende geografisch gespreid worden aangeboden opdat alle
slachtoffers er een beroep op kunnen doen. Vanwege de specifieke kenmerken van het
misdrijf zullen bepaalde groepen slachtoffers, zoals slachtoffers van seksueel geweld,
slachtoffers van haatmisdrijven op grond van bijvoorbeeld geslacht of ras, of
slachtoffers van terrorisme, wellicht gespecialiseerde hulp nodig hebben.

(14)

Hoewel de hulpverlening niet mag afhangen van het feit of het slachtoffer bij een
bevoegde autoriteit, bijvoorbeeld de politie, een klacht in verband met het misdrijf
indient, zijn die autoriteiten vaak het best in staat om het slachtoffer over de bestaande
hulp te informeren. De lidstaten worden derhalve aangemoedigd om een kader te
scheppen voor de doorverwijzing van slachtoffers naar diensten voor slachtofferhulp,
terwijl tegelijkertijd de gegevensbescherming gegarandeerd blijft.

(15)

Het beroep tegen een beslissing tot niet-vervolging moet worden behandeld door een
andere persoon of autoriteit dan die welke die beslissing heeft genomen. Voor dat
beroep gelden de toepasselijke nationale regels en procedures.

(16)

Herstelrecht, bijvoorbeeld bemiddeling tussen het slachtoffer en de dader, family
group conferences en sentencing circles, kan zeer nuttig zijn voor het slachtoffer, maar
moet met de nodige waarborgen worden omringd om verdere victimisatie te
voorkomen. De betrokken diensten moeten in de eerste plaats de belangen en
behoeften van het slachtoffer ter harte nemen, zorgen voor herstel van de door hem
geleden schade en verdere schade voorkomen. Bij het doorverwijzen van een zaak en
het voeren van een herstelproces moet rekening worden gehouden met factoren, zoals

15

NL

een machtsongelijkheid, de leeftijd, de maturiteit of de intellectuele vermogens van het
slachtoffer, die zijn vermogen om een geïnformeerde keuze te maken, kunnen
beperken of verminderen of die ertoe kunnen leiden dat het resultaat voor hem niet
positief is. Hoewel privégesprekken in het algemeen vertrouwelijk moeten zijn, tenzij
de partijen anders overeengekomen zijn, kan het toch in het openbaar belang zijn om
factoren als bedreigingen in de loop van het proces bekend te maken.

NL

(17)

Sommige slachtoffers zijn in de loop van de strafprocedure bijzonder kwetsbaar voor
secundaire en herhaalde victimisatie en voor intimidatie door de dader of zijn
medeplichtigen. Die kwetsbaarheid hangt vaak samen met de persoonlijke kenmerken
van het slachtoffer, het soort misdrijf en de aard van het misdrijf. Daarom worden
bepaalde slachtoffers, zoals kinderen, personen met een handicap, slachtoffers van
seksueel geweld en slachtoffers van mensenhandel, in het algemeen kwetsbaar geacht
voor verdere victimisatie en worden er voor hen bijzondere beschermingsmaatregelen
genomen. Slechts in uitzonderlijke omstandigheden, bijvoorbeeld omdat de
grondrechten van de verdachte in het gedrang dreigen te komen of wanneer het
slachtoffer dat wenst, moet de toepassing van die beschermingsmaatregelen worden
beperkt. Voor slachtoffers van mensenhandel en slachtoffers van kindermisbruik,
seksuele uitbuiting en kinderpornografie is in afzonderlijke instrumenten die
aangenomen of in onderhandeling zijn, reeds voorzien in specifieke en meer
gedetailleerde beschermingsmaatregelen en daarom voorziet deze richtlijn voor hen
niet in specifieke maatregelen.

(18)

Buiten deze categorieën kan iedere persoon op basis van zijn persoonlijke kenmerken
en het misdrijf als kwetsbaar worden beschouwd. Dit kan alleen worden vastgesteld
aan de hand van een individuele beoordeling, die zo snel mogelijk moet worden
verricht door degenen die bevoegd zijn om beschermingsmaatregelen aan te bevelen.
Bij die beoordeling moet in het bijzonder rekening worden gehouden met leeftijd,
geslacht en geslachtsidentiteit, etnische afkomst, ras, religieuze overtuiging, seksuele
voorkeur, gezondheidstoestand, handicap, communicatiemoeilijkheden, verhouding tot
of afhankelijkheid van de verdachte, eerdere ervaring met misdrijven, het soort
misdrijf of de aard van het misdrijf, bijvoorbeeld georganiseerde criminaliteit,
terrorisme of haatmisdrijven, alsook, in voorkomend geval, met het feit dat het
slachtoffer een buitenlander is. Aan de beoordeling van slachtoffers van terrorisme
moet bijzondere aandacht worden besteed, omdat terreurdaden zeer uiteenlopend zijn
en gaan van massaterrorisme tot gericht terrorisme tegen bepaalde personen.

