Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

34 352

Uitvoering en evaluatie Participatiewet

Nr. 263

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 december 2022
Conform afspraak in het bestuurlijk akkoord uit 2019 (Kamerstuk 34 352,
nr. 165) informeer ik u, mede namens de Minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschappen en de Minister voor Primair en Voortgezet Onderwijs
over de voortgang op de werkagenda’s Banenafspraak van de publieke
sectoren. In dit akkoord hebben de overheids- en onderwijssectoren
uitgesproken dat het belangrijk is om mensen uit de doelgroep Banenafspraak een baan te bieden in hun organisaties en zo volwaardig mee te
laten doen in de maatschappij. Op basis van het akkoord hebben de
sectoren in 2019 voor het eerst een werkagenda vastgesteld met concrete
acties om banen te realiseren. Op 20 december 2021 bent u geïnformeerd
over de inhoud van de werkagendas per sector (Kamerstuk 34 352, nr.
229). In deze brief informeer ik u over de rapportages van de publieke
sectoren over de realisatie van de Banenafspraak in 2021, die ik medio
2022 heb ontvangen.
Algemeen beeld
In deze brief informeer ik u, zoals vastgelegd in het bestuurlijk akkoord,
kwalitatief en waar mogelijk kwantitatief over wat de sectoren zelf over
2021 rapporteren. Niet alle sectoren hebben een volledig inzicht in de
cijfermatige voortgang. Hoewel social return onder de huidige wetgeving
nog niet meetelt voor het quotum, worden cijfers van social return door
sommige sectoren wel gerapporteerd. Hiermee lopen ze vooruit op de
eerder aangekondigde Wet vereenvoudiging banenafspraak, waarin het
onderscheid tussen overheid en markt zou komen te vervallen. Daarom
neem ik de cijfers van social return waar mogelijk over in deze brief. De
overheids- en onderwijssectoren spannen zich in om banen te realiseren
voor mensen die tot de doelgroep banenafspraak behoren. Uit de
rapportages blijkt dat, ondanks deze inzet, de gerealiseerde aantallen
banen bij de meeste sectoren achterblijven. De bestuurders van deze
sectoren beseffen dat zij een inhaalslag moeten maken om de komende
periode meer banen te realiseren.

kst-34352-263
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 352, nr. 263

1

Naast het aantal banen is ook de kwaliteit en duurzaamheid van de
gecreëerde banen van belang. Hierbij gaat het om zinvol werk met
toekomstperspectief en een eerlijke en passende beloning. De krapte op
de arbeidsmarkt biedt kansen om juist nu mensen uit de doelgroep
banenafspraak aan het werk te helpen. Op dit punt zie ik veel goede
initiatieven binnen de sectoren. Diverse voorbeelden van hoe de sectoren
kwaliteit realiseren zijn in deze brief opgenomen.
Daarnaast wordt ook over de sectoren heen samengewerkt. Het bovensectorale initiatief Op naar de 25.000 banen ondersteunt bijvoorbeeld in het
realiseren van de banenafspraak en is een goed voorbeeld van hoe de
overheids- en onderwijswerkgevers niet alleen afzonderlijk maar ook
gezamenlijk optrekken.
Overheidssectoren
Gemeenten
Cijfermatige realisatie 2021
Absoluut doel (voor 2023):
Absolute realisatie:
Relatieve realisatie:

5.250 FTA1
5.796 FTA
110,4%

1

FTA staat voor Fulltime Arbeidsparticipant. 1 FTA = 25,5 uur per week. Dit was in 2012 het
aantal uren dat werkende wajong’ers gemiddeld werkten en wordt sindsdien als eenheid
gebruikt om het aantal onder de Wet banenafspraak gerealiseerde banen te tellen.

