2021D07555

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken heeft enkele vragen en
opmerkingen over de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties van 2 februari 2021 (TK 35 570 B, nr. 16) houdende de
adviesaanvraag aan de Raad voor het openbaar bestuur (ROB) over het
verdeelvoorstel voor de herijking van het Gemeentefonds.
De voorzitter van de commissie,
Ziengs
De adjunct-griffier van de commissie,
Hendrickx

nds-tk-2021D07555

1

Inhoudsopgave

blz.

1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.

2
4
5
6
9
10
10

Inleiding
Inrichting verdeelvoorstel
Eigen inkomsten van de gemeenten
Positie van gemeenten in Groningen en Friesland
Positie van gemeenten elders
Positie van de G4 en de Waddeneilanden
Voorgenomen aanpassingen van de Fvw

1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie danken de Minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties voor de brief over de adviesaanvraag met
betrekking tot het verdeelvoorstel inzake de herijking van het gemeentefonds. Er ligt een voorlopig verdeelvoorstel voor de nieuwe integrale
verdeling van het gemeentefonds per 1 januari 2023, waarover aan de
Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) advies wordt gevraagd. De leden
van de VVD-fractie constateren dat het huidige kabinet geen besluit over
de herijking meer neemt, maar het besluit daarover voor het volgende
kabinet voorbereidt. Graag leggen de leden van de VVD-fractie de Minister
een aantal vragen voor.
De leden van de VVD-fractie zijn van mening dat er wel iets moet
gebeuren als het gaat om de herijking van het gemeentefonds, maar zien
dat het voorliggende voorstel veel vragen oproept en voor sommige
regio’s wel erg nadelig uitpakt. De leden van de VVD-fractie vragen de
Minister nader aan te geven waarom het voorstel voor de nieuwe
verdeling van het gemeentefonds een verbetering is ten opzichte van de
huidige verdeling. In welke mate is er in het huidige model sprake van
scheefheid in de verdeling van het gemeentefonds die met het nieuwe
voorstel wordt rechtgezet? Wat is daarbij de rol van sociaal domein en wat
de rol van het klassiek domein?
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Minister over de herijking van het gemeentefonds. Met de Minister
onderkennen deze leden dat de financiële positie van gemeenten onder
druk staat en dat de gevolgen van de coronacrisis deze druk nog verder
hebben vergroot. Gemeenten geven aan dat voorspelbaarheid in de
gemeentefinanciën nodig is als basis voor de lokale democratie en een
krachtig lokaal bestuur.
De leden van de CDA-fractie constateren dat de herverdeling van het
gemeentefonds extra onzekerheid met zich meebrengt, zeker als de
uitkomsten niet voldoende verklaarbaar en transparant zijn. Deelt de
Minister de opvatting dat het essentieel is dat het verdeelmodel op
zichzelf juist is en dat daarom een transparante en uitlegbare verdeling
wezenlijk is voor draagvlak onder gemeenten?
De leden van de CDA-fractie vragen of de Minister voornemens is na het
advies van de ROB een aangepast voorstel te doen. Zo ja, wat betekent dit
voor de verdere besluitvorming?
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de adviesaanvraag aangaande het verdeelvoorstel van een herijkt
gemeentefonds en de bijbehorende notitie, syntheserapport en overige
bijlagen. Deze leden hechten aan een eerlijke verdeling van het gemeentefonds dat recht doet aan de opgaven waar gemeenten voor staan. Het is
moeilijk om een discussie te voeren over herverdeling op een moment dat
veel gemeenten financiële problemen kennen. Daarom ondersteunen de
leden van de D66-fractie de verschillende acties die zijn ondernomen door
gemeenten te compenseren voor extra kosten en gederfde inkomsten als