(19)

Voor slachtoffers die als kwetsbaar zijn geïdentificeerd, moeten de nodige maatregelen
worden getroffen om hen in de loop van de strafprocedure te beschermen. Op basis
van de individuele beoordeling moet in overleg met het slachtoffer en overeenkomstig
de regels inzake de beoordelingvrijheid van de rechter worden bepaald welke
maatregelen precies worden genomen. De bezorgdheid en de angsten van het
slachtoffer in verband met de procedure moeten een belangrijke factor zijn bij het
beantwoorden van de vraag of hij bijzondere maatregelen nodig heeft.

(20)

Bij de toepassing van de bepalingen van deze richtlijn moet, overeenkomstig het
Handvest van de grondrechten van de Europese Unie en het Verdrag van de Verenigde
Naties inzake de rechten van het kind van 1989, het belang van het kind voorop staan.

(21)

Bij de toepassing van de bepalingen van deze richtlijn moeten de lidstaten ervoor
zorgen dat personen met een handicap hun rechten uit hoofde van deze richtlijn

16

NL

volledig en op voet van gelijkheid met andere personen kunnen uitoefenen,
overeenkomstig het Verdrag van de Verenigde Naties inzake de rechten van personen
met een handicap, en in het bijzonder de bepalingen van dat verdrag in verband met
gelijkheid voor de wet, toegang tot de rechter, toegang tot informatie en
toegankelijkheid van gebouwen, alsook de vrijwaring van onmenselijke of
vernederende behandeling en de vrijwaring van geweld en misbruik.

NL

(22)

Het risico op verdere victimisatie door de dader dan wel als gevolg van de deelname
aan de strafprocedure moet worden beperkt door de procedure op een gecoördineerde
manier te laten verlopen, waarbij het slachtoffer met respect wordt behandeld en aldus
vertrouwen kan krijgen in de autoriteiten. Het contact met de autoriteiten moet zo vlot
mogelijk verlopen, terwijl onnodige contacten met het slachtoffer zoveel mogelijk
worden vermeden, bijvoorbeeld door ondervragingen op video op te nemen en die
video-opnamen in het strafproces als bewijs toe te laten. Rechtsbeoefenaars moeten
kunnen beschikken over zoveel mogelijk middelen om te voorkomen dat het
slachtoffer in het strafproces getraumatiseerd raakt, bijvoorbeeld als gevolg van
oogcontact met de dader, zijn familieleden, zijn medeplichtigen of het publiek. De
lidstaten worden daarom aangemoedigd om passende, haalbare en praktische
maatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat er in gerechtsgebouwen afzonderlijke
wachtkamers voor slachtoffers zijn. De bescherming van het privéleven van het
slachtoffer kan van groot belang zijn om verdere victimisatie te voorkomen en kan met
verschillende maatregelen worden bereikt, bijvoorbeeld door informatie over de
identiteit en de verblijfplaats van het slachtoffer niet of slechts in de beperkte mate vrij
te geven. Vooral kinderen die slachtoffer zijn, moeten worden beschermd,
bijvoorbeeld door de naam van het kind niet bekend te maken.

(23)

Als er overeenkomstig deze richtlijn een voogd en/of een vertegenwoordiger voor het
kind moet worden aangesteld, mogen deze functies door dezelfde persoon of door een
rechtspersoon, een instelling of een autoriteit worden uitgeoefend.

(24)

Alle ambtenaren die in het kader van strafprocedures met slachtoffers in contact
kunnen komen, moeten worden opgeleid om de behoeften van slachtoffers te
onderkennen en daarop adequaat te reageren. Die opleiding moet bestaan uit een
basismodule en vervolgmodules op een niveau dat aangepast is aan hun contact met
het slachtoffer. Indien nodig moeten zij een gespecialiseerde opleiding krijgen.

(25)

De lidstaten moeten organisaties uit het maatschappelijk middenveld, onder meer
erkende en actieve niet-gouvernementele organisaties die werken met slachtoffers van
misdrijven, stimuleren en nauw met hen samenwerken, meer bepaald in het kader van
beleidsinitiatieven, voorlichtings- en bewustwordingscampagnes, onderzoeks- en
onderwijsprogramma's en opleiding, alsook bij het toezien op en evalueren van de
impact van maatregelen ter bescherming en ondersteuning van slachtoffers van
misdrijven.

(26)

Aangezien de doelstelling gemeenschappelijke minimumnormen vast te stellen niet
voldoende door de lidstaten eenzijdig op nationaal, regionaal of lokaal niveau kan
worden verwezenlijkt en derhalve vanwege de omvang en effecten van de maatregelen
beter op het niveau van de Unie kan worden bereikt, kunnen het Europees Parlement
en de Raad overeenkomstig het in artikel 5 van het Verdrag betreffende de Europese
Unie neergelegde subsidiariteitsbeginsel maatregelen nemen. Overeenkomstig het in

17

NL

hetzelfde artikel neergelegde evenredigheidsbeginsel, gaat deze richtlĳn niet verder
dan wat nodig om die doelstelling te verwezenlijken.
(27)

De bij de toepassing van deze richtlijn verwerkte persoonsgegevens moeten worden
beschermd overeenkomstig Kaderbesluit 2008/977/JBZ van de Raad van
27 november 2008 over de bescherming van persoonsgegevens die worden verwerkt
in het kader van de politiële en justitiële samenwerking in strafzaken22 en
overeenkomstig de beginselen die zijn vastgelegd in het Verdrag van de Raad van
Europa van 28 januari 1981 tot bescherming van personen met betrekking tot de
geautomatiseerde verwerking van persoonsgegevens, dat door alle lidstaten is
geratificeerd.

