Beoordeling intensiveringspakket Energieakkoord
Afdeling

Policy Studies

Van

Dril, A.W.N. van, Menkveld, M.

Aan

Borgingscommissie Energieakkoord

Amsterdam, 13 mei 2016

ECN-N--16-008

Inleiding
In september 2013 is het Energieakkoord voor duurzame groei overeengekomen met meer dan 40
partijen. Sindsdien is een lange reeks acties ingezet om de ambitieuze doelen te halen. In de NEV 2015
(ECN 2015) zijn ramingen gemaakt van de toekomstige Nederlandse energievoorziening. Hierin is
1
geconstateerd dat een deel van deze doelen binnen bereik is: het besparingstempo, de hoeveelheid
netto werkgelegenheid en het aandeel hernieuwbare energie van 16% in 2023. Het doel van 100 PJ
extra besparing en het aandeel hernieuwbare energie van 14% in 2020 liggen in de NEV 2015 echter
nog buiten bereik. De partners in het Energieakkoord hebben een intensiveringspakket ontwikkeld om
deze laatste twee doelen alsnog binnen bereik te brengen. In november 2015 is daar een eerste
doorrekening van gemaakt (ECN 2015a). In de Voortgangsrapportage van de Borgingscommissie van
december 2015 is er naast deze doorgerekende maatregelen nog een pakket aangegeven waar
inmiddels overeenstemming over is bereikt. In deze notitie wordt het totale intensiveringspakket
behandeld. Er wordt een eerste inschatting gemaakt van de concreetheid van deze maatregelen en de
mogelijke effecten. Het betreft een momentopname, want veel maatregelen worden nog verder
ontwikkeld. Dit document dient ter vastlegging van voorlopige bevindingen over de aanvullende
maatregelen, die input vormen voor de NEV 2016. De NEV 2016 rapporteert het resultaat van een
integrale doorrekening in oktober.
In de NEV 2015 zijn al veel maatregelen verwerkt uit het Energieakkoord. Uitgangspunt daarbij is de
stand van zaken op 1 mei 2015. In dit memorandum is van de aangereikte intensiveringsmaatregelen
en uitwerkingen onderzocht:
 wat aanvullend wordt beoogd en gedaan ten opzichte van de NEV 2015,
2
 hoe concreet (“SMART” ) deze aanvullende maatregel is geformuleerd,
 hoe de maatregel kan werken,
 en zo mogelijk, wat het kwantitatieve effect is op energiebesparing en hernieuwbare energie in
het zichtjaar 2020.
De resultaten hiervan zijn opgenomen in factsheets achterin dit document.

1
2

Dat ze binnen de onzekerheidsbandbreedte van de ramingen vallen.
Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch en Tijdgebonden.

Pagina 1 van 46

ECN-N—16-008

Aanpak en onzekerheden
De effecten van de afzonderlijke maatregelen zijn bepaald ten opzichte van de middenwaarde van de
raming voor vastgesteld en voorgenomen beleid (VV) uit de NEV 2015 voor het zichtjaar 2020. Voor
de berekeningen van effecten zijn dezelfde uitgangspunten gebruikt als in de NEV 2015. Vaak betreft
3
het een effectschatting met een bandbreedte . Het effect van de maatregelen is partieel bepaald, er is
geen integrale doorrekening gemaakt. Waar de maatregel niet concreet genoeg is geformuleerd kan
geen effect bepaald worden. In enkele gevallen is toch een aanname gemaakt, of is aangegeven bij
welke omvang van de maatregel welk effect verwacht kan worden. Beleidsaanpassingen of bijstelling
van de acties van het Energieakkoord puur gebaseerd op deze bevindingen wordt afgeraden. Hiervoor
zijn nadere studies nodig.
Het gerapporteerde effect is geen potentieel, maar een te verwachten realisatie. Er wordt dus niet
zozeer weergegeven wat mogelijk is, maar wat naar verwachting binnen een bandbreedte gaat
gebeuren door de omschreven maatregel. Als een voorgestelde maatregel niet concreet gemaakt is,
kan dus ook niet bepaald worden wat die actie gaat opleveren. In de gevallen waar een aanname is
gemaakt omdat de maatregel nog niet concreet is uitgewerkt, is de aanname gebaseerd op een
gekwantificeerde beleidsambitie. Dit betreft onder andere de energiebesparingsverplichting.
Maatregelen zijn concreet (SMART) als de middelen concreet zijn aangegeven of als de fysieke acties
concreet en realistisch zijn beschreven. Bij middelen gaat het bijvoorbeeld om nieuwe wettelijke
verplichtingen, financiële stimulering of uitvoeringscapaciteit. Bij fysieke acties bijvoorbeeld om een
concrete technische ingreep door een investeerder bij een woning of bedrijf.
In november 2015 gaf ECN alleen een bandbreedte voor het effect van de maatregelen. Nu is bij alle
maatregelen ook een middenwaarde gegeven. De middenwaarde is het meest plausibele effect en
sluit aan op de NEV-ramingen. Ten opzichte daarvan worden onzekerheden geïdentificeerd en bij het
pakket gesommeerd tot een onder- en bovenwaarde. De kans dat de gesommeerde onder- of
bovenwaarde realiteit wordt is klein. Dit geldt vooral bij energiebesparing waar gewerkt is met een
eenvoudige rekenkundige optelling van de maatregeleffecten: de gesommeerde bovenwaarde
veronderstelt immers dat bij alle maatregelen de bovenwaarde bereikt wordt. Naarmate het zichtjaar
2020 dichterbij komt worden de onzekerheden kleiner en de bandbreedte smaller omdat er vooral
over de beleidseffecten meer duidelijkheid ontstaat. Bij hetzelfde, gelijkblijvende pakket maatregelen
gaat dan bij volgende ramingen waarschijnlijk de onderwaarde toenemen en de bovenwaarde
afnemen.
De nieuwe maatregelen zoals de subsidieregeling kleinschalige warmte, de geïntensiveerde
handhaving Wet Milieubeheer en de energiebesparingsverplichting hebben betrekking op veel
verschillende doelgroepen en technische maatregelen. Vooral voor dit type maatregelen zijn er
daarom beperkingen aangehouden in het tempo waarin ze succesvol kunnen worden uitgerold. Dat
heeft te maken met het mobiliseren van een uitvoeringsapparaat, het opbouwen van een
marktaanbod en het uitvoeren van pilots. De maatregelen lijken ook ontwikkeld te worden voor een
verdere tijdshorizon dan 2020. In dat licht geven de bepaalde effecten dan ook een beperkt beeld, het
is een momentopname gericht op de korte termijn.
3

Zowel onderkant, middenwaarde als bovenkant van deze bandbreedte gelden dus ten opzichte van de
middenwaarde uit de NEV 2015. De bovenkant van de bandbreedte kan niet zonder meer opgeteld worden
bij de bovenkant van de bandbreedte gerapporteerd in de NEV 2015; door overlappingen zou dat leiden tot
overschatting van het gecombineerde effect.

Pagina 2 van 46

ECN-N--16-008

De doorgerekende opties hebben ook economische gevolgen. De maatregelen resulteren in extra
investeringen en daarmee samenhangende bruto banengroei. Daarnaast hebben diverse maatregelen
mogelijk al in 2016 invloed. Deze aspecten kunnen binnen de beperkingen van dit onderzoek echter
onvoldoende onderzocht worden.

Effect op het totale pakket van het Energieakkoord
In dit hoofdstuk worden de bevindingen van het intensiveringspakket samengevat voor hernieuwbare
energie en voor energiebesparing. Om de implicaties van het pakket goed te kunnen beoordelen is
ook de resulterende bandbreedte van belang. Hiervoor is in tabel 1 en 2 een indicatie gegeven.
Nadrukkelijk wordt gesteld dat deze indicatie is gebaseerd op de uitgangspunten van de NEV 2015 en
kan afwijken van de resultaten van de integrale berekening in de NEV 2016. De NEV 2016 geeft in
oktober een integraal en actueel totaalbeeld. Dat beeld is inclusief interacties tussen maatregelen,
ontwikkelingen bij het bestaande maatregelpakket en externe ontwikkelingen zoals brandstofprijzen..
Voor de benadering van de totale bandbreedte is onderscheid gemaakt tussen maatregelen die
gericht zijn op nieuw potentieel en maatregelen die leiden tot steviger inzet op een bestaande
ambitie. Maatregelen gericht op nieuw potentieel verhogen zowel de onder-, midden- en
bovenwaarde, bijvoorbeeld “Het Nieuwe Rijden 3.0”. Maatregelen gericht op een bestaande ambitie
zijn bijvoorbeeld de prestatieafspraken tussen gemeenten, corporaties en huurders. Bij die laatste
categorie is aangenomen dat de middenwaarde door de maatregel dichter bij de bovenwaarde komt
4
te liggen, maar dat de bovenwaarde zelf niet opschuift . Vanwege het indicatieve karakter van deze
benadering worden alleen cijfers gegeven die geaggregeerd zijn over het gehele pakket.
Hernieuwbare energie
Op basis van het bruto finale energieverbruik in Nederland uit het VV-scenario van de NEV 2015 kan
bepaald worden dat het doel van 14% in 2020 overeenkomt met 289 PJ aan hernieuwbare energie.
Tabel 1 geeft een overzicht van het effect op hernieuwbare energie van dit intensiveringspakket. Dit is
een optelling van het effect van de afzonderlijke maatregelen uit het intensiveringspakket (zie tabel 3
in de bijlage).
Tabel 1: Indicatie effect hernieuwbare energie Energieakkoord inclusief intensiveringspakket
PJ hernieuwbaar 2020
Hernieuwbare energie, bandbreedte NEV 2015
Indicatie bandbreedte NEV2015 inclusief

5

laag

midden

hoog

227

256

269

233

264

278

intensiveringspakket

4

Welke maatregelen de middenwaarde dichter bij de bovenwaarde van de NEV 2015 brengen is vermeld in
tabel 3 en 4.

5

Middenwaarde gebaseerd op “Werkelijke Productie” tabel 7b tabelbijlage NEV; onder- en bovenwaarde
gebaseerd op 11 en 13% (blz 81 NEV 2015) van het bruto finaal eindverbruik van 2067 PJ (blz 83)

Pagina 3 van 46

ECN-N--16-008

Energiebesparing
De doelstelling voor energiebesparing in het Energieakkoord is geformuleerd als 100 PJ extra
besparing op het finaal energieverbruik. Tabel 2 geeft een overzicht van het totale effect op
energiebesparing van dit intensiveringspakket. Tabel 4 in de bijlage bevat een uitsplitsing van dit
effect naar de afzonderlijke maatregelen.
Tabel 2: Indicatie effect finale energiebesparing Energieakkoord inclusief intensiveringspakket
PJ besparing finaal 2020

laag

midden

hoog

Energiebesparing, bandbreedte NEV 2015

33

55

76

Indicatie bandbreedte NEV2015 inclusief

41

71

109

intensiveringspakket

Met het intensiveringspakket wordt een stap gezet in de richting van het bereiken van de
energiedoelen voor 2020. De hier bepaalde tussenresultaten van de onderzochte maatregelen lijken
echter nog niet toereikend. De voorgestelde maatregelen hebben substantiële effecten en zijn gericht
op belangrijke potentiëlen. De opgave is echter omvangrijk, zowel bij hernieuwbare energie als bij
energiebesparing.

Pagina 4 van 46

ECN-N--16-008

Bijlage: effecten van afzonderlijke maatregelen
In deze uitgebreide bijlage worden de afzonderlijke intensiveringsmaatregelen behandeld. De tabellen
3 en 4 geven een overzicht van de effecten van die maatregelen met een korte toelichting. Per
maatregel is tevens een factsheet opgenomen met een uitgebreide toelichting.
De cijfers van de afzonderlijke maatregelen zijn bepaald ten opzichte van de middenwaarde
(modelberekening) van de NEV 2015. Voor besparing kan worden vergeleken met tabel 3.3. van de
NEV 2015. De middenwaardes tellen op naar de getallen in tabel 1 en 2. De hier aangegeven lage en
hoge waarde kunnen echter niet direct opgeteld worden bij de onder- en bovenwaarde van tabel 1 en
2 (zie toelichting in de hoofdtekst).

Tabel 3 Effect op PJ hernieuwbaar in 2020 intensiveringspakket
ISDE subsidieregeling

laag
5,0

midden
6,2

hoog
9,0

communicatiecampagne ISDE

0

0

0

offensief lokale energie incl.
postcoderoos
subsidie sportaccomodaties

0,2

0,2

0,2

0,2

0,2

0,2

ook besparingseffect 0,2 PJ

monomestvergisting

0

0,5

1,0

dichter bij bovenbandbreedte

regionale energiestrategie VNG

0

1,0

2,0

dichter bij bovenbandbreedte

offensief lokale energie revolverend
projectbureau

0

0,2

0,5

dichter bij bovenbandbreedte

afsprakenpakket wind op land

0

0

0

regie overig hernieuwbaar

0

0

0

effect in 2023 bij kleinere
projecten mogelijk 1 PJ
nog niet concreet

totaal

5,4

8,3

12,9

Pagina 5 van 46

onderbandbreedte opgeschoven
door communicatiecampagne
meegenomen bij ISDE

ECN-N--16-008

Tabel 4 Effect op finale energiebesparing in 2020 door maatregelen intensiveringspakket
Energiebesparing PJ 2020
Gebouwde omgeving

Laag

Midden

Hoog

6,7

10,0

27,7

Activerende
voorlichtingscampagne …..plus
regionale allianties bouwsector
Prestatieafspraken tussen
gemeenten, corporaties en
huurders
Kostenverlaging nul op de meter

0

0

1,3

minder dan som afzonderlijke
maatregelen door overlappingen in
6
de bovenbandbreedte
dichter bij bovenbandbreedte

0

0

7,5

dichter bij bovenbandbreedte

0

0

0

nodig voor middenwaarde

Applicatie voor actieve feedback
slimme meters
ISDE, besparingseffect

0

0

3,2

dichter bij bovenbandbreedte

3

4,1

6,8

Financieringsarrangement
woningbouw
Intensivering handhaving Wm

0,4

0,5

0,7

0

1,2

2,7

Voorbeeld overheid

0

0

0

Inclusief communicatiecampagne
NVDE
Subsidieregeling isolatie
koopwoningen
1,2 PJ effect derde lichting erkende
maatregellijsten nieuw potentieel,
1,5 PJ effect extra capaciteit plus EPK
dichter bij bovenbandbreedte
geen afzonderlijk effect

Financieringsconstructies
vastgoed
Subsidie sportaccommodaties

0

0

0

vereist nadere studie

0,2

0,2

0,2

besparingsdeel

Verplicht label C kantoren

1,7

2,6

3,4

onderzoek

Uitwerking inzet ESCO's

0

0

0

Nog niet concreet

Besparingsverplichting

0

PM

20

Verschuiving energiebelasting
e>g

1,4

1,4

1,4

geen middenwaarde: vormgeving
nog niet bekend, 20 PJ is ambitie
inmiddels besloten

Warmte

0,0

0,0

0,0

besparingsdeel finaal

Provinciale warmteplannen
Regie op warmte

0
0

0
0

0
0

nog niet concreet genoeg
nog niet concreet genoeg

Industrie

0,0

2,0

3,4

Planmatige uitrol 1 op 1
afspraken
Intensivering handhaving Wm

0

0,4

0,6

alleen bij EZ aangemelde projecten

0

0,8

1,2

0,8 PJ effect derde lichting erkende
maatregellijsten nieuw potentieel,
0,4 PJ extra capaciteit plus EPK
dichter bij bovenbandbreedte

Derden (Off balance) financiering

0

0,75

1,5

Incl. GO-financiering, deels free
riders

6

Voorlichtcampagne plus regionale samenwerking, prestatieafspraken huursector, feedback systemen en ISDE
overlappen volledig met besparingsverplichting energieleveranciers en leveren samen maximaal 20 PJ.

