Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

27 428

Beleidsnota Biotechnologie

Nr. 353

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 november 2018
Op 25 juli 2018 heeft het Hof van Justitie van de Europese Unie haar
beslissing bekend gemaakt inzake prejudiciële vragen van een Franse
rechter over de uitleg van de Richtlijn 2001/18/EU (de ggo-richtlijn)1.
In deze brief informeer ik u, mede namens de Ministers van LNV en MZS,
over de betekenis van de genoemde beslissing voor het biotechnologiebeleid. Ook informeer ik u over de stappen die Nederland zal nemen naar
aanleiding van de beslissing, waarbij ik ook de schriftelijke vragen
beantwoord die zijn gesteld door de leden Weverling en Lodders (beiden
VVD) naar aanleiding van de beslissing van het Hof en waarvoor in de
schriftelijke beantwoording naar deze brief wordt verwezen2.
De beslissing van het Hof
De beslissing van het Hof over de uitleg van de richtlijn, heeft consequenties voor zowel Europees als nationaal beleid inzake genetisch
gemodificeerde organismen (ggo’s). Aan het Hof zijn in hoofdzaak de
volgende juridische interpretatievragen voorgelegd:
1. Is een door mutagenese verkregen organisme een ggo in de zin van de
ggo-richtlijn?
2. Zijn bepaalde nieuwe plantveredelingstechnieken vormen van
mutagenese die vallen onder de uitzondering die in bijlage IB van de
ggo-richtlijn is bepaald voor voortbrengselen van mutagenese en zo ja,
welke technieken vallen dan onder die uitzonderingsbepaling?
3. Is veiligheid voor mens, dier en milieu een randvoorwaarde voor de
uitzondering van technieken die in bijlage IB zijn uitgezonderd van de
verplichtingen van de ggo-richtlijn (zoals mutagenese)?
4. Kunnen lidstaten nationale maatregelen treffen voor organismen die
een ggo zijn in de zin van de ggo-richtlijn, maar tevens een voort1

Zaak C-528/16, Verzoek van de Conseil d’État (Frankrijk) om een prejudiciële beslissing over de
uitleg van de ggo richtlijn 2001/18 inzake door mutagenese verkregen ggo’s.
2
Aanhangsel Handelingen II 2018/19, nr. 17.

kst-27428-353
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 428, nr. 353

1

brengsel zijn van technieken die zijn uitgezonderd van de verplichtingen uit de richtlijn?
De beslissing van het Hof over de genoemde vragen kan als volgt worden
samengevat.
– Organismen die zijn verkregen door middel van mutagenesetechnieken of -methoden, moeten worden beschouwd als ggo’s in de zin van
de ggo-richtlijn.
– Organismen die ggo’s zijn in de zin van de ggo-richtlijn en die zijn
verkregen door middel van mutagenesetechnieken of -methoden zijn
alleen uitgesloten van de werkingssfeer van de ggo-richtlijn als die
technieken of methoden traditioneel in een aantal toepassingen zijn
gebruikt en hun veiligheid reeds hebben bewezen.
Lidstaten kunnen organismen die ggo’s zijn in de zin van de ggorichtlijn, maar die zijn uitgesloten van de werkingssfeer van de
ggo-richtlijn, nationaal onderwerpen aan de verplichtingen van de
ggo-richtlijn of aan andere verplichtingen op voorwaarde dat die
nationale verplichtingen niet strijdig zijn met de relevante bepalingen
van met name de in de artikelen 34 tot en met 36 Verdrag betreffende
de Europese Unie (VWEU) neergelegde regels inzake het vrije verkeer
van goederen.
Het Hof heeft in zijn beslissing niet bepaald welke nieuwe
plantveredelings-technieken onder mutagenesetechnieken of -methoden
vallen. Evenmin heeft het Hof bepaald hoe de bewezen veiligheid ervan
dient te worden vastgesteld, noch door wie en op welke wijze.
De beslissing van het Hof is bindend voor zowel de lidstaten als de
Europese Commissie en geldt onmiddellijk.
De beslissing van het Hof biedt meer duidelijkheid over de interpretatie
van de ggo-richtlijn in relatie tot nieuwe plantveredelingstechnieken.
Enerzijds bestaat er teleurstelling over de inhoud van de beslissing.
Anderzijds wordt de ambitie van het kabinet om zich Europees in te zetten
voor de toepassing en toelating van nieuwe veredelingstechnieken –
waaronder CRISPR/Cas9 – mits daarbij geen soort worden overschreden,
niet door de uitspraak aangetast. De uitspraak bevestigt mijn standpunt
dat modernisering van de Europese regelgeving noodzakelijk is.
De beslissing biedt geen volledige oplossing voor de huidige impasse in
de uitvoering van de Europese richtlijn ten aanzien van nieuwe plantveredelingstechnieken. Zo blijft bijvoorbeeld onduidelijk welke nieuwe
plantveredelingstechnieken als mutagenesetechnieken of -methoden
kunnen worden beschouwd, en op welke wijze en door wie de bewezen
veiligheid moet worden vastgesteld van organismen die zijn verkregen
door middel van mutagenesetechnieken of -methoden.
De niet beantwoorde vragen en onduidelijkheden beschouw ik als een
impliciete opdracht aan de Uniewetgever (Europese Commissie, Raad en
parlement) om dat te regelen, teneinde onzekerheden weg te nemen, de
uitvoerbaarheid van de ggo-richtlijn te verbeteren en ervoor zorg te
dragen dat de richtlijn de meest actuele kennis en inzichten in de stand
der techniek reflecteert.
Nederlandse beleid tot nu toe inzake nieuwe plantveredelingstechnieken
Biotechnologie omvat mede genetische modificatie. Genetische modificatie bij planten wordt gebruikt om tot een versnelde en gerichte
veredeling te komen van plantenrassen met de daarvoor gewenste
eigenschappen. Het genetisch modificeren van planten kan zodoende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 428, nr. 353

