Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

25 422

Opwerking van radioactief materiaal

Nr. 204

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 juni 2017
In juni 2016 heb ik het nationale programma voor het beheer van
radioactief afval en verbruikte splijtstoffen (verder: nationale programma)
vastgesteld en naar uw Kamer en de Europese Commissie gestuurd
(Kamerstuk 25 422, nr. 149). Op 18 januari 2017 heeft de Europese
Commissie vragen gesteld over dit nationale programma. Hierbij stuur ik
u ter informatie de antwoorden op deze vragen.
I Algemene vragen en beleidsvragen
Q.1.1
In het nationale programma staat het volgende: «radioactief afval en
verbruikte splijtstof worden bovengronds opgeslagen voor een periode
van ten minste 100 jaar. Rond 2130 is geologische berging voorzien. Een
locatiekeuze is nu niet aan de orde.» Kunt u op basis hiervan toelichten
hoe Nederland aantoont dat het redelijke stappen heeft gezet ter
vervulling van haar ethische plicht om ervoor te zorgen dat toekomstige
generaties geen onnodige last ondervinden van de verbruikte splijtstof en
het radioactief afval, zoals bedoeld in artikel 1 en overweging 24 van de
richtlijn?
A.1.1
Een van de uitgangspunten van het beleid rond het beheer van radioactief
afval is dat er geen onredelijke lasten op de schouders van latere
generaties mogen worden gelegd. Dit uitgangspunt is als volgt ingevuld:
• Er is in Nederland één organisatie verantwoordelijk voor het veilig
beheren van het radioactieve afval (Centrale Opslag Voor radioactief
Afval, COVRA). Centrale opslag heeft als voordeel dat het afval op één
plaats aanwezig is (geïsoleerd) waardoor het goed beheerst, gecontroleerd en beveiligd kan worden.
• In het ontwerp van het terrein, de gebouwen en de afvalverpakkingen
is rekening gehouden met een opslagperiode van ten minste 100 jaar.
• Naast de verantwoordelijkheid voor opslag, is COVRA ook verantwoordelijk voor de toekomstige eindberging van het radioactieve afval.

kst-25422-204
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 422, nr. 204

1

•

•

•

•

•

•

•

Hierdoor wordt bij de verpakking en opslag van het afval al rekening
gehouden met de eindberging (zie ook A.1.2).
Er is een eindoplossing voorzien met mijlpalen om deze te realiseren:
rond 2100 besluitvorming over eindberging waarna rond 2130
geologische eindberging is voorzien.
Bij de overdracht van het radioactieve afval naar COVRA gaat het
juridische eigendom van het afval over naar COVRA. De afvalproducenten betalen direct aan COVRA voor alle fasen van beheer, inclusief
eindberging.
COVRA rekent een (contractueel) tarief voor alle fasen van beheer
(inclusief opslag en eindberging). Bij de implementatie van de richtlijn
is de verplichting geïntroduceerd om de kosten voor toekomstig
onderzoek naar eindberging in de tarieven van COVRA te verdisconteren. Uiteindelijke doel is dat de financiële middelen en de kennis voor
het realiseren van eindberging aanwezig zijn rond 2130.
Er worden nu nog geen onomkeerbare beslissingen over toekomstig
beheer genomen. Dit geeft volgende generaties de gelegenheid om,
met de inzichten van dat moment, beslissingen te nemen over de
uitvoering van de eindberging. Daarbij kunnen mogelijke nieuwe
ontwikkelingen (inclusief nieuwe technieken, multinationale oplossingen en ervaringen van andere landen) voor het beheer van radioactief
afval, die tijdens de periode van bovengrondse opslag beschikbaar
komen, meegenomen worden in de definitieve besluitvorming rond
2100.
De periode van bovengrondse opslag wordt gebruikt voor (zie ook
nationale programma blz. 24/25) bijvoorbeeld het afkoelen van het
afval tijdens de opslagperiode en de reductie van het uiteindelijke
volume van het afval voor eindberging door radioactief verval. Ook
wordt de periode van bovengrondse opslag gebruikt om de financiële
middelen te verwerven en te laten renderen.
Door middel van periodieke trendanalyses worden de ontwikkelingen
rond het beheer van radioactief afval gevolgd. Als de ontwikkelingen
daar aanleiding toe geven, is het mogelijk om bepaalde trajecten (zoals
onderzoek of publieksparticipatie) op het juiste moment te starten
en/of te intensiveren.
In het nationale programma is beschreven dat er een klankbordgroep
zal worden ingericht om te adviseren over de eindoplossing voor
radioactief afval. Naast (onder andere) het concreet maken van
participatie, zal deze groep gevraagd worden om aandacht te besteden
aan de mogelijke reservering van potentieel geschikte zoekgebieden
voor geologische berging.