Algemeen beeld
De Nederlandse gemeenten behalen gezamenlijk hun quotum ruim en
zitten 10% boven het einddoel van 2023. Toch geeft de Vereniging van
Nederlandse Gemeenten (VNG) aan dat de resultaten tussen gemeenten
heel verschillend zijn en dat 29% van de gemeenten twijfelt of ze hun
individuele einddoelstelling kunnen halen. De gemeenten wisselen
onderling kennis en ervaringen uit tijdens door de VNG in samenwerking
met andere partijen georganiseerde webinars. De Banenafspraak is
opgenomen in de personeelsmonitor van het A&O fonds Gemeenten,
waardoor de gemeenten inzicht hebben in de eigen prestaties. De VNG zet
vooral in op informeren en kennis delen en het zichtbaar maken van
mogelijkheden tot baancreatie door succesvolle voorbeelden breed te
delen. Ook worden door de gemeenten twee knelpunten ervaren. Ten
eerste ervaren de gemeenten dat het vinden van kandidaten uit het
doelgroepenregister steeds moeizamer gaat. Ten tweede, zo schrijft de
VNG in haar rapportage, is job coaching een tijdelijk instrument terwijl
een deel van de kandidaten dit instrument iets langer of zelfs structureel
nodig lijkt te hebben.
Kwaliteit en duurzaamheid
Een voorbeeld van toegevoegde kwaliteit is de aanpak van de gemeente
Moerdijk. Door WBA-collega’s werkervaring te laten opdoen en te
begeleiden en ondersteunen in het sollicitatieproces fungeert de
gemeente als springplank naar een volgende baan. Op deze manier voegt
deze gemeente kwaliteit toe voor medewerkers uit de doelgroep banenafspraak die zij niet langdurig op een voor zowel gemeente als werknemer
zinvolle manier duurzaam in ambtelijke dienst kunnen nemen. Hiertoe
werkt Moerdijk samen met het bedrijfsleven. Ook zorgt de gemeente
ervoor dat WBA-collega’s die zonder diploma binnenkomen, deelcertificaten kunnen behalen en een erkende mbo-praktijkverklaring ontvangen
voor opgedane werkervaring. Gemeente Westland zorgt voor een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 352, nr. 263

2

structureel budget voor bovenformatieve functies, zet in op job carving en
werkt samen met andere partijen om inwerkperiodes goed te organiseren.
Provincies
Cijfermatige realisatie 20211
Absoluut doel:
Absolute realisatie:
Relatieve realisatie:

377 FTA
355 FTA
94,2%

Algemeen beeld
Het Interprovinciaal Overleg meldt dat de twaalf provincies gezamenlijk
355 FTA hebben gerealiseerd, waar 377 de doelstelling was. Dit komt neer
op een realisatiepercentage van 94,2%. Ondanks de groei van 14 FTA ten
opzichte van 2020 halen de provincies dit jaar het quotum niet. De
provincies noemen hoofdzakelijk de coronapandemie als vertragende
factor bij het realiseren van banen:
– Loonwaardemetingen konden tijdens de lockdown niet worden
uitgevoerd;
– Het aantrekken van nieuwe medewerkers die tot de doelgroep
banenafspraak behoren, hierna te noemen WBA-collega’s, ging trager
dan gewenst;
– Trainingen voor deze groep medewerkers zijn noodgedwongen
uitgesteld;
– Voor WBA-collega’s in de catering of schoonmaak lag het werk in
verschillende periodes helemaal stil;
– Thuiswerken was niet voor alle WBA-collega’s haalbaar en contact met
jobcoaches en leidinggevenden verliep voornamelijk per e-mail.
Om de Banenafspraak uit te voeren hebben de provincies een gezamenlijke werkagenda opgesteld. In 2021 is deze werkagenda uitgevoerd. De
provincies zetten over de periode 2019–2024 in op de volgende vijf
sporen:
1. Monitoren en delen
2. Innovatie
3. Consolideren
4. Uitdragen van inclusie
5. Landelijke betrokkenheid
Kwaliteit en duurzaamheid
Een groot deel van de werknemers onder de WBA heeft inmiddels een
vast contract. Het bieden van toekomstperspectief en inkomenszekerheid
vinden de provincies belangrijker dan de kwantiteit. Een mooi voorbeeld
van kwaliteit is dat de provincie Gelderland een grote groep
WBA-medewerkers heeft die elkaars vangnet zijn en zo bijdragen aan
elkaars werkgeluk. Ook de inclusieve teamzone, die vooral populair is bij
werknemers met autisme, zorgt voor minder uitval. Naast de realisatie
van banen voor mensen met een arbeidsbeperking ondernemen de
provincies activiteiten om meer mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt aan werk of werkervaring te helpen.
Waterschappen
Cijfermatige realisatie 2021
Absoluut doel:
Absolute realisatie:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 352, nr. 263