2

bijdragen aan mondiale voedselzekerheid en verduurzaming van de
landbouw. Daarom streeft het kabinet ernaar om op een verantwoorde
wijze de kansen te benutten die de biotechnologie biedt. Dit komt tot
uitdrukking in het «ja, mits» beleid dat het kabinet hanteert voor
genetische modificatie bij planten. Op grond daarvan worden handelingen
met genetisch gemodificeerde planten toegestaan, als uit een zorgvuldige
wetenschappelijke risicobeoordeling blijkt dat de eventuele risico’s ervan
voor mens, dier en milieu verwaarloosbaar klein zijn3.
Bij de plantenveredeling vindt veel innovatie plaats waardoor de laatste
jaren nieuwe plantveredelingstechnieken zijn ontwikkeld die van belang
zijn voor de land- en tuinbouw in en buiten Europa. Voorafgaand aan de
uitspraak van het Hof was niet in alle gevallen duidelijk in hoeverre de
ggo-richtlijn van toepassing is op die nieuwe plantveredelingstechnieken.
Nederland heeft zich daarom steeds sterk gemaakt om op EU-niveau
duidelijkheid te verkrijgen over de status van nieuwe plantveredelingstechnieken. Het ging daarbij aanvankelijk om een beperkt aantal
technieken4. Naarmate de ontwikkelingen in de biotechnologie voortschreden, groeide ook het aantal en de diversiteit aan nieuwe technologische mogelijkheden, waarvan de CRISPR-Cas technologie de meest
prominente is.
Meermalen is uw Kamer geïnformeerd over de Nederlandse inzet in
Europa om duidelijkheid over de regulatoire status van nieuwe veredelingstechnieken te bevorderen5.
In brieven van 21 maart 2017 en 13 september 20176 is de Kamer
geïnformeerd over de recentste initiatieven om de Europese impasse op
het gebied van nieuwe veredelingstechnieken te doorbreken, mede naar
aanleiding van de motie Lodders7. In het daarover gevoerde SO en VSO8
is die besproken en ondersteund. De Nederlandse initiatieven hebben er
niet toe geleid dat de Europese Commissie haar afwachtende houding, als
het gaat om nieuwe veredelingstechnieken, heeft gewijzigd.
Nederland heeft in september 2017 in de EU een discussievoorstel
gepresenteerd voor wijziging van de Europese ggo-richtlijn. Het voorstel
beoogt actualisering en wijziging van Bijlage IB van de richtlijn door erin
te voorzien dat voortbrengselen van nieuwe plantveredelingstechnieken
worden uitgezonderd van de Europese vergunningplicht, mits aan
technische veiligheidscriteria wordt voldaan, waaronder het niet
overschrijden van soortgrenzen. Als aan die criteria wordt voldaan, is
wetenschappelijk onderbouwd dat de veiligheid voor mens, dier en milieu
is gewaarborgd. In het licht van de onderhavige hofzaak is de discussie
over dit voorstel aangehouden totdat de uitspraak van het Hof
beschikbaar is.
Het beleidsuitgangspunt van het kabinet, zoals dat ook in haar beleidsreactie op de Trendanalyse Biotechnologie 2016 is verwoord aan de Kamer,
is dat het kabinet de kansen van nieuwe ontwikkelingen in de biotechnologie wil benutten, zo lang de veiligheid gewaarborgd blijft9. Daarom zou
het ongewenst zijn als technologische innovaties en de daarmee
samenhangende economische kansen en kansen voor verduurzaming van
de landbouw aan Europa voorbij dreigen te gaan door de Europese
impasse op het gebied van nieuwe veredelingstechnieken. De uitspraak
3