Q.1.2
Kunt u meer informatie verstrekken over de manier waarop rekening
wordt gehouden met de onderlinge afhankelijkheid van de stappen in het
beheer van verbruikte splijtstof en radioactief afval (bv. afvalaanvaardingscriteria voor verwerking, opslag en berging), zoals bedoeld in artikel
12, lid 1, van de richtlijn?
A.1.2
In Nederland valt het radioactieve afvalbeheer onder de verantwoordelijkheid van één organisatie, COVRA (zie ook figuur E.1 van het nationale
programma). Hierdoor wordt in de acceptatiecriteria en conditionering
van het afval (scheiding, verwerking en verpakking) op een eenduidige
manier al rekening gehouden met de periode van bovengrondse opslag
en de daaropvolgende eindberging.
Indien scheiding, verwerking en verpakking door meerdere organisaties
plaatsvindt, is die eenduidigheid minder goed te realiseren. COVRA is
gedimensioneerd op de hoeveelheid radioactief afval die naar
verwachting in Nederland ontstaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 422, nr. 204

2

Q.1.3
In het nationale programma wordt omkeerbare besluitvorming
beschreven. Uit hoofde van artikel 4, lid 3, onder f), van de richtlijn moet
een empirisch onderbouwd en gedocumenteerd besluitvormingsproces
worden gevolgd. Kunt u het mechanisme beschrijven dat is ingesteld om
te voorzien in empirisch onderbouwde besluitvorming in alle stadia van
het beheer van radioactief afval (bv. veiligheidsbeoordeling/
veiligheidsanalyse)?
A.1.3
Bij elke beslissing met betrekking tot het beheer van radioactief afval
hoort een vergunningverleningtraject met een vergunningaanvraag en
alle documentatie die daarvoor nodig is. Ten behoeve van vergunningverlening wordt altijd een veiligheidsanalyse geëist (vaak in de vorm van een
veiligheidsrapport). Zie A.4.2 en A.4.3 voor een beschrijving van het
proces voor vergunningverlening voor eindberging.
Een vergunning is geldig voor onbeperkte tijd. De vergunninghouder kan
een wijziging van zijn vergunning aanvragen. Vergunningen kunnen ook
op initiatief van ANVS/bevoegd gezag ambtshalve worden aangepast.
Zie A.1.1. over omkeerbare beslissingen.
II Inventaris, concepten en plannen
Q.2.1
In het nationale programma worden vier categorieën van radioactief afval
beschreven op basis van activiteit en halveringstijd. Kunt u nadere details
verstrekken – de gehanteerde criteria voor de indeling?
A.2.1
In Nederland is één verwijderingsoptie voorzien voor al het radioactief
afval dat bij COVRA is opgeslagen: geologische berging. Het radioactieve
afval wordt in vier categorieën onderverdeeld op basis van de wijze van
verwerking en opslag bij COVRA: hoogradioactief afval, laag- en middelradioactief afval (inclusief NORM-afval1), kortlevend afval en vrijgesteld
afval. Deze categorieën zijn gebaseerd op activiteit en halfwaardetijd.
Belangrijke keuzes bij de indeling van het afval worden schematisch
weergegeven in onderstaand vereenvoudigd figuur:

1

NORM-afval: afval ontstaan uit gebruik van natuurlijke grondstoffen (Naturally Occurring
radioactive Material)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 422, nr. 204