Pagina 6 van 46

ECN-N--16-008

Energiebesparing PJ 2020

Laag

Midden

Hoog

Mobiliteit

1,0

3,5

8,5

alleen onderdelen energieakkoord

mobiliteitspassen

0

0

0,5

onduidelijk, geen studie

lean and green

0

0,5

1

onduidelijk, geen studie

het nieuwe rijden 3

0

0

2

nog geen plan van aanpak, wel vrij
concreet beeld

banden op spanning

0

0,5

1

wat overlap met zomerwinterwisseling en nieuwe auto's
met signalering

logistieke sector

0

0,5

1,0

Autobrief II fiscale stimulering

1

1,5

2

ultrazuinige auto’s
mobiele werktuigen, het nieuwe
draaien

0

0,5

1

groot aantal plannen, deels in
baseline, deels niet concreet

Pagina 7 van 46

implementatie alleen kwalitatief
beschreven

ECN-N—16-008

Referenties
(ECN 2015) K. Schoots en P. Hammingh: Nationale energieverkenning 2015 ECN-O—15-033. Petten:
Energieonderzoek Centrum Nederland.
(ECN 2015a) Dril, A.W.N. van: Beoordeling gericht maatregelenpakket Energieakkoord
ECN-N--15-043, ECN Policy Studies. December 2015
Schroten et al. (2014) CO2-reductie door gedragsverandering in de verkeerssector.
Een quickscan van het CO2-reductie-potentieel en kosteneffectiviteit van een selectie van
maatregelen. CE Rapport 14.4E34.78

Pagina 8 van 46

ECN-N--16-008

Hernieuwbare energie
Subsidie Duurzame Energie (ISDE)
Omschrijving
Per 1 januari 2016 zal een nieuwe subsidieregeling voor kleinschalige hernieuwbare warmteopties
in werking treden. Dit zijn opties zoals zonneboilers, biomassaketels en warmtepompen, die via een
investeringssubsidie worden gestimuleerd. Met deze regeling is de verwachting dat een relatief
goedkoop potentieel voor kleinschalige opties ontsloten kan worden. De regeling geldt voor een
periode van 5 jaar (2016 t/m 2020), met als doel dat deze opties uiteindelijk zonder ondersteuning
kunnen concurreren met fossiele alternatieven. Het beschikbare budget van deze regeling wordt
jaarlijks in samenhang met de SDE+ vastgesteld. In 2016 is 70 miljoen euro beschikbaar. Het
ministerie van EZ heeft gevraagd om indicatief het potentieel dat met deze regeling ontsloten kan
worden beter in beeld te brengen.
Hoe concreet is de maatregel geformuleerd?
De regeling is SMART geformuleerd: doelgroep, opties en budget voor 2016 zijn concreet
aangegeven. Ook de subsidietarieven per type optie zijn bekend. Enige onzekerheid betreft het
budget voor de jaren 2017-2020.
Kwalitatieve beoordeling van de maatregel
De regeling richt zich specifiek op kleinschalige hernieuwbare energie-opties die momenteel tussen
wal en schip vallen: ze zijn nog niet rendabel maar vallen ook niet onder de SDE. Daardoor kan met
de regeling nieuw, relatief kosteneffectief potentieel worden aangeboord. De regeling voorkomt
ook dubbele stimulering met bijvoorbeeld de EPC voor nieuwbouw. Het is onzeker in welke mate
consumenten en bedrijven gaan reageren op deze subsidieregeling en in welke mate deze
voldoende is om daadwerkelijk een investeringen te stimuleren. Daarnaast zullen bij consumenten
en bedrijven andere overwegingen spelen dan alleen financiële. Ook de mate waarin flankerende
maatregelen dit stimulerende effect kunnen versterken is nog onduidelijk, zoals communicatieactiviteiten en het voorbereiden van de installatiebranche. Het is niet zeker of de ondersteunde
opties over vijf jaar al zonder ondersteuning verder kunnen groeien.
Effect
Het effect voor 2020 wordt geschat op 3,4 tot 9,0 PJ additionele hernieuwbare energie in 2020
(midden waarde 6,2 PJ) en als neveneffect van deze regeling 1,3 tot 6,8 PJ additionele
energiebesparing.

Communicatiecampagne NVDE gericht op uitrol kleinschalige duurzame warmtetoepassingen
Omschrijving
Vooraf bestond bij veel bedrijven scepsis over een subsidieregeling als de ISDE op basis van de
negatieve ervaring met dit soort regelingen in de afgelopen 15 jaar. Er zijn door alle branches
intensieve voorlichtingsbijeenkomsten georganiseerd om bedrijven te informeren en te activeren.
Bedrijven hebben veel tijd en aandacht geschonken aan het genereren en verstrekken van
informatie aan RVO om op te nemen in het productenoverzicht. Op de websites van de
verschillende organisaties wordt veel aandacht gegeven aan de regeling en staan de nodige links en
Pagina 9 van 46

ECN-N--16-008

achtergrondinformatie. Bedrijven hebben massaal de ISDE regeling in hun eigen promotie en
marketinginspanningen ingevoerd. De regeling is onder de aandacht gebracht bij de VSK beurs en
tijdens Solar Solution. Er wordt gesproken met grote aanbesteders (VEH, Consumentbond) om de
regeling onder de aandacht te krijgen. Tot slot richten de activiteiten zich op intensivering van de
kennisoverdracht naar de installatiesector. De Dutch Heatpump Association (DHPA) organiseert
bijvoorbeeld op 15 voorlichtingsavonden in overleg met Uneto-VNI in maart en april
voorkennisoverdrachtbijeenkomst over warmtepompen. Er is overleg met Uneto-VNI voor verdere
intensivering en verbreding.
Verder doet de NVDE een aantal voorstellen:
 Generieke publiekscampagne, een gezamenlijke campagne op basis van een goed afgestemde
communicatiestrategie waarbij verschillende partijen gelijktijdig de generieke bekendheid van
de ISDE promoten. Effectief daarbij zal een combinatie zijn van overheidscampagne
ondersteund met een doelgroepen campagne vanuit de brancheorganisaties (Holland Solar,
DHPA, NBKL, Bodemenergie.NL), Uneto-VNI, NGO’s en Vereniging Eigen Huis.
 Intensivering van de samenwerking met Uneto-VNI en aanbodsectoren voor het verder
ontwikkelen van installatiecapaciteit. Deze samenwerking is gericht op het voldoende onder de
aandacht brengen van de verschillende technologische opties bij de installatiesector en het
opbouwen van voldoende uitvoeringsdeskundigheid.
 Intensivering aandacht binnen de huursector. Samenwerking om met AEDES een
voorlichtingscampagne te starten gericht op woningcorporaties voor inzet van ISDE in
combinatie met de STEP-regeling.
 Op termijn kwaliteitseisen aan de leverancier en eventueel installateur opnemen in de ISDEregeling nadat hiervoor in de loop van dit jaar een adequate infrastructuur is opgebouwd.
Hoe concreet is de maatregel geformuleerd?
De maatregel is SMART wat betreft de activiteiten die nu gebeuren. De voorstellen zijn helder maar
nog niet uitgewerkt en afhankelijk van de bereidheid van andere belanghebbenden.
Kwalitatieve beoordeling van de maatregel
Om het budget van de ISDE volledig te benutten is het van belang dat er voldoende
subsidieaanvragen worden ingediend. De hier geschetste activiteiten van de NVDE zijn heel
belangrijk om het stimulerende effect van de subsidieregeling te versterken.
Effect
Het effect van de ISDE regeling voor 2020 wordt geschat op 3,4 tot 9,0 PJ additionele hernieuwbare
energie in 2020 (middenwaarde 6,2 PJ) en als neveneffect van deze regeling 1,3 tot 6,8 PJ
(middenwaarde 4,1 PJ) additionele energiebesparing. Deze communicatiecampagne van de NVDE
betekent dat de onderkant van de bandbreedte opschuift richting 5 PJ additionele hernieuwbare
energie in 2020 en 3 PJ additionele energiebesparing.

Pagina 10 van 46

ECN-N--16-008

Offensief lokale energie: postcoderoos
Omschrijving
Onderdelen van het offensief zijn:
 Een volledige vrijstelling van het EB-tarief van 9,5 ct/kWh voor lokaal duurzaam opgewekte
stroom per 1 januari 2016
 Een constructieve communicatie-aanpak per 1 januari 2016 naar wijken en instellingen die een
impuls geeft aan coöperatieve projecten voor zon-PV én voor wind en warmte én uitstraling
heeft naar projecten in de SDE en/of saldering. Ook de sector zelf gaat onder leiding van ODEDecentraal proberen nieuwe projecten te starten
 De sector gaat de komende jaren werken aan een kostenverlaging van projecten van
energiecoöperaties; ODE-Decentraal formuleert een kostenreductieaanpak die richting 2018
uitkomt op minimaal 30 % kostenreductie bij de opstart van een nieuwe lokale
energiecoöperatie.
 In het overleg lokale energie worden plannen uitgewerkt voor het onderwerp salderen, in
samenhang met plannen rondom flexibilisering van de energiemarkt en flexdiensten
Hoe concreet is de maatregel geformuleerd?
De vrijstelling van energiebelasting en de ambitie voor het verlagen van aanloopkosten voor een
lokale energiecoöperatie zijn SMART geformuleerd. De overige onderdelen zijn (nog) niet SMART,
maar concretisering in de vorm van een plan van aanpak per 1 februari 2016 is aangekondigd.
Kwalitatieve beoordeling van de maatregel
De voorgestelde activiteiten adresseren in onderlinge samenhang een aantal knelpunten rond de
‘postcoderoos-regeling’: een weinig aantrekkelijke business case, een gebrek aan bekendheid en de
initiële hobbel om een coöperatie op te richten. Activiteiten zijn belegd bij partijen die in staat
moeten zijn hun commitment gestand te doen, hoewel niet geheel duidelijk is waaruit ‘de sector’
bestaat waar de plannen naar verwijzen. Er is een reële kans dat hiermee deze regeling
daadwerkelijk ‘op stoom’ komt. Tegelijk laten eerdere verkenningen zien dat er heel veel
coöperaties nodig zijn om een substantieel effect te hebben op het aandeel hernieuwbare energie.
Effect
Partijen in de sector verwachten dat deze aanpak de komende twee jaar kan leiden tot minimaal
150 tot 200 nieuwe projecten in de periode 2016-2020, met elk 50-100 deelnemende huishoudens.
Een dergelijke ambitie heeft een direct effect op de productie van hernieuwbare energie van
ongeveer 0,2 PJ. Flankerende activiteiten op communicatie en kostenverlaging voor
energiecoöperaties hebben mogelijk ook een uitstralingseffect op hernieuwbare energie onder SDE
en/of saldering maar deze effecten zijn niet goed te kwantificeren.

Pagina 11 van 46

ECN-N--16-008

Gebruik en toepassing gemeentegronden voor zonneweiden
Omschrijving
Gemeenten hebben over het algemeen gronden beschikbaar die tegen vergoeding gebruikt kunnen
worden voor de ontwikkeling van zonneweiden. Dit zijn bijvoorbeeld gronden die zijn verworven
voor woningbouw of bedrijventerreinen die in het huidige economische klimaat niet gerealiseerd
gaan worden. In dit voorstel wordt gezocht naar mogelijkheden voor gemeenten om deze gronden
te kunnen toewijzen aan zon-projecten (met ondersteuning via SDE of postcoderoos) voor hun
eigen burgers. Daartoe wordt een bijbehorend juridisch kader ontwikkeld, en er wordt gezocht
naar mogelijkheden voor financiering tegen een beperkt rendement van 2%.
Hoe concreet is de maatregel geformuleerd?
Nog niet erg concreet. De notitie bevat een inschatting van het potentieel op deze gronden en van
de financieringsbehoefte. Hoeveel hectare zonneweide er nodig zou zijn om het gehele verschil te
overbruggen tussen de raming voor hernieuwbaar in de NEV (11,9% in 2020) en de doelstelling van
14% komt overeen met 12 TWh, niet de in de notitie aangegeven 8 TWh. De notitie geeft niet aan
hoeveel van dit potentieel in 2020 gerealiseerd wordt, noch toezeggingen van partijen op dit punt.
Betreffende financiering bevat de notitie vooral voorstellen, geen concrete commitments.
Kwalitatieve beoordeling van de maatregel
Het voorstel gaat in op twee belangrijke voorwaarden om extra realisatie van zon-PV te krijgen:
ruimte en financiering. Het voorstel heeft echter drie kwetsbaarheden:
 Zijn gemeenten bereid om hun grond die gereserveerd was voor ontwikkeling gedurende 25
jaar in gebruik te geven, ook al is dat tegen een leenvergoeding? De aangegeven vergoeding is
ook niet zodanig dat daarmee de ‘molensteen om de nek’ bij gemeenten verdwijnt. Het plan
lijkt nog geen ondersteuning van VNG te hebben dus dat is onzeker.
 In hoeverre lukt het om volledige financiering tegen 2% rente realiseren? De overheid kan
momenteel erg goedkoop aan geld komen maar een rijksoverheid die financiert én SDE
verstrekt is uitgesloten, en gemeenten zelf hanteren over het algemeen hogere rekenrentes.
Een constructie via de postcoderoosregeling wordt kort genoemd maar niet verder uitgewerkt.
 Bij participatie van particulieren is het ook de vraag of het juridisch houdbaar is om burgers in
de eigen gemeente te bevoorrechten bij de uitgifte van gronden.
Hierdoor is het nog onzeker of de genoemde potentiëlen gerealiseerd kunnen worden.
Effect
Gegeven de genoemde onzekerheden en de afwezigheid van concrete toezeggingen in de huidige
versie van het voorstel wordt er nu geen effect aan toegekend. Wanneer het lukt om het plan
concreet gestalte te geven zou het kunnen leiden tot realisaties in de ordegrootte van PJ’s, het
totale potentieel op gemeentegronden wordt in het voorstel zelfs geschat op tientallen PJ’s.

Pagina 12 van 46

ECN-N--16-008

Offensief lokale energie: Revolverend projectbureau en fonds voor lokale energiecoöperaties
Omschrijving
Energiecoöperaties richten zich tegenwoordig ook op SDE-aanvragen, ook voor wind op land.
Energiecoöperaties kunnen essentieel zijn in het verbeteren van draagvlak. Daarbij moeten
projectplannen en financieringsaanvragen worden opgeleverd van voldoende kwaliteit, wat voor
vrijwilligersorganisaties niet vanzelfsprekend is. Daarnaast richt een energiecoöperatie zich veelal
op één project, waardoor aanloopkosten bij een niet-gehonoreerde aanvraag niet kunnen worden
gedragen door andere, wel succesvolle projecten in een projectportfolio. Dit is een knelpunt in de
realisatie van wind- en zonneprojecten.. Om dit knelpunt op te lossen zijn twee samenhangende
voorstellen gedaan:
 Het creëren van een ‘revolverend projectbureau’ dat coöperaties kan ondersteunen met het
voorbereiden van de diverse plannen en aanvragen
 Hieraan gekoppeld een revolverend fonds waaruit de kosten voor het revolverend
projectbureau worden betaald, en dat inkomsten genereert uit een afdracht van succesvol
gerealiseerde projecten.
Hoe concreet is de maatregel geformuleerd?
De plannen voor het revolverend projectbureau zijn vrij gedetailleerd uitgewerkt in het plan. Voor
de bijbehorende middelen is inmiddels 400.000 euro aan cofinanciering beschikbaar. Gegeven het
aantal aangesloten coöperaties zou het projectbureau en fonds kunnen bijdragen aan het
vlottrekken van bijna 300 MW aan te realiseren windenergie op land.
Kwalitatieve beoordeling van de maatregel
Energiecoöperaties kunnen een belangrijke rol spelen bij het lokaal verankeren van hernieuwbareenergieprojecten, en daarbij is professionalisering en professionele ondersteuning van groot
belang. Het is typisch een activiteit gericht op het oplossen van niet-financiële barrières voor de
uitrol van hernieuwbare energie. Daarmee kan het plan een bijdrage leveren aan het verkleinen
van het gat tussen de ambitie van 6000 MW wind op land en de nu voorziene realisaties.
Effect
Gegeven de lijst van nu betrokken partijen kan het revolverend projectbureau een bijdrage leveren
aan de realisatie van bijna 300 MW aan windvermogen, oftewel bijna 3 PJ hernieuwbare energie.
Als dit volledig gaat om projecten die zonder deze ondersteuning niet gerealiseerd zouden worden
zitten zou dit volledig additioneel zijn. In de praktijk worden niet alle projecten gehonoreerd, zullen
succesvolle projecten dat niet alléén aan het revolverend projectbureau te danken hebben, en zal
het totaal vermogen aan wind op land niet boven de 6.000 MW uitkomen. Per saldo ligt het effect
dus ergens tussen 0 en 0,5 PJ, middenwaarde 0,2.

Pagina 13 van 46

ECN-N--16-008

Regionale Energiestrategie
Omschrijving
De Regionale Energiestrategie is vooral een gebiedsgericht proces om met en tussen overheden,
bedrijfsleven, bewoners etc. in de regio tot ruimtelijk relevante besluitvormingstrajecten te komen.
Dit proces beoogt energieprojecten te initiëren, versterken en te verbinden. Dit gebeurt door ze
een plaats te geven in een lange termijn strategie en een ruimtelijk perspectief.
Hoe concreet is de maatregel geformuleerd?
Voor zover het acties en processen betreft, benoemt de Regionale Energiestrategie de zaken
SMART. Zo bevat het de concrete stappen die gezet moeten worden, de beoogde resultaten en een
tijdspad.
Kwalitatieve beoordeling van de maatregel
Er worden vooral acties en processen beschreven, geen maatregelen. Enig positief effect mag
verwacht worden, voor 2023 sterker dan voor 2020. Dit effect zal niet of moeilijk separaat
meetbaar zijn.
Effect
Het effect voor 2020 en 2023 zal zich via de effectschattingen van andere beleidsinstrumenten
tonen. Het zal tussen 0 en 2 PJ in 2020 liggen en tussen 0 en 10 PJ in 2023.

