Bijlage IV
Infosheet per regio

1.1 Inleiding
Ten behoeve van de voortgangsrapportage is voor iedere krimp- of anticipeerregio een infosheet
opgesteld. Doel van de infosheets is om zo feitelijk mogelijk inzicht te geven in de stand van zaken
per regio. In de infosheets wordt achtereenvolgens ingegaan op de uitvoering van het Actieplan
Bevolkingsdaling, de samenwerking in het kader van de aanpak van de (negatieve) gevolgen van
bevolkingsdaling en de wijze waarop het thema bevolkingsdaling is verankerd in beleid. De
infosheets zijn ingevuld op basis van beschikbare documentatie en interviews met contactpersonen
in de regio’s. Tot slot zijn de infosheets ter validatie voorgelegd aan deze contactpersonen. De
gevalideerde infosheets zijn opgenomen in deze bijlage.

1

1.2 Oost-Drenthe
Naam regio: Oost-Drenthe

Bron:

1. Kenschets
Type regio

Anticipeerregio

Provincie

Drenthe

Gemeenten

Emmen, Coevorden, Aa en Hunze, Borger-Odoorn

2. Uitvoering
Welke ambities zijn geformuleerd
in het actieplan?

Algemene aspecten krimp | leefbaarheid en voorzieningen


Een gezamenlijke samenhangende aanpak over meerdere bestuurslagen gericht op het
vraagstuk van demografische ontwikkelingen



Het stimuleren van de leefbaarheid en vitaliteit in wijken en dorpen d.m.v. een bottom-up
aanpak.



Actieplan
Bevolkingsdaling
(2016)

Wonen


Het versterken van een prettig woon- en leefklimaat

Ruimte & mobiliteit


Het versterken van een prettig woon- en leefklimaat

Onderwijs


Het behouden en goed bereikbaar houden van kwalitatief goede onderwijsvoorzieningen

Zorg


Het versterken van een prettig woon- en leefklimaat

2

Naam regio: Oost-Drenthe

Bron:
Economische vitaliteit & arbeidsmarkt

Wat is de voortgang/welke
resultaten zijn geboekt met
betrekking tot de acties uit
actieplan op de volgende
thema’s:


Wonen



Ruimte & mobiliteit



Onderwijs



Zorg en ondersteuning



Economische vitaliteit en
arbeidsmarkt



Inzetten op het scheppen van banen voor jongeren, ouderen en vooral lager opgeleiden,
waaronder banen over de grens



Het realiseren van hoogwaardige en betrouwbare internetverbindingen in de
buitengebieden

De regio Oost-Drenthe heeft op alle thema’s voortgang geboekt. Hierna bespreken we de
belangrijkste resultaten per thema:



Interview Henk de
Jong, Kirsten Klasen,
Kirstin Meringa,
Pascal Roemers,
Hans Scheer (23-032017)

Wonen:


De gemeente Borger-Odoorn heeft een woonvisie opgesteld waarin de gemeentelijke visie
op het wonen tot 2020 is geschetst met een doorkijk naar 2025.



De gemeenten Coevorden en Emmen werken momenteel aan een eigen woonvisie.





Met de provincie loopt het gesprek over de overstijgende vraagstukken op het thema
wonen. De regio is hierover in gesprek met de provincie Drenthe over een
herstructureringsfonds om vastgoedontwikkeling te koppelen aan investeringen in de
openbare ruimte. Dit gesprek met de provincie bevindt zich in de fase van uitwerking.
Gemeenten hebben een investeringsfonds om de centrale ruimte van dorpen te
versterken.

Economisch
programma 20172021: voor een sterke
en innovatieve regio
Vierkant voor Werk
(2016)



Woonvisie 2016+
(2016)



De daling van WOZ waardes heeft zich voortgezet

Ruimte & Mobiliteit:


De regio bevindt zich wat het thema ‘ruimte & mobiliteit’ betreft nog voornamelijk in de fase
van planvorming en programmering. Met betrekking tot het Publiek Vervoermodel zit de
regio Oost-Drenthe in de fase van realisering (in samenwerking met andere regio’s in
Noord Nederland).

Onderwijs:


De regio richt zich actief op het ondervangen van de gevolgen van leerlingendaling

3

Naam regio: Oost-Drenthe

Bron:
doormiddel van sluiting van en actieve samenwerkingsverbanden en fusies tussen
basisscholen.


In het voortgezet onderwijs verwachten drie scholen als gevolg van krimp de komende 20
jaren een afname van 2100 leerlingen. Met het oog daarop hebben zij besloten tot een
onderlinge profielverdeling van vakrichtingen voor VMBO.

Zorg en ondersteuning:




Het thema ‘zorg en ondersteuning’ heeft een plek gekregen binnen de woonvisies van alle
gemeenten binnen de regio Oost-Drenthe.
Gezondheidsachterstanden er zijn in de regio verschillende projecten opgezet voor
gezonder eten, meer bewegen en arbeidsparticipatie

Economische vitaliteit en arbeidsmarkt:


Met het sectorplan Vierkant voor Werk richt de regio Oost-Drenthe zich op de bevordering
van transities op de regionale arbeidsmarkt: van werk naar werk en van werkloosheid naar
werk. In het bijzonder worden er met dit sectorplan 900 werkloze en met werkloosheid
bedreigde mensen in kansrijke beroepen geplaatst.



Ontwikkeling Voorschool wordt in 2017 gerealiseerd

In hoeverre zijn er aanvullend op
het actieplan activiteiten
ondernomen die gericht zijn op
de aanpak van de (negatieve)
gevolgen van bevolkingsdaling?

Provincie en regio hebben samen aansluiting gezocht bij het initiatief Nederland in Balans van
vijf provincies. De regio richt zich hiermee op de sterke stad Emmen in een krimpende regio en
vraagt het Rijk om gelijkwaardige aandacht voor complementariteit en netwerkkracht van de
landsdelen.

In welke fase bevindt de regio
zich met betrekking tot de aanpak
van (negatieve) gevolgen van
bevolkingsdaling? Waaruit blijkt
dat?

Bewustwording / Visievorming / Planvorming / Programmering / Uitvoering
In zijn algemeenheid loopt de fase van bewustwording van het thema bevolkingsdaling al
langer in de regio. Echter heeft het Actieplan wel bijgedragen aan het bewustwordingsproces
van het thema krimp onder bestuurders in de regio Oost-Drenthe. Dit heeft geleid tot een
grotere bestuurlijk betrokkenheid bij dit dossier.



Interview Henk de
Jong, Kirsten Klasen,
Kirstin Meringa,
Pascal Roemers,
Hans Scheer (23-03-

4

Naam regio: Oost-Drenthe

Bron:
In het bijzonder verschilt het per beleidsdomein welke fase van toepassing is. Over het geheel
is de fase van bewustwording van toepassing maar tegelijkertijd bevindt de regio zich op
specifieke domeinen al in de fase van uitvoering. Zo bevindt de regio zich bijvoorbeeld op het
thema ‘economische vitaliteit & arbeidsmarkt’ met het Intersectoraal Regionaal Sectorplan
‘Vierkant voor werk’ voor Arbeidsmarktregio Drenthe en Hardenberg in de fase van uitvoering.

2017)

Wat zijn de belangrijkste
succesfactoren met betrekking
tot:


Samenwerking in het kader
van bevolkingsdaling



Aanpak gevolgen
bevolkingsdaling

Wat zijn de belangrijkste lessen
met betrekking tot:


Samenwerking in het kader
van bevolkingsdaling



Aanpak gevolgen
bevolkingsdaling

De regio Oost-Drenthe heeft de ambitie om de samenwerking meer interdisciplinair te maken.
Dit dient echter nog organisatorisch uitgewerkt te worden.



Interview Henk de
Jong, Kirsten Klasen,
Kirstin Meringa,
Pascal Roemers,
Hans Scheer (23-032017)



Economisch
programma 20172021: voor een sterke
en innovatieve regio
Vierkant voor Werk
(2016)

3. Samenwerking
Welke formele en informele
samenwerkingsverbanden zijn er
gericht op de realisatie van het
actieplan?



Vitaal Platteland



Vierkant voor Werk



BOCE.beleidsagenda

5

Naam regio: Oost-Drenthe
Samenwerkingsverband 1:
Vitaal Platteland

Samenwerkingsverband 2:
Vierkant voor Werk

Bron:
Welke partijen zijn hierbij
betrokken?

Gemeenten Aa & Hunze, Borger-Odoorn, Coevorden, Emmen,
provincie Drenthe, maatschappelijke partijen en bewoners



Notitie
organisatiestructuur
aanpak
bevolkingsdaling
(2016)

Wat is het doel van de
samenwerking?

Het vinden van oplossingen voor het krimpvraagstuk



Notitie
organisatiestructuur
aanpak
bevolkingsdaling
(2016)

Op welke onderwerpen
wordt samengewerkt?

Samenwerking vindt plaats op basis van drie programmalijnen:



Notitie
organisatiestructuur
aanpak
bevolkingsdaling
(2016)



Wonen & Zorg



Economie, Werkgelegenheid & Onderwijs



Mobiliteit & Bereikbaarheid

Hoe is besluitvorming
georganiseerd?

De organisatie bestaat uit een stuurgroep krimp, dat hangt
onder Vitaal Platteland. Daaronder hangen drie expertteams
(Wonen & Zorg, Economie, Werkgelegenheid & Onderwijs en
Mobiliteit & Bereikbaarheid). Vanuit een regieteam krimp. Het
regieteam houdt zich bezig met de visie op krimp voor de regio
Oost-Drenthe. De expertteams hebben als taak om
beleidsmatig te adviseren en input te leveren voor de drie
programmalijnen. De expertteams zijn ondersteunend aan het
regieteam krimp.



Notitie
organisatiestructuur
aanpak
bevolkingsdaling
(2016)

Welke partijen zijn hierbij
betrokken?

Provincie Drenthe, gemeenten Hardenberg, Emmen,
Coevorden en Hoogeveen en het Ministerie van EZ.



Economisch
programma 20172021: voor een sterke
en innovatieve regio

In de program board is de triple helix vertegenwoordigd met
naast de genoemde overheden o.a. vertegenwoordigers van

6

Naam regio: Oost-Drenthe

Bron:
Stenden Hogeschool, ROC Drenthe, grootbedrijf (Fokker) en
het mkb.

Samenwerkingsverband 3:

Vierkant voor Werk
(2016)

Wat is het doel van de
samenwerking?

Het doel van het sectorplan is het bevorderen van de
arbeidsmobiliteit in de regio: van werk naar werk en van
werkloosheid naar werk. Daarnaast moet het sectorplan de
match tussen vraag en aanbod verbeteren.



Economisch
programma 20172021: voor een sterke
en innovatieve regio
Vierkant voor Werk
(2016)

Op welke onderwerpen
wordt samengewerkt?

Arbeidsmarkt en arbeidsmobiliteit. Daarvoor wordt onder meer
gewerkt aan verbetering van de regionale bereikbaarheid en
een betere aansluiting van onderwijs met de arbeidsmarkt



Economisch
programma 20172021: voor een sterke
en innovatieve regio
Vierkant voor Werk
(2016)

Hoe is besluitvorming
georganiseerd?

Middels een Program Board



Economisch
programma 20172021: voor een sterke
en innovatieve regio
Vierkant voor Werk
(2016)

Welke partijen zijn hierbij
betrokken?

Gemeenten Borger-Odoorn, Coevorden en Emmen

Wat is het doel van de
samenwerking?

Het opstellen van een beleidsagenda voor samenwerking op het
gebied van leefbaarheid en krimp, infrastructuur , toerisme en
recreatie en omgevingswet als basis voor samenwerking in de
krimpregio

Op welke onderwerpen



Leefbaarheid en krimp

7

Naam regio: Oost-Drenthe

Bron:
wordt samengewerkt?

Hoe is besluitvorming
georganiseerd?



Recreatie en toerisme



Infrastructuur, met inzet op weg, water en spoor



Omgevingswet, (kaderstelling via één omgevingsvisie voor
Zuidoost Drenthe)

Besluitvorming vindt plaats in de stuurgroep gevormd door de
drie colleges

In hoeverre is sprake van
bindende afspraken tussen
betrokken partijen?
In hoeverre is sprake van
gezamenlijke uitvoering?
4. Verankering in beleid
In hoeverre is sprake van
gezamenlijk vastgesteld beleid op
het gebied van bevolkingsdaling?
Door wie is dit beleid
vastgesteld?
Provincie:
a) Komt bevolkingsdaling terug
in provinciaal beleid?
Waarin? Op welke wijze?
b) Zijn er op de provinciale
begroting middelen
gereserveerd voor dit beleid?
c) Is er een portefeuillehouder

a) In juni 2016 heeft de Provinciale Staten de Visie op krimp en leefbaarheid 2016-2020
vastgesteld. Deze integrale visie vorm het beleidskader voor de thema’s krimp en
leefbaarheid in de provincie Drenthe. In november 2016 is de Uitvoeringsagenda Krimp en
Leefbaarheid 2016-2017 vastgesteld door Gedeputeerde Staten. Deze uitvoeringsagenda
gaat in op de concrete uitvoering van de ambities die geformuleerd zijn in de Visie op
krimp en leefbaarheid 2016-2020. Naast deze uitvoeringsagenda richt de provincie
Drenthe zich ook met de regeling Vitaal Platteland op de (negatieve) gevolgen van
bevolkingsdaling.
b) Voor de regeling Vitaal Platelteland is door het College van Gedeputeerde Staten op basis
van cofinanciering €800.000,- beschikbaar gesteld voor lokale initiatieven die gericht zijn

8

Naam regio: Oost-Drenthe
bevolkingsdaling bij de
provincie? Wat is de rol van
deze portefeuillehouder?
Gemeenten:
a) Komt bevolkingsdaling terug
in gemeentelijk beleid?
Waarin? Op welke wijze?
b) Zijn er op de gemeentelijke
begrotingen middelen
gereserveerd voor dit beleid?

Bron:
op de verbetering van de leefbaarheid.

a) Het thema bevolkingsdaling is goed verankerd in het beleid van de regio Oost-Drenthe. Op
het thema wonen bevindt de regio zich in de fase van uitvoering.
b) Voor verbetering van de leefbaarheid is in de begroting van de verschillende gemeenten
een investeringsfonds opgenomen.
c) Ja. Neemt deel in Stuurgroep Leefbaarheid en krimp



Interview Henk de
Jong, Kirsten Klasen,
Kirstin Meringa,
Pascal Roemers,
Hans Scheer (23-032017)

c) Zijn er portefeuillehouders
bevolkingsdaling bij
gemeenten? Wat is de rol
van deze portefeuillehouder?
5. Monitoring & rapportage
Zijn er evaluaties en/of
voortgangsrapportages
beschikbaar?
Wat zijn hierin de belangrijkste
bevindingen?

9

1.3 De Friese Waddeneilanden
Naam regio: Friese Waddeneilanden

Bron:

1. Kenschets
Type regio

Anticipeerregio

Provincie

Fryslân

Gemeenten

Vlieland, Terschelling, Ameland, Schiermonnikoog

2. Uitvoering
Welke ambities zijn
geformuleerd in het actieplan?

De problematiek op de Waddeneilanden is anders dan die op het vaste land en vraagt
ook om een andere aanpak. Waar op het vaste land gezocht kan worden naar
oplossingen in de regio (bijvoorbeeld als het gaat om draagvlak voor voorzieningen), is
dit op de Waddeneilanden meestal niet het geval. Ook functioneren markten, zoals de
woningmarkt en de zorgmarkt anders dan op het vaste land.



Actieplan Bevolkingsdaling
(2016)

Algemene aspecten krimp / leefbaarheid en voorzieningen


In overleg met de Rijksoverheid en de provincie willen de samenwerkende
Waddeneilanden komen tot passende oplossingen bij knellende wet- en
regelgeving voor de specifieke vraagstukken voor de Waddeneilanden.



Daarnaast wordt ingezet op het behoud van kleine zakelijke dienstverlening op de
eilanden.

Wonen


Realiseren van een bij de eilanden passende woningmarkt

10

Naam regio: Friese Waddeneilanden

Bron:

Onderwijs


Een goed integraal onderwijsaanbod (0 tot 18 jaar) waarbij aanbod op het eiland
en aan wal goed afgestemd en georganiseerd is.

Zorg


Wat is de voortgang/welke
resultaten zijn geboekt met
betrekking tot de acties uit
actieplan op de volgende
thema’s:


Wonen



Ruimte & mobiliteit



Onderwijs



Zorg en ondersteuning



Economische vitaliteit en
arbeidsmarkt

Het kunnen behouden van voldoende (kwantitatief en kwalitatief) zorgaanbod op
de eilanden.

De Friese Waddeneilanden hebben met name op de thema’s wonen, zorg en
onderwijs voortgang geboekt. Hieronder worden de belangrijkste resultaten per thema
besproken:
Wonen


Er is een woningmarktanalyse uitgevoerd door een externe partij. Uit de analyse
van de woningmarkt en de thema’s wonen en zorg en duurzaamheid is duidelijk
geworden dat de Friese Wadden te maken hebben met een stevige druk op de
woningmarkt, zowel van mensen met als zonder economische of maatschappelijke
binding. Risico op leegstand, zoals dat op de vaste wal in Friesland bestaat, is niet
aan de orde. De woningvoorraad voor woningen onder €250.000 is zeer beperkt.
Met name de middengroepen (gezinnen met een economische binding
bijvoorbeeld) zijn daardoor sterk ondervertegenwoordigd, terwijl zij wel van groot
belang zijn voor een vitale leefgemeenschap.



De analyse is uitgemond in een woonconferentie waar in samenwerking met
verschillende stakeholders de knelpunten op de woningmarkt in kaart zijn
gebracht.



De uitkomsten van de woningmarktanalyse worden gebruikt voor het opstellen van
een woonvisie per Waddeneiland. Deze woonvisies zijn momenteel in
ontwikkeling.



Interview Quirinus Schouten,
Aletta Kalma, Hanneke op den
Buysch (07-03-2017)



Woningmarktanalyse Friese
Waddeneilanden (2016)

11

Naam regio: Friese Waddeneilanden

Bron:

Zorg


Er is een onderzoekstraject gestart om de knelpunten op het gebied van zorg in
kaart te brengen.

Onderwijs


Om Passend Onderwijs te kunnen blijven aanbieden is het in sommige gevallen
noodzakelijk dat kinderen naar de vaste wal gaan. Om dit tegen acceptabele
kosten te kunnen doen, zijn de vervoersstromen van leerlingen en personeel tegen
het licht gehouden. En is in kaart gebracht hoe deze zo efficiënt mogelijk ingericht
kunnen worden.

In hoeverre zijn er aanvullend op
het actieplan activiteiten
ondernomen die gericht zijn op
de aanpak van de (negatieve)
gevolgen van bevolkingsdaling?

Er zijn geen aanvullende activiteiten ondernomen die gericht zijn op de aanpak van de
(negatieve) gevolgen van bevolkingsdaling.



Interview Quirinus Schouten,
Aletta Kalma, Hanneke op den
Buysch (07-03-2017)

In welke fase bevindt de regio
zich met betrekking tot de
aanpak van (negatieve)
gevolgen van bevolkingsdaling?
Waaruit blijkt dat?

Bewustwording / Visievorming / Planvorming / Programmering / Uitvoering



Interview Quirinus Schouten,
Aletta Kalma, Hanneke op den
Buysch (07-03-2017)

Wat zijn de belangrijkste
succesfactoren met betrekking
tot:

De volgende succesfactor is door de Friese Waddeneilanden benoemd:



Interview Quirinus Schouten,
Aletta Kalma, Hanneke op den
Buysch (07-03-2017)



Woningmarktanalyse Friese



Samenwerking in het kader

De regio is zich bewust van bevolkingsdaling en de gevolgen daarvan. Echter verschilt
het sterk per eiland en per thema in welke vervolgfase de aanpak zich bevindt. Op het
thema wonen is de aanpak het verst gevorderd, dit heeft sterk te maken met de
urgentie binnen dit thema.



De Woningmarktanalyse voor de Friese Waddeneilanden wordt door de regio
bezien als een belangrijke katalysator voor verdere samenwerking op de
gezamenlijke knelpunten. Dit heeft bijgedragen aan het agenderen en het

12

Naam regio: Friese Waddeneilanden
van bevolkingsdaling


Bron:

beschikbaar stellen van middelen voor de aanpak.

Waddeneilanden (2016)

Aanpak gevolgen
bevolkingsdaling

Wat zijn de belangrijkste lessen
met betrekking tot:


Samenwerking in het kader
van bevolkingsdaling



Aanpak gevolgen
bevolkingsdaling

De anticipeerregio is zich bewust dat er een andere weg dient ingeslagen te worden
met betrekking tot de samenwerking en aanpak van bevolkingsdaling waarin er minder
focus moet zijn op het vasteland. De unieke situatie maakt dat vergelijkingen met
andere regio’s weinig zinvol zijn. Focus op het thema Leefbaarheid kan een
gezamenlijk vertrekpunt zijn voor BZK, provincie en gemeenten (regiotafel/regiodeal).



Interview Quirinus Schouten,
Aletta Kalma, Hanneke op den
Buysch (07-03-2017)

Er zijn geen samenwerkingsverbanden specifiek gericht op de realisatie van het
Actieplan. Het onderwerp krimp/anticipeer maakt onderdeel uit van een samenwerking
die een bredere scope kent dan alleen krimp. De samenwerking tussen de
Waddeneilanden en andere overheden is geformaliseerd in een gemeenschappelijke
regeling: het convenant ‘Samenwerkingsverband De Waddeneilanden’.



Interview Quirinus Schouten,
Aletta Kalma, Hanneke op den
Buysch (07-03-2017)



Convenant Samenwerking
Waddeneilanden (2015)



Gezamenlijke Agenda
Waddeneilanden (2013)



Convenant Samenwerking
Waddeneilanden (2015)

3. Samenwerking
Welke formele en informele
samenwerkingsverbanden zijn er
gericht op de realisatie van het
actieplan?

Daarnaast is er een streekagenda voor de Waddeneilanden. Hierin komt het thema
krimp/anticipeer niet als apart onderwerp terug, maar hangt het samen met bepaalde
thema’s.
Samenwerkingsverband 1:
Samenwerkingsverband De
Waddeneilanden

Nb: Dit betreft de
Gemeenschappelijke Regeling,
waarbinnen de 5

Welke partijen zijn hierbij
betrokken?

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
provincie Fryslân, provincie Noord-Holland, gemeente
Texel, gemeente Terschelling, gemeente Vlieland,
gemeente Ameland, gemeente Schiermonnikoog

Wat is het doel van de
samenwerking?

Versterken van de intergemeentelijke samenwerking ter
verbetering van de leefbaarheid

Op welke onderwerpen

Verhoogde kwaliteit en toekomstbestendigheid van de

13

Naam regio: Friese Waddeneilanden

Bron:

Waddeneilanden samenwerken.
Er is geen apart
Samenwerkingsverband voor
het thema Bevolkingsdaling
ingesteld.

wordt samengewerkt?

In hoeverre is sprake van
bindende afspraken tussen
betrokken partijen?

De betrokken partijen hebben geen bindende afspraken gemaakt.

In hoeverre is sprake van
gezamenlijke uitvoering?

Er is een gezamenlijke belangenbehartiging, beleidsvoorbereiding en –uitvoering in de
regio door het ‘Samenwerkingsverband De Waddeneilanden’.

dienstverlening

Hoe is besluitvorming
georganiseerd?



Interview Quirinus Schouten,
Aletta Kalma, Hanneke op den
Buysch (07-03-2017)



Interview Quirinus Schouten,
Aletta Kalma, Hanneke op den
Buysch (07-03-2017)



Interview Karin Wierda en
Saskia van der Kamp (06-032017)

4. Verankering in beleid
In hoeverre is sprake van
gezamenlijk vastgesteld beleid
op het gebied van
bevolkingsdaling? Door wie is dit
beleid vastgesteld?

Er is geen sprake van gemeenschappelijk vastgesteld beleid op het gebied van
bevolkingsdaling, anders dan de opgestelde Samenwerkingsagenda. Beleid wordt per
eiland en per thema vastgesteld. De regio heeft wel de ambitie om een gezamenlijke
omgevingsvisie op te stellen. Hierin is demografische ontwikkeling een belangrijk
thema.

Provincie:
a) Komt bevolkingsdaling terug
in provinciaal beleid?
Waarin? Op welke wijze?
b) Zijn er op de provinciale
begroting middelen
gereserveerd voor dit
beleid?
c) Is er een portefeuillehouder
bevolkingsdaling bij de

a) Ja. 'Fan mear nei better' (2012-2020) is een door de provincie Fryslân opgesteld
beleidsdocument dat zich richt op de kwaliteit van wonen, werken, leven en leren
met betrekking tot de gevolgen van krimp.
b) Er is twee miljoen euro procesgeld beschikbaar gesteld voor een periode van 4
jaar. Daarnaast werkt de provincie ook aan het vormen van een transitiefonds voor
het passend maken van de woningvoorraad op de veranderende
bevolkingsopbouw.
c) Er is een portefeuillehouder Plattelandsbeleid en krimp. Deze heeft met name een
agenderende rol.

14

Naam regio: Friese Waddeneilanden

Bron:

provincie? Wat is de rol van
deze portefeuillehouder?
Gemeenten:
a) Komt bevolkingsdaling terug
in gemeentelijk beleid?
Waarin? Op welke wijze?
b) Zijn er op de gemeentelijke
begrotingen middelen
gereserveerd voor dit
beleid?