3

Q.2.2
Rekening houdend met de inventaris van verbruikte splijtstoffen en
radioactief afval die tot dusver is verstrekt aan de Commissie, kunt u
nadere toelichting geven over de inventaris van radioactief afval, met
inbegrip van ontmantelingsafval per categorie en prognoses (bv. 2030,
2050) per categorie, zoals bedoeld in artikel 12, lid 1, onder c), van de
richtlijn?
A.2.2
In het kader van het nationale programma radioactief afval is een
afvalinventaris opgesteld (online beschikbaar via: https://
www.autoriteitnvs.nl/documenten/publicatie/2015/9/30/inventarisradioactief-afval-in-nederland). In het nationale programma radioactief
afval is deze inventaris samengevat in hoofdstuk 3 en zijn de prognoses
van de hoeveelheden hoog-, middel- en laagradioactief afval en
NORM-afval van 2013 tot 2130 in grafieken 3.6, 3.7 en 3.8 weergegeven.
Zoals te zien is in figuur 3.5 van het nationale programma, wordt het
hoog-, middel- en laagradioactief afval en een klein gedeelte van het
NORM-afval opgeslagen bij COVRA. Het grootste gedeelte van het
NORM-afval wordt onder vastgestelde voorwaarden beheerd op een
speciaal daarvoor vergunde deponie.
In Nederland wordt ontmantelingsafval niet gezien als een aparte
categorie afval met een eigen classificatie. Ontmantelingsafval wordt
ingedeeld in een van de afvalcategorieën zoals beschreven onder A.2.1.
Hierdoor is het niet mogelijk om de specifieke hoeveelheden hiervan weer
te geven.
Q.2.3
Rekening houdend met het concept en de technische oplossingen voor de
behandeling van radioactief afval en tijdelijke opslag (installaties van
COVRA, Vlissingen), kunt u nadere gegevens verstrekken over de
(bestaande en geplande) concepten en technische oplossingen voor de
andere afvalproducenten (vergunninghouders) die radioactief afval en
verbruikte splijtstoffen beheren vóór de berging (bv. verbruikte splijtstof
uit de onderzoeksreactor en kerncentrales, en van elke categorie van
radioactief afval), als bedoeld in artikel 12, lid 1, onder d), van de richtlijn?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 422, nr. 204

4

A.2.3
In het Besluit Stralingsbescherming is geregeld dat vergunninghouders
verplicht zijn om radioactieve afvalstoffen zo snel als redelijkerwijs
mogelijk af te voeren. Radioactieve afvalstoffen met een fysische
halveringstijd van minder dan 100 dagen mogen bij afvalproducenten
maximaal 2 jaar worden opgeslagen in een daartoe geschikte ruimte met
het oog op fysisch verval tot «gewone» afvalstoffen. In de vergunning
worden in dat geval voorwaarden gesteld aan deze ruimte en daarop
wordt toegezien en zo nodig gehandhaafd.
Bestraald splijtstof wordt eerst opgeslagen bij de reactoren om (voor een
in de vergunning aangegeven maximale periode) af te koelen en wordt
daarna naar COVRA overgebracht voor opslag in een speciaal ontworpen
gebouw voor hoog radioactief afval, het HABOG. Bestraald splijtstof uit de
kerncentrale Borssele wordt opgewerkt voordat het naar COVRA wordt
overgebracht. Voor de opwerking van bestraald splijtstof uit de kerncentrale Borssele is een overeenkomst gesloten met Frankrijk. Het niet verder
verwerkbare residu komt uit Frankrijk terug voor opslag bij COVRA.
III Periode na sluiting en behoud van kennis
Q.3
Rekening houdend met de opslag op lange termijn van radioactief afval
als voorkeursoptie voor het huidige beheer van radioactief afval, en in
overeenstemming met artikel 12, lid 1, onder e), van de richtlijn, kunt u
nadere informatie verstrekken over:
– de concepten/plannen (met inbegrip van de verantwoordelijkheden) en
termijnen voor de periode na sluiting van de geplande bergingsfaciliteit voor radioactief afval (zie punt E.1.2 van het nationale programma,
waarin het volgende staat: «post-operationele fase: na sluiting van de
berging zal er waarschijnlijk (1) een periode van indirecte controle zijn,
gevolgd door (2) een periode waarin geen controle meer is.»); en
– de manier waarop de kennis over de bergingsfaciliteit zal worden
behouden op langere termijn?
A.3
De periode na sluiting van de eindberging en het behoud van kennis op
de lange termijn is in grote lijnen ingevuld. Na de operationele fase van
de terugneembare eindberging is een, mogelijk gefaseerde, hermetische
afsluiting voorzien. Of na de operationele fase en hermetische afsluiting
nog een periode van monitoring (indirecte controle) en inspectie nodig is,
zal blijken uit de operationele fase en uit ervaringen hiermee in het
buitenland.
De manier waarop kennis over de bergingsfaciliteit wordt behouden op de
langere termijn, is onderwerp van internationaal onderzoek. Ook hiervoor
geldt dat Nederland leert van ervaringen in het buitenland.
Voor beide onderwerpen geldt dat daar voor het moment van besluitvorming over toekomstig beheer nog het nodigde onderzoek naar gedaan
moet worden.
IV Transparantie
In het nationale programma staat dat «uit onderzoek bij dit nationale
programma blijkt dat het nu niet zinvol is om publieksparticipatie rondom
eindberging te starten» (zie punt 6.2.3), dus:
Q.4.1
Gelieve een kopie van deze onderzoeken te verstrekken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 422, nr. 204