Verduurzaming sportaccommodaties
Omschrijving
Het kabinet heeft op 1 september 2015 een nieuwe subsidieregeling gepubliceerd voor
hernieuwbare energie en energiebesparing in sportaccommodaties, open te stellen per 1 januari
2016. Jaarlijks is voor deze regeling 6 miljoen euro beschikbaar. Sportverenigingen die investeren in
hernieuwbare energieopwekking en energiebesparing kunnen een subsidie krijgen van maximaal
30% van hun investeringskosten.
Hoe concreet is de maatregel geformuleerd?
De maatregel is qua budget en aandeel in investeringskosten SMART geformuleerd.
Kwalitatieve beoordeling van de maatregel
De maatregel richt zich specifiek op sportverenigingen die zelf investeren in hernieuwbare energie
en/of energiebesparing, dus niet op accommodaties in eigendom van een gemeente. Het is lastig in
te schatten welke maatregelen de voorkeur gaan hebben; in deze schatting gaan we uit van een
50/50-verhouding tussen hernieuwbare energie en energiebesparing. Eventuele overlap met
maatregelen voortkomend uit de intentieverklaring 11 november 2015 omtrent energiebesparing
van VSG/Sportfondsen NL is nog niet onderzocht.
Effect
Bij de aangenomen verhouding in bestedingen leidt de maatregel tot circa 0,2 PJ extra
hernieuwbare energie en 0,2 PJ extra energiebesparing. Hierbij is zon-PV als referentie-optie
gebruikt voor hernieuwbare energie, en isolatie/LED-verlichting voor besparing. Er is geen rekening
gehouden met free riders (partijen die ook zonder de maatregel deze investeringen al hadden
gedaan) noch met bredere uitstralingseffecten.

Pagina 14 van 46

ECN-N--16-008

Actieplan Wind op land
Omschrijving
Het Actieplan Wind op land is onderverdeeld in twee hoofdstukken: het eerste hoofdstuk bevat
maatregelen gericht op het investeren in maatschappelijk draagvlak en acceptatie. Het tweede
hoofdstuk behelst maatregelen om de doorlooptijd van projecten te verkorten.
Maatregelen in hoofdstuk 1 zijn:
 Beschikbaar stellen van informatie via windenergie.nl
 Verantwoordelijkheden en keuzevrijheid windprojecten vastleggen in anterieure
overeenkomst
 Afspraken maken tussen bevoegd gezag en initiatiefnemer om voldoende capaciteit voor
omgevingsmanagement beschikbaar te stellen
 Mogelijkheid onderzoeken of een gebiedscoördinator nodig of nuttig is
 Provincies en gemeenten ondersteunen waar nodig energiecoöperaties
 Natuur- en milieufederaties onderzoeken ruimtelijke mogelijkheden voor kleine windprojecten
 Stichting N&M en natuur- en milieuorganisaties analyseren projecten op bestuurlijke aanpak,
draagvlak, bewonersparticipatie, toepassing gedragscode. De lessen hieruit worden gedeeld
met betrokkenen van lopende en nieuwe windprojecten
 Lokale natuur- en milieuorganisaties worden in zo vroeg mogelijk stadium bij nieuwe projecten
betrokken
 Naleving gedragscode wordt gestimuleerd
 EZ start evaluatie Rijkscoördinatieregeling
Maatregelen in hoofdstuk 2 zijn:
 Afstemming met andere gebruiksfuncties, conform reactie Minister EZ aan de Tweede Kamer
in reactie op NEV 2015
 Afstemmingsafspraken netinpassing tussen o.a. provincies en Netbeheer Nederland
 Provincies maken voor elk project inzichtelijk hoe de planning eruit ziet en welk
risicomanagement wordt ingezet
 NWEA onderzoekt de mogelijkheden om tijdwinst te halen in het proces rond financial close en
aanbesteding van de bouw
Hoe concreet is de maatregel geformuleerd?
De voorgestelde maatregelen zijn specifiek benoemd. De maatregelen zijn wel vaak vrijblijvend of
vrijwillig. Ze zijn moeilijk meetbaar en niet-tijdgebonden gedefinieerd.
Kwalitatieve beoordeling van de maatregel
Er worden vooral acties en processen beschreven, geen maatregelen. Onder de aanname dat
sommige maatregelen logischerwijs gaan volgen uit de acties en processen, kan enig positief effect
verwacht worden. Voor 2023 sterker dan voor 2020. Het meeste effect verwacht ECN van de acties
van het tweede hoofdstuk over het verkorten van de doorlooptijd. Deze maatregel zal minder
effect hebben op het investeren in maatschappelijke acceptatie en draagvlak. De voorgestelde
acties en processen ogen beter inzetbaar voor geheel nieuwe projecten, dan dat ze van nut zijn
voor projecten waar de maatschappelijke opinie zich al stevig heeft gevormd.
Effect
Het effect voor 2020 wordt geschat op ca. 0 PJ additionele hernieuwbare energie in 2020 en ca. 1
PJ in 2023 (ca. 100 MW extra vermogen). Het positieve effect zal zich vermoedelijk tonen bij de
kleinere projecten die nu nog niet in de voorbereidingsfase zitten.
Pagina 15 van 46

ECN-N--16-008

Innovatieprogramma mono mestvergisting
Omschrijving
EZ werkt aan een innovatieprogramma voor monomestvergisting. Dit programma is erop gericht
om de uitrol te versnellen, kostenverlaging te realiseren, financierbaarheid en subsidieerbaarheid
te verbeteren en een bijdrage te leveren aan het oplossen van een mestoverschot op de boerderij.
Het publiek-private programma zal naar verwachting begin 2016 kunnen starten. Nadere details zijn
betrokken uit een vertrouwelijke concept-presentatie over dit programma, verkregen van het
ministerie. Het programma bevat naast een demofase een opschaalfase met effecten vóór 2020.
Hoe concreet is de maatregel geformuleerd?
De maatregel richt zich op de biogasoptie met het grootste fysieke potentieel: monomestvergisting.
Het bevat SMART ambities voor uitrol, en commitments van diverse partijen in de sector om hun
bijdrage te leveren aan het programma. Het gaat echter nog wel om een concept-programma. Op
een enkel wezenlijk onderdeel is nog geen overeenstemming.
Kwalitatieve beoordeling van de maatregel
Het programma richt zich op vier relevante knelpunten in de ontwikkeling van monomestvergisting.
Alleen het punt dat monovergisting als optie om broeikasgasemissiereducties in de landbouw te
realiseren (via vermeden methaanemissies uit mest) wellicht kosteneffectiever is dan als optie om
hernieuwbare energie te produceren wordt niet geadresseerd. Dat laat onverlet dat het
programma een bijdrage kan leveren aan een succesvolle ontwikkeling van monovergisting op korte
en middellange termijn.
Effect
Gegeven de concept-status van het innovatieprogramma wordt een bandbreedte gegeven voor het
effect van de maatregel. Afhankelijk van de mate waarin de partijen tot succesvolle uitwerking
komen is het geschatte effect 0 tot 1 PJ aan hernieuwbare energie in 2020.

Pagina 16 van 46

ECN-N--16-008

Regie overig hernieuwbaar
Omschrijving
NVDE doet in de notitie Fase 2 “Overige Hernieuwbare Energie/186 PJ” opgesteld in april 2016 een
voorstel voor de regie op overig hernieuwbaar. De fase 2 richt zich op het versnellen van de
realisatie van overig hernieuwbaar en het optimaliseren van beleid, maatregelen en additionele
acties voor verdere groei van overig hernieuwbaar. Dit gebeurt door het bieden van
overlegstructuren, versnellingstafels genoemd, waarbinnen partijen met elkaar afspraken kunnen
maken. De versnellingsagenda moet partijen in staat stellen om snel te kunnen anticiperen op
bottlenecks bij projecten. Het optimaliseren van beleid is vooral gericht op de periode na 2020.
Hoe concreet is de maatregel geformuleerd?
De maatregelen (versnellen en optimaliseren) zijn gericht op het wegnemen van nog te
identificeren of toekomstige bottlenecks. De maatregelen zijn niet SMART gedefinieerd, al wordt
wel opgeroepen tot het SMART maken van acties die uit de maatregelen kunnen voortvloeien. Het
is niet duidelijk wat de meetbare doelen zijn van de overlegstructuren en wat de tijdspanne is van
de activiteiten. Wel is duidelijk wat de focus zou moeten zijn van de overlegstructuren en ook wie
daarbij betrokken zouden moeten zijn. De bekostiging is nog ongewis.
Kwalitatieve beoordeling van de maatregel
Het creëren van extra overlegstructuren is in zichzelf niet productief. Gezien het feit dat er geen
concrete bottlenecks genoemd worden en het gebrek aan overlegstructuren in zichzelf niet direct
als bottleneck is geïdentificeerd, en vanwege de gedeeltelijke overlap met de overlegstructuren die
vanuit de Regionale Energiestrategie worden opgezet, kan in dit stadium geen effect aan de
maatregelen toegekend worden. Voor de verdere uitwerking is het raadzaam de mogelijke
bottlenecks te benoemen en de interactie van de versnellingstafels met bestaande
overlegstructuren uit te werken teneinde de synergie aan te tonen. Het instellen van een
versnellingstafel die zich bezighoudt met onderwerpen als postcoderoos, salderen, inzet opslag,
flexibiliseren – dus een versnellingstafel die zich richt op aanpassing van beleid – kan geen
toekenning van extra PJ duurzaam krijgen in de doorrekeningen van ECN. Het zijn de
daadwerkelijke beleidsvoorstellen, concreet en SMART geformuleerd, waarvan ECN een effect kan
bepalen.
Effect
Nog geen effect, geen concrete beleidsvoorstellen.

Pagina 17 van 46

ECN-N--16-008

Warmte
Ontwikkeling Provinciale warmteplannen
Omschrijving
In het Nationaal Energieakkoord is afgesproken dat provincies – samen met lokale overheden,
leverende en verbruikende sectoren – lange termijn warmteplannen ontwikkelen. Het Nationaal
Energieakkoord benoemt het warmteplan in de context van benutting van industriële restwarmte,
maar provincies zijn in hun verkenning een stap verder gegaan en gaan uit van een integrale
benadering van het totale regionale warmtevraagstuk; inclusief energiebesparingsopties. Het
warmteplan is niet alleen een plan, maar ook een proces. In IPO-sessies is gesteld dat een
warmteplan vijf doelen kent:
1. Inzicht geven in vraag en aanbod;
2. Kansrijke projecten benoemen;
3. Partijen verbinden;
4. Scherpte brengen in rollen van de stakeholders; 5. Anderen in beweging brengen
(initiatieffunctie).
Hoe concreet is de maatregel geformuleerd?
Het opstellen van provinciale warmteplannen op zich is vrij concreet. Het doel is duidelijk, het is
duidelijk wat in warmteplan moet worden opgenomen en plannen zullen tot 2022 worden
opgeleverd. Maar de concreetheid van ieder plan en het in het plan bepaalde instrumentarium
bepalen uiteindelijk het effect van de maatregel “ontwikkeling warmteplannen” als geheel.
Kwalitatieve beoordeling van de maatregel
Op dit moment staan de warmteplannen aan het begin van het proces. Nog geen enkele provincie
heeft een warmteplan opgeleverd. Sommige provincies zijn al flink gevorderd terwijl andere minder
ver zijn. De dialoog die het proces warmteplannen ontwikkelingen met zich mee brengt is zeer
nuttig, maar slechts het begin van een langer traject en heeft in deze fase nog geen concrete
provinciale beleidsmaatregelen opgeleverd. Omdat de warmteplannen uiterlijk 2023 moeten
worden opgeleverd, zal de periode waarop warmteplannen en het daaruit volgende
instrumentarium geïmplementeerd kunnen worden te kort zijn om bij te dragen aan doelstellingen
van Energieakkoord. Uitvoering en effect van de warmteplannen zijn bovendien deels afhankelijk
van aanpassingen aan het nationale beleidskader. Tenslotte kennen de maatregelen ook overlap
met andere beleidsmaatregelen zoals besparingsbeleid en SDE.
Effect
Nog te pril om effect aan toe te kennen.

Pagina 18 van 46

ECN-N--16-008

Regie op warmte
Omschrijving
“Regie op warmte” moet helpen om barrières te slechten voor de verduurzaming van warmte. Het
huidige materiaal biedt een inventarisatie van knelpunten, acties en trekkers. ECN heeft haar
inschatting gebaseerd op deze inventarisatie uit de knelpuntennotitie (warmtetafel 18 februari
2016).
Hoe concreet is de maatregel geformuleerd?
De maatregel is gericht op het tot stand brengen van meer regie om de totstandkoming van
regionale warmteprojecten te ondersteunen. De acties omvatten algemene zoekrichtingen naar
oplossingen, en (nog) geen maatregelen met directe impact. Bij de Warmtetafel betrokken partijen
werken in werkgroepen de oplossingsrichtingen uit.
Het materiaal noemt wel de recente Energiebelastingschuif (EB gas 1e schijf hoger, EB elektriciteit
1e schijf lager) maar dit is een separate maatregel.
Kwalitatieve beoordeling van de maatregel
Omdat de maatregel vooralsnog niet direct leidt tot concrete tastbare warmteprojecten, kan ECN
aan de regie op warmte (nog) geen effecten toekennen. Afhankelijk van de aard van eventuele later
uit de maatregel voortvloeiende acties kan het voor de hand liggen om dan deze
acties/maatregelen als separate maatregelen te evalueren.
Effect
Geen/nog niet vast te stellen

Pagina 19 van 46

ECN-N--16-008

Gebouwde omgeving
Activerende voorlichtingscampagne - koopsector
Omschrijving
Een meerjarige landelijke voorlichtingscampagne met doorvertaling naar de regio. De campagne
moet verband leggen tussen diverse nationale en regionale acties, waaronder het Nationaal
Energiebespaarfonds. Onder regie van het ministerie van BZK en met samenwerking van onder
andere de VNG en Bouwend Nederland, wordt gewerkt aan de opzet van een activerende
voorlichtingscampagne. Doel is om op een eenduidige wijze richting met name eigenaar-bewoners
te communiceren over energiebesparing in woningen. Hiervoor wordt onder andere herkenbaar
promotiemateriaal ontwikkeld met een herkenbaar logo dat door verschillende partijen gebruikt
kan worden in hun communicatie over energiebesparing. De campagne combineert het
toegankelijk maken van (deels bestaande) praktische informatie en een activerende campagne
gericht op bewustwording en het stimuleren van eigenaar-bewoners. De campagne wordt zo
ingericht dat er samenhang is met de subsidie voor eigenaar-bewoners en de met de lokale
activiteiten van gemeente.
Hoe concreet is de maatregel geformuleerd?
De maatregel is nog niet volledig concreet uitgewerkt. Helder is dat een gecoördineerde
voorlichtingscampagne met onder andere als doel het stimuleren van vraag wordt opgezet. Het
exacte tijdspad wordt nog bepaald, maar het streven is om in het najaar van 2016 de campagne te
lanceren.
Kwalitatieve beoordeling van de maatregel
In de analyses die ECN heeft gemaakt van de aanpak richting de koopsector is naar voren gekomen
dat de lokale loketten vooral aanbod gericht zijn. In de NEV 2015 heeft ECN vastgesteld dat het
stimuleren van de vraagkant en samenhang tussen de verschillende acties noodzakelijk zijn. Een
gecoördineerde voorlichtingscampagne is noodzakelijk om de aanpak richting eigenaar-bewoners,
succesvol te laten zijn. Uitwerking hiervan door de stuurgroep onder regie van het ministerie van
BZK is in de NEV meegewogen en onderdeel van de bandbreedte. Samen met de andere
coördinerende acties van de stuurgroep zorgt de voorlichtingscampagne ervoor dat de bovenmarge
van de effectschatting haalbaar blijft.
Effect
Ten opzicht van de middenwaarde waarin 2,9 PJ besparingseffect is verondersteld als effect van de
aanpak voor de koopsector kan een voorlichtingscampagne, in combinatie met de overige
coördinerende acties een extra effect van 0 tot 1,3 PJ opleveren. Dit komt overeen met de
bovenmarge in de effectschatting van de NEV 2015.