Interview Quirinus Schouten,
Aletta Kalma, Hanneke op den
Buysch (07-03-2017



Interview Quirinus Schouten,
Aletta Kalma, Hanneke op den
Buysch (07-03-2017)

a) Bevolkingsdaling komt niet op zichzelf terug in gemeentelijk beleid, maar als
onderdeel van andere beleidsthema’s waarin bevolkingsdaling een factor is.
b) Er zijn op de gemeentelijke begrotingen niet in het bijzonder middelen
gereserveerd voor krimp. Vanuit de beleidsthema’s waar krimp/anticipeer een rol
speelt zijn er wel, indirect, middelen beschikbaar.
c) Elk eiland heeft een bestuurlijk aanspreekpunt voor het thema krimp/anticipeer.
Schiermonnikoog is bestuurlijk trekker van het thema krimp/anticipeer op landelijk
en regionaal niveau.

c) Zijn er portefeuillehouders
bevolkingsdaling bij
gemeenten? Wat is de rol
van deze
portefeuillehouder?
5. Monitoring & rapportage
Zijn er evaluaties en/of
voortgangsrapportages
beschikbaar?

Er zijn geen evaluaties of voortgangsrapportages beschikbaar.

Wat zijn hierin de belangrijkste
bevindingen?

15

1.4 Noordoost Fryslân
Naam regio: Noordoost Fryslân

Bron:

1. Kenschets
Type regio

Krimpregio

Provincie

Friesland

Gemeenten

Achtkarspelen, Dantumadiel, Dongeradeel, Ferwerderadiel, Kollumerland C.A., Tytjerksteradiel

2. Uitvoering
Welke ambities zijn geformuleerd
in het actieplan?

Algemene aspecten krimp / leefbaarheid en voorzieningen


Mienskip als basis voor regionale samenwerking en regionale opgaven



“Gezonde” regio met kwalitatief goede, toekomstbestendige en bereikbare voorzieningen



Actieplan
Bevolkingsdaling
(2016)

Wonen:


Toekomstbestendige woningvoorraad (levensloopbestendig en duurzaam)

Ruimte & mobiliteit:


Goede bereikbaarheid



Verbetering mobiliteit in de regio

Onderwijs:


Toekomstbestendig regionaal onderwijsaanbod PO en VO:

Thema zorg:


Toekomstbestendig zorgaanbod

16

Naam regio: Noordoost Fryslân

Bron:


Kwalitatief hoogwaardige invulling van ziekenhuis Sionsberg 2.0 en overige
zorgontwikkelingen, passend bij de regionale (toekomstig) zorgopgaven

Economische vitaliteit & arbeidsmarkt:

Wat is de voortgang/welke
resultaten zijn geboekt met
betrekking tot de acties uit
actieplan op de volgende
thema’s:


Wonen



Ruimte & mobiliteit



Onderwijs



Zorg en ondersteuning



Economische vitaliteit en
arbeidsmarkt



Sterke positie duurzaamheid en energietransitie



Behouden en versterken van de landschappelijke karakteristieken en balans tussen
economische dragers, water, (agrarische) natuur

De regio Noordoost Fryslân heeft op alle thema’s voortgang geboekt. Hierna bespreken we de
belangrijkste resultaten per thema:
Wonen


De regio heeft een onderzoek naar de woningvoorraad in de regio uitgevoerd. Met het
onderzoek is de regionale opgave in beeld gebracht. De resultaten zijn inmiddels
gepresenteerd aan bestuurders. Vervolgstap bestaat uit bestuurlijke besluitvorming met
betrekking tot het omgaan met de woningvoorraad en dialoog met stakeholders over
verovolg.



Ambities met betrekking tot het thema wonen in het Actieplan worden opgepakt door een
ambtelijke en bestuurlijke trekker uit verschillende gemeentes in de regio.



Interview met Siepie
de Groot en Henk
Harmsma (22-022017)

Ruimte & Mobiliteit


Op het gebied van ruimte en mobiliteit wordt gewerkt aan de Mobiliteitscentrale. De
Mobiliteitscentrale is een nieuw vervoersconcept waarin leerlingenvervoer en WMO
vervoer met kleinschalig openbaar vervoer gecombineerd wordt. De
aanbestedingsprocedure is afgerond en aan de uitvoering wordt gewerkt. Vanaf 1
september 2017 moet de Mobiliteitscentrale operationeel zijn.

Onderwijs


Voor het thema onderwijs heeft het Ministerie van OC&W een regionale procesmanager en
een accountmanager leerlingendaling beschikbaar gesteld. Samenwerking tussen en
samengaan van scholen verloopt vooralsnog moeizaam als gevolg van verschillen in

17

Naam regio: Noordoost Fryslân

Bron:
identiteit. De inzet vanuit OCW geeft een goede impuls aan de samenwerking.
Zorg en ondersteuning


Het onderzoeksbureau Partoer heeft een inventarisatie uitgevoerd naar de toekomstige
vraag en het aanbod van zorg in Noordoost Fryslân. Het uitwerken van vervolgactiviteiten
naar aanleiding van dit onderzoek ligt momenteel stil.



Met betrekking tot regionale samenwerking op het gebied van zorg worden twee concrete
projecten opgepakt: Healthy Living Lab en zorg en arbeid. Dit is een mogelijk opmaat om
op grotere thema’s in gesprek te gaan

Economische vitaliteit en arbeidsmarkt:

In hoeverre zijn er aanvullend op
het actieplan activiteiten
ondernomen die gericht zijn op
de aanpak van de (negatieve)
gevolgen van bevolkingsdaling?



Regionaal uitvoeringsprogramma energietransitie (oplevering 9 maart 2017):
uitvoeringsagenda met acties



Noordoost Fryslân gaat voor 40% duurzame energie in 2025

Na het vaststellen van het Actieplan zijn onder meer de volgende activiteiten gestart:


In 2016 is Noordoost Fryslân gekozen als één van de zes proeftuinen waar regionaal wordt
samengewerkt aan economische opgaven. In de Proeftuin is het DNA van de regio in
beeld gebracht, met een sterke betrokkenheid van ondernemers en onderwijs. Het
resultaat is een versnellingsagenda waarin drie programmalijnen zijn opgenomen:
innovatie en ondernemerschap, hervorming arbeidsmarkt en partnership. Met de
Versnellingsagenda wordt gewerkt aan de economische structuurversterking van de regio,
wat een positief effect op het woon- en werkklimaat van de regio moet hebben in relatie tot
de veranderende bevolkingssamenstelling. Het proces van de Proeftuin is begeleid door
een regioteam, met daarin onder andere het Ministerie van BZK en EZ, de VNG en het
IPO. Op de eindconferentie op 27 maart worden de ervaringen en resultaten van de
Proeftuin opgeleverd aan de landelijke stuurgroep Maak Verschil. In het kader van de
proeftuin is onder meer een Economische Transformatiemonitor ontwikkeld om inzicht te
krijgen in de economische structuur en potentie van de regio. Ook is een vitaliteitsscan
detailhandel uitgevoerd.



Interview met Siepie
de Groot en Henk
Harmsma (22-022017)



ANNO II: Agenda voor
Noordoost Fryslân
2016-2020

18

Naam regio: Noordoost Fryslân

Bron:
In 2015 is met partners en stakeholders een vervolg regionale agenda ontwikkeld voor de
periode 2016-2020: ANNO II. Deze agenda benoemt 16 opgaven. De ambities uit het
Actieplan komen hierin terug, onderverdeeld naar drie centrale thema’s:


Wonen & leven



Economie



Grien en blau.

ANNO II vormt de basis voor het uitwerken van activiteiten in kader van de regionale aanpak
van (negatieve) gevolgen van bevolkingsdaling.
In welke fase bevindt de regio
zich met betrekking tot de aanpak
van (negatieve) gevolgen van
bevolkingsdaling? Waaruit blijkt
dat?

Bewustwording / Visievorming / Planvorming / Programmering / Uitvoering

Wat zijn de belangrijkste
succesfactoren met betrekking
tot:

De volgende succesfactoren zijn door Noordoost-Friesland benoemd:



Samenwerking in het kader
van bevolkingsdaling



Aanpak gevolgen
bevolkingsdaling



Interview met Siepie
de Groot en Henk
Harmsma (22-022017)



Interview met Siepie
de Groot en Henk
Harmsma (22-022017)

Met de ontwikkeling en vaststelling van de regionale agenda ANNO zijn de stappen
bewustwording en visievorming doorlopen. Partijen in de regio zijn zich bewust van
bevolkingsdaling en de gevolgen ervan. De regio bevindt zich nu in de fase van planvorming
en programmering. De breed gedragen visie (ANNO) dient voor veel opgaven te worden
uitgewerkt in activiteiten. Voor een aantal projecten wordt al gewerkt aan de uitvoering.



De samenwerking Netwerk Noordoost is een belangrijke succesfactor. De
netwerkorganisatie, die is opgericht in 2012, bestaat uit vier medewerkers die werken voor
de hele regio en worden gefinancierd door alle gemeenten, de provincie en het Wetterskip.
De onafhankelijkheid van en de handelingsruimte die het samenwerkingsverband heeft
dragen bij de effectiviteit van de aanpak. Hierdoor kan er goed geschakeld worden tussen
schaalniveaus en organisaties. Sterk punt van de organisatie is het grote netwerk, niet
alleen binnen de overheden, maar ook binnen de Mienskip en maatschappelijke
organisaties, waardoor er snel binnen de regio kan worden geschakeld.



Bestuurlijk draagvlak. Regionale bestuurders hebben zich gecommitteerd aan het thema
bevolkingsdaling. De bestuurlijke lobby was een belangrijke factor in het verkrijgen van de
krimpstatus als regio. Het binnenhalen van de proeftuin Maak Verschil heeft de
ontwikkeling van grensoverschrijdend, regionaal, denken en werken van nieuwe inzichten

19

Naam regio: Noordoost Fryslân

Bron:
voorzien door de notitie van wetenschapper Geert Teisman. Deze proeftuin heft de
uitvoering van het thema economie versneld. Daarnaast hebben veel bestuurders uit de
regio een rol/verantwoordelijkheid binnen de regionale agenda: of ze zijn bestuurlijk
opgaventrekker, of ze zijn deelnemer aan één van de bestuurlijke themagroepen. Hierdoor
is de bestuurlijke betrokkenheid bij regionaal werken en regionale thema’s relatief groot.

Wat zijn de belangrijkste lessen
met betrekking tot:


Samenwerking in het kader
van bevolkingsdaling



Aanpak gevolgen
bevolkingsdaling



Het schakelen tussen de verschillende niveaus, de multi-level governance, is een
aandachtspunt voor de regio. Dit aandachtspunt is opgenomen in één van de
programmalijnen als resultaat van de Proeftuin (het partnership). Dit vereist een andere
blik op regionale samenwerking: afhankelijk van de opgaven kunnen opschalen naar
andere niveaus, waarbij de opgave centraal staat.



Daarnaast vormt de betrokkenheid van de gemeenteraden ook een aandachtspunt.
Gemeenteraden worden betrokken bij regiobijeenkomsten en daar waar nodig via
besluitvorming. Hierbij gaat het met name om besluitvorming over de betreffende opgaven.
Voor de democratische legitimiteit vindt de regio het belangrijk de raden meer vroegtijdig te
betrekken in het besluitvormingsproces. De raden hebben dit zelf ook aangegeven tijdens
een werksessie ‘Raad in Beraad’, georganiseerd in het kader van de Proeftuin.



Interview met Siepie
de Groot en Henk
Harmsma (22-022017)



Interview met Siepie
de Groot en Henk
Harmsma (22-022017)

3. Samenwerking
Welke formele en informele
samenwerkingsverbanden zijn er
gericht op de realisatie van het
actieplan?

Netwerk Noordoost: een regionale netwerkorganisatie zonder juridische entiteit.

Samenwerkingsverband 1:

Welke partijen zijn hierbij
betrokken?

Netwerk Noordoost Fryslân: gemeenten Tytsjerksteradiel,
Achtkarspelen, Dantumadiel, Kollumerland c.a., Dongeradeel en
Ferwerderadiel, de provincie Fryslân, Wetterskip Fryslân,
ondernemers en vele (maatschappelijke) partners in regio.

Wat is het doel van de
samenwerking?

De samenwerking richt zich op een vitale plattelandsregio met
sterke verbindingen naar het omliggend stedelijk netwerk en op

Netwerk Noordoost

20

Naam regio: Noordoost Fryslân

Bron:
leefbaarheid en sociaal economische ontwikkeling.
Op welke onderwerpen
wordt samengewerkt?

Binnen het samenwerkingsverband zijn de volgende thema’s:

Hoe is besluitvorming
georganiseerd?

Besluitvorming verloopt via gemeenten, maar vooraf is er
afstemming binnen de regionale themagroepen en stuurgroep.
Deze geven een advies aan de colleges op basis waarvan de
colleges van de gemeenten (of gemeenteraden) een besluit
nemen.

1. Wonen & Leven
2. Economie
3. Grien & Blau

In hoeverre is sprake van
bindende afspraken tussen
betrokken partijen?

In ANNO II zijn bindende afspraken gemaakt.



Interview met Siepie
de Groot en Henk
Harmsma (22-022017)

In hoeverre is sprake van
gezamenlijke uitvoering?

Agendering en visievorming zijn voor veel opgaven voltooid of in een afrondende fase. Het
proces bevindt zich daarmee met name in fase van bestuurlijke besluitvorming, waarop een
(gezamenlijke) uitvoering moet volgen.



Interview met Siepie
de Groot en Henk
Harmsma (22-022017)

De ambities van de regio zijn naar aanleiding van bijeenkomsten en overleggen met
bestuurders, ondernemers, maatschappelijke partners en inwoners vastgesteld in de Agenda
2016-2020 (ANNO II). Deze regio-specifieke agenda is richtinggevend voor de wijze waarop
de opgaven benaderd worden en wordt ook breed gedragen. De gevormde visie en agenda
moet nu ingebed worden in beleid. De vastlegging en verankering in concrete programmering
is de volgende te nemen stap.



Interview met Siepie
de Groot en Henk
Harmsma (22-022017)

4. Verankering in beleid
In hoeverre is sprake van
gezamenlijk vastgesteld beleid op
het gebied van bevolkingsdaling?
Door wie is dit beleid
vastgesteld?

21

Naam regio: Noordoost Fryslân

Bron:

Provincie:
a) Komt bevolkingsdaling terug
in provinciaal beleid?
Waarin? Op welke wijze?
b) Zijn er op de provinciale
begroting middelen
gereserveerd voor dit beleid?
c) Is er een portefeuillehouder
bevolkingsdaling bij de
provincie? Wat is de rol van
deze portefeuillehouder?

a) Ja. 'Fan mear nei better' (2012-2020) is een door de provincie Fryslân opgesteld
beleidsdocument dat zich richt op de kwaliteit van wonen, werken, leven en leren met
betrekking tot de gevolgen van krimp.
b) Er is twee miljoen euro procesgeld beschikbaar gesteld voor de gehele provincie voor een
periode van 4 jaar. Daarnaast werkt de provincie ook aan een transitiefonds voor het
passend maken van de woningvoorraad op de veranderende bevolkingsopbouw in de
provincie Fryslân.
c) Er is een portefeuillehouder Plattelandsbeleid en krimp. Deze heeft met name een
agenderende rol.

Gemeenten:
a) Komt bevolkingsdaling terug
in gemeentelijk beleid?
Waarin? Op welke wijze?
b) Zijn er op de gemeentelijke
begrotingen middelen
gereserveerd voor dit beleid?
c) Zijn er portefeuillehouders
bevolkingsdaling bij
gemeenten? Wat is de rol
van deze portefeuillehouder?

a) Er bestaat een verschil in de verankering van bevolkingsdaling in beleid tussen de
zuidelijke en noordelijke gemeenten in Noordoost Fryslân. Met name de noordelijke
gemeenten worden geconfronteerd met krimp. In de zuidelijke gemeenten is krimp een
minder urgent thema. Met name in de regionale agenda wordt sterk ingespeeld op de
veranderende bevolkingssamenstelling.
b) Niet specifiek voor de uitvoering, meer opgaven gerelateerd, en voor de algemene
netwerkorganisaties.
c) Niet specifiek voor krimp maar wel per thema, echter loopt de krimp door deze
portefeuilles heen.



Interview met Siepie
de Groot en Henk
Harmsma (22-022017)



Interview Karin Wierda
en Saskia van der
Kamp (06-03-2017)



Interview met Siepie
de Groot en Henk
Harmsma (22-022017)

5. Monitoring & rapportage
Zijn er evaluaties en/of
voortgangsrapportages
beschikbaar?

Er worden twee maal per jaar voortgangsrapportages opgesteld over alle regionale opgaven.
Deze worden in de stuurgroep ANNO besproken.

Wat zijn hierin de belangrijkste
bevindingen?

22

1.5 Noordwest Fryslân
Naam regio: Noordwest Fryslân

Bron:

1. Kenschets
Type regio

Anticipeerregio

Provincie

Fryslân

Gemeenten

Franekeradeel, Harlingen, het Bildt, Leeuwarderadeel, Littenseradiel, Menameradiel

2. Uitvoering
Welke ambities zijn geformuleerd
in het actieplan?

Algemene aspecten krimp | leefbaarheid en voorzieningen


Het opstellen van een visie over en planvorming voor toekomstig voorzieningenniveau



Vergroten bewustwording en draagvlak



Actieplan
Bevolkingsdaling
(2016)

Wonen


Toewerken naar een toekomstbestendige woningvoorraad

Economische vitaliteit & arbeidsmarkt


Opleiden van leerlingen uit de regio naar werk met toekomstmogelijkheden in de regio

23

Naam regio: Noordwest Fryslân
Wat is de voortgang/welke
resultaten zijn geboekt met
betrekking tot de acties uit
actieplan op de volgende
thema’s:


Wonen



Ruimte & mobiliteit



Onderwijs



Zorg en ondersteuning



Economische vitaliteit en
arbeidsmarkt

Bron:
De regio Noordwest Fryslân heeft acties benoemd voor de thema’s ‘algemene aspecten’,
‘wonen’ en ‘economische vitaliteit en arbeidsmarkt’. De regio heeft op al deze thema’s
voortgang geboekt. Hieronder bespreken we de belangrijkste resultaten per thema:
Algemene aspecten krimp | leefbaarheid en voorzieningen:




Interview Roland
Dijkstra (28-03-2017)



Prognose bevolking en
huishoudens (2016)

De Rijksuniversiteit Groningen heeft in opdracht van de regio en met ondersteuning vanuit
de provincie Fryslân een onderzoek uitgevoerd naar het voorzieningenniveau in Noordwest
Fryslân. Met dit onderzoek zijn op basis van verschillende scenario’s de effecten van
bevolkingsdaling voor de leefbaarheid en voorzieningen in Noordwest Fryslân in beeld
gebracht. Voor het vervolg heeft de regio Noordwest Fryslân financiële middelen
gereserveerd.

Wonen:


De regio is actief op dit thema en heeft een goed beeld van de gevolgen van
bevolkingsdaling voor de sociale woningbouw. Momenteel voert de regio een
woningmarktanalyse uit die de opgaven voor de particuliere woningvoorraad in beeld moet
brengen. Deze analyse richt zich in het bijzonder op de aanpassingsmogelijkheden van
woningen aan de vergrijzende bewoners.



In het kader van de streekagenda Noordwest Fryslân wordt nu het project herbestemming
karakteristieke panden uitgevoerd. Het betreft dan beeldbepalende leegstaande gebouwen
(niet woningen) in centra van dorpen die een negatieve uitstraling hebben op de omgeving.
Dit project wordt uitgevoerd in de gehele regio en daar doen alle gemeenten (financieel en
inhoudelijk) aan mee.



Daarnaast voert in ieder geval de gemeente Franekeradeel een beleid om Rotte Kiezen
(onder anderen particuliere woningen, maar ook andere gebouwen) aan te pakken. Dit is
kortweg het aanschrijvingsbeleid van eigenaren van slechte panden op basis van de
wettelijke mogelijkheden die de gemeente heeft. Dit is indertijd opgestart als een project
met de naam Rotte Kiezen, maar de uitvoering ligt toch bij elke gemeente afzonderlijk.

24

Naam regio: Noordwest Fryslân

Bron:
Economische vitaliteit en arbeidsmarkt:


Het project O3 is een samenwerkingsverband tussen de overheid, ondernemers en het
onderwijs en richt zich onder andere op het ondervangen van de gevolgen van de
aanstaande pensioneringsgolf door de creatie van werkgelegenheid voor de jongere
beroepsbevolking. De regio erkent dat de trend van wegtrekkende hoger opgeleiden lastig
te keren is. Daarom richt het O3 samenwerkingsverband zich met name op vasthouden
van MBO-leerlingen uit de regio door hen in contact te brengen met het lokale
bedrijfsleven. Hiervoor is een onderwijsprogramma opgesteld dat nu uitgevoerd wordt.
Hiermee moet ook het wegtrekken van bedrijvigheid en daarmee werkgelegenheid in de
regio voorkomen worden. Het project is vanwege succes uitgebreid en wordt gefinancierd
door de provincie, gemeenten en OC&W.

In hoeverre zijn er aanvullend op
het actieplan activiteiten
ondernomen die gericht zijn op
de aanpak van de (negatieve)
gevolgen van bevolkingsdaling?



De regio heeft binnen het samenwerkingsverband Streekwurk een eigen streekagenda
Noardwest Fryslân opgesteld. Streekwurk Fryslân is een samenwerking tussen de Friese
gemeenten, Wetterskip Fryslân en provincie Fryslân. De streekagenda richt zich op het
samenbrengen van mensen, middelen en mogelijkheden en het ontwikkelen van projecten
die bijdragen aan de leefbaarheid binnen de regio. Dit gaat niet alleen om
overheidsprojecten, maar ook om projecten die door inwoners, bedrijven en organisaties
worden aangedragen.



Interview Roland
Dijkstra (28-03-2017)



Streekagenda
Noardwest-Fryslân
(2013)

In welke fase bevindt de regio
zich met betrekking tot de aanpak
van (negatieve) gevolgen van
bevolkingsdaling? Waaruit blijkt
dat?



Bewustwording / Visievorming / Planvorming / Programmering / Uitvoering





De fase waarin de regio zich bevindt varieert per actor en thema. Bestuurlijk is er soms
nog sprake van bewustwording, terwijl er tegelijkertijd ook sprake is van programmering en
uitvoering van diverse projecten op het gebied van bevolkingsdaling. Hierbij geldt
overigens dat dit niet altijd gebeurt onder het label bevolkingsdaling. Zo wordt op het
gebied van onderwijs al langer gewerkt, maar dan onder de noemer van leerlingendaling.

Interview Roland
Dijkstra (28-03-2017)

Wat zijn de belangrijkste
succesfactoren met betrekking
tot:



Het opstellen van de streekagenda wordt door de regio Noordwest Fryslân gezien als een
belangrijke succesfactor. Hierdoor is er met alle betrokken partijen op hoofdlijnen
afgesproken wat de prioriteiten voor de regio zijn. Daarnaast zijn de goede relatie met
stadsregio (rondom Leeuwarden) en de stabiele regionale samenwerking succesfactoren.



Interview Roland
Dijkstra (28-03-2017)



Streekagenda
Noardwest-Fryslân



Samenwerking in het kader

25

Naam regio: Noordwest Fryslân

Bron:

van bevolkingsdaling


(2013)

Aanpak gevolgen
bevolkingsdaling

Wat zijn de belangrijkste lessen
met betrekking tot:



Een belangrijke les is het belang van bestuurlijke commitment voorafgaand aan de
visievormingen en programmering. Dit helpt bij het verkrijgen van financiering en (van)
capaciteit voor de uitvoering. Bij het Plattelandsontwikkeling Programma (POP-2) was dit
bijvoorbeeld goed geregeld. Bij de (hieruit voortgekomen) Streekagenda is de capaciteit en
het geld echter niet éénduidig aan de voorkant zeker gesteld.

Welke formele en informele
samenwerkingsverbanden zijn er
gericht op de realisatie van het
actieplan?



De regio Noordwest Fryslân heeft een eigen streekagenda gevormd. Dit is een
uitvoeringsagenda voor de streek op het gebied van economie, bereikbaarheid en
leefbaarheid. De Streekagenda is bedoeld om projecten die moeten bijdragen aan een
sterke regio in samenhang uit te voeren. Het gaat om projecten van de lokale overheden
en projecten die door burgers, bedrijven en andere stakeholders worden aangedragen.

Samenwerkingsverband 1:

Welke partijen zijn hierbij
betrokken?



Samenwerking in het kader
van bevolkingsdaling



Aanpak gevolgen
bevolkingsdaling

3. Samenwerking

Streekagenda Noardwest-Fryslân



Interview Roland
Dijkstra (28-03-2017)



Streekagenda
Noardwest-Fryslân
(2013)

(Friese) Regio gemeenten, Wetterskip Fryslân, provincie
Fryslân



Streekagenda
Noardwest-Fryslân
(2013)

Wat is het doel van de
samenwerking?

Onder anderen de aanpak gevolgen bevolkingsdaling



Streekagenda
Noardwest-Fryslân
(2013)

Op welke onderwerpen
wordt samengewerkt?

Economie, bereikbaarheid en leefbaarheid



Streekagenda
Noardwest-Fryslân
(2013)

Hoe is besluitvorming

Formele besluitvorming vindt plaats middels de reguliere



Streekagenda

26

Naam regio: Noordwest Fryslân

Samenwerkingsverband 2:
O3-samenwerkingsverband

Bron:
georganiseerd?

Planning & Control-instrumenten van de daartoe bevoegde
bestuurlijke organen: gemeenteraden, Provinciale Staten en het
Algemeen Bestuur van Wetterskip Fryslân.

Noardwest-Fryslân
(2013)

Welke partijen zijn hierbij
betrokken?

Overheid, ondernemers en het onderwijs



Interview Roland
Dijkstra (28-03-2017)

Wat is het doel van de
samenwerking?

Het ondervangen op de gevolgen van de aanstaande
pensioneringsgolf door het binden van jongeren uit de regio aan
regionale bedrijven.