2

gevolg van de coronacrisis, de verlenging van de tijdelijke extra middelen
voor de jeugdzorg en het bevriezen van de opschalingskorting. Deze leden
hebben echter nog wel enkele vragen aan de Minister.
De leden van de D66-fractie hechten eraan dat de ROB een gedegen
advies kan geven over het verdeelvoorstel dat recht doet aan alle partijen.
Kan de Minister aangeven of een deadline van 1 maart daarbij realistisch
is en welke ruimte er is voor eventuele verlenging, indien dat nodig is
voor een grondig advies? Kan de Minister daarnaast uitleggen welk
gevolg zij zal geven aan het advies van de ROB? Op welke wijze is de
Minister bijvoorbeeld voornemens om het voorstel voor te leggen aan de
VNG?
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van de brief over de adviesaanvraag verdeelmodel herijkt
gemeentefonds. Deze leden hebben nog enkele vragen hierover die zij
graag aan de Minister willen voorleggen. De vraag die nu terecht wordt
voorgelegd aan de ROB of de extra taken van de G4 voldoende zijn
gehonoreerd is dan ook zeer relevant. De leden van de fractie van
GroenLinks vragen de Minister of zij van plan is om na het advies van de
ROB een aangepast voorstel te doen en wat dit betekent voor de verdere
besluitvorming? Kan de Minister een nader verwacht tijdspad schetsen?
De leden van de SP-fractie hebben de resultaten van het onderzoek naar
de herverdeling van het gemeentefonds gelezen en hebben hierover nog
enkele vragen en opmerkingen. Deze leden maken zich al lange tijd grote
zorgen over de financiële positie van gemeenten. De vele bezuinigingen,
bijvoorbeeld de opschalingskorting en de bezuinigingen op het sociaal
domein van de afgelopen jaren hebben ervoor gezorgd dat (essentiële)
voorzieningen voor mensen minder worden of zelfs helemaal verdwijnen.
In de brief wordt gesproken dat gemeenten het komende jaar lucht
hebben en de genoemde leden vragen naar waar de Minister dat op
baseert, nu vele gemeenten nog altijd aangeven dat het water hen aan de
lippen staat? En hoe verhoudt zich dat tot de terechte grote zorgen dat de
gevolgen van de coronacrisis nog niet duidelijk zijn maar sommige
gemeenten, met name in Groningen en Friesland, nu wel met de angst
moeten leven dat zij eventueel nog meer bezuinigingen om hun oren
krijgen?
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de voorliggende brief. Zij delen de observaties van de Minister ten
aanzien van de uitdagingen en opgaven waar gemeenten de komende
jaren voor komen te staan. Het perspectief dat de Minister de gemeenten
biedt is naar de mening van de aan het woord zijnde leden echter
bijzonder karig. Weliswaar heeft de Minister om de gevolgen van de
coronacrisis te dempen de gemeenten voor de korte termijn enigszins
gecompenseerd, maar dat neemt niet weg dat er structurele verbeteringen in de financiering van gemeenten hard nodig zijn. Met enkel een
herverdeling van het Gemeentefonds zonder dat dat fonds wordt vergroot
zullen enkele gemeenten er op vooruitgaan, anderen juist op achteruit
gaan. Per saldo zullen de gezamenlijke gemeenten bij een gelijkblijvende
omvang van het gemeentefonds niets opschieten met een herverdeling.
Daarmee wordt de «disbalans tussen enerzijds de wettelijke verantwoordelijkheden en anderzijds de niet-toereikende financiële middelen», zoals
de VNG dat noemt, niet opgelost. Deelt u die mening? Zo ja, hoe gaat u
hier naar handelen? Acht u een structurele verhoging van het gemeentefonds nodig? Zo nee, waarom niet? Hoe oordeelt u over de woorden van
de burgemeester van Zeist «De ellende waar gemeenten in financieel
opzicht mee te kampen hebben, los je niet op door de ellende anders te
verdelen»? (Zonder verruiming gemeentefonds geen herverdeling –
Binnenlands Bestuur)