Pagina 20 van 46

ECN-N--16-008

Programmatische samenwerking in regionale allianties - koopsector
Omschrijving
7

De stuurgroep voor de koopsector start met een activiteitenprogramma met als doel het
opschalen van investeringen in het verduurzamen van bestaande koopwoningen. Hiervoor wil de
stuurgroep de aanpak met energieloketten inbedden in een regionale alliantie van aannemers,
installateurs, lokale coöperaties en maatschappelijke organisaties. Concreet gaat het om de
volgende activiteiten:
 Potentiekaarten energiebesparing en duurzame opwekking
 Ontwikkelen van Productmarktcombinaties
 Profileren Duurzame Aanbieders
 Uitrol van de energieprestatiegarantie
 Ondersteuning regionale allianties (Wijkaanpakken)
Hoe concreet is de maatregel geformuleerd?
De verschillende onderdelen van deze maatregelen zijn verder uitgewerkt, maar nog niet
uitontwikkeld. Bij de potentiekaarten wordt nog een vooronderzoek uitgevoerd waarna de
potentiekaarten worden opgesteld. Het in kaart brengen van PMC’s is in maart 2016 gestart maar
nog niet afgerond. Ook de profilering van duurzame aanbieders is nog niet afgerond. De
Energieprestatiegarantie is beschikbaar, de toepassing in de praktijk moet zich de komende
maanden bewijzen. De wijkaanpakken van de VNG gaan in april/mei 2016 van start.
Kwalitatieve beoordeling van de maatregel
Samenhang in de op eigenaar-bewoners gerichte aanpak is belangrijk. De voorgestelde acties zijn
belangrijk. Samen met de eerder besproken voorlichtingscampagne zorgt dit er voor dat de
bovenbandbreedte in de effectschatting in de NEV2015 binnen bereik blijft.
Effect
De partijen geven zelf aan dat het in dit stadium te vroeg is om de effectiviteit te kwantificeren. In
de NEV is vastgesteld dat met name de vraag vanuit de eigenaar-bewoner een bottleneck vormt
voor grootschalige besparing in de koopsector. De nu voorliggende acties zijn met name gericht op
het verbeteren van het aanbod. Dit is een zeer belangrijke randvoorwaarde om de effectschatting
in de NEV binnen bereik te houden. De samenwerking in regionale allianties is er op gericht om
lopende (lokale) initiatieven succesvoller te maken. De potentiekaarten en uitwerking van de
wijkaanpak bieden een basis om gerichter de vraagkant te stimuleren. Om aanvullend effect te
bereiken is een goede koppeling met vraagstimulering, bijvoorbeeld de eerder genoemde
voorlichtingscampagne, van groot belang.
Ten opzichte van de middenwaarde in de NEV, waarin 2,9 PJ besparingseffect is verondersteld als
effect van de aanpak voor de koopsector, kunnen in combinatie met de voorlichtingscampagne,
deze coördinerende acties een extra effect van 0-1,3 PJ opleveren. Dit is in samenhang met de
voorlichtingscampagne en komt dus niet bovenop het daar beschreven effect van 0-1,3 PJ. Dit komt
overeen met de bovenmarge in de effectschatting van de NEV 2015.

7

De stuurgroep is recent opgericht en bestaat uit het ministerie van BZK, VNG, Bouwend Nederland, UnetoVNI, OnderhoudNL, de Natuur- en milieufederaties en (als adviseur) de provincie Overijssel.

Pagina 21 van 46

ECN-N--16-008

Financieringsarrangement koopwoningen
Omschrijving
In een kamerbrief aan de Tweede Kamer van 26 januari 2016 is aangekondigd dat er een
subsidieregeling komt van tachtig miljoen euro die wordt ingezet voor individuele eigenaar8
bewoners en VvE’s. De brief geeft de volgende randvoorwaarden die gelden bij de uitwerking van
de subsidieregeling: “Met de subsidie worden zij gestimuleerd om meerdere energiebesparende
maatregelen te nemen. De subsidie zal een deel van de daarmee gepaard gaande kosten dekken.
[..] De middelen worden meerjarig ingezet voor pakketten en combinaties van maatregelen in
bestaande woningen en niet voor enkelvoudige maatregelen. [..] De subsidie wordt uitsluitend
aangewend voor energiebesparende maatregelen en niet voor maatregelen voor duurzame
energieopwekking zoals zonne-energie. [..] Met de subsidie wordt tevens het geven van
onafhankelijk advies over energiebesparende maatregelen voor individuele eigenaar-bewoners
(maatwerkadviezen) en VvE’s gestimuleerd. [..] De subsidieregeling wordt uitgevoerd door de
Rijksdienst voor Ondernemend Nederland en treedt volgens planning uiterlijk in de zomer van 2016
in werking.”
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) schat dat 10 miljoen besteed
wordt aan een subsidie voor proces-en advieskosten voor VvE’s (4,5 mln), een te organiseren
voorlichtingscampagne (2,5 mln) en de uitvoeringskosten van de regeling. Er blijft dus 70 miljoen
euro over voor isolatiemaatregelen.
Hoe concreet is de maatregel geformuleerd?
De subsidieregeling wordt nog uitgewerkt. ECN heeft een voorlopige uitwerking gezien en die is
concreet geformuleerd. Het is helder welke maatregelen subsidie krijgen, hoeveel en onder welke
voorwaarden.
Kwalitatieve beoordeling van de maatregel
De doelgroep eigenaar-bewoners en VvE’s is omvangrijk. 70 miljoen is een relatief klein bedrag
waarmee maar een beperkt deel van de doelgroep bereikt kan worden. Ter vergelijking: Het nettobudget van de STEP regeling die zich richt op sociale huursector, die ongeveer half zo groot is als de
koopsector, is 395 miljoen euro. Daarom, en om het percentage free-riders te beperken, is het
noodzakelijk om beperkende criteria toe te voegen in de regeling. Dit heeft BZK gedaan door alleen
pakketten van meerdere maatregelen te stimuleren en door aan die maatregelen kwantiteitseisen
te verbinden.
Effect
Op basis van de uitwerking van BZK heeft ECN een inschatting gemaakt van het effect van de
subsidiemaatregel. Vanwege de grote diversiteit in de doelgroep en het type maatregelen dat
genomen kan worden is er een bandbreedte bepaald, waarbinnen de besparing zal liggen. Het
aantal woningeigenaren dat gebruik kan maken van de subsidieregeling hangt af van de
gemiddelde grootte van de investeringen. Hierdoor kan dit aantal variëren van 8 tot 45 duizend
woningeigenaren. Bij een percentage subsidie van 20% kan 350 miljoen euro aan investeringen
worden gestimuleerd. Afhankelijk van de typen maatregelen kan hiermee 0,6-1,1 PJ aan besparing
worden gefinancierd. Op basis van een evaluatie van een vergelijkbare subsidie in Drenthe is
8

https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/energielabel-woningen-engebouwen/documenten/kamerstukken/2016/01/26/kamerbrief-inzake-intensivering-energiebesparing-voorwoningen

Pagina 22 van 46

ECN-N--16-008

hiervan naar schatting in 38% van de gevallen overlap met investeringen die ook zonder subsidie
zouden plaatsvinden. Het additionele effect is dan ook geschat op 0,4-0,7 PJ. De middenwaarde is
0,5 PJ

Applicatie voor actieve feedback bij uitrol slimme meter
Omschrijving
“Netbeheerders zijn gehouden aan plaatsing van een slimme meter zonder applicatie die de klant
feedback op zijn/haar energiegebruik kan geven. Als de klant via een applicatie ook zelf informatie
van de slimme meter kan gebruiken levert dat 5-7% extra besparing op. Doorslaggevend is namelijk
of de huiseigenaar zijn/haar gedrag aanpast. Daartoe dient aan de uitrol van de slimme meter een
stap te worden toegevoegd: een actief aanbod tot het plaatsen van een extra applicatie. Dit aanbod
kan worden gedaan door de energieleverancier, een installatiebedrijf of de netbeheerder.”
Hoe concreet is de maatregel geformuleerd?
De maatregel is niet concreet, want het is onduidelijk wat energiebedrijven nu extra gaan doen
bovenop hun bestaande activiteiten rond actieve feedback.
Kwalitatieve beoordeling van de maatregel
Uit het pilot-onderzoek “Monitoring Energiebesparing Slimme Meters” van RVO uit 2014 blijkt dat
huishoudens met een slimme meter en een tweemaandelijks verbruiksoverzicht gemiddeld 0,9%
minder gas en 0,8% minder elektriciteit verbruiken. In de NEV 2015 is deze besparing als
uitgangspunt genomen en verondersteld dat 80% van alle woningen een slimme meter krijgt., Het
effect hiervan is in de NEV2015 ingeschat op 3,2 PJ. Uit het RVO onderzoek blijkt dat met
alternatieve feedback methoden de besparing kan oplopen tot 5% op het gasverbruik en 6% op het
elektriciteitsverbruik. Dit betreft dan directe real time feed back via een display in de woonkamer.
Het liefst dan via eenvoudige, visueel aantrekkelijke informatie. Energiebedrijven bieden dit aan
tegen meerkosten aan hun klanten. Om die reden is het niet waarschijnlijk dat alle klanten dat gaan
doen. Uit het monitoringonderzoek van RVO blijkt vooralsnog een lage bereidheid tot aanschaf.
Verwacht mag worden dat de aanschafbereidheid bij een deel van de consumenten toeneemt als
bij de grootschalige aanbieding meer communicatie plaatsvindt om de consument tijdig te
informeren over de introductie en de innovatieve mogelijkheden van de slimme meters. In de
bovenbandbreedte van de NEV is een aanvullend besparend effect verwerkt (+3,2 PJ). Die
inschatting veronderstelt dat 20% van de huishoudens een feedback systeem aanschaft. Het effect
van actieve feedback zou nog groter kunnen zijn, wanneer de uitrol van een dergelijke display
eenzelfde bereik krijgt als de slimme meter zelf.
Effect
Ten opzichte van de middenwaarde van 3,2 PJ besparing in het voorgenomen beleidsscenario in de
NEV2015, kan actieve feedback leiden tot een besparing van 0 tot 3,2 PJ, afhankelijk van het
gerealiseerde bereik en de vorm van feedback. Dit komt overeen met de bovenbandbreedte in de
NEV.

Pagina 23 van 46

ECN-N--16-008

Prestatieafspraken tussen gemeenten, corporaties en huurders
Omschrijving
Gemeenten, corporaties en huurders moeten in het kader van de nieuwe woningwet lokale
prestatieafspraken vastleggen, onder andere over de energetische kwaliteit. VNG, Aedes, de
Rijksoverheid en de Woonbond gaan dit proces actief ondersteunen om te borgen dat deze
prestatieafspraken eraan bijdragen dat corporaties in 2020 gemiddeld label B realiseren. Een
operationele werkgroep uit de genoemde partijen ondersteunt een stuurgroep met een
gezamenlijke monitoring (op basis van bestaande instrumenten zoals Shaere en Energielabelatlas)
en rapporteert over vorderingen en eventuele knelpunten.
Hoe concreet is de maatregel geformuleerd?
Het doel om gemiddeld label B te realiseren in 2020 is concreet. Minder duidelijk is of en welke
acties ondernomen worden als uit de tussentijdse monitoring blijkt dat de lokale afspraken niet
leiden tot gemiddeld label B.
Kwalitatieve beoordeling van de maatregel
In de NEV 2015 is aangegeven dat 12 PJ additionele besparing als gevolg van het huurconvenant
alleen gehaald kan worden als op lokaal niveau gemiddeld label B afgesproken wordt. Het actief
ondersteunen van deze afspraken is dan ook van het grootste belang voor het halen van de
doelstelling in het energieakkoord.
Effect
In de NEV 2015 is verondersteld dat als gevolg van de STEP regeling en de Stroomversnelling 4,5 PJ
additionele besparing wordt gerealiseerd. Ten opzichte van deze middenwaarde in het
voorgenomen beleidsscenario van de NEV2015 kunnen de prestatieafspraken 0 tot 7,5 PJ extra
besparing opleveren. Op dit moment is er nog geen compleet overzicht over de aard van de
gemaakte afspraken. Op basis van de informatie die we wel ontvangen hebben blijkt nog niet dat
corporaties extra inspanning gaan leveren. Vooralsnog gaan we daarom voor de middenwaarde uit
van de NEV 2015, waarbij dus geen extra effect van de lokale afspraken wordt meegenomen.

Financiële impuls aan nul-op-de-meter – renovaties in de huursector
Omschrijving
Het stroomversnellingsprogramma gaat uit van een opschaling van nul-op-de-meter (NOM)
renovaties in verschillende fasen. Een aantal corporaties heeft zich gecommitteerd aan 11.000
NOM-woningen. Met een jaar vertraging ten opzichte van de oorspronkelijke planning, moeten er
in 2021 111.000 NOM-woningen gerealiseerd zijn. Om deze 100.000 extra woningen te realiseren
moeten er belemmeringen worden weggenomen. Vooral een kostendaling naar 45.000 euro per
woning voor het energiebesparingspakket en een goede financieringsconstructie is nodig voor
grootschalige uitrol.
De Tweede kamer heeft in 2015 een wetsvoorstel aangenomen zodat het mogelijk is dat huurders
en verhuurders een energieprestatievergoeding afspreken. De verhuurder levert energie aan de
huurder voor eigen gebruik door de energieopwekkende voorzieningen. De verhuurder mag
hiervoor straks een energieprestatievergoeding in rekening brengen. Via een (beperkte)
huurverhoging en een energieprestatievergoeding kan een verhuurder de forse investeringen in de
huurwoning terugverdienen. Het streven is dat de totale woonlasten voor de huurder niet stijgen.
Waar de huurder voorheen huur betaalde aan de verhuurder en de energierekening aan de

Pagina 24 van 46

ECN-N--16-008

energiemaatschappij, zal hij na renovatie huur en een energieprestatievergoeding betalen aan de
9
verhuurder.
Hoe concreet is de maatregel geformuleerd?
De maatregel is niet geheel concreet, want er worden alleen doelen (kostendaling naar 45.000, euro per woning en goede financiering) genoemd, maar geen concrete acties benoemd. De
energieprestatievergoeding is wel concreet uitgewerkt in een wet.
Kwalitatieve beoordeling van de maatregel
In het voorgenomen beleidsscenario in de NEV 2015 wordt verondersteld dat in 2021 111.000
sociale huurwoningen gerenoveerd zijn naar NOM-niveau. In het vastgesteld beleidsscenario zijn dit
er maar 11.000. Onderdeel van dit voorgenomen beleid is de veronderstelling dat de kostendaling
gerealiseerd wordt en barrières geslecht. De acties die nu worden voorgesteld zijn hard nodig voor
realisatie van het voorgenomen beleidsscenario.
Effect
De uitrol van de stroomversnelling naar 100.000 extra woningen, bovenop de 11.000 in 2021 levert
geen extra besparing in 2020 op ten opzichte van de middenwaarde. De maatregel is al onderdeel
van het voorgenomen beleidsscenario. Het leidt dus niet tot extra effect bovenop de
effectschatting in het voorgenomen beleidsscenario in de NEV2015.

9

https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2015/06/25/energieprestatievergoeding-voor-nul-op-demeter-woning

Pagina 25 van 46

ECN-N--16-008

Aanpassen tarieven 1e schijf energiebelasting aardgas (+) en elektriciteit (-)
Omschrijving
Met ingang van 1 januari 2016 is het reguliere tarief van de eerste schijf in de energiebelasting voor
aardgas verhoogd met 5,104 cent per m3 [..]. Het tarief van de eerste schijf voor elektriciteit wordt
10
vervolgens verlaagd met 1,953 cent per kWh. Voor consumenten komt hier nog 21% BTW
3
bovenop, zodat de marginale gasprijs met 0.062 euro/m stijgt en de marginale elektriciteitsprijs
met 0.024 euro/kWh daalt. Door deze verschuiving wordt besparen op gas aantrekkelijker. Ook
maakt de belastingaanpassing een omschakeling van gasverwarming naar elektrisch verwarmen,
met bijvoorbeeld warmtepompen, financieel aantrekkelijker.
Hoe concreet is de maatregel geformuleerd?
De maatregel is SMART geformuleerd.
Kwalitatieve beoordeling van de maatregel
Deze maatregel draagt bij aan zowel het besparings- als het hernieuwbare doel in het
energieakkoord. Energiebesparing op gas en warmte wordt aantrekkelijker, terwijl besparing op
elektrische apparaten grotendeels in stand blijft vanwege Ecodesign-eisen. De maatregel maakt
ook decentrale hernieuwbare warmteopties zoals warmtepompen en zonneboilers aantrekkelijker.
De energiebelasting, en dus ook het aanpassen er van, beïnvloedt alle energie gerelateerde
afwegingen die kleinverbruikers maken tot op zekere hoogte. Bovendien is er sprake van een hoge
interactie met ander mogelijk beleid. Het bepalen van een gecombineerd effect, rekening houdend
met alle interacties, gaat te ver voor het verkennend karakter van deze notitie. Om een algemene
maat voor het gecombineerde effect te bepalen zijn prijselasticiteitsberekeningen toegepast.
Effect
De totale effectschatting is gebaseerd op de prijselasticiteit van gasverbruik, en de veronderstelling
dat het circa 20 jaar duurt voordat de prijsimpuls helemaal doorwerkt. De 20 jaar is gebaseerd op
de levensduur van maatregelen en het optreden van natuurlijke momenten voor toepassing van
maatregelen, zoals verhuizingen. Het effect in 2020 bedraagt 1,4 PJ additionele besparing op gas.
De overlap met Ecodesign-eisen zorgen er voor dat er bij elektriciteitsbesparing geen terugval van
betekenis plaatsvindt.