Kamerstuk 27 428, nr. 270.
Kamerstuk 27 428, nr. 94 met bijlage.
5
Kamerstuk 27 428, nrs. 255, 260, 270, 288 en Aanhangsel Handelingen II 2016/17, nr. 641,
Aanhangsel Handelingen II 2015/16, nr. 1640 en Aanhangsel Handelingen II 2016/17, nr. 1092.
6
Kamerstuk 27 428, nrs. 345 en 346.
7
Motie Lodders, Kamerstuk 34 550 XIII, nr. 127.
8
Kamerstuk 27 428, nr. 348 en Handelingen II 2017/18, nr. 5, item 3.
9
Kamerstuk 27 428, nr. 335.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 428, nr. 353

3

van het Hof onderstreept in dat licht dan ook de noodzaak tot initiatieven
van de beleidsmakers in de lidstaten en de Uniewetgever, waarbij ook het
Nederlandse discussievoorstel aan de orde kan komen.
De essentie van de ggo-richtlijn en de consequenties van de
hofuitspraak
Alvorens in te gaan op de beleidsconsequenties van de uitspraak van het
Hof, is het van belang om de essentie van de vigerende Europese
regelgeving op het gebied van ggo’s kort weer te geven.
De essentie van de ggo-richtlijn
De Europese regelgeving waarborgt de veiligheid van toepassingen met
ggo’s in onder andere laboratoria, het zogenaamde ingeperkt gebruik, en
toepassingen buiten deze inperkingen, de zogenaamde introductie in het
milieu. In Nederland is die regelgeving geïmplementeerd in het Besluit
genetisch gemodificeerde organismen 2015 en de daarop gebaseerde
Regeling genetisch gemodificeerde organismen10.
De Europese regelgeving is het resultaat van de eerste wetenschappelijke,
maatschappelijke en politieke discussie over genetische modificatie
technieken in de jaren «80. Wetenschappers vroegen in die periode de
aandacht voor mogelijke risico’s voor mens en milieu als gevolg van de
DNA-overdracht tussen verschillende soorten bij nieuwe recombinantDNA-technieken. Deze discussie heeft ertoe geleid dat veredelingstechnieken die al jaren werden gebruikt, en een historie van (geaccepteerd)
veilig gebruik hadden, bij het opstellen van de ggo-regelgeving zijn
uitgesloten van de werkingssfeer ervan, omdat of de technieken niet als
ggo-technieken werden beschouwd (Bijlage IA) of zijn uitgezonderd van
de verplichtingen uit de richtlijn regels (Bijlage IB).
De nieuwe recombinant-DNA-technieken waarvan de veiligheid voor
mens en milieu destijds nog niet of onvoldoende bekend was werden
daarmee toelatingsplichtig waardoor er in de zin van de ggo-richtlijn drie
categorieën ontstonden:
1. technieken die leiden tot ggo’s,
2. technieken die niet leiden tot ggo’s, en
3. technieken die leiden tot uitgezonderde ggo’s.
De definitie van een ggo uit de richtlijn is onverkort in het Nederlandse
Besluit Genetisch gemodificeerde organismen 2015 overgenomen.
Naast de verplichting tot een voorafgaande toelating, waarbij de risico’s
van een ggo zijn beoordeeld op basis van een eveneens in de ggo-richtlijn
voorgeschreven wetenschappelijke risicobeoordeling, geldt voorts de
verplichting tot etikettering van ggo’s in de zin van de ggo-richtlijn,
teneinde consumenten en professionele gebruikers in staat te stellen om
bewust te kiezen voor het al dan niet gebruiken van dergelijke
organismen.
Indien ggo’s in de zin van de ggo-richtlijn worden voortgebracht door
gebruikmaking van nieuwe plantveredelingstechnieken, geldt derhalve het
bovenomschreven systeem. Indien de technieken tot een ggo leiden en
niet zijn uitgezonderd, kunnen deze worden toegepast ter verkrijging van
de betreffende ggo’s indien een voorafgaande risicobeoordeling is
uitgevoerd, een toelating of vergunning is afgegeven voor de handelingen
met dat ggo en de ggo’s zijn geëtiketteerd.