(28)

De bepalingen in andere EU-besluiten in verband met de specifieke behoeften van
bijzonder kwetsbare slachtoffers die in ruimere bescherming voorzien, worden door
deze richtlijn onverlet gelaten.

(29)

[Overeenkomstig de artikelen 1, 2, 3 en 4 van het Protocol betreffende de positie van
het Verenigd Koninkrijk en Ierland ten aanzien van de ruimte van vrijheid, veiligheid
en recht, gehecht aan het Verdrag betreffende de Europese Unie en het Verdrag
betreffende de werking van de Europese Unie, hebben het Verenigd Koninkrijk en
Ierland te kennen gegeven dat zij aan de vaststelling en toepassing van deze richtlijn
wensen deel te nemen] OF [Onverminderd artikel 4 van het Protocol betreffende de
positie van het Verenigd Koninkrijk en Ierland ten aanzien van de ruimte van vrijheid,
veiligheid en recht, gehecht aan het Verdrag betreffende de Europese Unie en het
Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, nemen het Verenigd
Koninkrijk en Ierland niet deel aan de vaststelling van deze richtlijn, die derhalve niet
bindend is voor, noch van toepassing is in deze lidstaten]23.

(30)

Overeenkomstig de artikelen 1 en 2 van het Protocol betreffende de positie van
Denemarken, gehecht aan het Verdrag betreffende de Europese Unie en het Verdrag
betreffende de werking van de Europese Unie, neemt Denemarken niet deel aan de
vaststelling van deze richtlijn, die derhalve niet bindend is voor, noch van toepassing
is in deze lidstaat,

HEBBEN DE VOLGENDE RICHTLIJN VASTGESTELD:

Hoofdstuk 1
INLEIDENDE BEPALINGEN
Artikel 1
Doelstellingen
Deze richtlijn heeft tot doel ervoor te zorgen dat alle slachtoffers van misdrijven passende
bescherming en steun krijgen, aan de strafprocedure kunnen deelnemen en zonder enige

22
23

NL

PB L 350 van 30.12.2008, blz. 60.
De definitieve formulering van deze overweging van de richtlijn zal afhangen van de definitieve positie
van het Verenigd Koninkrijk en Ierland, overeenkomstig de bepalingen van Protocol (Nr. 21).

18

NL

discriminatie in alle contacten met overheidsinstanties, diensten voor slachtofferhulp of
diensten voor herstelrecht op een respectvolle, tactvolle en professionele manier als
slachtoffer worden erkend en bejegend.
Artikel 2
Definities
In deze richtlijn wordt verstaan onder:
a)

„slachtoffer”:
i)

een natuurlijke persoon die als direct gevolg van een misdrijf schade, met
inbegrip van lichamelijk of geestelijk letsel, geestelijke pijn of economische
schade, heeft geleden;

ii)

de familieleden van een persoon die als gevolg van een misdrijf is overleden;

b)

„familieleden”: de echtgenoot, de levenspartner, de geregistreerde partner, de
bloedverwanten in rechte lijn, de broers en zusters, en de personen die van het
slachtoffer afhankelijk zijn;

c)

„levenspartner”: een persoon met wie het slachtoffer duurzaam en ononderbroken
samenwoont, zonder dat die relatie bij een autoriteit is geregistreerd;

d)

„geregistreerde partner”: de partner waarmee het slachtoffer overeenkomstig de
wetgeving van een lidstaat een geregistreerd partnerschap heeft gesloten;

e)

„herstelrecht”: activiteiten die als doelstelling hebben het slachtoffer en de dader
samen te brengen om tussen hen een minnelijke schikking te bereiken over de wijze
waarop de schade die het gevolg is van het misdrijf kan worden hersteld;

f)

„kind”: een persoon die jonger is dan achttien jaar;

g)

„persoon met een handicap”: een persoon met een lichamelijke, geestelijke,
intellectuele of zintuiglijke beperking die hem in wisselwerking met diverse
drempels kan beletten volledig, effectief en op voet van gelijkheid met anderen in de
samenleving te participeren.