Energiebesparingsverplichting (witte certificaten)
Omschrijving
De minister van EZ heeft aangegeven dat hij overweegt om energiebesparing in de gebouwde
omgeving afdwingbaar te maken door b.v. energieleveranciers een verplichting op te leggen. De
partners in het Energieakkoord hebben besloten deze maatregel verder uit te werken in een
11
stuurgroep en werkgroep . Er worden twee alternatieven uitgewerkt: 1) Een verplichting bij
energieleveranciers 2) een verplichting bij een aparte uitvoeringsorganisatie die daarvoor tenders
uitzet.
Bij deze verplichtingen kan de organisatie de doelstelling zelf realiseren bijvoorbeeld bij eigen
klanten, ofwel door besparing ’in te kopen’ bij derden. De kosten kunnen worden doorberekend via
de energierekening. Er staat een sanctie op het niet halen van de doelstelling. Dit moet nog worden
uitgewerkt.

10

https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/belastingplan/documenten/kamerstukken/2015/11/13/4e-notavan-wijziging-belastingplan
11
De werkgroep en stuurgroep bestaan uit vertegenwoordigers van: Ministeries van EZ en BZK
Stichting Natuur en Milieu, Netbeheer Nederland, Energie Nederland, VNONCW-MKB en NVDE

Pagina 26 van 46

ECN-N--16-008

Variant 2 met een aparte uitvoeringsorganisatie werkt met een tendersysteem “de
energiebesparingsimpuls”. In dit systeem kan iedereen besparingsprojecten indienen, met een
minimum van 100 GJ besparing, en daarvoor financiële ondersteuning vragen. De projecten die het
minste ondersteuning nodig hebben, worden geselecteerd door de uitvoeringsorganisatie. Het
fonds voor de tender wordt gefinancierd door middel van een opslag op de energierekening.
De maatregel richt zich op het realiseren van besparing op het energieverbruik in de gebouwde
omgeving bij de huishoudens en dienstensector. In de verdere uitwerking moet aandacht worden
geschonken aan een voor de leveranciers praktisch hanteerbare afbakening van de doelgroep. Met
de maatregel dient in 2020 20 PJ additionele besparing te worden gerealiseerd. Het moet dus in
principe gaan om besparing die zonder de verplichting niet zou worden gerealiseerd. De besparing
wordt bepaald op basis van een maatregellijst.
Hoe concreet is de maatregel geformuleerd?
Vooralsnog is alleen de doelstelling van 20 PJ additionele besparing in 2020 concreet. Er zijn
algemene uitwerkingen van drie alternatieven gemaakt. Er is nog geen keuze gemaakt voor één van
de opties of een combinatie van opties. Ook zijn er geen afspraken gemaakt over de hoogte van
een eventuele boete of tenderbudget en de fasering van de doelstelling in de periode 2018-2020.
Dit bepaalt uiteindelijk de haalbaarheid en het effect van het instrument.
Kwalitatieve beoordeling van de maatregel
Afhankelijk van de vormgeving van het instrument kan het leiden tot extra besparing die
energieleveranciers realiseren bij eindgebruikers, of het kan helpen om de effectiviteit van
bestaande instrumenten te versterken. Dat laatste betreft bijvoorbeeld het huurconvenant of
subsidieregelingen.
De additionaliteit van het effect hangt af van de doelgroep, de doelstelling en de mate waarin de
vormgeving overlap met bestaande autonome ontwikkeling en andere maatregelen uitsluit. Het
streven is om 20 PJ additionele besparing te realiseren bovenop de middenwaarde van de NEV
2015.
20 PJ additionele besparing vraagt een grote inspanning en forse investeringen ongeacht welk
beleidsinstrument ingezet wordt. Ter indicatie: voor 1 PJ besparing moeten ruim 88 duizend
hybride ketels worden geplaatst of 320 duizend feedbacksystemen of 16 duizend Nul-op-de-meter
woningen. De additioneel noodzakelijke investeringen hiervoor zijn respectievelijk 177 mln., 32
miljoen of 965 mln. euro per PJ. De ambitie van 20 PJ moet dus forse private investeringen
uitlokken van vele miljarden euro’s. Hier staan wel jaarlijkse energiebaten tegenover. De verplichte
partijen kunnen alleen met verleiding energieverbruikers aanzetten tot energiebesparing. Dit
betekent dat zij ‘verleidingskosten’ moeten maken door en/of een deel van de investeringskosten
op zich te nemen en/of te investeren in marketing en ontzorging. Naarmate de doelstelling hoger
ligt, moeten steeds moeilijker te bereiken doelgroepen worden aangesproken, wat tot hogere
kosten leidt. Deze kosten zullen moeten worden afgewenteld via de energierekening. De stijging
van de energierekening kan worden gedempt als een besparingsverplichting gecombineerd wordt
met andere instrumenten zoals gerichte subsidies. Een belangrijke voorwaarde om het beoogde
effect te bereiken is een effectieve sanctie die opgelegd wordt als de verplichte besparing niet
bereikt wordt. Bij een boetesysteem zal de boete hoger moeten zijn dan de verleidingskosten die
gemaakt moeten worden voor de duurste maatregel om de doelstelling te bereiken. De
noodzakelijke omvang van de eventuele boete is afhankelijk van de vormgeving, maar kan bij een
20 PJ doelstelling honderden miljoenen euro’s per PJ besparing bedragen. Uiteraard wordt deze
boete niet opgelegd als de verplichte partijen de doelstelling realiseren. Bij de impuls is onduidelijk
wie de uitvoerende organisatie is en daarmee wie op welke wijze gesanctioneerd kan worden.

Pagina 27 van 46

ECN-N--16-008

Hoewel deze maatregel forse inspanning vraagt, kan dit instrument helpen om
energiebesparingsmaatregelen grootschalig toegepast te krijgen. Ook kan het een ‘smeermiddel’
zijn voor bestaande acties zoals het huurconvenant en stimulering van hernieuwbare warmte.
Effect
Bij beide systemen is er sprake van onzekerheid. Bij de leveranciersverplichting zit deze
onzekerheid vooraf in het implementatietraject van de wetgeving. Het betreft een verplichting met
vergaande consequenties voor partijen. Onzeker is of het wetgevingstraject zo snel kan worden
afgerond dat invoering per 1-1-2018 mogelijk is. Bij de energiebesparingsimpuls is deze
onzekerheid er ook en is er onzekerheid over de mogelijkheid om voldoende marktomvang te
creëren met een tendersysteem, en of de uitvoerende organisatie voldoende kan bijsturen bij
tegenvallende resultaten.
Het effect hangt af van het niveau van verplichting en de mate waarin additioneel potentieel wordt
aangeboord. De verplichting dient te worden gesanctioneerd met een voldoende hoge boete bij
het niet voldoen en voor de tender moet het beschikbare budget voldoende groot zijn. Er is nog
geen definitieve invulling gekozen voor een besparingsverplichting. Het verwachte additionele
effect kan dus nog niet bepaald worden. Er is echter voldoende potentieel om 20 PJ additionele
besparing te realiseren. Dit leidt tot een bandbreedte van 0-20 PJ ten opzichte van de
middenwaarde uit de NEV. Dit instrument kan in aanzienlijke mate bijdragen aan het bereiken van
een maximaal effect bij andere maatregelen van het intensiveringspakket, zoals de lokale afspraken
in de huursector, de feedback systemen, de hernieuwbare warmtesubsidie en de acties in de
koopsector. Er dient dus rekening gehouden te worden met overlap van de maximale
effectwaarden van maatregelen in het intensiveringspakket.

Intensivering beleid Wet Milieubeheer – vastgoed dienstensectoren
Omschrijving
Om het effect van handhaving Wm te vergroten heeft het Ministerie van I&M een
intensiveringsvoorstel opgesteld. Dit voorstel bevat een aantal maatregelen opgesplitst naar effect
uitbreiden, versnellen en meer potentieel:
Effect uitbreiden
 De erkende maatregellijsten worden uitgebreid naar de sectoren die nog geen lijst hebben.
 De erkende maatregellijsten van de eerste lichting worden aangevuld met besparende
maatregelen in een beperkt aantal categorieën.
 EPK snel invoeren, hetgeen ook een effect kan hebben in branches zonder erkende
maatregelenlijst.
 Het expertisecentrum energiebesparing is ook actief in branches zonder lijst.
Versnellen
 Meer toezichtcapaciteit: In dat kader is het voorstel om eenmalig zowel in 2016 als 2017 een
pool van 20 fte van ‘deskundige energietoezichthouders’ ter beschikking te stellen aan de
omgevingsdiensten.
 EPK snel invoeren. De Energieprestatiekeuring wordt op basis van een goed implementatieplan
(waar en hoe uitrollen) in 2016 zo snel mogelijk ingevoerd. Op verzoek van het bedrijfsleven
wordt een prototype van een reeds bij branches ontwikkeld centraal EPK-register
doorontwikkeld. Het voor elk bevoegd gezag toegankelijk register geeft aan welke bedrijven een
EPK hebben.
 Actieve promotie: Het besparingseffect van de EPK wordt sterker naar mate de branches van

Pagina 28 van 46

ECN-N--16-008

deze sectoren hun achterban ook positief stimuleren tot het doen van een EPK.
Meer potentieel
Het is te verwachten dat de positieve aandacht voor besparing (met name die vanuit de branches,
het expertise centrum en de EPK) en het bieden van handelingsperspectief ook doorwerkt naar de
kleine bedrijven die nu niet onder de besparingsverplichting vallen. De extra aandacht voor
besparing kan er ook toe leiden dat bedrijven meer besparen dan er op grond van de erkende
maatregellijsten ‘verplicht’ is. Om dit ook te bevorderen worden in de databank waarin de erkende
maatregelen worden aangeboden ook extra –“vrijwillige”- maatregelen aangeboden.
Hoe concreet is de maatregel geformuleerd?
De maatregel omvat een concreet pakket aan beleidsmaatregelen om tot intensivering van
handhaving van de energiebesparingseisen uit de Wet Milieubeheer te komen. Een aantal zaken
maakt het lastig tot een effectschatting te komen:
 Onduidelijk is hoeveel toezichtcapaciteit nodig is om de handhaving goed te doen. ECN schat in
dat in de branches uit de eerste en tweede lichting (diensten en industrie) de doelgroep bestaat
uit ca. 150.000 gebouwen. Voor de 29 omgevingsdiensten dus een hele klus om in de periode
2016-2020 al die gebouwen te behandelen.
 Onduidelijk is hoeveel branches de EPK actief zullen promoten en hoeveel bedrijven
daadwerkelijk een EPK zullen uitvoeren in de periode 2016-2020. Een succesvolle invoering van
de EPK kan de benodigde toezichtcapaciteit bij regionale uitvoeringsdiensten voor de
energiebesparingseisen uit de Wm beperken.
Kwalitatieve beoordeling
In de beoordeling van het energieakkoord uit 2013 heeft ECN het effect van handhaving van de
energiebesparingseisen uit de Wm ingeschat op 4-36 PJ in 2020, waarvan 3 tot 28 PJ in de
dienstensector en 1 tot 8 PJ in de industrie. In de NEV 2015 is voor 2020 in de dienstensector een
effect van 10 PJ berekend. Het verschil tussen 28 en 10 PJ wordt verklaard uit een herziening van de
statistiek, het deel van de doelgroep dat wordt bereikt, het tempo van handhaving en economische
12
randvoorwaarden . Het intensiveringsvoorstel beoogt een groter deel van de doelgroep te
bereiken en het tempo van handhaving te versnellen.
Herziening van de statistiek
De statistiek van de dienstensector is in 2014 door CBS herzien. De energiegebruikcijfers van de
dienstensector zijn niet langer de restpost in de energiebalans, maar worden gebaseerd op de
klantenbestanden van energiebedrijven. Deze aanpassing heeft geleid tot een 10% lager finaal
energiegebruik. Dit betekent automatisch dus ook een 10% lager besparingspotentieel. Van het
potentieel van 28 PJ voor de dienstensector blijft dus ca. 25,2 PJ over.
Bereik van de doelgroep
In de NEV 2015 is alleen het effect berekend voor branches waarvoor in de eerste en tweede
lichting erkende maatregelenlijsten zijn gemaakt. Deze branches dekken 78% van het
energiegebruik van de doelgroep. In het intensiveringsvoorstel wil I&M in een derde lichting ook de
overige branches van een erkende maatregelenlijst voorzien. Het is lastig om dat voor alle branches
te doen. Sommige branches zullen te klein zijn om een specifieke lijst te maken. We schatten in dat
uiteindelijk circa 90% van de doelgroep kan worden gedekt met gerichte maatregellijsten. De
12

Door herziening van de statistiek door CBS is het energiegebruik in de dienstensector 10% lager dan
voorheen. Het besparingspotentieel is daarom geen 28 PJ maar 25,2 PJ. De branches van de eerste en tweede
lichting maatregenlijsten dekken 78% van het energiegebruik van de doelgroep. Er is een handhavingstempo
verondersteld waarbij 80% van het potentieel voor 2020 wordt bereikt. Een deel van de besparing (38%)
wordt pas gerealiseerd op een natuurlijk moment. Vermenigvuldig deze 25,2 PJ met 0,78 en nogmaals met
0,8 en met 0,62 en je krijgt 10 PJ.

Pagina 29 van 46

ECN-N--16-008

aandacht voor energiebesparing en de EPK richt zich ook op branches zonder maatregelenlijst,
daardoor wordt een deel van de doelgroep toch bereikt. Deze aanpak betreft wel maatwerk en is
daardoor veel lastiger. Omdat op dit moment onduidelijk is welke branches zonder maatregelenlijst
zullen blijven en welke branches een EPK zullen promoten, rekenen we daar geen extra effect aan
toe. Het verwachte effect is klein.
Geen additioneel potentieel wordt meegenomen voor kleinverbruikers die niet tot de doelgroep
van de Wm behoren, hoewel positieve aandacht voor besparing ook kleinverbruikers zou kunnen
inspireren. De kleinverbruikers zijn een grote groep, maar zij bepalen minder dan 20% van het
energiegebruik van de dienstensector. Daar moet dan wel heel veel gebeuren, wil het voor het
totale effect van energiebesparing via de Wm betekenis hebben.
Tempo van handhaving
In de NEV 2015 is verondersteld dat omgevingsdiensten vanaf 2015 beginnen met de handhaving
en dat het naar verwachting tot eind 2025 zal duren voordat zij alle bedrijven en instellingen
hebben benaderd. Maar door zich eerst te richten op de grootverbruikers, met als gevolg dat eind
2018 alle grootverbruikers aan de Wm voldoen, kan in 2020 toch circa 80% van het
besparingspotentieel worden gerealiseerd. Als door de EPK en door meer toezichtcapaciteit een
versnelling kan worden ingezet, kan wellicht 90% van de doelgroep in 2020 zijn bereikt.
Economische randvoorwaarden
In de maatregelenlijsten is vastgelegd welke maatregelen in een branche met de huidige marginale
energietarieven binnen 5 jaar kunnen worden terugverdiend. Economische randvoorwaarden in de
lijsten zoals “Aardgasverbruik is minder dan 170.000 m3 per jaar”, geven aan dat sommige
maatregelen alleen in kleine inrichtingen op een zelfstandig moment rendabel zijn, omdat zij
hogere marginale energietarieven hebben dan grotere inrichtingen. Voor grotere gebouwen geldt
dan dat zij de maatregel op een natuurlijk vervangingsmoment moeten nemen of dat de maatregel
voor die gebouwen zich geheel niet binnen 5 jaar terugverdient, dat verschilt per maatregel in de
maatregelenlijst. Als een maatregel op een natuurlijk moment wordt genomen, dan zal die
besparing grotendeels pas na 2020 worden gerealiseerd. Verdient een maatregel zich niet binnen 5
jaar terug, dan is het besparingspotentieel voor een specifiek deel van de branche onrendabel. Op
basis van berekeningen voor de NEV 2015 en de eerste lichting maatregelenlijsten wordt geschat
dat door deze economische randvoorwaarden circa 62% van het besparingspotentieel in de
doelgroep voor 2020 kan worden gerealiseerd. Het resterend deel wordt mogelijk via natuurlijke
momenten in latere jaren nog gerealiseerd.
Effect
Ervan uitgaande dat uiterlijk in 2020 90% van de doelgroep wordt bereikt en dat 90% via
handhaving of EPK aan de energiebesparingseisen Wm voldoet, is de besparing in de
13
dienstensector 13 PJ in 2020 . Het additionele effect zou voor de dienstensector in 2020 dus ca.
2,7 PJ kunnen zijn. Maar dat kan alleen als de handhavingscapaciteit voldoende is om 90% van alle
gebouwen voor 2020 te hebben bezocht of als invoering van de EPK zo succesvol is dat daarmee die
versnelling wordt ondersteund. Als de handhavingscapaciteit niet voldoende of de invoering van de
EPK niet succesvol genoeg is, of het tempo van handhaving blijft achter (bijvoorbeeld slechts 70%
van de doelgroep wordt voor 2020 bereikt), dan is er mogelijk geen additioneel effect. Het
additionele effect van deze maatregel is daarom ingeschat op 0 tot 2,7 PJ met een middenwaarde
van 1,2 PJ. Het totale effect van 2,7 PJ bestaat uit 1,2 PJ effect van de derde lichting
maatregelenlijsten voor branches die nu nog geen maatregelenlijst hebben, en 1,5 PJ effect van
extra handhavingscapaciteit en EPK. De 1,2 PJ effect betreft nieuw besparingspotentieel en
verhoogt onder-, midden- en bovenwaarde van de totale besparing van het energieakkoord. De 1,5
PJ effect is gericht op een bestaande ambitie en zorgt ervoor dat de middenwaarde van de
13

Vermenigvuldig deze 25,2 PJ met 0,9 en nogmaals met 0,9 en met 0,62 en je krijgt 13 PJ.