5

A.4.1
Alle onderzoeken die zijn gedaan in het kader van het nationale
programma zijn online beschikbaar op de website van de ANVS
(www.anvs.nl). Het onderzoek naar publieksparticipatie «Bouwstenen voor
participatie. Visie op publieksparticipatie bij de besluitvorming over
langdurig beheer van radioactief afval.» is te vinden via deze link:
https://www.autoriteitnvs.nl/onderwerpen/nationale-programmaradioactief-afval/documenten/publicatie/2015/9/30/rathenau-rapportbouwstenen-voor-participatie.
Q.4.2
Kunt u nader ingaan op het nationale beleid/proces waarmee wordt
gewaarborgd dat de nodige informatie met betrekking tot activiteiten/
faciliteiten (en met name berging) voor het beheer van alle types
verbruikte splijtstof en radioactief afval ter beschikking wordt gesteld aan
werknemers en het publiek, zoals bedoeld in artikel 12, lid 1, onder j), van
de richtlijn – bv. wie verstrekt informatie, wanneer en aan wie, voorbeeld
van een specifiek project.
A.4.2
Aan publiek en werknemers wordt informatie met betrekking tot de
activiteiten en faciliteiten voor het beheer van radioactief afval via
verschillende kanalen ter beschikking gesteld.
Beleidsbeslissingen en (internationale) rapportages over beheer van
radioactief afval worden aan het parlement gestuurd. De behandeling van
de stukken vindt plaats in openbaarheid. Deze stukken zijn beschikbaar
voor iedere belangstellende, mits veiligheid & beveiliging dat toelaat.
Aan publicatie van nieuwe regelgeving zijn in Nederland specifieke eisen
gesteld in de zogenoemde Bekendmakingswet. Alle nieuwe regelgeving
wordt gepubliceerd op het Internet, in het Staatsblad en de Staatscourant.
Deelname van het publiek is gegarandeerd bij de voorbereiding van de
beschikking op iedere aanvraag om een vergunning voor opslag of
berging van radioactief afval door middel van de procedures die zijn
voorgeschreven in de Algemene wet bestuursrecht.
Zoals is aangegeven in A.1.3 worden ontwerpvergunningen voor
activiteiten met milieugevolgen, zoals eindberging, ter inzage gelegd en is
inspraak hierop mogelijk. Daarna is het mogelijk voor belanghebbenden
om in beroep te gaan tegen het besluit. Ook over vergunningen kan het
parlement vragen stellen en in debat treden met de verantwoordelijk
Minister(s).
Alle vergunningen die de ANVS verleent, worden gepubliceerd op de
website van de ANVS (www.anvs.nl).
Naast bovengenoemde publiek toegankelijke informatie geven zowel
COVRA als ANVS informatie over het beheer van radioactief afval op hun
websites (www.covra.nl en www.anvs.nl). ANVS heeft het geven van
publieksvoorlichting over nucleaire veiligheid en stralingsbescherming als
een van haar wettelijke taken.
Transparantie en communicatie zijn een materieel onderwerp voor
COVRA. COVRA geeft iedere geïnteresseerde feitelijke en objectieve
informatie over radioactiviteit en het radioactief afval dat in haar
faciliteiten wordt opgeslagen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 422, nr. 204