Interview Roland
Dijkstra (28-03-2017)

Op welke onderwerpen
wordt samengewerkt?

Onderwijs, economie, demografie



Interview Roland
Dijkstra (28-03-2017)

Hoe is besluitvorming
georganiseerd?

Binnen het verband van de Streekagenda Noardwest Fryslân.



Interview Roland
Dijkstra (28-03-2017)

In hoeverre is sprake van
bindende afspraken tussen
betrokken partijen?
In hoeverre is sprake van
gezamenlijke uitvoering?



Met betrekking tot de uitvoering heeft elk project binnen de regio een bestuurlijke en
ambtelijke trekker. Dit zijn regionale projecten die door alle gemeenten in regionaal
verband gefinancierd worden. Er is dus sprake van een gezamenlijke, regiooverkoepelende uitvoering.



Interview Roland
Dijkstra (28-03-2017)



De Streekagenda is een door de regio in gezamenlijkheid vastgesteld beleidsdocument.
Echter valt het hieruit voortvloeiende beleid niet expliciet onder de noemer
bevolkingsdaling. Elke gemeente binnen de regio is in de praktijk sectoraal bezig met de
gevolgen van bevolkingsdaling, alleen niet expliciet onder de noemer bevolkingsdaling.



Interview Roland
Dijkstra (28-03-2017)

4. Verankering in beleid
In hoeverre is sprake van
gezamenlijk vastgesteld beleid op
het gebied van bevolkingsdaling?
Door wie is dit beleid
vastgesteld?

27

Naam regio: Noordwest Fryslân

Bron:

Provincie:
a) Komt bevolkingsdaling terug
in provinciaal beleid?
Waarin? Op welke wijze?

a) Ja. 'Fan mear nei better' (2012-2020) is een door de provincie Fryslân opgesteld
beleidsdocument dat zich richt op de kwaliteit van wonen, werken, leven en leren met
betrekking tot de gevolgen van krimp.

b) Zijn er op de provinciale
begroting middelen
gereserveerd voor dit beleid?

b) Er is twee miljoen euro procesgeld beschikbaar gesteld voor een periode van 4 jaar.
Daarnaast werkt de provincie ook aan het vormen van een transitiefonds voor het passend
maken van de woningvoorraad op de veranderende bevolkingsopbouw.

c) Is er een portefeuillehouder
bevolkingsdaling bij de
provincie? Wat is de rol van
deze portefeuillehouder?

c) Er is een portefeuillehouder Plattelandsbeleid en krimp. Deze heeft met name een
agenderende rol.

Gemeenten:
a) Komt bevolkingsdaling terug
in gemeentelijk beleid?
Waarin? Op welke wijze?
b) Zijn er op de gemeentelijke
begrotingen middelen
gereserveerd voor dit beleid?
c) Zijn er portefeuillehouders
bevolkingsdaling bij
gemeenten? Wat is de rol
van deze portefeuillehouder?



Interview Roland
Dijkstra (28-03-2017)



Interview Roland
Dijkstra (28-03-2017)

a) Ja, via de Streekagenda Noardwest Fryslân
b) Voor de uitvoering van projecten die voortkomen uit de Streekagenda zijn door de
gemeenten eenmalig middelen ter beschikking gesteld.
c) De anticipeerregio is georganiseerd onder de streekagenda. De deelnemende gemeenten
van de anticipeerregio Noordwest Fryslân hebben een bestuurlijk aanspreekpunt voor de
anticipeerregio benoemd. Iedere gemeente heeft verder een portefeuillehouder
bevolkingsdaling

5. Monitoring & rapportage
Zijn er evaluaties en/of
voortgangsrapportages
beschikbaar?

Er zijn geen evaluaties of voortgangsrapportages beschikbaar

28

Naam regio: Noordwest Fryslân

Bron:

Wat zijn hierin de belangrijkste
bevindingen?

29

1.6 Zuidoost Fryslân
Naam regio: Zuidoost Fryslân

Bron:

1. Kenschets
Type regio

Anticipeerregio

Provincie

Fryslân

Gemeenten

Heerenveen, Ooststellingwerf, Opsterland, Smallingerland, Weststellingwerf

2. Uitvoering
Welke ambities zijn geformuleerd
in het actieplan?

Algemene aspecten krimp | leefbaarheid en voorzieningen


Het beschikbaar, bereikbaar en betaalbaar houden van voorzieningen door goede
regionale afstemming en verdeling



Bewustwording met betrekking tot bevolkingsdaling



Actieplan
Bevolkingsdaling
(2016)

Wonen


Toekomstvisie op regionale woningmarkt: knelpunten en ambities definiëren

30

Naam regio: Zuidoost Fryslân
Wat is de voortgang/welke
resultaten zijn geboekt met
betrekking tot de acties uit
actieplan op de volgende
thema’s:

Bron:
Algemene aspecten krimp | leefbaarheid en voorzieningen:


Het opstellen van de streekagenda Zuidoost Fryslân heeft geleid tot bewustwording van
het thema krimp in de regio.

In 2015 heeft onderzoeksbureau RIGO in opdracht van de regio onderzoek gedaan naar
de investeringsopgave in de woningvoorraad in Zuidoost Fryslân (zowel koop- als
huurwoningen). Het door RIGO uitgebracht rapport geeft inzicht in de globale opgave qua
aard, omvang en locaties. In vervolg op het RIGO rapport vindt momenteel een
verdiepingsslag plaats ten aanzien van de sociale huurwoningvoorraad. Hier zijn in de
regio werkzame woningcorporaties en huurdersorganisaties bij betrokken.
Onderzoeksbureau Atrivé verzorgt de begeleiding en inhoudelijke ondersteuning.

In hoeverre zijn er aanvullend op
het actieplan activiteiten
ondernomen die gericht zijn op
de aanpak van de (negatieve)
gevolgen van bevolkingsdaling?



Aanvullend op het Actieplan Bevolkingsdaling spreekt de regio Zuidoost-Fryslân zich uit
voor een verkenning voor de realisatie van een mobiliteitscentrale. Deze centrale dient het
Wmo-, leerlingen- en andere doelgroepenvervoer centraal te gaan coördineren en in te
plannen voor de regio Zuidoost Fryslân. In Noordoost Fryslân is dit inmiddels operationeel.

In welke fase bevindt de regio
zich met betrekking tot de aanpak
van (negatieve) gevolgen van
bevolkingsdaling? Waaruit blijkt
dat?

Bewustwording / Visievorming / Planvorming / Programmering / Uitvoering


De regio Zuidoost-Fryslân bevindt zich in de fase van uitvoering. De programmatisch
opgestelde streekagenda heeft geleid tot concrete projecten die zich in de fase van
uitvoering bevinden, waar bevolkingsdaling als thema een onderdeel van uitmaakt.

Wat zijn de belangrijkste
succesfactoren met betrekking
tot:



De regio Zuidoost Fryslân beziet de initiële aanpak van de provincie en BZK met
betrekking tot de totstandkoming van het Actieplan als een belangrijke succesfactor voor
de verdere samenwerking.

Samenwerking in het kader
van bevolkingsdaling



Met betrekking tot het thema wonen: het besef dat de aandacht met name gericht zal
moeten zijn op (het behoud van) de kwaliteit van de bestaande woningvoorraad en hier

Wonen



Ruimte & mobiliteit



Onderwijs



Zorg en ondersteuning



Economische vitaliteit en
arbeidsmarkt



Interview Johan Hager
(07-04-2017)



Aanvullingen Andries
Idzerda (24-4-2017)



Interview Johan Hager
(07-04-2017)



Interview Johan Hager
(07-04-2017)



Interview Johan Hager
(07-04-2017)

Wonen:






31

Naam regio: Zuidoost Fryslân


Bron:

Aanpak gevolgen
bevolkingsdaling

Wat zijn de belangrijkste lessen
met betrekking tot:

door betrokken partijen in gezamenlijkheid uitvoering aan moet worden gegeven.



Er zijn geen noemenswaardige lessen met betrekking tot de samenwerking in het kader en
de aanpak van bevolkingsdaling te benoemen in de regio Zuidoost Fryslân



Interview Johan Hager
(07-04-2017)

Welke formele en informele
samenwerkingsverbanden zijn er
gericht op de realisatie van het
actieplan?



Streekagenda Zuidoost Fryslân



Interview Johan Hager



Streekagenda
Zuidoost-Fryslân
(2013) (07-04-2017)

Samenwerkingsverband 1:

Welke partijen zijn hierbij
betrokken?

Gemeenten Heerenveen, Ooststellingwerf, Opsterland,
Smallingerland, Weststellingwerf, Wetterskip Fryslân, provincie
Fryslân



Streekagenda
Zuidoost-Fryslân
(2013)

Wat is het doel van de
samenwerking?

Het bevorderen van de leefbaarheid in de regio Zuidoost
Fryslân op basis van regionale samenwerking en een
gebiedsgerichte aanpak



Streekagenda
Zuidoost-Fryslân
(2013)

Op welke onderwerpen
wordt samengewerkt?

Thema’s groen blauw, Toerisme & Recreatie, Wonen,
Economie



Streekagenda
Zuidoost-Fryslân
(2013)

Hoe is besluitvorming
georganiseerd?

De streekagenda Zuidoost-Fryslân valt onder een bestuurlijke
stuurgroep (Programmabestuur), een directeurenoverleg, en
een ambtelijk programmateam.



Streekagenda
Zuidoost-Fryslân
(2013)



Samenwerking in het kader
van bevolkingsdaling



Aanpak gevolgen
bevolkingsdaling

3. Samenwerking



Streekagenda ZuidoostFryslân

32

Naam regio: Zuidoost Fryslân
In hoeverre is sprake van
bindende afspraken tussen
betrokken partijen?

Bron:


In de regio Zuidoost-Fryslân zijn geen bindende afspraken gemaakt tussen de betrokken
partijen.



Interview Johan Hager
(07-04-2017)



Er is geen sprake van gezamenlijk vastgesteld beleid op het gebied van bevolkingsdaling
in de regio Zuidoost-Fryslân.



Interview Johan Hager
(07-04-2017)



Aanvullingen Andries
Idzerda (24-4-2017)



Interview Johan Hager
(07-04-2017)



Aanvullingen Andries
Idzerda (24-4-2017)

In hoeverre is sprake van
gezamenlijke uitvoering?
4. Verankering in beleid
In hoeverre is sprake van
gezamenlijk vastgesteld beleid op
het gebied van bevolkingsdaling?
Door wie is dit beleid
vastgesteld?
Provincie:
a) Komt bevolkingsdaling terug
in provinciaal beleid?
Waarin? Op welke wijze?

a) Ja. 'Fan mear nei better' (2012-2020) is een door de provincie Fryslân opgesteld
beleidsdocument dat zich richt op de kwaliteit van wonen, werken, leven en leren met
betrekking tot de gevolgen van krimp.

b) Zijn er op de provinciale
begroting middelen
gereserveerd voor dit beleid?

b) Er is twee miljoen euro procesgeld beschikbaar gesteld voor een periode van 4 jaar.
Daarnaast werkt de provincie ook aan het vormen van een transitiefonds voor het passend
maken van de woningvoorraad op de veranderende bevolkingsopbouw.

c) Is er een portefeuillehouder
bevolkingsdaling bij de
provincie? Wat is de rol van
deze portefeuillehouder?

c) Er is een portefeuillehouder Plattelandsbeleid en krimp. Deze heeft met name een
agenderende rol.

Gemeenten:
a) Komt bevolkingsdaling terug
in gemeentelijk beleid?
Waarin? Op welke wijze?

a) Bevolkingsdaling komt als thema terug in onder meer de omgevingsvisies en woonvisies
van de gemeenten. Aanvullend heeft de gemeente Opsterland ook beleid geformuleerd
ten aanzien van voorzieningen: Vitaal Opsterland 1 en 2 en ook specifiek t.a.v. onderwijs:

33

Naam regio: Zuidoost Fryslân
b) Zijn er op de gemeentelijke
begrotingen middelen
gereserveerd voor dit beleid?
c) Zijn er portefeuillehouders
bevolkingsdaling bij
gemeenten? Wat is de rol
van deze portefeuillehouder?

Bron:
Integraal Huisvestings Plan). Er zijn wel (grote) verschillen tussen de gemeenten in de
regio Zuidoost-Fryslân
b)

Niet specifiek op bevolkingsdaling, maar wel op onderdelen; bijvoorbeeld onderwijs (IHP)
en wonen. Dit zal per gemeente verschillend zijn

c) Ja. Zij zijn het eerste aanspreekpunt m.b.t. het thema bevolkingsdaling. Eén van de
portefeuillehouders van de vijf regiogemeenten is vanuit de regio vertegenwoordigd in het
provinciaal bestuurlijk overleg krimp/anticipeerregio’s en het landelijk bestuurlijk overleg
anticipeerregio’s.

5. Monitoring & rapportage
Zijn er evaluaties en/of
voortgangsrapportages
beschikbaar?

Er wordt jaarlijks een jaarverslag opgesteld, deze zijn echter nog niet beschikbaar gemaakt.
Hieraan wordt gewerkt door de regio.



Interview Johan Hager
(07-04-2017)

Wat zijn hierin de belangrijkste
bevindingen?

34

1.7 Achterhoek
Naam regio: Achterhoek

Bron:

1. Kenschets
Type regio

Krimpregio

Provincie

Gelderland

Gemeenten

Aalten, Bronckhorst, Berkelland, Doetinchem, Montferland, Oost Gelre, Oude IJsselstreek,
Winterswijk

2. Uitvoering
Welke ambities zijn geformuleerd
in het actieplan?

Algemene aspecten krimp’ | leefbaarheid en voorzieningen


Uitvoering Achterhoek Agenda 2020, waaronder de samenwerkingsafspraken krimp



Voldoende aanbod en goede spreiding van functies en voorzieningen



Actieplan
Bevolkingsdaling (2016)

Wonen


Kwaliteit woningvoorraad op peil houden ten behoeve van een gezonde en
evenwichtige woningmarkt voor nu en in de toekomst.

Ruimte en mobiliteit


De Achterhoek zoekt naar (nieuwe) manieren om het gebied leefbaar te houden en
waarde te creëren en te behouden



Versterking van de bovenlokale infrastructuur, basismobiliteit en digitale bereikbaarheid

Onderwijs


Voldoende aanbod, kwaliteit en bereikbaarheid van onderwijsvoorzieningen

Zorg


Extramuralisering en langer zelfstandig wonen faciliteren in de woningvoorraad.



Versterking vitaliteit Achterhoekers, behoud vitale zorg en ondersteuningsstructuur in

35

Naam regio: Achterhoek

Bron:
alle kernen en beperking kostenontwikkeling
Economische vitaliteit en arbeidsmarkt

Wat is de voortgang/welke
resultaten zijn geboekt met
betrekking tot de acties uit
actieplan op de volgende
thema’s:


Wonen



Ruimte & mobiliteit



Onderwijs



Zorg en ondersteuning



Economische vitaliteit en
arbeidsmarkt



Stimuleren van economie door inzet op hoogwaardige en innovaties (maak)industrie en
doorvoeren concept Smart Industry in zoveel mogelijk economische sectoren en
branches



Beschikbaarheid van snel en toekomstvast internet in de regio inclusief buitengebieden

De Achterhoek heeft op alle thema’s voortgang geboekt. Hierna bespreken we de
belangrijkste resultaten per thema:



Interview Wilma Stortelder
en Janine Geerse (21-032017)



Regionale woonagenda
Achterhoek 2015-2025



Transitieatlas primair
onderwijs Achterhoek
(2014)



Smart Technical
Education; Smarthub
Achterhoek (2016)



www.achterhoek2020.nl



www.smarthub.nl

Wonen:




Aansluitend op de Regionale Woonvisie 2010-2020 hebben de gemeenten afspraken
gemaakt over de kwantiteit en kwaliteit van de woningvoorraad. Deze afspraken
hebben onder meer geleid tot een Regionale Woonagenda Achterhoek 2015-2025.
M.b.t. de kwaliteit zijn het toekomstbestendig maken en het verduurzamen van de
bestaande woningvoorraad alsook de koppeling met het thema welzijn en zorg hierin de
voornaamste punten.
Vanwege de toename van leegstaand (maatschappelijk, zakelijk en agrarisch)
vastgoed, wordt er toegewerkt naar een integrale aanpak voor leegstand. Ook is het
project ‘Achterhoeks vastgoed in de etalage’ gestart, bedoeld om de meest waardevolle
panden te kunnen behouden/ herbestemmen.

Ruimte en Mobiliteit:


De Achterhoek richt zich enerzijds op de aanpak van bovenlokale infrastructurele
knelpunten, waarvan de N18/A18 en de spoorlijnen Winterswijk-Arnhem en
Winterswijk-Zutphen de belangrijkste zijn. De laatste jaren zijn er enkele verbeteringen
doorgevoerd op met name de spoorlijn Arnhem-Winterswijk maar er zijn nog steeds
knelpunten.



De eerste fase N18 wordt nu aangelegd. De tweede fase (nog) niet. De Achterhoek

36

Naam regio: Achterhoek

Bron:
voorziet dat dit traject een flessenhals wordt nadat de A15 is doorgetrokken.


Daarnaast richt de regio zich op het waarborgen van de de fijnmazige bereikbaarheid.
Een eerste stap is gezet door de basismobiliteit op regionaal niveau te waarborgen.

Onderwijs:


Met oog op het verwezenlijken van de ambities op het thema onderwijs heeft de
Achterhoek een onderzoek uitgevoerd naar de gevolgen van leerlingendaling voor het
basisonderwijs en de uitdagingen die er op dit gebied liggen (Transitieatlas) en een
procesbegeleider aangesteld. Eenzelfde aanpak loopt nu met betrekking tot het
voortgezet onderwijs en de ROC in de regio.



Het Platform Onderwijs en Arbeidsmarkt (POA) zet zich in voor een betere aansluiting
tussen onderwijs en arbeidsmarkt. Bijvoorbeeld door het project Smart Technical
Education en Techniekdagen



De Achterhoek faciliteert actief innovatiehubs waarin (HBO) studenten en het
bedrijfsleven en andere organisaties gekoppeld worden.

Zorg en ondersteuning:


Vormt geen hoofdthema binnen de Uitvoeringsagenda Achterhoek 2020. Wel wordt
binnen Achterhoek2020 ingezet op het toepassen van de principes van smart industrie
in de zorg (cross-over). Er zijn verschillende kleine projecten gericht op innovatie in de
zorg; meer bottom-up en vraag gestuurd.

Economische vitaliteit en arbeidsmarkt:


Het draaiende houden van de economie is voor de Achterhoek prioriteit nummer één en
daarom wordt veel inzet gepleegd op het thema Smart Werken. Rond Smart Industry is
er een regiegroep actief waarin het bedrijfsleven, onderwijs en gemeenten
vertegenwoordigd zijn. Er is een Masterplan SmartHub Achterhoek opgesteld, met
concrete projecten op het gebied van economie, arbeidsmarkt en (economische)
profilering.

37

Naam regio: Achterhoek

In hoeverre zijn er aanvullend op
het actieplan activiteiten
ondernomen die gericht zijn op
de aanpak van de (negatieve)
gevolgen van bevolkingsdaling?

Bron:


Zo start in september 2017 een nieuwe middenkader opleiding Smart Industry bij het
Graafschap College



De Uitvoeringsagenda Achterhoek 2020 vormt de basis waar vanuit gewerkt wordt.
Deze uitvoeringsagenda beslaat drie hoofdthema’s: werken, wonen en bereikbaarheid.
De samenwerkingsafspraken met het Rijk uit het Actieplan zijn ondersteunend hieraan.



Interview Wilma Stortelder
en Janine Geerse (21-032017)



Voor elk thema van de Uitvoeringsagenda is een programma met concrete projecten
opgesteld met een eigen kennismakelaar die verbindingen legt tussen initiatieven,
activiteiten en projecten binnen dat thema. De uitvoering wordt gecoördineerd door de
Stuurgroep Achterhoek 2020.



Uitvoeringsagenda
Achterhoek 2020 (2016)



www.achterhoek2020.nl
Interview Wilma Stortelder
en Janine Geerse (21-032017)

In welke fase bevindt de regio
zich met betrekking tot de
aanpak van (negatieve) gevolgen
van bevolkingsdaling? Waaruit
blijkt dat?

Bewustwording / Visievorming / Planvorming / Programmering / Uitvoering



De Achterhoek bevindt zich voornamelijk in de fase van uitvoering; uitvoering van de
Uitvoeringsagenda Achterhoek 2020. Met betrekking tot het thema wonen bevindt het
proces zich deels in de fase van programmering en deels in de uitvoering.



Wat zijn de belangrijkste
succesfactoren met betrekking
tot:







Samenwerking in het kader
van bevolkingsdaling
Aanpak gevolgen
bevolkingsdaling

Samenwerking op basis van gelijkwaardigheid tussen de 3 O’s (ondernemers, overheid,
maatschappelijke organisaties)



De actieve rol van het bedrijfsleven en de wil om samen op te trekken, te investeren en
kennis te delen.



De samenwerking met onderwijspartijen (het Graafschap College en HAN) en andere
maatschappelijke organisaties (woningbouw corporaties, zorgpartijen)



De vele burgerinitiatieven op lokaal niveau (pilots en experimenteren) om voorzieningen
in stand te houden/herbestemming van leegstand.



De beschikbaar gestelde personele capaciteit vanuit de gemeenschappelijke regeling
Regio Achterhoek



De actieve rol en (financiële) inzet van de provincie Gelderland bij de
Uitvoeringsagenda Achterhoek2020/ Gebiedsopgave Achterhoek



Interview Wilma Stortelder
en Janine Geerse (21-032017)

38

Naam regio: Achterhoek
Wat zijn de belangrijkste lessen
met betrekking tot:


Samenwerking in het kader
van bevolkingsdaling



Aanpak gevolgen
bevolkingsdaling

Bron:


Het is belangrijk een heldere agenda op te stellen. De rol van Liesbeth Spies als
verbindende actor is daarin destijds belangrijk geweest. Dit leert dat een
gezaghebbende (onafhankelijke) actor een belangrijke rol kan spelen in het verbinden
van de verschillende partijen om over de eigen grenzen heen samen te werken.



Daarnaast is het belangrijk om focus aan te brengen, hierin heeft het bedrijfsleven een
belangrijke rol gespeeld.



Het betrekken van de provincie bij het proces.



Soms moeten er lastige keuzes gemaakt worden (bijvoorbeeld als het gaat om
aantallen woningen, bedrijventerreinen en voorzieningen). Dit vraagt om bestuurders
met lef en een visie voor de langere termijn.



Stuurgroep Achterhoek 2020



Regiegroep Smart Industries



Platform onderwijs & arbeidsmarkt



Stuurgroep Regiovisie wonen



Achterhoek2020 Jong



Portefeuilleuhoudersoverleggen gemeenten



Interview Wilma Stortelder
en Janine Geerse (21-032017)



Interview Wilma Stortelder
en Janine Geerse (21-032017)



Achterhoek Agenda 2020
(2016)



www.achterhoek2020.nl



www.achterhoek2020.nl

3. Samenwerking
Welke formele en informele
samenwerkingsverbanden zijn er
gericht op de realisatie van het
actieplan?

Samenwerkingsverband 1:
Stuurgroep Achterhoek 2020

Welke partijen zijn hierbij
betrokken?

Wat is het doel van de
samenwerking?

Vertegenwoordigers van de 3 O’s (overheden, ondernemers
en maatschappelijke organisaties)

De stuurgroep geeft richting, brengt focus aan en verbindt en
zij ondersteunt waar mogelijk nieuwe initiatieven. Coördinatie
op uitvoering van de Uitvoeringsagenda Achterhoek 2020,
verbinden van partijen

39

Naam regio: Achterhoek

Samenwerkingsverband 2:
Regiegroep Smart Industry

Bron:
Op welke onderwerpen
wordt samengewerkt?

De realisatie van de doelen van de Uitvoeringsagenda2.0

Hoe is besluitvorming
georganiseerd?

Stuurgroep is geen formeel orgaan. Besluiten die formeel
genomen moeten worden (bijv/subsidieaanvraag) worden als
zwaarwegend advies voorgelegd aan het Algemeen Bestuur
van de Regio Achterhoek.

Welke partijen zijn hierbij
betrokken?

Vertegenwoordigers van de 3 O’s (overheden, ondernemers
en maatschappelijke organisaties)

Wat is het doel van de
samenwerking?

Het implementeren van Smart Industry in zoveel mogelijk
sectoren in de Achterhoek. Te beginnen bij de (maak-)
industrie.



www.smarthub.nl



http://www.poaachterhoek.nl/

Het binden van bedrijven en (jong) talent aan de regio
Achterhoek. Daarnaast het stimuleren van innovaties en het
versterken van het economische profiel van de regio.

Samenwerkingsverband 3:
Platform onderwijs &
arbeidsmarkt

Op welke onderwerpen
wordt samengewerkt?

Onderwijs, bedrijfsleven, arbeidsmarkt, economische
profilering

Hoe is besluitvorming
georganiseerd?

Op basis van een Coalition of the Willing

Welke partijen zijn hierbij
betrokken?

Vertegenwoordigers van de 3 O’s (overheden, ondernemers
en maatschappelijke organisaties)

Wat is het doel van de
samenwerking?

Binnen het Platform Onderwijs Arbeidsmarkt Achterhoek
(POA) werken werkgevers, onderwijspartijen en overheid
samen om een betere aansluiting van vraag en aanbod op de
regionale arbeidsmarkt te realiseren, nu en in de toekomst

Op welke onderwerpen

Onderwijs en arbeidsmarkt

40

Naam regio: Achterhoek

Bron:
wordt samengewerkt?
Hoe is besluitvorming
georganiseerd?

Samenwerkingsverband 4:
Stuurgroep regiovisie wonen

Welke partijen zijn hierbij
betrokken?

