Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

31 288

Hoger Onderwijs-, Onderzoek- en
Wetenschapsbeleid

Nr. 963

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 juni 2022
Tijdens het commissiedebat internationalisering en kennisveiligheid van
9 februari
jl. (Kamerstuk 31 288, nr. 943) is onder andere de groeiende internationale
instroom in het Nederlandse hoger onderwijs aan bod gekomen. Ik ben
uw commissie zeer erkentelijk dat u mij de ruimte heeft geboden te
reflecteren op dit onderwerp. Uw Kamer bracht dit onderwerp ter sprake
in verband met het thans bij de Eerste Kamer der Staten-Generaal
aanhangige wetsvoorstel Taal en Toegankelijkheid. Ik heb tijdens het
debat toegezegd uw Kamer nader te informeren over wat ik met dit
wetsvoorstel van plan ben, ook in relatie tot wat in het coalitieakkoord
hierover is opgenomen: «Als de bestaande en nog in te voeren instrumenten onvoldoende blijken te zijn om schokken in de (internationale)
studentenaantallen te beheersen, dan kijken we of nieuwe instrumenten
nodig zijn».
In de kabinetsreactie op het interdepartementaal beleidsonderzoek
«Internationalisering van het hoger onderwijs»1 is aangegeven dat de
regering van mening is dat, hoewel internationalisering ook risico’s met
zich mee kan brengen, de internationale dimensie van het hoger
onderwijs van grote waarde is voor de Nederlandse kenniseconomie, het
onderwijs en de wetenschap. Het is bovendien van belang dat talent
aangetrokken wordt voor de Nederlandse wetenschap en arbeidsmarkt,
om de Nederlandse toppositie als kenniseconomie te behouden. Als
internationalisering met zorg wordt geïmplementeerd, kan het op diverse
manieren van toegevoegde waarde zijn voor de student, bijvoorbeeld
door het ontwikkelen van internationale en interculturele vaardigheden.
Het is daarom van belang een balans te creëren, waarbij de waardevolle
aspecten van internationalisering behouden blijven en tevens de kwaliteit
1

kst-31288-963
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Kabinetsreactie op het interdepartementaal beleidsonderzoek Internationalisering van het
(hoger) onderwijs, 6 september 2019, Kamerstuk 31 288, nr. 782.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 288, nr. 963

1

en toegankelijkheid van het hoger onderwijs geborgd blijft. De verwevenheid tussen onderwijs en onderzoek moet bijvoorbeeld door de
instelling waargemaakt kunnen worden en ik hecht zeer aan het behoud
van het Nederlands als academische taal. Daarnaast moet rekening
gehouden worden met de beperkte beschikbaarheid aan studentenhuisvesting. Bovengenoemde balans creëren is een uitdaging die vraagt om
een gezamenlijke inspanning en een gedeelde visie over de toekomst van
het Nederlandse hoger onderwijs. Ik wil daarom samen met de instellingen en andere stakeholders, zoals studenten en regionale partijen, naar
oplossingen zoeken om deze balans te bewerkstelligen en te komen tot
een toekomstbestendig bestel.
Momenteel wordt gewerkt aan een Bestuursakkoord tussen het Ministerie
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, de Vereniging Hogescholen (VH)
en de Vereniging Universiteiten van Nederland (UNL). Mijn intentie is om
in dit Bestuursakkoord op te nemen dat de komende maanden met de VH,
UNL en andere stakeholders gezamenlijk een Toekomstverkenning gestart
wordt, op basis waarvan in het voorjaar van 2023 een gezamenlijke visie
wordt gepresenteerd. Doel van de verkenning en het opstellen van deze
visie is om de toekomstbestendigheid van het stelsel van hoger onderwijs
en onderzoek te garanderen.
Op basis van de Toekomstverkenning zal ik zo spoedig mogelijk komen tot
een omvattend pakket maatregelen en de Kamer hierover informeren. Dit
pakket is inclusief mogelijke wettelijke sturingsinstrumenten, die de hoger
onderwijsinstellingen in staat stellen de internationale studentenstromen
gericht te beheersen, zonder dat de voordelen van internationalisering in
het gedrang komen.
Het is echter ook noodzakelijk om op de korte termijn enkele stappen te
zetten, aangezien een aantal opleidingen (en een aantal steden) nu al
tegen de grenzen van hun capaciteit aanloopt. Universiteiten moeten
gezamenlijk de verantwoordelijkheid nemen voor een duurzame,
verantwoorde en stabiele onderwijsomgeving. In het Bestuursakkoord wil
ik hier een aantal concrete afspraken met hen over maken.
Om die redenen ga ik op dit moment nog niet verder met het wetsvoorstel
Taal en Toegankelijkheid (Kamerstuk 35 282). Ik houd het wetsvoorstel
voorlopig aan, en wil eerst de gezamenlijke visie voor ons hogeronderwijsstelsel helder uitwerken. Het vraagstuk van de groeiende internationale instroom kan niet los gezien worden van bijvoorbeeld vraagstukken rond (regionale) arbeidsmarkt(krapte), kwaliteit en
toegankelijkheid van het onderwijs, Nederlands als academische taal en
studentenhuisvesting.
Het wetsvoorstel Taal en Toegankelijkheid biedt een pakket aan instrumenten, onder andere op het gebied van onderwijstaal en op capaciteitsbegrenzing via numerus fixusmaatregelen. Het wetsvoorstel biedt echter
geen aanpak op macroniveau, terwijl dit wellicht wel noodzakelijk zou
kunnen blijken en neemt ook niet alle bovengenoemde aspecten in
beschouwing. Het is zeker mijn bedoeling om overheid en instellingen te
voorzien van een «gereedschapskist» waarmee gerichter kan worden
gestuurd op de instroom, maar dan binnen een bindend kader van
gezamenlijke afspraken en doelen. Ik denk dat we de instrumenten
scherper kunnen formuleren en wellicht nog instrumenten kunnen
toevoegen wanneer we gezamenlijk tot doelen zijn gekomen.
Op dit moment zie ik dat het wetsvoorstel nog niet het definitieve
antwoord is op de meer fundamentele vragen over de toegankelijkheid,
kwaliteit en betaalbaarheid van ons hogeronderwijsstelsel als geheel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 288, nr. 963

2

Bovenstaande betekent ook dat ik vooralsnog de door uw Kamer gestelde
vragen in het kader van de voorhang van het ontwerpbesluit tot wijziging
van het Uitvoeringsbesluit WHW 2008 houdende de invoering van
bepalingen omtrent de uitdrukkingsvaardigheid in het Nederlands en de
meerwaarde van een andere taal dan het Nederlands in het hoger
onderwijs (Kamerstuk 31 288, nr. 897), niet van een antwoord kan
voorzien.
Ik zal uw Kamer informeren over de uitkomsten van de voorgenomen
Toekomstverkenning en de stappen die ik daarna voornemens ben om te
zetten om te komen tot een duurzaam stelsel met balans in internationalisering.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
R.H. Dijkgraaf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 288, nr. 963

3