6

COVRA besteedt veel aandacht aan communicatie met haar stakeholders.
Een belangrijk instrument voor informatievoorziening is een rondleiding
door de COVRA gebouwen. Het aantal bezoekers per jaar is een kritische
prestatie indicator. COVRA wil daarmee een positieve dialoog over
radioactief afval stimuleren. Uiteraard bestaat de communicatie daarnaast
uit het reageren op wensen, suggesties en aanbevelingen van klanten en
vanuit de samenleving.
Ook intern communiceert COVRA open en transparant. COVRA streeft
ernaar om de medewerkers van alle relevante bedrijfsactiviteiten op de
hoogte te houden.
Q.4.3
Kunt u nader ingaan op de manier waarop voor publieksparticipatie wordt
gezorgd (inclusief termijnen) bij de ontwikkeling van een bergingsfaciliteit
voor het radioactief afval dat in Nederland wordt geproduceerd tussen nu
en de sluiting van de kerncentrale in Borssele in 2033?
A.4.3
Uit onderzoek (zie A.4.1) bij dit nationale programma blijkt dat het nu niet
zinvol is om publieksparticipatie rondom eindberging te starten. Door het
ontbreken van concrete besluitvorming over de wijze waarop en waar
radioactief afval geborgen gaat worden, ontbreekt voor veel burgers de
urgentie tot participeren. Hierdoor is het inrichten van een participatieproces rond eindberging op dit moment niet opportuun. Ontwikkelingen
in binnen- en buitenland kunnen hier verandering in brengen. Door
middel van de periodieke trendanalyses worden de ontwikkelingen rond
het beheer van radioactief afval gevolgd. De klankbordgroep kan deze
trendanalyses gebruiken om de ANVS te adviseren over (o.a.) aanvangsmomenten van participatie.
Net als bij het huidige nationale programma, zal bij de actualisatie van het
nationale programma in 2025 inspraak worden georganiseerd. Na deze
publieke inspraak wordt het document behandeld in het parlement en is
daarmee een openbaar stuk.
V Kosten en financieringsregelingen
Q.5.1
Kunt u overeenkomstig artikel 12, lid 1, onder h), van de richtlijn de meest
recente (d.w.z. in de laatste vijf jaar gemaakte) kostenraming verstrekken
van het nationale programma voor het beheer van verbruikte splijtstof en
radioactief afval (bv. totale kosten van productie tot berging van radioactief afval, met inbegrip van de periode na sluiting in het tijdschema van
het programma, waaronder een opsplitsing per jaar en per afvalcategorie). Kunt u de onderliggende basis en hypothesen/veronderstellingen
voor de berekening van de onderliggende kosten voorleggen (bv.
rentevoeten, kostenstijging en verwachte inflatie)?
A.5.1
Vanwege schaalvoordelen is voorzien dat al het radioactieve afval, zowel
het hoog als het middel en laag radioactieve afval, in één eindberging
geplaatst zal worden. De kosten voor beheer kunnen grofweg worden
onderverdeeld in de kosten voor opslag en de kosten voor eindberging.
De kosten voor het bovengrondse beheer van radioactief afval bij COVRA
worden geschat op ca. € 7,5–8,5 miljoen per jaar (exclusief de kosten voor
transport en verwerking).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 422, nr. 204