Pagina 30 van 46

ECN-N--16-008

besparing dichter bij de bovenwaarde komt te liggen en verhoogt de bovenwaarde van de totale
besparing van het energieakkoord niet.
Wanneer in 2020 100% van de doelgroep zou worden bereikt en 100% van de doelgroep via
handhaving of EPK aan de energiebesparingseisen in de Wm zou voldoen, dan nog wordt in de
14
dienstensector slechts 15,6 PJ besparing bereikt in 2020. Voor de industrie is dat 5,0 PJ. In totaal
gaat het om maximaal 20,6 PJ. In de beoordeling van het energieakkoord uit 2013 is het effect van
handhaving van de energiebesparingseisen uit de Wm ingeschat op 4-36 PJ in 2020, waarvan 3 tot
28 PJ in de dienstensector en 1 tot 8 PJ in de industrie. De maximaal te realiseren 20,6 PJ ligt lager
dan de bovenkant van de bandbreedte van de effectschatting van 36 PJ uit 2013 door herziening
van de energiestatistiek van de dienstensector en de doorwerking van het uitgangspunt dat
maatregelen zich binnen 5 jaar moeten terugverdienen in de economische randvoorwaarden van
de maatregellijsten. De 36 PJ was gebaseerd op een potentieel schatting op basis van gemiddelde
tarieven per branche en hield geen rekening met het gegeven dat natuurlijke momenten zich pas
na verloop van tijd voordoen.

Verplicht label C voor kantoren
Omschrijving
In opdracht van het Ministerie van BZK onderzoeken EIB en ECN wat de effecten zijn van een
verplicht label C voor kantoren op mutatiemomenten. Een mutatiemoment is een wisseling van
eigenaar of een nieuwe huurder. Onderzocht wordt wat de maatregel betekent voor de
vastgoedmarkt, hoeveel extra energiebesparing dit oplevert en of de maatregel de handhaving van
de Wet Milieubeheer kan versterken. De gevolgen voor eigenaren van panden slechter dan label C
zijn dat de verkoopwaarde daalt met de noodzakelijke investering minus de contante waarde van
de mogelijke huurverhoging die in rekening kan worden gebracht voor de energiebesparing. De
huur zal worden verhoogd om de investeringskosten te dekken. Een deel van de panden aan de
onderkant van de markt wordt incourant door de huurverhoging. Ook kan de maatregel leiden tot
financieringsproblemen voor eigenaren. EIB verwacht dat de maatregel zorgt voor een toename
van de incourante voorraad met 1% van het totale kantorenoppervlak in 2040. De maatregel kan
de handhaving van de energiebesparingseisen uit de Wet Milieubeheer versterken mits de
handhaving in een hand komt te liggen. Bijvoorbeeld dat de handhaving van verplicht label C ook
door gemeenten en RUD’s wordt uitgevoerd. Het is beter als verschillende energieregelgeving (Wet
Milieubeheer, energieaudits EED, installatiekeuringen en labels EPBD) integraal wordt
gehandhaafd. Dat is efficiënt voor de overheid en prettig voor de ondernemer. Daarvoor moet de
overheid wel voldoende capaciteit hebben en weten wanneer de mutatiemomenten optreden.
Hoe concreet is de maatregel geformuleerd?
De maatregel is SMART geformuleerd, wel is nog onduidelijk hoe snel de maatregel kan ingaan
omdat wetgeving moet worden aangepast. Mutatiemomenten blijken in de praktijk niet de
momenten te zijn dat energiebesparende maatregelen worden genomen. Als alternatief is uit het
marktonderzoek naar voren gekomen een verplicht label C voor alle kantoren in een zichtjaar (zeg
2023) verplicht te stellen, 5 jaar daarvoor aan te kondigen en voor de lange termijn (zeg 2030) ook
reeds een vervolgstap te zetten naar label A . De maatregel is slechts onderzocht om de
consequenties in kaart te brengen. De Minister van BZK zal nog moeten besluiten of hij deze
14

Vermenigvuldig 25,2 PJ met 1,0 en nogmaals met 1,0 en met 0,62 en je krijgt 15,6 PJ.

Pagina 31 van 46

ECN-N--16-008

maatregel daadwerkelijk wil invoeren.
Kwalitatieve beoordeling van de maatregel
Van de kantoren heeft naar schatting 55% een label D of slechter. Een verplicht label C stimuleert
eigenaren om te investeren in energiebesparende maatregelen die verder gaan dan de erkende
maatregelen voor de Wet Milieubeheer.
Effect
Het effect van een verplicht label C op mutatiemomenten voor kantoren is door EIB en ECN
geraamd op 3,4 PJ in 2020, mits de verplichting in 2017 ingaat. Wordt de maatregel pas in 2018 dan
wel 2019 effectief dan is het effect 2,6 dan wel 1,7 PJ Dat is additioneel bovenop de besparing door
de handhaving van energiebesparingseisen Wet Milieubeheer uit de NEV 2015.
Wanneer begin 2018 wordt aangekondigd dat 1 januari 2023 alle kantoren een label C moeten
hebben, dan wordt 5 PJ gerealiseerd in die periode 2018-2022. Bij uitvoering lineair in de tijd kan
eind 2020 circa 3 PJ gerealiseerd zijn. De geraamde bandbreedte is 1,7 tot 3,4 PJ met een
middenwaarde van 2,6 PJ.

Uitwerking inzet van ESCO’s
Omschrijving
VNO-NCW heeft de inzet van ESCO’s uitgewerkt in de notitie “ESCO’s helpen investeringen over de
drempel” van 15 april 2016. Idee achter de notitie is dat de inzet van ESCO’s kan zorgen voor een
versnelling van de implementatie van energiebesparing omdat het partijen financieel en technisch
kan ontzorgen. Tot op heden wordt over het financieel en technisch ontzorgen , dus een ESCOachtige aanpak, binnen het energieakkoord vooral nagedacht bij de volgende trajecten: 1) de uitrol
van de energieprestatiekeuring, 2) de energiebesparing voor de gebouwde omgeving en 3) de
verkenning naar een mogelijke leveranciersverplichting.
Kansen voor versnelling ontstaan door:
1. Zorgen voor een duidelijk en transparant (standaard)aanbod. Dat geldt vooral voor een
integrale ESCO, die maximale ontzorging biedt door gegarandeerde energiebesparing voor alle
onderdelen (isolatie, warmte, licht, ventilatie, energie) inclusief de financiering.
Net als in het buitenland kunnen investerings- of garantiefondsen worden opgericht, waardoor het
benodigde kapitaal beter voorhanden komt en risico’s voor kleine partijen afnemen.Er zal een
verdere uitwerking van het ESCO-concept voor de Nederlandse energiebesparingsmarkt worden
ontwikkeld, dat eind 2016 klaar is. Doel is ESCO’s te volgen, het gebruik van kansrijke ESCO’s te
bespoedigen en op te schalen.
Hoe concreet is de maatregel geformuleerd?
De notitie schetst de kansen voor ESCO´s maar geeft ook aan welke knelpunten er nog zijn:
a) Aanbod en vraag zijn diffuus; vraag en aanbod komen moeizaam met elkaar in gesprek; hoge
handlingkosten zeker voor mkb en particulieren.
b) Onduidelijkheid en geschuif over vraag wie welke risico’s draagt.
c) Grootste probleem is het ontbreken van garantiekapitaal, waardoor partijen als bijvoorbeeld
pensioenfondsen kunnen financieren. Financiële partijen zien het nu als (achtergesteld)
risicovermogen en vragen rentes van rond de 9%. Daardoor verdienen maatregelen zich veel
langzamer terug dan bij rentepercentages van rond de 3% voor lage, (grotendeels) afgedekte
risico’s.
Pagina 32 van 46

ECN-N--16-008

Als antwoord wordt genoemd dat er een transparant aanbod moet komen en investerings- en
garantiefondsen. Het is niet CONCREET hoe dit gestalte moet krijgen, de notitie stelt voor een
regiegroep te starten.
Kwalitatieve beoordeling van de maatregel
ESCO’s kunnen zeker helpen het besparingstempo in de gebouwde omgeving en industrie te
versnellen. De notitie schetst het potentieel van ESCO’s maar lost niet alle knelpunten op. Zo zal
iemand vraag en aanbod bij elkaar moeten brengen en zijn standaard modelcontracten nodig. Ook
is naast garantiekapitaal bundeling van projecten nodig omdat kleine projecten voor financiers niet
interessant zijn vanwege hoge administratieve lasten. Dat vereist een programmatische aanpak
waarbij gekeken kan worden naar buitenlandse voorbeelden van renovatieprogramma’s zoals REFIT in Londen15. Bij een aantal trajecten in het Energieakkoord wordt door partijen gewerkt aan
het stimuleren van ESCO’s. De eerste signalen uit deze actielijnen zijn veelbelovend voor een
opschaling. De regiegroep wil ESCO’s volgen, knelpunten wegnemen en opschalen.
Effect
Geen/nog niet vast te stellen.

Een voorbeeldrol voor Rijksvastgoed en ander vastgoed van de overheid
Omschrijving
Gemeenten, provincies en het RijksVastgoedBedrijf (RVB) zouden een voorbeeldrol kunnen nemen
in het treffen van energiebesparende maatregelen in rijkskantoren en andere gebouwen van de
overheid. Dit zou inhouden dat de overheid in haar eigen gebouwen een ambitieus renovatiebeleid
inzet, met heldere targets volgens de strategie: nul-op-de-meter waar mogelijk, labelsprongen waar
nodig. Door de terugverdientijd waarmee wordt gerekend te verlengen en door middel van
innovatieve financieringsconstructies worden eventuele belemmeringen in financiering
weggenomen.
De overheid zou met innovatieve pilots kunnen laten zien welke mogelijkheden er ook voor andere
vastgoedbezitters zijn. Door de ambities te vertalen in een meerjarig investeringsprogramma kan
de overheid bovendien continuïteit brengen in de uitrol van goede voorbeelden binnen het eigen
vastgoed.
Hoe concreet is de maatregel geformuleerd?
De maatregel is niet SMART geformuleerd. Er wordt gesproken over een investeringsprogramma
maar dat is nog niet uitgewerkt.
Kwalitatieve beoordeling van de maatregel
Een voorbeeld rol voor Rijksvastgoed is belangrijk. Die heeft zij nu soms ook al, maar dat zou nog
beter kunnen. Door innovatieve pilots zou het Rijksvastgoed bedrijf kunnen laten zien wat de
mogelijkheden zijn voor andere vastgoedbezitters. Het gaat dan vooral om voorbeelden te laten
zien en die uit te dragen.
Effect
Het absolute effect in PJ’s is beperkt.

15

https://www.london.gov.uk/what-we-do/environment/energy/energy-buildings/refit/what-refit-london

Pagina 33 van 46

ECN-N--16-008

Financieringsconstructies vastgoed
Omschrijving
Investeringen in energiebesparing voor maatschappelijke en commercieel vastgoed blijven deels uit
door het split incentive fenomeen: de eigenaar betaalt, de gebruiker geniet. Er zijn innovatieve
financieringsconstructies waarmee deze belemmering is weg te nemen. Er is een versnelling nodig
in de ontwikkeling en benutting van dergelijke financieringsconstructies.
Zo wordt de Regeling Groenprojecten begin 2016 aangepast, waardoor meer mogelijkheden
ontstaan voor groen-financiering van renovatie van utiliteitsgebouwen en meer specifiek
Rijksmonumenten. De bij het Beraad Grondfondsen aangesloten groenfondsen en groenbanken
kunnen zo dergelijke renovaties financieren.
Andere financiële dienstverleners, zoals de Nederlandse Investeringsinstelling (NLII) ontwikkelen
nieuwe financieringsconstructies voor energierenovaties van bestaand vastgoed, inclusief
ambitieuze (nul-op-de-meter-) renovaties. Ook institutionele beleggers, zoals sommige
pensioenfondsen, beginnen in hun beleggingsportefeuille meer en meer te sturen op energie- en
klimaateisen.
Hoe concreet is de maatregel geformuleerd?
De maatregel is niet SMART geformuleerd. Het is onduidelijk hoe de financieringsconstructies eruit
zien waar de NLII aan werkt. Het is niet duidelijk wat de nieuwe mogelijkheden voor
groenfinanciering voor renovatie van utiliteitsgebouwen betekent.
Kwalitatieve beoordeling van de maatregel
Financiering voor energiebesparing in bestaand vastgoed is een probleem. Er is veel kapitaal
beschikbaar bij pensioenfondsen om energiebesparing te financieren. Zij willen echter alleen
investeren in projecten met een minimale omvang van 10 miljoen euro en liefst nog veel groter.
Een gemiddeld energiebesparingsproject in vastgoed kost enkele tonnen. Om de gelden van
pensioenfondsen beschikbaar te laten komen voor projecten in vastgoed is bundeling van
projecten nodig. Dat vereist programmering en standaardisatie van de aanpak. Daar zou een partij
de regie in moeten nemen zoals dat in het buitenland wel gebeurd. Zie bijvoorbeeld RE-FIT
programma in Londen in de UK: zie http://refit.org.uk/.
Effect
Deze maatregel is niet doorrekenbaar, vereist nadere studie. .