3

Beseft u dat gemeenten financieel in de touwen hangen en stuk voor stuk
aan het bezuinigen zijn? Snapt u dat hierdoor zwembaden, bibliotheken
en dorpshuizen moeten sluiten, de leefbaarheid onder druk komt te staan
en de zorg voor ouderen verder verschraalt? Waarom laat u dit gebeuren?
Nu de herverdeling van het gemeentefonds is doorgeschoven naar een
volgend kabinet en pas in 2023 plaatsvindt, is het de leden van de
PvdA-fractie niet duidelijk hoe de financiële problemen van gemeenten tot
die tijd opgelost gaan worden. Kan de Minister daar opheldering over
geven? Hoe oordeelt de Minister over de stellingname van de VNG dat
gemeenten zich genoodzaakt zien om bij gebrek aan afdoende financiële
middelen hun steun bij onder meer de woningbouwopgave of energietransitie te moeten staken?
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met zorg kennisgenomen
van het verdeelvoorstel herijkt gemeentefonds. Zij hebben behoefte aan
het stellen van nadere vragen.
De leden van de ChristenUnie-fractie zijn zich er van bewust dat de
Minister in het afgelopen jaar de gemeenten herhaaldelijk incidenteel
financieel is bijgesprongen. Dat neemt echter niet weg dat mede als
gevolg van de opschalingskorting en de tekorten in het sociaal domein, er
grote structurele financiële uitdagingen zijn bij gemeenten, waarvoor een
oplossing gevonden dient te worden. De leden van de christenUnie-fractie
zijn van mening dat gemeenten, als eerste overheid, in staat moeten
worden gesteld om hun taken goed uit te kunnen voeren en dat het
noodzakelijk is dat er financiële rust bij gemeenten komt.
De leden van de SGP-fractie hebben kennis genomen van de adviesaanvraag aan de Raad voor het openbaar bestuur inzake het verdeelmodel
gemeentefonds. Zij hebben vragen over de gevolgen voor de provincies
Groningen en Friesland.
2. Inrichting verdeelvoorstel
In het nieuwe voorstel is het aantal clusters kleiner en vervalt een aantal
maatstaven. De leden van de VVD-fractie vragen de Minister nader in te
gaan op het verkleinen van het aantal clusters en het laten vervallen van
een aantal maatstaven. Waarom is daarvoor gekozen? Waarom is er
gekozen voor het laten vervallen van bepaalde maatstaven? In hoeverre
wordt er bij de nieuwe verdeling rekening gehouden met de situatie in
krimpregio’s? In hoeverre wordt er in het nieuwe verdeelmodel rekening
gehouden met verschillen in economische groei tussen de diverse regio’s
in Nederland (Motie Veldman/Wolbert, TK 34 300 VII, nr. 28)? De leden van
de VVD-fractie vragen de Minister daarop in te gaan.
De leden van de VVD-fractie begrijpen dat als referentiejaar het jaar 2017
is gekozen om de gevolgen te bepalen. Klopt het dat het beeld nog
negatiever wordt als de herindelingen van de gemeenten in 2018 en 2019
in de plaatjes zouden zijn opgenomen? Hoe zou het er dan uit zien, zo
vragen de leden van de VVD-fractie.
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister nader in te gaan op het
zogenaamde «kip-ei-probleem»: bepalen de inkomsten de uitgaven of de
uitgaven de inkomsten. Deze leden vragen of de relatie tussen uitgaven en
inkomsten voldoende is onderzocht om hiervoor een eenduidige/
effectieve formule te vinden in het kader van de nieuwe verdeling.
De leden van de D66-fractie vinden het goed dat er advies is uitgevraagd
aan de ROB, specifiek over een mogelijk kip-ei-probleem met betrekking
tot de verrekening van de eigen inkomsten. Is dit nu voldoende onderzocht en zijn de gemaakte afwegingen goed in kaart gebracht? Onder
welke voorwaarden zou de Minister willen afwijken van de gekozen lijn,