7

In het onderzoeksprogramma CORA (2001) is een kostenschatting voor
eindberging in zout- en kleilagen gemaakt. De kostenschatting voor deze
eindberging wordt in het lopende onderzoeksprogramma OPERA
geactualiseerd. Dit onderzoeksprogramma zal in 2017 met een
eindrapport komen.
Thans gaat COVRA uit van een kostenschatting voor geologische
eindberging van ca. € 2 miljard (bron: jaarverslag COVRA 2016). De
voorziening die COVRA daartoe momenteel op de balans heeft
opgenomen, groeit in de periode tot 2130 (onder de in Nederland
geldende veronderstellingen voor reële groei en inflatie) tot een bedrag
binnen de gehanteerde 25% bandbreedte van dit bedrag.
Op basis van het uitgangspunt «de vervuiler betaalt» worden de geschatte
kosten voor het realiseren van een eindberging door COVRA in haar
tarieven doorberekend aan de aanbieders van het afval. De gespaarde
financiële middelen worden belegd zodat dit vermogen gedurende de
periode van bovengrondse opslag kan groeien om de opslag en de
eindberging te bekostigen. Hierbij moet in aanmerking worden genomen
dat de voorzieningen die COVRA op de balans heeft opgenomen de
toekomstige verplichtingen weergeven in reële kostenniveaus. Er wordt
uitgegaan van een gemiddelde inflatie van 2% en een reële rente van
2,3%. Deze parameters vertalen zich in een doelrendement van 4,3% op de
middelen voor opslag en eindberging. Deze voorzieningen en onderliggende parameters worden periodiek (vijfjaarlijks) getoetst.
Q.5.2
Wat zijn de toegepaste financieringsregelingen voor het beheer en de
berging van alle types radioactief afval (met inbegrip van praktijken uit het
verleden) – wie betaalt, hoeveel en wanneer? Tevens moet informatie
worden verstrekt over waar deze middelen worden aangehouden (d.w.z.
intern bij de exploitant of extern bij de staat of een andere entiteit), wie de
middelen beheert (bv. een derde) en de wijze waarop wordt gewaarborgd
dat deze middelen beschikbaar zijn wanneer nodig en dat zij uitsluitend
worden gebruikt voor het beoogde doel.
A.5.2
Bij overname van het radioactieve afval wordt COVRA volledig eigenaar
en neemt de verantwoordelijkheid hiervan over van de aanbieders.
COVRA brengt de kosten van het radioactief afvalbeheer (langetermijnopslag, eindberging) in rekening bij de aanbieders van afval in de tarieven
die de onderneming vaststelt binnen de kaders van de Kernenergiewet en
onderliggende regelgeving. COVRA heeft verschillende langetermijncontracten met de grote aanbieders van radioactief afval. Voor de kleine
aanbieders zijn de tarieven openbaar en via de website van COVRA
(http://www.covra.nl/downloads/afvalproducenten > tarieven ophaaldienst) in te zien. Bij de implementatie van de richtlijn is de verplichting
geïntroduceerd om de kosten voor toekomstig onderzoek naar
eindberging in de tarieven van COVRA te verdisconteren.
COVRA brengt de kosten in rekening op basis van inzichten ten aanzien
van kosten en verwachte rendementen. De betalingen komen dus
grotendeels vast te staan bij het aangaan van de contractuele relatie/
betaling van tarieven, op basis van de inzichten die op dat moment gelden
(met betrekking tot aan het afval verbonden kosten en rendementen). Zo
hebben in het verleden – ten tijde van de aandelenoverdracht aan de Staat
in 2001/02 – afrekeningen plaatsgevonden met de uittredende aandeelhouders, tevens producenten van radioactief afval, op basis van verwachtingen die op dat moment golden. Vorderingen op aanbieders van afval
blijven dus niet openstaan tot vele jaren na aanlevering van het afval,
waardoor betalingsrisico op deze partijen wordt gemitigeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 422, nr. 204