Hoofdstuk 2
VERSTREKKEN VAN INFORMATIE EN STEUN
Artikel 3
Recht op informatie bij het eerste contact met een bevoegde autoriteit
De lidstaten zorgen ervoor dat het slachtoffer zonder onnodige vertraging bij zijn eerste
contact met de autoriteit die bevoegd is om een klacht in verband met een misdrijf te
ontvangen, informatie krijgt over het volgende:

NL

19

NL

a)

waar en hoe kan het slachtoffer een klacht in verband met een misdrijf indienen?;

b)

tot welke diensten of organisaties kan het slachtoffer zich wenden om hulp te
krijgen?;

c)

welk soort hulp kan het slachtoffer krijgen?;

d)

hoe verlopen de procedures na het indienen van een klacht in verband met een
misdrijf en welke rol speelt het slachtoffer in die procedures?;

e)

hoe en onder welke omstandigheden kan het slachtoffer bescherming krijgen?;

f)

in hoeverre en onder welke voorwaarden heeft het slachtoffer recht op juridisch
advies, rechtsbijstand of andere soorten advies?;

g)

in hoeverre en onder welke voorwaarden heeft het slachtoffer recht op
schadeloosstelling en binnen welke termijnen moet de vordering daartoe worden
ingesteld?;

h)

op welke bijzondere regelingen kan het slachtoffer zich ter bescherming van zijn
belangen beroepen wanneer het in een andere lidstaat woont?;

i)

waar kan het slachtoffer klacht indienen als zijn rechten niet worden geëerbiedigd?;

j)

bij wie kan het slachtoffer zich informeren over zijn zaak?.
Artikel 4
Recht op informatie over de zaak

1.

2.

NL

De lidstaten zorgen ervoor dat het slachtoffer in kennis wordt gesteld van zijn recht
de volgende informatie over zijn zaak te ontvangen, en dat hij deze informatie
ontvangt als hij de wens daartoe kenbaar heeft gemaakt:
a)

alle beslissingen, met inbegrip van de daaraan ten grondslag liggende redenen,
waarmee een einde komt aan de strafprocedure die is ingesteld naar aanleiding
van de klacht van het slachtoffer in verband met een misdrijf, zoals de
beslissing om het onderzoek of de vervolging niet voort te zetten of te
beëindigen of de eindbeslissing in het proces, waaronder de uitspraak;

b)

informatie waardoor het slachtoffer de stand kan kennen van de strafprocedure
die is ingesteld naar aanleiding van de klacht van het slachtoffer in verband
met een misdrijf, behalve in uitzonderlijke gevallen waar het goede verloop
van de zaak nadelig kan worden beïnvloed;

c)

de datum en de plaats van het proces.

De lidstaten zorgen ervoor dat het slachtoffer de mogelijkheid krijgt zich op de
hoogte te laten stellen op het ogenblik van de invrijheidstelling van de persoon die
wegens het tegen hen gepleegde misdrijf wordt vervolgd of is veroordeeld. Het
slachtoffer ontvangt deze informatie als hij de wens daartoe kenbaar heeft gemaakt.

20

NL

3.

De lidstaten zorgen ervoor dat het slachtoffer dat verklaart dat hij de in de leden 1
en 2 bedoelde informatie niet wenst te ontvangen, die informatie niet ontvangt.
Artikel 5
Recht te verstaan en te worden verstaan

De lidstaten nemen maatregelen om ervoor te zorgen dat het slachtoffer tijdens al zijn
contacten met overheidsinstanties in de strafprocedure verstaat wat gezegd wordt en zelf ook
kan worden verstaan, onder meer wanneer door die instanties informatie wordt verstrekt.
Artikel 6
Recht op vertolking en vertaling

NL

1.

De lidstaten zorgen ervoor dat het slachtoffer dat de taal van de strafprocedure niet
spreekt of verstaat, indien hij dit wenst kosteloos door een tolk wordt bijgestaan
tijdens gesprekken of ondervragingen in de loop van de strafprocedure voor
onderzoeks- en gerechtelijke instanties, onder meer tijdens politieverhoren, alsook
tijdens zijn deelname aan rechtszittingen en eventueel noodzakelijke tussentijdse
zittingen.

2.

Om ervoor te zorgen dat het slachtoffer zijn rechten in de strafprocedure kan
uitoefenen, zorgen de lidstaten ervoor dat hij in alle andere gevallen overeenkomstig
zijn behoeften en zijn rol in die procedure op zijn verzoek kosteloos door een tolk
wordt bijgestaan.

3.

In voorkomend geval kan gebruik worden gemaakt van communicatietechnologie
zoals videoconferentie, telefoon of het internet, tenzij de aanwezigheid van de tolk
ter plaatse vereist is om te waarborgen dat het slachtoffer zijn rechten kan uitoefenen
of de procedure kan verstaan.

4.

De lidstaten zorgen ervoor dat het slachtoffer dat de taal van de strafprocedure niet
verstaat of spreekt, indien hij dit wenst kosteloos vertalingen van de volgende
informatie ontvangt, voor zover die informatie voor het slachtoffer toegankelijk is:
a)

de klacht in verband met het misdrijf bij de bevoegde autoriteit;

b)

alle beslissingen waarmee een einde komt aan de strafprocedure in verband
met het misdrijf dat door het slachtoffer is aangegeven, met ten minste een
samenvatting van de daaraan ten grondslag liggende redenen;

c)

informatie die overeenkomstig hun behoeften en hun rol in die procedure van
vitaal belang is om hun rechten in die procedure uit te oefenen.