4

als die er bijvoorbeeld toe leidt dat bepaalde gemeenten minder
ontvangen uit het Gemeentefonds, omdat zij gekozen hebben voor een
hoger voorzieningenniveau in combinatie met hogere eigen inkomsten?
Kan de Minister reflecteren of uit deze problematiek niet blijkt dat het
tevens noodzakelijk is voor een goed functionerend lokaal bestuur dat het
belastinggebied verruimd wordt?
De leden van de D66-fractie lezen in de notitie dat herverdeeleffecten in
het klassieke domein samenhangen met maatstaven waardoor
gemeenten met relatief veel recreatiewoningen een nadelig effect
ondervinden. Kan de Minister aangeven in hoeverre dat recht doet aan
veel gemeenten die juist relatief hoge uitgaven ondervinden vanwege de
recreatiewoningen op hun grondgebied? Ook de aanwezigheid van grote
bedrijfscomplexen kan negatief samenhangen met een groot nadelig
effect. Kan de Minister ingaan op eventuele verkeerde prikkelwerking die
hierdoor uit kan gaan van het gemeentefonds?
De leden van de ChristenUnie-fractie vinden het gerechtvaardigd dat
wordt onderzocht hoe de middelen voor gemeenten op een zo rechtvaardig mogelijke manier kunnen worden verdeeld. Zij zijn echter van
mening dat de herverdeeleffecten in het nu voorliggende voorstel
dusdanig negatief zijn voor Noord-Nederland, maar ook voor de grote
steden en bijvoorbeeld Oost-Brabant, dat dit niet de uiteindelijke uitkomst
kan zijn. Genoemde leden betwijfelen of het met de bestaande middelen
voor gemeenten mogelijk is om tot een rechtvaardige (her)verdeling te
komen zonder disproportionele effecten. Zij vragen de Minister hierop te
reflecteren. Tevens vragen zij hoeveel extra er nodig is om bij het
voorgestelde verdeelmodel geen enkele gemeente er een euro op
achteruit te laten gaan?
De leden vragen de Minister of de gekozen verfijning in het klassiek
domein (ter oplossing van het «kip-ei-probleem») met betrekking tot de
correctie voor eigen inkomsten en de specifieke vaste bedragen ten bate
van het benaderen van de noodzakelijke kosten voor de verdeling
plausibel is. Deze leden constateren dat het model een uitkomst geeft
waarbij juist gemeenten die reeds financieel in zwaar weer zitten
geconfronteerd worden met een negatieve uitkomst uit het verdeelvoorstel. De leden vragen de Minister hierbij of dit een gevolg kan zijn van
een dubbele verevening van Onroerende Zaak Belasting en Overige Eigen
Middelen.
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen dat de op dit moment
geschetste herverdeeleffecten zijn gebaseerd op onderzoeksjaar 2017. De
consultatie bij de VNG zal plaatsvinden op basis van het onderzoeksjaar
2019. Kan de Minister aangeven waarom de ROB niet wordt gevraagd te
adviseren op de effecten van het jaar 2019? Was het niet beter geweest
daar op te wachten, alvorens de adviesaanvraag te doen, zo vragen
genoemde leden.
3. Eigen inkomsten van de gemeenten
De leden van de VVD-fractie vragen aandacht voor de rol waarin de eigen
inkomsten van gemeenten in de verdeling worden meegenomen, met
name de rol van de OZB. In het huidige model wordt de OZB op een lager
niveau verevend dan wordt beoogd in de Financiële verhoudingswet
(Fvw), zo stelt de Minister. Wat is daarvan de reden, zo vragen deze leden.
In het voorstel wordt de mate waarin de OZB wordt verevend, verhoogd.
De leden van de VVD-fractie vragen de Minister daarop in te gaan. Wat
zijn daarvoor de redenen? De ROB staat een hogere verevening voor. Als
die hogere verevening (100%) zou worden gevolgd, wat zijn dan de
gevolgen voor de herijking, zo vragen de leden van de VVD-fractie.
De leden van de VVD-fractie lezen dat de herverdeeleffecten het gevolg
zijn van keuzes die gedurende het proces zijn gemaakt in het benaderen

5

van de kosten van gemeenten en het verevenen van eigen inkomsten.
Welke keuzes zijn gemaakt? En hoe is daarbij rekening gehouden met de
gevolgen die nu te zien zijn? De leden van de VVD-fractie willen graag
weten wat de oorzaken zijn dat de gemeenten in Fryslân, Groningen en
andere regio’s zo slecht uit de nieuwe verdeling komen. Graag een
uitgebreide uitleg. Zij vragen de Minister daarbij de verevening van de
OZB-inkomsten en overige eigen middelen te betrekken.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe de eigen inkomsten (Algemene
Eigen Middelen, AEM) zijn verevend in de voorgestelde modellen. In het
onderzoek worden de kosten van de gemeenten niet alleen verklaard met
verdeelmaatstaven, maar ook met de feitelijke omvang van de AEM zoals
de OZB of de WOZ van niet-woningen. Deze middelen worden in het
inkomstenmodel verevend. Hiermee zouden de fondsbeheerders willen
voorkomen dat gemeenten extra geld uit het gemeentefonds krijgen. Kan
deze systematiek naar de mening van de Minister leiden tot «oververevening» en daarbij horende nadelige herverdeeleffecten?
Een vraag die naar het oordeel van de leden van de GroenLinks-fractie
voor gemeenten speelt is: is de relatie tussen uitgaven en inkomsten
voldoende onderzocht om hiervoor een eenduidige / effectieve formule te
vinden in het kader van de nieuwe verdeling?
De regering schrijft, zo lezen de leden van de PvdA-fractie, dat het naar de
toekomst toe van groot belang is om de financiering van gemeenten in
breder perspectief te bezien. «Het gaat uiteindelijk om een goede balans
tussen ambities op maatschappelijke opgaven en het daartoe ter
beschikking staande instrumentarium en middelen voor gemeenten». Dat
laatste delen de leden van de PvdA-fractie. Echter zo lang de omvang van
het gemeentefonds niet toeneemt zal die balans er niet zijn. Of meent de
Minister dat een herziening van het gemeentelijk belastinggebied moet
helpen om gemeenten meer financiële ruimte te gaan bieden? Met andere
woorden moeten gemeenten meer zelf hun broek gaan ophouden door
hun inwoners zwaarder te gaan belasten? Zo ja, hoe dan? Acht u het
mogelijk dat het gemeentelijk belastinggebied wordt vergroot door ook
gebruikers van woningen weer OZB te laten betalen? Dat wordt immers
als een van de opties in het door de Minister aangehaalde rapport
«Bouwstenen voor een beter belastingstelsel. Herziening gemeentelijk
belastinggebied» genoemd. De leden van de PvdA-fractie zouden dat
overigens een zeer onwenselijke ontwikkeling vinden. Zij hopen dat de
financiële problemen van gemeenten die ontstaan zijn door onderfinanciering vanuit het Rijk niet op de bewoners worden afgeschoven. Kunt u
dit garanderen?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen naar de wijze waarop
Onroerende Zaak Belasting en de Overige Eigen Middelen in het model
zijn meegenomen. Klopt het dat er met voorliggend model momenteel
niet is gekeken of bij een vergelijkbare belastingdruk een gelijkwaardig
voorzieningenniveau kan worden gerealiseerd? Is de Minister het met
voornoemde leden eens dat dit wel het geval zou moeten zijn? Zo ja, bent
u bereid het model in elk geval hier op aan te passen, zo nee kunt u
uitleggen waarom u dit rechtvaardig acht?
4. Positie van gemeenten in Groningen en Friesland
De Minister geeft aan dat er in het voorlopige voorstel gemeenten zijn met
forse nadelige effecten, in het bijzonder geldt dat voor gemeenten in
Fryslân en Groningen. De leden van de VVD-fractie vinden met de
Minister dat het voorstel forse gevolgen heeft voor gemeenten in Fryslân
en Groningen, maar ook in andere regio’s. Het gaat hier met name om