Gemeenten, woningcorporaties, provincie

Wat is het doel van de
samenwerking?

Deze stuurgroep richt zich op het ontwikkelen van een
kwantitatief en kwalitatief evenwichtige woningvoorraad in de
regio. Dit doet zij door de uitvoering van de Regionale
Woonagenda 2015-2025.

Op welke onderwerpen
wordt samengewerkt?

Wonen

Hoe is besluitvorming
georganiseerd?
In hoeverre is sprake van
bindende afspraken tussen
betrokken partijen?

Er zijn enkel bindende afspraken gemaakt over de gezamenlijke financiering van het
proces/ de verbindingsorganisatie. Er wordt samengewerkt op basis van een ‘Coalition of
the Wiling’: partijen die op basis van bereidheid en gelijkwaardigheid samenwerken aan
een project..



Interview Wilma Stortelder
en Janine Geerse (21-032017)



Interview Wilma Stortelder
en Janine Geerse (21-032017)

De Regionale Woonagenda Achterhoek 2015-2025 behelzen wel bindende afspraken. Dit
komt doordat de provincie hier actief op stuurt en omdat de raadsbesluiten gekoppeld zijn
aan deze agenda.
In hoeverre is sprake van
gezamenlijke uitvoering?

De ‘Coalitions of the Willing’ zijn zelf verantwoordelijk voor de uitvoering van hun projecten.
De Stuurgroep Achterhoek 2020 toetst de projecten aan een afwegingskader en legt waar
zinvolverbindingen tussen partners. Insteek is dat projecten minimaal gedragen moeten
worden door twee O’s. Er zijn drie kennismakelaars die hier een belangrijke verbindende
rol in hebben..

4. Verankering in beleid

41

Naam regio: Achterhoek
In hoeverre is sprake van
gezamenlijk vastgesteld beleid
op het gebied van
bevolkingsdaling? Door wie is dit
beleid vastgesteld?

Bron:


De Uitvoeringsagenda Achterhoek 2020 geeft de gezamenlijke Achterhoekse ambitie
weer die door alle partijen is onderschreven.



Gezamenlijk (intergemeentelijk) beleid wordt op deelgebieden afgesproken. Zo is er
regionale woonvisie, een regionale detailhandelsvisie, regionale basismobiliteit etc.

Provincie:
a) Komt bevolkingsdaling terug
in provinciaal beleid?
Waarin? Op welke wijze?
b) Zijn er op de provinciale
begroting middelen
gereserveerd voor dit beleid?
c) Is er een portefeuillehouder
bevolkingsdaling bij de
provincie? Wat is de rol van
deze portefeuillehouder?

b) Zijn er op de gemeentelijke
begrotingen middelen
gereserveerd voor dit beleid?

Interview Wilma Stortelder
en Janine Geerse (21-032017)



Interview Babine Scholten
en website provincie
Gelderland



Interview Wilma Stortelder
en Janine Geerse (21-032017)

a) De provincie werkt naast sectoraal beleid met gebiedsopgaven. De gebiedsopgave
voor de Achterhoek is geformuleerd als: het op niveau houden van economie en
leefbaarheid in het licht van de demografische ontwikkelingen. De Uitvoeringsagenda
Achterhoek 2020 is hiervoor leidend.
b) Er zijn middelen gereserveerd op de provinciale begroting voor de gebiedsopgave
Achterhoek. Daarnaast draagt de provincie bij aan een deel van de projecten van
Achterhoek 2020 via andere (sectorale) budgetten.
c) Er is geen gedeputeerde bevolkingsdaling. Gedeputeerde Schouten is verantwoordelijk
voor de gebiedsopgaven, zo ook voor de gebiedsopgave Achterhoek.

Gemeenten:
a) Komt bevolkingsdaling terug
in gemeentelijk beleid?
Waarin? Op welke wijze?



a) De Uitvoeringsagenda Achterhoek 2020 is een gezamenlijke visie en kader wat ook
door gemeenten is onderschreven.
b) Gemeenten dragen bij aan de verbindingsorganisatie A2020. Enerzijds door het
beschikbaar stellen van capaciteit (vanuit Regio Achterhoek), anderzijds door het
beschikbaar stellen van middelen uit het decentralisatiebudget bevolkingsdaling.
c) De meeste gemeenten hebben geen portefeuillehouder met specifiek bevolkingsdaling
in portefeuille, omdat dit thema met verschillende beleidsterreinen verweven is.

c) Zijn er portefeuillehouders
bevolkingsdaling bij
gemeenten? Wat is de rol
van deze portefeuillehouder?

42

Naam regio: Achterhoek

Bron:

5. Monitoring & rapportage
Zijn er evaluaties en/of
voortgangsrapportages
beschikbaar?



In 2015 is er een Regiobarometer Achterhoek opgesteld, waarin de ontwikkelingen en
trends in de Achterhoek in beeld zijn gebracht.



Momenteel wordt er gewerkt aan de Regiobarometer 2.0, welke tevens de voortgang
van de Uitvoeringsagenda2.0 van Achterhoek2020 zal monitoren.

Wat zijn hierin de belangrijkste
bevindingen?



Daling van inwoners en in het bijzonder ontgroening en vergrijzing, maar vanaf 2025
ook een verwachte daling van aantal huishoudens



Thema werk: werkgelegenheid is in de periode 2015-2016 in de regio Achterhoek
sterker afgenomen dan landelijk. De werkloosheid ligt nog wel onder het landelijk
gemiddelde.



Thema wonen: de leegstand van maatschappelijk, zakelijk en agrarisch vastgoed
vormen de grootste uitdaging.



Regiobarometer
Achterhoek (2015)



Regiobarometer
Achterhoek (2015)

43

1.8 De Marne
Naam regio: De Marne

Bron:

1. Kenschets
Type regio

Krimpregio

Provincie

Groningen

Gemeenten

De Marne

2. Uitvoering
Welke ambities zijn geformuleerd
in het actieplan?

Algemene aspecten krimp | leefbaarheid en voorzieningen
Overheidsparticipatie:

Verbreden en intensiveren van de aandacht voor en omgang met bewonersinitiatieven




Actieplan
Bevolkingsdaling (2016)

Inzet op maatwerk in behoud van functies waar initiatieven tot bloei komen. Per
dorp/wijk/regio zal dit verschillen

Leren van Groningen:


Ontwikkelen van nieuwe instrumenten c.q. het krimp-‘proof’ maken van bestaand instrumentarium

Wonen

Verkleinen, verbeteren, verduurzamen en levensloopbestendig maken van de
(particuliere) woningvoorraad, inclusief een Rijksbijdrage.


Dit op basis van regionaal afgestemde Woon- en Leefbaarheidsplannen,



Aanpak tevens in samen-hang met Nationaal Coördinator Groningen



Vastgoedwaarde en omgevingswaarde op langere termijn behouden en het stimuleren

44

Naam regio: De Marne

Bron:
van lokale werkgelegenheid
Ruimte & mobiliteit

Regelvrije/-luwe ruimte voor kernthema’s als erfgoed, ruimte en krimp.


Op basis van regionaal afgestemde Woon-en leefbaarheidsplannen, in samenhang met
NCG aanpak realiseren van een methodiek waarin kennisdeling, herbestemming en
behoud van cultureel erfgoed onderdeel zijn

Onderwijs

Betere verdeling onderwijs over Stad – Ommeland


Dit op basis van regionaal afgestemde Woon-en leefbaarheidsplannen, in samenhang
met NCG aanpak

Zorg

Zorg moet voor iedereen van jong tot oud bereikbaar zijn


Dit op basis van regionaal afgestemde Woon-en leefbaarheidsplannen,



in samenhang met NCG aanpak

Economische vitaliteit & arbeidsmarkt

Samenhang tussen krimpbeleid en economie wordt versterkt met accenten:

Wat is de voortgang/welke
resultaten zijn geboekt met
betrekking tot de acties uit
actieplan op de volgende
thema’s:

‫־‬

Verbreding naar economische vitaliteit

‫־‬

Grensoverschrijdende arbeidsmarkt

‫־‬

Stad en ommeland koppelen

De regio de Marne heeft allereerst en in meer algemene zin voortgang geboekt op de
algehele leefbaarheid. Dit wordt door de regio onderschreven als het voornaamste resultaat,
omdat het thema leefbaarheid wordt gezien als een overkoepelend thema om actie te
ondernemen op specifieke thema’s. Hierin is het proces even belangrijk als het resultaat
volgens de regio; de wijze waarop met stakeholders resultaten bereikt wordt. Het
dynamische karakter van dit proces maakt volgens de regio dat een open houding belangrijk



Interview met Tamara
Wiersema (01-03-2017)



Plan voor Regie en
Ruimtelijke Ontwikkeling
Lauwersoog (2011)

45

Naam regio: De Marne


Wonen



Ruimte & mobiliteit



Onderwijs



Zorg en ondersteuning



Economische vitaliteit en
arbeidsmarkt

Bron:
is om zodoende de relevante stakeholders te betrekken. In het bijzonder zijn er resultaten
geboekt op de volgende thema’s:
Onderwijs:


Instellingen in het voortgezet onderwijs hebben een gezamenlijke visie opgesteld met
betrekking tot leerlingendaling.



De gemeente de Marne vormt hiernaast actief beleid voor het primaire onderwijs waar
het de verantwoordelijkheid voor het vastgoed draagt.



De samenwerking tussen de basisscholen in de regio wordt door de gemeente als goed
ervaren.

Zorg en ondersteuning:


In het sociale domein werkt de gemeente de Marne samen met vier gemeenten. Er
wordt ook aan een gezamenlijke uitvoering gewerkt, hier is echter nog wel een slag te
slaan.



Daarnaast zijn er ook verschillende bewonersinitiatieven actief. Deze lopen echter tegen
problemen aan met betrekking tot regelgeving. De gemeente de Marne neemt hierin een
faciliterende en verbindende rol op zich. De gemeente is nog zoekende naar de juiste rol
hierin.

Economische vitaliteit en arbeidsmarkt:


In hoeverre zijn er aanvullend op
het actieplan activiteiten
ondernomen die gericht zijn op
de aanpak van de (negatieve)

De regio is blijvend actief met de ontwikkeling van een duurzame en toekomstgerichte
vissershaven in Lauwersoog om zoende het toerisme in de regio verder te ontwikkelen.
Dit naar aanleiding van het Plan voor Regie en Ruimtelijke Ontwikkeling Lauwersoog
(PROLoog)

De samenwerkafspraken uit het Actieplan voor de Marne zijn gebaseerd op bestaande
trajecten waar de gemeente al langer in actief is. De bestaande trajecten zijn hiermee
vertaald naar het actieplan.



Interview met Tamara
Wiersema (01-03-2017)

46

Naam regio: De Marne

Bron:

gevolgen van bevolkingsdaling?

In welke fase bevindt de regio
zich met betrekking tot de
aanpak van (negatieve) gevolgen
van bevolkingsdaling? Waaruit
blijkt dat?

Bewustwording / Visievorming / Planvorming / Programmering / Uitvoering

Wat zijn de belangrijkste
succesfactoren met betrekking
tot:

De Marne benoemt de volgende succesfactoren:





Samenwerking in het kader
van bevolkingsdaling
Aanpak gevolgen
bevolkingsdaling

Wat zijn de belangrijkste lessen
met betrekking tot:


Samenwerking in het kader
van bevolkingsdaling



Aanpak gevolgen
bevolkingsdaling



Interview met Tamara
Wiersema (01-03-2017)



Interview met Tamara
Wiersema (01-03-2017)



Interview met Tamara
Wiersema (01-03-2017)



Interview met Tamara
Wiersema (01-03-2017)

De uitvoering van de aanpak van de regio bevindt zich in al deze fasen: Er wordt al geruime
tijd gewerkt met een woon- en leefbaarheidsplan dat richting geeft aan de uitvoering. Het is
echter van belang dat er blijvend aandacht wordt besteed aan bewustzijn bij bewoners,
raden en bestuurders: wat behelst krimp en hoe moet hier mee worden omgegaan? Het
woon-en leefbaarheidsplan is gebaseerd op de verwachte bevolkingsontwikkeling, maar de
realiteit kan anders zijn. Dat vraagt continu aandacht.



Een open houding en positionering van de overheid in de netwerksamenleving: hierin is
een faciliterende rol, in plaats van top-down regie, belangrijk.



De constructieve houding van bewoners en de wisselwerking met de gemeente.



De maatwerkbenadering van de Marne, waarbij er veel oog is voor specifieke behoeften
en vragen.

Goede samenwerking vergt aandacht en tijd. Samenwerken is geen lineair, maar een
dynamisch proces en is daarom niet volledig te controleren.

3. Samenwerking
Welke formele en informele
samenwerkingsverbanden zijn er



Gronings Gereedschap: aanpak particuliere woningvoorraad in samenwerking met de
provincie, gemeenten, het Rijk en andere stakeholders.

47

Naam regio: De Marne
gericht op de realisatie van het
actieplan?

Samenwerkingsverband 1:
Gronings Gereedschap

Samenwerkingsverband 2:
Convenant ‘Groningen op koers’

Bron:


Het Kennisnetwerk Krimp Noord-Nederland (KKNN).



Dorp en academie



Convenant ‘Groningen op koers’



Woon- en leefbaarheidsplan



Visievorming en samenwerking met Eemsdelta



Project PROloog

Welke partijen zijn hierbij
betrokken?

De provincie Groningen, het Rijk, gemeenten, stakeholders

Wat is het doel van de
samenwerking?

De samenwerking richt zich op de aanpak van de particuliere
woningvoorraad: het verkleinen, vernieuwen en verbeteren
van de woningvoorraad.

Op welke onderwerpen
wordt samengewerkt?

Op het onderwerp wonen.

Hoe is besluitvorming
georganiseerd?

Besluitvorming verloopt via de gemeente.

Welke partijen zijn hierbij
betrokken?

Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
provincie Groningen, en de 13 Groningse gemeenten.

Wat is het doel van de
samenwerking?

Het doel van de samenwerking is de aanpak demografische
ontwikkelingen in de Provincie Groningen

Op welke onderwerpen
wordt samengewerkt?

Demografie

Hoe is besluitvorming
georganiseerd?

Besluitvorming verloopt via de Provincie Groningen en de
regio’s.



Convenant ‘Groningen
op koers’ (2012)

48

Naam regio: De Marne
Samenwerkingsverband 3:
Woon- en leefbaarheidsplan

Samenwerkingsverband 4:
Project PROloog

Bron:
Welke partijen zijn hierbij
betrokken?

Regio’s de Marne en Eemsdelta

Wat is het doel van de
samenwerking?

Aanpassen woningvoorraad en leefbaarheid behouden

Op welke onderwerpen
wordt samengewerkt?



Wonen



Leefbaarheid

Hoe is besluitvorming
georganiseerd?

Besluitvorming verloopt via de gemeenten

Welke partijen zijn hierbij
betrokken?

Provincie Groningen, gemeente de Marne

Wat is het doel van de
samenwerking?

Het doel van de samenwerking is ruimtelijke ontwikkeling en
stimulering van toerisme in Lauwersoog

Op welke onderwerpen
wordt samengewerkt?



Ruimtelijke ontwikkeling



Toerisme

Hoe is besluitvorming
georganiseerd?

De besluitvorming verloopt via de gemeente en de provincie.

In hoeverre is sprake van
bindende afspraken tussen
betrokken partijen?

Ondanks dat het convenant ‘Groningen op koers’ op zichzelf niet bindend is zijn hier wel
concrete afspraken uit voortgekomen met woningcorporaties over de aanpak van de
woningvoorraad in dorpen.

In hoeverre is sprake van
gezamenlijke uitvoering?

De regio valt samen met de gemeente de Marne. Dit leidt tot een andere dynamiek dan bij
regio’s die uit meerdere gemeenten bestaan. Er is wel sprake van kennisdeling met andere
partijen, maar geen sprake van gezamenlijke uitvoering. Dit gaat veranderen als gevolg van



Woon- en
Leefbaarheidsplan 20112021: Toekomst voor
kwaliteit en ruimte (2011)



Plan voor Regie en
Ruimtelijke Ontwikkeling
Lauwersoog (2011)



Interview met Tamara
Wiersema (01-03-2017)



Interview met Tamara
Wiersema (01-03-2017)

49

Naam regio: De Marne

Bron:
de voorgenomen fusie van de gemeenten Bedum, de Marne, Winsum en Eemsmond
(BMWE).

4. Verankering in beleid
In hoeverre is sprake van
gezamenlijk vastgesteld beleid
op het gebied van
bevolkingsdaling? Door wie is dit
beleid vastgesteld?
Provincie:
a) Komt bevolkingsdaling terug
in provinciaal beleid?
Waarin? Op welke wijze?
b) Zijn er op de provinciale
begroting middelen
gereserveerd voor dit beleid?
c) Is er een portefeuillehouder
bevolkingsdaling bij de
provincie? Wat is de rol van
deze portefeuillehouder?

a) Krimp is een blijvend agendapunt in het collegeprogramma en is sterk verankerd in
beleid. Zo heeft de provincie een Agenda krimpbeleid 2015-2020, dat is december 2015
is vastgesteld. Begin 2016 is het Uitvoeringsprogramma leefbaarheid 2016-2020
vastgesteld.

b) Zijn er op de gemeentelijke
begrotingen middelen
gereserveerd voor dit beleid?

Interview Dorine Sibbes
(03-03-2017)



Agenda krimpbeleid
2015-2020 (2015)



Uitvoeringsprogramma
leefbaarheid 2016-2020
(2016)



Interview met Tamara
Wiersema (01-03-2017)

b) Voor het uitvoeringsprogramma leefbaarheid 2016-2020 is er in totaal €22 miljoen
gereserveerd. Daarnaast zijn er middelen beschikbaar via de Reserve Leefbaarheid
Krimpgebieden (30 miljoen euro tussen 2010 en 2020) voor projecten op het gebied van
wonen, onderwijs, zorg, sociaaleconomische vitaliteit, kwetsbare groepen en
voorzieningen
c) Gedeputeerde Eelco Eikenaar is portefeuillehouder Leefbaarheid

Gemeenten:
a) Komt bevolkingsdaling terug
in gemeentelijk beleid?
Waarin? Op welke wijze?



a) Het thema bevolkingsdaling is sterk verankerd in gemeentelijk beleid en komt in allerlei
beleidsterreinen terug.
b) Er zijn specifieke krimpmiddelen vanuit het ministerie en de provincie beschikbaar
gesteld voor de uitvoering van het beleid. De gemeente heeft zelf minder te besteden,
maar waar mogelijk wordt geprobeerd middelen aan te wenden. Omdat het thema
bevolkingsdaling terugkomt in alle beleidsterreinen en bijbehorende begrotingen zijn er

50

Naam regio: De Marne
c) Zijn er portefeuillehouders
bevolkingsdaling bij
gemeenten? Wat is de rol
van deze portefeuillehouder?

Bron:
geen aparte middelen gereserveerd op de begroting.
c) De portefeuillehouder plattelandsontwikkeling heeft een essentiële rol. Deze draagt een
open en dynamische werkwijze uit naar het college en de andere stakeholders. Hierbij
fungeert de portefeuillehouder als bestuurlijk boegbeeld.

5. Monitoring & rapportage
Zijn er evaluaties en/of
voortgangsrapportages
beschikbaar?

Een eigen infosheet waarin de feitelijke stand van zaken wordt weergegeven.

Wat zijn hierin de belangrijkste
bevindingen?

51

1.9 Eemsdelta
Naam regio: Eemsdelta

Bron:

1. Kenschets
Type regio

Krimpregio

Provincie

Groningen

Gemeenten

Appingedam, Delfszijl, Eemsmond, Loppersum

2. Uitvoering
Welke ambities zijn geformuleerd
in het actieplan?

Algemene aspecten krimp | leefbaarheid en voorzieningen


Overheidsparticipatie: Verbreden en intensiveren van de aandacht voor en de omgang
met bewonersinitiatieven



Inzet op maatwerk in behoud van functies waar initiatieven tot bloei komen. Per
dorp/wijk/regio zal dit verschillen





Actieplan
Bevolkingsdaling (2016)

Leren van Groningen: ontwikkelen van nieuwe instrumenten c.q. het krimp-‘proof’ maken
van bestaande instrumenten

Wonen


Verkleinen, verbeteren, verduurzamen en levensloopbestendig maken van (particuliere)
woningvoorraad, inclusief een Rijksbijdrage



Dit op basis van regionaal afgestemde Woon- en Leefbaarheidsplannen, aanpak tevens
in samenhang met Nationaal Coördinator Groningen



Vastgoedwaarde en omgevingswaarde op langere termijn behouden en het stimuleren
van lokale werkgelegenheid

52

Naam regio: Eemsdelta

Bron:
Ruimte & mobiliteit


Regelvrije/-luwe ruimte voor kernthema’s als erfgoed, ruimte en krimp. Op basis van
regionaal afgestemde Woon- en leefbaarheidsplannen, in samenhang met NCG aanpak
realiseren van een methodiek waarin kennisdeling, herbestemming en behoud van
cultureel erfgoed onderdeel zijn

Onderwijs



Betere verdeling onderwijs over Stad – Ommeland
Dit op basis van regionaal afgestemde Woon- en leefbaarheidsplannen, in samenhang
met NCG aanpak

Zorg


Zorg moet voor iedereen van jong tot oud bereikbaar zijn



Dit op basis van regionaal afgestemde Woon- en leefbaarheidsplannen, in samenhang
met NCG aanpak

Economische vitaliteit & arbeidsmarkt


Wat is de voortgang/welke
resultaten zijn geboekt met
betrekking tot de acties uit
actieplan op de volgende
thema’s:


Wonen

Samenhang tussen krimpbeleid en economie wordt versterkt met accenten:
‫־‬

Verbreding naar economische vitaliteit

‫־‬

Grensoverschrijdende arbeidsmarkt

‫־‬

Stad en ommeland koppelen

Centraal in de aanpak van Eemsdelta staat het woon- en leefbaarheidsplan. De acties zoals
opgenomen in het Actieplan Bevolkingsdaling vloeien hieruit voort. In 2016 is het woon- en
leefbaarheidsplan geactualiseerd.
De regio Eemsdelta heeft op alle thema’s uit het Actieplan voortgang geboekt. Hieronder
worden de belangrijkste resultaten per thema besproken:



Interview Enno Zuidema
(24-03-2017)



Ontwikkelingsvisie
Eemsdelta 2030 (2013)



Woon- en
Leefbaarheidsplan

53

Naam regio: Eemsdelta

Bron:



Ruimte & mobiliteit

Wonen:



Onderwijs





Zorg en ondersteuning



Economische vitaliteit en
arbeidsmarkt



Wonen is een thema waarop de partijen in de regio elkaar goed weten te vinden. Zo
wordt sinds 2014 gewerkt met Gronings Gereedschap om verpaupering van de
particuliere woningvoorraad als gevolg van bevolkingsdaling tegen te gaan. Het
Gronings Gereedschap is ontwikkeld in samenwerking een tussen provincie,
gemeenten, woningbouwcorporaties, Rijk, banken en andere partijen. Het gereedschap
bestaat uit methodes en instrumenten om problemen in de particuliere woningvoorraad
aan te pakken. Hiervoor is een transitiefonds opgericht met een budget van 2 miljoen
euro voor het versterken van leningen en subsidies op basis van cofinanciering.

Eemsdelta: beter leven
voor minder mensen
(2014)


Economische Visie
Eemsdelta 2030 (2012)

De focus bij wonen ligt op het in stand houden van de leefbaarheid. Hierbij gaat het niet
zo zeer om het slopen van woningen en ander vastgoed, maar om het vernieuwen van
buurten en het aanpassen van de woningvoorraad zodat deze geschikt is voor ouderen.
De leefbaarheidsprogramma van woningcorporaties hebben als gevolg van de
aardbevingsproblematiek een tijd stil gelegen.

Onderwijs:


Er zijn binnen de regio goede afspraken gemaakt over het fuseren van scholen en het
verbeteren van het onderwijs. De aanpak van onveilige scholen als gevolg van
aardbevingen heeft een impuls gegeven aan het proces van het fuseren van scholen.



In het nieuwe Woon- en Leefbaarheidsplan zijn nieuwe afspraken opgenomen over
innovatie in het onderwijs, in het primair en voortgezet onderwijs. Deze innovaties
richten zich op het inclusiever maken van bestaande onderwijsinstellingen waardoor er
minder gebruik gemaakt hoef te worden van passend onderwijs in Groningen stad. Dit
hang ook samen met het thema mobiliteit.

Zorg & ondersteuning:


Samenwerking tussen zorgpartijen komt moeizaam tot stand. Gemeenten hebben als
gevolg van regels rondom markwerking weinig middelen om zorgpartijen tot
samenwerking te bewegen. Wel wordt er momenteel per deelgebied gekeken naar de

54

Naam regio: Eemsdelta

Bron:
toekomstige vraag en het behoud van gebouwen en voorzieningen.
Economische vitaliteit & arbeidsmarkt:


Op het gebied van economie is de Ontwikkelingsvisie 2030 leidend. Deze
ontwikkelingsvisie is in 2012 opgesteld in samenwerking met het Rijk, de provincie
Groningen, de waterschappen, LTO Noord, Milieufederatie Groningen en Groningen
Seaports de ontwikkelingsvisie opgesteld Deze ontwikkelvisie richt zich op een veilige
en duurzaam ingerichte regio in 2030 waarin een aantrekkelijk woonklimaat en een
goede balans tussen de economie en de ecologie centraal staat. Gekoppeld aan de
ontwikkelingsvisie heeft de regio een eigen economisch bureau opgericht,
Eemsdelta\EZ, dat zich richt op de stimulering van de economische ontwikkeling in de
regio. Eemsdelta\EZ wordt aangestuurd door de stuurgroep Economie, Arbeidsmarkt en
Infrastructuur waar de vier Eemsdelta gemeenten en de provincie Groningen in
vertegenwoordigd zijn.