493 FTA
297 FTA

3

Relatieve realisatie:

60,2%

Algemeen beeld
De monitorrapportage van de waterschappen gaat niet in op de ondernomen activiteiten. Wel stijgt het aantal gerealiseerde banen ieder jaar en
heeft de stijging zich ondanks de coronapandemie doorgezet.
Medewerkers uit de doelgroep banenafspraak zijn werkzaam in een grote
diversiteit aan functies, van schoonmaak tot data-analyse, en in toenemende mate binnen het primair proces.
Kwaliteit en duurzaamheid
De sector waterschappen zet de stichting Onbeperkte Denkers in om
draagvlak en realisatie hoog op de agenda te houden. Dit doen de
waterschappen tegelijkertijd met kennisdeling in een platform en
ondersteuning aan de sector door een adviseur. Verder wordt er ingezet
op baancreatie door social return en is er aansluiting gezocht bij initiatieven waarbij bijvoorbeeld opleiding en werk gecombineerd worden om
banen te realiseren voor de doelgroep.
Rijk
Cijfermatige realisatie 2021
Absoluut doel
Absolute realisatie
Relatieve realisatie

4.674 FTA
3.203 FTA
69%

Algemeen beeld
De afgelopen jaren zijn binnen de sector Rijk ieder jaar meer banen
gerealiseerd, maar is tegelijkertijd een achterstand opgebouwd in de
totale realisatie van het aantal banen. Ministeries zijn als werkgever zelf
verantwoordelijk voor de realisatie van het aantal afgesproken banen. In
2021 realiseerde de sector Rijk 3.203 FTA. Dat is 69% van het quotumdoel
van 4.674 banen. In 2020 werd 65% van het doel van 4.072 banen
gerealiseerd en in 2019 59% van het doel van 3.531 banen. Resultaten
verschillen tussen ministeries. In het afgelopen jaar zijn diverse Kamermoties aangenomen die het kabinet oproepen om het aantal banen
binnen de sector Rijk te verhogen en zo aan de wettelijke verplichtingen te
voldoen3. Om uitvoering te geven aan deze moties wordt op twee
manieren extra inzet gepleegd. Op 7 oktober 2022 heb ik u hierover
geïnformeerd.4 Er wordt een centrale financieringsconstructie ingericht
binnen alle departementen om te zorgen dat de nog te realiseren banen
kunnen worden gefinancierd. Hieruit kunnen onder meer maximaal 900
banen worden gecreëerd bij Binnenwerk in 2022 en 2023. Daarnaast wordt
extra ingezet op social return via een netwerkorganisatie, die zich
kenmerkt door een leveranciersaanpak en scherpe monitoring.
Defensie
Cijfermatige realisatie 2021
Absoluut doel
Absolute realisatie
Realisatie via social return1

3
4

694 FTA
409 FTA
201 FTA

Kamerstuk 35 570 XV, nr. 67, Kamerstuk 34 352, nr. 237, Kamerstuk 35 394, nr. 42.
Kamerstuk 34 352, nr. 258.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 352, nr. 263

4

Totaal
Relatieve realisatie exclusief social return:
Relatieve realisatie inclusief social return:

610 FTA
59%
88%

1

Social return telt vooralsnog niet mee bij de organisatie die de opdracht heeft verstrekt, maar
bij de opdrachtnemer in de marktsector. Als de voorgenomen Wet Vereenvoudiging Banenafspraak zou worden aangenomen, maakt het niet meer uit wie de banen realiseert. Hierop vooruitlopend rapporteren sommige sectoren hun realisatie via social return nu al.