Pagina 34 van 46

ECN-N--16-008

Industrie
1 op 1 afspraken ETS-bedrijven
Omschrijving
De 1–op-1 afspraken zijn individuele afspraken tussen energie-intensieve bedrijven en de overheid.
Ze zijn onderdeel van het beleid dat zich richt op het ontsluiten van 9 PJ aan extra finale
energiebesparing in de energie-intensieve industrie. Extra wil zeggen dat het bij het vigerende
convenantenbeleid (dus zonder intensivering of aanscherping hiervan) het niet waarschijnlijk is dat
de betreffende projecten doorgaan. In afwijking van eerdere versies kunnen alle industriële
bedrijven die onder het ETS vallen 1-op-1 afspraken indienen, dus niet alleen de MEE-bedrijven.
De 1-op-1 afspraken zijn vrijwillig maar niet vrijblijvend. Het bedrijf brengt projecten in, de overheid
spant zich in om te helpen barrières te slechten. De inzet van de overheid bij de 1-op-1 afspraken is
vooral gericht op faciliteren en niet op het ondervangen van financiële barrières. Op dit moment
hebben twee bedrijven projecten ingebracht als 1-op-1 afspraak. Dat betekent dat de betreffende
bedrijven en het ministerie van Economische Zaken bespreken hoe ze de projecten kunnen
realiseren, en welke rol de overheid daarbij kan spelen.
Naast de formeel ingebrachte projecten hebben bedrijven uit de energie-intensieve industrie ook
aanvullende projecten voorgelegd aan ECN om hiervan de potentiële finale energiebesparing te
berekenen. Het gaat hierbij om vertrouwelijke informatie, die ze niet met de overheid delen.
Daarmee vallen ze dus per definitie buiten de huidige 1-op-1 afspraken. Wel staat het bedrijven vrij
om in een later stadium deze projecten alsnog als 1-op-1 afspraak in te brengen.
Hoe concreet is de maatregel geformuleerd?
De beoordeling van de maatregel beperkt zich tot de twee als 1-op-1 afspraak ingebrachte
projecten. Deze zijn voldoende SMART. Over het totale effect van de gezamenlijke 1-op-1 afspraken
valt verder niets te zeggen: dit hangt helemaal af van welke projecten bedrijven in een later
stadium alsnog inbrengen als 1-op-1 afspraak. Vanwege het geringe aantal projecten in combinatie
met het soms forse effect per project is een extrapolatie naar een totaal getal niet verantwoord.
ECN heeft wel een inschatting gemaakt van de potentiële finale energiebesparing voor de
maatregelen die bedrijven (nog) niet ingebracht hebben voor de 1-op-1 afspraken, maar die ze wel
aan ECN voorgelegd hebben. Dit is geen effectschatting maar een technische potentieelschatting.
Kwalitatieve beoordeling
Deze factsheet omvat geen inschatting van de 1-op-1 afspraken als geheel, maar alleen van de op
dit moment bekende afspraken. De inschatting van het effect van de 1-op-1 afspraken is gebaseerd
op de twee bekende projecten. Bij de beoordeling van de 1-op-1 afspraken heeft ECN gekeken naar
de potentiële finale besparing en de kans dat maatregel voor 2020 doorgaat. Ook heeft ECN
bekeken in hoeverre maatregelen additioneel zijn: dus hoe waarschijnlijk het is dat een maatregel
niet al bij het vigerende convenantenbeleid doorgaat. Bij de twee formele 1-op-1 afspraken is er bij
een van beide geen finale besparing, bij de andere wel. Beide projecten zouden onder het
vigerende convenantenbeleid zeer waarschijnlijk niet doorgaan, en zijn dus additioneel.
Daarnaast zijn er 33 potentiële projecten die mogelijk in aanmerking kunnen komen voor de 1-op-1
Pagina 35 van 46

ECN-N--16-008

afspraken, maar waarbij de bedrijven die projecten nog niet ingebracht hebben bij het Ministerie
van Economische Zaken. Bij deze overige projecten is een fors deel additioneel: een groot deel van
de projecten bevindt zich nog in een pril stadium en er zijn vaak nog diverse barrières te
overwinnen. Realisatie onder het vigerende convenantenbeleid ligt daardoor niet voor de hand. De
keerzijde hiervan is dat het project voor 2020 vaak nog niet gerealiseerd zal zijn. In veel gevallen
spelen financiële barrières een rol, en de 1-op-1 afspraken zijn niet gericht op het ondervangen
daarvan. Het is daarmee vaak onduidelijk in hoeverre 1-op-1 afspraken kunnen bijdragen aan het
realiseren van de projecten. De inschatting van de potentiële finale energiebesparing is alleen
gebaseerd op die projecten waarbij de aangeleverde informatie (in een aantal gevallen na navraag
bij de bedrijven) daarvoor toereikend was. ECN heeft dus geen effectschatting op basis van
extrapolatie voor de overige projecten gemaakt. Bij 19 van deze 33 potentiële projecten is er op
basis van de beschikbare informatie sprake van mogelijke finale energiebesparing; bij 4 potentiële
projecten is er geen finale energiebesparing maar wel primaire energiebesparing.
Effect
De formele 1-op-1 afspraken leveren tot maximaal 0,6 PJ finale besparing op. ECN schat de kans op
realisatie voor 2020 op 75%, waarmee de puntwaarde op circa 0,4 PJ finale besparing komt te
liggen.
Bij de 33 overige door ECN geëvalueerde potentiële projecten is er een finaal besparingspotentieel
van maximaal 5,3 PJ. Van minimaal 2,7 PJ hiervan wordt uit de beschikbare informatie afgeleid dat
de terugverdientijd te hoog is. Het oplossen hiervan valt buiten de kaders van de 1-op-1 afspraken.
Het betekent dat maximaal 2,6 PJ misschien op te lossen is binnen het kader van de 1-op-1
afspraken. Veel projecten bevinden zich nog in een pril stadium en de aard van de barrières maakt
de kans op realisatie voor 2020 in veel gevallen klein.

Pagina 36 van 46

ECN-N--16-008

Off-balance financiering, derdenfinanciering – Industrie
Omschrijving
Kwartiermaker Van Wakeren verkent de mogelijkheden van off-balance financiering voor
investeringen die bedrijven doen in verdergaande energiebesparing. Het gaat hier specifiek om de
inrichting van een privaat gefinancierd revolverend fonds voor investeringen bij ETSondernemingen. De noodzaak en haalbaarheid van zo’n fonds wordt onderzocht, evenals de
mogelijkheid om aan te sluiten bij andere initiatieven zoals de Nederlandse Investeringsinstelling.
Verkenning en advies zijn begin 2016 afgerond. Intensivering behelst dat bij een positief advies de
inrichting van het fonds van start gaat en leningen kunnen worden verstrekt. Op grond van recente
informatie van het Ministerie van Economische Zaken is het nog altijd onzeker of dit fonds ingericht
gaat worden; een dergelijk fonds zal vrijwel zeker niet in 2016 van start gaan.
Hoe concreet is de maatregel geformuleerd?
Bij nadere toelichting geeft het secretariaat van de BEA concreet aan te verwachten dat er een
positief advies van kwartiermaker Van Wakeren zal volgen en dat er vanuit de bestaande
regelingen, in het bijzonder de Garantie Ondernemingsfinanciering (GO), circa 10 tot 20 miljoen
euro aan garantievermogen per jaar beschikbaar kan komen voor de hierboven omschreven
financiering.
Kwalitatieve beoordeling
Voorstel is om de naam van deze maatregel om te zetten naar ‘derdenfinanciering’: er wordt hier
namelijk bedoeld dat derden, bijvoorbeeld investeringsmaatschappijen of pensioenfondsen, de
feitelijke projecten financieren middels een (revolverend) fonds. Naar verwachting is de rol voor de
overheid hier met name weggelegd op het gebied van garantie-verstrekking. Het is niet zeker of het
beoogde concept kan worden aangemerkt als ‘off-balance financiering’.
In het algemeen wordt in de sector Industrie beschikbaarheid/toegang tot kapitaal als één van de
barrières genoemd. Deze maatregel biedt een mogelijke oplossing hiervoor. Er worden enkele
kanttekeningen hierbij geplaatst:
 Het doel is om middels de GO-financiering een garantie af te gegeven voor derdenfinanciering.
Op dit moment is een beperkt aantal financiers toegetreden tot de GO-financiering. Het is
onduidelijk of deze regeling eenvoudig toegankelijk is voor andere investeerders die zouden
willen investeren in dergelijke maatregelen bij bedrijven.
 Er is aangenomen dat het advies van kwartiermaker Van Wakeren positief zal zijn en dat het
geschetste tijdspad daadwerkelijk gerealiseerd gaat worden.
 Er is aangenomen dat de genoemde bedragen jaar-op-jaar daadwerkelijk beschikbaar zijn en
gebruikt gaan worden. Dat is op dit moment onzeker.
 Op dit moment is de garantie maximaal 50% van het te investeren bedrag binnen de GOfinanciering; er is aangenomen dat dit geen barrière vormt, maar mogelijk is dit toch een te
laag garantie-percentage voor investeerders.
 Er zijn mogelijk ‘free-riders’ onder de projecten, d.w.z. projecten die ook zonder de faciliteit
zouden doorgaan.
 Er is aangenomen dat de maatregelen verder gaan dan de huidige convenanten, dus
maatregelen omvatten met een eenvoudige terugverdientijd van meer dan 5 jaar.

Pagina 37 van 46

ECN-N--16-008

Effect in PJ´s
Deze maatregel bespaart 0-1.5 PJ in 2020 finaal energieverbruik.
De bovenkant van de bandbreedte is berekend onder aanname dat het fonds per 2017 van start zal
gaan, de genoemde bedragen via de bestaande GO-financiering gegarandeerd en dus geïnvesteerd
gaan worden, dat de eenvoudige terugverdientijd 5 jaar of meer zal zijn, dat het geschetste tijdspad
gerealiseerd gaat worden en dat het percentage free-riders een minderheidsaandeel vormt onder de
deelnemers.
De ondergrens van de bandbreedte is op nul geplaatst, vanwege het feit dat de genoemde
kanttekeningen ook tegen kunnen zitten dan wel dat de inrichting van dit fonds niet van de grond zal
komen voor 2020.
Bij inrichting van dit fonds is overlap met bijvoorbeeld de één-op-één afspraken niet uit te sluiten. Dit
kan betekenen dat de besparingseffecten niet zonder meer opgeteld kunnen worden bij die van
andere beleidsmaatregelen.

Intensivering beleid Wet Milieubeheer – Industrie
Omschrijving
Om het effect van handhaving Wm te vergroten heeft het Ministerie van I&M een
intensiveringsvoorstel opgesteld. Dit voorstel bevat een aantal maatregelen opgesplitst naar effect
uitbreiden, versnellen en wat meer potentieel:
Effect uitbreiden
 De erkende maatregellijsten worden uitgebreid te breiden naar de sectoren die nog geen lijst
hebben.
 De erkende maatregellijsten van de eerste lichting worden aangevuld met besparende
maatregelen in een beperkt aantal categorieën.
 EPK snel invoeren, hetgeen ook een effect kan hebben in branches zonder erkende
maatregelenlijst.
 Het expertisecentrum energiebesparing is ook actief in branches zonder lijst.
Versnellen
 Meer toezichtcapaciteit: In dat kader is het voorstel om eenmalig zowel in 2016 als 2017 een
pool van 20 fte van ‘deskundige energietoezichthouders’ ter beschikking te stellen aan de
omgevingsdiensten.
 EPK snel invoeren. De Energieprestatiekeuring wordt op basis van een goed implementatieplan
(waar en hoe uitrollen) in 2016 zo snel mogelijk ingevoerd. Op verzoek van het bedrijfsleven
wordt een prototype van een reeds bij branches ontwikkeld centraal EPK-register
doorontwikkeld. Het voor elk bevoegd gezag toegankelijk register geeft aan welke bedrijven een
EPK hebben
 Actieve promotie: Het besparingseffect van de EPK wordt sterker naar mate de branches van
deze sectoren hun achterban ook positief stimuleren tot het doen van een EPK.
Meer potentieel
Het is te verwachten dat de positieve aandacht voor besparing (met name die vanuit de branches,
het expertise centrum en de EPK) en het bieden van handelingsperspectief ook doorwerkt naar de
kleine bedrijven die nu niet onder de besparingsverplichting vallen. De extra aandacht voor
besparing kan er ook toe leiden dat bedrijven meer besparen dan er op grond van de erkende
maatregellijsten ‘verplicht’ is. Om dit ook te bevorderen worden in de databank waarin de erkende
maatregelen worden aangeboden ook extra –“vrijwillige”- maatregelen aangeboden.

Pagina 38 van 46

ECN-N--16-008

Hoe concreet is de maatregel geformuleerd?
De maatregel omvat een concreet pakket aan beleidsmaatregelen om tot intensivering van
handhaving van de energiebesparingseisen uit de Wet Milieubeheer te komen. Een aantal zaken
maken het lastig om tot een effectschatting te komen:
 Onduidelijk is hoeveel toezichtcapaciteit nodig is om de handhaving goed te doen. ECN schat in
dat in de branches uit de eerste en tweede lichting (diensten en industrie) de doelgroep bestaat
uit ca. 150.000 gebouwen. Voor de 29 omgevingsdiensten dus een hele klus om in de periode
2016-2020 al die gebouwen te behandelen.
 Onduidelijk is hoeveel branches de EPK actief zullen promoten en hoeveel bedrijven
daadwerkelijk een EPK zullen uitvoeren in de periode 2016-2020. Een succesvolle invoering van
de EPK kan de benodigde toezichtcapaciteit bij regionale uitvoeringsdiensten voor de
energiebesparingseisen uit de Wm beperken.
Kwalitatieve beoordeling
Bij de doorrekening van het Energieakkoord voor verscherpte handhaving van de
energiebesparingseisen Wet Milieubeheer voor de industrie is een energiebesparingspotentieel
berekend van 8 PJ (Wetzels, 2013; ECN-E--13-046). Dit is aangehouden als maximum effect van de
voorgenomen actie. In de NEV 2015 wordt voor 2020 een effect van 3 PJ berekend. Het verschil
tussen 8 en 3 PJ wordt verklaard uit het deel van de doelgroep dat wordt bereikt, het tempo van
16
handhaving en de economische randvoorwaarden . Het intensiveringsvoorstel beoogt een groter
deel van de doelgroep te bereiken en het tempo van handhaving te versnellen.
Bereik van de doelgroep
In de NEV 2015 is alleen het effect berekend voor branches waarvoor in de eerste en tweede
lichting erkende maatregelenlijsten zijn gemaakt. Deze branches dekken 78% van het
energiegebruik van de doelgroep. In het intensiveringsvoorstel wil I&M in een derde lichting ook de
overige branches van een erkende maatregelenlijst voorzien. Het is lastig om dat voor alle branches
te doen. Sommige branches zullen te klein zijn om een specifieke lijst te maken. We schatten in dat
uiteindelijk circa 90% van de doelgroep kan worden gedekt met gerichte maatregellijsten. De
aandacht voor energiebesparing en de EPK richt zich ook op branches zonder maatregelenlijst,
daardoor wordt een deel van de doelgroep toch bereikt. Deze aanpak betreft wel maatwerk en is
daardoor veel lastiger. Omdat op dit moment nog onduidelijk is welke branches zonder
maatregelenlijst blijven en welke branches een EPK zullen promoten, rekenen we daar geen extra
effect aan toe. Dat effect is naar verwachting klein.
Tempo van handhaving
In de NEV 2015 is verondersteld dat omgevingsdiensten vanaf 2015 beginnen met de handhaving
en dat het naar verwachting tot eind 2025 zal duren voordat zij alle bedrijven en instellingen
hebben benaderd. Maar door zich eerst te richten op de grootverbruikers, waardoor eind 2018 alle
grootverbruikers aan de Wm voldoen, kan in 2020 toch circa 80% van het besparingspotentieel
worden gerealiseerd. Als door de EPK en door meer toezichtcapaciteit een versnelling kan worden
ingezet, kan wellicht 90% van de doelgroep in 2020 zijn bereikt.
Economische randvoorwaarden
In de maatregelenlijsten is vastgelegd welke maatregelen in een branche met de huidige marginale
energietarieven binnen 5 jaar kunnen worden terugverdiend. Economische randvoorwaarden in de
16

Zie ook toelichting bij Wm maatregel Vastgoed Dienstensector

Pagina 39 van 46

ECN-N--16-008

3

lijsten zoals “Aardgasverbruik is minder dan 170.000 m per jaar”, geven aan dat sommige
maatregelen alleen in kleine inrichtingen op een zelfstandig moment rendabel zijn, omdat zij
hogere marginale energietarieven hebben dan grotere inrichtingen. Voor grotere inrichtingen geldt
dan dat zij de maatregel op een natuurlijk vervangingsmoment moeten nemen of dat de maatregel
voor die inrichtingen zich geheel niet binnen 5 jaar terug verdient, dat verschilt per maatregel in de
maatregelenlijst. Als een maatregel op een natuurlijk moment wordt genomen, dan zal die
besparing grotendeels pas na 2020 worden gerealiseerd. Verdient een maatregel zich niet binnen 5
jaar terug, dan is het besparingspotentieel voor een specifiek deel van de branche onrendabel. Op
basis van berekeningen voor de NEV 2015 en de eerste lichting maatregelenlijsten schat ECN in dat
door deze economische randvoorwaarden circa 62% van het besparingspotentieel in de doelgroep
voor 2020 kan worden gerealiseerd. Het resterend deel wordt mogelijk via natuurlijke momenten
in latere jaren nog gerealiseerd.
Effect
Ervan uitgaande dat uiterlijk in 2020 90% van de doelgroep wordt bereikt en dat 90% via
handhaving of EPK aan de energiebesparingseisen van de Wm voldoet, is de besparing in de sector
Industrie 4 PJ in 2020. Het additionele effect zou voor de sector industrie in 2020 dus circa 1 PJ
kunnen zijn. Maar dat kan alleen als de handhavingscapaciteit voldoende is om 90% van alle
inrichtingen vóór 2020 te hebben bezocht of als invoering van de EPK zo succesvol is dat daarmee
die versnelling wordt ondersteund. Als de handhavingscapaciteit niet voldoende is of de invoering
van de EPK niet succesvol genoeg is, of het tempo van handhaving blijft achter (bijvoorbeeld slechts
70% van de doelgroep wordt voor 2020 bereikt), dan is er mogelijk geen additioneel effect. Het
additionele effect van deze maatregel is daarom op 0 tot 1 PJ ingeschat voor de sector Industrie.
Wanneer in 2020 100% van de doelgroep zou worden bereikt en 100% van de doelgroep via
handhaving of EPK aan de energiebesparingseisen in de Wm zou voldoen, dan nog wordt in de
17
dienstensector slechts 15,6 PJ besparing bereikt in 2020. Voor de industrie is dat 5,0 PJ. In totaal
gaat het om maximaal 20,6 PJ. In de beoordeling van het energieakkoord uit 2013 is het effect van
handhaving van de energiebesparingseisen uit de Wm ingeschat op 4-36 PJ in 2020, waarvan 3 tot
28 PJ in de dienstensector en 1 tot 8 PJ in de industrie. De maximaal te realiseren 20,6 PJ ligt lager
dan de bovenkant van de bandbreedte van de effectschatting van 36 PJ uit 2013 door herziening
van de energiestatistiek van de dienstensector en de doorwerking van het uitgangspunt dat
maatregelen zich binnen 5 jaar moeten terugverdienen in de economische randvoorwaarden van
de maatregellijsten. De 36 PJ was gebaseerd op een potentieel schatting op basis van gemiddelde
tarieven per branche en hield geen rekening met het gegeven dat natuurlijke momenten zich pas
na verloop van tijd voordoen.