8

COVRA is na overdracht van het radioactief afval verantwoordelijk voor
alle stadia van beheer inclusief eindberging. Dit betekent ook dat de
financiële verplichtingen die zijn verbonden aan eeuwigdurende zorg voor
het radioactief afval komen te liggen bij COVRA. Financiële ontwikkelingen bij COVRA hebben de aandacht van de staat, o.a. vanuit diens rol
als enig aandeelhouder.
De middelen voor opslag en eindberging staan op de balans van COVRA
en zijn ondergebracht in een fonds zonder eigen rechtspersoonlijkheid
met als doel het vormen en beheren van financiële middelen voor de
bekostiging van opslag en eindberging van radioactief afval. COVRA
houdt deze middelen thans aan met een zeer risicoarm risicoprofiel,
waarbij het merendeel van de middelen wordt aangehouden in de
schatkist van het Rijk. Onder andere gelet op de lange termijn horizon is
het kabinet voornemens een ruimer beleggingsmandaat voor COVRA toe
te staan, dat naar verwachting in 2018 wordt geëffectueerd. Dit betekent
dat COVRA meer ruimte krijgt om het doelrendement op de middelen
voor opslag en eindberging te behalen. Dit beleggingsmandaat behoeft
op grond van de statuten van de onderneming goedkeuring van de
aandeelhouder, de Nederlandse staat (in casu vertegenwoordigd door het
Ministerie van Financiën). In dit nieuwe mandaat wordt gezocht naar een
evenwichtiger spreiding over verschillende asset-categorieën. Gelet op de
lange termijn horizon is enige verruiming van het investeringsreglement
mogelijk zodat COVRA in staat is het doelrendement op de middelen te
behalen.
De middelen die COVRA onder beheer heeft, kunnen enkel worden
aangewend voor het uitoefenen van COVRA’s taak: blijvend en bedrijfsmatig voorzien in de zorg voor het radioactief afval. COVRA is voor deze
specifieke taak opgericht en dit is ook de kern van de statutaire doelomschrijving. De middelen dienen dan ook voor deze taak te worden
aangewend.
Q.5.3
Gelieve het investeringsbeleid en de richtsnoeren voor het fonds te
verstrekken. Wat is voorts de meeste recente markwaarde van het fonds?
Geef een uitsplitsing van de structuur van het fonds per soort investering,
met inbegrip van de gemiddelde looptijd van elke soort investering.
A.5.3
Zoals aangegeven bij A.5.2 wordt thans een nieuw beleggingsmandaat
uitgewerkt. Het investeringsbeleid op basis van dit nieuwe mandaat moet
het huidige beleid vervangen, waarbij wordt gezocht naar een evenwichtiger spreiding over verschillende asset-categorieën. Enige verruiming van
het investeringsreglement is wenselijk, om COVRA in staat te stellen het
doelrendement op de middelen te behalen. COVRA heeft ultimo 2016 een
balanstotaal van € 242 miljoen, waarvan € 216 miljoen in liquide
middelen.
De voorziening eindberging bedraagt ultimo 2016 € 89 miljoen, het totaal
van de voorzieningen voor langetermijnopslag € 132 miljoen. De
voorziening voor groot onderhoud bedraagt € 15 miljoen. Aan de
voorzieningen wordt jaarlijks gedoteerd op basis van inkomsten van
afvalaanbieders. Daarnaast worden, zoals in A.5.1 aangegeven, de
voorzieningen voor langetermijnopslag en eindberging jaarlijks met een
rentedotatie van 4,3% opgerent. In de afgelopen jaren hebben de
rendementen op de financiële activa de jaarlijkse oprenting van de
voorziening niet elk jaar kunnen bijbenen. COVRA heeft tot op heden de
tegenvallende rendementen grotendeels kunnen opvangen door deels in
te teren op het eigen vermogen en deels door positieve resultaten op de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 422, nr. 204

9

reguliere bedrijfsvoering. Desalniettemin is het eigen vermogen ultimo
2016 negatief (- € 1,2 miljoen). Dit heeft de volle aandacht van COVRA,
door positieve resultaten op de bedrijfsvoering en een verruimd beleggingsmandaat streeft zij naar herstel van het vermogen.
5.4
De in de bovenstaande punten 5.1 en 5.3 bedoelde informatie moet alle
elementen bevatten die nodig zijn voor de Commissie om zekerheid te
verkrijgen over de geschiktheid en beschikbaarheid van financiële
middelen voor het veilig beheer van alle soorten activiteiten en faciliteiten
voor het beheer van radioactief afval – van de productie tot de berging
(inclusief na sluiting).
Q.5.5
Daarnaast moet informatie worden verstrekt over de ingestelde mechanismen voor de regelmatige evaluatie van de financieringsregelingen en
fondsen om te waarborgen dat er voldoende financiële middelen
beschikbaar zijn wanneer die nodig zijn voor de uitvoering van de
nationale programma’s. Tevens moet informatie worden verstrekt over de
ingestelde mechanismen om te waarborgen dat het principe «de vervuiler
betaalt» in acht wordt genomen: en of en onder welke voorwaarden
verplichtingen worden overgedragen van de afvalproducent naar de staat.
Is er onlangs een onafhankelijke externe controle/evaluatie uitgevoerd
van: i) de beoordeling van de kosten, ii) de financiële mechanismen en iii)
de beschikbare financiële middelen? Zo ja, gelieve de verslagen hierover
te verstrekken; zo niet, gelieve aan te geven of een dergelijke evaluatie is
gepland in de nabije toekomst.
A.5.5
Een leidend uitgangspunt voor het beleid is het principe « de vervuiler
betaalt». De mechanismen voor dit principe staan beschreven onder A.1.1
en A.5.1–3.
Als aandeelhouder kan de staat door middel van het benoemen/ontslaan
van bestuurders en commissarissen invloed uitoefenen op de onderneming. Ook moeten investeringen boven een bepaald drempelbedrag
(voor COVRA bedraagt dit € 5 miljoen) worden voorgelegd aan de
aandeelhouder voor goedkeuring. Een goede business case waarmee
recht wordt gedaan aan het principe «de vervuiler betaalt» is hierbij
leidend.
De aandeelhouder stelt daarnaast het beleggingsmandaat vast. Hiertoe
wordt de vrijheid van het bestuur ten aanzien van het beheer van de
middelen voor opslag en eindberging ingeperkt. Ook stuurt de aandeelhouder op financieel waardebehoud door middel van het vaststellen van
een normrendement op de operationele activiteiten. Dit normrendement
vormt voor de aandeelhouder houvast om de financiële resultaten van
COVRA te beoordelen.
Hieronder vindt u per categorie informatie over controles/evaluaties:
i. Onafhankelijke externe controle/evaluatie van beoordeling kosten
(+verslag hierover): Zie A.5.1–5.4. De kostenraming voor eindberging
wordt geactualiseerd in het onderzoeksprogramma OPERA. Dit
onderzoeksprogramma zal in 2017 met een eindrapport komen.
ii. Onafhankelijke externe controle/evaluatie financiële mechanisme
(+verslag hierover): De raad van commissarissen is belast met toezicht
op de onderneming. Belangrijke besluiten van het bestuur over
bijvoorbeeld nieuwe langjarige contracten worden genomen met
instemming van de raad van commissarissen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 422, nr. 204