10

Stb. 2014, nr. 157 en Stcrt. 2014, nr. 11317.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 428, nr. 353

4

Sinds de discussie over nieuwe plantveredelingstechnieken is gestart,
omstreeks 2007, pleit Nederland in Europese kaders voor een uitzondering
van die nieuwe plantveredelingstechnieken van de verplichtingen van de
ggo-richtlijn, voor zover die technieken producten voortbrengen die niet
meer risico’s met zich meebrengen dan traditioneel veredelde gewassen.
Als een plantveredelingstechniek wordt uitgezonderd dan geldt daarvoor
geen toelatingsverplichting en evenmin een verplichting tot etikettering
van producten die met die techniek zijn verkregen. Het kabinet acht zowel
veiligheid als het behoud van keuzevrijheid belangrijke pijlers van
beleid11. Uw kamer pleit eveneens voor keuzevrijheid en heeft in de motie
Ouwehand12 uitgesproken dat eindproducten van plantveredelingstechnieken waarbij op DNA-niveau is ingegrepen, als zodanig herkenbaar
moeten zijn.
Consequenties van de hofuitspraak
Het Hof heeft niet gespecificeerd wanneer sprake is van technieken die
«traditioneel in een aantal toepassingsgevallen zijn gebruikt en [{] hun
veiligheid reeds hebben bewezen». Evenmin heeft het Hof een uitleg
gegeven van het begrip «mutagenese». Daardoor kan over zogenoemde
nieuwe mutagenesetechnieken (inclusief de toepassing daarbij van
CRISPR/Cas9) op grond van de hofuitspraak niet worden vastgesteld dat
zij voldoen aan de voorwaarden voor vrijstelling. De toelatings-,
vergunning- en etiketteringsplicht geldt dan ook onverkort voor
organismen die met die nieuwe mutagenesetechnieken zijn gemaakt en
een ggo zijn in de zin van de ggo-richtlijn als niet is vastgesteld dat deze
voldoen aan de door het Hof bepaalde voorwaarden voor vrijstelling.
De uitspraak van het Hof is als zodanig geen aanleiding om Nederlandse
regelgeving of procedures aan te passen. In Nederland zijn immers bij de
toepassing van de ggo-richtlijn tot nu toe de nieuwe veredelingstechnieken beschouwd als genetischemodificatietechnieken, waarvan de
resulterende organismen onder de ggo-regelgeving vallen als het ggo’s
zijn in de zin van die richtlijn13. De toepassing van de ggo-richtlijn door de
Nederlandse vergunningverlener en toezichthouder was en is dus in
conformiteit met de uitspraak van het Hof.
Keuzevrijheid
Een deel van de samenleving heeft zorgen over de toepassing van
moderne biotechnologie, in het bijzonder genetische modificatie, in de
landbouw en in voeding. Het kabinet vindt het daarom belangrijk dat
zowel de consument als professionele gebruikers (producenten, telers,
verwerkers, handelaren etc.) zelf keuzes kunnen maken over het gebruik
van ggo’s. De EU-regelgeving waarborgt de keuzevrijheid van de
consument en de professionele gebruiker via de verplichte etikettering.
Overeenkomstig EU-verordening 1830/2003 inzake de traceerbaarheid en
etikettering van ggo’s moeten alle producten die geheel of gedeeltelijk
bestaan uit ggo’s van een etiket worden voorzien waarop staat vermeld
dat het product geheel of gedeeltelijk bestaat uit ggo’s of daarmee is
geproduceerd. Volgens die verordening geldt dit eveneens voor genetisch
gemodificeerd voedsel en diervoeder. Daarnaast biedt het Warenwetbesluit Nieuwe voedingsmiddelen de mogelijkheid aan voedselproducenten
om gebruik te maken van de aanduiding «bereid zonder gentechniek». Dit
mag alleen als de verhandelaar beschikt over bewijs dat er geen ggo in zit.
Van deze mogelijkheid wordt momenteel weinig gebruik gemaakt.
11

motie Ouwehand en Smaling, Kamerstuk 27 428, nr. 337.
Kamerstuk 27 428, nr. 338.
13
Kamerstuk 27 428, nr. 348.
12