5.

De lidstaten zorgen ervoor dat er een procedure of mechanisme bestaat om te
controleren of het slachtoffer de taal van de strafprocedure spreekt en verstaat en of
hij vertalingen en de bijstand van een tolk nodig heeft.

6.

De lidstaten zorgen ervoor dat het slachtoffer het recht heeft volgens de toepasselijke
nationale procedures een besluit aan te vechten waarbij wordt vastgesteld dat er geen
vertolking of vertaling nodig is en, wanneer vertolking en vertaling zijn verstrekt, de

21

NL

mogelijkheid heeft om een klacht te formuleren omdat de kwaliteit van de vertolking
onvoldoende is om zijn rechten uit te oefenen of de procedure te verstaan.
Artikel 7
Recht op slachtofferhulp
1.

De lidstaten zorgen ervoor dat het slachtoffer en zijn familieleden overeenkomstig
hun behoeften kosteloos toegang hebben tot vertrouwelijke slachtofferhulp.

2.

Slachtofferhulp omvat minimaal het volgende:
a)

informatie en advies over de rechten van het slachtoffer, onder meer over de
toegang tot de schadeloosstellingsregeling van de overheid wegens schade ten
gevolge van misdrijven, en over hulp in verband met zijn rol in de
strafprocedure, onder meer ter voorbereiding op het bijwonen van het proces;

b)

informatie over gespecialiseerde diensten en, indien nodig, doorverwijzing
daarnaar;

c)

emotionele en psychologische steun;

d)

advies in verband met financiële en praktische kwesties in de nasleep van het
misdrijf.

3.

De lidstaten bevorderen dat het slachtoffer door de autoriteit waarbij de klacht is
ingediend en door andere betrokken instanties wordt doorverwezen naar een dienst
voor slachtofferhulp.

4.

De lidstaten bevorderen niet alleen de oprichting of de ontwikkeling van algemene
diensten voor slachtofferhulp, maar ook van gespecialiseerde hulpdiensten.

Hoofdstuk 3
DEELNAME AAN DE STRAFPROCEDURE
Artikel 8
Recht van het slachtoffer om een bevestiging te krijgen van zijn klacht
De lidstaten zorgen ervoor dat het slachtoffer een schriftelijke bevestiging krijgt van de klacht
die hij indient bij een bevoegde autoriteit van de lidstaat.
Artikel 9
Recht te worden gehoord
De lidstaten zorgen ervoor dat het slachtoffer in de loop van de strafprocedure kan worden
gehoord en bewijselementen mag aandragen.

NL

22

NL

Artikel 10
Rechten in geval van een beslissing tot niet-vervolging
1.

De lidstaten zorgen ervoor dat het slachtoffer het recht heeft beroep aan te tekenen
tegen een beslissing tot niet-vervolging.

2.

De lidstaten zorgen ervoor dat het slachtoffer voldoende informatie krijgt om te
kunnen beslissen of hij beroep aantekent tegen een beslissing tot niet-vervolging.

Artikel 11
Recht op waarborgen in het kader van bemiddeling en andere vormen van herstelrecht
1.

2.

De lidstaten stellen normen vast om het slachtoffer te vrijwaren van intimidatie of
verdere victimisatie, die bij bemiddeling of andere herstelrechtelijke activiteiten in
acht moeten worden genomen. Die normen omvatten minimaal het volgende:
a)

op bemiddeling of herstelrecht wordt alleen een beroep gedaan als dit in het
belang is van het slachtoffer en gebaseerd is op zijn vrije en geïnformeerde
toestemming; die toestemming kan te allen tijde worden ingetrokken;

b)

alvorens toe te stemmen in deelname aan het herstelproces, krijgt het
slachtoffer volledige en objectieve informatie over het proces en de mogelijke
resultaten daarvan, alsook informatie over de procedures om toe te zien op de
tenuitvoerlegging van de overeenkomst;

c)

de verdachte of de dader moet de verantwoordelijkheid voor zijn daden hebben
aanvaard;

d)

de overeenkomst komt vrijwillig tot stand en wordt in de verdere
strafprocedure in aanmerking genomen;

e)

wat wordt besproken in een bemiddeling of ander herstelproces dat niet in het
openbaar verloopt, is vertrouwelijk en wordt bijgevolg niet bekendgemaakt,
tenzij de partijen daarin toestemmen of dit door het nationale recht wordt
vereist op grond van een hoger openbaar belang.

De lidstaten bevorderen de doorverwijzing van zaken naar bemiddelingsdiensten of
diensten voor herstelrecht, onder meer door middel van protocollen waarin de
voorwaarden voor doorverwijzing zijn vastgelegd.
Artikel 12
Recht op rechtsbijstand

De lidstaten zorgen ervoor dat het slachtoffer volgens de toepasselijke nationale procedures
toegang heeft tot rechtsbijstand, wanneer hij de status heeft van partij in de strafprocedure.