Algemeen beeld
Defensie heeft 409 FTA aan reguliere banen gecreëerd, waarmee de
realisatie 59% bedraagt. Door middel van social return zijn nog eens 201
FTA gerealiseerd. De quota voor Defensie worden berekend op basis van
aan burgerpersoneel verloonde uren. Mensen uit de doelgroep Banenafspraak worden niet ingezet op militaire functies. De projectafdeling
inclusief het centraal loket voor de aansturing van de Wet banenafspraak
binnen Defensie wordt structureel ingebed in de organisatie. Defensie
heeft ingezet op social return en monitort of leveranciers hun socialreturnverplichtingen nakomen. Mensen met een arbeidsbeperking worden
bijvoorbeeld structureel ingezet als begeleiders van en toezichthouders op
bezoekers van kazerneterreinen. Leidinggevenden en werkbegeleiders
krijgen workshops en trainingen. P&O en leidinggevenden worden door
een centraal loket ontzorgd bij het aanstellen van werknemers. Ook is de
samenwerking met andere werkgevers in het veiligheidsdomein
geïntensiveerd.
Kwaliteit en duurzaamheid
Binnen Defensie zijn vijftien medewerkers opgeleid tot Interne Begeleider
én jobcoach van mensen met een arbeidsbeperking. Dit zijn medewerkers
die naast hun reguliere werkzaamheden collega’s uit de doelgroep én hun
leidinggevenden begeleiden en als vraagbaak fungeren. Zij oefenen deze
nevenfunctie defensiebreed uit. Ook heeft Defensie een medewerker voor
één dag in de week vrijgemaakt om een kenniscentrum autisme op te
zetten. Hiermee wordt de behoefte aan kennis over dit onderwerp
ingevuld. Het kenniscentrum kan trainingen voor leidinggevenden
verzorgen om hen te leren collega’s met een autismespectrumstoornis te
ondersteunen, beheert een online kennisbank die voor al het defensiepersoneel toegankelijk is, een balie waar men met vragen terecht kan en een
belangengroep naar het model van het roze netwerk binnen Defensie.
Verder organiseert het kenniscentrum lotgenotencontact en andere
bijeenkomsten. Ook heeft het kenniscentrum een Autisme Ambassade
met tien opgeleide ambassadeurs en ontwikkelt het kenniscentrum een
autismegame.
Politie
Cijfermatige realisatie 2021
Absoluut doel
Absolute realisatie
Relatieve realisatie

599 FTA
660 FTA (waarvan 515
FTA via inhuur)
110%

Algemeen beeld
De doelstelling voor 2021 was 599 FTE, waarbij het quotum geen
betrekking heeft op de executieve functies. De realisatie bedroeg 660 FTE,
waarvan 515 via inhuur en 145 in directe dienst. Daarmee bedraagt de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 352, nr. 263

5

realisatie 110%. De instroom vanuit de groep arbeidsbeperkten steeg van
297 banen eind 2019, via 413 banen eind 2020 naar 660 banen eind 2021.
Deze politiemedewerkers werken naar vermogen en ontwikkelen zich naar
vermogen. Hun inzet komt ten goede aan de organisatiedoelstellingen.
Het korps organiseert proeftuinen om het werk zo veel mogelijk ondersteunend aan het operationele proces te laten zijn. WBA-collega’s zijn in
uiteenlopende functies werkzaam. Denk aan audiospecialisten, digitale
surveillant, webwinkelsurveillant, technisch specialist gegevensdragers,
cameratoezichtspecialist, intake- en servicemedewerker, digitaal
data-analist en tactisch analist.
Kwaliteit en duurzaamheid
De politie geeft invulling aan de Banenafspraak als onderdeel van hun
programma Politie voor Iedereen. Hiermee is de Banenafspraak ingebed
in het brede diversiteits- en inclusiebeleid.
Universitaire medische centra (umc’s)
Cijfermatige realisatie 2021
Absoluut doel:
Absolute realisatie 2021 exclusief social return:
Absolute realisatie 2021 inclusief social return1:
Relatieve realisatie 2021 exclusief social return:
Relatieve realisatie 2021 inclusief social return:
1

2.264 FTA
616 FTA
672 FTA
27%
30%

De social return heeft betrekking op drie van de zeven umc’s.