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 428, nr. 353

5

Het kabinet acht transparantie en keuzevrijheid ook van belang om te
voorkomen dat er vermenging plaatsvindt waardoor economische schade
zou kunnen ontstaan voor conventionele en biologische teelt. Hierover
bestaan reeds afspraken en voorschriften met betrekking tot de
zogenaamde co-existentie, als het gaat om teelt van ggo’s. Consumenten
en professionele gebruikers die geen producten willen die door middel
van genetische modificatie of uitgezonderde nieuwe plantveredelingstechnieken zijn voortgebracht, kunnen kiezen voor biologische producten.
Het blijft noodzakelijk om ervoor te zorgen dat voor (biologische)
producten kan worden vastgesteld met welke technieken deze producten
al dan niet zijn vervaardigd zodat er voor consumenten en professionele
gebruikers een keuzevrijheid blijft bestaan.
Veiligheid voor mens en milieu als randvoorwaarde
Het huidige kabinetsbeleid voor genetisch gemodificeerde planten is dat
alleen wordt ingestemd met toelating op de markt als deze veilig zijn
bevonden. De hofuitspraak bevestigt dat die lijn ook kan worden
voortgezet voor wat betreft de interpretatie van de reikwijdte van
uitgezonderde toepassingen die vallen onder het begrip mutagenese.
Het Hof heeft bepaald dat bepaalde nieuwe plantveredelingstechnieken
alleen kunnen worden beschouwd als vormen van mutagenese die
uitgezonderd zijn van de verplichtingen uit de richtlijn, voor zover de
organismen die ermee worden verkregen hun veiligheid reeds hebben
bewezen.
Tegelijkertijd blijft de huidige impasse in de uitvoering van de Europese
richtlijn bestaan in de zin dat de hofuitspraak geen duidelijk verschaft over
de vraag welke toepassingen onder het ongedefinieerde begrip
mutagenese vallen. Evenzeer verschaft het Hof geen duidelijkheid over de
vraag hoe en door wie dient te worden vastgesteld of de veiligheid van
organismen die zijn verkregen door middel van mutagenesetechnieken of
-methoden is bewezen, zodat zij van de werkingssfeer van die richtlijn zijn
uitgesloten. Daarmee is een impliciete opdracht bij de Uniewetgever
gelegd om dat te regelen.
Het gevolg van de uitspraak is dat de Europese toelatingsplicht
ongewijzigd in stand blijft voor ggo’s in de zin van de ggo-richtlijn, die zijn
voortgebracht met nieuwe plantveredelingstechnieken. Daarin kan alleen
verandering komen als de Uniewetgever de richtlijn aanpast of de
Commissie en de lidstaten geharmoniseerde besluiten daarover nemen.
Nu het Hof ook heeft bepaald dat lidstaten nationale maatregelen mogen
treffen voor organismen die een ggo zijn in de zin van de richtlijn maar die
zijn uitgezonderd van de verplichtingen uit de richtlijn, is de vraag aan de
orde in hoeverre in Nederland nationale regulering noodzakelijk worden
geacht en in hoeverre dat binnen de grenzen van het Europees verdrag
mogelijk is. Het Hof stelt dat de lidstaten de vrijheid hebben om
organismen te onderwerpen aan de verplichtingen van de ggo-richtlijn of
aan andere verplichtingen, waarbij de EU-verdragsverplichtingen in acht
moeten worden genomen en belemmeringen in het vrij verkeer van
goederen moeten worden voorkomen. Uit dien hoofde, en gelet op het
doel van de ggo-richtlijn om de goede werking van de Europese interne
markt te bevorderen, zie ik geen noodzaak, noch enige toegevoegde
waarde van aanvullende nationale wet- of regelgeving ter zake omdat de
goede werking van de interne markt daarmee niet gediend is. Bovendien
zijn nauwelijks effectieve nationale maatregelen denkbaar die geen effect
hebben op een gelijk speelveld in de Europese Unie. Het kabinet is
daarom van oordeel dat de veiligheid van ggo’s op Europees niveau dient