NL

23

NL

Artikel 13
Recht op vergoeding van de kosten
De lidstaten bieden het slachtoffer dat deelneemt aan de strafprocedure, volgens de
toepasselijke nationale procedures de mogelijkheid om de daaruit voortvloeiende kosten
vergoed te krijgen, met inbegrip van de kosten van het bijwonen van het proces.
Artikel 14
Recht op teruggave van voorwerpen
De lidstaten zorgen ervoor dat voorwerpen van het slachtoffer die kunnen worden
teruggegeven en die in de loop van de strafprocedure in beslag waren genomen, onverwijld
aan hem worden teruggegeven, tenzij deze voorwerpen nog nodig zijn voor de strafprocedure.
Artikel 15
Recht op een beslissing inzake schadeloosstelling door de dader in het kader van de
strafprocedure
1.

De lidstaten waarborgen het slachtoffer het recht om in het kader van de
strafprocedure binnen een redelijke termijn een beslissing te verkrijgen inzake
schadeloosstelling door de dader.
De eerste alinea is niet van toepassing wanneer het nationale recht erin voorziet dat
teruggave of schadeloosstelling in een ander kader geschiedt.

2.

De lidstaten treffen maatregelen om de dader ertoe aan te zetten het slachtoffer op
passende wijze schadeloos te stellen.
Artikel 16
Rechten van slachtoffers die in een andere lidstaat wonen

1.

De lidstaten zorgen ervoor dat hun bevoegde autoriteiten passende maatregelen
kunnen treffen om de problemen die het gevolg zijn van het feit dat het slachtoffer in
een andere lidstaat woont dan die waar het misdrijf is gepleegd, zo beperkt mogelijk
te houden, in het bijzonder voor wat betreft het verloop van de procedure. Daartoe
moeten de autoriteiten van de lidstaat waar het misdrijf is gepleegd:
– een verklaring kunnen afnemen van het slachtoffer onmiddellijk nadat de klacht in
verband met het misdrijf bij de bevoegde autoriteit is ingediend;
– voor het verhoor van het slachtoffer dat in het buitenland woont zoveel mogelijk
gebruik kunnen maken van de bepalingen inzake videoconferentie en
telefoonconferentie die zijn opgenomen in de Overeenkomst betreffende de
wederzijdse rechtshulp in strafzaken tussen de lidstaten van de Europese Unie van
29 mei 2000.

2.

NL

De lidstaten zorgen ervoor dat het slachtoffer van een misdrijf dat gepleegd is in een
andere lidstaat dan die waar hij woont, bij de bevoegde autoriteiten van de lidstaat
van zijn woonplaats een klacht kan indienen indien hij dat niet heeft kunnen doen in

24

NL

de lidstaat waar het misdrijf is gepleegd of, bij een misdrijf dat op grond van het
nationale recht als ernstig wordt aangemerkt, indien hij dat niet wenst te doen in die
lidstaat.
3.

Onverminderd de bevoegdheid van de lidstaat waar de klacht is ingediend, zendt de
bevoegde autoriteit waarbij de klacht is ingediend, deze onverwijld toe aan de
bevoegde autoriteit van de lidstaat waar het misdrijf is gepleegd.

Hoofdstuk 4
ERKENNING VAN DE KWETSBAARHEID EN BESCHERMING VAN
SLACHTOFFERS
Artikel 17
Recht op bescherming
1.

De lidstaten zorgen ervoor dat er maatregelen ter beschikking staan die het
slachtoffer en zijn familieleden bescherming bieden tegen vergelding, intimidatie,
herhaalde of verdere victimisatie.

2.

De in lid 1 bedoelde maatregelen omvatten onder meer procedures voor de fysieke
bescherming van het slachtoffer en zijn familieleden, maatregelen om ervoor te
zorgen dat contact tussen de dader en het slachtoffer kan worden vermeden binnen
het gebouw waar het strafproces plaatsvindt, en maatregelen die ervoor zorgen dat
het risico dat het slachtoffer tijdens ondervragingen of verhoren als getuige
psychologische of emotionele schade oploopt, tot een minimum wordt beperkt en dat
zijn veiligheid en waardigheid gegarandeerd zijn.
Artikel 18
Vaststelling wie kwetsbare slachtoffers zijn

1.

2.

3.

NL

Voor de toepassing van deze richtlijn worden de volgende categorieën slachtoffers
vanwege hun persoonlijke kenmerken geacht kwetsbaar te zijn:
a)

kinderen;

b)

personen met een handicap.

Voor de toepassing van deze richtlijn worden de volgende categorieën slachtoffers
geacht kwetsbaar te zijn gelet op de aard van het misdrijf of het soort misdrijf dat is
gepleegd:
a)

slachtoffers van seksueel geweld;

b)

slachtoffers van mensenhandel.

De lidstaten zorgen ervoor dat alle andere slachtoffers tijdig een individuele
beoordeling krijgen volgens de toepasselijke nationale procedures, waarbij wordt
nagegaan of zij gelet op hun persoonlijke kenmerken of gelet op de omstandigheden

25

NL

of de aard van het misdrijf of het soort misdrijf kwetsbaar zijn voor secundaire en
herhaalde victimisatie of intimidatie.
4.