Algemeen beeld
De umc’s vormen de enige zorgsector die onder de publieke sectoren valt.
Daarmee is hun opgave aanzienlijk zwaarder dan de opgave van de
andere zorgsectoren die onder de marktsector vallen. Ieder van de zeven
umc’s vult de Banenafspraak op een eigen wijze in. Er is een leercirkel
waarin de Banenafspraak-functionarissen van verschillende umc’s van
elkaar leren. Ook zijn er centrale bijeenkomsten voor het bredere
diversiteitsthema waar zij bij aansluiten. De onder Kwaliteit genoemde
activiteiten zijn een greep uit verschillende activiteiten die soms in een
enkele, soms in meerdere en soms in alle umc’s worden uitgevoerd.
Kwaliteit en duurzaamheid
Door Covid-maatregelen ging een aantal participanten noodgedwongen
vanuit huis werken, met wisselende resultaten. Bij nieuwe vacatures
geven leidinggevenden aan dat thuiswerken niet bij een garantiebaanvacature past. In het tweede coronajaar 2021 was het beleid in de umc’s om
vooral thuis te werken wanneer de medewerker niet direct betrokken was
bij het primaire zorgproces. In het zorgproces zijn vooral hoogwaardige en
goed opgeleide zorgprofessionals werkzaam. Het veelvuldig thuiswerken
heeft duidelijk impact gehad op de invulling van de banenafspraak. Extra
detacheringsconstructen voor voormalig werknemers onder de Wet
Sociale Werkvoorziening zijn wegbezuinigd. De P&O-adviseur doet niet
meer zelfstandig de werving en selectie en de keuringen van de
werkplekken, maar krijgt nu ondersteuning van een uitzendbureau dat is
gespecialiseerd in Participatie. Nieuwe activiteiten in 2021 waren:
– Gebruik van een monitor van social return (WIZZR);
– Social return in de inkoopstructuur brengen;
– Een opleidingstraject voor Helpende Zorg en Welzijn niveau 2. Het
opleidingstraject biedt de combinatie van werken en leren en biedt zo

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 352, nr. 263

6

–

–

op een mooie manier mogelijkheid om het tekort in schaarstefuncties
te verminderen;
Inzetten op collectieve plaatsingen & realisaties creëren via samenwerkingsverbanden met andere werkgevers die in of rond het umc
gehuisvest zijn;
Het onderzoeken van mogelijkheden voor leerlingen van VSO- en
PRO-scholen.

De invloed van de nieuwe activiteiten op de kwaliteit van de gerealiseerde
banen was over het algemeen positief. De langlopende trajecten zullen
pas op langere termijneffect hebben op de realisatiecijfers. De aantrekkende arbeidsmarkt is een probleem: kandidaten lijken steeds minder
vaak te matchen met de al aangepaste vacatures. Inzet is altijd op het
realiseren van duurzame banen. Hiervoor geven we onder andere
trainingen duurzame inzetbaarheid aan deze doelgroep. De kwaliteit van
de banen is goed omdat er veel zaken zijn ingeregeld zoals een digitaal
loket, centrale kostenplaats en ondersteuning van UWV, gemeenten,
uitzendbureaus en afdelingen. De doorstroom naar een reguliere werkplek
blijft lastig. Inmiddels lijken een aantal dienstverleners wel meer geïnteresseerd in de overname van medewerkers uit participatietrajecten door
focus op social return.
Onderwijssectoren
Funderend onderwijs
Cijfermatige rapportage
In het funderend onderwijs worden de cijfers nog niet bijgehouden,
omdat de sector een groot aantal schoolbesturen kent en de kwantitatieve
aantallen niet bij ieder schoolbestuur opgehaald kunnen worden door de
sectorraden. Het Ministerie van OCW gaat vanaf verslagjaar 2022
verplichten om te rapporteren over de banenafspraak, zoals gemeld in de
brief van de Minister van Armoede, Participatie en Pensioenen van 10 juli
20227. Zo kan worden gemonitord hoeveel banen er door schoolbesturen
in het funderend onderwijs gerealiseerd zijn en welke acties schoolbesturen hebben ondernomen op de banenafspraak.
Algemeen beeld
Wel rapporteert het funderend onderwijs over ingezette activiteiten in het
kader van het project Baanbrekers. Het project Baanbrekers bood voor
twee jaar praktische ondersteuning aan schoolbesturen in het funderend
onderwijs bij het realiseren van nieuwe banen voor mensen met een
arbeidsbeperking. De volgende activiteiten zijn ondernomen t/m juli 2021:
– Er zijn 8 regionale inspiratiesessies georganiseerd waarbij verbinding
gelegd werd tussen het werkgeversservicepunt en scholen in de regio.
– Er zijn 2 leernetwerken georganiseerd met in totaal 17 deelnemers met
als doel om te komen tot een organisatie-specifiek actieplan.
– Er is een kennisdocument ontwikkeld ter borging van relevante kennis
over de Banenafspraak, toegespitst op het onderwijs en gebundeld en
gecombineerd met good practices.
Activiteiten na 1 juli 2021:
– Er zijn goede voorbeelden en ondersteuningsmaterialen – afkomstig
van het project Baanbrekers – met schoolbesturen gedeeld.
– Met een aantal deelnemers van de leernetwerken uit Baanbrekers zijn
op verzoek van die deelnemers twee vervolgsessies gefaciliteerd,