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 428, nr. 353

6

te worden bepaald, hetgeen ook geldt voor de voortbrengselen van
nieuwe plantveredelingstechnieken.
Een en ander leidt ertoe dat Nederland zich kritisch zal opstellen ten
aanzien van lidstaten met aanvullende, nationale wet- en regelgeving op
het gebied van nieuwe plantveredelingstechnieken.
Regeerakkoord en kabinetsinzet
In het regeerakkoord van dit kabinet is bepaald: «Nederland zal zich in
Europa inzetten voor de toepassing en toelating van nieuwe veredelingstechnieken, zoals CRISPR/Cas9, mits daarbij geen soortengrenzen worden
overschreden» (bijlage bij Kamerstuk 34 700, nr. 34).
Deze inzet van het kabinet verandert niet door de uitspraak van het Hof.
Het Hof heeft bepaald dat organismen die zijn voortgebracht met nieuwe
plantveredelingstechnieken, waartoe ook de CRISPR/Cas9-techniek moet
worden gerekend, kunnen worden toegepast als daarvoor een toelating is
afgegeven.
Het is voorts denkbaar om de toepassing van dergelijke technieken of
voortbrengselen van die technieken mogelijk te maken door ze uit te
zonderen van de werkingssfeer van de richtlijn. Dat kan doordat ze
worden beschouwd als onderdeel van bestaande uitzonderingen of door
nieuwe uitzonderingen te introduceren in bijlage IB van de ggo-richtlijn.
Het eerder genoemde discussievoorstel voor wijziging van bijlage IB van
de ggo-richtlijn dat Nederland in 2017 in Europees verband heeft
gepresenteerd, is een voorbeeld van die laatste mogelijkheid.
De uitspraak van het Hof vereist, als gesteld, geen wijziging van de
Nederlandse wet- en regelgeving voor ggo’s. Echter, indien het noodzakelijk wordt geacht de richtlijn te wijzigen, dan dient aan de hand van die
wijziging te worden bepaald in hoeverre deze noopt tot wijziging van de
implementatie ervan in nationale wet- of regelgeving. Dat geldt dus ook
voor eventueel noodzakelijk geachte wijzigingen van bijlage IB om een
techniek als Crispr-Cas9 uit te zonderen van de werkingssfeer van de
ggo-richtlijn.
Het kabinet acht een aanpassing van de ggo-richtlijn noodzakelijk. In lijn
met het regeerakkoord en met de wens van de Kamer14 is immers de
Nederlandse inzet in de EU om nieuwe plantveredelingstechnieken uit te
zonderen van de ggo-richtlijn als soortgrenzen niet worden overschreden
en kan worden vastgesteld dat de producten ervan niet meer risico’s voor
mens, dier en milieu met zich meebrengen dan klassieke veredeling15.
Aangezien het slechts in zeer beperkte mate mogelijk is gebleken om voor
een modificatietechniek in generieke zin vast te stellen in hoeverre die
techniek veilig is voor mens en milieu heeft Nederland in Europees
verband een discussievoorstel gepresenteerd voor wijziging van bijlage IB
van de ggo-richtlijn. Het voorstel is in overeenstemming met de
genoemde beleidsuitgangspunten van het Kabinet. Het voorstel maakt het
mogelijk om uitzonderingen van de werkingssfeer van de ggo-richtlijn niet
uitsluitend te baseren op techniekniveau (procesbenadering) maar ook –
los daarvan – op het niveau van voortbrengselen (productbenadering)
mogelijk te maken. Daarover is de Kamer in 2017 geïnformeerd16.

14

Motie Lodders (Kamerstuk 34 550 XIII, nr. 127); Motie Geurts en Dik-Faber (Kamerstuk 27 428,
nr. 255) en Motie Ormel en Wiegman (Kamerstuk 27 428, nr. 223).
15
Zie ook Kamerstuk 27 428, nr. 345.
16
Kamerstuk 27 428, nrs. 345, 346 en 348 en Handelingen II 2017/18, nr. 5, item 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 428, nr. 353