De lidstaten zorgen ervoor dat alle slachtoffers die op grond van de leden 1, 2 en 3
kwetsbaar worden geacht, tijdig een individuele beoordeling krijgen volgens de
toepasselijke nationale procedures, waarbij wordt nagegaan of voor hen de in de
artikelen 21 en 22 bedoelde bijzondere maatregelen moeten worden genomen. Bij die
beoordeling wordt rekening gehouden met de wensen van het kwetsbare slachtoffer,
met inbegrip van zijn wens dat er geen bijzondere maatregelen worden genomen.

5.

De beoordeling kan naar gelang van de ernst van het misdrijf en de schade die het
slachtoffer kennelijk heeft geleden, meer of minder uitgebreid zijn.
Artikel 19
Recht contact tussen slachtoffer en dader te vermijden

De lidstaten voeren geleidelijk aan de nodige voorwaarden in om het mogelijk te maken dat
contact tussen het slachtoffer en de verdachte wordt vermeden in alle ruimten waar het
slachtoffer persoonlijk contact kan hebben met overheidsinstanties ingevolge zijn status van
slachtoffer en in het bijzonder in het gebouw waar het strafproces plaatsvindt.
Artikel 20
Recht op bescherming van het slachtoffer tijdens ondervragingen in het strafonderzoek
De lidstaten zorgen ervoor dat:
a)

het slachtoffer zonder onnodige vertraging wordt ondervraagd nadat bij de bevoegde
autoriteiten de klacht in verband met het misdrijf is ingediend;

b)

het aantal ondervragingen van het slachtoffer zo beperkt mogelijk wordt gehouden en
ondervragingen alleen plaatsvinden als dat strikt noodzakelijk is voor de
strafprocedure;

c)

het slachtoffer zich mag laten vergezellen door zijn wettelijke vertegenwoordiger of
een persoon naar keuze, tenzij met betrekking tot die persoon een gemotiveerde
beslissing in tegengestelde zin is genomen.
Artikel 21
Recht op bescherming van kwetsbare slachtoffers in de loop van de strafprocedure

1.

De lidstaten zorgen ervoor dat op grond van de in artikel 18, lid 4, bedoelde
individuele beoordeling en de regels die zijn ontleend aan de rechterlijke
beoordelingsvrijheid, ten behoeve van een in artikel 18 bedoeld kwetsbaar slachtoffer
de in de leden 2 en 3 bedoelde maatregelen worden genomen.

2.

Tijdens het strafonderzoek worden een kwetsbaar slachtoffer de volgende
maatregelen aangeboden:
a)

NL

ondervragingen van het slachtoffer in een daarvoor ontworpen of aangepaste
ruimte;

26

NL

3.

b)

ondervragingen van het slachtoffer door of via personen die daarvoor
professioneel zijn opgeleid;

c)

alle ondervragingen van het slachtoffer door dezelfde personen, tenzij dit
indruist tegen de goede rechtsbedeling;

d)

alle ondervragingen van een slachtoffer van seksueel geweld door een persoon
van hetzelfde geslacht.

Tijdens het strafproces worden een kwetsbaar slachtoffer de volgende maatregelen
aangeboden:
a)

maatregelen om oogcontact tussen het slachtoffer en de verweerder te
vermijden, onder meer tijdens het optreden als getuige, door gebruik te maken
van passende middelen, waaronder communicatietechnologieën;

b)

maatregelen om ervoor te zorgen dat het slachtoffer in de rechtszaal kan
worden gehoord zonder daar aanwezig te zijn, met name door middel van
geschikte communicatietechnologieën;

c)

maatregelen om te voorkomen dat nodeloze vragen over het privéleven van het
slachtoffer worden gesteld, die geen verband houden met het misdrijf;

d)

maatregelen om de zitting achter gesloten deuren te laten plaatsvinden.

Artikel 22
Recht op bescherming van kinderen die slachtoffer zijn in de loop van de strafprocedure
Wanneer het slachtoffer een kind is, zorgen de lidstaten ervoor dat niet alleen de in artikel 21
bedoelde maatregelen worden genomen, maar ook dat:
a)

tijdens het strafonderzoek alle ondervragingen van het slachtoffer op video worden
opgenomen en dat die video-opnamen overeenkomstig het nationale recht als bewijs
in het strafproces mogen worden gebruikt;

b)

de gerechtelijke autoriteiten met het oog op het strafonderzoek en het strafproces een
bijzondere vertegenwoordiger van het slachtoffer aanwijzen, indien volgens het
nationale recht de dragers van de ouderlijke verantwoordelijkheid het kind niet
kunnen vertegenwoordigen wegens een belangenconflict tussen hen en het
slachtoffer of indien het kind niet begeleid is of van zijn familie is gescheiden.
Artikel 23
Recht op bescherming van het privéleven

1.