7

Kamerstuk 34 352, nr. 255

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 352, nr. 263

7

–

waarin de deelnemers elkaar konden bijpraten over de ontwikkelingen
en advies konden uitwisselen.
De PO-Raad en VO-raad hebben de ambitie om het thema diversiteit
en inclusief werkgeverschap meer aandacht te geven, hierin wordt de
Banenafspraak meegenomen.

Voorbeeld op het gebied van Kwaliteit en duurzaamheid
Achttien schoolbesturen in Drenthe en Groningen hebben zich verenigd in
Noorderwijzer Inclusief. Deze groep zoekt actief naar zowel onderwijzend
als ondersteunend personeel met een arbeidsbeperking en slaat bruggen
tussen regulier en speciaal onderwijs. Ze zijn van mening dat leerlingen
van beide onderwijstypen elkaar niet alleen in het maatschappelijk verkeer
maar juist ook op school moeten tegenkomen en dat pluriformiteit van de
leerlingenpopulatie weerspiegeld moet worden in het onderwijzend
personeel. Daarnaast speelt het nijpende lerarentekort een rol;
zij-instromers zijn hard nodig, zonder of met beperking. Door deze
inspanningen reikt het effect van de Banenafspraak verder dan het vullen
van verplichte aantallen.
Middelbaar beroepsonderwijs
Cijfermatige rapportage
De MBO Raad kan geen absolute aantallen van de realisatie geven,
aangezien er geen rapportageverplichting in de sector is. De MBO Raad
heeft wel een uitvraag gedaan die instellingen op vrijwillige basis konden
invullen. Op basis van de scholen die op de uitvraag van de MBO Raad
hebben gereageerd, is het realisatiepercentage over 2021 35%.
Algemeen beeld
In 78% van de jaarverslagen van de mbo-instellingen is een passage
opgenomen over de Banenafspraak. In die passage wordt teruggeblikt op
het jaar 2021 en wat er op het gebied van de Banenafspraak is bereikt. Er
is over het algemeen een stijging te zien in het aantal participatiebanen
ten opzichte van 2020, maar ook in 2021 was er nog veel onzekerheid over
de coronapandemie en werd er meer thuisgewerkt dan gebruikelijk. Bij
meerdere scholen zorgde dit voor stagnatie en bij een enkele school zelfs
voor ongewenste uitstroom.
Uit een combinatie van de antwoorden op een bij mbo-scholen uitgezette
vragenlijst en informatie uit de jaarverslagen blijkt dat de mbo-sector op
ruim 35% van de doelstelling zit. De oorzaak van het nog te lage quotumpercentage is deels gelegen in het feit dat het voor scholen lastig is om
mensen uit de doelgroep in te zetten voor onderwijsgevende functies. Nu
worden zij voornamelijk ingezet in ondersteunende diensten rond het
onderwijs. De wens van scholen om mensen met een arbeidsbeperking
ook (deels) in het primaire proces in te zetten en/of hen daar op een of
andere manier actief bij te betrekken is wel aanwezig. Obstakels die op dit
gebied genoemd worden, zijn het niet kunnen leveren en/of beschikbaar
zijn van (geschikte) kandidaten door het UWV en het niet of onvoldoende
inzichtelijk hebben van capaciteiten van mensen uit de doelgroep. Diverse
mbo-scholen nemen standaard de eis van social return op bij aanbestedingen. Steeds vaker wordt als harde eis opgenomen dat werkzaamheden
die binnen het inkoopcontract vallen deels worden uitgevoerd door
mensen uit de doelgroep. Steeds meer scholen leggen de nadruk op
duurzame plaatsing van kandidaten uit de doelgroep. De meest voorkomende manier waarop dit gerealiseerd wordt, is door het in vaste dienst
nemen van mensen die in eerste instantie via proefplaatsingen of
uitbestedingen bij de school werkzaam waren. Daarnaast wordt gepro-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 352, nr. 263