10

iii. Onafhankelijke externe controle/evaluatie van beschikbare financiële
middelen (+verslag hierover): Het jaarverslag van COVRA is openbaar.
In het jaarverslag rapporteert de onderneming over het gevoerde
beleid en de daarmee gerealiseerde (financiële) resultaten. De
accountant geeft een controleverklaring af bij de opgestelde jaarrekening. De aandeelhouder stelt deze vast. De gespaarde financiële
middelen voor opslag en eindberging zijn onderdeel van de
jaarrekening.
VI Internationale collegiale toetsingen en overeenkomsten
Q.6.1
Welke zelfevaluaties en internationale toetsingen van het nationale
programma, als bedoeld in artikel 14, lid 3, van de richtlijn, zijn er
gepland?
A.6.1
Eind 2014 heeft het IAEA de IRRS-missie (Integrated Regulatory Review
Service) in Nederland uitgevoerd. Bij deze missie worden wet- en
regelgeving, de organisatie en de taakuitvoering van de overheid getoetst
aan de IAEA-veiligheidsnormen. In dat kader heeft de autoriteit een groot
self-assessment gedaan in 2013–2014. In 2018 zal het IAEA een follow up
missie uitvoeren om na te gaan of en hoe de aanbevelingen en suggesties
die naar aanleiding van de IRRS-missie zijn gemaakt, zijn geïmplementeerd. Een missie op het gebied van radioactief afval (ARTEMIS) is
voorzien tegelijk met de volgende IRRS-missie rond 2023.
Nederland is op grond van het «Gezamenlijk Verdrag inzake de Veiligheid
van het Beheer van Bestraalde Splijtstof en inzake de Veiligheid van het
Beheer van radioactief Afval» verplicht om elke drie jaar een nationale
rapportage op te stellen over het beheer van verbruikte splijtstoffen en
radioactief afval. Deze rapportage wordt door internationale experts
getoetst en de resultaten van deze toetsing worden besproken tijdens de
Joint Convention bijeenkomst van het IAEA.
Internationaal is Nederland via de ANVS vertegenwoordigd in
werkgroepen van OECD-NEA, WENRA, ENSREG, WASSC en HERCA. In
enkele van deze werkgroepen vinden peer-reviews plaats.
Q.6.2
Rekening houdend met de opwerking van verbruikte splijtstof die
momenteel wordt uitgevoerd in Frankrijk, gelieve de tekst van deze en
andere relevante overeenkomsten van Nederland te verstrekken overeenkomstig artikel 12, lid 1, onder k), van de richtlijn.
A.6.2
De tekst van de overeenkomst met Frankrijk is gepubliceerd in het
Tractatenblad van het Koninkrijk der Nederlanden (Trb. 2012, nr. 93, online
via: https://zoek.officielebekendmakingen.nl/trb-2012-93.html).
De Minister van Infrastructuur en Milieu,
M.H. Schultz van Haegen-Maas Geesteranus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 25 422, nr. 204

11