NL

De lidstaten zorgen ervoor dat de gerechtelijke autoriteiten tijdens het strafproces de
nodige maatregelen kunnen treffen om het privéleven en de fotografische
afbeeldingen van het slachtoffer en zijn familieleden te beschermen.

27

NL

2.

De lidstaten moedigen de media aan zelfregulerende maatregelen toe te passen met
het oog op de bescherming van het privéleven, de persoonlijke integriteit en de
persoonsgegevens van slachtoffers.

Hoofdstuk 6
ALGEMENE BEPALINGEN
Artikel 24
Opleiding van beroepsbeoefenaars
1.

De lidstaten zorgen ervoor dat de personeelsleden van de politie, het openbaar
ministerie en de gerechten algemene en gespecialiseerde opleiding krijgen op een
niveau dat aangepast is aan hun contact met het slachtoffer om hen bewust te maken
van de behoeften van het slachtoffer en hen te leren hoe zij op een onpartijdige,
respectvolle en professionele manier met het slachtoffer kunnen omgaan.

2.

De lidstaten zorgen ervoor dat de leden van de rechterlijke macht toegang hebben tot
algemene en gespecialiseerde opleiding om hen bewust te maken van de behoeften
van het slachtoffer en hen te leren hoe zij op een onpartijdige, respectvolle en
professionele manier met het slachtoffer kunnen omgaan.

3.

De lidstaten nemen maatregelen om ervoor te zorgen dat de personeelsleden van
diensten voor slachtofferhulp en diensten voor herstelrecht passende opleiding
krijgen op een niveau dat aangepast is aan hun contact met het slachtoffer en
professionele normen in acht nemen waardoor gegarandeerd wordt dat zij hun
werkzaamheden op een onpartijdige, respectvolle en professionele manier verrichten.

4.

Naar gelang van de taken van de beroepsbeoefenaar en de aard en de intensiteit van
zijn contact met het slachtoffer bestrijkt de opleiding minimaal aspecten als de
impact van een misdrijf op het slachtoffer, de risico's van intimidatie, herhaalde en
secundaire victimisatie, de manieren om die risico's te vermijden, alsmede de
beschikbaarheid en het belang van slachtofferhulp.
Artikel 25
Samenwerking en coördinatie van diensten

NL

1.

De lidstaten werken samen om een doeltreffender bescherming van de rechten en
belangen van het slachtoffer in de strafprocedure te bevorderen. Die samenwerking
kan plaatsvinden in het kader van netwerken die rechtstreeks aan het gerechtelijk
apparaat zijn gekoppeld, of via verbanden tussen diensten voor slachtofferhulp,
onder meer via ondersteuning van Europese netwerken op het gebied van
slachtofferhulp.

2.

De lidstaten zorgen ervoor dat de autoriteiten die met het slachtoffer werken of hem
hulp bieden, samenwerken om hun maatregelen ten aanzien van het slachtoffer te
coördineren en de negatieve impact van het misdrijf, de risico's van secundaire en
herhaalde victimisatie en de belasting van het slachtoffer die voortvloeit uit zijn
contacten met de rechtshandhavingsinstanties te beperken.

28

NL

Hoofdstuk 7
SLOTBEPALINGEN
Artikel 26
Omzetting
1.

De lidstaten doen de nodige wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in werking
treden om uiterlijk [twee jaar na de datum van vaststelling] aan deze richtlijn te
voldoen.

2.

De lidstaten delen de Commissie de tekst van de bepalingen van intern recht mee die
zij op het onder deze richtlijn vallende gebied vaststellen, alsmede een tabel ter
weergave van het verband tussen die bepalingen en deze richtlijn.

3.

Wanneer de lidstaten die bepalingen vaststellen, wordt in die bepalingen zelf of bij
de officiële bekendmaking ervan naar deze richtlijn verwezen. De regels voor deze
verwijzing worden vastgesteld door de lidstaten.
Artikel 27
Verstrekken van gegevens en statistieken

De lidstaten delen de Europese Commissie uiterlijk [twee jaar na de datum van vaststelling]
gegevens over de toepassing van nationale procedures in verband met de slachtoffers van
misdrijven mee.
Artikel 28
Vervanging
Kaderbesluit 2001/220/JBZ wordt vervangen voor de lidstaten die aan de vaststelling van
deze richtlijn deelnemen, onverminderd de verplichtingen van de lidstaten wat betreft de
termijnen voor de omzetting in nationaal recht.
Voor de lidstaten die aan de vaststelling van deze richtlijn deelnemen, gelden verwijzingen
naar het kaderbesluit als verwijzingen naar deze richtlijn.
Artikel 29
Inwerkingtreding
Deze richtlijn treedt in werking op de dag volgende op die van de bekendmaking ervan in het
Publicatieblad van de Europese Unie.

NL

29

NL

Artikel 30
Adressaten
Deze richtlijn is overeenkomstig de Verdragen gericht aan de lidstaten.
Gedaan te Brussel,

Voor het Europees Parlement
De voorzitter

NL

Voor de Raad
De voorzitter

30

NL