17

Zie ook toelichting bij Wm maatregel Vastgoed Dienstensector

Pagina 40 van 46

ECN-N--16-008

Mobiliteit
Mobiliteitspassen
Omschrijving
Uitrol van 1 Miljoen mobiliteitspassen in 2015. Met een mobiliteitspas kunnen werknemers
gemakkelijker zakelijk reizen met het OV, OV-fiets, taxi en/of deelauto. Deze doelstelling van 1
miljoen passen in 2015 wordt getrokken door “De Groene Zaak” (http://degroenezaak.com),
partner Mobiliteit bij SER akkoord.
Hoe concreet is de maatregel geformuleerd?
Niet concreet. Het doel is wel concreet (1 miljoen passen in 2015). Echter niet concreet
geformuleerd is de instrumentatie en monitoring van de voortgang. Er is ook geen onderzoek
beschikbaar naar wat de kwantitatieve impact van de maatregel is.
Kwalitatieve beoordeling van de maatregel
Op zich is het aannemelijk dat de maatregel een positief effect heeft, maar dit is lastig
kwantificeerbaar. Bij de betrokken stakeholders is geen specifieke kwantitatieve informatie
gevonden over (a) hoe de 1 miljoen mobiliteitspassen tot kwantitatief tot energiebesparing leiden,
(b) mate van overlap met andere initiatieven zoals “Lean & green personal mobility”, en (c) hoeveel
passen er momenteel in gebruik zijn en wat het kwantitatieve uitroltraject voor de toekomst is.
In Schroten et al (2014), factsheet no. A4, pag 57, is een indicatieve kwantificering gegeven op basis
van if/then criteria.
Noot: De Borgingscommissie Energieakkoord voor Duurzame Groei meldt in de Voortgang
Uitvoeringsoverleg Mobiliteit en Transport op 25 juni 2015: “Het beoogde doel van 1 miljoen
mobiliteitspassen lijkt dit jaar niet gehaald te worden. Door de complexe markt heeft de
contractvorming meer tijd genomen dan verwacht. Inmiddels liggen er contracten met alle grote
mobiliteitskaartaanbieders. Partijen zijn in gesprek om verdere groei te realiseren. De gedeelde
intentie van alle betrokken partijen is om binnen afzienbare tijd alsnog het doel te halen”.
Effect
Het effect wordt geschat op 0 tot 0,5 PJ besparing. Dit is gebaseerd op een eerste orde expert
judgement en geactualiseerde interpretatie van Schroten. et al. (2014).

Pagina 41 van 46

ECN-N--16-008

Lean and green personal mobility
Omschrijving
Verduurzaming personenmobiliteit door de deelnemende organisaties (http://lean-green.nl/nlNL/personal-mobility). Deelnemende bedrijven stellen een uitvoeringsplan op om binnen vijf jaar
20 procent CO2 te reduceren voor hun woonwerk- en zakelijk verkeer.
Hoe concreet is de maatregel geformuleerd?
Op het niveau van de deelnemende bedrijven redelijk concreet. De vertaalslag naar de overall
kwantitatieve impact in PJs op nationaal niveau is niet concreet.
Deelnemende bedrijven monitoren hun eigen prestaties aan de hand van KPIs op basis van twee
evaluatiemomenten per jaar en rapporteren online. Veel van het brede pakket aan maatregelen
van de deelnemers aan Lean &Green personal mobility heeft overlap met andere maatregelen
(waaronder de maatregel mobiliteitspassen). Lean & Green omvat ook maatregelen gericht op
zuiniger auto’s. Ondersteuning van de maatregel gebeurt door het uitreiken van “awards” en
“green stars” aan deelnemende organisaties die duurzame mobiliteitsdoelstellingen halen en
behouden, en daarnaast het aanwijzen van “koplopers”.
Kwalitatieve beoordeling van de maatregel
De maatregel is moeilijk te beoordelen: zie boven. In Schroten et al (2014), factsheet no. A1, pag
43, is een indicatieve kwantificering gegeven.
Noot: “Het programma Lean and Green personal mobility komt na een wat stroeve start goed op
gang”. Bron: De Borgingscommissie Energieakkoord voor Duurzame Groei, in Voortgang
Uitvoeringsoverleg Mobiliteit en Transport op 25 juni 2015.
Effect
Het effect wordt geschat op 0 tot 1 PJ met een middenwaarde van 0,5 PJ. Dit is gebaseerd op een
eerste orde expert judgement en geactualiseerde interpretatie van Schroten. et al. (2014).

Pagina 42 van 46

ECN-N--16-008

Het nieuwe rijden 3.0
Omschrijving
In het SER-energieakkoord is afgesproken dat marktpartijen (RAI als trekker, verder BOVAG, VNA en
ANWB) een volgende stap voor HNR in het personenvervoer definiëren: HNR 3.0. (HNR kent
eerdere fasen en startte al in 1998)
Hoe concreet is de maatregel geformuleerd?
Over de wijze waarop bovengenoemde partijen HNR 3.0 gaan invullen is momenteel nog niet
gerapporteerd aan de SER-borgingscommissie.
Kwalitatieve beoordeling van de maatregel
In Schroten et al. (2014) is de impact van HNR 3.0 door ECN uitgewerkt en onderbouwd middels
een factsheet (A2 - pag. 47-52). 2 PJ in 2020 wordt hier genoemd als meest realistische CO2reductiepotentieel. Het maximaal realistische potentieel, ingeschat op 5 PJ, is alleen haalbaar onder
zeer expliciete condities en stimulering en op basis van de huidige voortgang en inzichten
onaannemelijk.
Het potentieel van HNR zal door technologieontwikkeling steeds verder afnemen omdat auto’s
steeds zuiniger zullen worden o.a. door automatische ‘eco-driving’-technieken. Hierdoor zal de
invloed van een zuinige rijstijl op het maximale realistische potentieel substantieel afnemen.
Effect
Het effect wordt geschat op 0 tot 2 PJ besparing. De cijfers zijn gebaseerd op een eerste ordeexpert
judgement en geactualiseerde interpretatie van Schroten. et al.
De instrumentatie is nog niet concreet, dus eigenlijk kan geen effect toegekend worden. De
middenwaarde is daarom 0 PJ.

Banden op spanning
Omschrijving
Verhoging van het percentage personenauto’s en vrachtauto’s rijdend met de juiste
bandenspanning.
Hoe concreet is de maatregel geformuleerd?
Weinig concreet wat betreft zekerheid en haalbaarheid doelen alsook de gekozen
referentiesituatie (i.e. % en mate waarin voertuigen momenteel rijden met onderspanning; voor
personenauto’s geraamd op >60%). Wel concreet in de zin van gestelde doelen (streven naar
verhoging percentage personenauto’s en vrachtauto’s met de juiste bandenspanning).
Kwalitatieve beoordeling van de maatregel
Potentieel vallen hier enkele PJs te winnen. De mate van waarin dit potentieel verzilverd kan
worden is lastiger in te schatten. Zie ook: www.bandopspanning.nl.
De maatregel is door ECN in Schroten et al. (2014) uitgewerkt/onderbouwd middels een factsheet
(pag. 117-122). Het hier genoemde meest realistische potentieel van 1,5 PJ in 2020 gaat uit van een
toename van het aantal personen- en bestelauto’s met de juiste bandenspanning naar 45%, echter
niet gekoppeld aan instrumentatie. Het genoemde maximum potentieel van 3 PJ in 2020 gaat uit
van 67% van de personen- en bestelauto’s die rondrijden met de juiste bandenspanning en 100%
van de bussen en vrachtauto’s.
Pagina 43 van 46

ECN-N--16-008

De impact van gedrags-geïnduceerde verhoging van het percentage voertuigen met de juiste
bandenspanning neemt af door de toenemende invoering van automatic tyre pressure monitoring
systems die bestuurders waarschuwt bij onderspanning. Daarnaast rijden steeds meer voertuigen
met zomer- en winterbanden, waardoor sowieso 2 maal per jaar de juiste bandenspanning is
gewaarborgd.
Effect
Het effect wordt geschat op 0 tot 1 PJ met een middenwaarde van 0,5 PJ. Dat is gebaseerd op een
eerste orde expert judgement en geactualiseerde interpretatie van Schroten. et al. (2014).

Logistieke sector
Omschrijving
Efficiencyverbetering in de logistiek. Op basis van verdere bundeling en verhoging van de
beladingsgraad, minder vervoersbewegingen en het opstellen van een uniforme CO2meetmethodiek.
Noot: dit is optie 11 uit Agenda Mobiliteit & Transport: Efficiency logistiek en uniforme
meetmethodiek
Hoe concreet is de maatregel geformuleerd?
Het doel is concreet: 10% CO2 -reductie in 2020, t.o.v. 2012. Echter weinig concreet is de wijze
waarop dit doel gehaald gaat worden. Namelijk op basis van een portfolio van programma’s,
waaronder: verdere uitvoering van de Agenda van de Topsector Logistiek, de grootschalige uitrol
van Lean & Green en Green Freight Europe en Keurmerk Transport & Logistiek, vergaande
bundeling van goederenstromen, Next Logic, het uitrollen van de Green Award en de Lean & Green
Barge, Voortvarend Besparen, het verhogen van de beladingsgraad en het verminderen van het
energieverbruik per nuttige tonkilometer, o.a. via een verhoogde inzet van Lange Zware Voertuigen
(LZV’s).
Kwalitatieve beoordeling van de maatregel
Op zich is er nog veel CO2-reductie te halen door logistieke optimalisatie, d.w.z. een substantieel
hoger potentieel dan hieronder genoemd effect. Echter een deel van de programma’s, die vallen
onder deze overkoepelende maatregel, zitten al (gedeeltelijk) in de NEV baseline en/of hebben
overlap met elkaar. Daarnaast is niet concreet waarover de 10% CO2-reductie gaat. Het is
onduidelijk of het hier de gezamenlijke CO2-uitstoot van bestelauto’s en vrachtauto’s & trekkers,
overeenkomend met circa 150 PJ betreft.
Effect
Het effect wordt geschat op 0 tot 1 PJ met een middenwaarde van 0,5 PJ. Dit is gebaseerd op een
geactualiseerde interpretatie van Schroten. et al. (2014). Hierbij valt op dat sinds najaar 2015 geen
nieuwe (kwantitatieve) informatie beschikbaar is gekomen. Een strikte hantering van de
beoordelingscriteria (i.e. SMART en kwantitatieve informatie) beperkt het effect van deze zeer
relevante maatregel tot 0-1 PJ, hoewel het potentieel groter is. De onzekerheid over het tijdig
daadwerkelijk mobiliseren van dit potentieel is relatief hoog.

Pagina 44 van 46

ECN-N--16-008

Green Deal het nieuwe draaien
Omschrijving
Onder ‘Het Nieuwe Draaien’ wordt verstaan een brandstof- en milieubesparende werkstijl en
werkaanpak op mobiele werktuigen, inzet van energiezuinig grondverzetmaterieel en toepassing
van alternatieve brandstoffen. Toepassing van Het Nieuwe Draaien kan voor bedrijven een
brandstofbesparing van minstens 10% opleveren waarmee zowel milieuwinst wordt geboekt als
kosten worden bespaard.
Hoe concreet is de maatregel geformuleerd?
Het doel is concreet: 10% CO2 -reductie in 2020. Het is niet duidelijk ten opzichte waarvan dit doel
is geformuleerd. Verder is de wijze waarop dit doel gehaald gaat worden weinig concreet. Namelijk
op basis van een portfolio van kwalitatieve programma’s, en ambities van stakeholders.
Kwalitatieve beoordeling van de maatregel
De mobiele werktuigen in NL gebruiken jaarlijks ongeveer 35 PJ aan energie. De ambitie om 10%
CO2 te besparen in deze subsector komt daarmee overeen met ca. 3,5 PJ. Hoe de CO 2 reductie zal
worden gerealiseerd is alleen kwalitatief beschreven, zodat onduidelijk blijft of de 10% CO 2 reductie
doelstelling realistisch is. Daarnaast wordt aangegeven dat de CO2-reductie wordt bereikt middels
een niet nader gespecificeerde verhouding van enerzijds energiebesparing en anderzijds inzet van
alternatieve brandstoffen (en daarmee niet vallend onder de besparingsdoelstelling van het
Energieakkoord).
Effect
Het effect wordt geschat op 0 tot 1 PJ met een middenwaarde van 0,5 PJ.

Autobrief II
Omschrijving
Op 19 juni 2015 is de Autobrief II aan de Tweede Kamer aangeboden, met daarin de voorstellen
van het kabinet voor de vormgeving van de autobelastingen in de periode 2017-2020 (Financiën
2015).
Deze voorstellen waren niet tijdig beschikbaar voor een volledige doorrekening in de energie- en
emissieramingen in de NEV 2015 en zijn daarom niet verwerkt. In de ramingen is een trendmatige
voortzetting verondersteld van het belastingregime voor personenauto’s zoals dat voor 2016 is
afgesproken en is uitgewerkt in het Belastingplan 2015 (Rijksoverheid 2014).
De Autobrief II bevat voorstellen voor de fiscale bijtelling voor zakelijke auto’s die voor
privédoeleinden worden gebruikt, en voor de aanschafbelasting (bpm) en de wegenbelasting
(mrb). De CO2-differentiatie van de fiscale bijtelling wordt verder beperkt. De korting op de
bijtelling voor zuinige benzine- en dieselauto’s komt vanaf 2017 te vervallen en wordt voor plug-in
hybriden met een CO2-uitstoot van maximaal 50 gram per kilometer stapsgewijs verlaagd tot nihil
in 2019. Alleen voor nul-emissieauto’s blijft een laag bijtellingstarief gelden van 4 procent; voor alle
andere auto’s geldt vanaf 2019 een tarief van 22 procent.
Het wetsvoorstel waarin de voorstellen uit Autobrief II zijn uitgewerkt is 12 april aangenomen door
de Tweede Kamer. Daarbij zijn twee amendementen aangenomen. Als gevolg van de
amendementen zal de korting op de bijtelling voor plug-in hybriden versneld worden afgebouwd:
vanaf 2017 geldt geen verlaagd bijtellingspercentage meer. Het halftarief voor plug-in hybriden in
de motorrijtuigenbelasting is verlengd en blijft bestaan tot en met 2020.
Pagina 45 van 46

ECN-N--16-008

Hoe concreet is de maatregel geformuleerd?
De maatregel is SMART geformuleerd.
Kwalitatieve beoordeling van de maatregel
Door deze voorstellen nemen de nieuwverkopen van plug-in hybriden fors af (PRC 2015). Ook
worden er minder (zeer) zuinige benzine- en dieselauto’s verkocht in het zakelijk segment,
waardoor de CO2-uitstoot van (nieuwe) zakelijke auto’s minder snel daalt dan bij de continuering
van het bestaande beleid. De gemiddelde CO2-uitstoot van het wagenpark daalt hierdoor ook iets
minder snel dan in de NEV is berekend, waardoor de totale CO2-uitstoot in 2020 hoger uitvalt.
Omdat de fiscale voordelen voor nul-emissieauto’s blijven bestaan, blijven de verkopen van
elektrische auto’s op hetzelfde niveau als in de ramingen in de NEV 2015.
Effect
In het Energieakkoord is afgesproken dat ultrazuinige personenauto’s in de periode tot en met
2018 fiscaal worden gestimuleerd. De Autobrief II bevat voorstellen voor de wijze waarop deze
stimulering wordt vormgegeven. Nul-emissieauto’s profiteren tot en met 2020 van een laag
bijtellingstarief en ook voor plug-in hybriden met een CO2-uitstoot van maximaal 50 gram CO2 per
kilometer geldt tot 2019 een korting op de bijtelling. Deze stimulering van ultrazuinige auto’s leidt
in 2020 tot een energiebesparing van 1 tot 2 PJ, middenwaarde 1,5 PJ.
De inschatting van 1 tot 2 PJ besparing is gebaseerd op de voorstellen uit de Autobrief II. De twee
amendementen die zijn aangenomen zijn daarbij niet meegenomen. In de NEV 2016 wordt het
effect van deze amendementen wel meegenomen.

Pagina 46 van 46

ECN-N--16-008