8

beerd om kandidaten uit de doelgroep te bemiddelen voor bestaande
vacatures. Vanuit de MBO Raad worden mbo-scholen ondersteund door
het delen van kennis en het organiseren van inspiratiesessies.
Hoger beroepsonderwijs
Cijfermatige realisatie
Absoluut doel
Absolute realisatie
Relatieve realisatie

953 FTA
328 FTA
34,4%

Algemeen beeld
Niet alle hogescholen hebben deelgenomen aan de meting. Op basis van
de bekende cijfers was de realisatie in 2021 328 FTA van de beoogde 953,
wat neerkomt op 34,4%. Het vermoeden bestaat dat het daadwerkelijke
realisatiepercentage iets hoger ligt dan 34,4% omdat een aantal goed
presterende hogescholen geen onderdeel zijn van de meting. Het
merendeel van de hogescholen geeft aan dat de coronapandemie invloed
heeft gehad op de gerealiseerde aantallen. Sommige werkzaamheden
voor de doelgroep vielen weg door het thuiswerken en begeleiding van de
doelgroep was lastig op afstand. Hybride werken kan deels een verklaring
van de daling bij hogescholen zijn.
Geen van de hogescholen uit de meting behaalt de wettelijke doelstelling.
73% van de medewerkers onder de WBA die in dienst zijn bij een
hogeschool heeft een vast contract. 27% werkte op basis van een tijdelijk
contract. Zestor (arbeidsmarkt- en opleidingsfonds van het hbo) en
hogescholen ontplooien diverse activiteiten om banen te creëren. Zo
wordt ingezet op het realiseren van banen via inkoop, bijvoorbeeld door
het organiseren van workshops in samenwerking met De Normaalste
Zaak. 9 van de 16 hogescholen die de vraag over inkoop beantwoord
hebben, hebben een afspraak opgenomen over de inzet van de doelgroep
in hun inkoopcontracten. Verder lopen er in samenwerking met De
Normaalste Zaak in 2021 en 2022 pilots met HRM en inkoop. Vier
hogescholen participeren in de pilots. Ook is er stimulans om budget en
menskracht vrij maken voor de werving, coaching en begeleiding van
kandidaten.
Wetenschappelijk onderwijs (Universiteiten van Nederland)
Cijfermatige realisatie
Doel:
Gerealiseerde reguliere banen:
Via social return gerealiseerde banen:
Behaald percentage exclusief social return:
Behaald percentage inclusief social return:

1.886 FTA
919 FTA
83 FTA
48,7%
53,1%

Algemeen beeld
Hoewel alle universiteiten zich inspannen om banen te realiseren via
inkoop, hebben niet alle universiteiten zicht op het aantal banen dat
hiermee wordt gerealiseerd. Het werkelijke aantal banen ligt dan ook
waarschijnlijk hoger. Denk hierbij onder andere aan werkzaamheden in
diensten als catering, schoonmaak, groenvoorziening, de koffieleverancier, repro, aannemerswerk, schilderwerk en verhuizingen. In de
praktijk is het soms lastig om banen te realiseren via inkoop, met name
wanneer er sprake is van reeds bestaande, langdurige contracten met
leveranciers zonder social return-bepaling. Als belangrijkste redenen van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 352, nr. 263