6

regio’s en gemeenten die al voor lastige opgaven staan als het gaat om
krimp, gezondheid en werkloosheid. Wat zullen de gevolgen voor deze
gemeenten en hun inwoners in de praktijk straks zijn? Hoe kunnen de
fondsbeheerders met het oog hierop zeggen dat het voorstel een
verbetering is ten opzichte van de huidige verdeling en de voornaamste
knelpunten in de verdeling van het sociaal domein zijn opgelost? Voorts
vragen de leden van de VVD-fractie hoe de fondsbeheerders denken dat
deze gemeenten de nadelige gevolgen van dit voorstel voor een nieuwe
verdeling van het gemeentefonds kunnen opvangen? Kan op een rijtje
worden gezet wat het voor de nadeelgemeenten in Fryslân en Groningen
financieel betekent per gemeente, zowel op basis van het gebruikte
onderzoeksjaar 2017 als op basis van meer recentere jaren? Klopt het dat
het voor bijvoorbeeld de gemeente Leeuwarden 5 miljoen euro per jaar
minder betekent?
De leden van de VVD-fractie vragen welk overleg de fondsbeheerders met
de gemeenten in Groningen en Fryslân (of de verenigingen van Groningse
en Friese gemeenten, respectievelijk de VGG en de VFG) hebben gehad
dan wel nog zullen hebben? Zo ja, wat is daaruit gekomen dan wel
wanneer zal dat overleg plaatsvinden, zo vragen deze leden. Voorts
krijgen de leden van de VVD-fractie graag een reactie van de Minister op
de opinie «Helpende hand of duw over de rand?» van diverse burgemeesters en wethouders uit gemeenten in Noord-Nederland.
Gegeven de specifieke situatie van de Groningse en Friese gemeenten
overwegen de fondsbeheerders een uitzondering voor deze gemeenten in
te richten. Deze eventuele uitzondering is een expliciet onderdeel van de
adviesaanvraag aan de ROB. De leden van de VVD-fractie vragen de
Minister nader in te gaan op deze eventuele uitzondering. Aan welke
oplossing wordt gedacht? Het lijkt erop dat er gedacht wordt in de richting
van een incidentele oplossing met een ingroeipad. Dat biedt tijdelijk
soelaas. Hoe zouden gemeenten na zo’n ingroeipad de gevolgen van het
nieuwe verdeelvoorstel wel kunnen opvangen. De leden van de
VVD-fractie vragen zich af of een incidentele oplossing een oplossing voor
het probleem is en vragen zich af waarom er niet wordt gekozen voor een
structurele oplossing. Welke mogelijkheden zijn daarvoor? Wat is de
toekomstbestendigheid van het voorstel als al bij aanvang van de nieuwe
verdeling van het gemeentefonds een uitzondering moet worden gemaakt
voor gemeenten in bepaalde gebieden? Gaarne krijgen de leden van de
VVD-fractie een reactie van de Minister.
De Minister constateert zo lezen de leden van de CDA-fractie dat uit de
voorlopige uitkomsten van de herijking blijkt dat er gemeenten zijn met
forse nadelige effecten. In het bijzonder geldt dit voor gemeenten in
Fryslân en Groningen. De leden van de CDA-fractie vragen of de Minister
het aanvaardbaar acht dat het voorgestelde verdeelmodel dergelijke
onevenredige uitkomsten heeft voor een aantal gemeenten met specifieke
demografische en sociaaleconomische kenmerken.
De Minister stelt dat het niet mogelijk is om binnen de verdeling de
nadelige effecten te compenseren door het opnemen van extra of andere
maatstaven. Hoe verhoudt dat zich tot de conclusie dat enkele maatstaven
zijn komen te vervallen waar deze gemeenten bovengemiddeld baat bij
hadden, zo vragen de leden van de CDA-fractie.
Deelt de Minister de mening van de leden van de CDA-fractie dat een
verdeelsystematiek met deze resultaten inherent geen juist model kan zijn
en daarom op onderdelen herzien zou moeten kunnen worden?
Vanwege de zeer beperkte financiële draagkracht van deze gemeenten en
de specifieke sociaaleconomische structuur, waar momenteel met
verschillende programma’s ook in wordt geïnvesteerd, vinden de
fondsbeheerders het in de rede liggen de nadelige effecten voor deze
gemeenten te compenseren, zo lezen de leden van de CDA-fractie. Het
voorstel is om hiervoor tijdelijk middelen af te zonderen binnen het