7

Nederland zal bij het EU-Voorzitterschap aandringen op voortvarende
agendering van een discussie over nieuwe plantveredelingstechnieken in
een Raad, naar aanleiding van de recente uitspraak van het Hof, waarbij
het genoemde Nederlandse discussievoorstel opnieuw onder de aandacht
wordt gebracht.
Vervolgstappen
De beslissing van het Hof biedt meer duidelijkheid over de interpretatie
van de ggo-richtlijn in relatie tot nieuwe plantveredelingstechnieken.
Evenwel is voor verdere uitleg, uitwerking of aanpassing van de
ggo-richtlijn de Uniewetgever aan zet. De Europese Commissie is de enige
instantie die het initiatief kan nemen tot wijziging van die richtlijn als zij
dat nodig acht. Dit geldt dus ook voor het eventueel veranderen van de
bepalingen over uitzonderingen van de werkingssfeer van die richtlijn
(Bijlage IB van de ggo-richtlijn).
Op grond van de in deze brief beschreven beleidsuitgangspunten acht het
kabinet verdere uitwerking, verduidelijking en aanpassing van de
ggo-richtlijn noodzakelijk. Daartoe heeft Nederland reeds een discussievoorstel gepresenteerd, en nu de uitspraak van het Hof bekend is, zal het
EU-Voorzitterschap worden verzocht om zo spoedig mogelijk daarover
een discussie in een Raadsformatie te voeren. Nederland zal daarbij drie
onderwerpen voorleggen.
Ten eerste zal Nederland de Europese Commissie en de lidstaten
oproepen om zo snel mogelijk toe te werken naar een situatie waarbij in
de gehele EU-eenduidigheid bestaat over de vraag wanneer sprake is van
een ggo, en wanneer van een uitgezonderd ggo. De uitspraak van het Hof
voorziet in een basis daarvoor en laat de verdere uitwerking daarvoor
uitdrukkelijk aan de beleidsmakers in de lidstaten c.q. de Uniewetgever.
Vanzelfsprekend is handhaafbaarheid en uitvoerbaarheid daarbij van
groot belang.
Ten tweede zal Nederland in de EU onverkort blijven aandringen op het
uitzonderen van nieuwe plantveredelingstechnieken of voortbrengselen
daarvan, waarover is vastgesteld dat zij niet meer risico’s met zich
meebrengen dan traditionele veredeling en daarbij soortgrenzen niet
worden overschreden. Daarmee wordt tevens invulling gegeven aan het
regeerakkoord ter zake. De randvoorwaarde van bewezen veiligheid
ervan, die voortvloeit uit de hofuitspraak, is daarbij leidend. Nederland zal
het eerder gepresenteerde discussievoorstel over aanpassing van het
vrijstellingsmechanisme in de ggo-richtlijn in dit verband inbrengen17.
Ten derde zal Nederland in de EU pleiten voor een bredere modernisering
van het biotechnologiebeleid. Naar de opvatting van het kabinet illustreert
de aanleiding van de hofuitspraak, voortkomend uit de snelle ontwikkelingen in de biotechnologie, de noodzaak tot een Europese discussie over
actualisering en mogelijk zelfs herziening van Europees beleid en
Europese regelgeving.
Weliswaar kan voor de kortere termijn worden voorzien in oplossingen,
maar op langere termijn zullen de technologische ontwikkelingen in de
biotechnologie de vraag blijven oproepen of beleid en regelgeving nog
wel zijn toegesneden op die ontwikkelingen. Nederland zal daarom in de
EU opnieuw een discussie over modernisering van het Europese
biotechnologiebeleid bepleiten18. Bij een Europese discussie zal –

17
18

Bijlage bij Kamerstuk 27 428, nr. 346.
Kamerstuk 27 428, nr. 335.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 428, nr. 353

8

indachtig de wens van uw Kamer19 – nadrukkelijk ook de vraag aan de
orde worden gesteld of het bieden van keuzevrijheid aan consumenten en
professionele gebruikers van vrijgestelde ggo’s nadere waarborgen
vereist.
Gesprekken met Nederlandse stakeholders, ngo’s en kennisinstituten over
de consequenties van het onderhavige arrest en mogelijke handelingsperspectieven zijn in mei gestart en zullen worden voortgezet parallel aan het
voeren van de discussie in de EU.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
S. van Veldhoven-van der Meer

19

Motie Van Gerven (Kamerstuk 27 428, nr. 250), motie Ouwehand en Smaling (Kamerstuk
27 428, nr. 337) en motie Ouwehand (Kamerstuk 27 428, nr. 338).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 428, nr. 353

9