In hoeverre zijn er aanvullend op
het actieplan activiteiten
ondernomen die gericht zijn op
de aanpak van de (negatieve)
gevolgen van bevolkingsdaling?



De regio onderzocht (2016) samen met de provincie Groningen, de gemeente
Groningen en de Internationale Architectuur Biënnale Rotterdam (IABR) in het IABRProjectatelier Groningen hoe de energietransitie en het bijbehorende economische
perspectief een drijvende kracht kunnen vormen voor ontwikkeling in de regio
Groningen. Vanuit de regio Eemsdelta zijn Eemsdelta\EZ en het Woon- en
Leefbaarheidsprogramma Eemsdelta bij het IABR betrokken.

In welke fase bevindt de regio
zich met betrekking tot de
aanpak van (negatieve) gevolgen
van bevolkingsdaling? Waaruit
blijkt dat?

Bewustwording / Visievorming / Planvorming / Programmering / Uitvoering


De regio Eemsdelta geeft aan dat alle fasen van toepassing zijn op de aanpak van de
(negatieve) gevolgen van bevolkingsdaling. Er is sprake van een continu proces van
‘plan, do, check’ waarin de verschillende fasen continu doorlopen worden.



Wat betreft bewustwording geeft de regio aan dat de erkenning ontstaan is dat



Interview Enno Zuidema
(24-03-2017)



IABR-Projectatelier
Groningen Nieuwsbrief:
Energietransitie als
drijfveer voor regionale
ontwikkeling (2016)



Interview Enno Zuidema
(24-03-2017)

55

Naam regio: Eemsdelta

Bron:
bestaande denk- en werkwijzen niet langer werken en daarom losgelaten moeten
worden, waarbij er nog onduidelijkheid is over wat de vervangende denk- en werkwijzen
zijn of moeten worden. De regio is daarom aan het experimenteren met andere denk- en
werkwijzen die moeten bijdragen aan nieuwe wegen en mogelijkheden in de omgang
met bevolkingsdaling. Het besef dat het anders zal moeten groeit, maar het loslaten van
het bestaande vraagt tijd.

Wat zijn de belangrijkste
succesfactoren met betrekking
tot:




Samenwerking in het kader
van bevolkingsdaling



Dit moet er volgens de regio Eemsdelta toe leiden dat het krimp denken doorbroken
wordt waardoor nieuwe ontwikkelperspectieven gevonden kunnen worden. In dit nieuwe
paradigma krijgt krimp idealiter een plek maar staat het niet (meer) centraal: krimp is
hierin een conditie, die net als andere variabelen geadresseerd moet worden en vast
onderdeel van beleid en uitvoering is..



Het besef dat de gevolgen van bevolkingsdaling niet alleen maar enkel samen op te
lossen zijn. Dit heeft geleid tot samenwerking tussen verschillende maatschappelijke
partijen en overheden. Lokale allianties tussen wethouders en bewoners in
verschillende dorpen zijn hier een goed voorbeeld van.



De keuze voor een hiërarchische verdeling van kernen waarin een onderscheid wordt
gemaakt tussen dorpen en centrumdorpen. Hiermee is er, ook wat betreft financiële
middelen, sterk gefocust op de belangrijkste voorzieningencentra: de regionale centra
en als tweede prioriteit de zogenaamde ‘robuuste’ centrumdorpen (dorpen die op lange
termijn een pakket basisvoorzieningen zullen behouden).



De regio onderschrijft het belang van een werkverhouding waarin maatschappelijke
partijen en overheden elkaar kunnen aanspreken. Prestatieafspraken zijn een geschikt
instrument om dit te bewerkstelligen, evenals het regionale Uitvoeringsprogramma en de
voortgangsrapportage daarvan.



Het is belangrijk te komen tot een vernieuwde aanpak van bevolkingsdaling waarin het
gebied als geheel een groter belang vormt dan de eigen systeem- en
organisatiegrenzen. De scheiding tussen de domeinen wonen en zorg is een goed
voorbeeld dat dit nog niet overal opgaat.

Aanpak gevolgen
bevolkingsdaling

Wat zijn de belangrijkste lessen
met betrekking tot:


Samenwerking in het kader
van bevolkingsdaling



Aanpak gevolgen
bevolkingsdaling



Interview Enno Zuidema
(24-03-2017)



Interview Enno Zuidema
(24-03-2017)

56

Naam regio: Eemsdelta

Bron:


Daarnaast is een experimentele aanpak waarin proefondervindelijk gewerkt en geleerd
wordt belangrijk. Hierin is het ook van belang om de kleine successen te vieren, deze
kunnen inspirerend werken en dragen bij aan het creëren van momentum.



Stuurgroep Wonen en Voorzieningen - voor wonen, onderwijs, detailhandel, welzijn en
zorg

3. Samenwerking
Welke formele en informele
samenwerkingsverbanden zijn er
gericht op de realisatie van het
actieplan?




Samenwerkingsverband 1:


Stuurgroep Wonen en
Voorzieningen

Samenwerkingsverband 2:



Interview Enno Zuidema
(24-03-2017)



Besluitnota Woon- en
Leefbaarheidsplan
Eemsdelta (2013)



Besluitnota Woon- en
Leefbaarheidsplan
Eemsdelta (2013)

Stuurgroep Eemsdelta EZ – voor economie, infrastructuur en arbeidsmarkt.
Gronings Gereedschap: aanpak particuliere woningvoorraad in samenwerking met de
provincie, gemeenten, het Rijk en andere stakeholders, uitmondend in het
Transitiefonds Particuliere Woningvoorraad.

Welke partijen zijn hierbij
betrokken?

Gemeenten Appingedam, Delfszijl, Eemsmond en
Loppersum, Provincie Groningen, corporaties,
onderwijsinstellingen, zorg- en welzijnsinstellingen, sector
commerciële voorzieningen

Wat is het doel van de
samenwerking?

Het bieden van oplossingen en het aangeven van de
ontwikkelingsrichting
voor de gevolgen van bevolkingsdaling, de ontgroening en
vergrijzing, op het vlak van woningbouw, zorg en welzijn,
onderwijs en detailhandel

Op welke onderwerpen
wordt samengewerkt?

Woningbouw, zorg, welzijn, onderwijs en detailhandel



Besluitnota Woon- en
Leefbaarheidsplan
Eemsdelta (2013)

Hoe is besluitvorming
georganiseerd?

De stuurgroep neemt zelf geen besluiten maar faciliteert in de
uitvoering van het WLP Eemsdelta en richt zich daarnaast op
het activeren en aanspreken van de betrokken actoren.
Besluitvorming vindt plaats op organisatie- en gemeentelijk
niveau.



Interview Enno Zuidema
(24-03-2017)

Welke partijen zijn hierbij

De provincie Groningen, het Rijk, gemeenten, stakeholders,



Gronings Gereedschap

57

Naam regio: Eemsdelta


Gronings Gereedschap /
Transitiefonds PWV

Bron:
betrokken?

zoals Groningers corporaties, NVM, Kadaster, Rabobanken
Groningen, Bouwend Nederland Noord

Wat is het doel van de
samenwerking?

De samenwerking richt zich op de aanpak van de particuliere
woningvoorraad: het verkleinen, vernieuwen en verbeteren
van de woningvoorraad.



Gronings Gereedschap
(2014)

Op welke onderwerpen
wordt samengewerkt?

Wonen



Gronings Gereedschap
(2014)

Hoe is besluitvorming
georganiseerd?

Besluitvorming over projecten verloopt via de gemeenten



Interview Enno Zuidema
(24-03-2017)

(2014)

Besluitvorming over subsidies / leningen uit het Transitiefonds
verloopt via de provincie. Toetsteam adviseert over
aanvragen (ambtenaren uit gemeenten en provincie) en
Beslisteam (bestuurders uit krimp- en nietkrimp-regio’s en
gedeputeerde) draagt aanvragen voor aan GS.

In hoeverre is sprake van
bindende afspraken tussen
betrokken partijen?

Er is sprake van zelfbinding door de betrokken partijen in de regio Eemsdelta op basis van
het Woon- en Leefbaarheidsplan Eemsdelta



Interview Enno Zuidema
(24-03-2017)

In hoeverre is sprake van
gezamenlijke uitvoering?

De uitvoering is per gemeente georganiseerd. Echter vindt er wel onderlinge afstemming
plaats tussen de gemeenten binnen de regio en tussen



Interview Enno Zuidema
(24-03-2017)

1. de gemeenten en woningcorporaties, bijvoorbeeld in het afstemmen van het
Strategisch Voorraadbeleid (regionaal) en als basis voor prestatieafspraken,
2. gemeenten en detailhandelsorganisaties en de aanpak van centrumdorpen en
regionale centra,
3. gemeenten en welzijn- en zorginstellingen over integrale zorg, één loket, instellen
van 1,5 lijnszorg bij huisartsen, intramurale ouderenzorg en de locaties daarvoor
4. gemeenten en onderwijsinstellingen en NCG over de aanpak van de versterking en
samenvoeging van scholen. En tussen gemeenten en onderwijsinstellingen over
vernieuwing van het onderwijs en de combinatie jeugdzorg, welzijn en onderwijs. .

58

Naam regio: Eemsdelta

Bron:

4. Verankering in beleid
In hoeverre is sprake van
gezamenlijk vastgesteld beleid
op het gebied van
bevolkingsdaling? Door wie is dit
beleid vastgesteld?
Provincie:
a) Komt bevolkingsdaling terug
in provinciaal beleid?
Waarin? Op welke wijze?
b) Zijn er op de provinciale
begroting middelen
gereserveerd voor dit beleid?
c) Is er een portefeuillehouder
bevolkingsdaling bij de
provincie? Wat is de rol van
deze portefeuillehouder?

a) Krimp is een blijvend agendapunt in het collegeprogramma en is sterk verankerd in
beleid. Zo heeft de provincie een Agenda krimpbeleid 2015-2020, dat is december 2015
is vastgesteld. Begin 2016 is het Uitvoeringsprogramma leefbaarheid 2016-2020
vastgesteld.
b) Voor het uitvoeringsprogramma leefbaarheid 2016-2020 is er in totaal €22 miljoen
gereserveerd. Daarnaast zijn er middelen beschikbaar via de Reserve Leefbaarheid
Krimpgebieden (30 miljoen euro tussen 2010 en 2020) voor projecten op het gebied van
wonen, onderwijs, zorg, sociaaleconomische vitaliteit, kwetsbare groepen en
voorzieningen
c) Gedeputeerde Eelco Eikenaar is portefeuillehouder Leefbaarheid

Gemeenten:
a) Komt bevolkingsdaling terug
in gemeentelijk beleid?
Waarin? Op welke wijze?
b) Zijn er op de gemeentelijke
begrotingen middelen
gereserveerd voor dit beleid?
c) Zijn er portefeuillehouders
bevolkingsdaling bij



a) Ja, bevolkingsdaling is verweven met alle beleidsterreinen.

Interview Enno Zuidema
(24-03-2017

b) Er zijn middelen gereserveerd voor de procesbegeleiding, hier betalen de gemeenten
gezamenlijk aan mee. Verder worden er voor projecten die voortkomen uit het Woon- en
Leefbaarheidsplan voor de Eemsdelta direct middelen aangewend uit de krimpmaatstaf
en de decentralisatie-uitkering.
c) Nee, maar gezien de mate waarin het thema bevolkingsdaling leeft wordt dit wel indirect
geadresseerd door andere portefeuillehouders.

59

Naam regio: Eemsdelta

Bron:

gemeenten? Wat is de rol
van deze portefeuillehouder?
5. Monitoring & rapportage
Zijn er evaluaties en/of
voortgangsrapportages
beschikbaar?





In het kader van het Woon- en Leefbaarheidsplan (WLP) voor de Eemsdelta vindt
jaarlijks een monitoring plaats van de ontwikkelingen die voor de leefbaarheid in de
regio van belang zijn.



Monitor Eemsdelta
(2015)



Voortgangsrapportage
Uitvoeringsprogramma
Woon- en
Leefbaarheidsplan
Eemsdelta (2014)



Woon- en
Leefbaarheidsmonitor
Eemsdelta (RIGO, 2014)

Daarnaast heeft de regio ook een voortgangsrapportage uitgevoerd over de voortgang
van de projecten die onderdeel uitmaken van het uitvoeringsprogramma van het WLP
Eemsdelta.

Wat zijn hierin de belangrijkste
bevindingen?

60

1.10 Oost-Groningen
Naam regio: Oost-Groningen

Bron:

1. Kenschets
Type regio

Krimpregio

Provincie

Groningen

Gemeenten

Bellingwedde, Menterwolde, Oldambt, Pekela, Stadskanaal, Veendam, Vlagtwedde

2. Uitvoering
Welke ambities zijn geformuleerd
in het actieplan?

Algemene aspecten krimp | leefbaarheid en voorzieningen


Overheidsparticipatie: Verbreden en intensiveren van de aandacht voor en de omgang met
bewonersinitiatieven



Inzet op maatwerk in behoud van functies waar initiatieven tot bloei komen. Per
dorp/wijk/regio zal dit verschillen





Actieplan
Bevolkingsdaling
(2016)

Leren van Groningen: ontwikkelen van nieuwe instrumenten c.q. het krimp-‘proof’ maken
van bestaande instrumenten

Wonen


Verkleinen, verbeteren, verduurzamen en levensloopbestendig maken van (particuliere)
woningvoorraad, inclusief een Rijksbijdrage



Dit op basis van regionaal afgestemde Woon- en Leefbaarheidsplannen, aanpak tevens in
samenhang met Nationaal Coördinator Groningen



Vastgoedwaarde en omgevingswaarde op langere termijn behouden en het stimuleren van
lokale werkgelegenheid

61

Naam regio: Oost-Groningen

Bron:
Ruimte & mobiliteit


Regelvrije/-luwe ruimte voor kernthema’s als erfgoed, ruimte en krimp. Op basis van
regionaal afgestemde Woon- en leefbaarheidsplannen, in samenhang met NCG aanpak
realiseren van een methodiek waarin kennisdeling, herbestemming en behoud van
cultureel erfgoed onderdeel zijn

Onderwijs



Betere verdeling onderwijs over Stad – Ommeland
Dit op basis van regionaal afgestemde Woon- en leefbaarheidsplannen, in samenhang met
NCG aanpak

Zorg


Zorg moet voor iedereen van jong tot oud bereikbaar zijn



Dit op basis van regionaal afgestemde Woon- en leefbaarheidsplannen, in samenhang met
NCG aanpak

Economische vitaliteit & arbeidsmarkt


Samenhang tussen krimpbeleid en economie wordt versterkt met accenten:
‫־‬

Verbreding naar economische vitaliteit

‫־‬

Grensoverschrijdende arbeidsmarkt

‫־‬

Stad en ommeland koppelen

62

Naam regio: Oost-Groningen
Wat is de voortgang/welke
resultaten zijn geboekt met
betrekking tot de acties uit
actieplan op de volgende
thema’s:


Wonen



Ruimte & mobiliteit



Onderwijs



Zorg en ondersteuning



Economische vitaliteit en
arbeidsmarkt

Bron:
Het regionale woon- en leefbaarheidsplan is leidend. Hierin zijn diverse pijlers opgenomen die
richtinggevend zijn voor de aanpak van de gevolgen van bevolkingsdaling in de regio OostGroningen.
Hierna wordt de voortgang op thema’s zoals benoemd in het Actieplan Bevolkingsdaling
besproken:
Wonen:


Binnen de regio Oost-Groningen verloopt de samenwerking op het gebied van wonen
goed. Dit gaat echter met kleine stappen.



De relatie tussen bevolkingsdaling en de ontwikkelingen op de woningmarkt vormen in het
bijzonder een punt van aandacht. In dit kader heeft de regio Oost-Groningen reeds in 2014
prestatieafspraken met de woningcorporaties en zorgpartijen gemaakt. Ook laat de regio
Oost-Groningen een woningmarktonderzoek uit om de impact van demografische
ontwikkelingen op de regionale woningmarkt in kaart te brengen. De volgende stap die
moet worden gezet is de stap van programmering naar uitvoering. Dit is volgens de regio
een grote uitdaging.



De regio heeft een nullijn ingesteld voor de toevoeging van woningen. Deze nullijn wordt
streng gehandhaafd door de regio. Daarnaast heeft de regio een sloop- en transitiefonds
opgezet.



Interview Bart Gorter
(24-03-2017)



Regionaal woon- en
leefbaarheidsbasispla
n Oost-Groningen
(2015)

Ruimte & mobiliteit


Geen

Onderwijs


Geen

Zorg en ondersteuning:


Zorg vormt een belangrijk thema binnen het in 2014 afgesproken prestatiekader, waarin
regionale afspraken zijn gemaakt over de verdere ontwikkeling op de thema’s wonen,
leefbaarheid, wonen en zorg. Zodoende hangen de activiteiten binnen het thema zorg

63

Naam regio: Oost-Groningen

Bron:
samen met de hierboven genoemde andere thema’s.


De zorgpartijen binnen de regio zijn aangesloten op de RWOP. Daarnaast formeert de
regio momenteel een prestatiekader die de rolbepaling van de betrokken zorgpartijen moet
expliciteren.

Economische vitaliteit en arbeidsmarkt:


In de regio Oost-Groningen is een regionale werkgroep actief die zicht richt op
economische vitaliteit en arbeidsmarkt. De voortgang van de activiteiten die werkgroep
uitvoert is beperkt.

In hoeverre zijn er aanvullend op
het actieplan activiteiten
ondernomen die gericht zijn op
de aanpak van de (negatieve)
gevolgen van bevolkingsdaling?

De regio Oost-Groningen geeft aan alle activiteiten die worden uitgevoerd in het kader van de
aanpak van de gevolgen van bevolkingsdaling als parallel aan, en niet zo zeer aanvullend op
het Actieplan te zien. Het Actieplan is daarin niet leidend.



Interview Bart Gorter
(24-03-2017)

In welke fase bevindt de regio
zich met betrekking tot de aanpak
van (negatieve) gevolgen van
bevolkingsdaling? Waaruit blijkt
dat?

Bewustwording / Visievorming / Planvorming / Programmering / Uitvoering



Interview Bart Gorter
(24-03-2017)

Wat zijn de belangrijkste
succesfactoren met betrekking
tot:



Verder kijken dan het gemeentelijke belang



Acceptatie van de veranderende bevolkingssamenstelling en daarop anticiperen



Samenwerking in het kader
van bevolkingsdaling



Aanpak gevolgen
bevolkingsdaling

Dit verschilt per thema. Over het algemeen bevindt de regio zich in de fases van planvorming,
programmering. De regio Oost-Groningen heeft wel de ambitie om zo snel mogelijk toe te
werken naar de fase van uitvoering. Echter heeft de regio te maken gehad met bestuurlijke
wisselingen. Dit heeft een remmende werking op de voortgang van activiteiten gericht op de
aanpak van de gevolgen van bevolkingsdaling en vraagt extra aandacht voor bewustwording.

64

Naam regio: Oost-Groningen

Bron:

Wat zijn de belangrijkste lessen
met betrekking tot:


Samenwerking in het kader
van bevolkingsdaling



Aanpak gevolgen
bevolkingsdaling

3. Samenwerking
Welke formele en informele
samenwerkingsverbanden zijn er
gericht op de realisatie van het
actieplan?



Samenwerkingsverband 1:

Welke partijen zijn hierbij
betrokken?



Stuurgroep Regionaal Woonen Leefbaarheidsplan OostGroningen plus

Er zijn diverse regionale samenwerkingsverbanden maar geen specifiek gericht op het
actieplan.

Wat is het doel van de



Bellingwedde



Menterwolde



Oldambt



Pekela



Stadskanaal



Veendam



Vlagtwedde



Provincie Groningen



Wooncorporaties: Acantus, Groninger Huis, Lefier en
Woonzorg Nederland



Zorgpartijen: Oosterlengte, Zorggroep Meander en Lentis.



Woningvoorraad en woonomgeving toekomstgericht maken

65

Naam regio: Oost-Groningen

Bron:
samenwerking?
Op welke onderwerpen
wordt samengewerkt?



Wonen en voorzieningen

Hoe is besluitvorming
georganiseerd?



Stuurgroep met wethouders en bestuurders van alle
betrokken organisaties.

In hoeverre is sprake van
bindende afspraken tussen
betrokken partijen?



Prestatiekader

In hoeverre is sprake van
gezamenlijke uitvoering?



Menukaart

In hoeverre is sprake van
gezamenlijk vastgesteld beleid op
het gebied van bevolkingsdaling?
Door wie is dit beleid
vastgesteld?



Prestatiekader en menukaart RWLP

Provincie:

a) Krimp is een blijvend agendapunt in het collegeprogramma en is sterk verankerd in beleid.
Zo heeft de provincie een Agenda krimpbeleid 2015-2020, dat is december 2015 is
vastgesteld. Begin 2016 is het Uitvoeringsprogramma leefbaarheid 2016-2020 vastgesteld.

4. Verankering in beleid

a) Komt bevolkingsdaling terug
in provinciaal beleid?
Waarin? Op welke wijze?
b) Zijn er op de provinciale
begroting middelen
gereserveerd voor dit beleid?
c) Is er een portefeuillehouder

b) Voor het uitvoeringsprogramma leefbaarheid 2016-2020 is er in totaal €22 miljoen
gereserveerd. Daarnaast zijn er middelen beschikbaar via de Reserve Leefbaarheid
Krimpgebieden (30 miljoen euro tussen 2010 en 2020) voor projecten op het gebied van
wonen, onderwijs, zorg, sociaaleconomische vitaliteit, kwetsbare groepen en
voorzieningen

66

Naam regio: Oost-Groningen
bevolkingsdaling bij de
provincie? Wat is de rol van
deze portefeuillehouder?

Bron:
c) Gedeputeerde Eelco Eikenaar is portefeuillehouder Leefbaarheid

Gemeenten:
a) Komt bevolkingsdaling terug
in gemeentelijk beleid?
Waarin? Op welke wijze?
b) Zijn er op de gemeentelijke
begrotingen middelen
gereserveerd voor dit beleid?
c) Zijn er portefeuillehouders
bevolkingsdaling bij
gemeenten? Wat is de rol
van deze portefeuillehouder?

a) Ja, bevolkingsdaling heeft impact op vrijwel alle beleidsterreinen binnen de gemeente.
b) Ja, bijvoorbeeld financiering van de menukaart RWLP
c) Ja, vanuit iedere gemeente schuift een verantwoordelijk wethouder aan.

5. Monitoring & rapportage
Zijn er evaluaties en/of
voortgangsrapportages
beschikbaar?
Wat zijn hierin de belangrijkste
bevindingen?

67

1.11 Kop van Noord-Holland
Naam regio: Kop van Noord-Holland

Bron:

1. Kenschets
Type regio

Anticipeerregio

Provincie

Noord-Holland

Gemeenten

Den Helder, Hollands Kroon, Schagen, Texel

2. Uitvoering
Welke ambities zijn geformuleerd
in het actieplan?

Thema ‘algemene aspecten krimp | leefbaarheid en voorzieningen’


Demografische ontwikkelingen blijven volgen



Toekomstbestendig PO, VO, zorg- en welzijnsvoorzieningen en sportaccommodaties



Actieplan
Bevolkingsdaling
(2016)

Thema ‘wonen’


Afspraken over de kwantiteit en kwaliteit (fasering en dosering) van de woningbouwlocaties
tot 2020 en verder

Thema ‘economische vitaliteit & arbeidsmarkt’


Toekomstbestendige economie en arbeidsmarkt in de Kop van Noord-Holland

68

Naam regio: Kop van Noord-Holland
Wat is de voortgang/welke
resultaten zijn geboekt met
betrekking tot de acties uit
actieplan op de volgende
thema’s:


Wonen



Ruimte & mobiliteit



Onderwijs



Zorg en ondersteuning



Economische vitaliteit en
arbeidsmarkt

Bron:

Algemeen




In het regionale samenwerkingsverband ‘De Kop Werkt!’ werken de 4 kopgemeenten en
de provincie Noord-Holland samen aan de toekomstbestendigheid van de regio. De basis
van dit samenwerkingsprogramma bestaat uit vier bestuursopdrachten:
‫־‬

De ontwikkeling van de havens in de regio

‫־‬

De aansluiting van het onderwijs op de arbeidsmarkt

‫־‬

Destinatiemarketing – toerisme en recreatie

‫־‬

En een regionaal ambitiedocument: hierin zijn zes aandachtsgebieden, ambities en
opgaven vastgesteld





Interview Jan
Paasman, Marianne
de Boer, Nils Klopper
(03-04-2017)
Website ‘De Kop
Werkt!’ (geraadpleegd
op 11-04-2017)
Regionaal convenant
woningbouw Kop van
Noord-Holland (2015)

Wonen


De regio Kop van Noord-Holland is met het sluiten van het ‘Regionaal convenant
woningbouw Kop van Noord-Holland’, dat onderdeel uitmaakt van het Regionaal
Actieprogramma (RAP) Kop 2011-2015, begonnen aan de uitwerking van de afspraken die
de regio gemaakt heeft over de optimale ruimtelijke ontwikkeling van de woningmarkt in de
regio. Hierin zijn afspraken gemaakt over de kwantiteit en kwaliteit (fasering en dosering)
van woningbouwplannen tot 2020 en verder.

Economische vitaliteit en arbeidsmarkt


Het toekomstbestendig maken van de economie en de arbeidsmarkt in de Kop van NoordHolland maakt onderdeel uit van de vier bestuursopdrachten in het regionale
samenwerkingsverband ‘De Kop Werkt!’. Hiermee heeft de regio concreet, bestuurlijk
vastgestelde, afspraken gemaakt over de stimulering en ontwikkeling van de economie en
arbeidsmarkt in de regio

In hoeverre zijn er aanvullend op
het actieplan activiteiten
ondernomen die gericht zijn op

69

Naam regio: Kop van Noord-Holland

Bron:

de aanpak van de (negatieve)
gevolgen van bevolkingsdaling?
In welke fase bevindt de regio
zich met betrekking tot de aanpak
van (negatieve) gevolgen van
bevolkingsdaling? Waaruit blijkt
dat?