7

gemeentefonds. Deze leden vragen de Minister of het afwenden van te
grote financiële nadelen van een structureel verdeelmodel kan worden
afgedaan door compensatie met een incidenteel karakter. Deelt de
Minister de mening van deze leden dat compensatie ook bij voorkeur
structureel dient te zijn?
De leden van de D66-fractie constateren dat veel gemeenten in Groningen
en Friesland een nadelig resultaat ondervinden met het nieuwe verdeelvoorstel. Welke specifieke keuzes hebben hier voornamelijk aan bijgedragen? Kan de Minister reflecteren onder welke voorwaarden het een
goede optie zou zijn om een uitzonderingspositie te hanteren voor deze
nadeelgemeenten? In hoeverre zou het dan niet logisch zijn om naar
soortgelijke regio’s te kijken die tevens in relatief grote mate nadeel
ondervinden van het nieuwe voorstel, zoals Zuid-Oost-Limburg, kustgemeenten of Noord-Oost-Brabant? Waarom zijn er niet meer gebieden
meegenomen in deze specifieke vraag in de adviesaanvraag aan de ROB?
De leden van de SP-fractie vragen naar een extra verduidelijking waarom
in het nieuwe model de Groningse en Friese gemeenten zo onevenredig
hard geraakt worden. Kan er niet worden geconcludeerd dat het model
niet passend is, als het geen recht doet aan de situatie in deze
gemeenten? Kan er geconcludeerd worden dat het vrijwel onmogelijk is
om een passend model te vinden en het daarom noodzakelijk is, ook voor
gemeenten, dat er maatwerk wordt geleverd? Hoe zou zich dat verhouden
tot de Financiële-verhoudingswet, zo vragen deze leden zich af?
De leden van de PvdA-fractie hebben met zorg en verbazing gelezen dat
het nieuwe voorliggende model voor het gemeentefonds bijzonder
ongunstig zou uitwerken voor een groot deel van de gemeenten in
Groningen en Friesland. Zij hebben daar reeds eerder schriftelijke vragen
over gesteld. Deze leden lezen ook dat de Minister zelf al inziet dat er forse
nadelige effecten voor deze gemeenten dreigen. Een onderdeel van de
adviesaanvraag aan de ROB is de vraag of er voor die gemeenten ter
compensatie afzonderlijke financiële middelen moeten worden gereserveerd. Voor de leden van de PvdA-fractie is het echter geen vraag óf deze
gemeenten gecompenseerd moeten worden maar zijn vinden dát dat
moet gebeuren. De vraag kan hooguit zijn hoe de compensatie moet
plaatsvinden. Deelt u die mening? Zo ja, kunt u de adviesaanvraag dat zo
inrichten dat de ROB gevraagd gaat worden of het voorliggend
conceptherverdelingsmodel wel geschikt is nu zoveel gemeenten er
nadeel van dreigen te ondervinden en zo ja, hoe die gemeenten gecompenseerd moeten worden? En zo nee, moet er dan niet naar een ander
verdeelmodel worden gezocht dat wel rekening houdt met de specifieke
omstandigheden waarin veel gemeenten zich bevinden?
De leden van de ChristenUnie-fractie zien dat de Minister ervoor kiest op
zoek te gaan naar manieren om de effecten van het herverdelingsmodel
voor gemeenten in de provincies Groningen en Friesland te compenseren.
Genoemde leden zouden een meer fundamentele herbezinning op het
herverdelingsmodel passender vinden, nu op dit moment al blijkt dat het
voorliggend model een substantieel aantal gemeenten onevenredig
benadeelt. Zij vrezen dat ook voor de lange termijn de ongelijkheid in dit
model zal blijven bestaan, wellicht zelfs zal vergroten. De leden zijn van
mening dat dit voorkomen moet worden., Is ook deze vraag, om een
herverdelingsmodel te ontwikkelen waarbij gemeenten in de provincies
Groningen en Friesland niet worden benadeeld, nadrukkelijk voorgelegd
aan de ROB? Zo nee, is de Minister bereid dit alsnog te doen teneinde een
valse start voor de herverdeling te voorkomen?
Uit de stukken maken de leden van de ChristenUnie-fractie op dat er in het
Noorden meer sprake is van uitkeringsontvangers, Wajong, huishoudens