9

het niet halen van het quotum voert UNL de coronapandemie, de krapte
op de arbeidsmarkt en de hoge werkdruk aan.
Activiteiten
Alle veertien universiteiten hebben zich ingespannen om in het tweede
coronajaar banen te creëren en te behouden in alle functielagen, zoals HR,
facilitaire dienstverlening, wetenschappelijk personeel stagiairs. Hierbij
werd de aansluiting gezocht met bredere strategische thema’s zoals
diversiteit en inclusie, maatschappelijk verantwoord ondernemen en het
aanpakken van de werkdruk. Een aantal activiteiten vallen op.
– Zo heeft de Wageningen University & Research het team Jops opgezet,
dat zich dagelijks toelegt op het realiseren van participatiebanen en
daarmee een universitaire hackaton gewonnen over de toekomstvisie
van catering op de campus. Iedere uitbreiding van de catering wordt
volledig vervuld door het team Jops en daarmee door arbeidsparticipanten.
– De Vrije Universiteit heeft een Servicepunt Participatie opgericht dat
advies en ondersteuning biedt bij het aannemen van arbeidsparticipanten.
– De Universiteit van Amsterdam werkt samen met Stichting Studeren
en Werken op Maat om hoogopgeleide arbeidsparticipanten aan een
stage, vrijwilligersfunctie of eerste baan te helpen.
– Maastricht University is doorgegaan met het reeds eerder in het leven
geroepen Rapid Response Team, dat bestaat uit arbeidsparticipanten
die zorgdragen voor aanvullende sanitaire voorzieningen om aan de
coronamaatregelen te voldoen.
– Tilburg University werkt samen met de gemeente Tilburg in een
jobcoachpilot, waar jobcoaches van de gemeente vier middagen per
week op de campus arbeidsparticipanten, leidinggevenden en buddy’s
bijstaan. Ook heeft Tilburg University hun coördinator participatiewet
formeel laten certificeren als jobcoach.
– De Erasmus Universiteit heeft meer vaste aanstellingen gegeven; bijna
een kwart van hun arbeidsparticipanten heeft nu een vaste baan.
– Universiteit Twente en TU Eindhoven hebben socialreturn bepalingen
opgenomen in meerdere en de Radboud Universiteit zelfs in alle
aanbestedingen.
– De Universiteit Leiden deelt nieuwe vacatures met UWV en DZB
(gemeentelijk reïntegratiebedrijf) nog voordat ze intern worden
uitgezet.
– Universiteit Utrecht heeft in samenwerking met facilitaire inkooppartners en vijf scholen voor praktijkonderwijs, de gemeente Utrecht en
Learn2Work de TopAcademie opgericht, waar 17 leerlingen uit het
praktijkonderwijs sinds september 2021 betaald stage lopen voor de
duur van twee jaar.
Onderzoeksinstellingen
Cijfermatige realisatie
Absoluut doel
Absolute realisatie
Relatieve realisatie

110 FTA
55 FTA
49,8%

Algemeen beeld
Het doel van 2021 was 109,61 FTA; er is 54,6 FTA aan banen gecreëerd.
Daarmee komt de realisatie op 49,8%. De beperkte stijging van het aantal
banen ten opzichte van 2020 wordt geweten aan de coronaperiode. De
focus lag, net als in 2020, op het behoud van reeds gecreëerde banen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 352, nr. 263

10

Verder gaat het bij de onderzoeksinstellingen veelal om functies waarin
hoogopgeleide kandidaten werken en deze kandidaten zijn moeilijk te
vinden. De stijging ten opzichte van 2020 bedraagt 7,9%. De onderzoeksinstellingen werken samen met Stichting Studeren & Werken Op Maat.
Hiermee zijn enkele plaatsingen gerealiseerd. De Koninklijke Bibliotheek
werkt samen met «Den Haag Werkt» voor het plaatsen van kandidaten. Bij
twee van de werkgevers is in het inkoopbeleid vastgelegd dat inkoop
plaatsvindt op maatschappelijk verantwoorde wijze. Bij een derde
werkgever is eveneens afstemming met inkoop over dit onderwerp.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
H.G.J. Bruins Slot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 34 352, nr. 263

11