Bewustwording / Visievorming / Planvorming / Programmering / Uitvoering

Wat zijn de belangrijkste
succesfactoren met betrekking
tot:



De wil en het enthousiasme onder de bestuurders en de economische ontwikkelkansen
van de regio



Een gedeeld toekomstbeeld voor de regio, waaruit een helder ontwikkelpad af te leiden is



Een heldere en geaccepteerde rolverdeling tussen de betrokken actoren in de regio



Het gezamenlijke optrekken van de gemeenten en de provincie, waarin de provincie actief
participeert in plaats van voorwaardenscheppend ageert



Het beperkte aantal, van vier, gemeenten in de regio



De positieve framing van het thema bevolkingsdaling, waarmee er minder nadruk ligt op de
negatieve connotatie van ‘krimp’



Wat betreft de rolinvulling van de provincie is het belangrijk om de regio in haar kracht te
zetten en daarmee ruimte te laten voor bottom-up initiatieven in plaats van top-down
aansturing. Door het eigenaarschap en verantwoordelijkheid bij de regio’s te beleggen is in
de praktijk gebleken dat ook het enthousiasme en de energie onder bestuurders behouden
blijft.





Samenwerking in het kader
van bevolkingsdaling
Aanpak gevolgen
bevolkingsdaling

Wat zijn de belangrijkste lessen
met betrekking tot:


Samenwerking in het kader
van bevolkingsdaling



De regio bevindt zich voornamelijk in de fase van programmering en uitvoering. Daarnaast
is bewustwording een proces dat continu door de regio doorlopen wordt. Door de
bewustwording in de regio is het onderwerp bevolkingsdaling beter bespreekbaar, ook met
bestuurders, waarmee de aanpak van de gevolgen ook bespoedigd wordt. Dit blijkt
bijvoorbeeld uit de recent vermindering van geprogrammeerde woningaantallen. Waar dit
proces aanvankelijk moeizaam verliep heeft de bewustwording van de demografische
verandering in de regio dit proces versneld en geleid tot het sluiten van het ‘regionaal
convenant woningbouw Kop van Noord-Holland’



Interview Jan
Paasman, Marianne
de Boer, Nils Klopper
(03-04-2017)



Regionaal convenant
woningbouw Kop van
Noord-Holland (2015)



Interview Jan
Paasman, Marianne
de Boer, Nils Klopper
(03-04-2017)



Interview Jan
Paasman, Marianne
de Boer, Nils Klopper
(03-04-2017)

70

Naam regio: Kop van Noord-Holland


Bron:

Aanpak gevolgen
bevolkingsdaling

3. Samenwerking
Welke formele en informele
samenwerkingsverbanden zijn er
gericht op de realisatie van het
actieplan?

Niveau van Kop van Noord-Holland:


De Kop Werkt!



Portefeuillehoudersoverleg RO en EZ



Regionale Raadscommissie Noordkop (RRN)



Interview Jan
Paasman, Marianne
de Boer, Nils Klopper
(03-04-2017)



Interview Jan
Paasman, Marianne
de Boer, Nils Klopper
(03-04-2017)



Interview Jan
Paasman, Marianne
de Boer, Nils Klopper
(03-04-2017)

Niveau van Noord-Holland Noord (regio’s Kop van NH, West-Friesland en Alkmaar):


Samenwerkingsverband 1:
De Kop Werkt!

BAO – bestuurlijk afstemmingsoverleg economische zaken en ruimtelijke ordening

Welke partijen zijn hierbij
betrokken?

De vier kopgemeenten Den Helder, Hollands Kroon, Schagen,
Texel en de provincie Noord-Holland

Wat is het doel van de
samenwerking?

Het uitvoeren van de programma’s die vastgesteld zijn in de vier
bestuursopdrachten – waaronder het Regionaal
Ambitiedocument

Op welke onderwerpen
wordt samengewerkt?

Ruimtelijke Ordening en economische zaken



Interview Jan
Paasman, Marianne
de Boer, Nils Klopper
(03-04-2017)

Hoe is besluitvorming
georganiseerd?

Op 11 april is een juridische samenwerkingsovereenkomst
getekend waarmee het mandaat voor de uitvoering verleend is
aan een stuurgroep.



Interview Jan
Paasman, Marianne
de Boer, Nils Klopper
(03-04-2017)

71

Naam regio: Kop van Noord-Holland
Samenwerkingsverband 2:
BAO – bestuurlijk
afstemmingsoverleg economie en
RO

Samenwerkingsverband 3:
Regionale Raadscommissie
Noordkop

Samenwerkingsverband 4:
Portefeuillehoudersoverleg RO
en EZ Kop van Noord-Holland

Bron:

Welke partijen zijn hierbij
betrokken?

Wethouders RO, EZ van gemeenten Noord-Holland Noord

Wat is het doel van de
samenwerking?

Uitwerken en uitvoeren van een samenhangende visie
(regionaal ambitiedocument NHN) op het gebied van RO,
Economische zaken en verkeer en vervoer..

Op welke onderwerpen
wordt samengewerkt?

RO, EZ en verkeer en vervoer

Hoe is besluitvorming
georganiseerd?

Bestuurlijk overleg 1x per 6 weken

Welke partijen zijn hierbij
betrokken?

Raadsleden Kop van Noord-Holland

Wat is het doel van de
samenwerking?

Advisering aan individuele raden.

Op welke onderwerpen
wordt samengewerkt?

Alle thema’s (ruimtelijk, economisch en sociaal domein)

Hoe is besluitvorming
georganiseerd?

RRN is slechts adviserend

Welke partijen zijn hierbij
betrokken?

Wethouders RO en EZ gemeneten Kop van Noord-Holland

Wat is het doel van de
samenwerking?

Bespreken en adviseren aan colleges van onderwrepen op het
gebied van RO, EZ en verkeer en vervoer.

Op welke onderwerpen
wordt samengewerkt?

RO en EZ zaken

Hoe is besluitvorming

Het PO RO en Z is slechts adviserend aan colleges

72

Naam regio: Kop van Noord-Holland

Bron:

georganiseerd?
In hoeverre is sprake van
bindende afspraken tussen
betrokken partijen?



In hoeverre is sprake van
gezamenlijke uitvoering?





De ambities en afspraken die voortkomen uit het regionale samenwerkingsverband ‘De
Kop Werkt!’ en het Regionaal Ambitiedocument dat hier onderdeel van uitmaakt zijn door
de vier kopgemeenten en de provincie Noord-Holland in gezamenlijkheid gemaakt en
daarmee bindend.
De uitvoering van de programma’s van het regionale samenwerkingsverband ‘De Kop
Werkt!’ worden door een gezamenlijk gevormde stuurgroep overzien en aangestuurd.



Interview Jan
Paasman, Marianne
de Boer, Nils Klopper
(03-04-2017)



Interview Jan
Paasman, Marianne
de Boer, Nils Klopper
(03-04-2017)



Regionaal
Ambitiedocument Kop
van Noord Holland
(2015)



Interview Jan
Paasman, Marianne
de Boer, Nils Klopper
(03-04-2017)



Interview Jan
Paasman, Marianne
de Boer, Nils Klopper
(03-04-2017)

4. Verankering in beleid

In hoeverre is sprake van
gezamenlijk vastgesteld beleid op
het gebied van bevolkingsdaling?
Door wie is dit beleid
vastgesteld?

In het regionale Ambitiedocument en het onderliggende investeringsoverzicht zijn ambities en
concrete doelen vastgesteld door de regio, waar in gezamenlijkheid aan gewerkt wordt. Dit
beleid is ook door alle raden en de provincie vastgesteld.

Provincie:
a) Komt bevolkingsdaling terug
in provinciaal beleid?
Waarin? Op welke wijze?
b) Zijn er op de provinciale
begroting middelen
gereserveerd voor dit beleid?
c) Is er een portefeuillehouder

a) Bevolkingsdaling komt terug in het reguliere provinciale beleid, maar niet als een
afzonderlijk thema. Het uitgangspunt van de provincie is dat demografie een ‘onderlegger’
is waar in regulier beleid rekening mee moet worden gehouden, conform het ‘procesplan
demografie’ van de provincie.
b) Op de provinciale begroting is eenmalig vijftienmiljoen euro gereserveerd voor het
gezamenlijke programma voor een periode van vier jaar. Hiernaast lopen er aanvullend
verschillende financiële stromen vanuit de afzonderlijke beleidssectoren.
c) Ja, Joke Geldhof vanuit de portefeuille demografie.

73

Naam regio: Kop van Noord-Holland

Bron:

bevolkingsdaling bij de
provincie? Wat is de rol van
deze portefeuillehouder?
Gemeenten:
a) Komt bevolkingsdaling terug
in gemeentelijk beleid?
Waarin? Op welke wijze?
b) Zijn er op de gemeentelijke
begrotingen middelen
gereserveerd voor dit beleid?
c) Zijn er portefeuillehouders
bevolkingsdaling bij
gemeenten? Wat is de rol
van deze portefeuillehouder?



Interview Jan
Paasman, Marianne
de Boer, Nils Klopper
(03-04-2017)



Interview Jan
Paasman, Marianne
de Boer, Nils Klopper
(03-04-2017)



Monitor Woningbouw
2016 (2016)



Monitor Woningbouw
2016 (2016)

a) Bevolkingsdaling komt als onderwerp niet expliciet terug in gemeentelijk beleid.
Bevolkingsdaling komt wel terug in andere beleidsonderwerpen, zoals in de
leefbaarheidsplannen en het accommodatiebeleid, want deze onderwerpen worden wel
opgepakt als gevolg van demografische ontwikkelingen in de regio.
b) Ja, € 91,60 per inwoner. (in totaal vijftienmiljoen euro voor de gehele regio) voor ‘De Kop
Werkt!’.
c) Nee

5. Monitoring & rapportage
Zijn er evaluaties en/of
voortgangsrapportages
beschikbaar?

Wat zijn hierin de belangrijkste
bevindingen?



Nee, de regio is voornemens om twee keer per jaar voortgangsrapportages op te stellen.
Bij de start van het project is een transitieatlas en transformatiemonitor opgesteld door de
regio.



De provincie stelt regelmatig een woningbouwmonitor op.



De Monitor Woningbouw 2016 concludeert dat de kwantitatieve afspraken die in de
Regionale Actieprogramma 2011-2015 zijn gemaakt met betrekking tot de woningmarkt in
de regio Kop van Noord-Holland gedeeltelijk zijn gerealiseerd.

74

1.12 Midden-Limburg
Naam regio: Midden-Limburg

Bron:

1. Kenschets
Type regio

Anticipeerregio

Provincie

Limburg

Gemeenten

Echt-Susteren, Leudal, Maasgouw, Nederweert, Roerdalen, Roermond, Weert

2. Uitvoering
Welke ambities zijn geformuleerd
in het actieplan?

Algemene aspecten krimp | leefbaarheid en voorzieningen


Stimuleren van voldoende passend woningaanbod en spreiding van voorzieningen



Actieplan Bevolkingsdaling
(2016)

Wonen

Aanpak bestaande voorraad in relatie tot thema langer zelfstandig wonen


Zorgen voor voldoende sociale huisvesting voor specifieke doelgroepen

Ruimte & mobiliteit

Aanpak leegstaand vastgoed in samenhang met leefbaarheid


Reduceren van de plancapaciteit



Fijnmazige OV bereikbaarheid behouden

Onderwijs

Stimuleren van een toekomstbestendig onderwijsaanbod

75

Naam regio: Midden-Limburg

Bron:
Zorg

Langer zelfstandig thuiswonen


Toekomstbestendige zorgvoorziening

Economische vitaliteit & arbeidsmarkt’

Organiseren van voldoende gekwalificeerd (technisch) personeel


Wat is de voortgang/welke
resultaten zijn geboekt met
betrekking tot de acties uit
actieplan op de volgende
thema’s:


Wonen



Ruimte & mobiliteit



Onderwijs



Zorg en ondersteuning



Economische vitaliteit en
arbeidsmarkt

Bevorderen grensoverschrijdende arbeid

De anticipeerregio Midden-Limburg heeft op de volgende thema’s voortgang geboekt:



Interview Ankie Bosch (02-052017)



Structuurvisie Wonen, Zorg
en Woonomgeving MiddenLimburg (2014)



Jaarverantwoording 2015
Samenwerking MiddenLimburg (2015)

Algemeen:


De regio Midden-Limburg werkt samen in het netwerk Samenwerking MiddenLimburg (SML). Hieraan nemen de zeven gemeenten, en verschillende stakeholders
deel. De ambities voor deze regionale samenwerking voor de periode 2016-2020,
met een doorkijk naar 2025, zijn beschreven in de Agenda voor Midden-Limburg.
Bevolkingsdaling vormt hierin niet een afzonderlijk thema, maar maakt wel integraal
onderdeel uit van de agenda. Echter zijn er op basis van de zichtbare gevolgen van
bevolkingsdaling, en daarmee de urgentie, wel verschillen in de mate waarin krimp
een onderdeel uitmaakt van de verschillende beleidsonderdelen.

Wonen (& Zorg):


De gemeenteraden van de regio Midden-Limburg hebben in het laatste kwartaal van
2014 de regionale Structuurvisie Wonen, Zorg en Woonomgeving Midden-Limburg
vastgesteld. Hierin zijn de zeven gemeenten in samenwerking met de Provincie
Limburg toetsings- en afwegingskader overeengekomen voor de invulling van de
opgave van doorontwikkeling en transformatie op de thema’s wonen en zorg.
Demografische transitie in de vorm van bevolkingsdaling vormt een centraal thema
in deze structuurvisie. De regio richt zich hiermee op de transformatie van de
bestaande woningvoorraad en woonomgeving, in de vorm herontwikkeling,
hergebruik en levensloopbestendig maken van woningen, en op een afbouw van de
planvoorraad. De regio treft voorbereidingen voor een actualisatie van de bestaande
regionale Structuurvisie Wonen, Zorg en Woonomgeving Midden-Limburg.

76

Naam regio: Midden-Limburg

Bron:
Bouwstenen hiervoor zullen zowel een woningbehoefte-onderzoek alsook het vullen
van een database die op basis van de gecombineerde gegevens van gemeenten,
woningcorporaties en zorginstellingen zijn, waarmee het huidige woningbestand
beter inzichtelijk moet worden gemaakt. Dit verbeterde inzicht moet bijdragen aan
meer grip op het woningbestand. Ook moet deze database bijdragen aan een
betere programmering op dit gebied, waardoor zorginstanties gerichter en efficiënter
zorg aan huis kunnen leveren en woningcorporaties beter maatwerk kunnen leveren
met betrekking tot de sloop en bouw van woningen. Deze database wordt ook als
input gebruikt voor de nieuw te vormen structuurvisie wonen in de regio MiddenLimburg.

In hoeverre zijn er aanvullend op
het actieplan activiteiten
ondernomen die gericht zijn op
de aanpak van de (negatieve)
gevolgen van bevolkingsdaling?



In Limburg hebben gemeenten met de woningcorporaties een
Ontzorgingsarrangement (voor eigenaren van particulier vastgoed) ten behoeve van
de huisvesting van vergunninghouders gesloten. Door de bevolkingsdaling en transformatie zal ook de regio Midden-Limburg worden geconfronteerd met
leegstand en verloedering op de woningmarkt, hierop zal de regio anticiperen. De
overeenkomst met de woningcorporaties draagt hieraan bij. Daarnaast zorgen
corporaties steeds meer voor tijdelijke huurwoningen, waar de bewoners maar een
beperkt aantal jaren mogen blijven wonen.



Interview Ankie Bosch (02-052017)

In welke fase bevindt de regio
zich met betrekking tot de
aanpak van (negatieve)
gevolgen van bevolkingsdaling?
Waaruit blijkt dat?



Bewustwording / Visievorming / Planvorming / Programmering / Uitvoering





Bewustzijn rondom de demografische transitie is vooral beperkt tot de gebieden
waar de problemen zich voordoen. Voor het werkveld wonen staat het regionaal het
meest specifiek op de agenda; hier bevindt de regio zich in de fase van afbouw van
de planvoorraad, (her)programmering en uitvoering. Voor andere werkvelden en in
zijn algemeenheid geldt dat concrete aanleiding of problematiek nodig. Binnen deze
werkvelden bevindt de regio zich voornamelijk nog in de fase van visievorming en
planvorming: vaak nog bezig met inventarisatiescan en plannen van aanpak voor
visies, sommige werkvelden richten zich vooral op het omzetten in concrete
plannen. In de werkvelden is de Ladder van duurzame verstedelijking een van de
uitgangspunten, daarnaast worden nieuwe visies of plannen zo veel mogelijk
afgestemd met andere werkvelden. Op de thema’s wonen en (de huisvestingskant

Interview Ankie Bosch (02-052017)

77

Naam regio: Midden-Limburg

Bron:
van) zorg wordt de regio het meest geconfronteerd met de gevolgen van
bevolkingsdaling. De regio heeft in gezamenlijkheid de samenwerkingsagenda
(Actieplan) opgesteld. Dit onderschrijft een zeker mate van algemeen bewustzijn op
dit onderwerp. In 2017 komt een door de gemeenten samengestelde strategische
inversteringsagenda tot stand. Hiermee wordt de economische structuur en het
vestigingsklimaat versterkt.

Wat zijn de belangrijkste
succesfactoren met betrekking
tot:



Een gunfactor tussen de verschillende gemeenten binnen de regio; bewustzijn van
een gedeeld belang, erkenning dat er voor lokale projecten met een regionale
uitstraling gezamenlijke middelen worden aangewend.

Samenwerking in het kader
van bevolkingsdaling



Onderling vertrouwen



Een lange adem en acceptatie van het feit dat een succesvolle omgang met de
demografische transitie tijd vraagt.



De samenwerking met de provincie: die stuurt hier aardig op en blijft hiermee om
aandacht vragen voor het onderwerk bevolkingsdaling.



Overlegstructuur: op alle werkvelden vindt op basis van de agenda (frequentie
wisselend per werkveld) een regionaal ambtelijk overleg plaats en regelmatig een
bestuurlijk overleg plaats, waarbij vanuit de provincie ook een gedeputeerde aan
tafel zit. Dit draagt bij aan het verkorten van de lijntjes tussen de gemeenten
(onderling) en de provincie. Daarnaast is er een structuur voor regionaal overleg
tussen de werkvelden, waarmee de integraliteit tussen de werkvelden wordt
bevordert.



Een provinciaal coördinator (Charles Claessens)



Geen ijzer met handen breken: het bewustwordingsproces is heel belangrijk.



De aanwezigheid van een gunfactor; gebaseerd op onderling vertrouwen.



Bevolkingstransitie is een opgave met acties voor de lange (middel-)termijn, dit sluit
niet altijd aan op de verkiezingscyclus. Dit is een factor in het proces. Een geborgde
continuïteit van het proces, langer dan de verkiezingscyclus, leidt tot het zetten van





Aanpak gevolgen
bevolkingsdaling

Wat zijn de belangrijkste lessen
met betrekking tot:




Samenwerking in het kader
van bevolkingsdaling
Aanpak gevolgen



Interview Ankie Bosch (02-052017)



Interview Ankie Bosch (02-052017)

78

Naam regio: Midden-Limburg
bevolkingsdaling

Bron:
stappen en daarmee concrete projecten.

3. Samenwerking
Welke formele en informele
samenwerkingsverbanden zijn er
gericht op de realisatie van het
actieplan?

Binnen de netwerkorganisatie Samenwerking van Midden Limburg (SML) worden de
verschillende werkvelden doorkruist door het thema bevolkingsdaling. De
Samenwerkingsagenda is ondergebracht bij het SML-werkveld Wonen, Zorg en
Woonomgeving. Vanuit dit SML-werkveld wordt ook de samenwerking op het thema
demografische transitie met andere werkvelden en de provincie en het rijk opgezocht.



Interview Ankie Bosch (02-052017)



Jaarverantwoording 2015
Samenwerking MiddenLimburg (2015)

Samenwerkingsverband 1:

Welke partijen zijn hierbij
betrokken?



Jaarverantwoording 2015
Samenwerking MiddenLimburg (2015)

Samenwerking van MiddenLimburg (SML)

In hoeverre is sprake van
bindende afspraken tussen
betrokken partijen?

Gemeenten Echt-Susteren, Leudal, Maasgouw,
Nederweert, Roerdalen, Roermond, Weert, provincie
Limburg, stakeholders (Keyport,

Ontwikkelingsmaatschappij Midden-Limburg OML)
Wat is het doel van de
samenwerking?

Netwerkorganisatie SML richt zich op onderlinge
afstemmingen tussen de verschillende betrokken partijen
binnen de regio en het maken van gezamenlijke afspraken
die richting moeten geven aan de uitvoering van de
‘Agenda van Midden-Limburg’ waar
bevolkingstransitieintegraal onderdeel van uitmaakt.



Jaarverantwoording 2015
Samenwerking MiddenLimburg (2015)

Op welke onderwerpen
wordt samengewerkt?

Innovatieve economie, energie & economisch beleid,
recreatie & toerisme, landbouw & natuur, mobiliteit &
infrastructuur, wonen, zorg & woonomgeving



Jaarverantwoording 2015
Samenwerking MiddenLimburg (2015)

Hoe is besluitvorming
georganiseerd?

De vastgestelde koers binnen de SML dient ter vaststelling
voorgelegd te worden aan de gemeenteraden.



Jaarverantwoording 2015
Samenwerking MiddenLimburg (2015)



Interview Ankie Bosch (02-052017)

Bevolkingsdaling doorkruist alle beleidsterreinen, dit is niet apart belegd.

79

Naam regio: Midden-Limburg

Bron:

In hoeverre is sprake van
gezamenlijke uitvoering?
4. Verankering in beleid
In hoeverre is sprake van
gezamenlijk vastgesteld beleid
op het gebied van
bevolkingsdaling? Door wie is dit
beleid vastgesteld?

Geen specifiek beleid voor bevolkingsdaling. De demografische transitie wordt
randvoorwaardelijk meegenomen in alle projecten, trajecten en visies die worden
doorlopen en opgesteld, maar staat niet centraal hierin. De demografische transitie is
een randvoorwaarde en wordt zo veel mogelijk benaderd vanuit de kansen die zich
hieruit ontwikkelen.



Interview Ankie Bosch (02-052017)



Interview Ankie Bosch (02-052017)

Provincie:
a) Komt bevolkingsdaling terug
in provinciaal beleid?
Waarin? Op welke wijze?
b) Zijn er op de provinciale
begroting middelen
gereserveerd voor dit
beleid?
c) Is er een portefeuillehouder
bevolkingsdaling bij de
provincie? Wat is de rol van
deze portefeuillehouder?

a) De provincie Limburg heeft in 2014 het Provinciaal Omgevingsplan Limburg (POL)
vastgesteld. Hierin beschrijft de provincie haar visie op de fysieke leefomgeving van
Limburg. De provincie benoemt bevolkingsdaling als structurele en onomkeerbare
ontwikkeling die van invloed is op het terrein van onder meer wonen, detailhandel
en wonen en zorg.
b) De provincie heeft bewust geen budget specifiek voor bevolkingsdaling, omdat ze
bevolkingsdaling niet als een beleidsopgave op zich beschouwt, maar als een
ontwikkeling waarmee binnen elke sector – met bijbehorende budgetten – rekening
gehouden moet worden.
c) Er is een portefeuillehouder demografie

Gemeenten:
a) Komt bevolkingsdaling terug
in gemeentelijk beleid?
Waarin? Op welke wijze?

a) Maakt integraal onderdeel uit van verschillende beleidsterreinen
b) Nee
c) Verschilt per gemeente of dit in een portefeuille van een wethouder specifiek is
benoemd.

b) Zijn er op de gemeentelijke
begrotingen middelen

80

Naam regio: Midden-Limburg

Bron:

gereserveerd voor dit
beleid?
c) Zijn er portefeuillehouders
bevolkingsdaling bij
gemeenten? Wat is de rol
van deze portefeuillehouder?
5. Monitoring & rapportage
Zijn er evaluaties en/of
voortgangsrapportages
beschikbaar?

Ja, een jaarverantwoording van Samenwerking Midden-Limburg. Bestaande uit een
jaarverslag en jaarrekening.

-

Jaarverantwoording 2015
Samenwerking MiddenLimburg (2015)

Wat zijn hierin de belangrijkste
bevindingen?

Een positief beeld van de opstart en ontwikkeling van de regionale samenwerking in het
netwerkverband waarin informatie-uitwisseling en beleidsafstemming een centrale rol
hebben vervuld.