8

met kinderen in de bijstand en langdurig medicijngebruik. Ook is er sprake
van vergrijzing en bevolkingsdaling. Daarnaast is de kaart voor herverdelingseffecten vergelijkbaar met de sociale kansenkaart voor Nederland. Dit
baart de leden van de ChristenUnie-fractie grote zorgen. Wordt ook deze
context door kabinet en ROB betrokken bij de besluitvorming?
De regering heeft het Actieplan Bevolkingsdaling 1 januari 2021 niet
verlengd. Biedt de situatie in met name Noord-Nederland niet aanleiding
om dit besluit te heroverwegen, zo vragen de leden van de ChristenUniefractie.
Bij motie heeft de Kamer ertoe opgeroepen voorstellen te doen voor een
op de regio’s toegespitst beleid om de opgaven als gevolg van bevolkingsdaling aan te pakken, en deze aan de Kamer aan te bieden voor
1 februari 2021. De leden van de ChristenUnie zouden graag zo spoedig
mogelijk kennis nemen van deze voorstellen.
De leden van de SGP-fractie lezen dat er volgens de Minister in het
bijzonder in Friesland en Groningen gemeenten zijn met forse nadelige
effecten. Deze leden hebben echter geconstateerd dat het adequater zou
zijn om te stellen dat vrijwel alle gemeenten in dit gebied te maken krijgen
met negatieve effecten. In hoeverre is het acceptabel dat de basis van een
nieuw verdeelmodel voor twee gehele provincies sterk negatief uitpakt en
dat lapmiddelen moeten worden ingezet om dit te corrigeren?
De leden van de SGP-fractie lezen dat de Minister voorstelt om tijdelijk
middelen af te zonderen voor de problemen van de Friese en Groninger
gemeenten. Deze leden vragen in hoeverre dat voorstel recht doet aan de
structurele problemen waarmee deze gemeenten, ook blijkens de
documenten van de Minister, te kampen hebben, zoals een zwakke
economische structuur. Wil de Minister eveneens reageren hoe zij zich
rekenschap geeft van het feit dat de noordelijke provincies onder meer
met zware lasten te maken hebben gekregen in het kader van de sociale
werkvoorziening.
De leden van de SGP-fractie vragen hoe de Minister rekening houdt met
het risico dat bij een flankerende compensatieregeling voor Friesland en
Groningen ook andere gemeenten in Nederland, die mogelijk nog hogere
negatieve effecten hebben, een beroep zullen doen op compensatie. Hoe
kan dit risico worden vermeden?
De leden van de SGP-fractie constateren dat de Minister aan de ROB
vraagt ook te adviseren over de nadeelgemeenten in Friesland en
Groningen, terwijl de ROB juist zelf al eerder had gewezen op het belang
om hier goed naar te kijken. Waarom heeft de Minister de tussentijd niet
benut om, mede ten behoeve van de besluitvorming door een nieuw
kabinet, zelf met een denkrichting te komen voor een flankerende regeling
en die ter advisering aan de ROB voor te leggen?
De leden van de SGP-fractie vragen een reactie op de kritiek van de
verenigingen van Friese en Groninger gemeenten dat de wijze waarop de
Onroerende Zaak Belasting en de Overige Eigen Middelen in het model
meegenomen zijn niet leiden tot een verdeling van het Gemeentefonds
waarbij gemeenten met op basis van een vergelijkbare belastingdruk een
gelijkwaardig voorzieningen niveau kunnen realiseren.
5. Positie van gemeenten elders
De leden van de VVD-fractie merken op dat ook gemeenten in andere
gebieden er op achteruitgaan, zoals in Zuid-Limburg en Twente. Wat is de
reden van de achteruitgang voor gemeenten in Zuid-Limburg en Twente,
zo vragen de leden van de VVD-fractie? Er zijn ook gemeenten waar
moeilijk te verklaren verschillen zichtbaar zijn. Zo zou een gemeente als
Laren 100 euro per persoon minder krijgen, en een gemeente als Blaricum
30 euro per persoon meer. Hoe is dit verschil te verklaren? Welke criteria