-

Jaarverantwoording 2015
Samenwerking MiddenLimburg (2015)

81

1.13 Zuid-Limburg
Naam regio: Zuid-Limburg

Bron:

1. Kenschets
Type regio

Krimpregio

Provincie

Limburg

Gemeenten

Gemeenten in Maastricht-Heuvelland, Westelijke Mijnstreek, Parkstad Limburg

2. Uitvoering
Welke ambities zijn geformuleerd
in het actieplan?

Algemene aspecten krimp | leefbaarheid en voorzieningen


Krimp als kans aangrijpen



Actieplan
Bevolkingsdaling
(2016)

Wonen


Erkennen en aanpakken van de specifieke problematiek particuliere woningvoorraad



Aanpakken van de mismatch tussen het overschot aan particuliere woningen en (tijdelijk)
tekort aan huurwoningen



Faciliteren van voldoende betaalbare huurwoningen



Terugbrengen van de overtollige plancapaciteit wonen

Ruimte & mobiliteit


Transformatie van de regio



Terugdringen van de leegstand

82

Naam regio: Zuid-Limburg

Bron:


Terugbrengen van de plancapaciteit



Impuls geven aan grensoverschrijdend openbaar vervoer

Onderwijs


Verbeteren samenwerking schoolbesturen en gemeenten



Onderwijsaanbod afstemmen op gewijzigde demografische samenstelling van de
bevolking

Zorg


Langer zelfstandig wonen

Economische vitaliteit & arbeidsmarkt

Wat is de voortgang/welke
resultaten zijn geboekt met
betrekking tot de acties uit
actieplan op de volgende
thema’s:


Wonen



Ruimte & mobiliteit



Onderwijs



Zorg en ondersteuning



Versterken van de Zuid-Limburgse (kennis)economie door investering en stimulering door
bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheden



Een toekomstbestendige regionale winkelstructuur (minder kwantiteit en meer kwaliteit
stimuleren in het aanbod winkels)



Bevorderen grensoverschrijdende arbeidsmarkt & economie

De krimpregio Zuid-Limburg heeft op de volgende thema’s voortgang geboekt:



Structuurvisie Wonen
Zuid-Limburg (2016)



Interview Jos Simons,
Suzanne Lipsch, Jan
Rademakers (31-032017)

Algemeen:


De regio heeft samen met de provincie het Provinciaal Omgevingsplan Zuid-Limburg
(POL) vastgesteld waarin diverse programmatische uitwerkingen zijn opgenomen op de
thema’s wonen, ruimtelijke economie, nationaal landschap en energie. Dit vormt het
basisdocument voor de regionale samenwerking.

Wonen:


De 18 Zuid-Limburgse gemeenten hebben een gezamenlijke, Zuid-Limburgse, ruimtelijke
visie gevormd op de woningmarkt in de regio. Deze gezamenlijke aanpak is gebaseerd op
de veronderstelling dat ruimtelijke ontwikkelingen in één gemeente direct invloed hebben

83

Naam regio: Zuid-Limburg


Bron:

Economische vitaliteit en
arbeidsmarkt

op de andere gemeenten. Deze structuurvisie wordt breed gedragen door de regio; zestien
van de achttien Zuid-Limburgse gemeenten hebben ongewijzigd ingestemd met deze visie,
waarbij de twee overige gemeenten bezig zijn met een herindelingstraject.


Op het gebied van wonen zijn er verder in het kader van het Provinciaal Omgevingsplan
Limburg (POL) regionale afspraken gemaakt die zich richten op verdichting van de
stedelijke woonmilieus en kwaliteitsverbetering in sub-urbane gebieden. Daarnaast is de
regio overeengekomen om bestaande bouwplannen te schrappen.

Ruimte & Mobiliteit:
Binnen de regio Zuid-Limburg lopen er twee initiatieven onder het thema ‘nieuwe stedelijke
ontwikkeling ’.


In Parkstad wordt er allereerst gewerkt aan een Internationale Bau Ausstellung (IBA). Deze
van oorsprong Duitse en in Nederland voor het eerst toegepaste aanpak moet leiden tot
economische, sociale en culturele impulsen aan dit groeiende stedelijke gebied. Op basis
van een reeks fysiek-ruimtelijke projecten werkt Parkstad aan herstructurering en
economische structuurversterking.



Het Maastricht-LAB is het tweede initiatief in de regio Zuid-Limburg dat. Met oog op de
context van afnemende economische en demografische groei heeft de gemeente
Maastricht in 2012 het Maastricht-LAB opgericht om een nieuwe impuls te geven aan de
stedelijke (her)ontwikkeling van Maastricht. Het Maastricht-LAB is een initiatief waarin de
zoektocht naar nieuwe vormen van stadsontwikkeling, waarvan bottom-up initiatieven in
het bijzonder, centraal staan



Bewustwording / Visievorming / Planvorming / Programmering / Uitvoering

In hoeverre zijn er aanvullend op
het actieplan activiteiten
ondernomen die gericht zijn op
de aanpak van de (negatieve)
gevolgen van bevolkingsdaling?
In welke fase bevindt de regio
zich met betrekking tot de aanpak



Interview Jos Simons,
Suzanne Lipsch, Jan

84

Naam regio: Zuid-Limburg

Bron:

van (negatieve) gevolgen van
bevolkingsdaling? Waaruit blijkt
dat?



De regio Zuid-Limburg bevindt zich in de fase van uitvoering van het bestaande beleid voor
de komende periode. Daarnaast is de regio bezig met de programmering van beleid voor
de hierop volgende periode, waarbij de opgedane praktijklessen uit de huidige uitvoering
worden meegenomen in de programmering.

Wat zijn de belangrijkste
succesfactoren met betrekking
tot:



De regio beziet de bestuurlijke organisatiekracht als een belangrijke succesfactor met
betrekking tot de samenwerking in het kader van bevolkingsdaling. De per thema
opgerichte bestuurlijke overleggen, waarin wethouders uit de 18 Zuid-Limburgse
gemeenten en gedeputeerde deelnemen, genieten niet een direct mandaat maar hebben
wel geleid tot de vorming van bestuurlijk draagvlak. De trekkersrol ligt hier bij de drie
centrumgemeenten ( Sittard-Geleen, Heerlen/Parkstad, Maastricht) en provincie.





Samenwerking in het kader
van bevolkingsdaling
Aanpak gevolgen
bevolkingsdaling

Wat zijn de belangrijkste lessen
met betrekking tot:


Samenwerking in het kader
van bevolkingsdaling



Aanpak gevolgen
bevolkingsdaling



De centraal gealloceerde decentralisatie-uitkeringen aan de centrumgemeente binnen de
regio ten behoeve van de aanpak van de gevolgen van bevolkingsdaling hebben
belangrijke effecten gehad met betrekking tot de samenwerking en gedeelde inzichten in
de regio. De afstemming tussen de gemeenten binnen de regio van de inzet van deze
kripgelden en de verantwoording hierover hebben geleid tot de vorming van
dwarsverbanden en de koppeling van strategieën. Dit heeft de interregionale
samenwerking sterk bevorderd.



Het Actieplan hangt samen met de transformatieopgave in de regio Zuid-Limburg als
gevolg van bevolkingsdaling. Dit heeft geleid tot verschillende nieuwe en experimentele
aanpakken van deze problematiek. Dit vraagt echter wel voldoende ruimte en tijd om te
slagen.

Rademakers (31-032017)



Interview Jos Simons,
Suzanne Lipsch, Jan
Rademakers (31-032017)



Collegevoorstel inzet
krimpgelden (2016)



Interview Jos Simons,
Suzanne Lipsch, Jan
Rademakers (31-032017)

3. Samenwerking
Welke formele en informele
samenwerkingsverbanden zijn er

Samenwerking is op niveau aanpak Zuid Limburg

85

Naam regio: Zuid-Limburg

Bron:

gericht op de realisatie van het
actieplan?
Samenwerkingsverband 1:
Provinciaal Omgevingsplan ZuidLimburg (POL)

Welke partijen zijn hierbij
betrokken?

Provincie Limburg, gemeenten in Maastricht-Heuvelland,
Westelijke Mijnstreek, Parkstad Limburg

Wat is het doel van de
samenwerking?
Op welke onderwerpen
wordt samengewerkt?



wonen



energie



ruimtelijke economie



landscha

Hoe is besluitvorming
georganiseerd?
In hoeverre is sprake van
bindende afspraken tussen
betrokken partijen?
In hoeverre is sprake van
gezamenlijke uitvoering?
4. Verankering in beleid
In hoeverre is sprake van
gezamenlijk vastgesteld beleid op
het gebied van bevolkingsdaling?
Door wie is dit beleid
vastgesteld?

Het Provinciaal Omgevingsplan Zuid-Limburg (POL) en de andere hiervan afgeleide
beleidsdocumenten en processen.

86

Naam regio: Zuid-Limburg

Bron:

Provincie:
a) Komt bevolkingsdaling terug
in provinciaal beleid?
Waarin? Op welke wijze?
b) Zijn er op de provinciale
begroting middelen
gereserveerd voor dit beleid?
c) Is er een portefeuillehouder
bevolkingsdaling bij de
provincie? Wat is de rol van
deze portefeuillehouder?

a) De provincie Limburg heeft in 2014 het Provinciaal Omgevingsplan Limburg (POL)
vastgesteld. Hierin beschrijft de provincie haar visie op de fysieke leefomgeving van
Limburg. De provincie benoemt bevolkingsdaling als structurele en onomkeerbare
ontwikkeling die van invloed is op het terrein van onder meer wonen, detailhandel en
wonen en zorg.
b) De provincie heeft bewust geen budget specifiek voor bevolkingsdaling, omdat ze
bevolkingsdaling niet als een beleidsopgave op zich beschouwt, maar als een ontwikkeling
waarmee binnen elke sector – met bijbehorende budgetten – rekening gehouden moet
worden.
c) Er is een portefeuillehouder demografie.

Gemeenten:
a) Komt bevolkingsdaling terug
in gemeentelijk beleid?
Waarin? Op welke wijze?
b) Zijn er op de gemeentelijke
begrotingen middelen
gereserveerd voor dit beleid?
c) Zijn er portefeuillehouders
bevolkingsdaling bij
gemeenten? Wat is de rol
van deze portefeuillehouder?

a) Ja, middels het Provinciaal Omgevingsplan Zuid-Limburg (POL) en de Structuurvisie
Wonen. Daarnaast komt bevolkingsdaling ook terug in beleidsdocumenten op
subregionaal niveau.

5. Monitoring & rapportage
Zijn er evaluaties en/of
voortgangsrapportages
beschikbaar?
Wat zijn hierin de belangrijkste

87

Naam regio: Zuid-Limburg

Bron:

bevindingen?

88

1.14 Schouwen-Duiveland
Naam regio: Schouwen-Duiveland

Bron:

1. Kenschets
Type regio

Anticipeerregio

Provincie

Zeeland

Gemeenten

Schouwen-Duiveland

2. Uitvoering
Welke ambities zijn
geformuleerd in het actieplan?

Algemene aspecten krimp | leefbaarheid en voorzieningen’


Goed en realistisch voorzieningenniveau; ontmoetingsplekken met eigen inzet van
bewoners



Bestrijden van leegstand in het niet-wonen-vastgoed



Actieplan
Bevolkingsdaling
(2016)

Wonen


Terugbrengen van de plancapaciteit naar realistisch niveau



Realiseren van toekomstbestendige woningvoorraad

Onderwijs


Realiseren van een toekomstbestendig, kwalitatief goed, bereikbaar en divers
onderwijsaanbod

89

Naam regio: Schouwen-Duiveland

Bron:

Zorg


Realiseren van een toekomstbestendige zorgvoorzieningen-structuur

Economische vitaliteit & arbeidsmarkt


Wat is de voortgang/welke
resultaten zijn geboekt met
betrekking tot de acties uit
actieplan op de volgende
thema’s:


Wonen



Ruimte & mobiliteit



Onderwijs



Zorg en ondersteuning



Economische vitaliteit en
arbeidsmarkt

Versterking toerisme, detailhandel en innovaties. Verbeteren (ook elektronische)
infrastructuur.

De regio Schouwen-Duiveland heeft met name op de thema’s ‘wonen’, ‘onderwijs’ en
‘economische vitaliteit en arbeidsmarkt’ voortgang geboekt. Hieronder worden de belangrijkste
resultaten per thema besproken:



Interview Denise de
Leeuw (02-03-2017)



Diverse documenten

Wonen


De regio Schouwen-Duiveland heeft naar aanleiding van de gevolgen van de demografische
veranderingen voor de woningmarkt in samenwerking met haar maatschappelijke partners
de Woonvisie 2013-2022 opgesteld. Hierin is de ambitie geformuleerd om minder en
kwalitatief betere nieuwbouw te realiseren waarbij de vitaliteit van de bestaande
woningvoorraad in ogenschouw genomen wordt. Aansluitend hierop heeft de regio een
structuurvisie opgesteld met als doelstelling om de ongebruikte individuele bouwtitels te
schrappen uit de bestemmingsplannen om te voorkomen dat de bouw van extra woningen
ten koste gaat van de beschikbare restcapaciteit.

Onderwijs


De regio heeft in samenwerking met schoolbesturen een integraal huisvestingsplan voor het
onderwijs gemaakt waarin de nadruk ligt op de bundeling van scholen.



Naast het Actieplan heeft de gemeente Schouwen-Duiveland in samenwerking met de
partners uit het onderwijs, de kinderopvang en de zorg een drietal kernthema’s
geformuleerd waarop de komende jaren ingezet gaat worden binnen het thema onderwijs:
1) Demografische ontwikkeling: krimp als kans
2) Voor en vroegschoolse educatie en OKE wetgeving
3) Preventie en zorg

90

Naam regio: Schouwen-Duiveland

Bron:

Economische vitaliteit en arbeidsmarkt

In hoeverre zijn er aanvullend op
het actieplan activiteiten
ondernomen die gericht zijn op
de aanpak van de (negatieve)
gevolgen van bevolkingsdaling?

In welke fase bevindt de regio
zich met betrekking tot de
aanpak van (negatieve)
gevolgen van bevolkingsdaling?



De regio richt zich actief op het stimuleren en faciliteren van startups ten behoeve van de
versterking van de economische vitaliteit.



Met betrekking tot de verbetering van de digitale infrastructuur loopt er een project dat in
een adequate breedbanddekking moet voorzien



Overleg met stads- en dorpsraden en ondernemersverenigingen over gevolgen verdwijnen
voorzieningen uit de kern als gevolg van dalend aantal inwoners.



Faciliteren van processen van samengaan van sportverenigingen (met name
voetbalverenigingen) van diverse kernen inclusief hoe om te gaan met bestaande
accommodaties en velden. Ingegeven door teruglopende ledenaantallen, met name in de
jeugdelftallen.



Realiseren van een groot sportcomplex in centrumkern Zierikzee, waardoor verenigingen
elders in de gemeente kwalitatief beter kunnen sporten c.q. sportevenementen /ontvangsten kunnen houden.



Demografische ontwikkeling nemen we mee in presentaties aan externen (bijv.
strandbeheerdersdagen, KIMO Nederland-België, aanvraag Europese projecten)



Specifiek meegenomen in Europees project EUPLETT en vergelijking met vergelijkbare
gemeenten in andere lidstaten gemaakt, aard, omvang en wijze van problematiek en
gekozen oplossingsrichtingen besproken.



Tijdelijke pop-up store met allerlei maatschappelijke organisaties, inwoners en ondernemers
over leefbaarheid en demografie. Is basis gelegd voor inmiddels gerealiseerde
Bedrijfsinvesteringszone in centrum Zierikzee waarin ook maatschappelijke doelstellingen
worden meegenomen.

Bewustwording / Visievorming / Planvorming / Programmering / Uitvoering


Zowel beleidsmedewerkers als het bestuur zijn zich bewust van de gevolgen van
bevolkingsdaling. Ambtelijk bevindt de regio zich in de fase waarin er naar beleidsvorming



Diverse documenten



Interview Denise de
Leeuw (02-03-2017)



Strategische Visie

91

Naam regio: Schouwen-Duiveland
Waaruit blijkt dat?

Bron:



Tij van de Toekomst geeft demografische ontwikkeling aan als één van de meest belangrijke
ontwikkelingen, met richtingen voor anticiperen door toekomstbestendig maken van
woningen en woningvoorraad, zoveel mogelijk voorzieningen slim combineren onder één
dak, inzet op leefbaarheid per kern, inzet van slimme ICT-oplossingen en waarderen
particulier initiatief.



Tij van de Toekomst is dermate verinnerlijkt dat in onderliggende beleidsstukken deze
vraagstukken automatisch aan de orde komen en meegenomen worden.



Gemeenteraad zet nu in op stads- en dorpsvisies per kern met als doel participatie te
verhogen en daarmee nieuwe netwerken per kern te realiseren die leefbaarheid, eigen
kracht en eigen initiatief van de kern vergroten

Wat zijn de belangrijkste
succesfactoren met betrekking
tot:



Het bewustzijn onder de bestuursleden van de gevolgen van bevolkingsdaling en het feit dat
dit onderwerp valt binnen de portefeuille van de burgemeester wordt door de regio als de
belangrijkste succesfactor gezien.



Samenwerking in het kader
van bevolkingsdaling





Aanpak gevolgen
bevolkingsdaling




Wat zijn de belangrijkste lessen

2040 Tij van de
Toekomst

gewerkt wordt.





Overdrachtsdocument
Tij van de Toekomst
t.b.v. verkiezingen
2014



Programmabegroting
2016-2019,
Programmabegroting
2017-2020



Interview Denise de
Leeuw (02-03-2017)



Publicaties ZB inzake
demografische
ontwikkelingen in
Zeeland, uitgesplitst
per regio.



Nieuwe
ontwikkelingen bij
sportverenigingen die
functioneren vanuit de
Sportboulevard
centrumkern
Zierikzee.



verslagen dorps- en

Beleidsvoornemens en –nota’s worden gebaseerd op feitelijke gegevens en ontwikkelingen,
waaronder de mate van vergrijzing en ontgroening van de gemeente of een kern. De
gevolgen zijn al in de praktijk waarneembaar en daarmee herkenbaar voor inwoners,
ondernemers en maatschappelijke organisaties.
Samenvoegen of samengaan en keuzes voor bijvoorbeeld accommodaties leidt tot
verhogen van de kwaliteit van de functionaliteit of functioneren. Hierdoor ontstaan nieuwe
perspectieven.
Faciliteren en ondersteunen van initiatieven op het gebied van leefbaarheid zoals “Tafelen”,
Hart van Leefbaarheid, Thuis in de Kern , kern aan zet, Wijkontwikkeling Poortambacht en
Duurzaam dorpshuis Noordwelle (met overdracht dorpshuis aan kern)

Organisaties moeten over hun eigen grenzen en belangen heen durven stappen.

92

Naam regio: Schouwen-Duiveland
met betrekking tot:






Samenwerking in het kader
van bevolkingsdaling
Aanpak gevolgen
bevolkingsdaling

Bron:
Het onderwerp demografische ontwikkeling blijft een moeilijk bespreekbaar onderwerp
vanwege de vaak negatieve gevoelde gevolgen. Opvattingen over omgaan met
demografische ontwikkelingen lopen uit een (discussie van bijv. bouwen om ontwikkeling te
keren versus meebewegen, anticiperen en geleiden).



Samengaan met andere accommodaties of verenigingen voelt als verlies van een eigen
voorziening.



Verlies van voorzieningen wordt vaak in verband gebracht met vermindering van
leefbaarheid



Formele samenwerkingen: Stichting Sportbedrijf Schouwen-Duiveland,
prestatieovereenkomst met woningbouwvereniging Zeeuwland, samenwerking via LEA met
onderwijsinstellingen, subsidierelatie met SMWO, contracten, subsidierelatie en
samenwerking met zorgaanbieders Allévo en Eilandzorg, intergemeentelijk via P10,
samenwerking met dorps- en stadsraden via subsidierelatie inclusief aanwijzing
kernbestuurder per kern, samenwerking met Stichting Dorps- en Gemeenschapshuizen
Schouwen-Duiveland (eilandelijke exploitatie dorpshuizen), samenwerking met Stichting
Monumenten Schouwen-Duiveland, samenwerking met projectontwikkelaars.



Informele samenwerkingen: samenwerking met sportverenigingen en overige verenigingen,
samenwerking met ondernemersverenigingen en brancheorganisaties

stadsraadvergadering
en


verslagen commissieen
raadsvergaderingen



discussies in
sportverenigingen,
ingezonden reacties
op perspublicaties (via
krant of social media)



Statuten,
prestatieovereenkoms
t, convenant stads- en
dorpsraden,
subsidiebeschikkinge
n, intentie- en
samenwerkingsovere
enkomsten

3. Samenwerking
Welke formele en informele
samenwerkingsverbanden zijn
er gericht op de realisatie van
het actieplan?

Samenwerkingsverband 1:
Stichting Sportbedrijf SchouwenDuiveland,

Welke partijen zijn hierbij
betrokken?

Exploitant voorziening, sportvereniging, gebruikers, gemeente



Statuten

Wat is het doel van de
samenwerking?

Zo efficiënt mogelijk gebruik van sportvoorziening, behoud en
verbeteren van kwaliteit



Statuten en reglement

Op welke onderwerpen

Sportaanbod



Statuten en reglement

93

Naam regio: Schouwen-Duiveland

Bron:

wordt samengewerkt?

Samenwerkingsverband 2:

Samenwerkingsverband 3:

Samenwerkingsverband 4:

Hoe is besluitvorming
georganiseerd?

Op basis van statuten



Statuten en reglement

Welke partijen zijn hierbij
betrokken?

Maatschappelijke en ideële organisaties, dorps- en stadsraden,
gemeente, SMWO, zorgaanbieders



Subsidierelatie

Wat is het doel van de
samenwerking?

Bevorderen van leefbaarheid in kernen en wijken



Subsidierelatie,
projectplannen

Op welke onderwerpen
wordt samengewerkt?

Onderwerpen uit sociaal domein, eenzaamheids- en
armoedebestrijding, deelname aan de maatschappij



Subsidierelatie,
projectplannen

Hoe is besluitvorming
georganiseerd?

Zoveel mogelijk op basis van consensus vanwege hoge gehalte
aan vrijwilligersinitiatief



Verslagen

Welke partijen zijn hierbij
betrokken?

Woningbouwvereniging Zeeuwland



Prestatieovereenkomst

Wat is het doel van de
samenwerking?

Toekomstbestendige woningvoorraad afgestemd op veranderende
bevolking (0-trede, langer zelfstandig blijven)



Prestatieovereenkomst,
intentieovereenkomst
en

Op welke onderwerpen
wordt samengewerkt?

Woningbouw – nieuwbouw, vernieuwbouw, herstructurering



Intentie- en
samenwerkingsovereenkomst,
subsidietoekenningen.

Hoe is besluitvorming
georganiseerd?

Op basis van overeenkomst, consensus



Prestatieovereenkomst

Welke partijen zijn hierbij
betrokken?

Stichting erfgoedplatform



Statuten, raadsbesluit

94

Naam regio: Schouwen-Duiveland

Bron:

Wat is het doel van de
samenwerking?

Behoud en bevorderen van cultureel erfgoed (monumenten,
collecties, artefacten, cultuurlandschappen en immaterieel erfgoed)



Statuten, raadsbesluit

Op welke onderwerpen
wordt samengewerkt?

Verbeteren samenwerking musea en toegang tot museaal erfgoed,
behoud en nieuwe kostendragers voor monumenten, behoud van
materieel en immaterieel cultureel erfgoed met als doel bijdrage te
leveren aan toeristisch product, nieuwe verdien- en
samenwerkingsmodellen en blijvende waardering door inwoners en
ondernemers



Statuten en reglement

Hoe is besluitvorming
georganiseerd?

Meerderheidsbesluiten



Statuten en reglement

In hoeverre is sprake van
bindende afspraken tussen
betrokken partijen?

In geval van subsidierelatie of overeenkomst is sprake van bindende afspraken, hangt af van te
bereiken doel en gekozen methode



Subsidiebeschikking,
intentie- of
samenwerkingsovere
enkomst.

In hoeverre is sprake van
gezamenlijke uitvoering?

In alle gevallen kan de gemeente het niet alleen, is afhankelijk van andere stake- en
shareholders. Vrijwel alle projecten worden in gezamenlijkheid uitgevoerd. Per fase kunnen,
afhankelijk van de casuïstiek, partijen in- of uittreden.



Verslagen

Tij van de Toekomst is met veel zeer brede inspraakrondes tot stand gekomen. In- en
medespraak vindt ook plaats bij opstellen van onderliggend beleid. Uiteindelijk stelt
gemeenteraad vast na ook inspraakmogelijkheden in formele besluitvormingsproces. Draagvlak
voor beleid is daarom groot.



Tij van de Toekomst,
raadsbesluiten

4. Verankering in beleid
In hoeverre is sprake van
gezamenlijk vastgesteld beleid
op het gebied van
bevolkingsdaling? Door wie is dit
beleid vastgesteld?

95

Naam regio: Schouwen-Duiveland

Bron:

Provincie:
a) Komt bevolkingsdaling terug
in provinciaal beleid?
Waarin? Op welke wijze?
b) Zijn er op de provinciale
begroting middelen
gereserveerd voor dit
beleid?
c) Is er een portefeuillehouder
bevolkingsdaling bij de
provincie? Wat is de rol van
deze portefeuillehouder?



Gemeenten:
a) Komt bevolkingsdaling terug
in gemeentelijk beleid?
Waarin? Op welke wijze?
b) Zijn er op de gemeentelijke
begrotingen middelen
gereserveerd voor dit
beleid?
c) Zijn er portefeuillehouders
bevolkingsdaling bij
gemeenten? Wat is de rol
van deze
portefeuillehouder?

Internetsite provincie

a) In ruimtelijk beleid en beleid over woningbouw. Omgevingsvisie, periodieke publicaties,
rapportages ZB in opdracht van provincie
b) Middelen vanuit lopende begroting voor beleidsdoelen, overdrachten vanuit het Rijk in het
kader van demografie
c) Gedeputeerde A.J. van der Maas, draagt zorg voor coördinatie van beleid, demografische
ontwikkeling wordt als integraal onderdeel in beleidsontwikkeling en –uitvoering
meegenomen.



a) Tij van de Toekomst, onderliggende beleidstukken zoals Woonvisie en
woningbouwprogrammering. Daarnaast in onderhuiswijshuisvestingsbeleid en
beleidstukken betreffende het sociaal domein.
b) Rekening wordt gehouden met overdrachten getrapt via provincie vanuit het Rijk. Overige
middelen via specifiek beleid beschikbaar gesteld, dus ja. Daarnaast middelen beschikbaar
vanuit subsidiebeleid
c) Burgemeester is portefeuillehouder vanuit rol voor coördinatie van beleid. Tevens
portefeuillehouder voor Tij van de Toekomst en bijbehorend uitvoeringsprogramma (thans
vervat in programmabegroting)

Beleidsnota’s,
raadsbesluiten



Programmabegroting,
subsidiebeleid



Tij van de Toekomst,
raadsvoorstel

5. Monitoring & rapportage
Zijn er evaluaties en/of
voortgangsrapportages
beschikbaar?



Tij van de Toekomst per 4 jaar vervat in een uitvoeringsprogramma gebaseerd op
coalitieakkoord, wordt 1 op 1 opgenomen in programmabegroting. Monitoring en evaluatie
vindt via p&c-cyclus plaats.

MARAPs, BERAPs,
Programmarekening

96

Naam regio: Schouwen-Duiveland


Wat zijn hierin de belangrijkste
bevindingen?

Bron:
Aparte evaluatie op Actieprogramma Leren door Anticiperen

rapportage

Dat actieprogramma wordt uitgevoerd, aanvullende activiteiten en projecten plaatsvinden vanuit
andere domeinen, sprake is van coördinatie en integratie maar dat maatschappelijk discussie en
erkenning lastig blijft.

97

1.15 Zeeuws-Vlaanderen
Naam regio: Zeeuws-Vlaanderen

Bron:

1. Kenschets
Type regio

Krimpregio

Provincie

Zeeland

Gemeenten

Hulst, Sluis, Terneuzen

2. Uitvoering
Welke ambities zijn geformuleerd
in het actieplan?

Algemene aspecten krimp / leefbaarheid en voorzieningen


Toekomstbestendige voorzieningenstructuur o.m. met betrekking tot sport



Leefbaarheid algemeen



Interview A. Dierikx, A.
de Nijs, V. RockerBuyl, R. de Ruijter (0203-2017)

Wonen


Woningvoorraad vernieuwen en levensloopbestendig maken vanwege de vergrijzing en de
noodzaak tot verduurzaming van het kwalitatief ondermaatse deel van de woningvoorraad

Ruimte en mobiliteit


Leegstand in het (niet-wonen) vastgoed voorkomen en tegengaan



Bereikbaar houden van voorzieningen

Onderwijs


Wij bundelen onze krachten om te komen tot een goede spreiding van een kwalitatief
hoogwaardig aanbod van scholen en opvang binnen onze gemeente en in de regio
Zeeuws-Vlaanderen, met oog voor bereikbaarheid, kwaliteit, duurzaamheid en

98

Naam regio: Zeeuws-Vlaanderen

Bron:
betaalbaarheid.

Zorg


Toekomstbestendige voorzieningenstructuur

Economische vitaliteit en arbeidsmarkt

Wat is de voortgang/welke
resultaten zijn geboekt met
betrekking tot de acties uit
actieplan op de volgende
thema’s:


Wonen



Ruimte & mobiliteit



Onderwijs



Zorg en ondersteuning



Economische vitaliteit en
arbeidsmarkt



Verminderen van grensbelemmeringen met betrekking tot onderwijs (o.m.
gelijkwaardigheid diploma’s) en arbeidsmarkt (o.m. belastingen/sociale
verzekeringen/premies)



(Beroeps)onderwijs aansluiten bij bedrijvigheid om toekomstig tekort aan technisch
geschoold personeel te voorkomen



Versterking MKB en Retail

De regio heeft voor elk thema haar eigen regionale overlegvormen. Daarnaast heeft de regio
Zeeuws-Vlaanderen op de volgende thema’s in het bijzonder voortgang geboekt:



Regionale
woningmarktafspraken
voor ZeeuwsVlaanderen (2013)



Interview A. Dierikx, A.
de Nijs, V. RockerBuyl, R. de Ruijter (0203-2017)

Wonen


De regio heeft afspraken gemaakt over de aanpak van de particuliere woningvoorraad.
Ook spreekt de regio met woningcorporaties over herstructurering.

Onderwijs


De regio spreekt van een goede samenwerking tussen de gemeenten en de
schoolbesturen met betrekking tot het issue van leerlingendaling. Hierin wordt er in het
bijzonder gekeken naar mogelijke fusies tussen scholen.



De regio bespreekt het thema onderwijs in een regionaal onderwijsoverleg. Hieronder zijn
per gemeente coördinatiegroepen actief.

Economische vitaliteit en arbeidsmarkt


Regionaal Bedrijventerreinen Programma 2016-2025. Afstemmen aanbod bedrijfsterreinen

99

Naam regio: Zeeuws-Vlaanderen

Bron:
qua kwantiteit en kwaliteit


In EGTS-verband grensoverschrijdende jobbeurs

In hoeverre zijn er aanvullend op
het actieplan activiteiten
ondernomen die gericht zijn op
de aanpak van de (negatieve)
gevolgen van bevolkingsdaling?

De regio Zeeuws-Vlaanderen heeft zich aanvullend georganiseerd op het thema wonen in een
gemeenschappelijke regeling. Deze regeling heeft ten doel een kader te scheppen voor de
behartiging en de afstemming van het woonbeleid in de regio. Deze gemeenschappelijke
regeling wordt dit jaar (2017) nog beëindigd. Het samenwerkingsverband wordt
getransformeerd tot een regulier regionaal bestuurlijke overlegvorm.



Interview A. Dierikx, A.
de Nijs, V. RockerBuyl, R. de Ruijter (0203-2017)

In welke fase bevindt de regio
zich met betrekking tot de aanpak
van (negatieve) gevolgen van
bevolkingsdaling? Waaruit blijkt
dat?

Bewustwording / Visievorming / Planvorming / Programmering / Uitvoering



Interview A. Dierikx, A.
de Nijs, V. RockerBuyl, R. de Ruijter (0203-2017)

Wat zijn de belangrijkste
succesfactoren met betrekking
tot:

De volgende succesfactoren zijn door de regio Zeeuws-Vlaanderen genoemd:



Interview A. Dierikx, A.
de Nijs, V. RockerBuyl, R. de Ruijter (0203-2017)



Grenzeloze kansen
voor werk (2012)



Interview A. Dierikx, A.



Samenwerking in het kader
van bevolkingsdaling



Aanpak gevolgen
bevolkingsdaling

Wat zijn de belangrijkste lessen
met betrekking tot:


Samenwerking in het kader

De regio heeft veel geïnvesteerd in bewustwording. Dit heeft geleid tot visievorming en
programmering. Echter lijkt de uitvoering nog uit te blijven. Dit kan deels toegeschreven
worden aan het ontbreken van een urgentiegevoel, maar ook aan het ontbreken van
voldoende financiële middelen. Dit wordt door de regio deels toegeschreven aan de beperkte
voelbaarheid van de negatieve gevolgen van bevolkingsdaling. Anderszins wordt het
verdienmodel (Kanaalzone en toerisme) van de regio Zeeuws-Vlaanderen aangedragen als
een belangrijke factor voor de regio om de gevolgen van bevolkingsdaling te ondervangen.



De samenwerking met Vlaanderen op het gebied van de Kanaalzone en (EGTS)
Linkeroever Antwerpen en de thema’s wonen en werk.

De volgende punten worden door de regio als belangrijkste lessen aangewezen:


De bestuurlijke cultuur beziet ‘krimp’ als een ongewenste stempel. Daarentegen richt het
bestuurlijke niveau zich meer op het potentieel van de regio. Samenwerking wordt niet van

100

Naam regio: Zeeuws-Vlaanderen

Bron:
nature opgezocht, dit wordt toegeschreven aan de bestuurlijke focus die primair gericht is
op de eigen gemeenten.

van bevolkingsdaling


Aanpak gevolgen
bevolkingsdaling



De regio Zeeuws-Vlaanderen is sterk georiënteerd op Vlaanderen.



Vlaanderen wordt bezien als achterland waarmee samenwerking van belang is op het
gebied van de Kanaalzone en Linkeroever Antwerpen en de thema’s wonen, werk en
toerisme.



Ten behoeve van de grensoverschrijdende arbeid heeft de regio Zeeuws-Vlaanderen in
samenwerking met Vlaanderen een Grensinfopunt en een Werkservicepunt opgericht.



Er wordt op dit moment te weinig gebruik gemaakt van de coördinerende rol van de
provincie. De provincie Zeeland zou ook kunnen bijdragen aan een meer gestructureerde
vertegenwoordiging van de regio in Den Haag.



Regionale woningmarktafspraken voor Zeeuws-Vlaanderen

de Nijs, V. RockerBuyl, R. de Ruijter (0203-2017)

3. Samenwerking
Welke formele en informele
samenwerkingsverbanden zijn er
gericht op de realisatie van het
actieplan?

Samenwerkingsverband 1:
Regionale woningmarktafspraken
voor Zeeuws-Vlaanderen

Welke partijen zijn hierbij
betrokken?

Gemeenten Hulst, Sluis en Terneuzen



Regionale
woningmarktafspraken
voor ZeeuwsVlaanderen (2013)



Interview A. Dierikx, A.
de Nijs, V. RockerBuyl, R. de Ruijter (0203-2017)



Regionale
woningmarktafspraken
voor ZeeuwsVlaanderen (2013)



Interview A. Dierikx, A.
de Nijs, V. Rocker-

101

Naam regio: Zeeuws-Vlaanderen

Bron:
Buyl, R. de Ruijter (0203-2017)
Wat is het doel van de
samenwerking?

Een actieve en gezamenlijke sturing op nieuwbouw en
kwaliteitsverbetering van de bestaande woningvoorraad
waarmee de leefbaarheid in de regio Zeeuws-Vlaanderen
geborgd wordt.

Op welke onderwerpen
wordt samengewerkt?

Wonen en algemene leefbaarheid

Hoe is besluitvorming
georganiseerd?
In hoeverre is sprake van
bindende afspraken tussen
betrokken partijen?
In hoeverre is sprake van
gezamenlijke uitvoering?

Bestuurders richten zich in eerste instantie op de eigen problematiek in de eigen gemeente



Interview A. Dierikx, A.
de Nijs, V. RockerBuyl, R. de Ruijter (0203-2017)



Interview A. Dierikx, A.
de Nijs, V. RockerBuyl, R. de Ruijter (0203-2017)

4. Verankering in beleid
In hoeverre is sprake van
gezamenlijk vastgesteld beleid op
het gebied van bevolkingsdaling?
Door wie is dit beleid
vastgesteld?

De samenwerkingsagenda is het document waarin het regionale ‘beleid’ (actiepunten) is
vastgesteld.

102

Naam regio: Zeeuws-Vlaanderen

Bron:

Provincie:
a) Komt bevolkingsdaling terug
in provinciaal beleid?
Waarin? Op welke wijze?
b) Zijn er op de provinciale
begroting middelen
gereserveerd voor dit beleid?
c) Is er een portefeuillehouder
bevolkingsdaling bij de
provincie? Wat is de rol van
deze portefeuillehouder?

a) In ruimtelijk beleid en beleid over woningbouw. Omgevingsvisie, periodieke publicaties,
rapportages ZB in opdracht van provincie
b) Middelen vanuit lopende begroting voor beleidsdoelen, overdrachten vanuit het Rijk in het
kader van demografie
c) Gedeputeerde A.J. van der Maas, draagt zorg voor coördinatie van beleid, demografische
ontwikkeling wordt als integraal onderdeel in beleidsontwikkeling en –uitvoering
meegenomen.

Gemeenten:
a) Komt bevolkingsdaling terug
in gemeentelijk beleid?
Waarin? Op welke wijze?
b) Zijn er op de gemeentelijke
begrotingen middelen
gereserveerd voor dit beleid?
c) Zijn er portefeuillehouders
bevolkingsdaling bij
gemeenten? Wat is de rol
van deze portefeuillehouder?



Interview A. Dierikx, A.
de Nijs, V. RockerBuyl, R. de Ruijter (0203-2017)



Interview A. Dierikx, A.
de Nijs, V. Rocker-

a) Beleidsterreinen waar specifiek aandacht voor bevolkingsdaling is, zijn de woningmarkt,
onderwijs en sport. Dit komt terug in plannen van aanpak en regionale afspraken.
‫־‬

Specifiek voor wonen: regionale woningmarktafspraken en de aanpak van de
particuliere woningvoorraad.

‫־‬

Specifiek voor onderwijs: toekomstbestendig voorzieningenplan onderwijs

‫־‬

Specifiek voor sport: plan van aanpak sportvoorzieningen (betere afstemming
beschikbare capaciteit en ruimtebehoefte)

b) Naast de decentrale uitkering zijn er geen extra middelen beschikbaar binnen de
gemeentelijke begrotingen. De uitwerking van het plan van aanpak sportaccommodaties
heeft wel invloed op de investeringskredieten afhankelijk van keuzes (saneren,
clusteren…)
c) Bevolkingsdaling is geen onderwerp dat binnen één portefeuille valt, dus ook niet bij één
wethouder zit. Bestuurlijke vertegenwoordiging wordt op basis van thema ingezet.

5. Monitoring & rapportage
Zijn er evaluaties en/of
voortgangsrapportages

Monitoring en rapportage bestaat uit een beschrijving/verantwoording via de gemeentelijke

103

Naam regio: Zeeuws-Vlaanderen
beschikbaar?

Bron:
jaarrekening

Buyl, R. de Ruijter (0203-2017)

Wat zijn hierin de belangrijkste
bevindingen?

104

1.16 Hoeksche Waard
Naam regio: Hoeksche Waard

Bron:

1. Kenschets
Type regio

Anticipeerregio

Provincie

Zuid-Holland

Gemeenten

Binnenmaas, Oud-Beijerland, Cromstrijen, Korendijk en Strijen

2. Uitvoering
Welke ambities zijn geformuleerd
in het actieplan?

Algemene aspecten krimp | leefbaarheid en voorzieningen


Versterking samenwerking regionale partijen



Regio “op de kaart te zetten”



Versterken samenwerking sport t.b.v. leefbaarheid

Wonen


Bevorderen van langer zelfstandig wonen



Actievere rol middenveld en ondernemers en een grotere betrokkenheid van inwoners i.r.t.
wonen, zorg en welzijn.

Ruimte & mobiliteit


Versterken van regionale gebiedsontwikkeling via nieuwe financiële arrangementen en
nieuwe coalities publiek, privaat en particulier.

105

Naam regio: Hoeksche Waard

Bron:
Onderwijs


Beschikbaar en bereikbaar houden primair onderwijs

Economische vitaliteit & arbeidsmarkt


Wat is de voortgang/welke
resultaten zijn geboekt met
betrekking tot de acties uit
actieplan op de volgende
thema’s:


Wonen



Ruimte & mobiliteit



Onderwijs



Zorg en ondersteuning



Economische vitaliteit en
arbeidsmarkt

Versterking bedrijvigheid t.b.v. kwalitatieve groei en werkgelegenheid

Algemene aspecten krimp | leefbaarheid en voorzieningen


Er is vanuit de regio een kwartiermaker kerngericht werken aangesteld. De kwartiermaker
richt zich op het verstevigen van de samenwerking in de kernen tussen partijen rondom
zorg, wonen en welzijn (o.a. zorgpartijen en de woningcorporatie).

Wonen


Er is in kaart gebracht wat de opgave is om de bestaande woningvoorraad geschikt te
maken voor verschillende doelgroepen. Het gaat dan bijvoorbeeld om gelijkvloerse
woningen. Met de corporatie Hoeksche Waard Wonen zijn o.a. daarover prestatie
afspraken gemaakt. Om te bevorderen dat particulieren de eigen woning geschikt maken
voor de (toekomstige) zorgbehoefte wordt gestart met een bewustwordingscampagne. Er
zijn middelen gereserveerde en er is een projectleider.

Ruimte & mobiliteit


Onder de vlag van de Waardenmakerij werken partijen uit het gebied samen aan
gebiedsontwikkeling in de Hoeksche Waard. Deze op de waardenketen gerichte aanpak is
destijds gestart aan de zuidrand op initiatief van het ministerie van I&M. Nu zijn er door de
regio middelen beschikbaar gesteld voor een coördinator. Daarnaast is de regio betrokken
bij doorontwikkeling op deelprojecten.

Onderwijs


Bij de start van de samenwerking rondom bevolkingsdaling (vaststellen Pact van de
Waard) werd de daling van het aantal leerlingen geagendeerd. De besturen van
onderwijsinstellingen hebben vervolgens goede afspraken gemaakt. Dat loopt, er is vanuit

106

Naam regio: Hoeksche Waard

Bron:
de regio geen aanvullende inzet op.
Zorg en ondersteuning


Zie algemeen / wonen. Gemeenten, woningbouwcorporaties, welzijnsinstellingen en
zorgaanbieders hebben in 2010 het Pact van Mijn Hart gesloten, wat richting geeft aan de
uitvoering op dorpsniveau.

Economische vitaliteit en arbeidsmarkt


Er wordt een transformatiemonitor opgesteld, die vanuit een analyse van het economische
profiel van de regio kansen voor transformatie van het bedrijfsleven benoemt. Daarnaast
wordt een detailhandelsvisie opgesteld.

In hoeverre zijn er aanvullend op
het actieplan activiteiten
ondernomen die gericht zijn op
de aanpak van de (negatieve)
gevolgen van bevolkingsdaling?

Het aanstellen van een kwartiermaker kerngericht werken en de uitwerking van de woonvisie
zoals bovenstaand beschreven zijn aanvullend op de afspraken uit het actieplan.

In welke fase bevindt de regio
zich met betrekking tot de aanpak
van (negatieve) gevolgen van
bevolkingsdaling? Waaruit blijkt
dat?

Bewustwording / Visievorming / Planvorming / Programmering / Uitvoering

Wat zijn de belangrijkste
succesfactoren met betrekking
tot:



Beweging van bovenaf: de ondersteuning vanuit de provincie, maar vooral ook het Rijk
heeft ontzettend geholpen om de opgave bij raden en bestuur te agenderen.



Beweging van onderaf. In de Hoeksche Waard is het gesprek op gang gekomen doordat
partijen als corporaties, zorgpartijen en bibliotheken bevolkingsdaling onder de aandacht
brachten van de Raden.



Tot slot zijn staat of valt de aanpak bij medewerkers of bestuurders bij gemeenten die



Samenwerking in het kader
van bevolkingsdaling



Aanpak gevolgen

Daarnaast wordt nu met een verkenning gestart, waarbij wordt onderzocht of / in hoeverre de
Hoeksche Waard de regionale aantrekkelijkheid kan vergroten binnen de Rotterdamse
woningmarktregio.

In principe zijn alle fasen te benoemen in de verschillende onderdelen van de aanpak rondom
bevolkingsdaling de Hoeksche Waard. Ook bewustwording blijft een thema. Het zwaartepunt
ligt bij visievorming.

107

Naam regio: Hoeksche Waard

Bron:

bevolkingsdaling

ervoor gaan.


Onderschatting van de capaciteit die nodig is, zowel in uren als in competenties.
Wanneer het onderwerp bevolkingsdaling naast de reguliere werkzaamheden
moet worden opgepakt en/of er geen mensen met de juiste competenties zijn, kom
je niet verder.

Welke formele en informele
samenwerkingsverbanden zijn er
gericht op de realisatie van het
actieplan?



Pact van de Waard

Samenwerkingsverband 1:

Welke partijen zijn hierbij
betrokken?

Ondernemersverenigingen, bibliotheken, corporaties
zorgpartijen, bestuurders

Wat is het doel van de
samenwerking?

Uitvoeren van het Pact.

Op welke onderwerpen
wordt samengewerkt?

Bevolkingsdaling algemeen.

Hoe is besluitvorming
georganiseerd?

Besluitvorming vindt plaats door en tussen de deelnemers aan
het overleg, dat is niet binnen het Pact georganiseerd. Besluiten
over budgetten gaan via het gemeentelijke
samenwerkingsverband SOHW (Samenwerkingsorgaan
Hoeksche Waard).

Welke partijen zijn hierbij
betrokken?

Ondernemersvereniging (winkeliers, voorzitter Pact van de
Waard, vastgoedpartijen), gemeenten,

Wat zijn de belangrijkste lessen
met betrekking tot:


Samenwerking in het kader
van bevolkingsdaling



Aanpak gevolgen
bevolkingsdaling

3. Samenwerking

Pact van de Waard

Samenwerkingsverband 2:

108

Naam regio: Hoeksche Waard
Detailhandelsraad

Samenwerkingsverband 3:
Het Gebiedsprogramma

Samenwerkingsverband 4:
Marktberaad

Samenwerkingsverband 5

Bron:
Wat is het doel van de
samenwerking?

Bestendigen van de detailhandelstructuur en begeleiding
detailhandelsvisie.

Op welke onderwerpen
wordt samengewerkt?

economie

Hoe is besluitvorming
georganiseerd?

niet

Welke partijen zijn hierbij
betrokken?

Provincie Zuid-Holland en de gemeenten

Wat is het doel van de
samenwerking?

Gezamenlijke gebiedsambitie realiseren, gebiedsopgaven
versnellen

Op welke onderwerpen
wordt samengewerkt?

Nadruk op ruimte & mobiliteit

Hoe is besluitvorming
georganiseerd?

Via een stuurgroep met 2 gebiedsgedeputeerden en 3
bestuurders van gemeenten.

Welke partijen zijn hierbij
betrokken?

corporatie, makelaars, ontwikkelaars en gemeenten

Wat is het doel van de
samenwerking?

Afstemming en kennisdeling rondom wonen

Op welke onderwerpen
wordt samengewerkt?

wonen

Hoe is besluitvorming
georganiseerd?

niet

Welke partijen zijn hierbij
betrokken?

Gemeenten, woningbouwcorporaties, welzijnsinstellingen en
zorgaanbieders

109

Naam regio: Hoeksche Waard
Pact van Mijn Hart

Samenwerkingsverband 6:
Economic board.

In hoeverre is sprake van
bindende afspraken tussen
betrokken partijen?

Bron:
Wat is het doel van de
samenwerking?

Uitvoeren Pact van Mijn Hart

Op welke onderwerpen
wordt samengewerkt?

Wonen, welzijn, zorg

Hoe is besluitvorming
georganiseerd?

Besluitvorming vindt plaats door en tussen de deelnemers aan
het overleg, dat is niet binnen het Pact georganiseerd.

Welke partijen zijn hierbij
betrokken?

Pact van de Waard

Wat is het doel van de
samenwerking?

Uitvoeren economische agenda

Op welke onderwerpen
wordt samengewerkt?

Nieuw traject

Hoe is besluitvorming
georganiseerd?

Nieuw traject

De samenwerkingsagenda tussen de gemeenten, de provincie en het Rijk is vastgesteld en er
zijn middelen aan gekoppeld vanuit de provincie en het Rijk. subsidie. Daarvoor ook door Rijk
middelen samengesteld.
De partijen uit het gebied hebben het Pact van de Waard en het Pact van Mijn Hart
ondertekend. Het Rijk heeft m.b.t. het Pact van de Waard een letter of support geschreven.

In hoeverre is sprake van
gezamenlijke uitvoering?

Per thema via bovenstaande samenwerkingsverbanden. Het Rijk staat meer op afstand bij de
uitvoering.

4. Verankering in beleid
In hoeverre is sprake van
gezamenlijk vastgesteld beleid op
het gebied van bevolkingsdaling?

Het Pact van de Waard, Pact van Mijn Hart en de samenwerkingsagenda geven richting aan
gezamenlijke uitvoering. Verder is er geen gezamenlijk vastgesteld beleid.

110

Naam regio: Hoeksche Waard

Bron:

Door wie is dit beleid
vastgesteld?
Provincie:
a) Komt bevolkingsdaling terug
in provinciaal beleid?
Waarin? Op welke wijze?
b) Zijn er op de provinciale
begroting middelen
gereserveerd voor dit beleid?
c) Is er een portefeuillehouder
bevolkingsdaling bij de
provincie? Wat is de rol van
deze portefeuillehouder?

a) Nee
b) Nee, er zijn geen aparte middelen voor beleid rondom bevolkingsdaling. Binnen het
Gebiedsprogramma zijn/worden activiteiten onder kopje demografische opgaven
uitgevoerd, die zijn betaald vanuit subsidie van BZK en de provincie.
c) Nee

Gemeenten:
a) Komt bevolkingsdaling terug
in gemeentelijk beleid?
Waarin? Op welke wijze?
b) Zijn er op de gemeentelijke
begrotingen middelen
gereserveerd voor dit beleid?
c) Zijn er portefeuillehouders
bevolkingsdaling bij
gemeenten? Wat is de rol
van deze portefeuillehouder?

a) Binnen het meerjarenprogramma van SOHW. Gemeenten afzonderlijk niet of nauwelijks.
b) Er zijn geen middelen specifiek voor bevolkingsdaling gereserveerd. Er is wel een pijler
‘vitale dorpen’ op de begroting van SOHW. Gemeenten werken met een sectorale
begroting.
c) Er zijn twee bestuurlijk afgevaardigden vanuit het Pact van de Waard.

5. Monitoring & rapportage
Zijn er evaluaties en/of
voortgangsrapportages
beschikbaar?

Een evaluatie van het anticipeerbeleid van de provincie Zuid-Holland: Anticipeerpgrogramma
Zuid-Holland; Self-fulfilling prophecy? – Van weerstand naar samenwerken in een nieuwe
werkelijkheid (2016)

111

Naam regio: Hoeksche Waard
Wat zijn hierin de belangrijkste
bevindingen?

Bron:


Het anticipeerprogramma van de provincie Zuid-Holland heeft in de vier deelnemende
regio’s een bijdrage geleverd aan bewustwording van de demografische veranderingen;



De aanbeveling aan de drie verschillende overheden en samenwerkingspartners is om nu
niet los te laten maar door te pakken en open naar elkaar en de inwoner te zijn.

Hierbij is aandacht voor goede integrale afstemming van belang. Daarnaast zullen
discussies over cijfers en definities meer achterwege gelaten moeten worden.

112

56445

1