9

veroorzaken deze verschillen? Gaarne krijgen de leden van de VVD-fractie
een reactie van de Minister.
De leden van de PvdA-fractie vragen of er behalve de gemeenten in het
noorden van het land ook elders gemeenten zijn die vanwege de
specifieke omstandigheden waarin ook zij zich bevinden een onbillijk
nadeel van het nieuwe verdeelmodel zouden gaan ondervinden? Zo ja,
hoeveel gemeenten betreft dit?
6. Positie van de G4 en de Waddeneilanden
In de huidige verdeling, zo merken de leden van de VVD-fractie op,
hebben de G4 een specifiek vast bedrag. In de nieuwe verdeling worden
de vaste bedragen van de G4, op twee na, afgebouwd. Behouden er twee
grote gemeenten een specifiek vast bedrag? Wat is daarvan de reden, zo
vragen de leden van de VVD-fractie.
De leden van de CDA-fractie constateren dat de vaste bedragen van de G4
in het onderzoek naar de nieuwe modellen zijn beschouwd als «extra
eigen inkomsten van de G4». Deze leden vragen waarom geen nader
onderzoek is gedaan naar de onderbouwing van de vaste bedragen voor
de G4.
De leden van de D66-fractie constateren dat het een doel van de nieuwe
verdeling is geweest om de G4 en de Wadden zo goed mogelijk te
benaderen met het objectieve verdeelmodel, wat er ten aanzien van twee
van de vier grote gemeenten toe leidt dat de vaste bedragen worden
afgebouwd. Bij de gemeente Den Haag leidt dit tot een fors negatief effect
van maar liefst 115 euro per inwoner. In hoeverre is deze forse daling
meegewogen in de proportionaliteit van het afbouwen van de vaste
bedragen? Zijn hierbij bijvoorbeeld de specifieke omstandigheden van
Den Haag meegewogen als regeringshoofdstad en vestigingsplaats van
veel internationale instellingen? Is er een onderzoek gedaan naar de
hoogte en de achtergrond van de hogere nettolasten van de G4 en is deze
meegenomen in het huidige verdeelvoorstel? Zo nee, is de Minister bereid
dit alsnog te laten doen?
De leden van de GroenLinks-fractie vragen waarom geen nader onderzoek
is gedaan naar de vaste bedragen voor de G4 en de Waddeneilanden.
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat de effecten van
voorliggend herverdelingsmodel ook negatief voor de G4. Is het juist dat
de noodzaak van de specifieke G4-bedragen niet is onderzocht? Waarom
is dit niet gebeurd? Voorts vragen de leden van de ChristenUnie-fractie
waarom niet is onderzocht of hogere kosten gemeenten dwingen tot
inkomstenverhoging. Zij merken op dat ook voor de G4 de relatief hoge
lasten niet goed lijken te zijn meegenomen waardoor een onvolledig
beeld lijkt te ontstaan.
7. Voorgenomen aanpassingen van de Fvw
De Minister geeft aan, zo lezen de leden van de VVD-fractie, dat de
fondsbeheerders voornemens zijn om enkele bepalingen in de Fvw aan te
passen. Het betreft onder andere het delegeren naar lagere regelgeving
van de hoogte van het percentage waartegen de WOZ-waarde van een
gemeente wordt verevend. Wel zal er een voorhangprocedure worden
gehanteerd. De leden van de VVD-fractie vragen de Minister nader te
motiveren waarom wordt voorgesteld het hiervoor bedoelde percentage
niet meer bij wet te regelen, maar bij AMvB. Zij begrijpen dat flexibiliteit
van regelgeving hierbij een rol speelt, maar in het verleden is ervoor

10

gekozen om dit wel bij wet te regelen. Waarom zou die reden nu niet meer
gelden? De leden van de VVD-fractie vragen de Minister daarop in te
gaan.

11